Full text of "Patrologiæ cursus completus [Series Græca] : ... omnium ss. patrum, doctorum, scriptorumque ecclasiasticorum sive Latinorum sive Græcorum ..."

See other formats

Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 


Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 


public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 





We also ask that you: 


Ἔ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual 
personal, non-commercial purposes. 





and we request that you use these files for 


Ὁ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


Ἢ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 






About Google Book Search 


Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 
a[nttp: //books . google. con/] 














PATROLOGLE 


CURSUS COMPLETUS 


SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, 


OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM, 


SIVE LATINORUM, 8IVE GELSCORUM, 


QUI AB J£VO APOSTOLICO AD "ETATEM INNOCENTII IIl (ANNO 1216) PRO LATINIS 
ET AD CONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANNO 1439) PROGRZECIS FLORUERUNT : 


RECUSIO CHRONOLOGICA 
OMNIUM QUA EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA 
ECCLESLE SAECULA ET AMPLIUS, 


JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAB, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PEAQUAM 
DILIGENTER CASTIGATA; DISSERTATIONIBUS8, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ; 
OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUA& TRIBUS NOVISSIMI? SJECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS 
DETECTI8 AUCTA ; INDICIBU8 PARTICULARIDBUS ANALYTICIS, 8INGULOS 8IVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS 
MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET 
TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUKNTIBUS SUBJECTAMQUE MATE- 

RIAM 8IGNIFICANTIBU8, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBII8, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO 
AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUB, AMPLIFICATA ; 

DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS; AUCTORUM 81CUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CHRONOLOGICIS, 
STATIBTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALB, 
LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA 8INE ULLA EXCEPTIONE ; 8ED PRJE« 
BERTIM DUOBUS INDICIBU8 IMMEN8I8 ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, qvo CONSULTO, 
QUIDQUID NON 80LUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NK UNO QUIDEM 
OMI880, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO SCRIPTUR.E 
SACRZE, EX QUO LECTORI COMPERIRE 8IT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUXM 
SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM 8. SCRIPTUR/E& VERSUS, A PRIMO 
GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT. 

EDITIO ACCURATISSIMA, CATERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDfTAS 
CHART4E QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM 
NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA BSIBIQUE IN TOTO PATROLOGIA DECURSU CONSTANTER 
8IMILIS, PRETII EXIGUITA8, PRAESERTIMQUE 18TA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA 
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM 
IN NOSTRA DIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET M88. AD OMNE€ /ETATES8, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE 
PERTINENTIBU8 COADUNATORUM. 


SERIES GR/ECA 


IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE ΟΡ ΟΕ 
À S. BARNABA AD GONCILII FLORENTINI TEMPORA; 


ACCURANTE J.-P. MIGNE, 
BBibiiothecse Cleri universe, 
SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN 8INGULOS SCIENTIAE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORE 


———— ""Á"/ ['IUD000 €EB5s —— —  ——— 


PATROLOGLE GR/EC/E TOMUS CXXXIX. 


NICETAS CHONIATA. JOEL CHRONOGRAPHUS. ALII. 


—— (0-« — —— 


PARISIIS 
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.P. MIGNE SUCCESSORES, 
IN VIA DICTA: AVENUE DU MAINE, 308. 
1894 


e 


Cli»by. — Ex typis PAUL DUPONT, 12, vià dictó Bae-d'Aepiires. 289,19.95. 





TR io ἂν» 
ν. 1. 3Ὰ 


TRADITIO CATHOLICA. 
SAECULA XII- XIII, ANNI 1200-1905, 


NIKHTA 


ΤᾺ EYPIZKOMENA IIANTA; 


[on ed 


NICET/E CHONIAT /E 


OPENBMA OMNHNIA. 


FRENMITTUNTUR 


JOELIS BYZANTINI CHRONOGRAPHI, 
ISIDORI THESSALONICENSIS, 
NICET.E MARONIENSIS, JOANNIS CITRI, MARCI ALEXANDRINI, 





SCRIPTA ΟΥΑ͂Σ SUPERSUNT, TUM EDITA, TUM JNEDITA; 


ACGGURAANNTI EI DENUO RECOGNOSGHEJNTE J.-P. MIGNBH, 
Biblietheosm Cleri Universse, 


SIVR CURSUUM COMPLETORUM AN SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTIC/E RAMOS EDIFORS. 





PARISIIS 


APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, 
IN VIA DICTA : AVENUE DU MAINE, 308. 


4894 


TRADITIO CUta,... 
SJECULA XII-XIII: ANNI 1900-1205. 


ELENCHUS 


AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CXXXIX CONTINE7 


CIM€D 
m Ὁ «am 
ISIDORUSTHESSALONICENSIS METROPOLITA . De Joanne Comneno. 
Ez Profatione R. P. Ant. Ballerini, S. J. 9 De gestis Manuelis Comneni libri VII. 
Isidori Sermones. 41 Imperium Alexii Comneni Porphyrogeniti 
Manuelis filii. 
NICETAS MARONEE THESSALONICENSIS — qpyorium Andronici Corneni t 


Imperium Isaacii Ageli, 


Monitum D. 1. Hergeuroether. Wirceburgensis De Alexio Comneno, fratro Isaacii Angeli. mos 


theologi. .. . eo cr. 

Nicete Maroniensis sermones varii, in diologi Isaacii Angeli una cum Alexio filio iteratum 
forma conscripti, de processione Spiritus imperium. 92 
sancti. Fragmenta collecta et nune primum . Imperium Alexii Ducte, cógnomento Murzufili. 9, 


edita curis jam dicti J. Hergenroether, in 


Wirceburgensi Universitate S. theol. pro- De rebus post captam urbum gestis. 96. 


De statuis antiquis quas Franci post captam 


fessoris. 169 Cpolin destruxerunt, ex editione Friderici 
JOANNES CITRI EPISCOPUS. Hken. — 1037 
Responsa canonica. 291 Chronologia Nicelee auctore Fabroto. 1057 
MARCUS ALEXANDRINUS PATRIAR Fabroli glossarium. 1068 

CHA Nicete Choniate ex libris Thesauri ortho- 

Qusestiones et responsa canonica. 221 doxe fidei. Premittuntur P. Morelli Epis- 
tola et Angeli Maii Prefatiuncula. 1087 


JOEL CHRONOGRAPHUS BYZANTI . 
o NUS Index librorum XIV quibus constat Nicete Q 
1 


Chrononologia compendiaria . 223 Choniatee Thesaurus. 
NICETAS CHONIATA. Liber primus. De philosophorum ethnicorum "T 
Notitia δα Leone Allatio de Nicetis. gs; “ 7, ΠΌΤΩΙ error M 


Annibalis Fabroti Epistola nuncupatoria — 301 Liber secundus. De sancta Trinitate, angelis et 1425 
Hieronymi Wolfii Profatio. 303 . 


Micetm Choniate Historia Byzantina, inde ad Liber tertius. De Verbi divini incarnatione. 1199 
imperio Joannis Comneni usque ad urbem Liber quartus. Acversus Antearianas he- 
anno 1204 a Latinis captam. 309 reses. 1341 

Procmium. Historie laus et Nicete in hac Liber quintus. Adversus Arianos, Eunomia- 
contexenda consilium. 309 108, etc. 1361 














ANNO DOMINI Μασ. ^". «c 


ISIDORUS  THESSALOMC 


NOTITIA 


(Ex Prevfatione R. P. Ant. Ballerini, S. J., in Sylloge Monumentorum ad mysterium conceptionis Immaculate 
Virginis Deiparz illustrandum. Rome 1831.) 





Fuerunt qui dubitarent an Isidorus noster idem cum eo habendus sit, qui medio seculo xiv Con- 
stantinopolitanam sedem obtinuit (a) ; Thessalonicensis autem dictus ideo fuerit, quod hujus Ecclesie 
episcopatum prius gesserit. At 1» constat, Isidorum, qui imperante Joanne Cantacuzeno ad Byzantinam 
sedem post ejectum Joannem Calecam evectus est (b), non quidem Thessalonics episcopum, sed Mo- 
nembasis metropolitam prius electum fuisse ; 2» vix reddi ratio posset, cur ejus scripta in codicibus 
constanter Isidorum Thessalonicensem, nunquam Isidorum Constantinopolitanum prefixum habeant, 

Hinc eruditi probabiliorem vulgo ducunt conjecturam Leonis Allatii, qui harum homiliarum auctorem 
non alium esse opinatur ab eo, qui Thessalonicensem sedem tenuit imperante Manuele Paleologo : de 
hoc autem idem Allatius ista refert ex Synodico ejus Ecclesie ab Eugenio Nomophylace scripto (c): 
Isidori beatz recordationis sanctissimi Archiepiscopi Thessalonicensis, qui instar splendidi sideris gregem 
suum hunc illustravit suis quotidianis doctrinis et admonitionibus, el aque atque bonus οἱ primus pastor 
Christus modis omnibus ovilis curam gessit et longas peregrinationes sustinuit, et quidquid divinum et saluti 
conducibile videbatur, et sermonibus edocuit et operibus demonstravit, et vere iis, qui ante eum et virtute 
et doctrina conspicui fuere, rebus omnibus exaqualus est perpetua memoria, 

De eodem scribit Gottlieb Christophorus Harles (d): Isidorus Thessalonicensis metropolita circa an. 
1401 clarus, qui celebratur in Triodio Grazcorum Dominica Orthodorie sive prima Quadragesima, et in 
Synodico Thessalonicensi apud Allatium, etc. At palam est, alium prorsus esse esse Isidorum Thessaloni- 
censem, alium qui in Grecorum memoratur Triodio. Hic enim primo quidem in ipso Triodio (e) appel- 
latur sanctissimus et celeberrimus patriarcha; qui titulus ad patriarcham Byzantinum, non ad episcopum 
Thessalonices pertinet. Deinde vero nomina Gerasimi, Isai, lsidori, Callisti, Philothei.., quorum me 
moria ibi celebratur, seriem manifeste proferunt episcoporum Byzantinorum, non autem Thessaloni- 
censium (f). 

Cum Graeco textu, qui nunc primum editur ex codice Grac. Vatic. n. 651, latinam Isidori orationum 
versionem, a Jo. Matthaeo Cariophylo, archiepiscopo Iconiensi, elucubratam, et ab Hippolyto Maraccio 
vulgatam, dare maluissem. At cum eam interdum paulo obscuriorem, interdum liberiorem, interdum 
etiam ab Isidori sententia alienam adverterim, ab eo consilio discedendum putavi. 


(a) Vid. Hippolyti Marraccii monitum ad Lecto- vol. X, pag. 498. 
rem Mariali Isidori prefixum. (e) Prope finem Synocici ad Dominicam primam 
(b) Conf. Michael Lequien, Orient. Christ. vol. Quadragesima: ᾿Ισιδώρου τοῦ ἐν μαχαρίᾳ τῇ λήξει 


I, col. 301. γενομένου ἀγιωτάτου xal ἀοιδίμου πατριάρχου alu- 
(d De Simeonum scriptis Diatriba, pag. 187. vla ἣ μνήμη. 


In Addit. ad Grac. Biblioth. Jo. Alb. Fabricii. (f) Conf. Michael Lequien, l. c. 


Parnor. Gn. OXXXIX. 1 


11 





. - -.φ oc 
" » 
“, . 


SERMO I. 


In nativitatem preter modum omnem purissima Dei 
Genitriciset Domina nostre semper Virginis Maria. 


Benedic, Pater. 


I. Moyses ille, cui et mare cessit !, et terra 
fontes mirabiliter prebuit *, imo et celum escam 
prorsus novam demittens paruit ?, primordia uni- 
versi enarrans ait: [n principio terra erat invisibilis et 
incomposita, et tenebrz erant super abyssum *, quoad 
usque lucis creatio tenebras divisit. Ego vero etiam 
post natos homines, et multorum annorum lapsum 
aliud tenebrarum genus offusum Universo dixerim, 
donec purissime ac beate Virginis splendida 
nativitas terrarum orbem irradiavit. Cujus quidem 
lux quanquam ex infima hac regione effulserit, 
creaturas tamen universas non terrestres modo, 
sed etiam caelestes suo lumine replevit. Neque 
enim aut sol, aut quaepiam alia e splendentibus 
molibus jucundiores, seu copiosiores, seu utiliores 
unquam radios ejaculavit, quam opus immacula- 
tissima emisit Virgo. Quin imo tantum abest, 
ut et sol et quotquot ali» creature przcellere 
videbantur, antequam nasceretur Virgo, lucis 
aliquid possent anime afferre, ut potius essent,qui 
in teterrimam caecitatem ipsa creaturarum illarum 
contemplatione incurrerent,utpote quos prepostere 
deos putarent, vitamque viverent, que, ut in 
veram veteretur vitam, morte indigebat, quemad- 
modum celeberrima quoque Pauli ad Colossenses 
vox declarat : Si ergo mortui estis cum Christo 
ab elementis hujus mundi, quid adhuc (tanquam 
viventes in mundo decernitis ^? Porro tenebras illas 
et sepulcralem, ut ita dicam, vitam e medio Virgo 
apparens sustulit. Ipsa igitur nubilibus quoque, 
splendidisque creaturis lucem utique effudit, ut 
qui eas contemplentur, verum de illis ferre 
possint judicium, neque amplius erroris noctem 
incurrant, 

II. Atqui (inquiet fortasse quispiam) cum hec 
creatura ad res in ordine continendas conferre 
plurimum posset, oportebat utique, ut quo tantum 
emolumenti allatura foret, cum prima rerum 
creatione simul illuceret ; qui vero in ipso rerum 


! Exod. xiv, 3]. ? Exod. xvit, 1 seqq. 


IBIDORI THESSALONICENSIS 


3: Exod. xvi, 1 seqq. 


12 





as" [SIDORI 


ORATIONES 


A AOTOX A' 

Εἷς τὴν γέννησιν τῆς πανυπεράγνου xai θεο- 
pX,otopoc χαὶ δεσποίνης ἡμῶν ἀειπαρθένου 
Μαρίας. 


Εὐλόγησον, Ηάτερ. 


Α΄. Μωδῆς ἔχεϊῖνος, ᾧ θάλασσα μὲν ὑπεχώρει, γῆ 
6b παραδόξους ἐλειτούργει πηγὰς, ἀλλὰ καὶ οὐρανὸς 
ξένην εἶχε δίαιταν χαταπέμπων, τὴν τοῦ παντὸς 
ἀφηγούμενος γένεσιν, ᾿Αόρατος ἦν dj γῆ, φησὶν, 
ἐν ἀρχῇ καὶ ἀχατασχεύαστος, γαὶ σχότος ἔπάνω 
«ἧς ἀδύσσου, ἕως ἡ τοῦ φωτὸς τὸ σχὅτος ἀπέχρινε 
γένεσις, ᾿Εγὼ δὲ, καὶ τῶν ἀνθρώπων εἷς βίον ἐλη- 
λαχότων, x«l τὸ πολὺ τῶν ἐτῶν δεδαπανηχότων, 
ἀορασίαν ἅλλην φαίην ἄν τοῦ παντὸς χαταχεῖσθαι, 

B μέχρις οὗ τῆς πανάγνου xal μακαρίας Ἠαρθένου ἡ 
φωταυγὴς εἷς γῆν ἐξέλαμψε πρόοδος" ἧς ἡ φαῦσις 
ἀνέτειλε μὲν ix τῶν χάτω, ἄνω Db xal κάτω φωτὸς 
πεπλήῤωχεν ἄπάδαν χτίσιν' xal οὔθ’ ἤλιος οὔτ᾽ 
ἄλλο τῶν ὡραίων οὐδὲν, ἀχτῖνας ἡδίους ἢ πλείους, 
ἢ διαυγεστέρας, ἢ τὸ ὠφέλιμον πλεῖον ἐχούσας, 
ἀφῆχε τῆς Παναχράντου' μᾶλλον δὲ xal ἥλιος, χαὶ 
τῶν δημιουργημάτων ὅσα τῶν ἄλλων προέχειν ἐδό- 
χει, πρὶν φῦναι τὴν πάναγνον, τοσοῦτον οὐχ εἶχον 
ψυχῇ τι διαλάμπειν φαιδρὸν, ὥστε εἰσὶν, οἵ καὶ βα- 
ρυτάτην ὑπέστησαν τύφλωσιν, προσδαλόντες ἐχεί-- 
νοις, ἅτε δὴ χαχῶς ἐχεῖνα θεους οἰηθέντες, xal ζωῇ 
συνῆσαν θανάτου δεομένῃ, ἵν᾽ ἀληθῶς ζήσωσιν, ὡς 
xai 4j μεγαλόχροτος Παύλου Κολασσαεῦσι δηλοῖ 

Q φωνὴ, Ei οὖν ἀπεθάνετε σὺν Χριστῷ, φάσχουσα, 
ἀπὸ τῶν στοιχείων τοῦ χόσμου, τί ὡς ζῶντες ἐν 
χόσμῳ δογματίζεσθε ; Τὸ δὲ σκότος ἐχεῖνο, xai τὴν 
ταφόζωον ὡς εἰπεῖν ὕπαρξιν ix μέσου πεποίηχεν 1, 
Παρθένος φανεῖσα, Οὐχοῦν αὕτη καὶ τοῖς σεμνοῖς 
δήπουθεν τῶν χτισμάτων χαὶ φωτεινοῖς φὼς int- 
χεεν, iv οἱ προσέχοντες ἰάληθὲς ὁρᾷν ἔχοιεν περὶ 
αὐτῶν, xai μηχέτι τῇ τῆς πλάνης νυχτὶ περιπί- 
πτοῖεν. 


Β΄. Ἔδει δὲ dpx τοῦτ᾽ àv τις ζητήσειεν ἴσως, τὸ 
λυσιτελέστατον ποίημα τῇ πρώτῃ τῶν γενομένων 
συνδιαλάμψαι ποιήσει, ἅτε δὴ τὰ μέγιστα ἔχον 

D κοσμεῖν" καὶ Tj συνέπεσον οἱ παθόντες νόσῳ, τούτους 
μηδ᾽ ἐγγὺς γενέσθαι τὴν πρῷτην ἐᾷν. 


* Gen. 7, 2, sec. LXX. ? Coloss. 11, 20. 


13 


SERMO IN NA'TIVITATEM B. V. MARLE. 


14 


exordio infecti morbo corruerunt, nedum αἱ hi primi coriderentur, ne comimiittendum quidem erat, 


ut illis initiis vicini nascerentur (1). 


᾿Αλλ’ οἶμαι, καθάπερ τοῖς ἀτελέσιν ἔτι xai vn- À — Verumtamen sicut imperfectis adhuc et nondum 


πιωδεστέοοις οὐ πρότερον τοῖς ὑψηλοῖς προσιέναι 
συγχωροῦμεν τῶν ἔργων, ἕως ἄν ἐξῇ καὶ πὰρὰ τῆς 
ἡλικίας μειζόνων απτεσῦχι, εἰ βούλει δὲ, ὥσπερ 
τοῖς τὴν ὄψιν ἀσθενεστέροις οὐ ταῖς ἡλιαχαῖς προσ- 
δάλλειν αὐγαῖς, πρὶν ἄν ἱκανὴ προσγένηται ῥῶσίς, 
ὡς φίλῳ τῷ φωστῆρι προσομιλεῖν᾽ τὸν ἴσον δὴ τρό- 
πὸν xxl τῶν ἁπάντων ὁ Κτίστης τὸ καινότατον δη- 
μιούργημα τοῦτο, τὸ ὑψηλότατον θέαμα, τόν φωτοει- 
δέστατον δίσχυν, τὴν πολυύμνητον λέγω Ἡαρθένόν, 
τοῖς ἄλλοις συνυποστῆναι πρῶτον οὐχ ᾧετο δεῖν. 
Ἐπείπερ, ὡς ἀρτι τότε βρεφουργηθέντων, οὐδεὶς 
ἄν τῶν πάλαι τὸ μεγχλοπρεπέστατον τοῦτο χάλλος, 
τὸ φαεινότατον xal περίδοξον ἔξαλμα, ἦ προσῆκεν, 
εἶχε κατανοεῖν, καὶ τὴν ἐκεῖθεν φέρειν ἀχτῖνα. 


setate firmatis non permittimus, ut opera sublimia 
primo  aggrediantur, donec annis provecti iis 
líactandis pares evaserint ; aut, si mavis, quem- 
admoduur iis, qui oculis utuntur infirmioribus, 
veniam non facimus αἱ, antequam videndi facultas 
idoneas vires acquisierit, radios solares aspiciant, 
ul dein cum voluptale possint amicam lucem 
intueri ; eumdem in modum, ut quidem arbitror, 
rerum omnium creator, novissimum hoc opus (2), 
spectaculum sublimissimum, astrum  fulgidissi- 
mum (3), Virginem, inquam, omni laude dignissi- 
mam haudquaquam ab initio cum aliis creaturis 
producendam esse censuit. Cum enim per id 
temporis in quadaminfantia(homines) versarentur, 


nemo antiquorum magnificentissimam hanc pulchritudinem, nemo splendidissimum hoc atque 
gloriosissimum jubar, prouti par est, contemplari, et l'ulgorem inde emicantem ferre potuisset. 
Εἰ δὲ τις xal ὕλης λόγον ἐπέχειν προσείποι xai B — Contra si quis contenderet, et coelum, et terram, 


οὐρανὸν, xal γῆν, καὶ θάλασσαν, καὶ ὅσα τῆς Παῤ- 
θένου προῆλθε, διὰ τοῦτο προύποστάντα, ἵν᾽ εἰς 
συντέλειαν τῷ πλάστῃ προτεθῇ, τῆς εἰδοποιηθείσης 
καινῆς τε καὶ ἀπαρομίλλου στήλης, φημὶ δὲ τὴν 
πάναγνον͵ μὴ πόῤῥω βάλλαιν τῆς ἀληθείας ἐμοὶ δο- 
κεῖ" ἢ δένδρεσι πάντα ἀναλογεῖν ἐχεῖνα, εἰ xal τοῦτο 
δοίη τις, τὸν ὡραιότατον δὴ τοῦτον καὶ παράδοξον 
ὠδίνουσι καρπὸν, οὐχ ἁμαρτήσειν ἡγοῦμαι τοῦ 
δέοντος. 


Τοῦτο δὲ μοι δοχῶ xai τὸ θεῖον αἰνίττεσθαι λό- 
γιον, Γῆ ἔδωχε, φάσχον, τὸν καρπὸν αὑτῆς" γὴν 
μὲν ὠσανεὶ τὰ γεγονότα διασημαῖνον, χαρπὸν δὲ 
τὴν Ἰἰάντιμον" οὐ γὰρ δύο τῶν ποιημάτων ἢ τριῶν, 
3| δεκάχις τοσούτων συνδρομῆς, ἀλλὰ xal σφόδρα 
πλειόνων πρὸς τελεσιουργίαν, τὸ χαλλιπρεπέστατον 
τοῦτο καὶ θεῖον ἐδεῖτο χειμήλιον. 


Γ΄. ᾿Αλλὰ τί τοῦτο λέγω ; Οὐδενὸς τῶν γενητῶν 
δεῖσθαι τὴν μακαρίαν πρὸς γένεσιν ἑαυτῆς, εἰς βάθος 
φανεῖται σχοποῦντι' μάλιστα γὰρ πᾶσα ἡ ποίησις 
καύτης ἐδεῖτο πρός τε παραγωγὴν xal τὴν μετὰ 
τοῦτο διαχόσμησιν, Τῆς γὰρ πρὸς τὸ χρεῖττον ἀλ.-- 
λοιώσεως ἡ Παρθένος σαφῶς πᾶσιν αἰτία χατέστη: 
xai εἰ μὴ τοῦτο ἔμελλεν, οὐδ᾽ ἂν ἐμέλησε τῷ Δη- 


C 


el mare, atque omnia quecunque ante Virginem 
pr:cesserunt, materiae vicem obtinuisse, ac pro- 
pterea prius fcisse producta, ut presto essent 
Factori ad elaborandam novam hanc pulcherrimam 
et incomparabilem formam,innocentissimam nempe 
Virginem ; equidem is non procul a vero aberrare 
mihi videretur. Si quis etiam omnia illa arboribus 
comparanda esse diceret, qua hunc sane pulcher- 
rimum et admirandum fructum dederint ; haud- 
quaquam, crediderim, ab eo, quod sentiendum 
est, iste deflecteret. 

Íd autem subobscure innuere mihi videtur et 
divinum illud oraculum, quod ait: Terra dedit 
fructum suum 5, terre. nempe nomine designans 
ea qui producta fuerant, fructum vero appellans 
Virginem omni honore dignissimam. Neque enim 
duabus aut tribus aut etiam decies multiplicatis 
creaturis, sed longe plurium concursu opus erat 
ad splendidissimum hoc divinumque cimelium 
perficiendum. 

III. Quanquam cur id affirmo? Profecto rem 
penitius perpendenti palam flet, nulla prorsus o 
creaturis beatam illam, ut oriri posset,indiguisse ; 
nam contra universe imo creature tum ut con- 
derentur, tum ut deinde ornatu perficerentur, ea 
indiguerunt. Et sane Virgo omnibus procul dubio 
causa exstitit restitutionis in melius. Nisi vero fu- 


μιουργῷ τῆς ἁπλῆς ἐκείνης δημιουργίας, ὥστε τὰ D turum id fuisset, neque de universis hisce crean- 


ὁ Psai. Lxvi, 6. 


Ant. Ballerini not&. 


(1) Meridiana luce manifestius est, Virginem 
Deiparam hic supponi a vitio illo exemplam, quo 
caeteri infecti dicuntur. Qusritur enim, cur non in 
ipsis mundi primordiis creata illa fuerit, quee teter- 
rimum hominum lapsum impeditura fuisset. 

(2) Fac advertas, novitatem de ipsa Virginis pla- 
smatione praedicari. 

(3) Metaphora a corpore celesti seu astro splen- 
dentissimo, cujusmodi ex. gr. sol est, desumpta 
ad Virginem designandam usurpata fuit ab insigni 


quoque Chrysostomi discipulo ac successore in 
sede Constantinopolitana Proclo (orat. 6 in S. Dei 
Genttricem, n. 17, Galland. tom. 1X, pag. 640). 
Attende porre sedulo, hic disputari, cur, potius- 
quam ab initio mundi cum aliis creaturis, forma- 
tum posterius lucidissimum hoc sidus fuerit Ergo 
non minus absurdum est existimare. Deiparam 
Adam peccatum contraxisse, quam absonum sit 
reputare eodem peccato infioi eam ante ipsum Ade 
lapsum potuisse. 


15 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


16 


dis Conditor plane cogitasset. Qusacunque igitur À προὐπάρξαντα διὰ ταύτης ὑπέστη" xal ἦν ἄρα τὰ 


ante eam fuerunt, ipsius gratia substiterunt ; et 
idcirco (quod sane stupendum est) quz jam creata 
erant, ipsa, qua adhuc erat creanda, ut conderen- 
tur, indigebant ; ac nova prorsus ratione ipsa sola 


γεγονότα παραδόξως τῆς γενησομένης πρὸς τὸ γενέ- 


σθαι δεόμενα, καὶ μόνη χαινῶς τοὺς πατέρας προ- 
ἐτεχε" τοσοῦτον ἡ Παρθένος τῶν τὸν βίον προειλη- 
φότων οὐδενὸς ἐδεήθγ,. 


suos in antecessum peperit parentes. Adeo nemine eorum, quibus contigit ante ipsam vivere, Virgo 


indiguit ! 

IV. Sed preterea diversa quoque a ceteris 
quibuscunque penitus ipsa est. Quid est enim 
inter creatas res omnes, quod prope ad admiran- 
dum hoc artis opus accedat, cujus pulchritudine 
vel ipse captus fuit Conditor, unde et illud sibi 
omnium arctissima coguatione devinxit ? Etenim, 
orem omni admiratione majorem ! ut illa sibi 
mater esset, ipse constituit, veluti ratus, haud 
aliter innocentissime illius magnificentiam satis 
ostendi posse, nisi summa omnium necessitudo, 
materna scilicet, qua nihil arctius inter homines 
aut honorabilius esse novimus, sibimet cum ea 
intercederet. 

Quod vero nostre quoque formo illa facta sit 
particeps, id sane nulla alia de causa factum fuisse 
dixerim, quam ut iis, quibuscum communem ha- 
buit naturam, forma quoque sanctitatis atque 
honestatis fieret : ut sicut complantati facti sumus 
similitudini ? beat» illius divineque imaginis 
(liceat enim mihi bona cum eximii Pauli venia in 
hac re verba ejus usurpare), ita et gratiarum 
ipsius participes essemus (4). Quod itaque eximium 
hoc supra ordinem natura opus, quod simulacrum 
hoc novo decore fulgens, quas eo usque glorie 
processit, ut aureum construeretur Deo dignum 
habitaculum, quod Virgo, inquam, progenita ho- 
dierna die fuerit, hoc est, quod salemni conventu 
celebramus, festum agimus Natalis ejus diem, 
precelsum atque augustum mysterium, Virginis 
nativitatem, fidelibus omnibus annuntiantes. 

V. Jamque ad hoc mysterium animum adverta- 
mus. Cum universa Deus creasset, pronuntiavit 
ea valde bona esse (5). Hominem porro rerum 
harum omnium spectabilium et speciosissimarum 
principem constituit ; neque hoc solum, sed prae- 
terea morte et corruptione superiorem effecit, 
gloriam quoque, e qua seductus (Diaboli) invidia 
excidit, equalitatem nempe cum Deo, quantum 
capax ejus esset, qui e limo eductus fuerat, con- 
sequuturum, siquidem impositum sibi mandatum 
non preetergrederetur. Verum quum ille Creatorem 
suum derelinquens, seductori se subjecisset ; nu- 


? Rom. vt, 5. 


D 


A'. Ἔτι δὲ xal πρὸς πάντα παρήλλαχται" τί γὰρ 
τῶν γενομένων πώποτε γένοιτ᾽ ἂν παραπλήσιον τῷ 
ξένῳ τούτῳ τεχνήματι, ob. τοῦ χάλλους xal ὁ πλά- 
στης ἑάλω, xal εἰς μεγίστην ἑαυτῷ συνέδησε τοῦτο 
συγγένειαν ; Μητέρα γὰρ τὸ παραδοξότατον Ὑενέ- 
σθαι παρεσχεύασεν ἕαυτοῦ, ὥσπερ οὐχ ἀποχρῆν 
ἄλλως ἡγούμενος ἐνδείξασθαι τὴν τῆς πανάγνου 
μεγαλειότητα, εἰ μὴ τῇ πρώτῃ τῶν ἐχ συγγενείας 
οἰχειώσει γοήσαιτο πρὸς αὐτὴν, λέγω δὲ τῷ τῆς 
μητρὸς, ἧς οὐδὲν οὔτ᾽ οἰχειότερον xaz' ἀνθῤῥώπους 
ἴσμεν οὔτε σεδασμιώτερον. 


Εἰ 89b xai τῆς αὐτῆς ἡμῖν μετέσχε μορφῆς xal 
$ πάναγνος, δι’ οὐδὲν, εἴποιμι ἂν, ἔτερον ἀλλ᾽ ἤ 
πάντως ἵν᾿’ ἁγιασμός xal σεμνότης, οἷς χεχοινώ- 
νηχε, μορφωθῇ" ἵν᾽, ὥσπερ σύμφυσοι γεγόναμεν 
τῷ ὁμοιώματι τῆς μαχαρίσς xal θείας ἐχείνης εἷ- 
κόνος (συγχωρσὲειε δ᾽ ἄν μοι xal Παῦλος ὁ λαμπρὸς 
ὑπὲρ τούτου τοῖς ἐχείνου χρήσασθαι ῥήμασιν), οὕτω 
xai τῶν χαρίτων χοινωνήσωμεν ταύτης. Καὶ γοῦν 
τὸ ὑπερφυὲς touti μεγαλούργημα, τὸ χαινοπρεπὲς 
ἄγαλμα, f, εἰς τοῦτο ἐφθαχυΐῖχ δόξης, ὡς xal oixr- 
τήριον Θεῷ χρυσουργηθῆναι προσῆκον, ὅτι γεγέν- 
νηται πανηγυρίζομεν σήμερον, xal τῶν ταύτης γε- 
νεθλίων τὴν τελετὴν ἑορτάζομεν, μυστήριον ὑψηλὸν 
xai σεδάσμιον, τὸ τῆς Παρθένου γενέθλιον πᾶσι 
πιστοῖς χαταγγέλλοντες. 


Ἐ΄. Σχοπῶμεν δὲ ἥδη" τὰ σύμπαντα παραγαγὼν 
ὁ Θεὸς, ὅτι χαλὰ μεθ’ ὑπΒρδολῆῇς ψηφίζεται περὶ 
αὐτῶν: τῶν δὲ ὁρωμένων τούτων xal «αλλίστων 
ἁπάντων τὸν ἄνθρωπον ἄρχοντα χαθιστᾷ" xal οὐ 
τοῦτο μόνον, ἀλλὰ xai θανάτου χρείττω xxi φθορᾶς, 
xxi δόξης, ἧς ἀπέτυχεν φθονηθεὶς, ἀπολαύσοντα (6), 
φησὶ δὲ τὴν ἰσοθείαν, ὅση χοϊχῳ προσῆχεν, εἰ μὴ 
τῆς δοθείσης ἀποπηδύσειεν ἐντολῆς. ᾿Αλλὺ τοῦ 
πλάστου μὲν οὗτος ἀποσχιρτήσας, τῷ δὲ πλάνῳ 
τὴν ὑποταγὴν ἐγχειρίσας, γυμνὸς, ἐλεεινὸς, αἶλμά - 
λωτος, οἵἷμοι  προὔχειτο, τῆς προτέρας εὐγενεῖας 
πάσης ἀφῃρημένος" xai τὰ xaÀà πάντα ἐχεῖνα xai 


Ant. Balletini nota. 


(4) Quod plura dicta de Deipara reperiantur, 
que prorsus soli Christo Domino convenire viden- 
tur nihil ille mirabitur, qui universis Ecclesise 
Patribushanc noverit constanter fuisse sententiam, 
redemptionis opus eum opere creationis ita conm- 
parari ut quemadmodum ab Adamo et Evauniversa 

ominum generatio futura erat, sic a Christo 
Domino et Deipara, qui propterea et novi Adami 


et nova Eva nominibus compellantur, nova homi- 
num generatio repetenda sit. Qua de re in Com- 
mentario. 

(8) Gen. r, 34. Viditque Deus cuncta quz fece- 
rat, et erant valde bona. 

(6) Cod. inverso ordine 


ἀπολαύσοντα φθονη- 
θείς, 


11 ^ A SERMO IN NATIVITATEM B. Y. MARLE. 18 


λίαν χαλὰ κατὰ τὴν ἄπταιστον τοῦ Δημιουργοῦ ψῆ- À dus, miserabilis, captivus (eheu)! pristinaque 


φον εἰς χατήφειαν ὡσανεὶ μετεποιήθη, τὸν οἰχεῖον 
δεσπότην, τὸν ἄνθρωπον λέγω, περιηγχωνισμένον 
χαθάπερ ἑωραχότα τῷ πολεμίῳ’ γῆ γὰρ, xai θά- 
λασσα, καὶ ἀστέρων χύχλος, xal βουνοὶ xai ὅσα 
τοῦ Κτίστου πρὸς αἶνον ὁ προφήτης καλεῖ, σιγὴν 
ἐπήνει, μὴ τὸν ὕμνον ἀναῤφαλλόμενα, ὡς τοῦ πλή- 
χτροῦ, φημὶ δὲ τὴν γλῶτταν, τὴν τοῦ ἀλλοτρίου 
κιθάραν χρούειν βιαζομένου: ἀλλὰ καὶ οἱ τῆς τοῦ 
κήρυκες οὐρανοὶ σγολὴν ἦγον, χἀϊ τοῦ 
xoo:siv καὶ διγγεισθαι τὰ λαμπρά πρὸς λήθην 
ἦχον xal ἁπλῶς ἅπαν ὃ τι χαλὸν τὴν ἰδίαν ὥραν 
ἀπέθετο, μὴ ἔχοντα ὃ τι φανῆναι χαλὰ, τοῦ διεο- 
μηνέως, 0: ὅν Ἐκείνης ἤχουσαν τῆς φωνῆς, ἐτέροις 
προοσεσχηχότος ἔθεσιν. 


:0) δέξγε 
8:025 οὐξης 


prorsus exutus nobilitate jacebat; atque omnia 
illa bona ac valde bona, quum suum ipsorum do- 
minum, hominem, inquam, vinctis veluti post ter- 
gum manibus, ab inimico subjugatum cernerent, 
secundum falli nesciam Domini sententiam, lugu- 
brem quodammodo habitum assumpserant. Nam 
terra, et mare, ac stellarum corona, et. colles, et 
quacunque alia Propheta ad laudandum Creato- 
rem invitat 8, jam silebant, neque referebant hy- 
mnos, sicuti plectrum,linguam dico,quod extranei 
citharam pulsare per vim cogatur. Sed et coli, 
precones illi glorie Dei ?, languebant otio, et di- 
vina magnalia celebrare atque enarrare oblivisce- 
bantur. Ac denique venustatem suam bona omnia 


exuerant, quum causa, cur se vetusta exhiberent, jam nulla iis esset, postquam interpres ille, propter 
quem (Dei) vocem se bona proclamantem audierant (7), aliis affectibus deserviebat. 


t. "Exsio τοίυν πᾶσα ἡ τερπνὴ 
ἐχείνη ἄφωνος, ἀχαλλὴς, χαὶ οἷον νεχρά. ᾿Επεὶ 
δ᾽ ὁ παρασχὼν ἑαυτῷ τε xal χτίσει τῇ λοιπῇ τῆς 
συμφορᾶς τὴν αἰτίαν, τὸ μέγα τοῦτο πλάσμα, ὁ ἄν- 
θρωπὸος ἦν, ἔδει δ᾽ ἐλέους ὑπερδολῇ τοῦ ἀγαθοῦ 
Q:53 τοῦτον ἐπανελθεῖν’ τί γίνεται; xai τί τερα- 
τουργεῖται θαυμάσιον ; Γῆν αἱρεῖται πατῆσαι Θεός" 
χαὶ ὁ τοῦτον ὑποδεξάμενος ἄνθρωπος ἐρευνᾶται, ἵνα 
xii τῆς δουλείας λύσῃ τὸ γένος, xal τὴν καλλονὴν 
ἀναζωγραφήσῃ τῷ χτίσει’" ἄλλοτε ἄλλων πολλῶν 
xai μεγάλων ἐπιφανέντων, οἷος ἦν ὁ παραδόξων 
αὐτουργὸς Μωυσῆς θεχμάτων, xai ὁ τοῦ οὐρανοῦ 
θυρωρὸς, ὡς εἰπεῖν, Ἠλίας, χαὶ ὁ πολὺς ἄλλος 
τῶν σεμνῶν ἐχείνων ἀνδρῶν xal προφητῶν χύχλος, 
ἀντίὀῤοπος ἦν οὐδεὶς τοῦ ζητουμένου. 


ποίησις Β 


VI. Omnes itaque creatur:, quo ad jucundita- 
tem creata fuerant, elingues, squalidie, ac veluti 
mortuae jacebant. At quoniam homo, qui et sibi et 
reliquis omnibus calamitatis auctor exstiterat, 
tam insigne erat Dei opus, et conveniens erat, ut 
excessu misericordie ejusdem benignissimi Dei 
revocaretur ; quidnam fit? et quale prorsus admi- 
randum patratur prodigium ? Deus ipse in terram 
pedes inferre decernit: atque inter homines quis- 
piam requiritur, qui illum excipiat, ut genus omne 
a servitute liberet, et creaturas universas ad pri- 
stinam pulchritudinem reformet. Nam cum alias 
alii ac plures illi quidem eximiique apparuissent 
viri, cujusmodi fuerunt mirabilium prodigiorum 
patrator ille Moyses, calique ille, ut ita dicam, 


janitor Elias, ac reliqua insignium illorum virorum ac prophetarum ingens corona ; nemo tamen 
ipsorum ad id, quod opus erat, idoneus repertus est. 
'Oys δὲ καὶ μετὰ πολλὴν ἡλίου περίοδον xai ὁ (; Sero tandem, et post multos solis recurrentis 


καινὸς ἄνθρωπος, τὸ μέγα xxl ζωογόνον ἀληθῶς 
στοιχεῖον, dj οὐράνιος δρόσος, τὸ θεοδόγον σχεῦος, 
ἣ καλλίπαις ἐπιλάμπει τῷ βίῳ Παρθένος" καὶ λύε- 
τα! μὲν διὰ ταύτης τῆς συμφορᾶς ἄνθρωπος, καὶ 
τὸ πρῶτον ἀναιρεῖται ἀξίωμα, xal βασιλικῶς ἐπι- 
χάθητα! διαπαίζων τὸν πλάνον, xal meo, ὡς ἂν- 
δράποδον, πρὶν tlÀxs δεσμὰ, αὐτὸν δὴ τούτοις τὸν 
θηοάσαντα περιδάλλει: dj δὲ ποίησις πᾶσα τὴν ἐαυ- 
τῆς ἐπιδείχνυται αὖθις εὐπρέπειαν, xal τὴν τοῦ 
Κτίστου ἡητορεύει μεγαλουργίαν" ὅτι τὸν ὑμνοπλό- 
χον εὗρε, τὸν σοωὸν χαταγγελέα τῆς ἐν αὐτῇ ἐπι- 
στήμης͵ xal νῦν ἀτεχνῶς τοῖς προφητιχοῖς ὑπείχει 
λογοις, πρὸς αἷνον τοῦ Κυρίου διανισταμενη. Καὶ 


Psal. cxrvii, 1 seqq. ? Psal. xvin, 1. 


gyros novus ille homo (8), magnum ac vere vivifi- 
cans elementum, ros cwlestis, vas Deo excipiendo 
par, venustissima nempe puella, Virgo in vitam 
affulsit; per quam homo quidem et a calamitate 
illa liberatur, et pristinam resumit dignitatem, et 
deceptorem suum irridens regio loco constituitur; 
et iisdem vinculis, quibus uti mancipium antea 
constrictus fuerat,nunc eumdein przdatorem suum 
ipse constringit. Creature autem suum ipsarum 
decorem iterum ostentant omnes, et Creatoris sui 
eloquenter predicant magnificentiam. Jam enim 
hymnologum,sapientemque invenerunt illius scien- 
tie interpretem que ex ipsis emicat, et nunc uti- 


Ant. Ballerini note. 


(7) Eximia plane sententia, creaturas omnes [) fuisset ? Nonne proinde et ipsa exspectasset novum 


nosse quodammodo, propterea se bonas a Deo ipso 
proclamatasse fuisse, quod ad enarrandam homini 
gloriam creatoris idonee forent; qui flnis simul 
ac deficiat, inutiles evadant ac squalere videan- 
tur. 

(8) Quomodo novus homo exorta Virgo, si Ada- 
mitica vetustatis et ipsa particeps fuisset ? Nonne 
enim in eadem, ac reliqui, conditione ipsa quoque 


illum hominem, novamque creaturam, que (uti 
contextus clamat) in lapsis Adae filis nec inve- 
niebatur, nec inveniri poterat, digna scilicet qua 
descendentem e colis Deum exciperet ? Nexus 
itaque sententiarum necessario postulat, ut B. 
Virgo ab infausta primi parentis hwreditate, pro- 
pter quam nemo excipiendo Deo venienti par esse 
poterat, immunis pronuntietur, 


19 | ISIDORI THESSALONIGENSIS 20 


que invitanti prophete obsequuntur ad laudem A ἵνα συνελὼν εἴπω, ἡ τῆς ἀειπαρθένου xai Θεοτόχου 


Domini assurgentes. Atque, ut uno verbo dicam, 
ortus Marie, semper Virginis ac Dei Genitricis, 
universalis omnium regenerationis, reformationis, 
in pristinam venustatem restitutionis, ac renova- 
tionis origo apparuit. Tantam nempe gratiarum 
copiam ortus Virginis secum attulit | Adeo natalis 
ejus dies gaudium victoriamque omnibus solemni- 
ter annuntiavit! Adeo sublime mystice contempla- 
tionis argumentum presens festivitas nobis objicit ! 

VII. Verum quisnam pro dignitate valeat aut 
mente concipere, aut lingua enarrare give decus 
quo creature omnes per hanc omnium reginam 
circumvestite splendescunt, sive regina ipsius 
magnificentiam, propter quam ei datum est, ut et 
ipsa Deum in se exciperet habitatorem, et amnia 
illa splendida ac mirabilia tum sibi tum creaturis 
compararet ? 

Cum enim, quo magis sese quis expolit ut Deo 
similis evadat, eo majorem cum Deo ipso conjun- 
ctionem, et consentanea dona inde nanciscatur ; 
ego vero arbitror, Creatorem, ut hominibus palam 
faceret quam similis Deo esset Virgo, propterea 
effeci se, ut nova prorsus eam inter ac semet 
conjunctionis ratio refulgeret, et creature univere 
se eximia per ipsam gloria circumvestirentur, 

Profecto de ipsa videtur mihi prenuntiasse 
propheta David, ubi cum admiratione clamat: 
Quis in nubibus 2quabitur Domino, similis erit. Deo 
in filiis Dei (9)? Nulla enim creaturarum beata 
Virgine superior est, nulla supra nubium altitudi- 
nem ad divinam similitudinem propius ascendit, 
Sed neque in posterum prorsus ex omnibus erit 
ullus, qui ad sublimem adeo celsitudinem prove- 
hatur. Ipsa enim altissimus mons ille est, in quo 
beneplacitum est Deo habitare in eo 19, Hinc et illud 
merito, mea quidem sententia, de Regina nostra 
quispiam dixerit, quod de Domino praeclarus pro- 
nuntiavit Habacuc: Operuit colos virtus ejus, et 
sapienti: ejus plena est terra (10). Quod sj, quem- 
admodum divinus proclamavit Lucas, quod homi- 
nibus altum est, abominatio est ante Deum 1"; quam 
sublimem igitur non solum pre hominibus univer- 
sis, verum etiam, ut ego quidem dixerim, pre 
angelis existimare oportet altitudinem illius, que 
Deum in terras attraxit? Quocirca jure merito 


Μαρίας γέννησις ἀναγεννήσεως πᾶσι xai ἀναπλά - 
σξως xal ὡραϊσμοῦ val ἀνακαινίσεως πέφηνς πρό- 
ξενος. Τοσούτων ἡ τῆς Παρθένου πρόοδος γέμει 
χαρίτων ! Οὕτως ἡ τῶν γενεθλίων αὐτῆς ἡμέρα χαρ- 
μόσυνα xal νικητιχὰ διεσάλπισς Tisi! Τοσοῦτον i 
παροῦσα πανήγυφις μυστιχῆς θεωρίας προτίθησιν 
ὕψος 1 


Z. ᾿Αλλὰ τις ἂν ἰσχύσειεν ἢ vav' ἀξίαν ἐν- 
νοῆσαι, 1| γλώττης ἔργον οἰχονομῆσαι, fj τὴν σε- 
μνάτητα, ἤν πᾶσα jd, ποίησις διὰ ταύτης δὴ τῆς 
παμθασιλίδος ἔχει λαμπρῶς περιθαλλομένη, ἢ τὴν 
ταύτης μεγαλειότητα, δι’ ἣν xai Θεὸν ἔνοιχον αὐτῇ 
σχεῖν ἐξεγένετο, xai πάντα ἐχεῖνα προχγαγεῖν, τὰ 
τε αὐτῇ xal τῇ κτίσει λαμπρὰ καὶ περίδοξα ; 


Ἐπεὶ γὰρ, καθόσον àv τις ἑαυτὸν ἀποξέῃ πρός 
Ὑ5 τὸ ἐοικέναι Θεῷ, χατὰ τοσοῦτον xal συμπλοχῆς 
καὶ δώρων χαταλλήέλων ἐχεῖθεν τυγχάνει, ἵν᾿ ὅτον 
ἣ Παρθένος Θεῷ προσωμοίωται, τοῦτ᾽, οἴμαι, δείξῃ 
τοῖς ἀνθρώποις ὁ Πλάστης, διὰ τοῦτο xai ἡ ξένη 
μετ᾽ αὐτῆς αὐτοῦ διέλχμψεν ἕνωσις, xai ἢ δημιουρ- 
γία πᾶσα τὴν latoupylav δι’ αὐτῆς περιδέόληται 
τὴν σεμνοπρεπῆ. 

Ἱερὶ ταύτης, ἔμοιγε δοχεῖ, xal ὁ προφήτης Δαδὶδ 
σὺν θαύματι προδιεχωδώνισε, Τίς ἐν νεφέλαις 
ἰσωθήσεται, φάσχων, τῷ Κυρίῳ, ὁμοιωθήσεται τῷ 
Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ ; Θὑδὲ γάρ ἐστιν ὁ τῶν γενομέ- 
νων τὴν μαχαρίαν ὕπερ, xai ὑπὲρ τὸ τῶν νεφελῶν 
ὕψος πρὸς ὁμοίωσιν ἀναδέδηκε θείαν ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἂν εἶν 
τῶν ἐσομένων ἔσται, τῶν ἁπάντων οὐδεὶς, τοσοῦτος 
ὕψωρησόμενος" αὕτη͵ γάρ ἔστι τὸ μετεωρότατον ὄρος, 
ὃ εὐδόχησεν ὁ Θεὸς χατοικεῖν ἐν αὐτῷ. "ἔνθεν xai 
τοῦτό τις ἀξίως, οἴμαι, προσερεῖ τῇ βασιλίδι, ὃ πρὸς 
τὸν Δεσπότην ὁ θεσπέσιος ᾿Αὐδαχούμ’ ’Βκάλυψεν 
οὐρανοὺς ἡ ἀρετὴ αὐτῆς, xal τῆς συνέσεως αὐ- 
τῆς πλήρης ἣ γῆ. Εἰ δὲ, καθάπερ ἐν Εὐαγγελίοις ὁ 
θεῖος ἐκήρυξε Λουχᾶς, xà ἐν ἀνθρώποις ὑψηλὸν, 
βδέλυγμα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ πόσον ἄρα τὸ ὑπὲρ 
πάντας ἀνθρώπους, φαίην δ' ἂν ἔγωγς, xal ἀγγέ- 
λους, ὑψηλὸν παρ᾽ αὐτῆς, ὃ χαὶ Θεὸν εἰς γῆν κα- 
τήγαγε, λογίζεσθαι χρή ; Διὰ ταῦτα xal μάλα σώ- 
ζων ἄν τις τὸ δέον ἐπάνω πάντων, Θεοῦ πλὴν, τὸ 
ὑψηλότατον τοῦτο χαλέσειε γέννημα" εἰ δὲ τοῦτο, 


quispiam sublimissimam hanc creaturam omnibus ἢ xai ἥκειν ἐξ οὐρανοῦ’ ἐπεὶ xai dj θεολογιχωτάτη 


quibuscunque, Deo solum excepto, superiorem 
affirmaverit. Atqui simul ac id statuatur, jam et a 


καὶ πάντα περιηχοῦσα φάσχει φωνή" Ὁ ἐξ οὐρα- 
νοῦ ἐρχόμενος ἐπάνω πάντων ἐστίν, 


ccelo eam advenisse decernendum est, Quaquaversus enim resonat maximi illius theologi vox, inquiens: 


Qui de celo venit, super omnes est 13, 
10 Psal. vr, 17. !! Luc. xvi, 15. 


1? Joan. ri, 31. 


Ant. Ballerini note. 


(0) Psal rxxxvin, 7. Isidorus hic magis cum 
Vulgata Latina quam cum (Greca LXX editione 
consentit ; h:c enim ita bis repetit τὸ τίς" Τίς ἐν 
νεφέλαις ἰσωθήσεται τῷ Κυρίῳ ; xal τίς ὁμοιωθή- 
σεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ ; Quam tamen repe- 
titio abest etiam ab Complutensi ac Aldina, et ab 
Alexandrino codice. 


(10) Habac. i1, 3. Isidorus hic nec plane cum 
Vulgata nostra consentit, que habet : Operuit 
celos gloria ejus: et laudis ejus plena est terra : 
neque cum LXX, qui legunt : 'ExiAoysv οὐρανοὺς 
à ἀρετὴ (Complut. δύναμις) αὐτοῦ, xal αἰνέσεως 
αὐτοῦ πλήρης (Complut. ἐπλήσθη) ἡ γῆ. 


21 


SERMO IN NATIVITATEM B. V, MARLE. 


23 


I. Ἔγωγε μὲν, Ἐπεὶ πάλαι καχῶς εἶχεν ἡ γῆ, A — VIII. Sanecum terra olim male prorsus haberet, 


xai Tv ἅπασα σάλου xol μανίας ἐμπιπλαμένη, καὶ 
ὡσπερεὶ σειομένη τῇ ἁμαρτίᾳ, καὶ παρ᾽ ἑαυτῆς 
ὅπως τι βλαστήσειεν ἀποροῦσα φάρμακον, ἵν᾽ ἐχεῖνο 
τὸ δεινὸν καταχλύσῃ xal ἀποχαθάρῃ τὴν νόσον, 
ὁ οὐρανὸς εἴποιμ' ἅτι περ ἐλείπετα, καὶ χεῖρα 
ὀρέξαι, καὶ παρ᾿ ἑαυτοῦ τι χορηγῆσαι τῇ χαμγούσῃ 
σωτήριον ὥστ᾽ εἴ τις τὸν χλόνον ἐκεῖνον ἔστησε 
xxl τὸ τῆς ὀσμῆς ἀπήλασεν ἄχαρι τοῦ δεινοῦ, οὗτος 
δὲ ἦν ὁ λαμπρὸς ἰατρὸς fj Παρθένος, καὶ οὐράνιος 
ἂν εἰχότως χληθείη. 


Ἐμοὶ γὰρ καὶ πρὸς τοῦτο φξρεϊν ἐχεῖνο δοχεῖ τοῦ 
θείου Δαδίδ' T ἐσείσθη, xxl γὰρ οἱ οὐρανοὶ 
ἔσταξάν: οἶμαι 8b, καὶ τῆς ἔσταξαν λέξεως διὰ 


τοῦτ᾽ ἐδέησε τῷ προφήτῃ, ἵν᾽ ὁποφήνῃ ὡς αὐ θανα- B 


σίμους ἀφειδῶς ἀνοιγνύμενοι͵ οἵα πάλαι κατέῤῥαξαν 
δετοὺς οὐρανοὶ, ὡς ἂν xai χιδωτοῦ μικρὰ τοῦ γένους 
σπέρματα διασωζούσης ἄνθρωποι δεηθεῖεν, ἢ μετὰ 
τὴν σωτηρίαν σάλον ἄλλον εἰς γῆν ἀπέθετο τὸν ἀπὸ 
τῆς παροινίας, ἀλλ᾽ εὐλχαδῶς πως ἂν εἴποις, χαβά- 
περ οἱ οὐρανοὶ διηθούμενοι τὸ εὐωδέστατον ἄνθος, 
τὸ περπνὸν δὴ τοῦτο, τὴν Πάναγνον, τοῖς ἀνθρώποις 
ἐνέσταξαν μόρον. 


Εἰ δ᾽ οὐκ ἄδηλον εὐμενῶς δι᾽’ αὐτῆς πρὸς ἡμᾶς 
ἐπιδλέψχι Θεὸν, εὔδηλον ἄρ᾽ ὡς xdxetvo περὶ 
αὐτῆς Ἔξ οὐρανοῦ ἐπέδλεψεν ὁ Κύριος: οἶδε 
πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων ἐξ ἑτοίμου κατ- 
οιχητηρίου αὐτοῦ. E? δ᾽ ὅτι ναὸς Θεοῦ xa! θρόνος 
$ Πάναγνος, ἀναμφισθήτητον πάντη καὶ τοῦτο 
πάντως δι᾿ αὐτήν’ Κύριος ἐν ναῷ ἁγίῳ αὐτοῦ! 
Κύριος ἐν οὐρανῷ ὁ θρόνος αὐτοῦ" δι’ ἃ δήπου- 
θεν xal οὐρανὸν xal οὐρανῶν χύημα οὐχ ἄν τις 
ἁμάρτοι, xat& γε τὸν ἐμὸν λόγον, τὴν Παρθένον 
προσονομάζων. 


Et ὃὲ τοῦ πηλοῦ χαὶ τῆς ᾿Αδαμιαίας ἐχείνης 
μοίρας οἱ τῆς Ηαρθένου γαννήτορες, οὐδέν τι δέος 
τῷ λέγῳ, οὐρανὸν κὰξ οὐρανοῦ τὴν μαχαρίαν ἀνα- 
χηρύττοντι. 'Emel xal γῆ μὲν ἀνίησι φυτὰ, τῆς 
ἄνω δὲ τὸ πᾶν δρόσου, ἵνα καὶ τέχῃ, καὶ χρήσιμον 
ἐχθρέγῃ καρπόν: καὶ ἀνδριάντα μὲν ἐκ χρυσοῦ 


ἢ 


et toa tumultibus insanoque furore wstuaret, ac 
peccato veluti quassata esset ; in se autem vim 
non haberet ahquad progignendi pharmacum,quo 
malum illud elueret, ac morbum depelleret ; ego 
sane dixerim, hoc unum reliquum fuisse, ut cce 
lum manum protenderet, ac terrz laboranti salu^ 
tarem medicinam ipsam e penu suo suppedita. 
ret (14), Si quis igitur commotionem illam sedavit, 
et ingratum diri morbi fotorem depulit, plane 
egregius hic fuit medicus, ipsa scilicet Virgo, ac 
celestis propterea jure yocanda. 

Nam illa quoque divini Davidis huc spectare mihi 
videntur i Terra mo(a gst; etenim cali distillavee 
runt δ. Exislimo autem, prophetam propterea 
usum esse ea voce, disfillaverunt, ut ostenderet, 
eelos non quidem apertos ut olim mortiferas 
effuse pluvias demisisse, adeo ut et arca, qua ge» 
neris pauca semina servaret, homines indigerent 
(que tamen arca post allatam salutem aliam iterum 
turbarum seriem, que ex ebrietate duxit initium, 
in terram dejecit) : sed leniter quodammodo ao 
prope dixerim, quasi suaveolentissimum (florem 
irrorantes, jucundissimum lioc unguentum, inno- 
centissimam nempe Virginem, hominibus instil« 
lasse (12). 

Preterea cum salis manifestum sit, Deum be- 
nigno nos vultu per ipsam respexisse, profecto de 
ipsa et illud dictum fuit: De caelo respezit Domi- 
nus vidit omnes filios hominum de przparato habi- 
taculo suo 1. Cum autem haud ambiguum esse 
possit, innocentissimam illam templum quoque ac 
thronum Dei esse, jam et illud putandum est de 
ipsa dictum fuisse : Dominus in templo sancto suo, 
Dominus 1n ccelo sedes ejus!*, Quapropter si quis 
Virginem appellet celum, aut colorum filiam,iste 
profecto, mea quidem sententia, ne minimum qui- 
dem 8 veritate aberrat. 

Neque vero quominus beatam illam Virginem 
et celum esse, et a celo prodiisse affirmemus,de- 
terrere nos dehet,quod parentes ejus e luto fuerint, 
et ex Adamitica propagine (originem duxerint), Nam 
terra quoque plantas utique sursum emittit ; at 
desuper cadentis roris prorsus est, quod bonum 


ἔστιν ὅς συνεστήσατο, οὐ παρ᾽ ἑαυτοῦ δὲ xal τὸν D aliquem fructum et germinet et ad maturitatem 


13 Psal. Lxvir, 10. !* Psal. xxxi, 13, 14. 


15 Psal]. x, 5. 


Ant. Ballerini note. 


(414) Perpende, quaeso, vim argumenti quo Isi- 
dorus evincit Mariam esse e clo. Terra, inquit 
auctor, peccato infecta languebat, atque adeo 
pharmacum morbo huic depellendo idoneum gi- 
gnendi impos erat. Ergo necesse fuit, ut celum 
terra» opem porrigeret. Ergo e coelo Maria data est. 
Ita quidem Isidorus. At vero paliturne hxc argu- 
mentatio, ut Maria quoque infecta peccato dica- 
tur? Sane si terra pharmacum malis suis idcirco 
parare non poterat, quia germina qua in ea nas- 
cebantur, cuncta peccato laborabant, ineptum 
enim vero erat e celo quesivisse remedium, si 
germen, quod hinc dandum esset, eodem plane 


vitio laborasset. 

(12) En qualis e colis descenderit Doipara, qua- 
lis nempe condita fuerit, flos suaveolentissimus, 
Jucunrissimum | unguentum, virgo  innocentissima. 
Quas quidem apprime consonant cum iis, que in 
premissis de Virginis Conceptione sermonibus 
Jam legibus, ubi prima Mari» conditto equipara- 
tur modo soli, qui exoritur gratie fulgoribus 
splendidissimus, modo calo, quod gratia nitescens 
construitur, modo rosa:, quee germinat fragrantis- 
sima, modo templo, quod vivifico sancto Spiritu 
cooperante aedificatur, etc. 


23 ISIDOR! THESSALONICENSIS 24 


adducat. Neque aliter se res habet, si quis hominis A χρυσὸν συνεισήνεγχε, τὴν δὲ τῆς τέχνης ἐπιτηδει- 


statuam ex auro effinxerit; neque enim aurum, 
quasi hoc ex semetipso hauriens, prebet, sed me- 
ram artis industriam ipse confert. 

IX. Quod vero universis quibuscunque, uti 
diximus, Virgo longe precellat, neque imago ulla 
ipsi similis reperiri in terrestribus possit, hinc 
licet dignoscamus. Omnia enim quecunque na- 
scuntur, generantibus opus habent ; et sin minus 
ad aliud quidpiam, certe iis opus habent ad ipsam 
generationem, quemadmodum et plante et ani- 
mantia omnia manifeste evincunt. 

Contra vero Ánna, mater veneranda, cum gene- 
raret, filia sua indigebat, ut regeneraretur ; et eum 
in utero gestaret, ipsa nova quadam ratione 
in utero gestabatur. Neque ipsa solum, que per 
preces mater ei fuit, sed ejusdem etiam progenitor 
opus habuit, ut ipsam veluti matrem nancisceretur, 
ad solidam scilicet firmamque formationem asse- 
quendam, quoniam prima illa mater (13),cum terra 
esset ac pulvis,fluxe erat conditionis,ac ventorum 
impetu circumagebatur. Neque rursus Adam tan- 
tummodo, sed natorum ab ea ingens multitudo 
usque ad puellam hanc divinam suas quisque ma- 
tres, utpote imperfectam ac veluti ce&cam prolem 


enixas (14), cum repudiassent, communem hanc 


matrem querebant,que ad perfectam formam proli 
tribuendam, et ad lucem impertiendam maxime 
par foret. Materno itaque utero gestabantur ac 


ὅτητα μόνην. 


θ΄. Ὅτι δ᾽, ἧπερ ἔφημεν, πάντων τε 7) Παρθένος 
ἐπάνω χαὶ γῆθεν οὐχ ἔστιν εὑρεῖν ἐμφερῆ πρὸς 
ταύτην εἰχόνα, γνοίη τις ἂν ἐνθένδε’ ἅπασι μὲν 
γὰρ τοῖς γεννωμένοις ἀνάγχη τῶν γεννώντων, εἴ 
xai μὴ πρὸς οὐδὲν ἴσως ἕτερον, ἀλλὰ δι᾽ αὐτὴν 
δήπουθεν δεῖσθαι τὴν γέννησιν, ὡς ἄρα φυτά τε καὶ 
(a πάντα τρανὴν χηρύττει μαρτυρίαν. 


Αννα δὲ dj σεθάσμιος μήτηρ ἀναγεννηθῆναι τῆς 
παιδὸς ἐδεῖτο γεννῶσα, xal ἦν, ὅτ᾽ ἐχύει, χαινόν 
τινὰ χυοφορουμένη τρόπον. Καὶ οὐχ 1, προσευχῆς 
αὕτη μήτηρ μόνον, ἀλλὰ χαὶ τῷ προπάτορι ταύτης 
ἐδέησεν, ὅσαπερ οἱονεὶ μητρὶ χρήσασθαι, πρὸς στεό- 
ῥάν τε διάπλασιν xal ἀμετάπτωτον, ὡς τῆς πρώτης 
ἐχείνης μητρὸς ἐρείψιμον ἐχούσης τὴν σύστασιν, 
ἐπείπερ ἦν χοῦς, xai βολαῖς ἠττωμένην πνευμά- 
των xal οὐ ᾿Αδὰμ μόνον, ἀλλὰ xal ὁ πολὺς τῶν 
ἐξ ἐχείνου σόλλογος τῆς θείας ἄχρι παιδὸς ταύτης, 
χαθάπερ οἰκείας ἕχαστος ἐξωύδελιχότες μητέρας, 
ὡς ἀτελῆ τικτούσας, καὶ olov πηρὰ, τὴν χαινὴν δὴ 
ταύτην ἐζήτουν xal τελεσιουργιχωτάτην xal φωτο- 
δότιδα μητέρα’ ὅθεν ὠδίνοντό τε xal διεμορφοῦντο" 
χαὶ τότ᾽ ἀληθῶς προῆλθον εἰς φῶς, ὅτ᾽ εἰς γῆν αὕτη 
προελθεῖν ἐξ αὐτῆς καὶ τὸν ἐμὸν ἐχαινούργησε Σω- 
τῆρα. 


formabantur; tumque revera in lucem editi sunt, quando ipsa novo rerum ordine meum quoque 


Salvatorem ex sese mundo protulit. 


Hinc etiam ausit jam quispiam eximium illud de ( 


ea pronuntiare, quod lingua tonitru fragore reso- 
nans dixit: Vidimus gloriam ejus quasi gloriam 
unigenite Dei Matris ; plena gratiz et veritatis (15). 

Non ii autem solum, qui olim et ante ipsam ex- 
stiterunt.hoc beneflcium sortiti sunt, ut ea ratione, 
quam diximus, ab eadem in lucem ederentur ; sed 
universo quoque, qui post ipsam fuit, electorum 
populo regeneratio et vera vita, ac splendor lucis 
per ipsam tributa fuerunt. Sed etinsuper ejusmodi 
beneficia effundere laudatissima "Virgo cessabit 
nunquam, quousque magnus ille et novissimus,et 
inaccessibilis splendor effulserit, is videlicet, qui 
fecundissime hujus et filis et matris et virgi- 
nis ipse quoque factus est fllius. 

Quamobrem fas est, verbis paululum immutatis, 
de ipsa pronuntiare, quod beatus Paulus de Sal- 
vatore inquit: Vita nostra abscondita erat eum ipsa ; 
et quando ipsa apparuit Vita nostra, tunc et nos 
apparuimus cum ipsa in gloria !*. Preterea neque 


16 Coloss. 1, 3, 4. 


Ἔνθεν τοι χαὶ χατὰ τὴν βροντόφωνον γλῶτταν 
θαῤῥήσειεν ἄν τις λαμπρὸν φθέγξασθαι χαὶ τοῦτο 
περὶ αὐτῆς: Ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτῆς, 
δόξαν ὡς μονογενοῦς Μντρὸς θΘεοῦ' πλήρης Χάρι- 
τος xxi ἀληθείας. 

Οὐ τοῖς πάλαι δὲ μόνον xai πρὸ αὐτῆς dj εἰς τὸ 
φῶς παρ᾽ αὐτῆς ὅν εἴρητα! τρόπον δεδώρηται πρό- 
οδος, ἀλλὰ xai παντὶ τῷ ἀπ᾽ ἐχείνης ἱερῷ συστή- 
pact ἀναγέννησις καὶ ζωὴ ἀληθὴς, καὶ φωτὸς ἔλ- 
λαμψις' ἕτι δὲ xai ἐσαεὶ διατελέσει ὀλύζουσα τὰ 
τοιαῦτα ἣ πολυύμνητος, ἕως ἂν τὸ μέγα xal τελευ- 
ταῖον ἄδυτον ἔπιλάμψῃ φέγγος, ὃ δὴ τῆς πολυτόχου 
ταύτης xai τοῦτο, xa! παιδὸς, xai μητρὸς, zai 
παρθένου πέφυχε χύημα, 


"Ogev εἰπεῖν ἔξεστι περὶ αὐτῆς μιχρὸν παρῳδή- 
σαντας, ὃ περὶ τοῦ Σωτῆρος ὁ μαχάριος εἴρηχε 
Παῦλος: ὅτι Ἢ ζωὴ ἡμῶν ἐχέχρυπτο σὺν αὐτῇ, 
xai Ὅτε αὔτη πεφανέρωται ἡ ζωὴ ἡμῶν, τότε 
xai ἡμεῖς σὺν αὐτῇ ἐφανερώθημεν ἐν δόζῃ xàv. 


Ant. Ballerini nota. 


(13) Terram intellige, e qua Adam formatus 
est. 

(14) Videsis Mariam non computari in proie illa 
imperfecta et ccca, qua novae ac melioris matris 
indigebat. 


(15) Joan. 1, 14. Adverte hic quoque quamdam 
originis preerogativam celebrari, que nemini prie- 
ter Mariam communis 511, ac propterea unigenit:w 
appellationem ipsi tribuerit. 


25 SERMO IN NATIVITATEM B. V. MARLE. 26 


καῦθα xai τὸ vu) σεμνοῦ 'AÓÓaxobp οὐχ ἀπεικότως, À immerito quispiam,ut mihi quidem videtur, prae- 


Ἐξῆλθες εἰς 


μεθαρμόσειεν ἄν τις" 
τοὺς χριστούς 


τοῦ σῶσαι 


ἐμοὶ δοχῶ, 
σωτηρίαν λαοῦ σου, 
σου ἐλήλυθας. 


᾿Αλλὰ δὴ καὶ ὁ Ζαχαρίας ἔφησεν ὁ θεόπνευστος" 


Ἐπεσχέψατο ἡμᾶς ἀνατολὴ ἐξ ὕψους, ἐπιφᾶναι 
τοῖς iv σχότει xal σχιᾷ θανάτου χαθημένοις. 


Σχιά γὰρ ἀτεχνῶς ἐχεῖνα τὰ πάλαι, xal σχότου 
μηδὲν ἀποδέοντα᾽ ἄπερ ἅπαντα καὶ De παρα- 
δόξως ἡ μαχαρία πρὸ τοῦ φανῆναι, καθὰ προέφη- 
μεν, xal γεννηθεῖσα, πρὸς ἀληθῆ γέννησιν ἤγαγε 
χαὶ φῶς ὥσπερ οὐχ ἀνασχομένη, μὴ καὶ ἄλλοις ὧν 
ἐπλούτησε μεταδοῦναι, λέγω δὲ τὴν φωτεινὴν ὕπαρ- 
ξιν, οἷόν τι χάλλιστον μύρον, οἷς ἄν χοινωνήσειε, 
τὴν παρ᾽ ἑαυτοῦ χορηγοῦν ἀρετήν. ᾿Εντεῦθεν τοίνυν, 
μυστιχόν τινα λόγον, οὐ γαλλίπαις μόνον, ἀλλὺ xai 
πολύπαις γέγονεν ἡ Παρθένος, ᾿Αχὰό ἐκχείνου καὶ 
Γεδεὼν χρείττων τῇ πολυτεχνίᾳ γνωριζομένη- 
Θαυμαστὸν δὲ οὐδὲν, εἰ τόχους οὕτω χαινοὺς, οὕτω 
πολλοὺς καινοτοχεῖν ὁ λόγος δείκνυσι τὴν Παρθέ- 
vov, ὅτι καὶ, τὸ χαινότατον, τὸν τῶν ἀπάντων ἔτεχε 
δημιουργὸν καὶ τοχέα. 


senti rei illudaptaret venerandi Habacuc: Egressa 
es in salutem populi tui ; ad. salvandum christos tuos 
venisli (16). 

Sed et Zacharias a Deo inspiratus inquiebat : 
Visitavit nos oriens ex alto, illuminare iis, qui in 
Lenebris et umbra mortis sedent *. Umbra enim plane 
erant antiqua illa, et nihil a tenebris distabant. 
Quis quidem omnia mirabili quadam ratione, ut 
prefati sumus,beata Virgo gestabat in utero,prius 
etiam quam in lucem ipsa prodiret.Postquam vero 
genita est, veram iis nativitatem veramque imper- 
tivit lucem, quod ferre nempe ipsa non posset, ut 
c&teri quoque omnes in partem non vocarentur 
eorum bonorum, quorum ipsa dives apprime erat, 
abundanti scilicet illius lucis (17),quie instar op- 
timi unguenti suam eis, quibus fuerit impertita, 
virtutem participat. Hinc vero plane consequitur, 
spirituali quadam ratione Virgiuem sobolis non 
modo prastantia,sed etiam copia insignem exsti- 
tisse, ac multo filiorum numero Achabum illum ac 
Gedeonem manifeste vicisse. Nec mirum videri 


debet, quod prolem adeo novam, adeoque multiplicem e Virgine progenitam nova illa ratione dica- 
mus, postquam (quod maxime novum est) rerum omnium conditorem ac parentem ipsa generavit. 


L. "AEtov δὲ κάχ τίνων, xai ὄπως ἔφυ διαλαθεῖν 
τὸ πάσης ἡλικίας νουνεχέστερον βρέφος, το γῆς 
ἁπάσης xal οὐρανοῦ πλατύτερον γέννημα, dj ὑπερ- 
qui καὶ ἀπόῤῥητος Μητρόπαις. 


Ἰωαχεὶμ καὶ Ἄννα δυὰς ἐτύγχανον πάλαι τῷ 
βίῳ δικαιοτάτη νόμου τε φύλακες ἀκχριδεῖς καὶ 
φιλοσοφίαν φιλοῦντες, ὅση τε ἦθος εὖ ζωγραφεῖ, καὶ 
olxoy εἰρηναῖον τίθησι xai ἀστασίαστον: σφόδρα τε 
περίδλεπτοι διὰ ταῦτα, καὶ τὸ περιὸν εἰς μετάδοσιν, 
οἷς ἐδέησεν, ὧν ἐχέχτηντο᾽ ἦσαν γὰρ xai πλούτου 
μετειληφότες βαθέος: Ὅθεν τῶν μὲν ἄλλων ἕκαστος 
ὑπὲρ ἑαυτοῦ μόνον τὰ δῶρα τῷ Κυρίῳ προσῆγον" 
οὗτοι δ' ἀφθονίᾳ βίου, μᾶλλον δὲ γνώμης ἐλευθερίᾳ, 
xai πρὸς τὸ γένος φίλτρῳ, ἐαυτῶν τε ἔνεκα xal τοῦ 
λαοῦ παντὸς διπλῆν ἐποιοῦντο τὴν προσένεξιν᾽ διὸ 
χαὶ εἰς πρώτους ἐτέλουν τῆς ᾿Ιουδαϊχῆς ἐχείνης xai 
βασιλικωτάτης φυλῆς. 


Τούτοις οὖν γάμου μὲν ἦν ἐπιπολὺ χοινωνία, 
παιδὸς δ’ εὐχληρία προσῆν οὐδαμοῦ" τοῦτο δὲ λίαν 
ἀνιάρὸν ἐδόχει, καὶ πλῆττον οὐ μιχρὰ τὴν χαρδίαν᾽ 
χαὶ Tote γοῦν, τῆς μεγίστης παρ᾽ ἐκχείνοις ἑορτῆς 
ἐπιστάσης, τὰς ἐν ἱερῷ κατὰ τὸ εἰωθὸς ἐχόμιζον 
προσφοράς" ὁ δὲ τῆς ἱερατείας τότε 'Ρουδὶμ πρὸς 
λειτουργίαν τελῶν οὔτε λαμθάνει τὰ δῶρα, καὶ ὀνεί- 


11 Luc, 1, 48, 49. 


X. Porro opere pretium fuerit illud insuper 
perpendere, e quibus et quo pacto nata sit hec 
infans omni etate sapientior, haec. soboles terra 
universa ac celo amplior,supra naturam et ineffa- 
biliter Virgo Mater. 

Joachim et Anna conjuges erant qui,per omnem 
sane diuturnam vitam justissimi,custodienda legis 
studiosi,illam diligebant sapientiam, que et mores 
egregie effingit, ac domum pacificam atque dissi- 
diis inaccessam servat, Valde autem conspicui 
erant tum hisce de causis,tum etiam quod semper 
presto illis esset, quod iis distribuerint, qui facul- 
tatum suarum ope indigerent ; nam et ingentibus 
affluebant divitiis. Unde cum pro se tantummodo 
munera Domino caeteri quique offerrent, hi pro 
divitiarum copia,imo potius pre animi liberalitate 
et charitate in gentiles suos,tam pro sc quam pro 
universo populo duplicatam exhibebantoblationem. 
Quocirca inter primores presstantissimo illius tri- 
bus Jude insignes censebantur. 

Hi itaque, quanquam connubii jure jamdiu con- 
juncti,prolis tamen solatio prorsus destituebantur, 
quod quidem valde grave videbatur, eorumque 
corda haud modica tristitia afficiebat. Atque inde 
etiam aliquando contigit,ut cum celeberrima festi- 
vitas apud illos ageretur,atque oblationes de more 
ad templum afferrentur, Rubim quidam (18), qui 


Ant. Ballerini note. 


(16) Habac, τι, 13. Utrum Isidorus τὸ ἐλήλυ- 
θας quod a LXX abest, ideo addiderit, quod ita 
in Codice legeret, incertum ; quod vero scripserit 

ἱστούς σου, conjici potest ita eum legisse, cum 
et Alexandrinus codex ita habeat. 

(17) Vide constsntem inter genus humanum 


lapsum ac Deiparam antithesim, ut hec cen vita 
et lux aliis etiam dein communicanda exhibeatur, 
illud vero in tenebris et in umbra mortis sedens 
cernatur. 

(18) Isidorus, ut videtur, Rubim seu Ruben exi- 
stimavit nomen proprium sacerdotis , dum alii 


97 - ISIDORI THESSALONICENSIS 28 


tunc sacerdotali munere fungebatur, non modo A δεσι βάλλει πιχροῖς τὴν λαμπρὰν ξυνωρίδα, Οὐχ 


preclarissimorum conjugum dona non acciperet, 
sed przetereaacerbis cos conviciis impeteret. Vobis 
inquit, fas non est munera Deo offerre, quoniam 
semen in lsrael non fecistis. 

Pupugit hoc dicterium sanctos illos conjuges, 
magnumque ingessit luctum, adeo αὐ orbitatem 
suam, mesta ex imo corde suspiria trahentes, 
acerbe plorarent. 

XI. Cieterum,quod tanta exornatis sanctimonia 
pronum erat,ad Deum qui potens est filios de lapi- 
dibus suscitare !*, (ambo) confugiunt,animo secum 
ipsi recolentes, quomodo Sara illa et Rebecca, et 
Manue uxor;,ac plures ali» post diuturnam sterili- 
tatem prolem dein per preces obtinuerint. Com- 
muni igitur voto praeclari conjuges,invicem consi- 
lium sibi pra: bentes,uxor viro suadet non quidem 
ad aliquid preter Dei voluntatem moliendum,quem- 
admodum Eva conjugem suum simul ac paren- 
tem (19), aut sicut Jezabel ad sacriflcandum As- 
tart» impulit Achaz, sed ut. reputet, unum Deum 
ipsum esse, qui a calamitate possit eripere, atque 
inde spem foveat, cam sibi prolem concedendam, 
qui gaudium non ipsis modo,sed et plurimis aliis 
afferat. Eadem autem 'et viro invicem suadenti 
prompte obsebuta est Anna, non secus ac e dor.o 
soceri abeuntem Jacobum Rachel illa et Lia se- 
cut» sunt. Atque ita communi sententia (20), 
sponsione insuper adjecta,se munus Deo dedicatu- 
ros prolem quam suscepissent, invicem digressi, 
cum quadraginta solidos dies in lacrymis,et jejunio, 
et jugibns precibus transegissent, uterque seorsim 
per Dei angelum nuntium accipit tabule a Deo 
soribende (21), tabul» illius scilicet, quse longe 
nobilior fuit Mosaicis tabulis ; quas utique et ipsas 
sculpsit equalis dierum numerus ac simul mons, 
quemadmodum hic quoque Joachim orantem 
mons recondit, Sed et locus, qui Ánns precum 
testis fuit, sedi, in qua versabatur prima parens, 


ἔξεστι, λέγων, ὁμῖν δῶρα θεῷ προσενεγκεῖν, xa- 
θότι ἐν τῷ ἰσραὴλ σπέρμα οὐκ ἐποιέσατε. 


Δάχνει τοῦτο τὸ ῥῇμα τὴν δικαίαν συζυλίαν ἐχεί- 
νὴν, xxi ὀδυρμοῦ τίθησι πλήρεις, καὶ στεναγμὸν ix 
βάθους βαρὺν παρεσχεύχσεν ἀφιέναι, τὴν ἀπαιξδίχν 
γοερῶς ὁλοφυρομένους. 

IA" ᾿Αλλ’ 8 τικαίοις καὶ τηλιχούτοις προσῆχε, 
πρὸς τὸν δυνάμεγον ἐκ λίθων ἐγεῖραι τέχνα χατα- 
φεύγουσι Θεὸν, Σάῤῥας ἐχείνης, xai Ῥεύέχχα, xai 
τίς τοῦ Μανωὲ γυναιχὸς, καὶ πολλῶν ἄλλων ἔπι- 
μνησθέντες, ὅπως γονῆς δι᾽ εὐχῆς ἔτυχον ἐξ ἀχάρ- 
που γαστρός. Ilap! ἀλλήλων τοίνυν ἡ κχαγὴ ξυνωρὶς 
ἀλλήλοις βουλὴν παρασχόντες, πείθει μὲν dj γυνὴ 
τὸν ἀνᾶρα μὴ παρὰ γνώμην τι καινοτομῆσαι θεοῦ, 
χαθάπερ Eua τὸν σύνευνον ὁμοῦ mal πατέρα ἐχεῖνον, 
ἢ ὡς Ἰεζαδελ θύειν τῇ ᾿Αστέρτῃ τὸν ᾿Αχὰδ, ἀλλὰ 
Θεὸν μόνον τοῦ πάθους ῥύστην νομίσαι, χἀχεῖθεν 
ἐλπίσαι χαρὰς αἰτίαν γονὴν, οὐχ αὐτοῖς μόνον, ἀλλὰ 
χαὶ ἄλλοις πλείστοις δοθῆναι" τὰ δ᾽ αὐτὰ συνεῖσε- 
νεγχόντι xal τῷ ἀνδοὶ ἠχολούθησε προθύμως ἢ 
λννα, καθάπερ τῷ Ἰαχὼ Ῥαχὴλ ἐκείνη καὶ Λεία, 
τῆς οἰκίας ἀπαίροντι χθδεστοῦ: οὕτω τοίνυν συμ- 
ψηφισάμενοι, καὶ τὸ τεχθησόμενον δοτὸν Θεῷ ποι- 
ἧσειν ἐπαγγειλάμενοι, ἀποστάντες ἀλλήλων, xal 
τεσσαράχοντα ὅλας ἡμέρας διηνυχότες ἐν δάχρυσι 
χαὶ νηστείᾳ, xai συντόνῳ δεήσει, ἐχάνερος ἰδίᾳ 
παρὰ θείου ἀγγέλου τὴν τῆς θεογράφου πλαχὸς 
δέχονται ἀγγελίαν, πλαχὸς ἐχείνης μαχρῷ τῶν Μω- 
σάως ὑψηλοτέρας mÀaxüv' ἃς δὴ κάκχείνας "coq 
ἐλάξευσεν ἡμερῶν ἀριθμὸς, ἕτι δὲ xai ὄρος, ὡς 
ἄρα χκανταῦρα xal τὸν ᾿Ιωαχεὶμ ὄρος εἶχεν εὐχό- 
μενον. ᾿Αλλὰ δὴ xal ὁ τόπος ὃς Αννης εἶδεν tó- 
χὰς, τῷ τῆς προμήτορος παραπλήσιον Tv παρά- 
δεισος γὰρ xai ὧδε, εἰ καὶ μὴ χατέλληλος ἐτρυγήθη 
χαρπός᾽ ἐχεῖ μὲν γὰρ κατάρα, χαρὰν δὲ ὁ νέος 
τῆς "᾿Αννὴς ανῆχε λειμών. 


respondebat ; erat enimhic quoque hortus,quanquam haud similis decerptus fructus fuerit. Illic. enim 
enata maledictio ; novum autem Anne viridarium laetitiam protulit. 


XII. Cum itaque justi conjuges istis obsecratio- 
nibus, ut dictum est, perseveranter insisterent, 


18 Luc. r1, 8. 


]B'. Τῇ οὖν τοιαύτῃ τῆς εὐχῆς καταστάσει ἐνοδια-- 
66 ὡς εἴρηται, τῶν διχαίων, Εἰσηχούσθε, 
τριδόντων, ὡς εἴρηται, τ , Elem 


Ant. Ballerini nota. 
oonira censuerunt ibi indicari hominem e tribu ἢ comparatum cernis, tum quia uterque fabulas Dei 


Ruben, quemadmodum in orationibus Joannis Eu- 
beensis et Petri Argivi videre licuit. 

19) Adam parens Eva» dicitur, quia hec e costa 
illius cediflcata fuit. 

(20) Alii contra, ut ex Joannis Eubcensis ora- 
tione patet,putaverunt,Joachimum se ad orandum 
recepisse, Anna prorsus inscia ; unde et hanc in- 
ducunt de solitudine sua et conjugis sorte anxiam. 
Sed jam alias monuimus,nil frequentius usuvenire, 
quam ut dum adjuncta, de quibus silet historia, 
unusquisque sibi efüngit; prouti verisimilia viden- 
tur,varii in varias abeant opiniones. — 

(21) Frequentissimum Patribus Graecis fuit, Vir- 
ginem Deiparum tabulae a Deo exarate comparare; 
quod et in officiis eorum ecclesiasticis sempe recur- 
rit. Quemadmodum autem hic Joachimum Moysi 


digito conscriptas accepit, tum quia uterque qua- 
draginta dierum jejunium premisit,et rursus quia 
uterque in monte cum Deo versatus est : sicet e 
monte descendenti Moysi cum legis tabulis suas 
itidem tabulas e monte referens Joachinius com- 

aratur in Ecclesie Graeco officiis.Sic enim Menina 
in festo Concepto Deipara(9 Dec.ode v): Descendit 
e monte Joachim non legis quidem tabulas referens, 
sed eam, qnam ler prasignavit, quamque propheta - 
rum vaticinia cuncta indicaverunt, (unacentom — Dei 
Matrem ; οἱ gaudio exsilieus. clamabat : Exaltatum 
est cor meum (Κατῖλθεν ἐξ ὄρους ὁ Ἰωαχεὶμ 
οὐκὶ πλάκας τοῦ νόμου δεξάμενος" ἦν νόμος δὲ 
προέγραψε ναὶ πᾶσαι προφητῶν ξὐΐκωσαν αῤ- 
ῥήσεις, θεοῦ ἀγνὴν μητερᾷά, καὶ σχιρτῶν ἀνε- 
δόχ ᾿Εμεγαλύνθη ἡ καρδίχ μου). 


29 SERMO IN NATIVITATEM B. V, MARLI/E. 90 
σου dj δέησις, φησὶν ὁ ἄγγελος ἑκατέρῳ, καὶ τε- A utrique angelus adstans: Ezcaudita est, inquit, de- 


χθήσεται Ópiv παιδίον, οὗ ἡ δόξα ἐν ὅλῃ διαδρα- 
μεῖται τῇ οἰχουμένῃ. ᾿Εχδαίνει μὲν οὖν εἰς πέρας 
τὸ τοῦ ἀγγέλου μήνυμα' xal dj θεόπαις τὸ καινὸν 
πλάσμα, τὸ νεοφανὲς ὑπέρλαμπρον θέαμα, τὸ νεοθαλὲς 
ὡραιδτατον βλάστημα, τὸ ἀειθαλὲς ψυχαγωγικώτατον 
σχίασμα, τὸ παγχόσμιον περιήχημα τὸ ἰαματικώτατον 
ἐτέχθη φυτόν. 


Ἔξεστι δὲ ἄρα θαῤῥούντως τοῖς δικαίοις ἔχείνοις 
τὸ τοῦ θείου φάναι περὶ αὑτῶν Ἡσαΐου’ Διὰ τὸν 
φόβον σου, Κύριε, ἐν γαστρὶ ἐλάθομεν καὶ ὠδι- 
νήσαμεν xai ἐτέχομεν πνεῦμα σωτηρίας σου, 5 
ἐχυήσαμεν ἐπὶ τῆς γῆς" γέννημα γὰρ ἦν ἀληθῶς εὐχῆς 
xa! φόδου θεοῦ τὸ σωτήριον τοῦτο χόημα, ὃ θεοῦ 
δαχτύλῳ ὀνεχφράστοις χαρίτων χάλλεσι διεζωγραφήθη 
τε καὶ χατεποιχίλθη. 

Ir". υηθείσης δὲ τῆς φαεινοτάτης xat θείας ταύτης 
εἰχόνος, ἔστη καὶ "Avva τοῦ κύειν’ οὔτε γὰρ ἔδει τῇ 
μητρὶ ταύτῃ προσθήκης ἑτέρου παιδὸς, λειτουργήσον-- 
τος οἱονεὶ τὸ τοῦ πρωτοτόχου ὑστέρημα, ἅτε δὴ τὸ 
πᾶν δυναμένου τοῦ γεννηθέντος, οὔτ᾽ εἶχε τίχτειν πα- 
ραπλήσιον τῇ Πανάγνῳ. El οὖν καὶ δεύτερον ἔτικτεν, 
ἐδόκει μήτηρ ὁποτέρου ἄν εἴη παιδὸς ἄμφιδαλλομένη" 
οὐδὲ γὰρ οἷόν τε τῆς Παρθένου τὴν ἀρετὴν ἔγγιόν που 
φανῆναι τῶν ἐν γεννητοῖς ἕτερον" Ex δὲ τούτου μέγα ἄν 
ἀφτιρεῖτο τῆς προσούσης νῦν αὐτῇ δόξης παρὰ τῆς 
μονογενοῦς. 


ἤλλλως τε οὔτε ἄνθρωποι, οὔτε ἄγγελοι, οὔτε τις C 


ἑτέρα χτίσις τῆς οὕτω χαλλιτόχου μητρὸς xal δεύ- 
τερον ἐξαγαγεῖν ἐδεῖτο χαρπόν' γέγονε γὰρ αὐτάρ- 
χης 5 μεγαλοδύναμος καὶ ὁπερφυὴς μόνη παὶς πρὸς 
χαλλονὴν ἁπάσης ποιήσεως Ἔν αὐτῇ γάρ clot, 
κατὰ τὸν θαυμάσιον Παῦλον εἰπεῖν, πάντες οἱ θνησχυροὶ 
τῆς σοφίας xal τῆς γνώσεως ἀπόχρυφοι' διὰ ταῦτα 
χαλῶς "Ἄννα ποιοῦσα οὐδένα τοῦ τίχτειν ἑξῆς πεποίηται 
λόγον. 

'AAX ἐπήει μοι xxi τοῦτο θαυμάσαι, ὅπως Χατ’ 
Ἐξοχὴν d τοῦ διχχίου ἐπωνυμία τοῖς θεοπάτορσι 
προσνενέμηται, ὡς ἔν ταῖς ἱερεῖς δείχγυται τελεταῖς, 
Evüg τοῦ χαταλόγου μεμνημένοι τῶν ἁγίων, παρὰ 

19 Coloss. 11, 3. 


precatio tua : et nascetur vobis puella, cujus gloría 
per universum orbem diffundetur. Et reipsa subse- 
quitur, quod angelus nuntiaverat ; ac nascitur Dei 
filia (32), nova illa creatura, novum ad eam diem 
spectaculum splendidissimum, novo florens spe- 
ciosissimum germen,semper virens (23),animoque 
jucundissimum umbraculum, nomen pervadens 
universum orbem, planta salutem omnibus con- 
ferens. 

Et sane licet justis illis de se ipsis confidonter 
usurpare illud Isaice (24): Propter timorem tuum, 
Domine, in utero ooncepimus, et parturivimus et pe- 
perimus spiritum salutis (us, quod utero gessimus 
super terram. Vere enim precum et timoris Dei 
fructus fuit hio fetus, qui digito Dei ineffabili 
gratiarum venustate sculptus est et multipliciter 
exornatus (25). 

XIII. Progenita porro fulgidissima ista ac divina 
imagine, jam ἃ gignendis liberis Anna cessavit. 
Neque enim opus erat huic matri, ut alia sibi ad- 
deretur proles, qua, quod deesset primogenita, 
quasi suppleret. Nam que nata fuerat, cunotis 
equipollebat: aliam vero gignere quo ad hanc ut- 
cunque accederet, jam non poterat. ltaque si et 
alteram genuisset,dubitari merito potuisset, utrius 
mater esset sobolis. Neque enim fleri poterat, ut 
alia prodiret proles,que ad nobilissimam Virginis 
prestantiam aliquo modo accederet ; ac propterea 
magnum passa esset detrimentum glorie illius, 
que modo in ipsam ex unigena illa redundabat. 

Presertim vero cum neque homines, neque an«- 
geli, neque ulla creatura alia optaret, ut ἃ matre 
tam eximie prolis alter jam fructus ederetur. Ad 
universarum enim creaturarum decus magnipo- 
tens illa, ac nature; supereminens puella, sola per 
se sufficiebat. In ipsa enim sunt,ut cum admirando 
Paulo loquar 19, omnes thesauri sapientiz οἱ scien- 
ti» absconditi.Idcirco sapienter egit Anna, dum de 
alia prole deinceps gignenda nihil prorsus curavit. 

Bed et illud mihi se offert admiratione dignum, 
quo modoDeipare genitoribus hec attributa fuerit 
appellatjo, ut quemadmodum patet ex sacris li- 
turgie precibus (26), per excellentiam Justi cogno - 


Ant. Ballerini not. 
(32) Vide praeconium, quo Maria ut Dei filia [) dicat uti semper virens, 


(θεόπαι4) celebratur, oonjunctum cum ipsius 
plasmatione, cujus gratia dicitur nova creatura 
(xa'vàv πλάσμα) ; ut scilicet pateat, specialem hano 
praerogativam, qua Deipara Dei filia (θεόπαις) no- 
minatur, ad ipsam illius plasmationem referen- 
dum, non quasi naturae sit ἐπ Altissimi, sed quia 
filiationis divina, quantum pura creatura capax 
esse polest ab ipsa sua origine particeps fuit. 
(23) Jam alias indicavimus, nihil ad predican- 
dum immaculatum ipsum quoque conceptum Dei» 
pare luculentius dici posse, quam ut ipsa nullo 
non tempore Deo amica predicetur. Hoc autem 
encomium et hic habes, ubi Isidorus cum Mariam 
appellasset germen speciossimum nova ratione 
florens, quasi id satisnon esset, idem germen prze- 


(34! Is, xxxvi, 18, secund, LXX. Vulgatus autem 
veritati Hebraice congruentius ; Sic facti sumus a 
facie (ua, Damine, Concepimus et guasiparturivimus, 
et peperimus spiritum : salutem non ferimus in terra. 

[δὴ Sanctissima Virgo fetus dicitur gratio 
splendoribus Dei ipsius digito efformatus. Hac 
autem ad animam Virginis ex Isidoro referenda 
esse, palam estex iis,qume superius (cap. 8) pre- 
miserat. Idem ergo fuit Marie anim condi et gra- 
tim jubare exornari. Morosis autem proderit adno- 
tasse, hec subjici per modum glosse ad eum SS. 
Litterarum locum, in quo disserte fit mentio Con- 
ceptionis ; Propter (imorem tuum, Domine, in utera 
concepnimus, 

(26) In Mensis ad diem 9 Septembris in ipso 


31 ISIDORI THESSALONICENSIS 32 


minentur. Nam pr:e reliquis omnibus, qui in cata- Α τοὺς λοιποὺς μόνους τούτους ἁγίους ὁμοῦ xai Ot. 


logo sanctorum memorarentur, hos tantummodo 
sanctos simul et justos appellare consuevimus. 
Num igitur ideo, quod postquam sibi creaturisque 
universis necessarium subministrarunt,aliam pro- 
lem amplius non genuerunt, ipsi soli cognomine 
justi mystice appellati sunt ? Vel utique propter 
istam causam, vel etiam fortasse propter hanc 
aliam (merito quispiam dixerit), quia et hoc cogno- 
minati sunt, quod verissime erant, omni scilicet 
virtule, quemadmodum ex ipsorum fructu colligi 
potest, praestantissimi ; vel denique quia filia spe- 


χαίους χαλεῖν εἰώθαμεν. Μή mote γοῦν, ὡς τὸ δέον 
ἑαυτοῖς τε xal τῇ χτίσει διανενεμηχότες, τῷ μὴ 
παιδα λέγω τεχεῖν ἕτερον, μόνοι δίκαιοι μυστιχῶς 
προσηγορεύθησαν ; Ἣ τούτου τοίνυν ἕνεχεν, ἢ xal 
διὰ ταῦτ᾽, ἄν ἴσως εἴπόι τις, ὡς ἤ τοῦτο προσωνο- 
μάσθησαν, ὃ xai ἐτύγχανον ἐναργῶς, διὰ πάσης 
ἀρετῆς εὖ ἥκοντες δηλαδὴ, δῇλον δ᾽ ἐχ τοῦ χαρποῦ, 
ἢ ὅτι τοὺς γεννήτορας ἡ κχαλλίστη θυγάτηρ τῆς 
εὐτεχνίας ἁμειθομένη, T, μόνη διέκυψεν ἀληθὴς ἐν 
ἀνθρώποις διχαιοσύνη, τῆς τοιαύτης μετέδωχε 
προσηγορίας. 


ciosissima, quz sola inter homines orta est vera justitia (27), vicem parentibus reddere pro generationis 
beneficio volens, illos appellationis hujus participes effecit. 


XIV. Hoc itaque modo et ex hujusmodi, ut dixi- B 


mus, genitoribus venustissimum exortum est ger- 
men, quod suavi odore suo universum exhilaravit 
terrarum orbem,atque estum restinxit cupiditatum, 
et alimentum supra omnem intelligendi ac dicendi 
vim suavissimum prebuit : humana scilicet (pro- 
diit) proles, novitate sua percellens, ac stupenda 
prorsus : que sola homines a Deo miserabiliter 
extorres (28), quosque neque celum, neque sol, 
nequealia res ulla visibilis, imo neque omnes 
simulcreature in hoc conspirantes, (ad Deum) 
aut reducere aut saltem paululum attrahere potuis- 


1Δ΄. ᾿Αλλ’ οὕτιυς ἤδη καὶ ἐκ τοιούτων, ὡς ὁ λόγος 
ἔδειξε, πατέρων dj χαλλίστη “εγέννηται βλάστη, ἢ 
οἰχουμένην εὐωθιάσασα, xxi τοῦ καύσωνος 
χατασχιάσασα τῶν παθῶν, xal τροφὴν ἡδίστην ὑπὲρ 
νοῦν θρέψασα xai ἀπόῤῥητον, ὁ κχαινοπρεπὴς xal 
ἐξαίσιος ἄνθρωπος, ὃς δὴ μόνος τὸν ἄνθρωπον 
ἐλεεινῶς Θεοῦ χωρισθέντα, ὅν οὔτε οὐρανὸς, οὔτε 
ἥλιος, οὔτε τι τῶν ὁρωμένων, οὔτ᾽ εἴ γε πᾶσα ἣ 
χτίσις συνήρχετο, ἤ συναγαγεῖν, ἤ μιχρόν τι ψυχα- 
γωγῆσαι δεδύνηνται, τοῦτον ὑπὲρ λόγον εἰς μέλη 
Θεοῦ μετέπλασε᾽ τῶν γὰρ αὐτοῦ μελῶν χεφαλὴν 
ἐπεχάθισε τὸν Δεσπότην. 


τὴν 


sent, ipsa ineffabili modo transformavit in Dei membra, cum scilicet divino huic ac mystico corpori ex 
hominibus tanquam membris compingendo ipsa Dominum tanquam caput imposuit. 


Id vero hoc pacto licet perspicere.Ab initio Deus C 


Adamum e terra formavit, atque hujus costa Ad- 
Jutorii (Eva) mater (20) facta est. Postquam vero 
lapsi ii sunt, Deus, ut novum conderet hominem, 
neque terram iterum assumpsit, nam contra ter- 
ram ut nimis labilem stabat prwscriptio, neque 
membrum aliquod hominis (30), vel universim 
aliquid hujusmodi ; nam (uti quidem videtur) 
ipse quoque vir, utpote costa imminutus, preter- 
mittitur. Verum enimvero quidpiam aliquid, qued 
neque e terra primo compactum esset, neque 


Ὃ δὴ συνιδεῖν οὕτως ἔνεστι. Πλάττει μὲν éx γῆ ς 
ὁ Θεὸς ἐν ἀρχῇ τὸν ᾿Αδὰμ, τῆς δὲ βοηθοῦ μήτηρ 
3j τούτου χατεδλέθη πλευρά, Ἐπεὶ δ᾽ ἐχπεπτώχασιν, 
οὔτε γῆς αὖθις ἐδεήθη Θεὸς, ἵνα νέον ἀπεργάσηται 
ἄνθρωπον: ὡς γὰρ εὔπτωτον οἱονεὶ τὸν χοῦν παρε- 
γράψατο, οὔτε μέλους ἀνδρὸς, ἤ ὅλου τοιούτου: ὡς 
ἔοιχε γὰρ, ἅτε δὴ τὴν πλευρὰν ἐλλιπὴς ὁ ἀνὴρ, παρ- 
ορᾶται xai οὗτος. ᾿Αλλ᾽ ὃ μήτ᾽ ἐχ γῆς πρῶτον 
συνέστη, μήτε τι τῶν μελῶν pntat, εἴη δ᾽ οὐδ᾽ 
ἂν ἕν, οὐχ ἕν τι τῶν ἀπάντων πρὸς ταῦτ᾽ οἰχειότερον 
ἢ ἢ Παρθένος" οὔτε γὰρ ἐχ γῆς, ὡς εἰπεῖν, δι᾽ ὃν 


membris deficeret, nihil ex omnibus ad id magis ἔφημεν τρόπον, xal ὑπὲρ ἅπασαν χτίσιν τελειοτάτη, 


Ant. Ballerini noto. 
titulo festi peregendi legitur : Τῶν ἁγίων xai ó:- ἢ ii interpretentur Patrum sententias, qui proposi- 


χαίων θεοπχτόρων Ἰωλχχεὶμ xal ἽΑννην : Sanctorum 
et justorum Joachimi et Ann Domini progenitorum. 
Et in Tropario ad finem Vesperar. : Tov διχαίων 
σου, Κύριε, τὴν μνήμην ἑορτάζοντες, δι᾿ αὐτῶν 
σε δυσωποῦμεν, σώσην τὰς ψυχὰς ἡμῶν. Justo- 
fum (uorum memoriam celebrantes, per ipsos te 
humiliter exoramus, salva animas nostras. Idem 
passim recurrit in dimissoriis liturgiarum et offi. 
ciorum, ubi Joachimum et Annam antonomastico 
justos appellatos videre est. 

(21) Vigifantissimo verbo διέχυψεν usus est Isi- 
dorus,quod scilicet ad rei,qua de agitur, originem 
atque exordium refertur. Et sane nisi ad originem 
Maria id referas, qui facile admiserit, ut ipsi soli 
justitia tribuatur ? Verum nec illud consideratione 
vacat, quod Maria non justa sed justitia ipsa appel- 
latur, quo nempe innuitur, justitiam ita Deipare 
inhsesisse semper,ut nunquam Mariam nisi justitia 
exornatam reperias,autcogitare possis.Deniquelicet 
hic rursus perpendere quod alias monui,quam vane 


tiones ezclusivas rigidissime sic accipiunt, ut eas 
ad communem fidelium, quorum auribus insona- 
bant,sensum exigere negligant. Nonne enim plane 
blasphema dicenda esset hec Isidori propositio, 
qua de sot Maria dicitur, exortam veram justitiam 
fuisse ? A pari igitur non ad Maris ignominiam 
pertrahenda surt que exclusive de Christo Domino 
etiam in sacris Litteris dicuntur (1 Petr. n, 22) : 
Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore 
ejus. 

7 (28) En tibi rursus Virginem Deiparam plane ab 
iis sejunctam, qui ἃ Deo extorres utique ob pri- 
mam originalem labem describuntur. 

(29) Sicut superius (cap. 9) terram auctor dixerat 
parentem Ade, quia hic e terra plasmatus fuit, 
eumdem in modum hic costam Adami, et qua for- 
mata est Eva, ipsius Eva (adjutorii scilicet a leo 
Ads provisi) matrem appellat. 

(30) Nempe sicut conditafuit Eva e membro Ada. 


33 SERMO IN NATIVITATEM B. V. MARLE. 94 


τοῦτο τῆς νέας λαμδάνει δημιουργίας ὄργανον, ἵνα À accommodatum presto esse poterat, quam Virgo, 


xai μετὰ λαμπρᾶς τῆς προσθήχης τὸ δάνειον ἀπο- 
δῷ, λέγω δὲ τὴν πλευράν: καὶ διὸ τοῦτο γεννᾶται 
ὁ νέος ᾿Αδὰμ, ὁ ἐμὸς Χριστὸς, οὐ τέλειος μόνον͵ 
ἀλλὰ δὴ καὶ ὑπερτελὴς, παρὰ τῆς ἄρτι γεννηθείσης 
τελείας, «ὅσα φημὶ κατ’ ἀνθρώπους, θεόπαιδος xai 
μητρὸς, ἤπερ ἐντεῦθεν μέλη θεοῦ ἡμᾶς ἀπειργά- 


σατο. 


neque enim, ut ita dicam, e terra hec fuit, quem- 
admodum prefati sumus, et pre omnibus crea- 
turis perfectissima fuit. Hoc ergo Deus nove crea- 
tionis instrumentum assumit, quo illud etiam, 
quod ipse acceperat, costam videlicet, maxime 
cum fenore redderet (31).Atque hinc novus Adam, 
Christus meus nascitur non solum perfectus, sed 


oppido et super perfectus ex ea, que perfecta (22) (quoad scilicet pro humana conditione licet) recens 
nata est, qu:e Dei filia est et mater, queque exinde nos Dei membra effecit. 


[ε΄. Εἶεν. Δπασι uiv οὖν τοῖς γενομάνοις xai τὸ 
λεῖπον ἀχολουθεῖν ἀνάγχη, ἡ φθορὰ δηλαδὴ, ἄνευ 
μέντοιγε τῶν ἀσωμάτων, οἷς ὁ Πλάστης ὑποστήσας 
xai ταυτα, μὴ πρὸς τέλος ὁρᾷν ἐχαρίσατο, ἵν᾽ d 
πολυποίχιλος αὐτοῦ σοφία χὰἀντεῦθεν, οἶμαι, φανε- 
pof, ὅτι τῶν ὑπὸ γένεσιν ἔνια μὲν φθορὰν ἐπι- 
σπεύδειν, τῶν δ᾽ ἀὐτῶν ἕτερα διχμένειν ἐδημιούρ- 
γησεν ἄφθαρτα. 


Τὴν πάναγνυν δὲ, εἰ χαὶ μηδενὶ τῶν γενητῶν τὴν 
τοιαύτην ἀνάγχην διαφυγεῖν ἐνῆν, πόθεν ἄν τις 
τούτῳ γε ὑποπίπτειν τῷ πάθει δοίη διχαίων, ἧς 
γενομένης, ἀληθὴς πᾶσιν ἀνάπλασις ἐπένθησε 
xai ζωὴ, ἧπερ ὁ λόγος ἔδειξε φθάσα ; 'Oc γὰρ οὐ- 
δενὸς τῶν οὐκ ἐπαινουμένων ἀνθρώποις δέδειχται 
χοινωνὸς, ἀλλὰ xal ἀγγέλων ἀγιωτέρα μόνη, καὶ 
μόνην ἐχρὴν μὴ τοῖς ἄλλοις τῆς χοινῆς κοινωνεῖν 
δυσχληρίας᾽ ἀλλ᾽ ἔδει γ᾽, ἐπεὶ τηλικαύτη γεγέν- 
νηται μήτηρ οἱονεὶ γενέσεως xal πηγὴ, δι᾽ ὃν εἴρη- 
ται λόγον, γένεσιν μόνον ἀεὶ τὸ χατ᾽ αὐτὴν xal 
εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι" χαθὰ xxl ἄγγελοι, ὧν ὑπερ- 
τέρα καθίσταται, γέγονότες, ἀθάνατοι μένουσι xai 
φθορὰς ἀνώτεροι. 


XV. Hoc hactenus dicta sint. Jam vero omnia 
quecunque condita sunt, defectioni seu corrup- 
tioni necessario subjiciuntur, si incorporea tamen 
excipias, quibus Creatorin ipsa eorum conditione 


B largitus est,ut nullum unquam finem attingerent ; 


quod ideo factum puto,ut hinc quoque multiformis 
ipsius elucesceret sapientia, dum eorum, quae 
ortum habuerunt, quaedam ad corruptionem pro- 
pecarent, quedam vero ut perpetuo consisterent 
incorruptibilia condidit. 

Verum etiamsi nulla e creatis rebus huic se ne- 
cessitali subducere posset; quomodo quispiam 
concesserit, huic malo innocentissimam quoque 
obnoxiam exstitisse Virginem (33), qua exoriente, 
quemadmodum jam ostensum est, ,vera creationis 
redingratio, ac vera vita omnibus effloruit? Nam 
quemadmoduin prorsus exsors eorum omnium,qu& 
in hominibus non censentur laude digna (34), at- 
que insuper sola ipsis angelis sanctior apparuit;sic 


(; etiam oportebat,ut sola communis reliquis omni- 


bus miserie expers esset (35); atque hoc saltem 
ei debebatur,ut quoniam singulari ea conditione 
progenita est, ut veluti mater ac fons (qua supe- 
rius diximus ratione)exsistentia omnium esset,sic 


psa in perpetuum,quamvis creata, exsistentia et esset et praedicaretnr ; non secus ac ipsi quoque angeli, 
iquos ipsa superexcedit, postquam semel facti sunt, immortales permanent, et corruptionis immunes. 


IQ. ᾿Αλλ᾽ ὁ λόγος, ὅτι οὐχ οὔτως, ἵν’ ἡλίου δια- 
δειχθῇ τηλαυγέστερον fj τῆς Ἡχρθένου μελαλειότης" 
ὅτι, τῆς ἐνύλοὺ λαχοῦσα μοίρας, δῆλον δ᾽ Ἐξ ὧν τὸν 


XVI. At ratio, quare hec non ita se haberent, 
ejusmodi est, ut sole lucidius se prodat Virginis 
magnificentia.Nam corpoream naturam sortita (id 


Aut Ballerini nota. 


(31) Plus semel apud Patres tum Grecos tum 
Latinos hiec sententia recurrit, nempe pro costa, 
Ade subtracta, e qua mulier est :sdificata, ipsi 
Ade uberem frctam fuisse restitutionem, cum vi- 
cissim ex sola substantia mulieris, Maricw videlice, 
novus Ádam sdiflcatus est. 

(32) Ecce tibi Mariam, natam perfectam, cum 
reliquos omnes superius (cap. ix) auctor traduce- 
ret tanquam prolem imperfectam. 

(33) Genties ac millies apud Patres hoc princi- 
pium tanquam inconcussem reperies,existimandum 
nonesse, Virginem Dei parum iismalis obnoxiam esse 
potuisse,ad que depellenda divinitus tanquam Filii 
sui cooperatrix predestinata fuerat.Quod quantum 
in rem presentem faciat, facile quisque intelligit. 

(33) Aut debes affirmare peccatum originale non 
esse recensendum inter ea, quo in hominibus 
laude carent, aut cerle fateberis, hic disertissime 
affirmari, beatam Deiparam peccato originali ob- 
noxiam non fuisse. Hic autem ad Mariam aperte 
translatum illud cernimus,quod de Christo l'omino 
scripsit Apostolus (Hebr. 1v, 15) : Non enim habe- 
mus ponttificem, qui non possit compati infirmitatibus 
nostris, tentatum autem per omnia pro similitudine 


absque peccato. 

(38) Summa hujus argumentationis cst ; Nihil 
omnino eorum, qua in reliquis hominibus sunt 
vituperabilia, in Maria deprehensumt est; ergo 
Maria infauste hominum sortis pariceps esse 
non debuit, scilicet corruptionis, de qua hic sermo. 
est. Idem argumentandi genus usurpatum vidimus 
a Paschasio Ratberto (vid.Monit. ad Chartam dona- 
tionis Ugonis de Summo, n. 8, sup.pag. 10) ita argu- 
ente : Maria immunis fuit a peccato originis ; ergo 
et a panis ejusdem peccati, partus scilicet doloribus 
immunis fuit. 

Quanquam vero Isidorus non ita disputet, ut 
demum concludat, Deiparam reipsa mori non de- 
buisse, uti ex sequenti paragrapho apparet; non 
tamen illud inficiatur, quod hic loco principii po- 
suit.ab ea scilicet abfuisse omnia quizecunque in ho- 
minibuslaudabilia non censentur.Imo ratione stum 
ab Isidoro,tum ab aliis Patribus hac occasione ex- 
cogitateie,ut causam mortis beat:p Virginis aliquam 
assignent,evidenter ostendunt, immunitatem ejus- 
dem ab omni plane peccato iisdem plenissime per- 
suasam fuisse. 


55 IS$IDÜhnI THESSALONÍCENSIS 48 
vero manifestum ex eo est, dtiod comtriünet hoe A τῶν ἀνθρώπων ἀδιάδλητον οὐ διέφυγε νόμον, τῆς 


minurn conditiónett in iis, dite ἃ repreliensione 
absunt,non áüfugit) sublimiora támeti quani pta 
114 ac precelsa n&tura, atgelicó scilicet, ipsa 
prestiterit. SI enim  corruptioni nullo tnodo ob- 
fioxia fuisset, jatn diverse ab hümara,; ac immate- 
rialis esse natures videri poluisset(30), neque tanta 
admiratione digtia forent sablithissitia illa; qute 
innocentissima Vitgó gessit. 

Quod si humus innocentisslm/e illitis corpus Βα" 
cratissimtim exéepit, non ipsum tatién, sicut 
Corpora nostra, absumpsit ; verüm excepit illud 
quidem, utpote ex se ipsd cormpactüm ; sed ut 
simul palam faceret, inter huinana corpora pecu- 
liari illud excellentia priedituth, et qtiam siniilli- 
mum Doriinico corpori fuisse, nori diu apud se 
retinere illud potuit, quemddmodum latius in ser- 
mone de beate Dormitione jam ostendimus (237). 

Si quis porro liic contendat, dorrüptionem pto- 
pterea Virgini tribuendam fion esse; quia hermpe 
corpus illius, secus dc de nostris corporibus flat, 
corruptioni reipsa obnoxiüm non fuit, nos utique 
contradicentes non habebit (88). 

XVII. Ceterum nometi corruptionis tion illi tan- 
tummodo tribuitur, qui corpora dissolvit, sed 
alleri quoque, que animas inflcit. Et corporis 
quidem corrüptio dici debet ordinis, quo ipsum 
continetur, disruptio, et in ea (elementa), e qui- 
bus constat, resolutio. Corruptio veto anirmtti fue- 
rit abalienatio a Deo,et affectio contra naturam iis 
adhemrens, quibus perfruendis natd non est; et 


ἀμιγοῦς xal ὑψηλῆς, λέγῶ δὲ τῶν ἀγγέλων, ὄψηλό“ 
ttoà διεπράξατο φύσειυς. εἰ Ὑὰρ καὶ φθορᾶς 
ὀδείχνυτο χρείττων, ἑτέρας ἄν ἐἶναί παρὰ τὸν ἄν- 
θρωπὸν αὔλου δημιουῤγίας ἐδόχει' χαὶ οὐκ ἂν ἦν 
οὔξω θαυμαστὸν, τᾷ ὑψηλὰ τὴῆῤΨ παναμώμου διειρ- 
γλόμένης ἐχεῖνὰ. 


Εἰ δὲ «à πάναγέδτατον ὑποδεβάμένη γῆ «fs παν: 
ἄψνου σῶμα οὐκ ἀνήλωχεν, ὡς τὰ καθ᾽ ἡμᾶς, ἀλλ᾽ 
ὅτι μὲν παρ᾽ αὐτῆς, διὰ τοῦτ᾽ ἐδέξατο" ὅτι δ᾽ ἵνα 
δείξῃ κρεῖττον ἢ πατὰ τὰ ἀνθρώπινα σώματα, καὶ 
οἷον καταπολὺ τῷ δεσποτίχῷ ἐοιχέναι σώματι, οὐ 
παρανατέχειν ἔῤχεν ἐπιπολὺ, ὡς διεξοδιχιύτερον 
ἐν τῷ περὶ τῆς χοιμήσέως τῆς μαχάρίχς δείχνυμεν 
λόγῳ. 


Εἰ τοίνυν διὰ ταῦτα μὴ συγχωρεῖν τις ἐνταῦθα 
βούλεται τὴν φθορὰν, λέγω δὲ, τῷ μὴ καθάπερ τὰ 
ἡμέτερα διεφθορέναι κἀκεῖνο, οὐχ ἀντιλέγοντας ἕξει 
Ἀαὶ ἡμᾶς. 


IZ'. "Ἄλλως δὲ καὶ ἡ τῆς φθορᾶς προσωννμία οὐκ 
ἐπὶ σωμάτων μόνον, ἀλλὰ xal ἐπὶ ψυχῆς χατηγὸ- 
ρεῖται. Καὶ σώματος μὲν ἡ τῆς δυνεχούσης τάξεως 
διάλυσις, καὶ mpba ἐκεῖνα, ὅθεν συνέστηχεν, ἀνα- 
γώρησιφ' ψυχῇ δὲ τοῦτ᾽ ἄν εἴη φθορὰ, ἡ Θεοῦ 
ἀλλοτρίωσις, καὶ πρὸς ἅ μὴ πέφυκε παρὰ φύσιν 
οἰκείωσις. καὶ οἷον εἰπεῖν, τοῦθ᾽ ἑχατέρῳ θάνατος, 
ἡ τῆς καταλλίλου διάζευξις ἀομονίας, εἰ xul πρὸς 


hoc, ut ita dicam, utrique mors est, compaginis C ἄλληλα τρόπον ἕτερον, ὡς dv φαίη τις ἴσως, ἀκατ- 


sibi consehtanet dissolutio. Quanqüuatn si invicem 
alio modo conferantur, haud inéohcihtie quispiam 
forle dixerit, cotitraria ratiódtid niortem utrique 
obtingere. Quatidoquidem, uti diximus, corpori 
mors est resolutio Ín eletientare ac. primum sui 
principium ? e converso autem tniot's ΠῚ ΠΡ est ab 
eo, qui vere est principiüm primum, redessio. 
Porro, ratione habita hujus corruptionis qute 
in anima consideratur, si quis alius, certe inno- 
centissima illa corruptionem ftiüllam admisit. Et 
sane nemo hominutrti exstitit, qui ab orrihi peccato 
prorsus integer fuerit, preter illum novum, in- 


άλληλος ἑκατέρῳ συμδέδηχεν ἧ τελευτή" ἐπείκερ, 
ὡς ἔφημεν, σώματι μὲν φθορὰ ἡ πρὸς τὴν στοι- 
χἐιώδη χαὶ πριίτην αὐτοῦ ἀρχὴν ἀνάλυσις, ψυχῇ δὲ 
θάνατος ἐούναντίον ἢ τῆς πρώτης ὄντως ἀρχῆς 
ἀπόστασις. 


Πλὴν κατὰ qs τὸν εἰρημένον τῆς φθορᾶς, ὅς ἐν- 
θεωρεῖται τῇ ψυχό, λόγον, εἴπερ τις, ἡ πάναγνος 
φθορᾶς ἀνεπίδεντος. Πάντη μὲν γὰρ τῶν ἀνθριύπων 
οὐδεὶς ἁμαρτίας ἠστινοδοῦν ἄψαυστος γέγονεν, 
ἐχείνουν δίχα, τὸν καινόν φημι τῆς μακαρίας τόκον, 


quam, hujus Beate Filium, qui solus (39), utpote Ὁ ὃς μόνος ola θεάνθρωποφ ἁμαρτίαν οὖκ ἐκοίησεν, 


Àut Ballerini note. 


(30) En tibl rutsum 
nature humáàns surit 


inculcatum, omiiü que 
propria, in Maria fuisse, 
excepto tamen peccato, àdeo üt, setvata propor- 
tione de Deipara illud valeat, quod de Christo 
solemne fuit celebrare, humánam eui haturam 
assumpsisse, non culpàm. 

(31) Ex his patet, hunc sermonem ab Tsidoro, 

ostquam alium in Deipare Dormitionem (quem 
inferius dabimus) jam conscripserat, habitum 
fuisse Id vero sedulo notandum est ; nam, ut suo 
loco videbimus, novum inde nobis prehebitur in- 
dicium, quo probetur, memoratam homiliam in 
Virginis Dormitionem recentioris alicujus Greculi 
opera ineplissime interpolatarm fuisse. 

(25) Alios reperile esi inter Patres, qui ideo a 


morte Deiparam exeinptatn non fuisse affirmant, 
ne phantasiastis occasio negandi incarnationis Do- 
minice veritatem preberetur. Hec porro et aliá 
hujusmodi (de quibus in Commentario) que Pa- 
(res disputare solent de Deipate morte et condi- 
tione corporis ejus in sepulcro, manifesto osten- 
dunt, ideo Patres alias atque alias causas, propter 
quàs Deipara mortem gustaret, excogitasse, quia 
ἃ communis omnium mortis causa, primava sci- 
licet culpa, eam alienam existimabant. 

(39) I Petr. 1, 22. En validissimum illud, ut 
putant, argumentum adversus immunitatem Dei- 
pare a labe originalis peccati : neque advertunt, 
eodem jure ea verba urgeri posse quo conflciatur, 
Deiperam peccatum fecisse et dolum inventum esse 


87 SERMO IN NATIVITATEM B. V. MARLE J8 


οὐδὲ εὐρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ! κατὰ δὲ τὸ B Deus homo, peccatum non fecit, neque dolus inven- 


μηδὲν ἁμαρτεῖν οὐδεὶς τῆς πανάγνου μᾶλλον τὴν πρὸς 
Χριστὸν ἐμφέρειαν φέρει' ἔδει γὰρ μεῖζον ἤ τινα 
τῶν ἁπάντων τὴν τεχοῦσαν ἀφομοιοῦσθαι τῷ ἐξ 
αὐτῆς" οὐχοῦν ἀνθρώπων μὲν πάντων d$ πάναγνος, 
χαὶ οὐδ᾽ ὅσον λογίσασθαι, ἀνωμολόγηται χαθαρω- 
τέρα, xai διὰ τοῦτο μόνη πρὸς τούτους ἄφθαρτος 
πάντως. 


ἤΛγγελοι δὲ κάλαι μὲν ὅτι περιπίπτειν ἐἶχον τῇ 
κατὰ ψυχὴν προαποδοθείσῃ φθορᾷ, ὃ πάντων τῶν 
τῆς ἐκείνου μανίας ἐξ ἐχείνου χἀὶ δι᾽ ἐκείνου μετι 
εἰληφότων ἐπέχεινα Θεοῦ χωρισθεὶς δείχνυσιν ἐναρ- 
γῶς ἀσώματος, ὅς ἐκ τῆς ἄνω καὶ φωτεινῆς ἀξίας, 
τὴν κάτω xai ζοφερὰν εἴληφε τάξιν ὅτι δ᾽ ἄτρε- 
πτοι μένουσι νῦν, μετὰ τὸν ἀπόῤῥητον τῆς Παρθέ, 
vou τόχον εὑρηχέναι πιστεύεται. Εἰ δ᾽ ᾧ xal ἄγγελοι 
συνέπεσον, τούτου κρείττων dj πολυύμνητος πεφα- 
γέρωται, ἔτι δὲ xal ἀτρεψίαν παρέσχεν ἐχείνοις, 
ταυτὸ δ᾽ εἰπεῖν ἀφθαρσίαν, χαθ᾽ ὃν φαμεν ἐπὶ ψυ- 
χῆς τῆς φθορᾶς Aóyov: κἀκείνων ἄρα μαχρῷ μέτρῳ 
βελτίων dj πάναγνυς, καὶ τούτῳ γε ἀφθαροτέρα τῷ 
μέρει. 


tus est in ore ejus. Quod vero perlinet ad hane 
ab omni pecoato immuhitatem, nemo magis,quam 
innocentissima illa, similitudinem cum Christo 
gessit ; oportebat enim, ut plus quam alius quili-« 
bet, Genito Genitrix assimiilaretur. Merito igitur 
eadem illa innocentissima quibuslibet hominibus, 
quantuur neo fari licet, purior predicatur; ac 
proinde sola inter homines fuit plane incorrupta. 

Quod autem pertinet ad angelos, jam vero in 
eam, quam superius innuimus, animo corruptio- 
nem prolabi olim eos potuisse, luculenter sane o- 
stendit alienatus ἃ Deo spiritus ille (diabolus), 
cunctis insania ipsius sociis et ex illo ac per illum 
mali consottibus supereminens, qui e superna ac 
splendida dignitate lapsus ad inferam ac tenebri- 
cosam sedem detrusus est. Quod vero hunc angeli 
immutabiles perseverent, id per ineffabilem Virgi- 
nis partum assecuti putanti (40). Si ergo Virgo 
omni laude.dignissima preestantior illo apparuit, 
quocum angeli lapsi sunt, insuper vero reliquis 
contulit immutabilitatem (ut sempe juxta ea, qua 
de anime corruptione premissimus, sic eam incor- 


ruptibilitatem appellem), profecto etiam istis longe excellentior fuit innocentissima, et ex hac saltem 


parte fuit incorruptibilior (&1). 


Ant. Ballerini note. 


in ore ipsius. At non ita Patrum nostrorum sa- 
pientia, non ita sensus matris Ecclesie. Ecce 
tibi duo illa invicem conjuncta : Christus solus ab 
umni peccato prorsus integer fuit: et paulo infra: 
Sola Virgo Deipara fuit plane incorruptibilis, scili- 
cet integra a peccato : de hac enim corruptione 
sermo est. Imo ex eo quod soLus Christus prorsus 
integer fuerit a peccato, cernis auctorem conclu- 
dere, Deiparam quoque sorLaAx peccáto cuivis inac- 
cessam exsistere debuisse. Curnam? Propterea, in- 
quit, quia maxima,que haberi protuit, cum Christo 
similitudo Deipare inesse debuit, proindeque hec 
Christi Domini prz:rogativa potius quam a sui con- 
sortio Deiparam sanctam repellat, imo postulat 
ut ipsi (quantum eorum, que Dei simul et hominis 
propria sunt, particeps esse potest purus homo) 
fuerit communis, ac soli Deipare inter puros ho- 
mines tributum id fuerit, quod soli Christo, qua 
Deus homo est, reservatur. 

(40) Quod auctot' dicit μετὰ τὸν ἀπόῤῥητον 
τῆς Πἰχρθένου τόχον, vertendum, putavi, per inef- 
fabilem partum Virginis ; tum quia prepositio μετὰ 
saltem poetice pro eo usurpatur quod est Latine 
propter ; tum quia, etiamsi velis vertere post, re- 
ferri id non incommodo potest ad ordinem non 
quidem (emporis, sed causalitatis. lloc pacto pro- 
ponitur hic nobis sententia,in quibusdam etiam ca- 
tholicis scholis recepta, de gratia angelis intuitu 
meritorum Christi collata, non veroopinio nusplam 
audita de angelis ante Christi Salvatoris adventum 
nondum in gratta firmatis. 

(41) Cur, inquies, Isidorus, veluti sententiam 
suam coarctans, dicit Deiparam sALTEM EX HAC 
PARTE incorruptibilem magis quam angelos fuisse? 
Responsio petenda est e contextu, in quo videre 
licet doctrinam catholicis scholis communissimam. 
Sane quemadmodum schol; puritatem attendunt 
per recessum a peccato ; ita Isidorus cum animam 
mortem ac corruptionem in peccato collocasset, 
incorruptionem delinit pev recessum in peccato.Hinc 
sicuti sanctus Thomas (l, dist. xvn, 4. 2, art. 4, 
post resp. ad 3) ex eo principio concluserat : 


Quia in beata Virgine fuit depuralio ab omni peccato, 
ideo pervenit ad. summum puritatis ; sic lsidorus 
pronuntiavit (supr. ?: Sola (Deipara) inter homines 
fuit plane tncorruptibilis. Porro si summum puri- 
tatis, plane incorruptibile constituitur in cujusvis 
peccati absentia, jam si plures sint qui omni pec- 
cato caruerint, profecto ex hac parte non potest 
esse alter altero purior aut incorruptibilior, 
cum absurde fingatur summum summo majus. 
Atqui sancti angeli nullo unquam peccato inqui- 
nati sunt; ergo, siquidem ratio solum habeatur 
actualis a peccato immunitatis, cum angeli quo- 
que summum puritatis attigerint, concipi utique 
non potest quispiam purior angelis, sicut nec an. 
gelus ahgelo purior, Est tamen alia ratio, propter 
quam vel inter eos, qu nullo unquam peccati 
navo infecti fuerint, alius alio purior esse et dici 
possit. Spectari enim potest recessus a peccato 
non modo quoad actum, sed etlam quoad poten- 
tiam. Et sio purior erit, qui a peocando remotior, 
atque in bono firmior exstiterit. Proinde S. Tho- 
mas (l. 0.) : Augmentum puritatis cst. secundum 
recessum a contrario ; et quia in beata Virgine fuit 
depuratio ab omni peccato, ideo pervenit ad summum 
puritatis ; sub Deo tamen, in quo non est aliqua po- 
tentia deficiendi, quz est in qualibet creatura, quan- 
tum in se est. Quod idem sic deinde repetit ,1 dist. 
&4, q. 1, art. 3 ad 3): Duritas intenditur per re- 
cessufn d contrario : et ideo potest aliquid creatum 
inveniri, quo nihil purius esse possit in rebus creatis 
οἱ nulla contagione peccati inquinatum sit : et talis 
fuit puritas beate. Virginis, qua a peccato originali 
et actuali immunis fiit. Fuit tamen sub Deo, in 
quontum erat in ea polentiá ad peccandum. KErgo 
siquidem profitendum sit, quod exploratissimum 
haberi debet, Deiparm firmiorem, quam angelis, 
in bono stabilitatem a Deo collatam ; ac proinde 
remotiorem ipsani, quam angelos, a contrahenda 
labe servatam fuisse ; eo ipso habemus, cur purior 
ipsis angelis jure celebrari possit. Atqui hoc nimi- 
rum est,quod Isidorus contendit, atque ad id con- 
ficiendum eo utitur argavaewko , GéikeX AM ate. eX 


39 ISIDORI THESSALONICENSIS 40 


Omnibus igitur rationibus perpensis, laudatis- A Πάσαις τοίνυν ψήφοις ἄφθαρτος ἢ πανύμνητος, 


sima illa non modo incorruptibilis, quo diximus 
modo, predicanda est, sed insuper ángelicis quo- 
que ordinibus hujus, quam meminimus, incorru- 
ptibilitatis fuit auctrix, quemadmodum prseterea et 
rebus omnibus, de quibus dictum est, existentie 
causa exstitit, 

XVIII. Verum quo tandem quispiam nomine, ne 
quid nimis infra dignitatem fari videatur, sacra- 
tissimum hoc ac plane dignissimum, quod Deus 
efformaverit,germen compellare possit? Aut quibus 
eam laudibus undique exornemus, a qua tantis 
beneficiis cumulati sumus? Si ita vobis, fratres, 
quemadmodum certe et mihi, videtur, pro acce- 
ptis ab ea beneficiis simul cum angelis (nam et 


angelos hymnis purissimam illam celebraremihi cer- B 


tum est)divinum illum nuntium Deiparae repetamus 
Ate, gratia plena *?, per quam omnis creatura gau- 
det ; Dominus tecum, qui tibi adfuit et ante vitam, 
et cum genita es, et ante salutationem, et in illa 
et alio modo post illam (42). Pro beneficiis autem, 
quibus ab ea ditati snmus, nosmetipsos in ea ser- 
vemus novitate, quam per regenerationem adepti 
sumus ; neque enim alia re magis innocentissima 
illa delectatur. Quod utinam assequi mereamur, 
precibus intemeratissimze atque immaculatae Dei 
Fili», ad gloriam omnipotentis et sancte Trinitatis 
cuigloria debetur in sempiterna seculorum secula. 
Ámen. 


SERMO II. 


In ingressum. immaculatissime Domine mnostrz Dei 
Genitricis et. semper virginis Marie ad Sancta 
sanctorum. 


I. Quemadmodum si sacram mensam tunc solum 
adeundam quis arbitraretur, cum ea omnia, que 
tam sublimi mysterio consentanea sunt, accurate 
servare sibi videretur, nunquam, ut opinor, ad 
coenam divinam accederet : (quomodo enim homo, 
qui neque si unam tantum diem vixerit *!, uti 
sacra oraculaloquuntur, sine macula esse creditur, 
mundissimum illudterrenisque omnibus sublimius 
condigne attingere unquam videantur ?) ita quis- 
quissermonem sibi preestituat efferre,qui purissima 
(43) illa et Dei Verbi Genitrice condignus sit, 


ὅν εἰρήκαμεν τρόπον" xal σὺ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ xal 
ἀφθαρσίας, ἤν ὁ λόγος ἔδειξεν, αἰτία τῷ νοητῷ φαί- 
νεται διαχόσμῳ, ὡς χαὶ γενέσεως, οἷς ὑπὲρ τοῦτο 
δέδειχται πᾶσιν. 


1Η΄. ᾿Αλλὰ τί ἄν τις τὸ θεουργικώτατον τοῦτο 
προσειπὼν χαὶ πλαστουργιχώτατον, ὡς εἰπεῖν, γέν- 
νημα, μὴ πόῤῥω τοῦ πρὸς ἀξίαν δόξειε φράζειν ; "E 
τίνα ἅν τὸν σϊκότα πλέξαντες ἀποδοίημεν ἔπαινον. 
ὅθεν τοσαῦτα εὐηργετήθημεν ; ᾿Αλλ’ εἰ xal ὑμῖν, 
ἀδελφοὶ, ὥς γε κἀμοὶ συνδοχεῖ, ὑπὲρ μὲν τῶν ταύτης 
χαρίτων χοινῇ μετ᾽ ἀγγέλων" πείθομαι γὰρ xàxel- 
νους τὴν πάναγνον συνυμνεῖν᾽ τὸ θεῖον ἐχεῖνο μή- 
νυμα τῇ Θθεοτόχῳ προσείπωμεν' Χαῖρε χεχαριτω- 
μένη, δι᾽ ἧς χαίρει πᾶσα d χτίσις" ὁ Κύριος μετὰ 
σοῦ, ὃς σοι παρὴν xal πρὸ τοῦ βίου, xal γεν- 
νηθείσῃ, καὶ πρό γε τοῦ ἀσπασμοῦ, xal xat' ἐχεῖ- 
νον δὴ, καὶ μετ᾽ ἐχεῖνον τρόπον ἕτερον. "AvO' ὧν δ᾽ 
ἀπελαύσαμεν δωρεῶν ἐκεῖθεν, ἡμᾶς αὐτοὺς διασώσων 
μεν, οἵους διὰ τῆς ἀναγεννήσεως ἐνεούρησεν᾽ οὗ 
μᾶλλον οὐδενὶ τῶν ἀπάντων dj πάναγνος χαίρει" οὗ 
χαὶ τυχεῖν ἀξιωθείημεν λιταῖς τῆς παναγράντου χαὶ 
ἀμωμήτου Θεόπαιδος εἷς δόξαν τῆς πανσθενοῦς xal 
ἁγίας Τριάδος, 7j πρέπει δόξα εἷς ἀπεράντους αἰῶνας 
τῶν αἰώνων. 'Auxv. 


ΑΟΓῸΣ Β΄. 


Eic τὴν εἷς τὰ "Aqu τῶν ἀγίων εἴσοδον τῆς 
παναχράντου Δεσποίνης ἡμῶν Θθεοτόχου χαὶ 


ἀειπαρθένου Μαρίας. 


Α΄. Καθάπερ τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ εἰ τότε μόνον δεῖν 
τις ᾧετο προσιέναι, ἡνίκα ἄν πρὸς ἐχεῖνο τὸ ὕψος 
ἑαυτὸν ἀκριδῶς συνορῴη τὰ δέοντα σώζειν, οὐδέ- 
ποτ᾽ ἂν ἔγγιον, οἶμαι, τοῦ θείου γένοιτο δείπνου" 
ποῦ γὰρ ἄνθρωπος, ὅς, οὐδ᾽ εἰ μίαν βεδιωχὼς ἡμέ- 
pav εἴη, ὡς τὰ Oei φυσι λόγια, ῥύπου μένειν ἕξω 
πεπίστευται, προσομιλεῖν &v tote πρὸς ἀξίαν φα- 
γείη τῷ παναχράντῳ ἐκείνῳ καὶ περιπεζίου παντὸς 
ἀνωτέρῳψ ; οὕτως ὁ τὴν ἀξίαν ἀποδοῦναι φωνὴν τῇ 
παναμώμῳ ζητῶν xal μητοὶ τοῦ Θεόδ Λόγου τῶν 
ἀλάλων ἰχθύων οὐδὲν ἄρα διοίσει" ἀλλ΄ ὥσπεο τῷ 


nihil enimvero a mutis piscibus distare videbitur. D γαληνῷ τοῦ Σωτῆρος τεθαῤῥηκότες, τῆς ἀποῤῥήτου 


*? Luc.r, 28. ?! Job xiv, 4, sec. LXX. 


Ant. Ballerini note. 


incorruptibiliorem angelis eam esse existimandam, 
qua angelorum incorruptibilitatis atque firmitatis 
auctriz exstiterit. Non ergo Isidorus suam senten- 
tiam ita coarctat, ut in aliquo angelis ceseisse Ma- 
riam significet. Interim cum ex dictis plane ab- 
surdum sit, angelis puritatis summum  adeptis 
posse eum puriorem praedicari, qui ne eam qui- 
dem summitatem attigerit, qua in immunitate 
actuali a peccato constitit ; cumque Deipara Virgo 
non unius quidem aut alterius, sed omnium Pa- 
trum consensu tanquam cunctis virtutibus puri- 
2416 antecellens celebretur ; eo ipse universam 


Ecclesie traditionem omnimode Virginis immuni- 
tati a quovis peccato suffragantem habemus. 

(42) Palam est, auctorem signiflcare voluisse, 
Deum nunquam cum Maria non fuisse: quod ex- 
pressum putat in illo Evangeli, Dominus tecum. 
Αἱ hzc quoque sententia, ut alias vidimus, neces- 
sario postulat, ne ipsum vite initium in Maria 
alienum a Deo existimetur. Adeo se ubique sponte 
prodit hzc Patrum mentibus alte infixa Doctrina ! 

(43) Vide morem in Ecclesia receptum, ut Maria 
antonemaslice τῆς παναμώμουν, omni macula ca- 
rentis, nomine indigitaretur. 


- - 


4 SERMO IN PIUESENTATIONEM B. Y. MARLAE. 49 
γευόμεθα διαίτης ἐχείνης, καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα, A Verum sicut affabili Salvatoris benignitate confisi, 


(v Occ ῥύπος εἰδότες ἡμεῖς τῇ κοινωνίᾳ καθα- 
ἡΝνισθῶμεν, τὸν ἴσον δὴ τρόπον χἀπὶ τῆς μαχαρίας 
λογιστέον Ἡαρθένου: καὶ διὰ τοῦτο ταύτῃ προσ- 
λαλητέον εἷς δύναμιν, ὡς ἂν δι’ ὧν αὐτὴν προσ- 


υμνοῦμεν, ὧν εἴργασται παραδόξων μεμνημένοι 
πραγμάτων, ἁγιασμὸν xai χηλῖδος ἀποφερώμεθα 
ἔχπλυσιν. 


B'. Ἔστι μὲν οὖν οὐδ' ἄν ἕν τῶν xav' αὐτὴν, οὐ- 
δὲν, ὅ μὴ μόρφωσιν ἐντίθησιν ἁγιαστικὴν, ᾧ λόγος 
ταῦτα λογίζεσθαι, οὐδενὸς δ᾽ ἧττον καὶ ἡ εἰς τὰ τῶν 
ἁγίων Ἅγια εἴσοδος" ὅ τῷ νῷ παραστὰν, ix τούτου 
γ᾽ εὐθὺς, ὅ χαλεῖται χαρίζεται, ᾧ προὕργου περιε- 
λίττειν ἔνδον αὐτόν περὶ οὗ xal νῦν ἡμῖν εἰπεῖν 
εἴη χεχινημένοις xal νοῦ) dua καὶ γλῶτταν ἁγια- 
σθῆναι, καί τι χατάλληλον φθέγξασθαι τῇ τούτου 


προσωνυμίᾳ, ἀλλὰ μὴ τῷ ὕψει παντάπασιν ἀπᾷδον 


τῆς παναχράντου, εἰ xal τοῦ πρὸς ἀξίαν, ὅ πάντως 
ἔσται, ἀποδεῖν συμδαίη τῷ λόγῳ. 


inenarrabilem illum cibum degustamus, idque ea 
maxime de causa, ut ἃ maculis, quarum conscii 
nobissumus,per communionem emundemur; eum- 
dem in modum et de beata Virgine existimandum 
est;ac propterea sermo pro viribus instituendus 
de ipsa est, ut cum mirabilia, que gessit, comme- 
moraverimus,per hec eadem, propter que laudes 
ejus celebramus, ipsi sanctificationem et macula- 
rum ablutionem consequamur. 

II. Ceterum cum eorum,queo ad ipsam spectant, 
nihil omnino sit, quod, si mente diligenter volva- 
tur, formam sanctificatricem contemplanti non 
ingerat (44) : tum vero nihilominus id ipsum 
prestat et ingressus ejus in Sancta sanctorum. 
Hoc siquidem mysterium animo obversans, conti- 
nuoid,quod nomine preesefert, largitur iis omnibus, 
qui illud idem penitius introspiciendi fuerint stu- 
diosi. De quo cum impresentiarum quoque dicere 
aggrediamur, utinam nobis contingat,ut mente si- 
mul sanctificemur et lingua, et aliquid. quod ejus- 


dem mysterii nomenclature respondeat, aut saltem quod ab immaculatissim:e illius (45) celsitudine 
nimis non abhorreat, effari possimus ; quamvis, quod certissime flet, ab eo quod dignitas rei postulat, 


futurum sit, ut sermo longissime abscedat ! 

Γ΄. Ἅγια τοίνυν ᾿Αγίων πρὶν μὲν ὁ νεὼς δικαίως 
ἐχεῖνος ὁμνεῖτο, ὅς xal κιδωτὸν ἔφερε καὶ πλάχας, 
καὶ τὰ σεμνὰ πάντα ἐχεῖνα Μωσέως τρόπαια xal 
μαρτύρια, ἐν ᾧ καὶ τοῖς προσιοῦσιν ἢ χάθαρσις, 
xai τῶν πάλαι θαυμαρτουγιῶν παραδόξων ἔκχθεσίς 
τε xal διασάφησις ἐτελεῖτο. xal ἦν οὐδὲν ἀληθῶς 
ἕτερον, ὧν γῆς περιεῖχε χύκλος, τοῦ θείου μᾶλλον 


IlI. Saneti itaque sanctorum nomine prius qui- 
dem merito sacrarium illud celebrabatur, quod et 
arcam et (legis) tabulas, et omnia illa veneranda 
Moysistropeea ac testimonia(&6)continebat:in quo et 
einundatio parabatur accedentibus, ac veluti ob 
oculos ponebantur et,prope dixerim,enarrabantur 
admiranda illa prodigia, qua olim perpetrata fue- 


ἐχείνου τεμένους ἁγιαστικὴν ἕξιν ἤἥ κλῆσιν αὐχοῦν. C rant.EEt profecto, ex. omnibus qus terre ambitu 
continebantur, nil aliud reperire erat quod pre divino illo sacrario sanctiflcandi vi, aut sancti appel- 


latione gloriari posset. 

Ὥσπερ δὲ λυχνιαῖον μὲν φῶς, σφόδρα φωτεινὸν 
καὶ χρηστὸν, ἕως ἄν τὸ λειτουργιχὸν ὁμοῦ καὶ ἄρ- 
xov τῆς ἡμέρας καλύπτεται σχεῦος, τοῦ δὲ μεγάλου 
προχύψαντος φωστῆρος περιττή τε ἡ φωτοποιὸς 
ἐχείνη δχπάνη xal μιχροῦ λόγου πάντως ἀξία τῷ 
ὑπερπλήρει τῆς ἡλιανῆς ἀχτῖνος οὕτως "Ava 
ἁγίων 6 χῶρος, ὅς τοῦτ᾽ ἤχουεν, ἐχεῖνος νῦν ἐχρύδη 
τε xal χρῆσιν οὐδενὶ παρέχων ἀπέσδη, ὅτιπερ "Avia 
ἁγίων ἕτερος ἐχείνου μαχρῷ παναγέστερος οἶχος 
ἀνηγέρθη τε xai. ἀπήστραψεν, ἡ πάναγνος, φημὶ, καὶ 
φωτοειδεστάτη Θεοῦ νύμφη. 
priori ila longe sanctior 
sponsa. 

A', ᾿Αλλὰ δὴ καὶ τὰ ποώην "Avia dylov, ἐγὼ 


excitata est 


Verum quemadmodum lumen lucerne valde ful- 
gidum quidem atque utile existimatur, quousque 
vas illud delitescit, quod diem prestat simul et 
inchoat ; magno autem luminari exoriente, jam 
propter radii solaris exuberantiam supervacanea 
prorsus nec digna, cujus vel minima habeatur 
ratio,est lampadis impensa : ita Sanctasanctorum, 
locus scilicet quihoc nomine appellabatur, nunc 
et ab oculis sublatus est ac deletus,utpote nullum 
cuipiam commodum amplius conferens, postquam 
alia domus, que vere Sancta sanctorum dicenda, 


et refulsit, purissima scilicet ac lucidissima Dei 


IV. Quinimo priora illa Sancta sanctorum hanc 


Ant. Ballerini note. 


(Δ Et hec propositio postulat ut Virgo ab ἢ a Deo patrata, cujusmodi erant vasculum manm, 


originali labe immunis predicetur.Quomodo enim 
Marie conceptionem recogitanti animo sanctum 
quidpiam obversaretur, si in peccato concepta fin- 
gitur 

(48) En tibi rursus Mariam antonomastice τῆς 
καναχράντου, immaculatissimz, appellatione in- 
dicatam. Hinc evincitur, commune id inter fideles 
fuisse. 

(46) Testimonia scilicet, que in mentem revo- 
cabant, ac veluti oculis objiciebant miracula olim 


PATROL. GR. CXXXIX. 


tabulz legis, virga Aaron, ipsa arca, in qua hec 
continebantur. Qua de re Exod. xvi, 32 : Imple 
gomor ex eo (manna), et custodiatur in futuras re- 
iro generationes : ut noverint. panem, quo alui vos 
in solitudine, quando educti estis de terra Egypti. 
Et Deut. xxxi, 26 : Tollite, librum istum et ponite 
eum in latere arce federis Domini Dei vestri, ut sit 
ibi contra te in. testimonium. Et Num. xvi, 10: 
Refer virgam Aaron in. tabernaculum testimonii, wt 
servetur ibi in signum rebellium filiorum Israel. 


2 


A3 


perunt, quod sedem posterioribus hisce Sanctis 
sanctorum prebitura erant, que sin minus teni- 
pore at certe ratione sanctitatis et. dignitatis illis, 
quantum nec mente assequi licet,antecellunt : non 
secus nempe ac si quis solis nomine non incon- 
grue globum vocet propter lucem solarem futuram, 
velsi domus quepiam propter regem, qui in ea 
habitaturus est, etiam prius quam id contingat, 
regia appelletur. Et quemadmodum luminis, quod- 
arte comparatur, exigua quedam cum magno illo 
et inexhausto lumine similitudo effecit, ut huic 
quoque eadem tribueretur (luminis) denominatio, 
atque ipsum hoc nomine ideo vocavimus, quia 


ISIDORI THESSALONTCENSIS 


appellationem, ut ego quidem arbitror, ideo rece- Α νομίζω, διὰ τοῦτ᾽ ἔσχε 


44 


τὴν πρόσρησιν ταύτην, 
ὃτι τὰ δεύτερα δὴ ταῦτα Ἅγια ἁγίων, ἅ xal εἶ 
τοῦτο (41) τῷ χρόνῳ, ἀλλ᾽ εἷς ἁγιότητος xal λόγον 
ἀξίας, οὐδ᾽ ἔστι λογίσασθαι τὸ πρεσδεῖον, εἰσοιχί- 
σεσθαι ἔμελλεν: ὥσπερ ἄν εἴ τις τὸν δίσχον διὰ τὸ 
μέλλον φῶς ἧλιον οὐχ ἀπειχότως προσεῖπεν, ἢ βασί-- 
λεια διὰ τὸν οἰχουργήσοντα βασιλέα, καὶ πρὶν τοῦτο 
γενέσθαι’ xal χαθάπερ, οἵμαι, τῷ τεχνητῷ τούτῳ 
φωτὶ jj μιχρὰ πρὸς τὸ μέγα xal ἀδάπανον ὁμοιότης, 
της, τοῦθ᾽ ὅ γῦν προσαγορεύεσθαι δέδωχε, xáxsivo 
πρότερον ἐγνωχότες, εἰς τοιαύτην xal τοῦτο κεχλήι 
χαμεν ἐπωνυμίαν' τὸν ἴσον ὥρα τρόπον τὰ νέα "Ava 
ἀγίων, ἡ νῦν ἡμᾶς ἁγιάσασα λέγω κόρη, τὰ πάλαι 


"Ata ἁγίων οὕτω φωνεῖσθαι πεποίηχε. 


prius illud cognovimus ; eadem prorsus ratione ut vetera illa Sancta sanctorum sic appellarentur, nova 


hec prestiterunt Sancta sanctorum, ista, 
auctrix. 


inquam, puella, que nunc nostre sanctificationis est 


V. Et sane recentiora hec Sanctasanctorum B — E. Kei ἦν δήπουθεν τὰ πρόσφατα Ἅγια ἀγίων 


nova quadam ratione veteribus illis sunt anti- 
quiora.Neque enim illa sortita fuissent, ut hoc no- 
mine vocarentur, nisi is, qui a longe res futuras 
prospiciebat, ob oculos posteriora hsec habuisset, 
propter qua illis quoque et exstrui, et sanctifl- 
candi vi pollere, et quce inde orta est appellatio 
contigit, non secus ac si urbs quedam a conditore 
suo nomen reportet. Idcirco enim,sicut dictum est, 
et exstructa illa fuerunt, et appellata sunt Sancta 
sanctorum, quod ad eam excipiendam, que jure 
merito hoc nomine essent exornanda (48), predes- 


tinata fuerant. 
VI. Sed insuper,quemadmodum Deus, antequam 


hominem conderet, propter hominem fecit celum 


et terram, et quotquot sunt res visibiles: ad eum- C 


dem modum oportebat, ut propter novam hanc 
creaturam (49), propter hunc hominem angelis 
precellentem (sc. Mariam) domicilium quoddam 
prioribus nobilius conderetur. Exstruitur itaque, 
et appellationemillam, a sanctitate nempe ductam, 
quam nulla res alia ex iis,que facto prius fuerant, 
adepta erat, propterea quod nulla inter sedes (50), 
que condite olim fuerant, sanctificationis offlci- 
nam (54) in se recipere meruerat, hanc, inquam, 
appellationem propterhominem huncsanctissimum, 
propter vas illud prorsus immaculatum, urnam 


χαινόν τινα τρόπον τῶν πρεσδυτέρων ἀρχαιότερα" 
ἐπεὶ οὐδέποτ᾽ ἄν τοῦτ᾽ εἶχον χληθῆναι ἐκεῖνα, εἶ 
μὴ τοῖς τὰ πόῤῥω βλέπουσιν ὀφθαλμοῖς τὰ ὕστερα 
ταῦτα προύτέθη πρὸ ὀφθαλμῶν, δι’ & xai τὸ φα- 
νῆναι xal ἁγιάζειν ἐχείνοις, xai dj ἐντεῦθεν προση- 
γορία, καθάπερ πόλις τὴν ἐπωνυμίαν ἀπὸ τοῦ χτί- 
σαντος εἰληφυΐα᾽ διὰ τοῦτο γὰρ, ἧπερ εἴρηται, καὶ 
χατεσχεύαστο χαὶ  fjxousev Ἅγια ἀγίων ἐχεῖνα, 
ὅτι διαναπαύσειν προώριστο τὸν τοῦτ᾽ ἀξίως 
ἀχούσοντα. 


ζ΄. Δλλως τε δὲ χαθάπερ οὐρανὸν καὶ γῆν καὶ 
ὅσα τῶν ὁρωμένων, πρὶν ἄνθρωπον εἶναι, διὰ τὸν 
ἄνθρωπον πεποίηχεν ὁ Θεός" τὸν αὐτὸν ἔδει τρόπον 
xal διὰ τὸ καινὸν δημιούργημα τοῦτο, τὸν ὑπὲρ 
νόας ἄνθρωπον, χρεῖττόν τι τῶν προτέρων οἴἶχκητή- 
ριον δημιουργηθῆναι' Γίνεται τούνυν' καὶ ἧς οὐδέν 
τι τῶν προγεγονότων τετύχηχε προσηγορίας, τὴν ἐξ 
ἀγιωσύνης λέγω, ἐπεὶ οὐδεὶς ἱκανῶς εἶχε τῶν πάλαι 
ἔργαστήριον ἀγιωσύνης χεχληρωκέναι, ταύτης ὃ 
ἱερὸς ἐκεῖνος τυγχάνει σηχὸς διὰ τὸν ἁγιώτατον ἄν- 
θρωπον, τὸ πανάχραντον σχεῦος, τὸ παναμώμητον 
ἄγγος, τὸ μέγα καὶ ἀκηλίδωτον χειμήλιον, τὴν πανυ- 
πέραγνον τοῦ Θεοῦ Λόγου μητέρα. 


purissimam, ditissimum ac mundissimum cime- 


lium, undequaque innocentissimam (52) Dei Verbi matrem, sacrum illud templum sortitum est. 


Ant. Ballerini nota. 


ki) Ita. codex: emendationem qua locus iste ἢ creatione intelligenda hec sunt. A prima igitur 


indigere videtur, sapientiorum judicio permittere 
malui. Suspicio subire posset, excidisse particu- 


lam μὴ. ] 

(&8) Quanto magis hsc, et alia ejusmodi per 
orationis decursum, Ποῖ ραν sanctitatem exaltant, 
adeo ut nihil sanctius in creatis excogitari posse 
suadeant ; eo longius suspicionem labis, qua nihil 
est sanctitati infensius, ab eadem Deipara sanctis. 
sima removere debent. 

(49) Quod Virgo Deipara appelletur mova crea- 
tura, pluries id apud Patres occurrit. Orationis 
autem consequentia hic plane postulat, ut con- 
ditio creaturz non aliter de Maria, ac paulo ante 
de primo homine, accipiatur. De prima ergo Marie 


sui creatione Maria predicatur uti opus plane 
eximium, atque angelicis ipsis spiritibus pree- 
cellens. 

(50) Illud nempe οὐδείς retuli 

Χος. 

61) Notum est, Mariam sepe a Patribus appel- 
lari ἐργαστήριον (officinam), propterea quod in 
sinu ejusdem purissimo Deus incarnationis mys- 
terium, unde omnis sanctificatio est et salus, ope- 
ratus est. 

(52) Vide studium plane singulare celebrandi 
Deiparz puritatem ; vide brevissima verborum pe- 
riodo Deiparam predicatam uti πανάχραντον, xava- 
μώμητον, ἀχηλίδωτον, πανυπέραγνον. Ét facilis qui- 


ad sequens 


48 SERMO IN PRAESENTATIONEM B. V. MARLE. 48 
Z.'O πάλαι μὲν γὰρ ἄνθρωπος, ὅτι, προφητιχῶς À — VII. Et re sane vera, quoniam vetus homo, ut 


εἰπεῖν, παρασυνεθλήθη τοῖς χτήνεσι τοῖς ἀνοή- 
τοις, χαὶ ὡμοιώθη αὐτοῖς, διὰ τοῦτο χαὶ χοινὴν τοῖς 
ἀλόγοις ἔλαχεν οἴκησιν εἴχον γὰρ ὅ τε ἄνθρωπος xat 
τὰ ἄλογα κοινὸν οἰκίας ἔδαφας τὴν γῆν καὶ ἦν οὐδέν 
τι τῶν οἴκημάτων, ὅπερ ἄχάγχῃ μόνῳ μὲν προσῆκεν 
ἄνθρώπῳ, τὰ δὲ λοιπὰ τῶν ζώων ἀπεΐργεν eic xot- 
νωνίαν" εἰ γὰρ καὶ sic ἀνθρώπους γηπιδιδόντας ἤδη 
νοῦς εἰσήει, νέμειν τι χαὶ Θεῷ τῶν χοινων ὑψηλότε- 
pov ἐνδιαιτημάτων, ἀλλὰ διὰ τὸν μέγιστον τοῦτὸν 


γεὼν Θεὸς τὰ τοιαῦτα προμελετᾷν παρεσχεύαζε" 
τοῦτο γὰρ Θεοῦ νόμος, ἀπὸ τῶν ἐλαχίστων τοῖς 
ὀψηλοῖς ἐντυγχάνειν ἀνθρώπους οἰχονομεῖν’ xal 


τούτου σαφὴς ἀπόδειξις ὁ παλαιὸς νόμος οἷος ἦν πά- 
λαι, xal οἵα τὰ xawà τοῦ Σωτῆρος παραγγέλματα" 


cum Propheta loquar, comparatus est jumentis 
insipientibus et similis factus est illis *? ; propterea 
habitationem quoque communem cum brutis acce- 
pit. Communem enim ad habitandum locum et ho- 
mo et bruta terram habuerunt, neque ullum do- 
micilium fuit, quod necessario solis hominibus 
servaretur, ac reliqua animantia a cohabitatione 
excluderet.Etsi enim hominibus jam multiplicatis 
in mentem venerat,merito locum aliquem commu- 
nibus domiciliis nobiliorem Deo tribuendum esse; 
at hic in consiliis divinis prorsus tanquam pre- 
ludia quedam et adumbrationes templi hujus 
omnium maximi parabantur. Hanc enim Deus ser- 
vat legem, ut homines a minimis ad sublimia 


ἐπεὶ δὲ οὐχ ὁ βραχύ τι map! ἀγγέλους ἥττων γεγέ- B ducantur; cujusoeconomieluculentum argumentum 


vata) ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ὃ γε xal βασιλικῷ τῷ πήχει 
τοὺς ἀύλους ἑξαίρων, ἀχολούθως ἄρα xal ὁ θεῖος 
ἐχεῖνος olxoc, τῶν ἐπὶ γῆς ἀπάντων ὑπέρτερος, xai 
μὴ κατὰ τοὺς λοιποὺς ἀνεῳγμένος τῷ βουλομένῳ 
παντὶ, ἄλλὰ προσήχων ὄντως τῷ οἰχήσοντι προδεδό- 
μηται" ὃς, ἵνα τοῦτο δείξῃ, μόνον δικάίως ὡς ἑαυτοῦ 
δεσπότην, τὴν θεόνυμφον λέγω βασιλίδα, ἐν τοῖς ἐν- 
δοτάτοις ὑπεδέξατο, τοὶς δὲ λοιποῖς ἔμενεν ἀθατος. 


prostat consideranti, cujusmodi olim vetus lex fue- 
rit, cujusmodi autem sint nova Salvatoris precep- 
ta.Quoniam vero natus est homo, non ille quidem 
qui paulo minor esset ab angelis 33, sed qui in- 
corporeas substantias longissime superabat ; con- 
gruenter domus illa divina, omnibus, que super 
terram essent, nobilior,in antecessum exstructa 
est, neque, ut alie domus solent, cuique ingredi 


volenti patuit, sed ei, qui habitaturus in ipsa erat, singulariter est reservata. Quod quidem ut ipsa 
ostenderet, eum solum, tanquam sui dominum, reginam scilicet Deo desponsatam, in penetralia sua 


recipit, reliquis vero inaccessa permansit. 

H'. Ὥσπερ γὰρ οὐ xatà τοὺς λοιποὺς τῶν ἀνθρώ- 
πὼν ὁ ὑπερφυίστατος οὗτος xal θεουργιχώτατος 
ἄνθρωπος τὴν δίαιταν ἔσχεν (ἄγγελος γὰρ ἦν οὐρα- 
νόθεν λειτουργῶν τῇ Ηαρθένῳ τὴν ἀπόῤῥητον ἐχείνην 
τροφήν) οὕτω καὶ παρὰ τοὺς λοιποὺς ἀγγελικὴν 
εἶπεν ἄν τις ἐστίαν, ἡ οὔρανίαν, ἢ θείαν ἄλλην χαὶ 
ὑψηλὴν, xal γῆς αὑτῆς οὐχ ἁπτομένην, εἴγε ἐνῆν, ὁ 
σώζων ἠνάγχαζε λόγος &moÀaÓsiv: ὡς γὰρ ἔγωγε 
καὶ τοῦτο νομίζω, οὐχ ἄν χοϊκῶν ἐδέησε τῇ ΠΙαρθένῳ 
τοχέων͵ fj γῆς, ὡς ἐδάφει ταύτῃ χρήσασθαι xal πε- 
ριπάτῳ, ἢ ὁτουοῦν, ὧν χοῦς ποιχίλως διαμορφοΐ τὲ 
καὶ χρώννυσιν. ἀλλ᾽ ἄνωθεν ἄν, εἴπερ εἰδέναι ἔδει, 
τὴν ταύτης ἐγνώχειμεν γέννησίν τε xal οἴκησιν, xat 
ἀγγέλους δημιουργηθείσης, ἣ δήπουθεν ὑπὲρ τούτους, 


-? Psal. χυνπ, 13 et 24, *! Psal. vim, 7. 


VIII. Et sane quemadmodum homo iste supra 
nature modum excellentissimus et factura plane 
divina (53), non communi hominum more victum 
recipiebat (nam angelus e colo ineffabile illud ali- 
mentum Virgini ministrabat);sic sana ratio exi- 
gebat,ut aliam preter consuetudinem reliquorum 
hominum,sublimemque,angelicam quispiam dixe- 
rit, et celestem et divinam ac terre, siquidem 
fieri posset, minime attiguam, sedem sortiretur, 
Nam, ut mea in hoc quoque habet opinio, haud 
opus habuisset Virgo terrenis parentibus, aut terra 
quam pedibus calcaret ambulando, aut quavis alia 
e rebus,que e terra formantur et adornantur : sed 
siquidem inquirendum de hoc esset, facile nobis 


Ant Bellerini note 


dem dabo, perperam eum agere, qui ex quolibet ἢ preergreditur, neque qualicunque modo, sed im- 


epitheto puritatem denotante, cujusmodi plura 
Greci habent, privilegium Immaculate Conceptio- 
nis evincere contendat ; qua de re in Commentario. 
ΑἹ 1» studium tot ejusmodi epitheta accumulandi 
hoc saltem ostendit,de Virginispuritate Patres altis- 
sime sensisse ; 2? Si unica quispiam voce puritatem 
efferre vellet,que originalem quoque labem exclu- 
dat,nunquid significantius aliud ac τῆς, mavurepá- 
γνου vocabulum adhiberet ? Jam enim ὑπέραγνον 
cum dicis puritatem innuis quse adeo superemi- 
neat, ut ei addi quidquam posse minime videatur. 
Adhibitam ergo vocem παναπέραγνον fatebimur, 
quo puritas et intensive et extensive summa in- 
nueretur. 

(53) Deiparse magnalia dupliciter auctor com- 
mendans, eam vocat ὑπερφυέστατον xal θεουργιχώ- 
τατον ἄνθρωπον. Àtqui 19 si Deipara nature ordinem 


menso,ut ita dicam, intervallo ita preetergreditur, 
ut merito dicatur ἄνθρωπος ὑπερφυέστατος ; non 
ergo recte illi agunt, qui ad communem conditio- 
nem spectantia in Mariam,non secus ac in reliquos, 
transferunt ; ac proinde Patrum vestigiis institisse 
patet Ecclesiam, cum Deiparse Conceptionem im- 
maculatam religioso cultu concelebrans, facto ipso 
edocet, Scripturarum oracula, qu; de universi 
hmani generis lapsu legimus, non necessario ad 
Mariam spectare. 

2e Si opus divinum est Deipara, neque opus 
qualecunque,sed quod maxime dignum divinis ma. 
nibus censeatur, ac proinde merito θεουργιχώτα- 
τος appelletur ; excellentissimis ergo prerogativis 
in ipsa sui formatione ditata est. Alienum igitur 
est,ut Deo invisa, ac peccati feditate turpis exorta 
cogitetur. 


A ISIDORI THESSALONICENSIS 48 


appareret, et celestem ejus originem et colum A εἴ γε μὴ τρόπος οὗτος ἐπραγματεύετο σωτήριός τε 


propriam ejusdem esse sedem,utpote que angelica 
conditione (5&),imo supra angelicam conditionem 
creata sit. Nisi quod ejusmodi opus erat economia, 
que simul salutaris foret, et nullum vanis delira- 
mentis locum relinqueret. Etenim etiam Salvator 
humanam naturam propter me assumere voluit ; 
baud par autem fuisset ejusmodi formam in colis 
induere.Preterea,adversus eos qui prave. dogma- 
tizaturi erant illum non reipsa factum fuisse homi- 
nem,invictum exhibebat argumentum,illam nempe 


ὁμοῦ xal χενῶν ἄληπτος ληρημάτων, ὅτι xal &v- 
θρωπος Ó Σωτὴρ εἴλετο δι᾽ ἐμὲ γενέσθαι, ἄνω δὲ ox 
ἐνῆν τὴν τοιαύτην ἀναλαδέσθαι μορφήν xal ὅτι 
τοῖς, μὴ ὅτι τοῦτ᾽ ἐγεγόνει, χακῶς δογματίσασιν, οὐκ 
ἀσθενῆ τὴν Παρθένον πεποίηχεν ἔλεγχον, ἣ τοῦτον 
ἔτεχε, Σαφὴς δ᾽ αὔτη πηλὸς, ὡς ix γηϊνων φῦσα, xal 
τοῦ χοὸς, οἰχεῖον εἶναι καὶ τὴν Πάναγνον χύημα, τρα- 
νότατα διαχωδωνοῦντος, οὗπερ ἥχιστα πέπτη (55), 
ἀλλὰ κατὰ τοὺς ὁμοφυεῖς ταῖς ἐχεῖθεν, ὡς εἰπεῖνς, 
εἶχε πέδαις τοῖς χάτω προσγειτονοῦσα. 


Virginem, qus eum genuit. Manifeste enim ipsa terrena apparebat, quippe e terrenis parentibus 
et ex eolimo exorta,qui vel hancinnocentissimam terrenum fetum esse evidentissime proclamabat. 
E quo quidem limo haudquaquam evolavit ; sed non secus ac ceteri ejusdem nature homines, hisce, 


ut ita dicam, compedibus ad hec inflma constricta tenebatur. 


IX. Quoniam itaque hisce de causis non expedie- Β 


bat,ut Virgo sublimiorem longe a terris obtineret 
sedem,qua si quispiam angelorum,certe beata illa 
dignissima erat (56); saltem ut edes vel ipsis rega- 
libus nobiliores, nimirum Sancta sanc:orum, seor- 
sim a terrenis et cognatis incoleret,Deus wquissi- 
mum judicavit. Atque intra sacrarium illud divi- 
num, utpote soli illi innocentissims conveniens, 
propter quam et Sancti sanctorum appellationem, 
et virtutem huic nomini congruam, uti ostensum 
jam est, acceperat, mansisset ea utique, ut ego 
quidem arbitror,ad alterum usque ac finalem ejus- 
dem in coelos ingressum. Verum, ut et viam nobis 
ostenderet, quam, juxta divini Pauli vocem, 'initia- 
vit in introitu Sanctorum in nomine Jesu** ; tum 
etiam ut reliquam quoque terram atque aerem 
premundaret, que Dominus paulo post utique per 
ipsam perfectius sanctificaturus erat : hec enim, 
quemadmodum diximus, divina est economia, ut 
ἃ simplicioribus gradus flat ad perfectiora ; tum 
denique ut obsignatus hic liber (57) traderetur 
Josepho illi venerando aclibrum legendi gnaro,qui 
in sacrispenetralibus morari non poterat,et mysti- 
cum tamen illud et ineffabile volumen interpretari 
debuit ; hisce de causis et e templo illo ipsa egres- 
sa est, et semet Conditoris incomprehensibilis 
templo (o rem plane admirandam !) prestitit. 


θ΄. ᾿Ἐπεὶ τοίνυν οὐχ ἦν διὰ ταῦτα τῆς ὑπὲρ γῆν 
τυχεῖν χληρουχίας, ἧς, εἴπερ τις τῶν ἀγγέλων, 
à μαχαρία δικαιοτάτη, ἀπὸ γεὲ τῶν περιγείων καὶ 
συγγενῶν τὰ τῶν ἀναχτόρων οἰχεῖν ὑψηλότερα τὴν 
Παρθένον, τὰ Ἅγια τῶν ἀγίων φημὶ, ὁ θεὸς ἐδὲ- 
καίωσεν" ἔμεινε δ' Bv, οἶμαι, μέχρι τῆς ἄλλης καὶ 
τελευταίας αὐτὴς πρὸς οὐρανοὺς εἰσόδου τοῦ ἱεροῦ 
ἔνδον τεμένους, ἅτε δὴ μόνῃ τῇ Πανάγνῳ πρέποντος 
ἐκείνου, δι’ ἣν xal χλῆσιν εἴληχεν ἐχείνην xal τὴν 
φερώνυμον ἐνέργειαν, ἧπερ ὁ λόγος ἔδειξεν. ᾿Αλλ’ ἵνα 
xai ὁδὸν ἡ μῖν ὑποδείξῃ, ἦν ἐνεχαίνισεν εἷς τὴν εἷσ- 
obov τῶν ᾿Αγίων ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ. Παύλου 
τοῦτο τοῦ θείου φωνὴ, ἔτι δὲ χαὶ γῆν ἄλλην καὶ ἀέρα 
αροχαθαγνίσῃ, ἃ δήπουθεν μετὰ μιχρὸν ὁ Δεσπότης 
δι’ αὐτῆς ἔμελλε τελεώτερον ἁγιάσειν, οὗτος δὲ, χαθά 
μοι εἴρηται, θεῖος νόμος, ἀπὸ τῶν ἁπλουστέρων χω- 
ρεῖν ἐπὶ τὰ τελεώτερα, καὶ ἵν' Ἰωσὴφ, τῷ σεμνῷ 
ἐχείνῳ καί εἰς πεῖραν ἤχοντι γραμμάτων, τὸ iopa- 
γισμένον δὴ τοῦτο ἐγχειρισθῆναι βιδλίον, ὃς, οὔτ᾽ ἦν 
χανὸς τοῖς ἀδύτοις ἐνδιατρίδειν, καὶ εἶχεν ἄλλως τὸ 
μυστιχὸν ἐξηγεῖσθαι xal ἀπόῤῥητον ἐχεῖνο βιδλίον" 
διὰ ταῦτα xai τοῦ νεὼ μὲν ἐξῆλθεν ἐχείνου, ιναὸν δ᾽ 
ἑαυτὴν, ὦ ξένον θαῦμα τοῦ ἀχωρήτου Δημιουργοῦ 
xateoxsómoev* οὗ χάριν οὐχ “Αγία ἀγίων μόνον, 
ἀλλὰ καὶ εἴ τι τούτων αἰδοῦς ἀξιώτερον, τῶν εὐλό- 
γῶν ἄν εἴη τό ἀνέχφραστον τοῦτο χαλεῖν Θεοῦ χατοι- 
χητήριον, 


Quamobrem non modo appellatio Sancti sanctorum, sed et si que alia veneratione dignior occurreret 


*4 Hebr. x, 19, 20. 


Ant Bellerini notte. 


. ($4) Jam alias auctor disputaverat (Orat. in- 
Nativ. Dei., 88, sup. pag. 222), Virginem Deiparam 


non e terra, sed e coelo oriundam fateri oportere. p 


Nunc vero disertius affirmat, eamdem non alia, 
atque angelos, conditione fuisse creatam (xas' xy- 
γέλους δημιουργηθείσης). Porro res ipsa et contex- 
tus aperte clamant,id de Deiparzanima intelligen- 
dum esse. Ergo ad animam Marie pertinet, quod 
de angelis traditur, divina scilicet gratia et chari- 
tate exornatos divinis e manibus prodiisse. Discri- 
men vero, quod veluti sua dicta corrigens auctor 
subjicit (ἤ δήπουθεν ὑπὲρ τούτους), quin huic sen- 
tenti repugnet,imo eam confirmat.Si enim Maria 
non modo par,sed potior angelis est creata ; plura 
ergo pre angelis ipsis gratie munera in ipsa sua 
orzgine a divina bonitate recepit. 

(53) Ita codex, ut videtur, pro ἔπτη. 


(56)Non semel jam advertimus,innocentiam,quae 
trimule infanti tribuitur, singularem haberi non 
posse,nisi adjicias prerogativam aliis infantibus 
non communem, absentiam scilicet illius labis, de 
qua inJobilibro secundum lectionem LXX (cap. 
xiv, v. 4) legitur : Nemo mundus α sorde, nec in- 
fans, cujus est unius diei vita super terram. Quod 
ergo congrua Deiparae adhuc infanti sedes, propter 
singularissimam ejusdem innocentiam, colum 
potius quam terra dicatur,id innocentiam denotat, 
qua ab originis quoqne vitio intacta permanserit. 

(97) Virgini scilicet ac S. Josepbo, ejus sponso, 
auctorapplicat cum aliis Patribus,quod apud [saiam 
legitur (cap. xxix, 11): Erit vobis visto omnium 
sicut verba libri signati, quem cum dederint scienti 
litteras, dicent : Lege istum ; et respondebit : Non 
possum, signatus est enim. 


49 SERMO IN PRJESENTATIONEM B. V. MARLA. 80 
merito inter nomina censeretur, quc aptiora ad ineffabile hoc Dei domicilium designandum videri 


debent. 


I. Δοκῶ δέ μοι xal τοῦτο, ὡς οὐ τῆς ἴσης ἄν iv A. X. Illud insuper persuasum habeo, summum 


φορεῖτο θεοπτίας ὁ ἅπαξ τὰ ἄδυτα εἰσιὼν ἱεράρχης 
ἐκεῖνα, τῆς τε παμθασιλίδος τοῖς οἰχείοις παρούσης 
βασιλείοις, καὶ ὅτε μὴ τοῦτ᾽ ἐγίγνετο᾽ ἀλλὰ πολλῷ 
χρείττονος δι᾽ ἐχεῖνο μετειλήφει θεωρίας ἢ τῆς 
Δεσποίνης ἀπούσης" ᾿Επεὶ γὰρ πάντων ἀνθρώπων xai 
ἱεραρχῶν ἐξ ἀνάγκης πλησιεστέρα Θεῷ, οὐδ’ ὅσον 
εἰπεῖν ἔνεστιν, ἡ Ηαρθένος, ἀναλόγως xal πάντων 
ἐπέχεινα θεαμάτων ἄν ὑψηλῶν ἐτύγχανεν εὗμοι- 
ροῦσα' ὃς δ᾽ ἐχείνῃ συνῆν, τηλικούτων ἀπολαδούσῃ, 
βελτίων ἄν ἦν ἑαυτοῦ πάντως, καθάπερ φώτων 
ὑπὲρ βασιλέως προχειμένων φωτεινότερον οἱ παρ- 
όντες ὁρῶσιν. 


. prorsus se ipso aptior evadere debuit, non secus ac 


quot presentes adsunt, clarius vident. 

IA'. ᾿Αλλ᾽ ὑμνητέον μιχρὸν ἄνωθεν τὰ περὶ αὐτὴν, 
ἵν᾽ ἀπὸ τῆς θείας αὐτῆς ἐν βίῳ προόδου clo τὴν elc 
τὰ ἴἼλγια τῶν ἁγίων εἴσοδον ἀχολούθως ὁ λόγος τὴν 
Πάναγνον φέρῃ. 


Γεννᾶται τοίνυν τὸ θεαυγέστατον τοῦτο χάλλος, τὸ 
θεοπτιχώτατον ἔσοπτρον, τὸ θεοιδέστατον χάτοπ- 
«pov, ἡ θεολαμπὴς αἴγλη, d θεοτερπὴς λαμπηδὼν, 
ἡ θεοπρεπὴς ἀγλαία, fj θεόνυμφος καὶ θεόπαις Μα- 
ρία, ix στείρας μὲν καὶ ἀγόνου γαστρὸς, πολυτόχου 
δὲ ψυχῆς χαρπῶν θεαρέστων, xal μάλα γονίμου 
γεννημάτων ἐνθέων, xal οἷς ἔντρυφᾷ Θεὸς τικτο- 
μένοις. 


IB'. Ἔδει γὰρ ἡγήσασθαι τοῦτο χἀνταῦθα, ὡς ἄν 
ἀπὸ μικροῦ θαύματος, τὴν παιδοτόχον φήμὶ στείραν, 
τὸ μέγα xai παραδοξότατον, ὁ τῆς Παρθένου χαινο- 
τομηθείη τόχος, ἵνα xal παῖς χατὰ μητρὸς οὕτω 


λαμπρᾶς, οὕτω θαυματουργοῦ, φέρῃ τὰ {νικητήρια C 


Αννα γὰρ, ἡ μετὰ βραχὺ καλλίπαιδος μήτηρ ἐχείνη, 
xai Ἰωαχεὶμ ὁ θαυμάσιος, τὸ θεόλεχτον xal διχαιό- 
τατον ζεῦγος, τἄλλα μὲν πάντων εἷς εὐδαιμονίαν 


sacerdotem, qui semel per annum in sacra illa 
penetralia pedem inferebat, haud pari mensura 
divinis visionibus consuevisse frui, quando sua illa 
regia presens versabaturomniumRegina,ac quando 
indeipsaaberat ; sed longeuberius domina presente 
quam eadem absente,colestibusrevelationibus dita- 
tum fuisse. Cum enim Virgo pre omnibus plane ho- 
minibus, ac proinde pre summis quoque sacerdoti- 
bus,quantum neque verbis eloqui fas est,propius ad 
Deum accederet ; pre omnibus consequenter etiam 
sublimibus visionibus fruebatur ($8). Porro quis- 
quis ejusmodi visionibus fruenti presens aderat, 
quando luminoria pro rege accenduntur, quot- 


XI. Verum pretium opere fuerit ea, que ad 
ipsam (Deiparam) spectant, paulo altius repetere ; 
adeo ut, initium ducens a primo innocentissime 
illius in hanc vitam ingressu divino, sermo ex 
ordine eam ad introitum in Sancta sanctorum de- 
ducat. 

Generatur itaque pulchritudo hec divinissime 
splendens (59), expressissima Dei imago speculum 
Dei speciem ad vivum referens, splendor divinitus 
emicans, jubar Deo gratissimum, venustas Deum 
condecens, Dei sponsa, et Dei fllia Maria ; ex matre 
sterili quidem utero et infecunda, verum quoád 
animam fructuum Deo placentium feecundissima,et 
germinum divinorum, quorum partu deliciatur 
Deus, feracissima. 

XII. Etiam hic porro, eam servari decebat cco- 
nomiam, ut e minori miraculo, sterilis videlicet pa- 
rientis, magnum illud atque sensum omnem 
transcendens generantis Virginis novum prodigium 
initiaretur, quo nempe matrem quoque tam insi- 
gnem, tamque claram miraculis fllia superaret. 
Illa siquidem Ánna, que deinde speciose hujus 
puelle mater evasit, et admirandus Joachimus, 


Ant. Ballerini note. 


(58) Levioris momenti videri potuerunt, que 
auctor habet de sancta Virgine, crebris visionibus 
ceolestibus,divinisque revelationibus perfruente.At 
non levis profecto momenti est doctrina, cui illa 
quodammodo superstruuntur, quamque a sanctis 

cclesie& Patribus seu preestitutam seu presumptam 
reperire est, ubi de quapiam prerogativa Virgini 
vindicanda agitur. Qusanam vero ea est doctrina ? 
Nimirum nullum coleste donum, nullum gratic 
munus tam praeclarum tamque eximium excogitari 
posse, quod eminentissima quadam ratione Marie 
collatum existimari non debeat. Que quidem do- 


tantum non ad quisquilias rejiciant.Suam ipsorum 
scilicet inscitiam luculenter produnt, cum subtili- 
tatibus scholasticis illud argumenti genus accen- 
sent, quod apud sanctos Ecclesie Patres receptis- 
simum fuisse ignorant, aut dissimulant. Quod si 
ejusdem argumenti vim ac robur vix aut ne vix 
quidem revera ipsi sentiunt, nihil sane squus 
rerum estimator ambiget, id non rei ipsi Patribus 
minus perspecte deputandum 6886, sed verius 
hebeti istorum menti, qui, quid sibi Dei Genitrix 
velit, quidve tremenda hec dignitas merito pos- 
tulet, ne remotissime quidem suspicando pares se 


ctrina quam late pateat, quibusve argumentis ex D exstitisse palam faciunt. 


ipsis fldei nostre principiis per Patres firmetur, 
commentarii potius quam notulefuerit disserere. 
Illud interim perpendere ne pretereas, quantopere 
ii et decipiantur et decipiant, qui cum de sancte 
Virginis privilegiis ac speciatim de ejusdem ab 
originali vitio immunitate sermo est, argumenta 
theologis usitata, et a decentia seu convenientia, 
ut aiunt, ducta, parvi adeo pendere videntur, ut 


(59) Inspice, qualis a suis ipsius primordiis Maria 
oculis nostris exhibeatur. Àn vero animes ex pri- 
mitiva labe deformi consonum fuerit, ut divinaap- 
pelletur pulchritudo ? an Ade terreni imaginem 
gerenti congruit, ut expressissima Dei dicaturima- 
go? an tenebris peccati obvolute, ut splendor 
habeatur divinitas emicans? an Deo invism, ut 
jubar Deo gratissimum et Dei filia nominetur ? 


δι ISIDOR! THESSALONICENSIS 


par divinitus electum ac justissimum, etsi quoad A ἐχράτουν' πρὸς δέ γε παιδοποιίαλ πενήτων ἠλέγχοντο 


cetera omnes felicitate vincerent, quoad liberos 
tamen gignendos quibusvis egenis infeliciores no- 
tabantur. Hinc vero quotidianus ex justorum illo- 
rum oculis lacrymarum imber defluebat,hinc assi- 
due erumpebant purissima preces, hinc illa quo- 
que, qualis a Deo nunquam despicitur, sed in 


δυστυχέστεροι" ἔνθεν τοι xal ῥεύματα μὲν ἀπέῤῥει 
δακρύων ὁσημέραι τῶν δικαίων ὀφθαλμῶν ἐκείνων, 
συχνὴ δ᾽ ἀνεπέμπετο δέησις θολώσεως ἄμικτος, καὶ 
οἷαν οὔτε Θεὸς παρορᾷ, καὶ ὡς ὀσμὴν εὐωδίας ὁρᾷ 
ἐπαγγελία συμδολαίου παντὸς πιστοτέρα, τὸ τεχθτ,- 
σόμενον ἀντιδώσειν τῷ δεδωχότι. 


odorem suavitatis admittitur, promissio, quocunque alio pacto firmior, prolem, si que nasceretur, 


se donanti donum reddituros. 

XIII. O vere justas preces, qua velocitate sua 
omnem pennarum volatum superantes penetrant 
celos, ad Deum confidenter accedunt, et ab ipso, 
que postulant, cum gaudio reportant! O corda illa 
puritatis plena, que propterea Deum vident, et 


IT. ᾿Αλλ’ ὥ δικαίας εὐχῆς, πτερὸν ἅπαν ἐλεγ- 
χούσης τῷ τάχει, ὑπὲρ οὐρανοὺς ἀνιούσης, Θεῷ 
προσιούσης θαῤῥούντως. x«l παρ᾽ αὐτοῦ προσδεχο- 
μένης ἡδέως 1 Ὧ καρδιῶν ἐχείνων, μεστῶν χαθαρό- 
τητος, xal διὰ τοῦτο Θεὸν ὀπτριζομένων κἀκεῖ- 


inde felicem ardentium votorum exitum inveniunt! B θεν ἀντιδεχομένων τὴν τῶν θερμῶν ἐξαλμάτων 


O pura labia propter Deum mota, ac veluti ad hoc 
condita, ut proefinitum mysterium ad eorum peti- 
tionem impleretur ! O animas sine macula, quas 
Deus acceptissimas habuit, adeo ut in eorum co- 
gnatione censeri voluerit ! 

Splendidissime voti compotes fiunt, ac gignunt 
fructum, mirabilissimum illum sane, qui pulchri- 
tudo et decor totius orbis terrarum (60), et mysti- 
cum alimentum melle supra quam intelligi possit 
dulcius, spectaculum pre quavis arbore umbrosa 
recreans, atque omnem suaveolentissimorum flo- 
rum gratiam exsuperans, apparuit. 

Et sane decebat, ut illi qui tanta animi nobilitate 
prestabant, qui ad tantam justitioo celsitudinem 
provecti fuerant, qui tanto studio Dei obsequium 
omnibus, que sub colo sunt, pretulerant, qui 
mentem divino lumine adeo illastratam gerebant, 
non aliam profecto quam istam sortirentur prolem ; 
et rursus (decebat) ut beata illa, cujus laudes, 
cum ipsi pares afferre non possit, oratio preter- 
mittit, non alios, quam istos, parentes sortiretur. 
Oportebat insuper, ut ad congressum illum, unde 
Virginis conceptio processit, non aliud quidpiam, 
quam congressus cum Deo, impelleret atque addu- 
ceret ; ut, quemadmodum consentaneum erat, 
purissima illa (61) sola etiam propheticam ilIud 35 


35 Psal. r. 


περαίωσιν | "D. χειλέων ἀγνῶν, διὰ Θεὸν κινουμένων, 
xal ὡσπερεὶ διὰ τοῦτο πεποιημένων, ἵνα τὸ προωρι- 
σμένον μυστήριον τούτων αἰτουμένων ἐχδῇ | Ὥ ψυχῶν 
ἀμώμων, ἃς ὁπερηγάσθη͵ Θεὸς, xal τελέσειν εἷς τὴν 
τούτων ἠγάπησε συγγένειαν ] 

Τυγχάνουσι μάλα περιφανῶς τῆς αἴτήσεως, 
κίχτουσι χαρπὸν, τοῦτον δὴ τὸν καινότερον, ὃς 
οἰχουμένης ἄπάσης καλλονὴ xai σεμνότης, xal 
τροφὴ μυστιχὴ, μέλιτος ὑπὲρ νοῦν γλυχυτέρα, xal 
κατασχίου δένδρου παντὸς ψυχαγωγιχώτερον θέαμα, 
xai ἀνθέων πᾶσάν εὐωξεστάτων χάτω τεθεὶς πέ- 
φηνε χάριν. 

Ἔδει γὰρ μήτ᾽ ἐχείνους, οὕτως εὐγενεῖς τὴν ψυ- 
χὴν γεγονότας υὕτως εἷς ἄχρον διχαιοσύνης ἐλη- 


καὶ 
τῆς 


(! λακότας, οὕτω παντὸς τῶν ὑπ᾽ οὐρανὸν Θεὸν προτι- 


θέντας, οὕτω θεολαμπεῖὶς τὸν νοῦν, ἄλλης fj ταύτης 
χρηματίσαι πατέρας, μήτε τὴν μαχαρίαν, ἧς τὸ 
σεμνὸν οὐχ ἔχων ὅσον εἰπεῖν ὁ λόγος dg, ἑτέρων 
παῖδα παρὰ τούτους γεγονέναι" ἔτι δὲ μήτε τῆς 
ὁμιλίας ἐκείνης ἤ τῇ Παρθένῳ συλλήψεως αἴτιον, 
ἄλλο τι 7, θεοῦ ὁμιλίαν πρωταίτιον εἶναι xal 
προηγούμενον, iv, ὡς οἷόν τε ἦν, dj πάναγνος 
ἔχοι μόνη χαὶ τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο διαφυγεῖν, 
καὶ Οὐχ à) ἀνομίαις συνελήφθην, οὐχ 
ἐν ἀμαρτίαις ixloonct μὲ μόνην d$ μήτηρ pov, 
περὶ ἑαυτῆς φάσχειν, ἐχείνῳ καὶ τούτου συμπε- 


Ant. Ballerini nota. 


(60) Conf. qu de hac sententia diximus in ἢ plebe accepto fuerint, et communiter ab omnibus 


Prefatione ad fragmentum orationis Georgii Nico- 
mediensis, sup. pag. 149. 

(01) Auctorem habemus diserte profitentem 
sancte Virginis immunitatem ab originali peccato, 
Duo hic animadvertam. 1? Auctor nequaquam, ut 
sepe alias tum in hac tum in aliis homiliis solet, 
hec se ex opinione sua affirmare ait ; sed nihil 
hesitans tanquam de sententia omnibus explorata 
ea de re disserit ; 29 Certum esse debet, auctorem, 
cum innocentiam, puritatem, ac sanctitatem Dei- 
paro aliis verborum formulis celebraturus esset, 
eas locutiones vigilanter selegisse, quas aptiores 
duxit ad puritatem,innocentiam, ac sanctitatem ab 
originali quoque vitio intactam significandam: 
cumque ambigendum non sit,eamdem fldelibus,ad 
quos Isidorus verba faciebat, de sancla Virginis 
purilale sententiam inhosisse,rursus dubitare non 
Zicet, quin eodem sensu locutiones illa a Christiana 


ad eamdem hanc puritatem ab originali quoque 
vitio immunem efferendam usurparentur.Cum hec 
manifestissima per sesint, eque indubium illudque 
gravissimum inde profluit consectarium. Easdem 
enim, quas ab Isidoro adhibitas cernimus, verbo- 
rum formulas, easdem figuras, easdemque imagi- 
nes ad Virginis beatissime singularem puritatem 
celebrandam usurpatas reperimus non modo a reli- 
quis universim Patribus, sed in ecclesiasticis quo- 
que ac liturgicis libris Ecclesiarum omnium Gree- 
ca», Syriacte, Copticse, Ármenice. Quis porro non 
videt, quid sponte hinc consequatur? que enim 
a veri specie duo hec prorsus abhorrent, nempe, 
aut Patres reliquos aliter quidem de Virginis con- 
ceptione sensisse, exquisitissimas tamen formulas 
ad ejusdem quoque Conceptionis puritatem signi- 
ficandam idoneas usurpasse, aut (siquidem quis- 
piam centendere velit, eas formulas non eo spe- 


63 SERMO IN PRJESENTATIONEM B. Y. MARLE. δὲ 


ριειλημμένου τῷ καταλόγῳ, ὧν 
ἐποίησεν ὁ δυνατός. Τοῦτο δ᾽ ἐξ ὧν ἔπραξαν, 
ἔδειξαν οἱ γεννήτορες, ἀφ’ οἵας ix Θεοῦ xata6t67- 
χότες ὁμιλίας, πρὸς τῆν τῆς παιδοποιίας ἀϊτίαν 
ὁμιλίαν συνῆλθον. ᾽Ἄριστα τοίνυν xal τοῦτ᾽ εὖ 
Ἐχον τῷ κύχλῳ τῶν περὶ αὐτῆς παραδόξων συνέ- 
δραμεν. 


μοι μεγαλείων Α evitaret, ac de seipsa affirmare posset: In iniqui- 


talibus concepta non fui; et rursus, Solam non 
concepit in peccatis me mater mea; quoniam hoc 
quoque conprehensum estin numero magnalium il- 
lorum que fecit mihi magna (inquit) qui potens est ἴδ, 
Quod quidem ostenderunt genitores ipsi per ea, 
qua prestiterunt ; quippe qui ad congressum, qui 


origo est prolis suscipiende, e congressu cum Deo devenerunt. Merito igitur hoc quoque faustissimum 
eventum inter admiranda, que spectant ad ipsam, comnumerandum venit. 


IA'. Ἐπει δ᾽ εἰς φῶς dj λαμπρὰ πεφανέρωται 
Θεόπαις, ἡ μᾶλλον ἢ φῶς ἅπαν διαυγεστέρα, ἧς 
χωρὶς οὔτε φῶς, οὔτ᾽ οὐρανὸς, οὔθ᾽ ἢ ποίησις πᾶσα 
τῶν δυναμένων ψυχὴν ἀληθῶς λαμπρῦναι xol 
οἰχειῶσαι Θεῷ, ἐπεὶ τοίνυν ἡ τηλικαύτη γεγέννηται, 
καὶ τὰ ὑπεσχημένα τοῖς τοχεῦσιν ἡ μνήμη περᾶναι 
μηνύει" οἱ δ’ εἰς ἔργον ἄν, οἶμαι, ἔχώρουν, ἅμα τῷ 
γεννηθῆναι τῷ νεῷ τὴν παῖδα προσάγοντες, εἴγε 
μὴ τὸν χαιρὸν προαρπάζειν τῶν οὐχ εἰκότων ἐδόχει, 
χαθὰ καὶ ὁ Σωτὴρ ὕστερον πάντα χατὰ χαιρὸν, χαὶ 
θαύματα, xai τὸ θεῖον ἐπεδείξατο λουτρὸν, d πάν- 
τως ἔδει τελεῖσθαι dxóÀouga xal ἐπὶ τῆς ἐχείνου 
μητρὸς χαὶ πρὶν τοῦτο φανῆναι' σφόδρα γὰρ ἄν 
τι τερατουργεῖν ἐδόχουν, βρέφος, πρὶν ἀποστῆναι 
τίτθης, ἢ λόγου xal ἀχοῆς εἰληφέναι πεῖραν, εἰς τὰ 
ἄδυτα ἐπιχειροῦντες εἰσενεγχεῖν üxsivar ἄ, ὥς τις 
ἔφη τῶν πρὸ ἡμῶν, ἡ τριετία διετηρεῖτο, τὴν ἐν τοῖς 
ἀδάτοις εἴσοδον παρασχεῖν τῇ Ιαρθένῳ, ἵνα τὸ μέλ- 
λον προγράψῃ, ὅτι μόνη τὸν ἀύατον xal ἀπερίλη- 
vtov ἕνα Θεὸν τῆς ἁγίας Τριάδος καινότατα τέξεται, 
καὶ ὑπὲρ ἅπαντας ἁγίους τῆς ὅλης φριχτῆς Τριάδος 
μονὴ φανεῖται καὶ σεδασμιώτατον οἰχητήριον. 
Οὐδὲ γὰρ ἦν οἴχοι μένειν τῶν ἀναγκαίων, ὅτι θηλῆς 
$ πάναγνος ἐδεῖτο" ὡς γὰρ xal τριετὴς, ἐνδιαιτω- 
μένη τῷ θείῳ περιδόλῳ ἐκείνῳ, τῆς παρ’ ἀνθρώ- 
πων οὐ μετεῖχε τραπέζης, μυστιχῷ δὲ λόγῳ οὐρα- 
νίας ἣ ἐπουράνιος μετελάμδανες τροφῇς" οὕτως, εἰ 
καὶ γάλαχτος ἔτι δεομένη, τὰ ἀἄδατα οἰχεῖν εἰσή- 


36 Luc. 1, 49. 


XIV. Postquam igitur in lucem Dei filia (62) 
prodiit splendida, imo ipsa luce splendidior, 
sine qua neque lux, neque coelum, neque omnes 
simul creature vim habent seu lumen anime affun- 
dendi, aut ipsam Deo conciliandi, postquam, 
inquam, talis puella nata est, de promissione 
implenda presens memoria parentes monet. Ipsi 
autem, ut arbitror, in opus rem deduxissent, 
filiam,simul atque nata est,ad templum deferentes, 
nisi prorsus incongruum visum fuisset tempus 
prevertere; quemadmodum deinceps etiam Sal- 
vator omnia opportuno tempore et miracula edidit, 
et lavacrum divinum exhibuit; cujus exemplis 
etiam priusquam possent conspici, congruum erat, 
ut ea quoque assimilarentur, que in matre com- 
plebantur. Et re quidem vera portentosum quiddam 
visum fuisset, quod in sacra illa penetralia inferre 
vellent infantem puellulam,antequam ablactaretur, 
et aliquem seu loquendi seu audiendi usum adepta 
esset. Vel certe, ut quidam e majoribus dixit, 
triennium ad parandum Virgini in sacra adyta 
ingressum interponebatur, ut presignaretur, eam 
solam unum e sancta Trinitate, inaccessum et 
incomprehensibilem Deum, ineffabili modo paritu- 
ram esse, et insuper ipsam solam pre omnibus 
sanctis augustissimum totius tremende Triadis 
domicilium esse. Et sane ut domi maneret nequa- 
quam necesse ideo fuit, quod purissima (03) illa 


Ant. Ballerini note. 


ctare) Isidorum, qui diverse ab aliis Sentiret, 
diversas quoque formulas nullas adhibuisse. Com- 
munis ergo omnium consonantia in Virginis puri- 
tate atque innocentia per easdem phrases, figuras, 
imaginesve efferendi ac celebrandi, communem 
omnium de eadem puritate atque innocentia sen- 
tentiam luculenter patefacit. 

(62) In notis ad Chartam Ugonis de Summo (sup. 
pag. 23. not. 2) jam innuimus, titulum Dei filiz, 
quo antonomastice Deipara apud Patres exornari 
solet, etiam ad praerogativam immaculate Conce- 
ptionis spectare. In idem facere potest, quod au- 
ctor noster velut consequenter ad ea, qus de 
purissima Virginis conceptione dixerat, mox eam 

oc nomine absolute indigitat. Ssd adverte ulterius, 
quomodo eadem doctrina heic proponatur. Nam 
Dei fllia dicitur prodiisse splendida. Quid porro est 
ortus splendidus, nisi splendor ipsum ortum con- 
comitans ? Ac rursus quid isthic est splendor, nisi 
splendor divinc gratis, qua Marie in peccato (uti 
mox auctor dixerat) non conceptz anima refulgebat ? 
Id vero juverit meminisse : sepe enim alias ejus- 
modi sententia in veterum scriptis occurrit. 

(63) Lectorem, ut puto, non effugit, guam sepe 


ad beatissimam Mariam indigitandam absoluta τῆς 
πανάγνου voce, qui juxta Hesychium valet χατὰ 
πᾶν T ὄν, auctor utatur. De hac autem re illud 
singulare nobis occurrit, quod Franciscus Combefl- 
sius in vertendis veterum scriptorum de sancta 
Virgine homiliis, in voces ἀγνή, vel πάναγνος de 
Deipara dictas cum incidit, eas casta aut castissi- 
ma, vertere constanter maluerit Nam esto, quod 
diffitetur nemo, &yvóc non solum ampliori signifi- 


D catione pro puro generatim et impollato accipi, sed 


etiam strictiori pro casto speciatim usurpari. At 
perviderit vel cocus, castimoniam non ejusmodi 
esse virtutem, e qua par sit singularis laudis argu- 
menta petere, sicubi de infanti puella laudanda 
agatur. Cui enim infanti hrec laus, si tamen laus in 
infantibus haberi potest, non competit? Eas ergo 
voces ad castitatem speciatim contrahere in illis 
Patrum scriptis, ubi Marie vel concepta, vel nas- 
centis, vel trimule infantis ad templum adducte 
encomia texuntur, nisi aperte constet, ea ad con- 
sequentia Virginis gesta referri, plane ridiculum 
videri debet. Verum undenam harstrophee repetendee 
sint,nemini obscurum est. Quod nempe hominem 
permovit, ut in prefatiuncula ad orationes Georgii 


55 ISIDORI THESSALONIGENSIS 56 


maternis uberibus indigeret. Nam sicut cum A vtto, κατὰ τὸ ἴσον ἐχεῖνο θαῦμα, ὁπερφνεῖ τινι ἄν 


triennis in sacro illo ambitu versabatur, haud 


ἐστηρίζετο xal ἀῤῥήτῳ τρόπῳ. 


humana alebatur mensa, sed arcana quadam ratione celestem cibum, quippe que supercealestis 
esset, accipiebat ; ita siquidem ad inhabitanda sacra adyta adducta fuisset, cum adhuc lacte 
indigebat, modo quodam supernaturali atque ineffabili haud dissimili miraculo enutrita fuis- 


set. 

XV. Vel ergo ita factum est propter illas causas, 
quas dixi, vel etiam quia equum erat, ut parentes 
quoque saltem ad breve tempus infantili venustate 
filie, que paulo post Deo dedicanda erat, nec 
ultra charissimis genitoribus conspicienda, frue- 
rentur; e qua cum maximum haurire solatium 
liceret, pre hoc tamen merorem privationis ele- 
gerunt, licet ipsam ceu premium laborum illorum 
ac multarum lacrymarum recepissent ; pro quibus, 
ut mihi quidem videtur, nempe pro tantis illis 
laboribus dignam hanc Deus vicem reddendam 
judicavit, ut ad triennium tam eximie filie gratiis 
jucundarentur. 

Quantum enim voluptatis afferre parentibus alii 
filii utut speciosissimi valent per multorum anno- 
rum convictum, tantumdem triennii spatio inno- 
centissima illa prebere potuit, imo dixerim 
voluptatem eo uberiorem atque excellentiorem, 
quo eminentius cuicunque proli ipsa precellebat. 
Principum enim retributiones magnifice sane sunt, 
et largientium ragnificentie respondentes.Cum au- 
tem justi illi essentacjusti vocarentur, haud consen- 
taneum fuisset, ut normam cognomento significa- 
tam preatergrederentur. Quapropter, cum justam 
temporis mensuram assecuti fuissent (equum 
autem spatium triennium erat, recte de promis- 
sione implenda curaverunt. 

XVI. Quoniam vero fama regine ac Dei filie 
paulo post per fines universe terre pervagatura 
erat, Jerusalem ante alias omnes regiones coronam 
laudationis texere, et.sacrum Virgini hymnum ca- 
nere, ac decenter modulari properat; idque jure 
optimo.Nam et Jesum meum, inquit 51, tulerunt in 
Jerusalem ut sisterent eum Domino ; cujus utique 
characteres mater in semetipsa preeferebat, 


Quotquot ergo e nobilioribus urbem illam inco- 
lebant, et viri, et mulieres, et puelle virgines, illi 
quidem intuitu patris, iste in gratiam genitricis, 


IR. 'AXX fj χάριν ὧν εἴρηταί μοι, τοῦτ᾽ ἐγεγό- 
νει, ἢ ὅτι xal πρὸς βραχὺ βρεφικῆς ἦν εἶχὸς 
τοῖς τοχεῦσι χἂν ἀπολαῦσαι χάριτος παρὰ τῆς 
παιδὸς, ἢ μετ᾽’ ὀλίγον ἐχποίητος μὲν ἔμελλεν ἔσε- 
σθαι Θεῷ, τοῖς δὲ φιλτάτοις τούτοις ἀόρατος πα- 
τράσιν' ὑπὲρ ἧς, ἐνὸν τρυφᾷν, εἵλοντο καχοπαθεῖ- 
σθαι, xal τῶν χαμάτων ἐχείνων xoi πρλυῤῥύτων 
δαχρύων ταύτην ἔλαδον ἔπαθλον ὦν, ἔμοιγε δοκεῖ, 
τῶν τοσούτων ἐχείνων, λέγω, πόνων, ταύτην θεὸς 
ἀξίαν διέγνω τὴν ἀμοιδὴν, τὴν ἄχρι τριετίας ἀπό- 
λαυσιν τῶν τῆς λαμποοτάτης χαρίτων παιδός. 


"σην γὰρ ἔχουσι τῶν παίδων ἄλλοϊ xal κάλλιστοι 
ἡδονὴν τοῖς πατράσιν ἐνθεῖναι ἀπό γε τῆς cuvol- 
xou πολυετίας, ταύτην εἶχεν dj πάναγνος καταθεῖναι 
τῇ τριετίᾷ “φαίην δ᾽ ἂν καὶ δαψιλεστέραν καὶ μείζω 
ὅσῳ καὶ γεννητῶν ὑπέρχειται πάντων᾽ al γὰρ παρὰ 
τῶν μεγίστων ἀντιδόσεις φιλότιμοι καὶ τῷ μεγέθει 
τῶν χορηγούντων κχατάλληλοι' δικαίους δὲ ὄντας 
ἐχείνους xai χαλουμένους οὐχ ἦν Bv τῶν ἀχὸλού- 
θων τὴν στάθμην ὑπερδῆναι τῆς ἐπωνυμίας" διὰ 
ταῦτα τὸ τοῦ ἔτους δίκαιον μέτρον ἀκειληφότες, 
τοῦτο δὲ ἦν ἡ τριετία, μὴ διαπεσεῖν εὖ πεποιήκασι 


C xai τὴν ἐπαγγελίαν. 


IQ. ᾿Επεὶ δὲ μετὰ μιχρὸν τῶν τῆς οἰχουμένης 
ἐπιθήσεσθαι περάτων ὁ τῆς βασιλίδος xai θεόπαι- 
δος ἔμελλε χρότυς, φθάνει τὰ ᾿Ιεροσόλυμα πάσης 
γῆς ἄλλης προπλέξαντες τὴν εὐφημίαν, καὶ τὸν 
ἱερὸν ὕμνον ἐπᾷσαντες τῇ Παρθένῳ, xal σεμνῶς 
τερετίσαντες.: χαὶ τοῦτο εἰχότως:" ὅτι xal τὸν 
ἐμὸν Ἰησοῦν ἀνήγαγον, φησὶν, εἰς Ἱεροσόλυμα 
παραστῆναι Κυρίῳ, οὗ τοὺς χαραχτῆρας ἡ μήτηρ 
ἐν ἑχυτῇ προέφαινε. 

Καὶ γοῦν ὅσοι τῶν ἐχχρίτων τὴν πόλιν οἰχοῦντες 
ἐκείνην ἐτυγχανον, ἀνδρῶν τε xai δυναιχῶν καὶ 
νεανίδων παρθένων, τὸ μὲν τὸν πατέῤα, τὸ δὲ διὰ τὴν 


relique vero propter laudatissimam puellam, in ἢ μητέρα, τὸ λοιπὸν δὲ διὰ τὴν πανύμνητον, τὴν εἰς τὸ 


unum convenientes ad templum ascenderunt, cum 
31 Luc. 11, 22. 


ἱερὸν ἤεσαν συνελθόντες, μετὰ λαμπάδων ἐνταῦθα 


Ant. Ballerini note. 


Nicomediensis in Conceptionem Deipare (Bibl. Conc. 
vol. VI.pag.82j sollicite lectorem admoneret, veteres 
in celebrando Conceptionis festo nihil ad conceptio- 
nem ipsam respexisse,id ipsum ad invisum puritatis 
vocabulum,sicubi fieri posset,expungendumimpulit. 
Eademplane causa invisam hornini effecitimmaculatz 
vocabulum; atque idcirco cum Graeca voces ἄμωμος 
aut πανάμωμος de Maria usurpata occurrerent, non 
immaculata, aut plane immaculata, quoe cujusvis rea- 
'»a absentiam generatim indicani, sed vocabula 

Jegit irreprehensibilis aut plane irreprehensibilis, 


que scilicet ad absentiam reatus per actus proprios 
inducti significandam aptius adhibentur. At rursus 
quanam, queso, laus foret Marie aut nascentis aut 
adhuc infantis, quod nullo per actus suos reatu se 
polluerit ἢ He&ccine tam prseclara Marie erant en- 
comia, que sanctorum Patrum sapientie ope ista- 
rum e Greco versionum tribuerentur? Adeo scilicet 
ineptire vel magni viri solent, ubi potius quam 
veritati, privatis prejudiciis studiisque deservire 
animum inducunt ! 


57 


SBAMO IN PRAISENTATIONEM B. V. MARLE. 


τὴν πάναγνον ἄγοντες, xal μέλος ὑπὲρ ταύτης ἐπὶ À lampadibus innocentissimam illuc deducentes, ac 


γλώττης xal μετ’ ἐὐφροσύνης opaca φέροντες, τὰ 
εἰκότα τῇ θεονύμφῳ πάντως διαπραττόμενοι. Περὶ 
ὦν, μοὶ δοχῶ, διὰ τοῦτο xai τὸν μαχαρισμὸν mpott- 
ρῆσθαι ἐκεῖνον. Μαχάριος ὁ λαὸς, ὁ γινώσκων ἀλα- 
λαγμόν᾽ καὶ τοῖς προοιμίοις δὴ τούτοις τὸ μέλλον 
διασημαίνοντες, ὅτι χαὶ πάντα χρύψει πυρσὸν τὸ 
τῆς ἐμψύχου ταύτης λαμπάδος φῶς ἀπαστῥάψον, 
xai ἀσμάτων αὕτη πλήσει ψυχὰς ταύτην ὑμνούσας 
xai τὰ σωτήρια μελῳδούσας. 

Οἵἴμαι δὲ, καὶ ὁ νοητὸς ἄπας τότε διάχοσμος τοῖς 
λαμπαδοφόροις ἄν ἐκείνοις καὶ συνῇδε χαὶ συνεφώ- 
τιζε, xai συνεύάδιζε τοῖς προπομποῖς, ὅσον τῆς 
προαγομένης δεικνύντες τὸ σέθας τοῖς τῷ σαρχίῳ 
τούτῳ, οἱονεί τινι νέφει, τὴν αἴγλην τῆς παμῦασι- 


λίδος δρᾷν διαφραττομένοις, εἰ μὴ καὶ ἀγγέλους Β 


ἀγνοεῖν τὸ μυςτήριον τοῦτο προώριστο Ov olxovo- 
μίαν, ἣ με διέσωσε, καὶ τῆς αἰσχρουργοῦ xai τὺυ- 
ραννικῆς ἀφήρπασε χειρός. 


modulos de ipsa et cantica cum letitia promentes, 
officia scilicet, que Dei sponse dignitati consen- 
tanea erant, plenissime illi exhibentes. Et idcirco 
de his arbitror prenuntiatam illam beatitudinem; 
Beatus populus qui scit jubilationem 38. Quibus sane 
preludiis futurum significabant, ut hujus animate 
lampadis jubareffulgens reliquas omnes faces ob- 
tenebraret, easque animas jubilo cumularet, que 
eam celebrarent hymnis, ac salutaria canerent. 
Preterea angelorum quoque universos ordines 
cum iis, qui lampades ferebant, suos puto con- 
junxisse cantus suosque splendores, et comitan- 
tibus illam socios sese addidisse, videlicet ut ho- 
minibus, qui hac carne quodam quasi intersepto 
velo impediebantur, ne splendorem preecelss 
regine intueri possent, ipsi ostenderent, quanta 
illi, que deducebatur, reverentia deberetur : nisi 
forte et illud dicendum sit,hoc mysterium angelis 


tunc incompertum eam servasse providentiam, que me salvum fecit, atque ἃ fediflca ac tyrannica 


(diaboli) potestate eripuit. 

IZ.'Ev τῷ ναῷ τοίνυν, ἧπερ εἴρηται,, φέρουσι 
τὸ ἱερώτατον ἔμψυχον σκεῦος ἐχεῖνο, τὸ θεοποίητον 
ἄγγος τῶν θεουργιχῶν λαμπηδόνων, τὸ πολυτίμητον 
καὶ θεῖον ἀνάθημα, οὗ πᾶσα ἣ ποίησις ἥττων ὁμοῦ 
πρὸς λόγον ἀξίας. Ὁ δ᾽ ἀρχιερεὺς ἀπό γε τῶν 
ὁρωμένων τότε, ὅτι πλέον ἐχεῖνα ἥ ἐδείκνυτο τὰ 
εἰωθότα, καὶ θείας ἔνδον αὐτὸν συναισθήσεως, ἐγὼ 
νομίζω, περιλαμψάσης, ὑψηλότερον τῶν φθασάν- 
των, ἔτι δὲ xal. τῶν ἐςομένων, τὴ ἐπέλευσιν αἷ- 
σθόμενος τῆς θεονύμφου, οὐδὲν ἦν, ὅ τοῦ ἱεροῦ μὴ 
τῇ Παρθένῳ ἀνέῳξε, καὶ οἰχεῖν αὐτὴν οἰχειότερον 
ἑαυτοῦ, εἴ τι xal ἄδατον, διεψηφίζετο. 'Ex δὲ τού- 
του δῆλον ὡς καὶ χαρᾶς ἄν ἦν ἔμπλεως πάντως, 
προορῶν ὥσπερ τὴν περιελευσομένην τὰ σύμπαντα 
χαρὰν διὰ τῆς ἐπιδημησάσης ἄρτι τῷ νεῷ κόρης. 


XVII. Eo igitur, quo diximus, modo sacratis- 
simum illud animatum vasculum,deificorum splen- 
dorum receptaculum ἃ Deo constructum, urnam 
ἃ Deo confectam (£3), honore dignissimum ac di- 
vinum donarium,cujus dignitati enarrande omnis 
pariter creatura impar invenitur, ad templum ad- 
ducunt. Cum autem summus sacerdos tum ex 
iis, que tunc cernebantur, utpote quoe vel ipsa 
novitate majus quidpiam innuebant, tum etiam 
divina intus luce, ut puto, mentem ipsius splendi- 
dius quam antea vel|postea collustrante, animad- 
vertisset jam advenisse Dei sponsam ; nulla templi 
pars fuit, quam Virgini perviam non faceret, et 
locum, si quis erat in quem inferre pedem aliis 
fas non esset, hunc illi potius quam sibi ad inha- 


bitandum designabat. E quibus palam sane ostenditur, quam ingenti ipse letitia preterea perfunde- 
retur, quasi presentiens videlicet, quantum gaudii universis pararetur per eam puellam, qua modo ad 


commorandum in templo advenerat. 

IH'. Kal τοῦτ’ ἄν προσεφώνει τῇ πανάγνῳ, ὅ καὶ 
ἢ ἄδολος πληθύς ἔπειτα πρὸς τὸν Κτίστην" Εὐλό- 
γημένη ἣ ἐρχομένη βασιλὶς ἐν ὀνόματι Kpploo 
Εἰρήνη ἐν οὐρανῷ καὶ δόξα ἐν ὑψίστοις, ᾿Αλλὰ 
καὶ τὴν χαροποιὸν δὴ ταύτην dv προσεῖπε φωνὴν, 
ἥν ὁ βλέπων Σοφονίας προεφθέγξατο' Χαῖρε σφό- 
6pa, θύγατερ Σιὼν, δι’ ἧς ὃ Κτίστης καὶ νῦν μὲν 
χαίρει, σὲ τὸν λαμπρότατον οἶχον περιχαλλῶς ὁρῶν 
ὑψούμενον ἤδη καὶ συναρμολογούμενον πρὸς οἴχη- 
σιν ἑχυτοῦ χαρήσεται δ᾽ ἐναργέστατον, ὃτε τοῦθ᾽, 
ὃτι χαίρει τῇ σῇ συνοιχήσει, δειχνύων, τὴν χαράν 
σοι bU ἀγγέλου μηνύσει, δι᾽ ἣν xal νόες ἀγαλλιά- 


1*5 Psal. xxxvii, ἰδ. 


XVIII. Insuper crediderim, ad puellam purissi- 
mam id illum inclamasse, quod deinceps etiam 
innocens (puerorum) turba ad Creatorem : Bene- 
dicta quz venit regina in nomine Domini ** : Pax. in 
calo et gloria in altissimis *. Quin et illam sane 
leetissimam (ut puto) vocem addidit, qua olim usus 
est propheta Sophonias : Lzetare valde,ftlia Sion(65), 
de qua Creator et nunc quidem gaudet, te jam 
cernens splendidissimam sibi domum felicissime 
assurgere, et ad inhabitandum apte concinnari ; 
gaudebit vero vehementius, quando adid palam 
faciendum, gratissimum scilicet sibi esse in te in- 


39 Jean, xi, 13. € Luc. i1, 15. 


Ant. Ballerini note. 


(64) Ecce frequentissimum illud apud Patres en- 
comium,quo Deipara uti a Deo edificata singulari- 
ter celebratur, quodque ad ejusdem originem 
spectare alias jam animadvertimus. Conf. orat. 


Johan. Euboensis. 8 23,sup. pag. 103, 104. 

(65) Soph. ni, (3. Sic versio LXX edita ab Aldo: 
Xaips σφόδρα, θύγατερ Σιών, Vulgatus noster; 
Lauda filia Sion. 


59 ISIDORI THESSALONICENSIS 60 


habitare,gaudium tibi per angelum denuntiabit : A σονται xal ἄνθρωποι σκιρτήσουσι, xal πᾶσα λαμ- 


propter quod et angeli letabuntur, et homines 
exsultabunt, et universe creature hilaritatem ex- 
plicabunt. 

Ulterius que postea ad Salvatorem Deum ulnis 
suis receptum affatus est Simeon, hec sane et 
hierarcha Deiparam excipiens opportunissime 
dixit : Nunc viderunt oculi mei salutare, quod pa- 
ratum est ante faciem omnium populorum, lumen ad 
revelationem gentium,et gloriam plebis tue. Israel ?!, 
Quibus et illud adjecit, quod divinus Isaia propter 
Dominum dixerat (66): Nunc, o puella, per te 
videbit omnis caro salutare Dei. Ingredere igitur 
confidenter in templum sanctum tuum ; vere enim 
tuum potius quam alterius cujuslibet est hoc do- 


micilium,et obliviscere domum patris μι, quia con- B 


cupiscet rez qulchritudinem tuam 33. 

Et nunc ego quidem omnes hujus templi portas 
tibi soli aperio,et ut libere intus sacra penetralia 
pedeminferas,quo libeat,permitto.Tu vero uni con- 
ditori tuo cordis tui portas reserabis, efficiesque, 
ut libere morari intra te possit, in qua sola inha- 
bitarestatuit, et quam ex omnibus filiabus Sion 
sibi delegit. 

Quod si et novum modo ei omnino preter mo- 
rem accidit,ut reserate omnestibi pateant templi 
janue ; at nunc pariter majus aliquid de te Deus 
in celis disponit, οἱ celestes tibi portas attolli 
jubet, ut ad illum ipsum inaccessibilem, nemine 
tibi obsistente, accedere properes, pulchritudine 
tua efficias (67), ut in terris sese conspiciendum 
ipse exhibeat, et luce sua universum orbem pre 
luce solari illuminet. Ecce domum Domini, intra 
quam semeltantum in anno summo sacerdoti pedem 
inferre per legem licet, tibi trado, ut juxta Psaltis 
vocem in ea inhabites in longitudinem dierum €. Tu 
vero non multo post intus témetipsam magnum 
Pontificem Christum habebis, ipsumque ad mul- 
tum temporis gestabis.Abi igitur, o filia, in Sancta 
sanctorum, que sanctorum omnium sanctissimum 
es exceptura, et sanctitatem omnibus ]largitura. 


πρυνθήσεται xclatc. 


"Ἔτι δὲ καὶ otov ὁ θεοδόχος Συμεὼν ὕστερον πρὸς 
τὸν Σωτῆρα, τοιοῦτον χἀνταῦθα xal ὁ τὴν θεοτό- 
xov ὑποδεχόμενος ἱεράρχης χατὰ καιρὸν εἔρηκεν 
ἄν: Νῦν εἶδον οἱ ὀφθάλμοί μὸν τὸ σωτήριον, ὅ 
ἡτοίμασται χατὰ πρόσωπον χὰντων τῶν λαῶν, 
φῶς εἰς ἀποχάλυψιν ἐθνῶν, xal δόξαν λαοῦ ᾿Ισραήλ" 
σύν τοὐύτῷ τε καὶ τὸ παρὰ τοῦ θείου Ἡσαΐου διά τὸν 
Δεσπότην. νῦν ὄψεται, χόρη, πᾶσα σὰρξ διὰ σοῦ 
τὸ σωτήριον τοῦ Θεοῦ" εἴτελθε οὖν θαῤῥούντως 
εἰς ναὸν ἁγιόν σου, τοῦτο δὴ τὸ σὸν ὁπὲρ πάντας 
ἀληθῶς καταγώγιον, χαὶ ἐπιλάθου τοῦ οἴκου 
τοῦ πατρός σου, ὅτι ὁ βασιλεὺς τοῦ σοῦ κάλλους 
ἐπιθυμήσει. 

Καὶ νῦν ἐγὼ μὲν τὰς τοῦ νεὼ τοῦδε μόνῃ σοι τεύ- 
λας ἀνοίγνυμι πάσας, καὶ μετ᾽ ἐλευθερίας τῶν ἀδύ- 
τῶν ἔνδον χωρεῖν, ὅποι βούλει, παραχωρῶ’ σὺ δὲ 
μόνῳ τῷ πλᾶάστῃ τὰς πύλας τῆς σῇς ἀναπετάσεις 
καρδίας, καὶ ἔνδον ἐλευθερίως ἐνοιχεῖν σοι παρα- 
σχευᾶσεις, ἐν ἦ κατοιχεῖν ἡρετίσατο μόνῃ, xxt. ἦν ἐκ 
τῶν θυγατέρων Σιὼν ἐξελέξέατο. 

Νῦν, εἰ καὶ ξένον xal παρὰ τὸ εἰωθὸς, ὅτι χλει- 
δὸς ἐλευθέρα τοῦ ἱεροῦ πᾶσα καθίσταται πύλη, 
ἀλλὰ τι μεῖζον ὑπὲρ σοῦ καὶ νῦν ἄνω Θεὸς διατίθεται, 
χαὶ τὰς οὐρανίους αἴρειν σπι προστάττει πύλας, ἕνα 
πρὸς τὸν μόνον αὐτὸν ἄδατον, μηδενός σοι προσιστα 
μένοτ, φθάσῃς͵ καὶ κάτω πείσῃς διὰ τὴν σὴν ἀγλαΐαν 
τοῦτον φανῆναι, xal ὁπὲρ ἥλιον λαμπρῦναι τὴν γῆν, 
τῦν μὲν χατοιχεῖν σε ἐν οἴχν» Κυτρίου εἷς μαχρό- 
τητὰ ἡμερῶν, ψαλμιχκῶς εἰπεῖν, ἐνδίδωμι, ἔνθα τοῦ 
ἐνιαυτοῦ ἅπαξ εἰσιέναι τὸν ἀρχιερέα νομίζεται" 
σὺ δὲ μετ’ ὀλίγον τὸν μέγαν ἀρχιερέα Χριστὸν ἔνδον 
ἕξεις σαυτῆς, xal τοῦτον βαστάσεις παραπολύ. Ἴθι 
τοίνυν, ὦ θόγατερ, εἷς τὰ των ἁγίων "Aqua, ἡ τῶν 
ἁγίων ἁπάντων ἁγιώτατον ὑποδεξομένη, καὶ τὸ πᾶν 
ἁγιάσουσα" πρόσιθι, βασιλὶς, τὰ λαμπρὰ δὴ ταῦτα wol 
τὰ βασίλεια δεχομένη, ἡ τὸν τοῦ παντὸς xoa βα- 
σιλιχὰς τοῖς ἐν γῇ παρασχεῖν χάριτας ἀναπείσουσα. 


Accede, HReginaet hanc sane splendidam ac regiam sedem tu accipe, uue Hegem universorum 


*! Luc. 11, 30-33. 


9! Psal], xiv, 14, 12, 88 Psal. xxr, 6. 


Ant. Ballerini note. 


σὰρξ τὸ σωτήριον τοῦ θεοῦ. Vulgatus juxta He- 
braicum textum legit : Et videbit omnis caro pariter 
quod os Domini locutum est. Lucas tamen (ut, 6 
Greece versioni suffragatur. 

(67) Frequens apud Patres occurrit sententia, 
sancte Virginis pulchritudinem effecisse, ut ad 
ipsam in terras Dei Verbum descenderet. Sic, ut 
nonnulla eorumlocainnuam, auctor homilie in 
Annunt. Deipare inter Opera Chrysostomi (tom. 
XI, pag. 840, edit. Paris., 4728) : Supra omnem 
creaturam ornata es, super colos decorata, plus 
quam $0l fulges. supra angelos exaltata es, non. as- 
sumpta es in caos, sed in terris manens calestem 
Dominum ac Regem omnium ad te attrazisli (ἀλλ᾽ ἐπὶ 
τῆς γῆς ἰσταμένη τὸν οὐράνιον Δεσπότην καὶ 
facia τῶν ἀπάντῶν ἐπεσπάσω πρὸς ἔαχυτήν). 


(66) Isa. xr, 5, sec. LXX: Καὶ ὄψεται πᾶσα D — Andreas Cretensis (in. Nativ. Deip. apud Com- 


befis. auct. vol. I, col. 1324-1325): (Cujus ani- 
ma quidem venustans usque adeo in immensum pro- 
vecta est, ut Christus ipse. immensailla pulchritudo, 
ejus desiderio exarserit, secundamque ex ipsa nati- 
vitatem elegerit ("Hc τὸ μὲν τῆς χυχῆς κάλλος ἀπει- 
pe ἀπε puc εὶς τοσοῦτον ἐξῴρηται, ὅπως xal 

ριστὸν αὐτὸν τὸ ἀμήχανον κάλλος εἰς ἐπιθυμίαν 
του ταύτης χάλλους ἐλθεῖν ἡ. Id centies et in Me- 
neis Grecorum legitur. Sic ad diem 29 Febr. Ode 
ζ΄ : Cum te utpote pulchrum, utpote venustam, o 
cujusvis labis penitus exspers, dilexisset Jesus. pul- 
chritudinis donator, ez te secundum carnem natus est, 
et propter immensam pietatem suam me ad deitatem 
evehit" ὡς χαλὴν, ὡς ὡραίαν ποθήσας σε ὁ παλλοποιὸς 
᾿Ιησοῦς, παναμώμητε, ix σοῦ σαρχὶ γεγέννηται, xai 


θεοῖ με δι’ oTxtov ἀμέτρητον). 


01 SERMO IN PR/ESENTATIONEM B. Y. MARLE. | 02 


ad regias gratias terrestribus large impertiendas permovebis. 
10΄. Τούτοις οὖν ἡ θεόπαις λόγοις ὁποσχοῦσα vv A. XIX. His itaque dictis aurem porrigens Dei filia 


ἀκοὴν, xal ὡσανεὶ πειθομένην ἑαυτὴν παρασχοῦσα, 
τῶν εὐγενῶν νεανίδων ἐχείνων, αἵ ταύτην λαμπα- 
δουχοῦσαι περιίσταντο, ἡρέμα διαστᾶσα, xal ὅλη 
χαρίεσσα σεμνῷ φανεῖσα καὶ σχήματι καὶ φρονή- 
ματι, πρόσεισιν ἀσμένως τῷ ἱεράρχῃ, περιχαρῶς 
προσλαλοῦσα, xal χινήμασιν, οἷς εἴχε, xal ψελλί- 
σμασι τῇ τούτου ψήφῳ συνῴδειν ὑποδειχνῦσα᾽ καὶ 
ἀντὶ τῶν πατέρων καὶ τῆς κατ᾽ οἶχον θεραπείας 
ἄλλης τὴν εἷς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων οἴκησιν αἱρεῖσθαι 
προθύμως ἐμφαίνουσα' xai, Εἰσελεύσομαι, εἶπεν ἄν 
τὸ τοῦ θείου Aa6:0, πρὸς τὸ θυσιαστήριον τοῦ Θεοῦ, 
πρὸς τὸν θεὸν τὸν εὐφραίνοντα τὴν νεότητά μου" ὅτι σὺ 
ἡ ἐλπίς μου ἀπὸ μαστῶν τῆς μητρός μου ἐπὶ σὲ 
ἐπεῤῥίφην ἐκ μήτρας, ἀπὸ γαστρὸς μητρός μου, θεός 
μου εἶ σύ, 

Κ΄. Λιὰ τοῦτο καὶ εἴσεισιν εἷς τὰ ἄδυτα μόνη τοῦ 
ἱεροῦ καταλιποῦσα γεννήτορας χαὶ πατρῴας ἑστίας 
συνήθειαν, ἧς οὐδ᾽ εἰς φρονοῦσαν ἡλικίαν τελοῦντες 
ὑπεριδεῖν ἔχουσι, τρία οὖσα xal ταῦτα ἢ πάναγνος 
ἔτη, ἐν ᾧ τῆς ἡλικίας δηλαδὴ ταύτης οὐχ ἂν ἱκανὸς 
εἰπεῖν εἴη τοῦ θαύματος τὴν ὑπερδολὴν, εἶ τις λο- 
γίσαιτο, οἵων ἅτε δὴ βρέφος δεομένη, oia ἡλλά- 
ξατο. 


Ἐκεῖσε γοῦν, εὐαγγελικῶς εἰπεῖν, ηὔξανε καὶ τὸ 
παιδίον τοῦτο, καὶ ἐχραταιοῦτο πνεύματι, πλη- 
ρούμενον σοφίας, xal χάρις Θεοῦ ἦν ἐπ᾽’ αὐτῷ" 
ἥ, ἵνα καὶ τοῦτο προσθείην, προέκοπτε σοφίᾳ καὶ 
ἡλικίᾳ καὶ χάριτι παρὰ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις" περὶ οὗ 
μόνου πφοσφυῶς ἔχειν εἶπέ τις ἄν, ἥν εἴρηχε φωνὴν ὁ 
Σωτὴρ ὕστερον "Agett τὰ παιδία ἔρχεσθαι πρός με, 
xai μὴ χωλύετε αὐτά" τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν 4) βασι- 
λεία τῶν οὐρανῶν. 

ΚΑ΄, Ἔδει δὲ ἄρα xai τὸ τῆς εἰσόδου τοῦτο καινὸν ἐπὶ 
τῇ ᾿Ιαρθένῳ γενέσθαι, ἵνα ἄκόλουθον εἴη τῇ τε παραδόξῳ 
ταύτης εἰς βίον προόδῳ καὶ τοῖς ἔτι παραδοξότερον 
ἐσομένοις αὐτῇ, ὡς ἄν ἀπ’ ἀρχῆς θαυμαστὰ μὲν fj τὰ 
κατ᾽ αὐτὴν ἄχρι καὶ πέρατος, τὰ δ᾽ ἐπιόφτα των πρὸ 
αὐτῶν ὑψηλότερα" 


Καὶ γὰρ γεγέννηται μὲν καινότερον ἢ κατὰ τοὺς 
λοιποὺς τῶν ἀνθρώπων: τούτου δὲ θαυμαστότερον 
χαὶ μὴ κατὰ τὰς ἄλλας παρθένους, ὅτι περ τριετὴς 


ac velut obsequentem se exhibens,e nobilibus illis 
puellis,que lampades tenentes eam circumstabant, 
lente digrediens, ettota gratiosa gravem preeferens 
et habitum et sensum,cum gaudio adit pontificem, 
hilaris eum alloquitur, et nutibus verbisque,prouti 
poterat, infantilibus, assentiri se illius sententise 
declarat, seque parentibus ao domesticis reliquis 
commodis preferre moram in Sanctis sanctorum 
prompte signiflcat, et utique illud divini Davidis 
usurpans, Introibo, inquit, ad altare Dei, ad Deum 
qui lztificat. juventutem meam **, quoniam tu es 
spes mea ab uberibusmatris mez ; in te projecta sum 
ez utero, de ventre matris mec Deus meus es tu *, 


XX. Ingreditur proinde sola in templi adyta, ac 
parentes et paterne domus consuetudinem, e qua 
egre avelli se sinunt vel qui jam matura sint 
etate, adhuc trimula innocentissima relinquit; 
cujus sane etatis ratio si habeatur, vix effari quis- 
piam poterit miraculi magnitudinem, qui nempe 
perpenderit, quibus rebus utpote infans indigeret, 
et quodnam vito» genus nihilominus sibi assumpse- 
rit. 

Illic igitur, ut verbis utar evangelicis, hec quo- 
que puella crescebat, et confortabatur spiritu,et im- 
plebatur sapientia, et. gratia Dei erat in illa ?*. Seu, 
ut ista quoque adjiciam, proficiebat sapientia et 
&(ale et gratia apud Deum et homines 9. Ac in 
ipsam solam apte quadrare quispiam dixerit voces. 
quas deinceps Salvator protulit : Sinite parvulos 
venire ad me, et ne prohibueritis eos : talium est 
enim regnum celorum 88, 

XXI. Porro etiam insolens iste Virginis in tem- 
plum ingressus prorsus conveniens erat,ut respon- 
deret cum admirabili ejusdem in vitam ingressui, 
tum iis, que adhuc admirabiliora futura de ipsa 
erant; adeo ut ab initio ad finem usque omnia in 
ea miranda essent (68), posteriora autem prioribus 
usque sublimiora forent. 

Et sane singulari prorsus ratione ac prt&eter re- 
liquorum hominum consuetudinem ipsa progenita 
fuit. Illud vero majori admiratione dignum, et a 


** Psal. xri, &. 55 Psal. xxi, 10, 11. 88 Luc. 11, 40. 31 Ibid. 52. ?* Marc. x, 14. 
Ant. Ballerini note. 
(68) Si ἃ Francisco Combeflsio scisciteris, quid ἢ gnum. Plures scilicet invenies ita mente compara- 


demum mirum in primordiis Mario Patres suspexe- 
rint ac venerati fuerint, prompte reponit (in Pref. 
ad Orat Georgii Nic. in Concept. Deip. Biblioth. 
Concion. vol. vi, pag. 82, non aliud. antiqua reli- 
gione colendum eos suscepisse, quam quod concepta 
oraculo, divinoque miraculo ez sterilibus suscepta 
Deipara fuerit. Atqui superius (8 13) vidimus. Isi- 
dorum, inter mira quas ad initia Marice pertinent, 
illud potissimum recensuisse, quod sola de se 
enuntiare potuerit : In peccatis non concepit me 
maler mea ; et id ad ea magnalia pertinere, de 
quibus Virgo occinit (Luc. 1, 49) : Fectt mihi magna 
qui potens est. — 

Sed et aliud hic occurrit animadversione di- 


tos, ut sancte Virginis immunitatem ab heredita- 
rio Ade peccato habeant ceu prodigium omnium 
maximum,quod in matris suc gratiam divina vir- 
tus ac largitas perpetraverit. converso habes 
heic Isidorum, qui portenta ad originem Deipare 
spectantia longe inferiora iis proclamat,que dein- 
ceps subsecuta sunt. Duo concludi hinc possunt : 
19 immunitatem Deipare a primevo illo reatu ex 
sanctorum Patrum mente adeo rerum naturis 
consentaneam esse, ut vix aut certe minus pre 
reliquis ejus prerogativis hrec mira videri debeat : 
2* hinc forte peti rationem posse, cur Patres alia 
pre isto Virginis prodigia fusius celebrare consue- 
verint. 


63 ISIDORI THESSALONICENRIS üi 
ceterarum virginum usu alienissimum,quod adhuc A ἐπεδήμησε τῷ νεῷ. Ἵ δὲ xo! εἰς τὰ ἄδυτα εἴσοδος 


trimula δά inhabitandum in templo concesserit. 
Ingressus vero in ipsa quoque sacrarii inaccessa 
penetralia,quodnam aliud, 4.950, portentum non 


ποῖον οὐ χάτω τίθησι θαῦμα ; Πάντα μὲν πάντως 
τἄλλα, μόνων δὲ δίχα τῶν παρ᾽ ἑαυτῆς ἐφεξῆς, ὧν 


ἡττώμενον οὐκ αξδεῖται τὴν ἧτταν. 


vicerit ? Prorsus reliqua omnia, his tamen solum exceptis, que deinceps peracta in ipsasunt, quibus 
cum inveniatur inferius, primas eisdem cedere haud veretur. 


XXII. Verumtamen neutiquam à vero, mea qui- 
dem opinione, ille abluderet, qui hoc et funda- 
mentum et radicem sublimiorum,que deinde con- 
secuta sunt, appellaret. Nihil enim, sive in iis 
quie ad ipsam spectant,sive in reliquis omnibus 
majus reperire est, quam quod Deus ex ipsa for- 
mam nostram assumpserit At vero ut id ad idonea 
evaderet, inde innocentissima adepta est. 

Cum enim sacratissimo illi in templi recessibus 
degenti, nihil ex humanis in oculos incurreret, ad 
quod semet forte effingeret, sed Deum solum jugi- 
ter menti obversantem haberet, Deum solum allo- 
queretur, et meditatio cordis ejus, ut cum David 
propheta loquar 33, ín conspectu Dei semper esset, 
ac sola cibo divinitus parato aleretur; proinde ad 
Deisimilitudinem excellentius quibuscunque aliis, 
et hominibus scilicet etangelis,formam induta est, 
illi quippe soli cum ipsa jugiter conversanti, et, 
quantum dici potest,ab ipsa cognito,semet,quoad 
fleri posset, plane similem efflciens. 

Hinc vero et Creator, cum opus hoc suum (89) 
cerneret tam sublimi divinaque pulchritudine nite- 
scere,haud indignum duxit, ut vel formam facture 
sum ipse indueret, sciens «squitatis esse, imo 
magis proprie dixerim, benignitatis, ut illi, que 
quidem, quantum creature licuit, eo ascendit ut 
maximam cum eo similitudinem gereret,hanc gra- 
tiam invicem rependeret, ut et ipse descenderet, 
et eamdem cum ea formam,et quecunque alia ad 
vitam spectant, communia cum ipsa haberet. Et 
exinde propter Virginis cum Deo similitudinem, 
Deus quoque ex ipsa factus est nobis similis. 

XXIII. Quod si purissime illi tantum innocentie 
suppetebat, ut ubicunque demum versaretur, 
locum ipsum in Sancta sanctorum converteret (70), 
et vix aut ne vix quidem secessu aut quovis alio, 
quod locus prebeat, presidio indigeret : nequa- 
quam tamen concedere quispiam poterit, nihil 


prorsus mansionem illam,inaccessam et ab humana D 


consuetudine remotam, ad divinam ascensionem 
Virgini profuisse, quando ipse quoque Salvator, in 
terriscum versaretur, recessu et monte, ubi Patrem 
ac Deum oraret et alloqueretur,delectatus cernitur. 

Re ipsa igitur sacra illa penetralia Beate contu- 
lerunt,ut domum suam administraret sapienter, et 


** Psal. xvii, 15. 


KB'. ᾽Λλλ᾽ ἔμοιγε δοχεῖ, τοῦτο val θεμέλιον καὶ 
ῥίζαν τῶν ἐσχάτων xal ὁψηχῶν οὐχ ἄν τις ἁμάρτοι 
καλέσας" οὐδὲν μὲν γὰρ ὑψηλότερον, Jj τι τῶν xav 
αὐτὴν, ἥ τι τῶν ἀπάντων ἵτερον, ἤ Θεὸν καθ’ ἐμᾶς 
ἐξ αὐτῆς μορφωθῆναι: πρὸς δὲ τοῦτο ἐκαῖϑεν ἢ 
πάναγνος ἔσχε τὴν ἐπιτηδειότητα. 


Ἔν γὰρ τοῖς ἀδάτοις ἡ πάνσεμνος διατρίθδουσα, 
ἐπεὶ οὐκ ἦν τι τῶν ἀνθρωπείων ἰδεῖν, ᾧ ἄν ἑαυτὴν 
ὁμοιώσειεν, ἀεὶ δὲ Θεὸν ἦν μόνον φανταζομένη. Θεῷ 
μόνῳ προσλαλοῦσα, καὶ ἡ μελέτη τῆς καρδίας 
αὐτῆς, χατὰ τὸν προφήτην φάναι Δαδὶδ, ἐνώπιον 
θεοῦ διαπαντὸς, θεόθεν μόνη τυγχάνουσα τροφῆς͵ 
καὶ πῤὸς ὁμοίωσιν Θεοῦ ὑπὲρ ἅπαντας, ἀνθρώπους 
φημὶ καὶ ἀγγέλους, ἔφθασε μορφωθεῖσα, τούτῳ δὴ 
μόνῳ τῷ συχνὰ προσομιλουμένῳ, xol otov εἶπεῖν 
γνωριζομένῳ, ἑαυτὴν, ὡς olóv τε ἦν, ἐμφερῆ ποι- 
σαμένη σαφῶς. 


Διὸ καὶ ὁ Βλάστης εἰς τοσοῦτον ὀψηλοῦ τε χαὶ 
θείου κάλλους ἑωρακὼς τὸ οἰκεῖον λαμπρυνθϑὲν 
ποίημα, οὐδὲν ἀνάξιον ᾧετο xal αὐτὸς τὴν τοῦ πλά-. 
σματος περιθέσθαι μορφὴν, δίκαιον μᾶλλον $, ἵν᾽ 
οἴχειότερον simo, φιλάνθρωπον ἐγνωκὼς, ἵν᾿ ὅπερ, 
ὅσον ἐξῆν, ἀνῆλθεν, ὡς κατ᾽ αὐτὸν γενέσθαι, τούτῳ 
χαρίσηται τὸ χατελθεῖν, τῆς τε εἰχόνος αὐτῷ κεκοι- 
γωνηχέναι καὶ τῆς ἄλλης διαίτης" ἔνθεν καὶ γέγονε 
διὰ τὴν τῆς Παρθένου πρὸς θεὸν ὁμοίωσιν θεὸς ἡμῖν 
ἐξ αὐτῆς ὅμοιος. 


KT'. Εἰ γὰρ καὶ τοσοῦτον τῇ πανάγνῳ περιῆν εἰς 
ἁγνείαν, ὥστε ὅπη περ ἀν παρῆν, Ἅγια εἶναι τὸν 
τόπον ἁγίων εὐθὺς, xal βραχέα ἢ οὐδὲν ἀναχω- 
ρήσεως fj τῆς ix τόπου δεῖσθαι συνεργείας ἑτέρας, 
ἀλλ᾽ οὐκ ἄν ἔχοι τις xal ἀπό τῆς ἀδάτου wal τῶν 
ἀνθρωπείων ἐρήμου διατριδῆς ἐκείνης μὴ πρὸς 
θείαν ὕψωσιν δόῦναι συνεργεῖν τῇ Παρθένῳ, ἕως οὗ 
καὶ τῇ γῇ παρὼν ὁ Σωτὴρ ἀναχωρήσει δείκνυται 
χαίρων xai ὄρει, τῆς πρὸς τὸν Πατέρα καὶ θεὸν εὐχῆς 
Χάριν καὶ ὁμιλίας. 


Ἐκεῖνα τοίνυν ὄντως τὰ ἄδατα τῇ μακαρίᾳ παρ- 
ἔσχον φρονίμως οἰχονομῆσαι καὶ ταῖς θεραπαινίσι, 


Ant. Ballerini note. 


(609) Jam sepe alias innuimus, Mariam ideo sin- 
gulari quadam laude uti Dei opus celebrari consue- 
visse, quod singulari prerogativa in ipsa sua con- 
ditione fuerit exornata. 

(70) His consona ea sunt, quae in S. Germani 
homilia ejusdem argumenti legimus (8 10, sup. 


pae 311), cum sacerdos puellulam alloquens ait : 
on enim te altare sanctifical, imo vero a te uber- 
rime sanctificatur. Vides autem hec ad puritatem et 
innocentiam puellulo spectare, que zingularissima 
ideo fuit, quia, ut inquiebat $ 13, Isidorus ipse, 
non in iniquitatibus concepta ipsa fuerat, 


65 SERMO IN PR/ESENTATIONEM B. V. MARLE. 66 


τὰς σεδασμίους λέγω ταύτης αἰσθήσεις, Ἐν καιρῷ, À suis ancillis, venerandis, inquam, sensibus suis, 


χατὰ τὸν θεῖον Λουχᾶν, δοῦναι τὸ σιτομέτριον. 
Τὸ δὲ σιτομέτριον, ὥς ὁ ἐμὸς λόγος, dj εὐχαίρως 
ἑχάστῃ τῶν χινήσεων διανεμηθεῖσα μελέτη ἄν εἴη 
καὶ τήρησις" ὅ δὴ καὶ ὡς σοφῶς οὕτω καὶ θαυμα- 
σίως dj Πάναγνος οἰκονομήσασα, ἐφ΄ ἅπασι τοῖς 
ὑπηργμένοις Θεῷ δέσποινα δέδειχται, Πρὸς τοῦτο 
γὰρ ἐκεῖνα βάλλειν τοῦ Σωτῆρος δοχῶ μοι τὰ ῥήματα" 
Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς οἰκονόμος καὶ φρόνιμος» 
ὅν καταστήσει ὁ Κύριος ἐπὶ τῆς θεραπείας αὖ- 
τοῦ, τοῦ δοῦναι bv καιρῷ τὸ σιτομέτριον ; Μα- 
κάριος ὁ δοῦλος ἐκεῖνος, ὄν ἐλθὼν ὁ Κύριος αὐ- 
τοῦ εὐρήσει ποιοῦντα οὕτως, ᾿Αληθῶς λέγω ὁμῖν 
ὅτι ἐπὶ πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτοῦ καταστήσει 
αὐτόν 

Περὶ ταύτης, ἔμοιγε δοκεῖ, χαὶ ὁ θεῖος ἐχεῖνο 
προεῖπε Δαδίδ' Σὺ, Κύριε, χαταμόνας ἐπ᾽ ἐλπίδι 
κατῴχισάς με' ἐχείνη γὰρ ἣ μόνωσις τῇ Παρθένῳ 
γέγονς πρόξενος τῆς ἀληθινῆς ἀλπίδος τυχεῖν, xáxsi 
τοῦτο προφητικῶς ἄν εἶπεν ἡ [Ιάναγνος, ὡς ἐμαυτὸν 
πείθω" "Hxouctv ἐκ νχοῦ ἁγίου αὑτοῦ φωνῆς uou* καὶ 
4 χραυγή μου ἐνώπιον αὐτοῦ εἰσελεύσεται εἷς τὰ ὦτα 
αὐτοῦ. 

ΚΔ΄, Ἔγωγε δὲ καὶ τὴν μυστικὴν ἐχείνην καὶ 
χρυφιωδεστάτην ἐν τοῖς ἱεροῖς οἴχησιν τῆς Παρθένου 
καὶ πρὸς τὴν εἰχόνα ταύτην οἵομαι φέρειν τοῦ υἱοῦ 
καὶ Σωτῆρος αὐτῆς. Καθάπερ γὰρ ὁ Δεσπότης, ὅτι 
μὲν ἄνθρωπος παρ᾽ αὐτῆς, κοινωνῶν ἦν καὶ ὁρώμε- 
νος τοῖς ἀνθρώποις, ἀθέατος δ᾽ ὡς Θεὸς, xal συναυ- 
λίας ἄμοιρος ἀνθρωπείας" οὕτως ἡ τῶν μεγαλείων 
τυχοῦσα τοῦ δυνατοῦ ὁρωμένη τε ἐτύγχανε καὶ 
ἀόρατος" καὶ ὡς μὲν ἀνθρώπων καὶ καθ’ ἡμᾶς͵ 
ἑωράθη τε τοῖς πολλοῖς μέχρι τριετίαν, xal μετὰ τὴν 
τοῦ ἱεροῦ ἔξοδον ἄχρι τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀνόδου: ὡς 
δὲ τὴν ἀρετὴν ὑπὲρ ἡμᾶς, xal τὸ καινὸν τῆς ψυχῆς 
κάλλος, xai, οἷον εἰπεῖν, Θεὸς ἐπίγειος, ἀθέατος οὐχ 
ἐπ᾽’ ὀλίγον κατέστη, τὸ ἀδχτον οἰχοῦσα xal θεῖον 
ἔδαφος. ὡς ἅν, ὅ προὐπέγραψεν ἐν ἑαυτῇ ὁρατὴ 
φανεῖσα καὶ ἀόρατος, ἧπερ ἔφην, τοῦτο τοῦ φανέντος 
παρ᾽ αὐτῆς ἀοράτου τε καὶ ὁρατοῦ Θεοῦ εἰχὼν ἐναργὴς 
προτεθείν. 


prouti divinus habet Lucas 49, daret tritici mensu- 
ram ín tempore. Tritici porro mensura, ut opinor, 
consideratio fuerit ac custodia ad singulos motus 
opportune adhibita. Quam sane administrationem 
cum innocentissima illa tum prudenter, tum etiam 
excellentissime gessisset, Domina constituta est 
super omnia qua Deo subsunt. Huc enim spectare 
mihi videntur illa Salvatoris verba : Quis, putas, 
est fidelis dispensator et prudens, quem constituet 
Dominus super familiam suam, ut det in tempore 
tritici mensuram ἢ Beatus ille servus, quem cum 
venerit Dominus ejus, invenerit sic facientem. Vere 
dico vobis, quoniam supra omnia, qux possidet, con- 
stituet illum **. 

De ipsa preterea et illud puto Davidem pre- 
dixisse : Tu, Domine, singulariter in spe constituisti 
me (11). Illa enim solitudo Virgini contulit,ut vere 
spei effectum consequeretur ; adeo ut ibi purissima 
(prout mihi persuadeo) propheticum illud usurpare 
potuerit : Exaudivit de templo sancto suo vocem 
meam ; et clamor mens in conspectu ejus introibil 
in aures ejus (72). 

XXIV. Illud insuper plane existimo, mysticam 
illam secretissimamque Virginis in templi pene- 
tralibus mansionem pertinere ad imaginem,quam 
gerebat, fllii ac Salvatoris sui. Quemadmodum 
enim Dominus, quatenus homo ex ipsa genitus, 
cum hominibus consuetudinem habebat, ac se vi- 
dendum prebebat,quatenus autem Deus, invisibilis 
et humani contubernii exsors manebat ; ita et illa, 
qua magnalia potentis ** nacta est, videbatur simul 
et invisibilis erat. Nimirum, quatenus ex homini- 
bus orta est, et nobis similis fuit, visa quoque est 
a multis usque ad triennium, et deinde post egres- 
sum e templo usque ad suam ascensionem in 00- 
los ; quatenus vero virtute superhumana et nova 
animi pulchritudine preecellebat,atque, si ita loqui 
fas est, divinitas erat terrestris (73), ideo haud 
breve tempus invisibilis latebat, inaccessum ac di- 
vinum illud domicilium incolens : adeo ut quod in 


gemetipsa in antecessum expressit, visibilis et invisibilis, ut dixi, apparens, hoc Dei exipsa geniti 


visibilis et invisibilis apparentis, vivida fuerit imago. 


40 Luc. xr ἀξ. *! Ibid. 43. ** Luc. 1, 49. 


Ant. Ballerini note. 
(11) Psal. rv, 10. Quod Vulgatus vertit singular- ἢ videatur. Que quidem fideles dum audirent, num - 


riter, LXX legunt καταμόνας (seorsim), idque 

Isidorus, uti patet, transfert ad solitudinem Virgi- 

nis : attamen juxta vim contextus Hebraici vox 

1725 (solitarie seu solus) referenda potius videtur 

ad Deum, qui solus in spe constituit. 

εἶ Psal. xvii, 7, sec. LXX. Nam ubi Vulgatus 
et introivit, Greca versio legit εἰσελεύσεται. 

(73) Finge, auctorem nihil sermoni inseruisse, 
quod puritatem Deiparo in sua ipsius origine 
expresse vindicaret. Nonne ad hanc opinionem au- 
ditoribus ingerendam satis ea erant, qua hoc loco 
de Virginis pulchritudine brevissime tangit?Nedum 
enim pulchram, sed pulchritudinem ipsa Mariam 
appellat, et quidem pulchritudinem novam,et talem 
cujus gratia divinitati exoquanda quodammodo 


quid locus reliquus erat suspicandi, hanc quoque 
pulchritudinem turpissima peccati macula.non secus 
ac ceteros homines,fe datam exstitisse ? Atqui hec 
virginem pulchritudinis encomia passim apud Pa- 
tres et in libris ecclesiasticis recurrunt. Ergo, 
etiamsi doctrinam de sancta Virginis origine ex- 
plicite traditam reperire non esset,germina tamen, 
e quibus sponte effloresceret, passim in deposito 
traditionis prostarent. Ceterum, cum eamdem il- 
lam doctrinam auctor diserte profiteatur, inde no- 
bis certissimum suppetit argumentum, hasce atque 
alias plures laudes, quibus Marie et puritas, et 
sanctitas, etinnocentia, et venustas commendatur, 
ab ea sententia proficisci. 


61 ISIDORI THESSALONICENSIS 68 
XXV. Verum et quod pervia Virgini sacra adyta A ΚΒ'΄. ᾿Αλλὰ xal τὸ τῇ Παρθένῳ τὰ ἄδατα ἀνθεῳχῆ- 


patuerint,et quod angelus e celo descendens ad pa- 
randum cibum illum mirabilem astiterit,hoc mihi 
praenotasse videtur, colos deinde aperiendos esse, 
ac Spiritum sanctum corporali specie, divinum 
lavacrum in Jordane Domino suscipiente, descen- 
surum. Quemadmodum enim uni Virgini,non vero 
cuipiam alteri ex universis mortalibus, reserata 
fuerunt penetralia sacra ; sic uni quoque Salvotori 
celum semet apertum tunc exhibuit. 

Quod vero ab uno summo sacerdote, semel per 
annum in Sanctasanctorum introeunte,innocentis- 
sima conspiceretur ; id rursus haud parum confert, 
ut expressiorem praeferat cum Deo similitudinem. 
Nam sicut ad Dei aspectum, quantum fas est mor- 
talibus, admitti, electis tantummodo contingit ho- 
minibus, neque vero id semper, sed quando a 
turbarum multiplici ac tenebricosa confusione 
semet proripientes, sibique unice,quantum liceat, 
vacantes in divinis ac celestibus, quo utique non 
ascendunt  turbe, conversari probe didicerint ; 
pari modo, ut etiam in hoc ostenderetur Virginis 


vat, xal ἄγγελον οὐρανόθεν χατιόντα συνεῖναι, τοῦ 
δείπνου χάριν ἐχείνου τοῦ παραδόξου, ἐχεῖνό μοι 
προγράφειν ὁπαγορεύει, τὸ τὸν οὐρανὸν ἀνεῳχθῆναι, 
xal χαταθῆναι σωματικῷ εἴδει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, 
χαταδεχομένου τὸ θεῖον ἐν ᾿Ιορδάνῃ λουτρὸν τοῦ 
Δεσπότου" οὔτε γὰρ, ὡς τῷ αρθένῳ, ἑτέρῳ τῷ τῶν 
ἁπάντων ἀνέῳγε τὰ δδατα, xai ὑπὲρ μόνου τοῦ Σω- 
τῆρος γυμνὸν οὐρανὸς τότε προὔύθηχεν ἑαυτόν. 


Τὸ δέ γε μόνῳ τῷ ἱεράρχῃ, ἅπαξ εἰσιόντι τὰ ἄδυτα, 
ὁρᾶσθαι τὴν πάναγνον οὐχ ὀλίγον, αὐτῇ καὶ τοῦτο πρὸς 
θείαν ὁμοίωσιν εἰχονίζεσθαι δίδωσιν: ὥσπερ γὰρ 
ἀνθρώπων μόνον τῶν ἱερῶν Θεὸν ὁρᾷν, ὡς ἐφικτὸν 
ἀνθρώποις, οὐχ ἀεὶ δὲ καὶ τοῦτο, ἀλλ᾽ ὅταν τῆς κάτω 


p χορίζόμενοι πολυειδοῦς xal σχιώδους πληθύος, καὶ 


μόνοις, ὡς οἷόν τέ ἐστιν, ἑαυτοῖς συνόντες, εὖ ἔχωσι 
τοῖς θείόις ἐνδιατρίδειν καὶ ὑψηλοῖς, καὶ & μὴ βά- 
σιμα τοῖς πολλοῖς" οὕτως, ἵνα τὸ πρὸς θεὸν ἐοικὸς 
κατὰ τοῦτο δειχθῇ τῆς Παρθένου, διὸ καὶ Θεὸν ἤνεγ- 
κεν, ὦ φριχτοῦ μυστηρίου | καὶ ἅπαξ ἦν θεατὴ, καὶ 
μόνῳ τῷ ἱεράρχῃ. 


cum Deo similitudo, propter quam (o tremendum mysterium !) et Deum gestavit, ipsa quoque semel in 
anno fiebat visibilis et a solo summo sacerdote videbatur. 


XXVI. Verum enimvero neque dum ipsa conspi- 
ciendam se preberet, quidquid in ea erat excel- 
lentie,comprehendere spectator valebat. Quemad- 
modum enim si cui concessum fuerit, ut in Deum 
obtutum defigat, non ideo omnia quecunquein Deo 
sunt,iste perviderit; haud aliter, si quis Virginem 
intueretur, nequaquam hic assequebatur, ut quid- 


Κζ΄. ᾿Αλλ᾽ οὐδέ γε xal ὁρωμένης συνορᾷν εἶχεν ὃ 
θεατὴς ὅσον τὸ κατ᾽ αὐτὴν μεγαλεῖον. Καθάπερ γὰρ, 
ᾧτινι θεοπτείας τυχεῖν ἐξεγένετο, οὐ πᾶν ὅσον περὶ 
Θεὸν ἐνενόησεν, οὕτως οὐχ ἦν ἄν, ὃς, ἐχείνην ἑωρα- 
χὼς, τὸ κατ᾽ ἐχείνην εἶχεν ἅπαν ὕψος καταληπτόν-" 
οὕτω γέγραφεν ἑαυτὴν ἡ Παρθένος χρώμασιν, ὡς 
εἰπεῖν, θείοις" οὕτω κατὰ τὸν Δαδὶδ ἐπ’ αὐτὴν ἀληθῶς 


quid sublime ipsi inerat, perspectum haberet. ( ἐσημειώθη τὸ φῶς τοῦ προσώπου Κυρίου, ὥστε σαφεῖς 


Adeo nempe Virgo divinis, ut ita dicam, coloribus 


ἐν ἑαυτῇ σώζειν θεοειδεῖς ἐμφερείας. 


semetipsam expressit, adeo, juxta illud Davidis 43, signatum fuerat super eam lumen vultus Domini, ut 


vivam in se Dei speciem manifestissime pre»ferret. 

Verumtamen affirmo quidem, menti incompre- 
hensibilesethumane lingue propemodum ineffabi- 
les ac deiflcas ipsi prswogativas inesse ; absit 
tamen ut parem unquam eam Deo habueris. Sed 
purissimam illam Deum utique dixeris proptervir- 
tutis ejus eminentiam, si nobis eam comparave- 
ris (74) ; si vero eamdem cum Deo conferas, hoc, 
quod re ipsa est, Virgo apparuerit, nempe homo. 

XXVII. Attamen sublimior est, ut dixi,universis 
creaturis ; et facile ac sine errandi metu cernere 
quispiam poterit, ipsam selam plusquam res crea- 
᾿ tas simul omnes, hominibus ad Dei gloriam eve- 


Λέγω δὲ ἀπερινόητα piv xal ἀνθρώποις σχεδὸν 
ἄφραστα θεουργικὰ καὶ ταύτῃ προσεῖναι πλεονεχτή- 
ματα, θεῷ δ᾽ ἐξ ἴσης οὐδέποτε' ἀλλά γε πρὸς μὲν 
ἡμᾶς Θεὸν ἄν εἴποις τὴν πάναγνον τῇ καθ’ ὑπερδολὴν 
αὐτῆς ἀρετῆ, πρὸς δὲ Θεὸν, τοῦτ᾽ αὐτὸ ὃπερ ἐστὶν- 
ἄνθρωπος ἣ Παρθένος. 


ΚΖ, ΠΙλὴν, ὅπερ ἔφην, χτίσεως ἀπάσης ὑπερκει- 
μένη, καὶ μόνην ἔχειν ἴδοι τις ἄν ἀτεχνῶς πρὸς 
δόξαν ἄγειν ἀνθρώπους Θεοῦ, μεῖζον ἤ πᾶσα ἧ 
ποίησις δόναται" εἴπερ γὰρ ἄγγελοι, οὐρανός τε καὶ 


hendis parem esse. Et sane licet ab initio neque D ἥλιος ἢ χορὸς ἀστέρων, καὶ γῆ καὶ θάλασσα, καὶ 


angeli (73), neque celum, neque sol aut astrorum 


55 Psal. tv, 7. 


φυτῶν παντοδαπὴ xal παράδοξος ἱστουργία, ταῦτα 


Ant. Ballerini note. 


(1&) Si ineffabiles adeo ac menti impervis cele- 
brantur beatissime Virginis prerogative ; si com- 
parata ad reliquos homines beatissima Virgo ins- 
tar numinis habenda dicitur ; prepostere ergo 
agunt, qui pertinentiaad sancte Virginis originem 
eodem palmo dimetiri presumunt, quo cum ce&- 
teris hominibus utuntur. 

. (18) Argumentatio auctoris postulat, ut eminen- 
&ort quadam ralione splendeant in Deipara, quas- 


cunque paue munera angelis collata fuerint. At- 
qui illud angelis eque ac primis hominibus do- 
num collatum fuit, ut gratiam divinam simul cum 
natura a Dei gratuita liberalitate acciperent. Ergo 
hoc donum Deiparae negare nefas est : imo cum et 
angelis et protoparentibus longissime Virgo pre- 
celleret, uberius illud idem et nobilius impertitum 
ipsi fuisse plane existimandum. 


69 SERMO IN PRJESENTATIONEM B. Y. MARLAE. T0 


δὲ μὴ τὴν πρώτην ὑπέστη, οὐχ ἄν ἔλαττον ἥ νῦν Α corona, neque terra ac mare, plantarumque tam 


φρονεῖν ἧκον ἄνθρωποι Θεοῦ, τῆς ἀπαραμίλλου μό- 
σης φανείσης Παρθένου. 


varius ac stupendus ornatus licet, inquam, haeo 
omnia condita ab initio non fuissent :nihilo tamen 


minus quam modo homines, hec sola Virgine incomparabili ostensa, ad intelligenda que Dei sunt 


pervenire potuissent. 

Τὰ χρείττω δὲ μάλιστα λαμπρά μὲν καθ᾽ αὐτὰ, 
χαὶ θαύματος οὐ μιχρὰν ἀφιέντα φωνήν" πρὸς δὲ 
γε τὴν βασιλίδα, fj νὸν τοῦ παντὸς ἕἔτεχε βασιλέα, 
χαὶ τὰ λυσιτελέστατα πᾶσι παρέσχεν, οὐδ' ὅσον 
ὑποδέδηκεν, ἔνεστι συνιδεῖν ὅς δ᾽ ἐν μείζονος 
ἔργου καθ᾽ ὑπεροχὴν εἴη δημιουργὸς, οὐχ ἄρ᾽ ἀνάγκη 
καὶ ἥττω ποίησιν εἰς ἔπαινον τούτῳ προσεῖναι" τῷ 
γὰρ μεγάλα τεχνουργεῖν δυναμένῳ καὶ τῶν ἐλαχί- 
στων ἅπας ἄν εἶναι ποιητὴν ουγχωρήσειεν, "IIpxet 
τοίνυν ἢ πάναγνος, ὡς εἴρηται, μόνη, xai μηδενὸς 
τῶν γενητῶς ὑποστάντος ἑτέρου, τὴν μεγαλουργικὴν 
τοῦ Θεοῦ χηρύττειν δόξαν, ὥσπερ ἂν εἰ xai τὰ 
λοιπὰ πάντα παρῆσαν. 


Pressertim vero qua nobiliores in creaturis ha- 
bentur,splendide illae quidem inter reliquas sunt, 
80 voce non tenui admirandam Creatoris gloriam 
depreidicant ; attamen si ad Reginam,que univer- 
sorum Regem progenuit atque universis summum 
bonum adduxit, comparentur, ne ille vilescunt, 
quantum nec cogitatione assequi fas est.Porro qui 
prestantissimi cujusdamoperisauetor exstiterit,hia 
profecto non indiget, ut ex ignobilioribus facturis 
sibi laudes accedant. Facile enim quisque dabit, 
eum qui magna potuit efficere,etiam minima pre- 
stare posse.Ergo etiamsi nulla alia e creatis rebua 


D exstitisset, sola purissima, uti dictum est,ad pre- 


dicandam divias magniflcentie gloriam, non secus ac si et reliqua omnia adessent, plenissime suffi- 


ceret. 


Γέγονε δὲ διὰ τοῦτ᾽, ἄν φαίην. xdxsiva, ἵν᾿ ὅπως 
εἴη πολλῶν χαὶ τηλιχούτων χαὶ ἐς ὅσον χρείττων 
οὕτη φανείη" ἔτι δὲ xal ἵν’ ἔχοι Θεὸς δι’ αὐτῆς, οἷς 
ἂν πεῤιφχνεστέραν χορηγήσειες τὴν παρ᾽ ἑαυτυῦ 
ἀγαθότητα' ἧς πᾶσα μὲν ἔργον d κτίσις, αὐτῇ δ’ 
εἴ τι σεμνὸν τοῦτ᾽ εἵληφε διὰ τῆς Παρθένου" οὕτω 
θαῦμα θαυμάτων ἧ πάνσεμνος, xal τῶν ὄντων οὐδὲν, 
θεοῦ δίχα, μεγαλοπρεπέστερον ταύτης, 


Verum bec idcirco condita dicerem,ut apparere 
posset,quot et quantis et quam magno intervallo 
ipsa omnibus hisce excelleret (76) ; vel prwterea 
hac etiam de causa,ut alia quepiam adessent, in 
qus Deus bonitatis sue effectus splendidiores 
effundere per eamdem posset. Et hujus quidem 
bonitatis opus est omnis quecunque exstat crea« 
tura ; verum si quid augusti in ipsa relucet,hoc per 


Virginem assecuta est : adeo augustissimo illa miraculum est miraculorum, ac nihil eorum que exsis« 


tunt, excepto Deo, est ipsa magnificentius ? 


KII* Ὅθεν εἰ vàxsivo θαύματος οὐ μιχροῦ, ὅ νῦν (|. XXVIII. Proinde etsi haud leviter stupendum 


ἡμᾶς θαυμάσαι χεχίνηχε, λέγω δὲ τὴν xav! ἐχεῖνο 
τῆς ἡλικίας ἐν τοῖς ἀδύτοις παράδοξον εἴσοδον τῆς 
πανάγνου, ἐμοὶ δὲ οὐ τοσοῦτον τοῦτο δοχεῖ gauua- 
στὸν, ὅσον εἴ μηδὲ τὴν ἀρχὴν τοῦτ᾽ ἐγεγόνει" οὐ γὰρ, 
τὰ μέγιστα ἐνδειχνυμένου τοῦ δυνατοῦ, θαυμάζειν 
χρή" ἀλλὰ τούναντίον, εἰ χαινὰ πράττειν ἐξὸν τῷ 
ἰσχυρῷ, ὁ δὲ τὴν αὐτὴν τοῖς πολλοῖς βαδίζειν αἷ- 
ρεῖται, 


Ἐπεὶ δὲ οὐδ᾽ ἄν, εἶ τι xal φαῖμεν ἄνθρωποι περὶ 
αὐτῆς, τὸν εἰκότα ἄν ποτε πλέξαιμεν xpóxov, ἐπὶ δὲ 
τῶν μεγίστων ἡ σιγὴ θαύματος ἑνίοτε μήνυμα 
γίνεται xxl νῦν, τὰ τῆς ὑμνουμένης ὅτι θαύματος 
πέρα, σιγὴν ἡμᾶς αἱρετέον. Ely δὲ ἡμῖν xal φθέγ- 


γεσθαι περὶ αὐτῆς, xal σιγᾷν ὅτ᾽ ἄμεινον τῇ τῆς D 


πανυμνήτου δὴ ταύτης χάριτι, fv ὡς ἄγχυραν 
ἔχομεν τὴς ψυχῆς, κατὰ τὸν μαχάριον Π]αῦλον 
εἰπεῖν, ἀσφαλῆ τε xal βεύδαίαν, xal εἰσερχομένην 
εἰς τὸ ἐσώτερον τοῦ καταπετάσματος, ὅπου 
πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθεν ᾿Ιησοῦς, d τὸ τε 
χράτος καὶ d προσχύνησις οὖν τῷ Πατρὶ xal τῷ 


illud sit,quod nunc in admirationem nos rapuit, 
innocentissime scilicet tenella adeo etate in sacra 
adyta ingressus ; mihi tamen non adeo stupendum 
hoc videtur, ac si ne id quidem factum fuisset. 
Neque enim est cur miremur,quod maxima osten- 
dat opera qui potens est ; illud potius admiratione 
dignum, quod communem ceteris viam terere is 
malit, cujus virtuti paratissimum est stupenda 
peragere. 

Ceterum cum quidquid demum de ipsa dicere 
homines valeamus,nunquam parem meritis coro- 
nam laudum texere possimus, in rebus vero maxi- 
mis quandoque silentium indicium sit admiratio- 
nis ; propterea cum etiam in present prerogative 
illiusque collaudanda est, qualibet admiratione 
sint majores, prestat ut eas silentio veneremur. 
Utinam vero nobis contingat, ut et loquamur de 
ipsa, et taceamus,prouti tempus exigit, idque per- 
gratiam ejusdem omni laude dignissime, quam ut 
cum beato Paulo loquar, sicut anchoram habemus 
anime tutam ac firmam, et incedentem usque ad 


Ant. Ballerini note. 


(76) Si Deus alia condidit, ut ex comparatione 
elucesceret,quanto Deipara ceeteris omnibus unde- 
quaque excelleret ; ignobilem ergo sortiri non 


potuit originem,quamnobilem adeo et splendidam 
tum angeli tum primi homines sortiti sunt. 


7" ISIDORI THESSALONIORNSIS Ta 


iuteriora velaminis, ubi precursor pro nobis introi- A ἁγίῳ Πνεύματι εἷς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν ᾿αἴω- 


vit Jesu ^, cui et imperium et adoratio cum Patre 
et Spiritu sancto per infinita secula seculorum. 
À men. 

SERMO III. 


In Annnntiationem gloriosz et gratia plene Domine 
nostre Deipara et semper Virginis Maris. 


I.Lztentur coli et exzsultet terra Κ΄, plaudant angeli 
et letitia gestiant homines, et universe hodierna 
die hilarescant creature ; quandoquidem Creator 
omnium nunc gaudio hanc rerum universitatem, 
gaudens ipse, replet. Nunc ipse venit, ut quie 
inimica ipsi erant, denuo sibi reconciliet : nunc 
tristitiam e peccato enatam solvit; nunc letitiam, 
velut novum quemdam aerem, omnibus effundit : 
nunc pre solari radio universis terre finibus 
jucundissima luce splendet. Nunc, juxta divinitus 
insonantem lsaie vocem, induit nos vestimento 
salutis, et. indumento  lztitie circumdedit nos "8. 
Nunc Jeremias, lamentabilos illas olim ciens voces, 
palinodiam recipit,et opportune, Dei velut perso- 
nam agens,illud denuntiat ; Propitius ero iniqui- 
tatibus hominum, et peccata eorum non memora- 
bor amplius ". Nunc coli venustas ac lucida 
astrorum corona splendoris hodierni jucunditate 


νων ᾿Αμήν. 


ΛΟΙῸΣ Γ΄. 


Bl. τὸν ἘΕὐαγγελισμὸν τῆς 
χεχαριτωμένης Δεσποίνης ἡμών 
᾿Αειπαρθένου Μαρίας. 

Α΄. Εὐφραινέσθωσαν οἱ οὐρανοὶ καὶ ἀγαλλιάσθω 
ἡ γῆ᾽ κροτείτωσαν ἄγγελοι' καὶ σκιρτάτωσαν ἄνθρω- 
ποι, xal πᾶσα dj χτίσις φαιδρυνέσθω σήμερον, ὅτι 
ὁ πάντων Κτιστης νῦν χαρᾶς ἐμπίπλησι χαίρων τὸ 
πᾶν. Νῦν sl; διαλλαγὰς χωρεῖ τῶν ἀπηχθη μένων' 
νῦν λύει τὴν ἐξ ἁμαρτίας κατήφειαν’ νῦν, ὡς ἄλλον 
ἀέρα, πᾶσιν εὐφροσύνην ἐξέχεε: νῦν ὑπὲρ ἥλιον 


πανυπερενδόξου καὶ 
Θεοτόχου καὶ 


B λάμπει τοῖς πέρασι θυμηδίαν. Νῦν ἱμάτιον ἐνέδυσε 


σωτηρίου καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης περιέδαλεν ἡμᾶς, 
παρὰ τὴν θεόχροτον Ἡσαΐου φωνήν. Νῦν ὁ θρηνό- 
φθογγος Ἱερεμίας, παλινῳδίαν πλάχων, ὡς ἐκ Θεοῦ 
κατὰ χαιρὸν ἐρεῖ" λεως ἔσομαι ταῖς ἀδικίαις 
τῶν ἀνθρώπων, xai τῶν ἀμαρτιῶν αὐτῶν οὐ 
μὴ μνησθῶ ἔτι. Νῦν οὐρανοῦ χάλλος καὶ φωτοειδὴς 
ἀστέρων χύχλος, ἥττων vic τέρψιν τῆς προχειμέὲ- 
vn& λαμπρότητος, Νῦν εὔκαιρον εἰπεῖν τὸ, Δόξα 
ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις 


εὐδοχία. 


vincuntur. Nunc opportunum tempus est illud clamandi; Gloaia in altissimis Deo et in terra paz, 


hominibus bona (Dei) voluntas (17). 

Nam qui celum,terramque, et solem prius effe. 
cit, ceteraque magnificentie sua opera splendere 
jussit, nunc,id quod ab initio creatum non fuit, 
vel creatum non perduravit, gaudium, ut ita 
dicam, condit Etquemadmodumy,Fiat luz, dixit *5, 
et facta est lux, et eodem plane modo ceeteras res, 
varias quidem sed mire inter se connexas,e nihilo 
eduxit; sic nunc per angelum, Ave,dixit illi gratia 
plene. 

II. Hoe videlicet Ave quodammodo nunc ipse 
creat,et ut omnes undequaque pervadat creaturas 
mandat, potestatemque omnibus qui animum ad- 
vertant facit, ut ipsarum venustatem aureumque 
in ipsis pulcherrime intextum ornatum, qui gaudii 
affectus est illis conveniens, percipere sensu 
queant. Nam qui jugi aliquo malo affligitur et 
tristitia occupatur, non ita comparatus est, ut 
nature pulchritudinem et mirabilitatem investigan- 
do persentire possit ; adeo ut,nisi hoc Ave nunc 
prodiisset, deficeret sane et illaudatum jaceret 
quidquid magni(lcentir in opere creationis elucet. 
Quoniam vero non ferebat Domini benignitas, ut 
quoad nobiliorem hanc partem, quoad gaudium vi- 
delicet,creaturas suas male habere perrnitteret ; 
idcirco nunc et gaudium condit, quod rebus jam 


*4 Hebr. vi, 19, 20. 55 Psal. xcv, 11. 
Δ Gen. 1, 3 


46 Isa. Lxi, 10. 


'O γὰρ οὐρανὲν xal γῆν xai ἥλιον πρὶν ὑποστή 
σας, καὶ τὰ λαμπρὰ τῆς ἄχλης μεγαλουργίας, νῦν, 
ὡς εἰπεῖν, ὅ τὴν ἀρχὴν οὐχ ὑπέστη fj χτισθὲν οὐ 
διέμεινε, τὴν χαρὰν ὑφίστησι. — Kal καθάπερ, 
Γενηθήτω φῶς, εἶπε, xal ἐγένετο, xal νὴν ποικί- 
λην ἄλύσιν πάσαν τῶν γενητῶν τοῦτον πασήγαγε 
τὸν τρόπον' οὕτω νῦν, Χαῖρε, φησὶ δι’ ἀγγέλου τῷ 
κεχαριτωμένῃ. 


Β΄. Τοῦτο τὴ τὸ Χαΐρε νῦν ὡσανεὶ πλαστουργῶν, 
xai περιλαδεῖν πέμπων ἄπασαν κτίσιν, ἧς τὴν 
χάριν xal τὴν καλλίπλοχον ἐν αὐτῇ χρυσουργίαν ἣ τοῦ 
χαίρειν αἴσθησις αἰσθάνεσθαι τοῖς προσέχουσι χορη- 
γεῖ, Ἐπείπερ τὸ πάσχον ἀεὶ λύπῃ συνὸν φύσεως 
κάλλος καὶ θαῦμα οὐ πέφυχεν ἐρευνᾷν᾽ ὥστε καὶ 
εἴ μὴ τὸ χαίρειν τοῦτο νῦν ἐγεγόνει, ῥέον ἄν ἀκήρυκτον 
διετέλει τὸ φαιδρὸν ἅπαν τῆς δημιουργίας. Ἐπεὶ δ' 
οὐχ ἦν οὕτω τοῦ ἀγαθοῦ Δεσπότου τὴν κρείττω μοῖραν, 
λέγω δὲ τὴν χαρὰν, περιιδεῖν δυστυχοῦσαν τὴν κτί- 
σιν, διὰ τοῦτο καὶ δημιουργεῖ νῦν τὸ χαίρεϊν, ὅ πά- 
λαι μὲν ἐφίλει τοῖς οὖσι προσθεῖναι, τὸ δ᾽ ἱκανὸν 
οὐχ εὕρισχε σχεῦος, ὅ χαὶ φυλάξαι τὸ δοθὲν καὶ μετα- 
δοῦναι δυνατῶς ἵξει, Νῦν γὰρ τῷ ὑπερφοεῖ τούτῳ 

ανέντι xal εὐρυχωροτάτῳ δοχείῳ ἡ πολυύμνητος 
& τοῦτο πάντως Παρθένος, μηνύει μὲν τὸ 
*! Jerem. xxvi, 34, sec. LXX cap. xxxvni, 34 


Ant. Ballerini note. 


(71) Luc. it. 14. Notum est, in hoc Luce versi- 
culo tantisper a Graco textu differre vulgatam ver- 
sionem.Conferri possunt, que de eodem versiculo 


erudite pro more suo scripsit Franc. Xaverius 
Patritius (De evangeliis, lib. 1, dissert. 24, 8 12, 
edit. Friburg. 1853.) 


13 7 SERMO IN ANNUNTIATIONEM B. V. MARLE. " 
χαῖρε, οἱονεὶ τῇ προσρήσει ταύτῃ δειχνὺς, ὄτιπερ τὸ ἡ exsistentibussanelubensadjungere antea voluisset; 
φιλούμενον εὖρξ᾽ χαθὰ xal ἡμεῖς τοῖς φίλοις οὕτω — sed vas idoneum non inveniebat, quod et datum 
custodire, et in alios illud posset tranfundere. Et 
sane cum apparueit nunc supernaturale hoc et amplissimum receptaculum (78), qu: omnino est 
Virgo illa omni laude dignissima, huic utique gaudium istud annuntiat, velut hac salutatione ostendere 
velit, se demum invenisse quod diu cupiebat; quippe nos quoque amicos, si forte obviam occurrent, 


, * , 
7:9932'Y02290U£v ἐντυγοόντες, 


hoc modo solemus compellare. 


I'. 'O δὲ λογος οὗτος οἷόν τινα φύσιν ἄλλην τοῖς À 


προὐποστᾶσι, καὶ τὸ “χαίρειν προτέπλασεν ὑποστῇ - 
σας. Διὰ τοῦτο σήμερον χαίρε: μὲν ὁ Κτίστης, τὸ 
χαίρειν παράγων. Ηῶς γάρ οὗ ; ὁπότε xal ὁ μυρον 
συνθεὶς μυρίζει διὰ τὸ πλάττειν. Χαίρει δὲ χαὶ ἣ 
ποίητις πᾶσα, τὸ εὐωδέστατον δὴ τοῦτο μύρον, φημὶ 
δὲ τὴν χαρὰν, ἐπ’ αὐτὴν ὑποδεχομένη χεόμενον. 
Οὐδὲν ἄτα τῶν Üvttov χαρᾶς ἄμοιρον σήμερον. 


᾿Αλλ᾽ ἵνα τοῦτο σαφέστεοον γένηται, xal διὰ πολ- 
λοὺς μὲν ἄλλους, οὐχ ἄκαιρον δὲ xal δι᾽ ὃν εἴρηται 
τ 4 t ? ^ b] 
λόγον, δῆλον μὲν ὅτι χαίρει Θεός, Χαίρουσι δὲ xai 
LÀ “΄ ^ o! 
&yvcÀot, τῆς δημιουργήθείσης πεφηνότες διάχονοι 
χαρᾶς. ᾿Αλλὰ καὶ ἄνθρωποι χαίρουσιν’ ἐπείπερ 
οὐχ ἡλιακοῦ δίσχου, οὐ χαμάρας οὐρανίου, οὐχ 
ἀγγελικῆς φύσεως, οὐχ ἄλλου τοῦ τῶν ἁπάντων 
ποὺς ὑποδοχὴν τῆς χαινῆς ταύτης χαρᾶς ἐδέησε τῷ 
Θεῷ, ἁλλὰ τοῦ παρθενικοῦ δὴ μόνου xal πανάγνου͵ 
xai διιοφυοὺῦς τούτοις οἴχου. Οὐχ ἀπειχὸς δὲ xai τὴν 
λοιπὴν χαίρειν ὕλην, τὸν ἑαυτῆς δεσπότην, τὸν ἂν - 
θρωπον λέγω, διὰ γὰρ τοῦτον ἐχείνη, τὸ βαρὺ τῆς 
- ,; * * 
692505, ὡς εἰπεῖν, αἰσθομένη περιδυόμενον. Τὰ γὰρ 
" ' a 4 , e E: 
ὄρη xai ol βουνοὶ, φησὶν ὁ θαυμάσιος Hoatac, 
ἐξαλοῦνται, προσδεχόμενοι ἡμᾶς ἐν χαρᾷ' καὶ 
πάντα τὰ ξύλα τοῦ ἀγροῦ ἐπιχροτήσει τοῖς χλά- 
ὃοις, ᾿Αλλως τε xal εἰ πᾶσχ ἡ χτίσις συστενάζει, 
ἢ φησιν ὁ μακάριος []χῦλος, xai συγχαίρειν ἀνάγχη 
χαίρουσιν, Ἑπεὶ xal φρορᾶς μετέσχε διὰ τὸν ἀν- 
θιωπον᾿ καὶ ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας 
τῆς οθορᾶς, χατὰ τὸν θεῖον xai τοῦτο ἰ]αῦλον, 
- ^ [dd -- - 4 , 
ἡμῶν, δι᾽ οὕς νῦν τῇ κτίσει τὸ πάσχειν, χομισα- 
MJ * 
μένων τὰ ὑψηλά. Λοιπὸν ἄρα μεστὰ σήμερον üÀm- 
49 Dom. viti, 22. 


lil. Hec porro vox, eum gaudium creat, tum 
quandam aliam veluti naturam exstantibus rebus 
addidit. Quocirca Creator, dum gaudium hodierna 
die producit, gaudet et ipse. Quidni enim ? quando: 
quidem etiam qui unguenta conficit, ex ipsa effe- 
clione unguenti odore perfunditur. Sed universe 
simul creatura letitia gestiunt, fragrantissimum 
hoc unguentum,gaudium scilicet,in seipsas effusum 
excipientes. Quamobrem nihil ex omnibus quo 
exstant, hodierna die gaudii expers cernitur. 

Atque, ut id manifestius celuceat, exploratum 
sane est, gaudere Deum cum multas alias ob cau- 
sas, tum etiam non absurde propter illam, quam 
diximus. Gaudent porro et angeli, qui creati gau- 
dii exstiterunt ministri. Sed gaudent et homines ; 


p quippe Deus ad novum hoc gaudium excipiendum 


non orbem solarem, non coli convexa, non ange- 
licam naturam, aut aliam quampiam e ceteris re- 
bus omnibus, sed virginem tantummodo purissi- 
mumque (79), et eamdem cum hominibus naturam 
habens, habitaculum quesivit. Non est autem abs 
re ut et relique materiales creaturz gaudeant, 
dum suum ipsarum dominum, hominem scilicet 
(nam propter hunc create illae fuerunt), gravem 
supercilii marorem deposuisse quodammodo sen. 
tiunt. Montes enim et colles, inquit admirabilis ille 
Isaias, exsilient exspectantes nos in gaudio, et om- 
nia ligna agri applaudent. ramis (80). Presertim 
vero quod si creatura omnis, quemadmodum in - 
quit beatus Pa.lus, ingemiscit *, necesse est pro- 
fecto, ut etiam gaudentibus congaudeat ; et quan- 
doquidem corruptioni subjecta fuit propter homi- 
nem, sic etiam a. corruptionis servitute liberabitur, 


Ant. Ballerini nota. 


(18) Disertius hanc doctrinam auctor evolverat 
8$ V, VI homiliz, qua faustissimum Deiparo diem 
natalem celebrat (sup. fart t pag. 214 219), οἱ 
hiec summa ejus est, nullum ex Ade filiis, quippe 
qui omnes paterna labe corrupti fuerant, inveniri 
potuisse, qui Deo ad salvandum humanum gcnus 
descendere percupienti dignum prebere hospitium 
posset, donec Maria innocentissima affulsit, quz, 
utpote labis illius expers, merito ct hoc in loco 
ceu vas natura communes leges ordinemque excedens, 
celebratur. 

(19) Vide quomodo summa puritas, quam in 
Deipara suspicimus, a virginitate distinguatur ; et 
simul adverte, quomodo ad puritateim a virginitate 
distinctam  significandam — auctor utatur voce 
πανάγνου ; exinde confirmatur id, quod alias (in 
not. ad 8 XIV ejusdem Isidori homilice in Prasent. 
Deipare, part. 1, pag. ἀφ) adnotavimus, quam 
longe ab exhibenda sincera SS. Patrum sententia 
discesserit Combeflsius, qui voces illas ἁγνὴ, 


PaTROoL. Ga. CXXXIX. 


πάναγνος ὑπέρχγνος de Deipara usurpatas, studio- 
sissime ad castitatem significandam numquam non 
pertrahit. Cujusmodi porro intelligenda sit puritas 
Virginis, quam l!sidorus hoc loco celebrat, non 
aquivoce demonstrat comparatio ibidem institula 
cum sole, cum colis, cum angelicis creaturis : 
nilil enim his aptius occurrit ad summam, qu:e 
excogitari queat.ab omni navo puritatem indican- 
dam. Itaque si hisce, utcunque purissimis, purior 
tamen perspicacissimis Dei oculis visa est Virgo 
beatissima,remotio ergo ab omni labecula pra sole, 
pro colis, pre angelis, prz» creaturis quibusvis 
Maria fuit. Exinde vero gloria illa humans stirpis, 
quod Mariam congenerem habuerit ; qua de re vide 
qua in Praefatione ad Georgi Nicomediensis frag- 
mentum diximus (sup. part. t, pag. 149). 

(80) Isa. 1v, 12 sec. LXX ; nam Vulgatus: 
Montes οἱ colles cantabunt coram vobis laudem, el 
omnia ligna regionis plaudent manu. 


19 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


16 


quod pariter affirmat divinus ille Paulus 9, cum A θῶς εἶναι πάντα χαρᾶς, ἀγαλλιάσεως πλήρη, φαι- 


nos, quorum causa nunc omnis creatura patitur, 
colestia adepti fuerimus. Omnia itaque hodierna 


δρότητι διαλάμποντα, dyAaiq παντοὐχπῇ xal χάριτι 
στίλθοντα. 


die gaudio exundant, omnia exsultationis plena sunt, hilaritate fulgentia, omni splendore ac venustate 


rutilantia. 

IV. Quod vero in communi omnium, quotquot 
exstant, lztitia, ille nequitic; artifex ne prope qui- 
dem accedere ad hanc jucuuditatem audeat, nihil 
est mirandum.Cum enim sponte sua tenebris illis 
sese ipse immerserit, sane volens pravitatem non 
effugit, nec claritatem quaesivit, sed perstitit illis 
ipsis sese oblectans miseriis, in quas utique pro- 
lapsus est. Quicunque porro mente prediti sunt, 
haud consonum rationi fuerit, ut vel inviti ea 
adipiscantur, qua voluntatis arbitrio sunt sub- 
jecta ; qua enim quisquis rejicit, nequaquam par 
est, ut eorum particeps ipse evadat. Non erat igi- 
ture re, ad letitioe convivium apostatam illum 
advocare, qui nec gaudio inde affectus ipse fuisset, 
nec astitisset lubens. Perinde enim prope fuis- 
set, ac si quis suem cono gaudentem jucunditati 
florum immitteret; quo sane neque gratum ipsi 
aliquid faceret, a suis illum deliciis vi abstrahens, 
el. pratorum venustati inferret injuriam. Propterea 
a communi omnium gaudio mansit exclusus,quippe 
qui eliamsi fuisset vocatus, affuissel invilus, et 
probro futurus esset; sed in judicium magni diei 
vinculis aeternis sub caligine?! reservatus est, in- 
quit, apostolus Judas, et in ignem ipsi paratum, 


A', Et δὲ, πάντων μὲν τῶν ὄντων χαρᾶς ἀπολα- 
θόντων, οὐδ᾽ ἐγγὺς γίνεται τῆς ὥρας ὁ τῆς καχίας 
ὀημιουργὸς, θαυμαστὸν οὐδέν. ᾿ἕκὼν γὰρ οὗτος τὸ 
σχότος παθὼν, ἔἐχὼν, οὐ διέφυγε τὴν μοχθτ,ρίαν. 
οὐδὲ τὴν λαμπρότητα ἐπεζήτησεν, ἀλλ᾽ ἔμεινεν 
ἐντρυφῶν, ἧπερ ἐμπέπτωχεν ἀθλιότητι. "A δὲ τῶν 
ἑκόντων ἐν τοῖς νοῦν ἔχουσιν, εὑρεῖν ἄχοντα, λόγον 
οὐκ ἂν εἴη σῶζον: ἃ γάρ τις ἀπωθεῖται, λαθεῖν 
οὐχ ἔνι. Καλεῖν ἄρα πρὸς εὐωχίαν, ἦ μήτε χαίρων 
ὁ ἀποστάτης, μήτε γνώμην διδοὺς ἦν, πόῤῥω τῶν 
ἀχολούθων., ᾿Εγίνετο γὰρ ἂν παραπλήσιον, ὥσπερ 
εἴ τις χοῖρον, βορδόρῳ “χαίροντα, ἐπ᾿ ἀνθέων ἄτοι 
τερπνότητα, μήτ᾽ ἐχεῖνον εὐφραίνων, τῶν φίλων 
ἀφέλχων, xal τῶν λειμώνων ὑδοίζων τὴν χάριν͵ 
Διὰ τοῦτο ἔξω μὲν τῆς παγχοσμίου χαρᾶς, ὡς οὔτε 
θέλων, καὶ προσυδρίσων, εἴγ᾽ ἐκέκλητο, τετήσηται" 
εἰς δὲ χρίσιν μεγάλης ἡμέρας δεσμοῖς ἀϊδίοις 
ὑπὸ ζόφον, Ἰούδας φησὶν ὁ ἀπόστολος, xal τὸ f,zot- 
μασμένον πῦρ, ὡς ἐν Εὐχγγελίοις ἀκούομεν. Ὧν 
[Xp ἀπειλουμένων ἤ καλουμένων ἡ διόρθωσις τίχτε- 
ται, καὶ τοῦτο, χαθύσον ἕχατερον ἐγχωρεῖ, P xai 
ἄμφω, τούτων ἀεὶ τῷ Θεῷ μέλει" οἷος δὲ μὴ τὸ 
σωφρονεῖν ἐχεῖθεν, ὄλεθρος dj ἐπίχριτις, καὶ toj. 
τῶν ἑχατέρου Νινευῖται μάρτυρες xxi Σοδομῖται. 


sicut in Evangeliis legimus **, Etenim si quis emendantur, vel nimis conterriti vel suavi vocatione 
attracti, utcunque id sive alterutro tantum, vel utroque modo contingat, eorum Deus nunquam curam 
non gerit; si quis autem inde non resipiscat (81), in perniciem judicium vertitur; et hoc quidem 


utrumque Ninivitze ac Sodomito testantur. 


V. Sed prwsertim nullo prorsus modo decebat,ut (| ἘΝ Ἄλλως τε καὶ οὐδ᾽ ἂν εἰχότως τῷ χορῷ συν" 


exslantium omnium choro adjungeretur ille, qui 
cum ab eo, qui sua natura beatitudo est ac plena 
lux, recesserit, et caligo ipse effectus cst, et da- 
tam sibi naturaliter intelligendi vim, in id, quod 
est nihilum, insumit, quemadmodum divinus quo- 
que ille Maximus alicubi dixit ; perinde scilicet ac 
lucidum non est, quidquid eo caret, a quo lumen 
accipiat, nec vivens est, quisquis a vit: principio 
sejungitur. Quam etiam ob causam, ut arbitror, 
Deus cuncta valde bona appellavit 53 post. illam 
apostatz» ruinam, propterea scilicet quod a bono- 
rum cotu auctor ille malorum avulsus esset, ac 
propemodum mortuus, seu potius corruptus atque 
recensitus (82). 

56? Rom. virt, 21, 


δι Jud. 6. ** Matth, xxv, &1. 


Ant. 


* “-- 4, ^—- 

δεθείη τῶν ὄντων, τοῦ μακαρίου xal παμφαοῦς by. 

τος ἀποστὰς, ζόφος τε γεγονὼς, xal περὶ τὸ μὴ ὃν 

τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ χατὰ oustv νοεοὰν δχπανῶν δό- 
n5 3 ᾿ ν᾿ . , 

ναμῖιν, ὡς που καὶ Μάξιμος ὁ θεσπέσιος εἔρηχε' 

καθάπερ οὐ φωτεινὸν, ὃ τοῦ φωτίζοντος ἔρημον, 

9 «Ὁ -- "- -- 

οὐδὲ ζῶν ὁ μὴ τῷ τῆς QT. αἰτίῳ συνών. Δι’ ὃν, 

οἶμαι, λόγον xai μετὰ τὸν χρημνὸν ἐχεῖνον τοῦ 
, * Ld - * 

χποστάτου κατὰ μεθ ὑπερύυλῆς ὁ Θεὸς πάντα 

προσεῖπεν, ἅτε τοῦ χύχληου τῶν καλῶν ἐχραγέντος 

τοῦ ἀρχεκάχου, xal olovei τεθνηχότος, ἢ μᾶλλον 
i ! διὰ 3) m" 7, λ ΡΝ 

διαφθαρέντος, καὶ 012 τοῦτο πᾶσι μὴ περιγραφο- 

μένου τοῖς οὖσιν. 

adeo inter reliqua omnia, quo exstarent, minime 


U Gen. 1, 31. 
Ballerini notae. 


(81) Ex his patet, Isidorum ab iis non dissentire, ἢ nomie, quam cum suis creaturis Deus servarit), id 


qui putant, etiam diabolo, dum adhuc viator esset, 
per divinam elementiam,quam pervicax contempsit, 
aliquem resipiscendi locum relictum fuisse (vid. 
Suarez, De angelis, lib. vin, cap. !) : et huc spectat, 
quod. auctor. pailo. ante. priemiserat. inquiens : 
βου illis se misertis obleetans, ii quas prolapsus 
fuerat. Quod. ergo. addit. [sidorus. diabolum ad 
communem lwetitiam vocatum non fuisse (qua 
quidem potius quam ad tempus dominica incarna- 
LUonis, referenda generatim sunt ad ordinem eco- 


non de negata aliqua vocatione ad poenitentiam 
accipiendum est, sed de exclusione a participando 
gaudio quod reconciliationem sequitur. 

(82) Hiec scilicet co sensu accipienda sunt,quem 
$. Thomas (De mal. q. 16, arl 5, ad 1) sic effert : 
Bona naturalia in angelis «malis: sunt integra quan - 
tum attinet ad nature ordinem ; Sun? (amen corrupta 
vel depravata, seu imminuta. per. comparationem ad 
capacitatem gratia vel gloria. 


Tl SERMO IN ANNUNTIATIONEM B. V. MARLE. 18 


ς᾽. ἘΞ’ ὧν δὲ καὶ ἀνωτέρω πρόεφημεν, ὅτι τῆς À 


ἀπανταχοῦ διαδοθείσης χαρᾶς μόνος ὁ δόλιος ἄγευ- 
στος, τῶν τε ἔδη ῥηθησομένων, τοῦτ᾽ ἄν τις αἴτιον 
ἴδοι σχοπεῖν, val ὅπως τὸν ἄνθρωπον θεὸς μὲν 
ἔσωσεν ἐχπεσόντα, τὸν δὲ τύραννον οὐχ ἀνώρθωσεν. 
᾿Αδὰμ μὲν Ὑὰρ καὶ dj βοηθὸς οὔτε παρ᾽ ἑαυτῶν 
ἐχχινοτόμησαν τὸ δεινὸν, xal χλχπέντες oov ἄλ- 
λοις φθονερὸν ἐπαφῆχαν βέλος" χαὶ ἐχρύδησαν, 
ὅπερ ὀδυρομένων ἦν τὴν ἀπάτην xxl τὴν συμφοράν. 
'Hsyjvovzo γὰρ διὰ τὴν γύμνωσιν, ὡσανεὶ ἑαυτοὺς 
ἀφανίται πειρώμενοι, οἵα ἀνθ᾽ οἵων, αἴσχιστα ὅπως 
ἀντὶ σεμνῶν εἵλοντο, δαχνόμενοι. 


VI. Ex iis porro, quae et superius diximus, 
quod nempe solus ille dolosus gaudii ubique dif- 
fusi particeps nullatenus fuerit, et ex iis, quem 
mox dicenda erunt, causam, cur Deus lapsum qui- 
dem hominem restituerit, tyrannum vero a lapsu 
non erexerit, hanc quisquis perspicere poterit. 
Siqnidem Adam, et quo illi data fuit adjutorinm 5", 
neque ex se ipsis malum sunt moliti, neque,post- 
quam decepti sunt, invidum in alios telum contor- 
serunt ; ad haec, absconderunt sese, quod immo 
proprium illorum est, qui errorem et calamitatem 
plorent.Verecundabantur enim propternuditatem, 


et propemodum se ipsos e medio tollere adnitebantur, cum acris eos cura morderet, quod hec 
pro illis, turpissima scilicet pro honestissimis, sibi elegissent. 
Ὁ δὲ καχοῦργος xxl πρῶτος ἐτόλμησε τὴν χα- ἢ Astille improbus et primus quidem nequitiam 


χίαν, πρὸς μηδέν τι τοιοῦτον ἀπιδὼν παράδειγμα, 
ἀγαθῶν 004 ἔἕχιστα πολλῶν ἀνθελχόντων, ἄπαντα 
γὰ)} ἦν τὴν τοῦ πλαπτουργοῦ σώζοντα ψῆφον, xal 
ἄλλοις τοῦ ποτηρίου τῆς μοχθηρίας μετέδωχε. Καὶ 
οὐχ ἕνα ἢ δύο χρημνίσας, T, καὶ ἑκατὸν, ἔστη χο- 
ρ:σθεὶς τοῦ φύνου" ἀλλ᾽ εἰ οἷόν τε ἦν, πτῶμα 
ἐλεεινὸν ἀνθρώπους προθεῖναι πάντας, xal Θεοῦ χω- 
οἵσαι, xal γεέννῃ παραπέμψαι, οὐχ ἅν εἶναι τὴν 
χαχίαν ὁ ἀλιτήριος ἱχανὴν ἐνόμισε' τρυφὴν δὲ μᾶλ- 
λον xal ἡδονὴν τὸν πλυῦτον τῆς συμφορᾶς. Καὶ τοῦτ᾽ 
» ὉὃῦὃᾷϑβΑβΔ - » E ἢ 

ἄν ἐπράθη τῷ γε ἐχείνου μέρει, εἰ μὴ θεὸς τὴν 
αὐτοῦ χαθ᾽ ἡμῶν ἐπεῖγε μανίαν, τὴν ὑπὲρ ἡμῶν 
ἀεὶ πρόνοιαν ἐνδειχνύμενος. 


est ausus, cum quodpiam ejusmodi facinoris 
exemplar prx» oculis nullum habuisset, quin multa 
potius bona in contrarium ipsum traherent,quan- 
doquidem conditoris voluntati obsequebantur om- 
nia, et provterea aliis quoque poculum iniquitatis 
propinavit. Neque vero ejusmodi eum cmdes sa- 
liavit, ut unum aut duos, aut etiam centum pre- 
cipites daret, sed neque si potuisset omnes pror- 
sus homines miseranda ruina involutos ostendere, 
el Deo privare, et in gehennam prorudere, suo 
satis pravitati factum exitiosus ille putasset ; quin 
etiam tant» miserie cumulum suas ille delicias 
summamque beatitatem duxisset. Et hoc quidem, 


quantum ex ipso erat, contigisset, nisi Deus, qui suam erga nos ptovidentiam jugiter ostendit, illius 


contra nos furorem cohibuisset. 


Εἴτα οὐχ αἰσχύνεται τοιαῦτα πράττων οὐδ᾽ ἐλέου (j 


διενοήθη ῥήματα, οὐδ᾽ ὅτι τὰ δρώμενα βδελυκτὰ, xal 

μίσους χείρω παντὸς, χρύπτεσθαι μεμελέτηχευ" 

* "n - ? 4 

ἀλλὰ παῤῥησιάζεται, xal χαίραι τῇ χαχουργίᾳ, καὶ 
M 

σεμνύνεται τοῖς μηχανήμασι, xai ἀναισχύντως τοὺς 

bd 4 (^ 
ἀμξαπτοὺυς ἐπιζητεῖ, ὡς xal dj χατὰ τὸν ᾿Ιὼθ map- 
ίστησιν ἱστορία. 
Ζ΄. Διὰ τοῦτο ἄνθρωπος μὲν, μήτε χαχίαν ἐξευτ,- 
χὼς, μήτε φανείσης μεταδιδοὺς, ἀλλὰ χαὶ παθὼν 
Li 

xai ὀδυρόμενος, οἴχτου xai ἦν ἄξιος, xal τετύχηχε. 
4 , 1 e. 4} 4 

Πράγματι γὰρ, εἰ καὶ μὴ ῥήμασι, τὸν ἔλεον ἐξε- 

χαλεῖτο. Τὸ χρυδῇναι γὰρ δειχνύντος ἦν μέγα τι- 

ρθέναι τὸ ἀδίχημα, ὡς μηδὲ φωνὴ θαῤῥεῖν προϊέναι, 

$ ἐχυτὸν παραδεῖξδαι. Τῷ δὲ παμπονήρῳ, τὰ χἅ- 

γχιστά τὸ διανοησαμένῳ, xal καθ᾽ ἑαυτοῦ διαπρα- 

ἔχμένῳ, καὶ τῶν ἄλλων, καὶ μηδ᾽ ὁτιοῦν ἐξ ἐχείνου 

^—- ^N Wa 

χαθυφέντι τῆς μανίας, στέργοντι Ci τὴν νόσον. xai 

- » 

ἰατρὸν παρορῶντι, καὶ τὸν ἔλεον ἀποστρέφομένῳ, 

πῶς ἄν ἰαθῆναι γένοιτό ποτε, ὃς γε xal τὰ τοῖς 
Jd ? . M 

ἄλλοις φάρμακα οἰκείαν ἤγηται βάσανον ; Τί γὰρ, 

φησὶν, ἐμοὶ καὶ σοὶ, Ἰησοῦ ; Ἧμλθες πρὸ χαιροῦ 


55 Gen, 11. 18. 


3 
Insuper vero nihilipsumtalia perpetrantempudet 

neque verba, quibus misericordiam peteret, cogita- 
vitunquam,neque latebras,utut exsecrandasint ejus 
facinora etexsecrandis omnibus deteriora aliquando 
quaesivit; sed libereexsultat,etiniquis ausisleetatur, 
etsuis machinamentisgloriatar,et inculpatosimpu- 
denterexagitat, proutetiamhistoria Jobi palam facit. 
VII. Quamobrem homo quidem, qui neque per 
se iniquitatem excogitaverat, neque in partem 
illius, que admissa fuerat, alios vocabat (83), sed 
in malum pertractus fuerat, deque ipso deinde 
dolebat, hic, inquam, et misericordia dignus erat, 
et ipsam adeptus est. Sin minus enim verbis, certe 
factis misericordiam implorabat. Nam quod late- 
bras quzreret, fatentis erat, magnum se scelus 
perpetrasse, ita ut neque vocem emittere auderet, 
neque in aliorum conspectum prodire. At vero 
improbissimo illi, qui pessima queque et excogi- 
tavit, et in sui ipsius juxta ac aliorum perniciem 
molitus est, et ne hilum quidem remisit ex suo illo 
furore, quique et morbum suum habet charissi- 


Ant. Ballerini note. 


(83) Non ea mente h»c ab Isidoro dicuntur, ut 
peccati Adamitici propagatio in posteros denegetur; 
nam catholicum dogma de peccato originali passim 
οἱ disertissime alibi profitetur,sicut et disertissime 
abejusdem peccati communione Virginem Deiparam 


excludit (vid. Hom. in Prasent, Deip. 8 13, part. 
1, pag. 442-445) : sed tantummodo inficiatur, Ada- 
mum illud quoque, quod diabolus fecerat, prresti- 
tisse, ut alias creaturas seduxerit, atque ad rebel- 
landum adversus Deum excitaverit. 


19 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


80 


mum, et medicum contemnit, et misericordiam A βασανίσαι με, τὴν ὑπ᾽ αὐτοῦ χατασχεθεῖσαν νόσον 


aversatur, quonam pacto medela quapiam adhi- 
beatur, dum insuper quae aliis sunt medicamenta 
sua iste putat esse supplicia ? Quid enim, inquit 5, 
mihi et tibi, Jesu? Venisti ante tempus torquere 
me; cum nempe videret expelli morbum, quem 
ipse (in languidi corpore) continebat. Exinde cum, 
Salvatore contempto, cogeretur loca exquirere ad 
inhabitandum florida, vel aliud quidpiam suavitate 
delectans, iste enimvero porcos, splendidum sane 
domicilium, praelegit (84). Sic porcinus et ceno 
plenus ille miserrimus et perpetuo quidem in malis 
effodiendis totus deliciatur ; sursum autem aspi- 
cere, ct sanitatem advocare, ipsi ne in mentem 
quidem unquam venit ! Quocirca jacet misere 


ἐλαυνομένην ὁρῶν. Εἴτα ἀφεὶς τὸν Σωτῆρα, ἐπιζη- 


τεῖν ἐλαυνόμενος τόπους εἰς οἴχησιν εὐανθεῖς, T] τι 


τῶν ἀλλων τερπνῶν, ὁ δὲ λαμπρὰν οἰκίαν αἱρεῖται 
τοὺς χοίρους. Οὔτω χοιρώδης καὶ fop6ópou μεστὸς 
ὁ πανάθλιος, xal ἀεὶ μὲν τὴν xaxlav ὁρύττων͵ 
ἐπεντρυφᾷ, ἀνανεῦσαι δὲ χαὶ τὴν ὑγείαν ἀνακα- 
λέσασθαι ἐνενόησεν οὐδεπώποτε. Ὄθεν χαὶ κεῖται 
δυστυχῶς χάμνων, λαλλονὴν τὴν πονηρίαν ἡγούμε- 
νος, xai χαριζομένην ἀποστρέφεται τὴν θεραπείαν 
ὁ ὑπερήφανος. ᾿Αλλ’ ὀὐχ οὕτως οἱ πεσόντες ἡ μεῖς" 
δεξάμενοι q30 τὴν πληγὴν, τὸν φιλανθρωπότατον 
ἰατρὸν ἐπεδούμεθβα συχνὰ, xxi τοῦτον ἐπιστάντα 
ἰδόντες, δουλικῶς ὑπεδεξάμεθχ, xai πάντα γενέσθαι 
εὐξάμεθα, ὅσα τῷ Σωτῆρι διανενόηται. 


agrofans, decori sibi ducens pravitatem suam, et oblatam medelam superbus refugit (85). Verum 
non ita nos lapsi; accepto enim vulnere ad benignissimum medicum vocem sape attollimus, et 
postquam jam advenisse vidimus, ipsum tanquam servi suscepimus, atquo omnia,quacunque Salvator, 
proposuit, ea ut in nobis implerentur, enixe deprecati sumus. 

VIII. Et id quidem manifeste testantur Purissimo B 


illius verba : Ecce, inquit, ancilla Domini, fiat mihi 
secundum verbum tuum δ. Cujus sane virtus ma- 
gnum hoc tropaeum, nostram scilicet salutem,ere- 
xit. Postquam enim nos cepit voluptas, et benefi- 
cum Deum, hei mihi ! aufugientes, improbo ser- 
penti nosmet dedimus,perduellis illius effecti servi 
sumus, ejusque arbitrio subjecti ; et nihil fuit 
cujuscunque mali, ad quod seductor ille dolosus 
nos plane tyrannide sua non adigerct ; unde et 
libidinis erupit procella, et exundarunt iniquita- 
tis fluctus, et injustitia lurbo fincs terre con- 
cussit. Deus autem e celo prospiciebat, querens 
si quis secundum cor ejus esset in terra, qui ido- 
neus videretur ad homines ab illo errore eta ser- 
vitutis vinculis liberandos; et ne unus quidem 
inveniri poterat, cum omnes utique inutiles jace- 
rent, et serpentis veneno infecti. 

Ast post multas tandem generationes, postquam 
illud supra naturam delicium, Purissima,inquam, 
illa (86) apparuit, cujus virtus et celos, ut cum pro- 

55 Matth. viri, 290. 55 Luc. 1, 38. 


C 


H'. Καὶ δηλοῖ τοῦτο σαφῶς τῆς Παναχράντου τὰ 
ῥήματα Ἰδοὺ ἡ δούλη — Kupíoo, φησὶ, γένοιτό 
μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου. Ἧς ἡ ἀρετὴ τὸ μέγα τοῦτο 
τρόπαιον, τὴν ἡμετέραν ἀνήονται σωτηρίαν. ᾿Επει- 
07, γὰρ εἴλεν ἡμᾶς ἡδονὴ, xai Θεὸν, οἴμοιί τὸν εὐερ- 
γέτην, διαφυγόντες τῷ πονηρῷ προσετέθημεν ὄτει, 
ἐλεεινῶς αἰχμάλωτοι γεγονότες, xal ταῖς τοῦ Ozca- 
πέτου καθυπείγοντες γνώμαις, καὶ οὐδὲν ἦν ὅτου 
τῶν χαχῶν μήτε σύμόουλος ὁ πλάνος xal ἡμᾶς ὑπὸ 
χεῖρα μὴ εἴχεν' ὃθεν χειμὼν μὲν ἀσελγείας ἐῤῥάγη, 
χαὶ χυχεὼν ἀνομίας ἐξεχύθη, xai ζάλη τὰ πέρατα 
διέσεισεν ἀδικίας. Οεὸς δὲ ζητῶν διέκυπτεν οὐρανό- 
θεν, εἴ πού τις αὐτῷ χατὰ γνώμην ἐπὶ γῆς εἴη, ὃ ἂν 
ἱκανὸς ἀπαλλάξαι φανείη τῆς πλάνης ἐχείνης xol 
τῶν δεσμῶν τοὺς ἀνθρώπους" καὶ ἦν εὑρεῖν οὐχ 
ἕως ἑνὸς, ἀπάντων δήπουθεν προχειμένων ἀχρείων, 
χαὶ τῷ τοῦ ύφεως χατιωμένων ἰῷ. 


Μετά πολλὰς δὲ γενεὰς, ἐπεὶ 
ἡ πανάμωμος ἀνεδείχθη, ἧς ἡ 
προφητιχῶς εἰπεῖν, ἐχάλυψεν, 


τὸ ὑπερφυὲς ἄγαλμα 
ἀρετὴ καὶ οὐρανοὺς, 


ἀλλὰ καὶ ἣ γὴ πλή- 


Ant. Balleirini notae. 


(84) Marc. v, 12. Et deprecabantur eum spiritus 
dicentes : Mit(e nos in porcos, ut in eos introéamus. 

(85) Elucet ex his, Isidorum in ea fuisse senten- 
tja, qui etiam nonnullis eschola theologis placuit, 
inter peccatum diaboli et. cjusdem damnationem 
aliquod intercessisse tempus, quo gratia adjutus 
poenitentiam agere potuisset. 

(86) Virgo Deipara, ut patet, hic designatur, quao 
antonomastice prorsus immaculata. (ἢ πανάμωμος) 
appellatur. Et alias sane audivimus (part. 1, p. 441) 
Isidorum disertis verbis affirmantem, Virginem Ma- 
riam ín isiquitatibus non fuisse conceptam. At enim 
quamvis tam aperta professio a scriptisejusabesset, 
nonne eadein sententia ex hoc loco manifeste 
emergit ? Cum enim dicat, neminem inter homines 
inveniri potuisse, qui Deo acceptus et ejusdem 
consiliis idoneus esset, propterea quod serpentis 
veneno infecti omnes ad unum jacerent ; plane 
conficitur, iilo igitur veneno infectam Mariam non 
fuisse, qua sola post multas generationes communi 


D 


exempta vitio coram Deo apparuit. Sed et illud, 
quod perpendatur, plane dignissimum lioe loco 
occurrit: nempe quodnam ollicium sit, ad quod 
hominem quempiam idoneum requircbat Deus : 
tum vero cur ejusmodi ne unum quidem inter Adm 
filios reperire esset. Et officium quidem nullum 
aliud proponitur,quam Dco coopsrandiin hominibus 
a servitute inferni eximendis. Causa vero cur nemo 
ad id aptus censeretur, infectio dicitur e veneno 
serpentis contracta. Atqui nihil exploratum magis, 
nihil magistestatumin universa Ecclesi: traditione 
occurrit ea doctrina, quz docet, Mariam ad coope- 
randum Christo in reparando hominum genere 
clectamassumpltamque fuisse, adeout passim salu- 
tetur tamquam χύσμου ἀνάχλησις,͵ παντὸς χόσμου 
σωτηρία, λύσις γατἄρχς, πεσόντων ἐπανόρθωσις, 
ἀνθρώπων, λύτρον, κόσμου ἀντίλυτρον, ζωῆς seu 
σωτηρίσς πρόξενος, μεσῖτις, ἱλαστήριον, — etc. 

videlicet mundi totius reparatio, salus, solutio ma- 
ledictionis, lapsorum restitutio, hominum redemptio, 


81 


SERMO IN ANNUNTIATIONEM B. V. MARLE. 


82 


pns τῆς ἐκεῖθεν ἐγεγόνει λαμπρότητος, ὡς μικρὰν A pheta loquar, operui! (87), sed et terra. splendori- 


εἶναι τὴν διαλάμψασαν ἀχτῖνα τῇ τῆς  llavdqvoo 
μαρμαρυγῇ, ἐπεὶ ταῦτα οὕτω συνέόδη, τερχτουργεῖ 
Θεὸς ἐξαίσία διὰ τὴς Παρθένου: xal λύει μὲν τῶν 
τοῦ τυράννου χειρῶν τοὺς δεσμίους, χαὶ δεσπότας 
ἀντὶ δούλων, οὗ πρὶν ἀνδράποδα, χαθιστᾷ" ζάλης 
δὲ χαὶ σκότους ἀπαλλάττει τὸ γένος, χαὶ τὴν πάντα 
νοῦν ὑπερέχουσαν εἰρήνην χαρίζεται, χαὶ θεοει- 
δεῖς ἀπεργάζεται τοὺς πολεμίους. Οὕτω λαμπρῶς 
ἀπήστραψεν ἡ Παρθένος, οὕτω ναραδόξως χκατηύγασε 
τοὺς ἀνθρώπους ! 


bus, qui ab ea emicabant, ita repleta est, ut pre 
illius plane immaculata fulgore jubar astri, quod 
orbem collustrat, exiguum appareret (88) ; post- 
quam, inquam, hac ita contigerunt, pregrandia 
Deus portenta per Virginem operatur, et vinctos 
quidem tyranni manibus eripit, eosdemque pro 
pracedenti servitute domicos illius constituit, cu- 
jus prius mancipia fuerant ;a procella ac tene- 
bris liberat universum, genus, et pacem elargitur, 
qua exsuperat omnem sensum?', ac suos antea 


hostes divina specie ac similitudine exornat. Tanto nempe splendore Virgo coruscavit, tanta supra 


mentis captum luce homines perfudit ! 

Θ΄. Οἴμαι ὃς ὅτι xal πρὸς μεγίστην οὕτως εἶχεν 
ἀντικαταστῆναι χαχίαν, διὰ τοῦτο μετὰ πολὺν τὸν 
ῥεύσαντα χρόνον dj Ιἄναγνος τετήρητο, ὡς ἀν τὸ 
τῆς ἀρετῆς ὑπερδάλλον τῷ πλήθει τῆς χαχίας δια- 
δειχθῆ᾽ ὅτι τοσαύτην ἐνίκησεν, οὔτω μὲν πολλῶν 
γενεῶν, οὕτω Ob ποικίλην, οὕτω δὲ ἀνοσιωτάτην, 
ἄτε τοῦ χρόνου τῇ χακίᾳ προσεξευρίματα μεταγορη- 
γοῦντος. E! γὰρ μὴ φῦναι ἔμελλεν αὕτη, πάλαι ἄν, 
οἶμαι, μετὰ τὸν ᾿Αδαμιαῖον ἐγγὺς ὄλασθον δυνάμει 
μὲν ἑτέρα, μικρᾷ δ᾽ ἴσως, τὰ τῆς ἀνθρωπείας ἐπαν- 
νρθώσεως ἐπραγματεύετο’ τῆς θείας ἀγαθότητος, 
6: ἥν τὰ πάντα, μὴ εἰσέπειτα μὲν προειδυίας 
μεγάλα xai oia τὰ χατὰ τὴν Παρθένον, κατορθοῦν 
ἔσεσθαι σχεῦος, ἄνθρωπον δὲ τὸ τιμιώτατον χτῖσμα, 
ὅθεν xxi Θεῷ τὸ θαυμαστὸν, οὐχ ἄν ἀνασχομένης 
ὀιαφθαρῆναι. Καὶ εἰ μὴ Θεὸς xai γῆς πατῆσα' 
προεθεσπίσατο Ov αὐτῆς, οὐδ᾽ ἄν εἶχεν d γῆ τόν 
ὑπὲρ τὰ Σεραφὶμ ἄνθρωπον φέρειν. Ei 2k χαινο- 
πριπῶς ἐμεγαλουργεῖτο Θεῷ xai τοῦτο, dx) ox 
ἄν γοινὰς τὰς διατριύὰς τοῖς ἀνθρώποις ἐπιπολὺ 
ποιουμένη παρέμεινεν, ἧς οὐδὲν ἦν xav! αὐτούς ἡ 
διάνοια᾽ ἀλλ’ ὅσον ὅτι πλάττειν Θεὸς ἐκ τῆς γῆς 
xai ὑπὲρ τοὺς μὴ ἐχεῖθεν ἔχε! γεγεννημένους, δεῖξαι 
φανεῖσα ὑπὲρ τοὺς οὐρανοὺς τάχιστα ἂν ἀπέπτη, 
ὅν αὐτῇ προσῆκε χῶρον κατειληφυΐχ. 


Β 


XI. Quoniam vero adversus summam malitiam 
hoc pacto pugnare oportebat, idcirco, mea quidem 
sententia, post longum temporis decursum puris- 
sima illa servata est, ut virtutis ejus eminentia ex 
ipsa improbitatis magnitudine ostenderetur ; quod 
scilicet,ztatibus usque majora,inter labendum,no- 
viterque inventa iniquitati incrementa superad- 
dentibus, ipsa tam immanem, tam multarum ge- 
neralionum,tamque variam ac multiplicem, atque 
adeo tam impiissimam nequitiam vinceret.Et sane 
nisi hzc oritura fuisset, jam olim, ut puto, paulo 
post Ad: lapsum alia quidem virtute, sed exigua 
fortasse, humano jreparationis opus perfectum 
fuisset ; siquidem divina bonitas, propter quam 
omnia facta sunt, nisi pravidisset, futurum dein 
instrumentum, quod felici successu magna illa, et 
qualia dein exhibuit Virgo, prestaret, nunquam 
passa fuisset, ut homo, nobilissima illa creatura, 
propter quam et Deum admirabundi celebramus, 
in tantam corruptionem prolaberetur. Nisi vero 
Deus ipse per hanc eamdem orbi terre pedem 
inferre prestituisset, nunquam sane ejusmodi 
sortem terra assecuta esset, ut talem hominem 
(Virginem),qui superior est Seraphim,portaret(89). 
Quod si Deus novo magnificenti; opere hoc etiam 


portentum perpetrasset ; nondiu tamen inter homines, communi eorum consuetudine ulens, ver- 
sata fuisset, quippe cujus sensus nihil cum illis commune habebat ; sed posteaquam parumper 
apparuisset, ut. ostenderet, posse Deum e terra quempiam efformare (90), qui illis etiam, qui e 


9 Philip. iv, 7. 


Ant. Ballerini note, 


pretium. redemptionis mundi, conciliatriz vite seu ἢ nitatem accessit,sed etiam ratione eminentie qua 


salutis, medialriz, expiatio. Testatissimum ergo id 
habemus in Ecclesism traditione, quod Virginis 
Deipare immunitatem ab originario vitio uti 
cerlam et exploratam praesumit. 

(87) Hub. ii, 3 sec. LXX: alterum autem he- 
mistichium, quod apud LXX sic legitur, xxi aivé- 
σεως αὐτοῦ πλήοης 1j γῆ, ad sensum auctor allegat. 

(88)Enitaque qualis Maria orbi illuxit,splendore 
scilicet amicta,qui solis jubar vinceret, et quidem 
splendore qui ex summa innocentia ac puritate 
refulget. Et hanc sane Mari: conditionem eviden- 
tius cognosces, si eam cum totius humani generis 
conditione conferas,quod propter Ad: prevarica- 
tionem tenebris obsitum mox describitur. 

(89! Hinc disce, Virginem Deiparam colestibus 
spiritibus pracellentiorem priedicari non. ratione 
tantummodo dignitatis qua illi ob divinam mnter- 


ejusdem dotes intrinseco quamlibet angelicain 
nobilitatem transcendebant ; adeo ut tam eximium 
Dei opus in terra hac nostracollocandum nunquam 
videretur, nisi ad excipiendum Dei Verbum Deus 
illam preadestinasset. At si ejusmodi opus Deus 
condidit, quod aliam, ac infimam hanc terram, 
sedem, coelum scilicet, ut paulo infro dicitur, pro 
nobilitate sua postulabat,qui locus esse suspicandi 
potest,quod deterrimum est in terrenis ipsis vitium 
hoc eodem inhonestatum e divinis manibus opus 
illud prodiisse ? 

(90) Vides, excellentiam qua Virgo Deipara illis 
quoque prestitit, qui e terra formati non sunt, 
plane ad ejusdem formationem initium scilicetexsi- 
stendi spectare. E quo patet, in sua. illam origine 
non modo puram et sanctam, sed insuper tot tan- 
lisque divinis muneribus auctam praedicari, ut ex 


83 ISIDORI THESSALONICENSIS 84 


terra non sunt, superemineat, cito supra colos evolasset, sedem ibi, quao 


ptura. 


Sed quoniam opus erat insuper, utet plurimam A 


illam pravitatem exstingueret, et eum excipe- 
ret in terras descendentem, et eum,qui incompre- 
hensibilis est, complecteretur, eidemque homines 
reconciliaret : propterea et sera tandem diuturni 
temporis eectas gloriosissimam illam tulit, et terra 
splendidum id cimelium portavit, in cerlam insu- 
per spem vocata, se et illud, quod pretiosius 
esset,per eam ipsam mox accepturam. Cum hac 
itaque potita esset, neque aliter ostendere posset, 
qua Virginem reverentia prosequeretur, singula- 
rissimum ei locum ad inhabitiandum taibuit, nimi- 
rum Sancta sanctorum, et ex his quidem eam 
partem,quo maxima veneratione digna est. Neque 
vero fas esse duxit, aliquem ex se ipsa fructum 
illi ad alimentum pra»bere,cutn constaret, purissi- 
mum illum unum esse hominem, de quo etiam 
prophete revelatum est, quod panem angelorum 


sibi congrueret, recep- 


'AXA! ὅτι καὶ πολλὴν εἴχεν ἀποσδέσαι χακίαν, 
χαὶ εἰς γῆν ὑποδέξασθχ! Θεὸν κατιόντα, καὶ τὸν 
ἀχώρητον δὴ τεῦτον χωρῆσαι, καὶ αὐτῷ τοὺς ἀνθρώ- 
ποὺς προσοιχειῶται, διὰ ταῦτα καὶ πολὺς ὕστερο" ὁ 
χρόνος τὴν ὑπερένδοξον ἤνεγκε, xal γῇ τὸ λαμπρὸν 
i64otac:v ἐχεῖνο χειμύλιον, καὶ τὸ μεῖζον δέξασθαι 
περιμένουτα δι αὐτῇς. Δεξαμένη δὲ ἄρα, xal μὴ 
ἄλλως τῇ Παρθένῳ τὰ τῆς εὐλαδείσς ὅπως ἂν ἔχουσα 
σώσειε, τὸν ἐξαίρετον ἀὐτῆς χατοιχεῖν ἀποδίδωσι 
τόπον, τὰ τῶν ἁγίων Ἅγιχ, καὶ τούτων τὸν σεθα- 
σμιώτατον. Καὶ οὐδὲ τὸν παρ᾽ ἑαυτῆς χαρπὸν χο- 
ρηγεῖν ὅσιον ᾧετο πρὸς τροφὴν, τοῦτον εἶναι μόνον 
τὸν ἄνθρωπον ἐγνωχυΐα τὴν Πάνχγνον, περὶ ob φα- 
γεῖν ἄσςτον ἀγγέλων xal προφύήτης μεμύηται, Οὐ- 
ρανῷ γοῦν δι᾽ ἀγγέλων τούτου παραχωρεῖ, οἷς ἔδει 
μεταμιχρὸν εὐαγγέλια παραδοξοτέφρου διαχονήσειν 
αὐτῇ μυστηρίου, καθὰ δήπουθεν σφόδρα μαρτυρεῖ 
περιφανῶς τὰ παρόντα. 


snanducavit *. Hoc ergo munus calo commisit per angelos adimplendum, quos et munere annuntiandi 
eidem mysterii multo magis admirandi paulo post fungi oportebat, quemadmodum manifestissime 


himc (Luce verba) testantur. 

X. Inquit. enim : Missus est angelus Gabriel a 
Deo ad Virginem desponsatam viro, cui nomen erat 
Joseph, de domo David, et. nomen Virginis Maria. 
Et ingressus angelus ad eam dixit :. Ave, gra- 
tia plena, Domiuus lecum, benedicla tu in. mulieri- 
bus 99, 

Genitrici Creatoris, qua illi supra naturam 
mysterio adminisiratura erat, prascipusm e creatu- 
ristanquam regine debitum obsequium reddebant. 
Terra nobilissimum omnium (praebebat)  domici- 
lium ; cali (suppeditabant) alimentum ; angelus 
alimonia promum se sistebat: sed et appellatio- 
nem hic suam, qualem nunquam antea, pulcher- 
rimam nunc prasefert ; tantorum enim bonorum 
nuntius nunquam exstiterat. 

Verum 4 Deo, inquit 50. missus est. angelus. Hoc 
aliquo modo indicat, quantum presentia antiquis 
illis sint contraria (091). Non enim sponte sua nunc 
(ad Virginem) Gabriel, sicut olim dolosus ille ad 
primam matrem, accessit, neque Dei leges con- 
culcandas proponit ; sed et missus est, et illa 
obivit, qua divine; erant voluntatis. Missus vero 
est, ut per hoc ministerium se ipso illustrior 
evaderet. Neque enim, nisi in hunc finem id fieret, 
illa qux» pria est post Primum (92), inferiori aliquo 

9 Psal. rxx, 25. "5 Luc. 1, 26-28. 9? ibid. 26. 


I. ᾿Απεστάλη γὰρ, φησὶν, ὑπὸ τοῦ ΘΞοῦ ὁ ἄγ- 
γέλος Γαδοιὴλ πρὸς [Παρθένον μεμνηστευμένην 
ἀνδρὶ dj ὄνομα Ἰωσὴφ, ἐξ οἴχου Λαδὶδ, xal τὸ ὄνομα 
τῆς Παοθένου Μαριάμ' καὶ εἰσελθὼν ὁ ἄγγελος, πρὸς 
αὐτὴν tire: Χαΐρε, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ. 
εὐλογημένη σὺ ἕν γυνα!ξί, 

Τὰ μείζω τῶν μεγαλουργημάτων τῇ τοῦ Κτίστου 
Mztp! τὴν ὀφειλομένην, ὡς βασιλίδι, λειτουργίαν 
ἀπιδίοου τὸ ὑπεοφυὲς διχχονησομένῃ μυστήριον" 

ov i μ 4 il 
“ὦ bl . Ά 4 
LA τὴν σεμνοτάτην οὔχησιν, τὴν τρυφὲν οὐρανὸς, 
ἀγγελος τῆς τροφῆς ἐδείχνυτο ταμίας, ᾿Αλλὰ καὶ 
τὴν ἐπωνυμίαν ἔχυτοῦ νῦν, ὡς οὐδέποτε, χαλλίστην 
ἀπέδειξεν ἀγαθῶν γὰρ τοιούτων ἄγγελος οὐδέποτε 


ἐγεγόνει. 


᾿Αλλ’ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, φησὶν, ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος" 
Τοῦτο τοῖς πρὶν ὡς ἐναντία τὰ παρόντα αἰνίττεται 
Οὐ γὰ) mxa2' ἐχυτοῦ νῦν ὁ Τ'χδοιὴλ, καθάπερ τῇῷ 
προμέτορι πρητῖλθεν ὁ δίλιος, οὐδὲ Θεοῦ πατεῖν 
ὑποτίθησιν ὅφους" ἀλλὰ xat ἀπεστάλν, χαὶ τὰ χατὰ 
θείαν ἐξεπέρανε γνώμην" 'Anssti)v, ὃὲ, ἵνα τῇ δια- 


χονίᾳ ταύτῃ, λαμπρότερος ἑαυτοῦ γένηται. Οὐδὲ 
γὰρ μέσου ἂν, εἰ μὴ τοῦτο ἔμελλεν, dj πρώτη 


μετὰ τὸ πρῶτον ἐδεῖτο τοῦ ἐλάττονος, τὴν προσ- 
λαλιὰν ἐχείνην ἀχοῦσαι δεῆσαι δεῆσαν, "ll γὰρ ἂν ὃ 


Ant. Ballerini notz. 


tunc (quz fuit sapientissimorum theologorum sen- 
tentia) quamlibet cclestium quoque Spirituum ex- 
cellentiam longe pratergrederetur. 

(91jCum Deus in homine reparando aconoiniam 
selegerit, quie economia priu conditionis plane 
respondeat ; nam.ut Cl:rysostomus inquit (hoin. in 
S. Pasclia. 11, 2. Opp. toin. Hf, paz. 752, per qux 
diubolus nos ezpugnavit, per ea ipsa Christus. ipsum 
superavit ; ita Linen. veteribus prasenutia respon- 
den, ut quicunque ad pristinuin lapsum spectant, 


non modo a presentibus absint, sed opposite se 


D invicem habeant. Non potest ergo Maria, qum pro 


Eva data est, ἔνι lapsus utcunque particeps 
haberi. 

(92: [labes hie communem $5. Patrum. doctri- 
nm, post Deum nihil Maria majus, niliil nobilius 
exsistere. At insuper fac advertas, hiec de sancta 
Virgine affirmari,antequai ei nuntium ἃ} augelo 
deferretur.Non erzo adcelsissimam oniniuin digni- 
tatem divinze malternitatis id spectat, sed ad insi- 


83 


SERMO IN ANNUNTIATIONEM B. V. MARLE. 


86 


θεὸς Αόγος δι᾽ ἑχυτοῦ προσηγόρευσεν, ἤ τοῦτον ἤνεγκεν, À quasi internuntio indigebat, siquidem opus foret 


ἅπαν τὸ πλέοωμα τῆς θεότητος, 


ut eam allocutionem audiret. Ipse enim, qui est 


Deus Verbum, per se profecto allocutus eam fuisset, quce hunc eumdem, omnem scilicet Divinitatis ple- 


nitudinem δ᾽, portavit. 

ΙΑ΄. ᾿Αλλ᾽ el φαιδρυνρῆναι τὸν διαχονήσοντα προῦ- 
χεῖτο, τὸν μείζονα τοῦτο παθεῖν ἐχρῆν, φαίη τις ἀν, 
ἕκιστα δὲ τὸν Γαδριὴλ, ὡς ἄν εἰς τοὺς ἥττους xai τὸ 
λαμπρὸν διαθῇ. 


Τίς οὖν ὁ λόγος ; Ὅτι τοῖς κάτω χοινωνὸν ἵνα 
ποιέσῃ τὸν ὑπὲρ ἅπαντας dj ὑπερύμνητος δοθεῖσχ 
τῷ βίῳ, χλίμαχι καθήπερ ἐχρήσατο τῷ παντὶ πρὸς 
ἀνάθασιν. Τῆν τοίνυν ἐπείπερ πρώτην εἶχεν dj μα- 
xapla βαθμίδα, (| προσῆχεν οὐρανὸς φέρειν τὴν 
πρόοδον, 7j, εἰ τι ἄλλο καὶ αὐτοῦ ὑψηλότερον, οὐρα- 
νὸς γὰρ αὕτη τοῦ οὐρανοῦ, μόνῳ προσήχουσα τῷ 
Κυρίῳ κλῆρος, ἦν ἄν xai τοῦτο τῶν ἀχολούθων, 6 
xal ἐξέθη, τῇ πρώτῃ μετὰ τὴν γῆν τῶν ἀσωμάτων 
ἐντυχεῖν αὐτὴν τάξει, 


"Alloc τε καὶ ἐπεὶ τὴν γῆν dj πολυύμνητας οὐ- 
pxvà» ἐποίησε, τοῖς προσεχῶς ὑπὲρ τὴν γὴν ἔδει 
προσομιλεῖν πρότερον, xal μετὰ τοῦτο τοῖς ἀνωτέ- 
potq τὴν χσινὴν ὑποδεικνύειν ὁδάν. Προσεχὴς δὲ 
ἡμῖν ναερὰ τάξις ἡ τοῦ θείου εἶναι λέγεται Γαά»ιέλ. 


Εἴτα θαυμαστὸν οὐδὲν, εἰ ταῖς ὑποδεύιυχόσιν 
ἀγγέλοις τῷ λαμπρῷ μυστηρίῳ πρώτοις διαυγα- 
σθῆναι συνέδη: ἐπεὶ χαὶ ἄνθρωποι χατατρυφᾷν 
ἠξιώθησαν, ὧν τοῖς ἀγγέλοις μέτς γεῦσις συγχεχώ- 
ρητο, xal σφοδρὸς ἔρως εἰς ἐχεῖνά γε mapaxóntety 
ἐνίησι" χαὶ ταῦτα τῶν ἀύλων πολλῷ τῷ μέτρῳ τήν 
τὸ ἀξίαν xal χαβχρότητῃ διιστάμενοι. Καὶ χαθάπερ 
εἴ τις ὁτιοῦν ἐπιζητοίη λαμπάδι, τὰ πάρχχείμενα 
τῶν πόῤῥω δείκνυσι φωτεινότερα' τὸν ἴσον τρόπον 
τῆς δραγμῆς εὑρεθείσης ἐχείνης, ὑπὲρ ἧς ὁ mau 
φαέστατος λύχνος ἀνήφθη, καὶ ὅσα τοῦ φανέντος 
πλησίον μᾶλλον ἢ τὰ μαχρὰν τοῦ φωτὰς Tv εἰκὸς 
ἀπολαύειν. Τῆς δὲ βασιλικωτάτης ἐχείνης εἰχόνωος, 
τὴν Πάναγνον λέγω, ἤ μέσον ἀπήστραπτε τῶν βε- 
θορδορωμένων ὁμογενῶν, οὐδὲν ἐς ἔγγιον ἄλλοι ἣ 
ἄνθρωποι xai ἣ προσεχὴς αὐτοῖς ἀσώματος τοῦ 
Γαύριὴλ εἴρηται στρατιά. Διὰ ταῦτ᾽ οὖν εἰχὸς xal 


*! Coloss. ir, 9, 


D 


C 


D 


XI. Atqui, dixerit fortasse quispiam, si przsti- 
tutum erat ut is, qui suum exhiberet ministerium, 
illustrior evaderet, sane sublimiorem aliquem talj 
honore affici oportebat, minime vero Gabrielem, 
quo etiam in minores ejusmodi nobilitas diffunde- 
retur. 

Quid igitur dicemus ? Hoc nempe, benedictissi- 
mam illam, quo ideo in vitam prodit ut eum, 
qui super omnes est, consortem terrestribus red- 
deret,hac rerum universitate ceu quadam scala ad 
ascendendum usam esse. Quoniam igitur beata 
illa, cui progrediendi initium esse calum doe- 
buisset (93), aut si quid aliud ipso celo sublimius 
sit (nam ipsa fuit celum celi, soli Domino ceu 
pars illius propria conveniens), terram veluti pri- 
mum gradum habuerat, idcirco et hoc,quod reipsa 
contigit, consentaneum erat,ut cum illo spirituum 
ordine,qui a terra primus est, colloquium haberet. 

Presertim vero quod cum (Virgo) omni laude 
dignissima terram in celum commutaverit (94), 
plane par erat ut primum cum iis versaretur, qui 
proxime super terram sunt, et deinceps sublimio- 
ribus novam viam demonstraret. Propior autem 
nobis spirituum ordo ille esse fertur, in quo divi- 
nus Gabriel censetur. 

Deinde nil mirum esse debet, quod inferioribus 
angelis splendido hoc mysterio collustrari primis 
contigerit; quandoquidem et homines digni ha- 
biti sunt ut iis affatim fruerentur, de quibus ne 
parumper quidem degustare angelis concessum fuit, 
licet sane vehemens hos desiderium ad ea vel leviter 
attingenda impellat, et utut magno intervallo ab 
incorporcis substantiis homines tum dignitate tum 
puritate distent.Et quemadmodum si quis accensa 
lampade quippiam perquirat, majori luce, qua 
prope sunt perfunduntur, quam qua sunt procul 
posita ; eumdem in modum cum drachma illa in- 
γοηία est, propter quam accensa est lucerna illa 
undequaque fulgentissima, consentaneum erat, ut 
quotquot propius lumen illud erant, abundantiori, 
quam qua longe jaccbant,luce fruerentur.Denique 
ad nobilissimam illam speciem, purissimam Vir- 


Ant, Ballerini nota. 


tam virgini excellentiam. Atqui cum notione ope- 
ris, quod intrinseca sibi nobilitate perfectissimum 
omnium, uno Deo excepto, excellentissimumque 
haberi debeat, plane nescit. amico fodere sociari 
Lanta vilitas, quin et tanta turpitudo, atque abo- 
minatio, quaula in. peccati labe, et. in. Dei inini- 
cilia residet. 

(93; Hiec quoque manifeste evinecunt, quam 
explorata fuerit. doctrina de sanctitate qua in ipso 
exsislendi inilio Virgo beata fuit. exornata. Quid 
eniin absurdiusaffirmaretur,quam a colo inchoare 


vias suas debuisse haminem peccato inquinatum, 
et quidem eo peceato, propter quod nedum a colo, 
unde et angeli propter peccatum deturbati fuerant, 
sed e terrestri quoque paradiso ejectus homo 
fuerat ? 

(93) In co-Ium terra conversa est, cum liec in se 
Deum incarnatum per Mariam excepit. Ad quod 
novum'veluti coelum angelos aeccurrisse.et cx Paulo 
discimus inquiente (Hebr. 1, 6  : Et cum iterum 
introducit prünogenitum in. orbem lerra, dicit : Et 
adorent cuin oinnes angeli ejus. 


81 


ISTIDORI THESSALONICENSIS 


ginem dico, quz inter cognatos suos cenoobrutos À πρό γε πάντων τῶν vótwv τὸν ἀοχιστοάτηγον δὴ 


coruscavit (95), nihil aliud accedit propius, quam 


φαιδουνθῆναι τοῦτον. 


hornines ; his vero proximus esse dicitur incorporeus Gabrielis ordo. Has igitur ob causas prorsus par 
erat, pr: omnibus intelligentibus substantiis hunc coelestis exercitus ducem collustrari. 


XII. Primus ergo hic illustratur tum ob propin- 
quitatem, tum eliam propter illad gaudium, quod 
ipse attulit, quippe qui particeps eiiectus est boni 
ilius, quod adduxit; non secus ac qui alteri un- 
guentum prabet,una cum eo, qui recipit, virtutem 
ex unguento emanantem participat. 

Inquit igitur : Avegratia plena, Dominus tecum ?*. 
Non poterat Gabriel magnitudinem gaudii ferre ; 
ac veluti festinans magnum illud gaudii pondus a 
se ipso in eum, qui ferre illud posset, deponere, 


purissimz illius nomen oblitus est, et veluti com- D 


»ellandz illius immemor;statim illud Aveporrigit, 
quod gerebat. Tu igitur, inquit, es gratia plena, 
tu in mulieribus benedicta, et idcirco gaude. Tecum 
enim universorum est Dominus, nec quippiam 
aptius, quo te alloquar, occurrit, quam Ave. Siqui- 
dem quem colum et terra capere, quamvis eis li- 
ceret etiam latiusse protendere,non possent,ejus tu 
domum auream (o novum portentum l)temetipsam 
effecisti. Te igitur, tanquam omnium reginam, 
veneror, et, sicuti jussus sum, Ave tibi annuntio. 

Gaude, nam propterea et ipse nunc gaudio 
gestio, non solum propteream in nuntisndo jucun- 
ditatem,quarm. quisque latissima nuntiansexperitur, 
sed etiam quia me ipso plane melior evado, am- 
pliorique lumine collustror ad sublimiora contem- 
planda. ha;cporro tua profecto sunt, quibus nihil 
mirabilius ac sublimius est nihil. Quod si quis, 
quando suavia pertractet,gaudet, etiamsi inipsum 
solum redundet gaudium ; cum tu dulcedine per- 
fruaris, que cogitationem omnem exsuperat, te- 


C 


IB'. Φαιδούνετα! τοίνυν οὗτος πρῶτος tfj τε ἐγ- 
γύτητι καὶ πρός γε τούτῳ, OU ἣν ἐκόμιζε χαρὰν, 
ἅτε τοῦ χομιζομένου xai αὐτὸς μετειληφὼς, xa0i- 
πὲρ ὁ μύρου μεταδιδοὺς τῆς ἐκεῖθεν ἀσ:τῆς χοινωνεῖ 
τῷ δεχομένῳ, 


Χαΐρε οὖν, χεχαριτωμένη, φησὶν, ὁ Κύριος μετὰ 
σοῦ. Οὐχ εἶχε φέρειν ὁ Ta6pWÀ τὸ τῆς χαρᾶς pi- 
γεθος᾽ καὶ ὡσανεξ σπεύδων τὸ μέγα ἐκεῖνο τῆς 
χαρᾶς χρῆμα ἀτ' ἑαυτοῦ ἐπιθεῖναι τῷ δυναμένῳ, 
τοῦ ὀνόματος ἐπελάθετο τῆς [Ιανάγνου' val χαῖρε 
δίδωσιν εὐθὺς, ὃπερ ἦν φέρων, τῆς προσηγορίας 
ὥσπερ ἀμνημονήσας. Σὺ οὖν εἴ χεχαριτωμέντ, 
φησὶ, σὺ ἐν γυναιξὶν εὐλογημένη, καὶ διὰ τοῦτο 
χαῖρε. Μετὰ σοῦ γὰ)} ὁ τῶν ὅλων Δεσπότης, καὶ 
οὐδὲν οἴχειότεοον ἢ χαῖρε σοὶ προσλαλεῖν οἶδα. 
Ὃν γὰρ οὐρανὸς xxi γῆ, xai εἰ πολλαπλάσιον ἕαυ- 
τῶν εἶχον διαταθῆναι, χωρεῖν οὐ δεδύνηνται, οἶχον 
ἐχείνου, ὦ θαύματος παραδόξου ! σεαυτὴν ἐχρυσούρ- 
γήσας. Καὶ ὡς ἁπάντων τοίνυν βασιλίδι προσχυνᾶ;, 
xai ὡς προσετάγην, Καϊρέ σοι προσφωνῶ. 

Καίροις, ὅτι διὰ τοῦτο νῦν χαίρω xoi αὐτὸς οὐ 
τῷ τερπνῷ μόνῳ τῆς ἀγγελίας, ὅ πρᾷσιν ἔπεται 
διαγγέλλουσιν ἤδιστα, ἀλλ΄ ὅτι xal ἐμαυτοῦ βελτίων 
ἀπάρτι, χαὶ νοεῖν ὑψηλότερα διχυγέστερος γίνομαι" 
ταῦτα δὲ τὰ σὰ, ὧν οὔτε παραδοξότερον οὔθ᾽ ὑπὲρ- 
τερον οὐδέν. Εἰ δὲ τοῖς ἡδέσιν εἰ τις προσομιλοίν,, 
χαίρει, γἄν εἷς αὐτὸν dj τέρψις ἐλίττηται μόνον, 
ὅταν γλυχασμοῦ μὲν ὑπὲρ ἔννοιαν ἀπολαύτις, Gov 
σοὶ δὲ xzi χτίσις ἅπασα, xal ὁ Πλάστης χαίρῃ 
θεὸς, τί ἂν τις περὶ σοῦ φαίη ; 


cum vero gaudeant et omnes simul creaturg,et Creator Deus, quid demum de te dicere quispiam possit? 


XIII. Ave igitur, gratia plena, et gaudio, omne 
gaudium excedente, fruere, o benenicta. Saluta- 
tionem, qua te compellem, his nobiliorem nullam 
habeo. Et scio equidem, quod propter, eum, quem 
juxta felix meum nuntium utero geres, beata pro- 
dicaberis, et magnificis laudibus in omne tempus a 
multis celebraris, quemadmodum mira prorsus de te 
a prophetis cum admiratione praedicta fuerunt.Sed ἢ 
neque e veteribus quispiam eam, qua tibi obvenit, 
faustam acclamationem reservavit, neque pra- 
sentium aut futurorum aliquis tibi pro meritis 
plausus dabit, imo neque si ad hoc praestandum 
omnes simul convenire contingeret, quotquot vel 
sunt vel fuerunt vel erunt, te tamen dignus necti 
hymnus posset. 

Gaude igitur propter hac omnia,o scientie pro- 
funditas ac sapienti: altitudo,et opulentia gaudii, 


93 [ uc. r, 28. 


ΙΓ΄, Kaioe τοίνυν, χεχαριτωμένη, xal χαρᾶς 
ὑπὲρ ἅπαν τερπνὸν ἀπόλαυςε, εὐλογημένη. Τούτων 
σοι τῶν προσφωνημάτων οὐχ ἔχω προσαγαγεῖν 
τιμιώτερον. Καὶ οἵδα μὲν ὅτι xal μαχαρία ἀκούσῃ, 
δι᾽ ὃ) κατὰ τα ἐμὰ βαστάσεις εὐαγγέλια, καὶ με- 
γαλοπρεπῶς μέχρι παντὸς ὑμνηθήσῃ παρὰ πολλοῖς, 
χαρὰ δήπουθεν σὺν θχύματι πεοὶ σοῦ τὰ παράδοξα 
προχεχήέρυχται τοῖς προφήταις, Ἀλλ᾽ οὔτε τις τῶν 
πάλα! τὴν γιγνομένην διέσωσεν εὐφημίαν, οὔτε τῶν 
παρόντιυν ἤ ἐσομένων, ὡς προσῆχὲ σοι, φθέσει τὸν 
χϑότον' ἔτι, xal οὐδ᾽ εἰ πᾶσι, τοῖς «6 οὖσι, ποό τε 
οὗσι, τοῖς τ᾽ ἐσομένοις, ὑπὲρ τούτου συνελθεῖν ἐγεγόνει; 
τὸν εἰχότα ἀν ὕμνον ἐξεγένετο πλέξαι. 


Kato λοιπὸν διὰ ταῦτα, ὦ βάθος γνώσεως, χαὶ 
σοφίας ὕψος, xai χαρᾶς πλοῦτος, καὶ χαρίτων 94- 


Ant. Ballerini ποίῳ. 


(93) Imaginem habesluculentissimam cujusmodi 
fucrit conditio Virginis ad. reliquorum hominum 


conditionem : inter omnes scilicet coeno sordentes 
sola mundissima rcfulsit. 


89 SERMO IN ANNUNTIATIONEM B. V. MARLE. 00 


λασσχ, xai θαυμάτων μέγεθος, xal πέλαγος χαλλο- À et gratiarum mare,et miraculorum magnitudo, et 


νῆς, καὶ μυστηρίων θησαυρός ! 'O Κύριος μετὰ 
σοῦ. Τίς οὐχ ἂν ἐχπλαγείη τὸ χαινὸν τῆς σῆς με- 
γαλειότητος ; Ποῖος νοῦν τοῖς παραδόξοις τούτοις 
ἀξίως ἐμφιλοχωρήσει θεάμασι ; Ποία διάνοια πρὸς 
ὕψος ἀμιλληθύήσεται τῶν νῦν ὑπὲρ πᾶσαν πτῆσιν 
αἰθερίως διαθεόντων ; Τίς λογισμὸς, τοῖς ἀποῤῥήτοις 
τούτοις ἐμπετασθεὶς, τῷ ἱχανῷ τῆς μυῤσεως χατα- 
δὰς, σεμνυθέσθεται : lloia γλῶσσα, φωνῶν ἄνθη, 
χρυσαυγὴ τὸν φθόγγον, καὶ πολυτϑοπὴῇῆ τὴν λέξιν, 
προσήκουσαν ἀπανθισαμένη τοῖς παροῦσιν ἱστουο- 
q iav ἐξυφανεῖ; 


'O Κύριος μετὰ σοῦ, οὐ χαθάπεο μόνον ἐν τοῖς 
λοιποῖς χτίσμασι συνοχεὺς ὧν, οὐδ᾽ ὥσπερ Μωύσεῖ, 
xai lA. xal τοῖς ἄλλοις gov,» ἀγίοις, μεγαλουδ- 
γῶν οἰκήσει μετὰ σοῦ βθαύματα' οὐδὲ νὸν μὲν 
οἴχόν σὲ προσευρηχὼς ἑαυτῷ λαμπρυνεῖ, τὴν δ᾽ 
οἰκονομίαν ἔπειτα τετελεχὼς, οὐχ ἐσχεὶ φωτιεῖ 
μετὰ σοῦ τὰ σύμπαντα δᾳλουχῶν' ἀλλὰ μετὰ σοῦ 
ὁ Κύριος ξένον ὃῆτα -pónow, οὗ μήτε ὀφθαλμὸς 
ἥσθετο, xai οἵῳ θύραν οὐχ ἀνέῳγεν ὦτα, ἀλλὰ xal 
ἀνχαθάπεως χρείττω ἀνθρωπείας χαρδίας. 
γὰρ, διὰ τὴν ἐξαστράπτουσα (229 τῆς θείας σου 
ψυχῆς, τὰς τῆς ἀῤῥγτου θεϊχῆς φύσεως τοῖς ἂν- 
θρώποις ἀκτῖνας ἐπιλάμψε:" διὰ τὸ φαιδοότατον 
ἄλλος τῆς τῆς ἀρετῆς, τὴν σὴν, Tv ἠγάπησε, μορ- 
σὴν φανεῖται περιδαλλόμενος: χαὶ τοῖς σοῖς 
ἀχράντοις αἴμασιν ἑνωθεὶς, ὦ μυστηρίου ξένου ! 6 
οὐχ ἦν, ἐκ σοῦ διὰ δὲ γενήσεται, τὴν σήν τε ὅλην 
φέρων εἰχόνα, τοῦ τε Θεὸς εἶναι μὴ ἐπιστάμενος, 
Καντεῦθεν θεϊχῶς τε xal μεγαλοπρεπῶς ἀντιφ'λο- 
τιμούμενος, ὅπερ ἐστὶν ὁ Δημιουργὸς φύσει, τοῦτό 
σοι χάριτι χαινοπρεπῶς ἀντιγαριεῖται, χαὶ εἷς 
αἰῶνας μετὰ σοῦ, OU ὧν σοι χεχοινώνηχεν, ἐν 
τοῖς τοῦ ἀοράτου Πατρὸς μενεῖ χόλποις ἄνχπαυ- 
ὀμὲνος. 

Σὺ χαὶ γάλα παραδόξως βλύσεις, ἐπεὶ χαὶ πάντα 
θαυμάτων γέμει τὰ σὰ, dj εἰς ἀνθρώπους πρόοδος, 
ἡ τοῦ τόπου διατοιδὴ, ἡ εἰ τόνδε τὴν ἡἑλιχίχν αὖ- 
ξητὶς μὴ xav! ἀνθρώπους χορηγηθεῖσά σοι, ὁ voy 
ἀπόῤῥητος ἀσπασμὴὺς, ὁ μετὰ τοῦτον ἑψόμενος 
γαινὸς τόχος᾽ xal τῷ γάλακτι ποτιεῖς, ὃς ἅπαν 
εὐδοκίας ἐμπίπλησι ζῶον, ἐλευθερίαν χειρὶ συγ- 
γωδῶν' cal χεῖρες οἴσουσιν, o5 χαὶ σὲ χεῖρες 
διέπλαςαν, ὁρατὸν τε χόύσμον ὑπέττησε val ἀόρατον, 
ἐννόημα μόνον' ἀλλ’ εἰ μετὰ σοῦ ὁ Κύριος, τί δεῖ 
πολλὰ λέγειν; Παράδοξχ παάντῶς, χα διανοίας 
ὑψηλότερα πάσης xal ἥλιος ὄψεται, xal κοοτήσει τὰ 
πέρατα διὰ σξ. Xaloe τοίνυν, κεχαριτωμένη, χαῖρε, 


€ Psal. cxriv, 16. 


venustatis pelagus et mysteriorum thesaurus,Domi- 
nus lecum.Quis non obstupescat magnificenlise tuae 
novitatem (96)?Qucsnam mens paresse queat ut con- 
templandis portentosis hisce spectaculis immore- 
tur ? Quis intellectus poteritadcelsitudinem eorum 
sese erigere,qu:ie supra omnem calestium volatum 
excurrunt? Quo cogitatio, cum ad ineffabilia hoec 
assurrexerit,descendens gloriari possit,satis se iis 
mysteriis instructam esse ? Quae lingua flores col. 
ligens vocum,auroque nitenlem sermonem,suavis- 
simamque dictionem, condignum hoc argumento 
opus contexat ? 

Dominus lecum,non medo ut in reliquis creaturis 
omnia continens ac regens,neque solum sicut cum 


B Moyse erat et cum Elia,cumque aliis sanctis viris, 


sic tecum habitabit mirabilia operans ; neque 
postquam te, aptam sibi domum inventam, ad 
tempus illustraverit, perfecta dein economia a 
creaturis omnibus tecum illuminandis cessabit ; 
sed Dominus tecum nova prorsus ratione, quam 
neque oculus vidit, neque auris audivit, quaque 
humanicordisascensione sublimior exsistit. Tecum 
enim,propter effulgentem divino anim:e tuo spe- 
ciem ineffabilis divinom nature radios hominibus 
effundet ; propter splendidissimam virtutis tuo 
pulchritudinem, tua forma, quam adamavit, cir- 
cumdatus apparebit ; et cum  immaculaio tuo 
sanguine semet conjungens, (o inauditum myste- 
rium ! ) quod non erat, ex te propter te, ct totam 
tuam gerens imaginem, ac propemodum se Deum 
esse oblitus, flet. Et exinde divina prorsus splen- 
didaque ratione tecum muniflcentia certans,quod 
ipse Creator est natura, hoc tibi ex gralia novo 
quodam modo vicissim elargietur, et propter ea, 
qua tecum habet communia, in sinu invisibilis 
Patris quiescens in sa:cula tecum manebit. 

Lac quoque tu mirabiliter effundes, quandoqui- 
dem tua omnia miraculis plena sunt,tum ingressus 
in hominum vitam, tum sedes conversationis tua, 
tum ad hanc oatem provectio non humano tibi 
more comparata, tum ineffabilis haec salutatio, et 
qui postea subsequetur partus ; et lacte potabis 
eum, qui liberali manu tribuens, implet omne ani- 
mal benedictione!? ; manus tu; illum portabunt, 
cujus manus te quoque plasmaverunt, quique solo 
mentis suc; nutu visibilem pariter atque invisibi- 
]em mundum e nihilo eduxit. Verum, si Dominus 
tecum, quid plura opus est fari? Plane mirabilia 
etquovis intellectu subliiniora sol videbit,et propter 


Ant. Dallerini noto. 


(96) Nihil sane frequentius apud veteres scri- 
ptores recurrit, quam ut Deipara, ceu novum opus, 
nova magnificentia, novum portentum celebretur. 
At vero quid in re 10va quiwriinus quod delerrimum 
est Adainilic:e vetustatis? Quid urgeat quispiam 


communem humane nature ordinem,communes- 
que Adamitica stirpis leges, quando constot, no- 
vum idcirco praedicari opus, quod a communi or- 
dine consuectisque legibus discedit ? 


91 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


93 


te plausus attollent fines terre. Ave igitur, gratia A εὐλογημένη, τῆς μετὰ Θεὸν φέρουτα xatà πάσης τὰ 


plena, ave, benedicta, que naturam omnem Deo 
inferiorem exsuperas (97). 

XIV. Qua cum vidisset, inquit δ᾽, tuzbata est 
in sermone ejus, et cogitabat qualis esset ista. salu- 
tatio. Pevspexit. sublimissimus purissimo illius 
intellectus. quid differat inter Deum et homines ; 
tum vero, quantum ex benignitate sua sese Deus 
demitteret,ac mysterii sublimitatem obstupescens 
considerabalt.Pra gaudioautem exsultavit religiose 
non vero formidavit, neque commota, neque pro- 
ter modum aniino conlurbata est. Erat enim pror- 
sus perspicacissima,adeo ut,quis advenlasset,facil- 
line nosse posset Et sane illud,cum vidisset,turbata 
est, hunc mihi sensui exhibet, quasi diceret: 
Cum pervidisset, ac mente divinitus collustrata 
perspexisset, cujusmodi sit Dei magnitudo, et 
quanta hoininuin abjectio, corde gaudens exsulta- 
bat,Deumque cernens tantopere sese demittentem, 
ad divina haec portenta obstupescebat plaudebat- 
que. Quocirca etiam cogilabat qualis esset saluta- 
lio, quam magna, et quamlibet humane mentis 
vim excedens, Nam commoveri, quod idem valet 
ac perturbari,in sacris litteris etiam gaudendi signi- 
ficationem habet,sicut cum dicitur 9? ; Commoreatur 
mare οἱ plenitudo ejus ; gaudebunt campi el. oiinia 
qua in eis suut. Et hoc igilur loco per illud turba- 
(a est, simul ostenditur οἱ exsultatio, et ferven- 
tissimus admirande ilius anime impetus tum 
propter stuporem, tum propter plausum ad illa 
Doi portenta, unà tamen cumeo, qui maxime 
congruebat, reverenti metu (08). Etsi enim. illa 
undequaque sancta incomparabili puritate fulgeret, 
ct nihil in se haberet, quod vel Deus ipse conspi- 
ciens pro merito velieinenter non. adamaret ; ast 
homo erat, qui nempe ad Deum se habet, uti. ad 
vertiatem mendacium, quemadmodum eliam pro- 
pheta in mentis excessu. pronuntiavit (99). Merito 
igitur ea de causa rem plane inauditain arbitraba- 
lur, quod veuter,angustos habens fines, illum qui 
immensus est. οἱ inlinilus, contineret, et. citra 
omne miraculum esse putabat, quod factor cum 
factura sua novam illam communionein iniret. Et 
quidein cum corpus consideraret,quad ex liisce in- 
fimis est, et e luto compactum, atque e parente 


9 Luc. 1i, 29. 955 Psal. xcv, 11. 


G 


νιχητήρια φύσεως. 


18. Ἢ 6i ἰδουσχ, φησὶ διεταράχθη ἐπὶ τῷ 
, - » 
λόγῳ αὐτοῦ, xal διελογίζετο ποταπὸς εὮ͵ ὁ ἀἄσκπα- 

E. - «Ὁ ᾿ - 3 
cà οὗτος. ᾿Απεῖδεν ὁ τῆς Πανάγνου νοῦς ὑψηλό- 
τατος Θεοῦ xai ἀνθρώπων τὸ διάφορον εἴτα πρὸς 
τὴν τοιαύτην συγχατάδασιν, ὅση, χαὶ τὸ μυστήριον 
1 , ῳ ld - , 
ἐξεπλάγη, κατανοοῦσα. Kal ὑφ᾽ ἡδονῆς ἐσχίρτι, σεν 
εὐλαδῶς, ἀλλ᾽ οὐχ ἐδειλίασεν οὐδὲ διεσείσθη καὶ τὴν 
Ψυχὴν ἀνώγαλος γέγονε. Πάνυ γὰρ ἦν διαδατικω- 
τάτη, ὥσθ᾽ ὅστις ὁ προσελθὼν, θᾶττον ἔχειν εἰδέναι. 
-λ 4 4 - , * * * »ν5" 
Τὸ γὰρ ἰδοῦσα διεταράχθη, τοὺτὸ quot vosiv δίδως- 
σιν, οἱονεὶ ἀπούλένασα καὶ λογισμῷ θεόφοονι σὺυν- 

^ - , οι , 
διασχ:ιΨαιμένη τί μὲν Θεοῦ μέγεθος, τι ὃὲ ἀνρρώπων 
, ^ ^)» 4 a 

οὐρένεια, ἐπάλλετο χαίρουσα τὴν χαρδίαν᾽ πρὸς τὰ 


θεῖά τε ἐξεθαμόεῖτο καὶ ἐχοότει θχυμάσια, τηλι- 
, - Ud * ^ - 
καύτην θεοῦ συγκατάύασιν ἀκουύουστα, Δι παῦτζ 


χαὶ ποταπὸς dv εἴη, ὡς μέγας ὁ ἀσπασμὸς, καὶ κάτω 
τιθεὶς ἀνθρώπειον διελογίζετο νοῦν, ἔστι γὰρ παρὰ 
τῇ θείᾳ Τρχφῇ τὸ σαλεύεσθα!, ὃ ταὐτὸν δύναται 
τῷ ταράσσεσθαι, καὶ χαρᾶς ἔννοιᾶν ὑποφαῖνον, ὡς 
τὸ, Σαλεὐθήτω dj θάλασσα xal τὸ πλήρωμα αὖ- 
τῆς χαρήσεται τὰ πεὸίχ χαὶ πάντχ τὰ ἐν 
αὐτοῖς. Κανταῦθα τοίνυν ἀπό γε τοῦ διεταράχθη 
xai d$ ἀγαλλίασις, χαὶ τὸ τῆς θαυμασίας ἐκείνης 
ψυχῆς θερμότατον ἔμφαίνεται ἔξαλμα πρὸς ἔχπλη- 
ξίν τε xal χρότον τῶν τοῦ Θεοῦ τερχστίων μετὰ γε 
εὐπρεπεστάτου τοῦ φίύου. Εἰ γὰρ ἀπαράμιλλος τὴν 
ἁγνείαν 3, Πάνσεμνης, xal ἑαυτῇ puoi» εἶχε) ᾧ ἄν 
συνὸρῴη μὴ καὶ ἱχανῶς ἔχειν πρὸς Θεοῦ σφόδρα 
φιλεῖσθαι" ἀλλ᾽ ἄνθρωπος ἂν, ὃς ἔχει πρὸς θεὸν ὡς 


πρὸς ἀλύθειαν ψεῦδος, γαρά ποῦ xal προφητικὴ 
διορίζεται ἔχστασις. Δι᾽ ἐχεῖνο τοίνυν χαινότατον 
4 — , M [4 ? !. ^ * 
ἐπ'ειχῶς (uio, τὸν ὑπεράπειρον γαστέρα, βραχὺ 
* 4 - A , , -»- 
πέρας ἔχουπαν, ἐνεγκεῖν xai θαύματος πέρα ὃιε- 


« 


οεἴτο, τὴν νέματι χοινων Lay 

b , tg * » 4 ^ ^ e -— 
τοῦ Πλάστου. Ἕως μὲν οὖν πρὸς τὸ σῶμα, ὅτι τῶν 
£z, καὶ τοῦ πηλοῦ, καὶ τοῦ 


.-ν 


: * -ἰ p^ M - ^ ?.. " 
γέννημα ἐκείνου πατρὸς, φοθερὸν 


- 


λα εν σὺ »») EE | 
- 
ἐσχόπει 


M , * , a -ν e 
λὴν χγγελίαν ἐκείνην, xxi ἦν ὁλη 
e * ῳ 4 *Y - , * 
Ὅπως ἐκ πιλοῦ, «xl οἷον d, πτῶσις 
»ἭἬ 


κατξαξε σχεῦας, 
ἄτα ποιοῦτον, τὸν ἀχώρητον Evioy 


χωρήσει" χαὶ 
T δ - ὸ διαλουεσθε "T6 T “22. καὶ 
ἦν πάντως τὸ ὀιαλογίζεσθραι ἀπὸ Y: τῆς ἐννοίας 
4 , 


*P 2 9*)" ᾿ *0-z ΩΣ n^ “ὃς E “ρα otav ὃ 
εἈΞΙΝ ς «9 Oi προς ΠΩ £496 fis ψύχῃην, πως 


Ant. Ballerini ποίαν. 


(97) Hoc cum superiori congruunt sententia ἢ vicerit : ejusmodi ergo gratiam angelica salutatio 


(sup. ἃ 10), qua Virgo Deipara prima post. Priuum 
celebratur. Aptissinie vero eadein cum salutatione 
sociantur, qua ab ang lo celebrata est gratia piena. 
Cuauqua.i enia ditfit. num non. sit, naturalibus 
quoque donis sanctie Virginis animam mirum in 
modum exceliuisse ; at divinis maxinie charismati- 
bus tribuendutn plane est quod prie creatis omni- 
bus propius ad Deum ἃ πον πὸ porro digno- 
scere lieet, cujusmodi ex mente doctorum fuerit 
qiitup pnleaitivlo quam de Virgine priedicatur. Talis 
cnim intelligendaeumsitquaecreaturarum omnium 
excellentissim;n quameaue gratiam Marie gratia 


enunliat, qua Marice sanctitas tribuatur non modo 
originalis, ne deterioris, quam culestes spiritus 
conditionis fuerit, sed in. ipsa origine sanelitate 
qualibet angelica eminentior. 

(98) Hec subtilius forle qnam verius disputata 
videbuntur ; at elucet in iis, tam sublimiter Patres 
de Dei Matre. sensisse, ut. qued. nobilissimum 
emtium videretur, id de iila tenendum ac praedi- 
candum usque censerent. 

(99) Videtur auctor pr» oculis habuisse illud 
psalmi cxv, 14: Ego dei in. ercessu. meo: Omnis 
tomo menulaax. 


03 SERMO IN ANNUNTIATIONEM B. V. MARIA. 94 


ἄσπιλον, ὅπως ὑπέραγνον ἔσωσεν, ὅπως ἅπαν ἔλεγξε αὶ illo pravaricatore ductum,horrendum aliquid pre- 
celsam illam annuntiationem censebat, ac tota 
stupore percellebatur, quomodo vas luteum,atque 
adeo insuper lapsu confractum (1),illum scilicet tre- 
ματι" xai, Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου, ἐδόα' γένοιτό — mendum atque incomprehensibilem intra se com- 
o! κατὰ τὸ ῥῆμά σου. prehensurum esset; οἱ ex hac prorsus comside- 
ratione erat, quod (de salutatione illa) cogitaret. At cum ad suam ipsius animam oculos convertebat, 
quomodo scilicet eam immaculatam, quomodo puram pro omni puritate servabat, quomodo, cor- 
dis ascensionibus ad cavlestem evecta sublimitatem, cujusvis volatus omnes longe protergrederetur, 
tunc demum vehementem illum horrorem demittebat, ac sedato animo se iis, quae denuntiabantur, 


πτερὸν ταῖς ὑψηλαῖς ἀναδάσεσι τῆς χαοδίας εἴς 
ψος ἀναπτᾶσα οὐράνιον, τὴν ἔχπλνξιν ὑποχωοεῖν 


2 ^ ^ 4 - 
ἐδίδου, xal ἑαυτὴν ἀταράχως ὑπετίθει τῷ μηνύ- 


subjiciebat ; et, Ecce, inquit, ancilla Domini ; fiat mihi secundum verbum tuum 9, 


JE. Οἴμαι δὲ ὡς εἴχεν ἂν xal ἐκ τῆς ἡμετέρας 
συνθέσεως ἢ ὑπεραμωμος βραχεῖαν ὑπανοίγειν 02- 
pzv τῷ ὑπερφυεῖ ἀτπασμῷ. Καθάπερ γὰρ ἡμῖν μὲν 
ὑπὶρ λόγον ὁ τῆς ψυχῆς καὶ σώματος σύνδεσμος, 
πᾶτι δὲ ὅμως λογισμοῖς τὴν τοιαύτην ἀνομολογοῦ- 
μξν συνάφειαν' οὕτως ἄν χαὶ περὶ τῆς μείζονος 
ἐνενόει συλλογίζεσθαι κοινωνίας, οὐ μικρὰν ἐκ τῆς 
ἐχεῖθεν συμφυΐας xal περὶ τοῦ χαινοῦ τοῦδε μ5- 
στηρίου νεῦσιν ποριζομένη. Ἐμοὶ γὰρ δοχεῖν, xal 
οὐχ ὡς τὸ ποιχίλον ἵνα μόνον διχδειγθῇ τῆς τοῦ 
Δημιουργοῦ σοφίας ἀφάτηυ, τὴν διττὴν ἀνθρωπῶος 
εἴληφε σύνθεσιν, ἀλλὰ xxl τοῦ μυστηρίου τούτου 
ἕνεχα μικρὰν ἑαυτῷ πίστιν ὕπως παρ᾽ ἑαυτοῦ Gov. 
εἰσφέρῃ. Καὶ εἴγε μὴ xal διὰ τοῦτον τὸν λόγον, 
ὡς ὁ ἐμὸς λόγος, ἄνωθεν ἡ ἀνθρωπείχ διεπλάττετο 
πραγματεία, οὐκ ἂν ὁ χοῦς ἐδέησε τῷ Θεῷ, ὡς ἂν 
ἐχ τούτου τὸ βραχύ τι παρ᾽ ἀγγέλους φέροιμεν" 
ἀλλ᾽ ἦμεν ἂν τοῖς ἀῦλοις προσθήχη, μικρά τις ἴσως 
ἑτέρα τάξις, xal τῆς γῆς δίχα. 


XV. Ego vero sic sentio, ex humana quoque 
nostra coagmentatione habuisseillam pro omnibus 
immaculatam, quo ad salutationis illius rationem 


B intelligendam aliquem sibi aditum aperiret. Quem- 


admodum enim anima cum corpore conjunctio 
nostre quidem mentis captum excedit, verumta- 
men conjunclionem hujusmodi omnibus animi sen- 
sibus confitemur ; sic et de prastantiori hac con- 
junctione ratiocinandum rata, haud mediocre ex 
humano hoc compositoauxilium adliuic quoque my- 
sterio assentiendum sibi comparabat. Ut enim mihi 
videtur, non ideo tantuin homo ex duplici substan- 
tia compositus est, ut ex varietate operis appareret 
ineffabilis ac multiformis sapienlia 9", Conditoris ; 
verum etiam propler hoc mysterium, ut scilicet 
sibi ipsi fldem aliquam ex se ipse (liomo) faceret. 
Et siquidem, ut mea se habet opinio,non in istum 
quoque finem humanum hoc compositum fuisset 


C plasmatum, haud opus Deo fuisset pulvere, ut 


ratione hujus paulo minores essemus ab angelis; sed immaterialibus spiritibus, alius quidam for- 
lasse humilis, terra tamen expers ordo, additi fuissemus. 


Ἔτι δὲ xxi el μηδὲν προεισενεγχόντας (τί γὰρ 
οὐχ ὄντες εἰσενεγκεῖν εἴχομεν) ; τὰ ὑπεράγαρθα σπλάγ- 
χνα, διὰ τοῦτ᾽ αὐτὸ μόνον χαὶ πχρήγαγε χαὶ φιλό- 
τιμον παρέθηκε τράπεζαν, τὴν ἐξ οὐρανοῦ xal γῆς 
xai τῶν ἐν μέσῳ ποιχιλίαν τε καὶ Gades, τίνων 
οὐχ ἅν ἀπολαῦσαι γένοιτο δωρεῶν, φίλα τῷ ποιητῇ 
διαπραξαμένοις ; Καὶ τὸ διειδέστχτον οὖν ἐχεῖνο 
σχεῦος, ἡ ὑπερένδοξος, ἐπεὶ μηδὲν εἶχεν ἐννοεῖν, ὃ 
μὴ φιλοτίμως εἰς ἀγνείχν προσήγαγε τῷ Λεσπότῃ, 
οὐδ᾽ ἂν εἴχε πάνυ διαπορεῖν, τῶν ὑπὲρ νοῦν ἑαυτὴν 
ἀκοήουσα λειτουργόήν. 


Preterea si vel quando nihil nos prostiteramus: 
(quid enim prastare potuissemus qui nondum era- 
mus?) ex immenso bonitalis sua visceribus nos 
hac sola de causa (2) e nihilo eduxit, et munifl- 
cam nobis veluti mensam, omnimoda bonorum 
calestium οἱ terrestrium et eorum, qui interme- 
dia sunt, varietate et opulentia refertam apposuit, 
quibusnam, quaeso, donis frui nobis non daretur, 
si quao cunditori accepta sunt, perficeremus ? Et 
illud igitur vas nitenlissimum, Virgo, inquam, 
super omnes gloriosa, quandoquidem nec mente 


quidem quidpiam volvere posset, quod summo cum puritatis studio non offerret Domino, nili] 
sane habebat, cur, audiens seinet ad ministrandum ineffabilibus mysteriis electam, tantopere hazrens 


ambigeret. 
IC. Πλὴν διὰ τὸν λόγον ixtivov, ὅτι μηδ’ ὅσον 
9$ Luc, t, 38, 5? Ephes. ur, 10. 


XVI. Verumtamen cum habita ratione immensi 


Ant. Ballerini nola. 


(1) Vide, quam apte Virginis Deiparm conditio- ἢ pore, quod non vas modo luteum apparet, sed in- 


nem auctor describat. Fatetur enim, illam Ad:e 
exstitisse filiam, a'tque adeo c parente pravarica - 
tore exortam, ut aviti lapsus effecta non penitus 
elfugerit: At quo ista pacto cum cis concilientur, 
quie idem alias tveadit (vid. $ 13, hom. in Praesent. 
leip. part. r, pig. 444, 455), potuisse nempe de se 
Virginein proclamare : [n iniquitatibus concepta non 
. ful, et solam non concepit in peccatis me mater mea ? 
Pravaricatoris Ade nempe filiam cognoscis in cor- 


super lapsu confractum, qui ppe quod praternatura- 
lihus donis pristium plasmationis propriis careat ; 
at oculos ad animam si convertas, nullum paterna 
infaust;?. hereditatis vestigium occurrit, quin eain 
non solum iinuaculatam, sed puritat? puriorem 
cernis. 

(2) Ex sententia igitu. auctoris mysterium incar- 
nationis scopus fuit, quem sibi in condendo homine 
Deus prestituit. 


95 ISIDORI THESSALONICENSIS 96 


iliius, quo Deus ab hominibus distat, intervalli A λογίσασθαι Θεοῦ πρὸς ἀνθρώπους τὸ μέσον, ἣν δὲ 


nulla sane humanae mentis vi pro dignitate dime- 
tiendi, Virgo quz? utique homo erat, id quod in 
mysterio horrendum est, consideraret, et rursus 
angelicam audit vocem : Ne timeas, Maria ; inve- 
nisti enim gratiam apud Deum *$. Nunc demum in 
memoriam Gabrieli redit nomen Virginis. Depo- 
suerat enim quod gestabat gaudii pondus ; ac vel- 
uti eo deposito facilius halitum duceret, liberius 
eam alloquitur; et Ne tüneas, inquit, Maria, suo 
illam scilicet nunc nomine compellans. 
Tremendum sane mysterium, et admirationis 
plenum ! Nec in naturis creatis reperire est, qui 
de illo, uti par est, judicium ferre queat. Tu vero 
sola, inquit, o Maria, ne tímeas. Porro reverentiam 
illam Virginis stupore plenam,et mistum obsequio 
plausum,ac venerationi conjunctam exsultationem, 
nunc Gabriel (morem vocat, quemadmodum et 
David dixit: Ersultate ei cum. tremore 9. Ne te, 
inquit, percellat immensa rei granditas, neque 
putes te ad tante magniflcentie opus imparem 
omnino esse ; neque, mysterii cernens celsitudi- 
nem, stupore ac metu vincaris; neque propterea 
quod homo sis, formidandam tibi quoque vel in- 
possibilem esse ducas hanc salutationem. Et valde 
quidem consentanea sunt, qua animo volvis, et 
precelsa mente tua nequaquam indigna. Nedum 
enim Deum homo ferre valeat,suaque ipsius carne 
illum circumvestire, qui est amictus lumine sicut 
vestimento 19, sed ne modicum quidem prope acce- 
dere ad illum potest, cui adstant millia millium 
angelorum, etf decies millies centena millia mini- 
strant 11, et e conspectu virtutis ejus horrent om- 
nia et contremiscunt. Tu vero, quomodo eloquar 
nescio, non homo es, non angelus, sed alia quzs- 
dam natura sublimior, et ejusmodi, cui post divi- 
nam naturam nihil vel quoad aliquam similitudi- 
nem comparari queat (3). Propterea tibi uni, o 
Maria, nuntii mei celsitudo formidanda non est. 
Neque omnimoda virtutis tu» puritas tam divino 
impar est nuntio: neque admirandus anim: tua 
splendor iis, que nuntiantur, admittendis minus 
congruit : neque pulchritudinem tuam sese indi- 


ἄνθρωπος, πρὸς τὸ φοδερὸν ἐπείπερ ἑώρα τοῦ μυ- 
στηρίου, ἀγγελικῆς ἀκούει γλώττης xal αὖθις" Μὴ 
φοδοῦ, Μαριάμ' εὗρες γὰρ χάριν παρὰ τῷ Θεῷ. 
Νὺν τῆς ἐπωνυμίας εἷς μνήμην ὁ Γαδοιὴλ ἔοχεται. 
᾿Απέθετο γὰρ ὅν ἀνεῖχε φόρτον τῆς χαρᾶς, xal 
ὥσπερ χούφως μετὰ τὴν χατάθεσιν διαπνεύσας, 
ἐλευθερίως προσομιλεῖ’ — xal, Μὴ φοδοῦ, φησὶ, 
Μαριὰμ, αὐτὸ δὴ τὸ ύνομα νῦν προσειπών. 


Φοδερὸν μὲν οὖν τὸ μυστήριον πάντως, xzl θαύ- 
μᾶτος πλῆρες" xal οὐχ ἔστιν ἐν χτιστῇ φύσει, ὅς 
ἅν, ὡς mpos7xs, λογίσαιτο περὶ αὐτοῦ, Σὺ δὲ, 
φησὶ, μόνη. Μαριὰμ, μὴ φοθοῦ. Τὸ πρὸς ἔκπληξιν 
εὐλαδὲς, τόν τε σεμνοπρεπῇ τῆς Παρθένου κρότον, 
χαὶ τὴν μετ᾽ αἰδοῦς ἀγαλλίασιν, φόδον ὁ Γαύδριὴλ 
ἐνταῦθα χαλεῖ, ὡς xai Δαδὶδ, ᾿Αγαλλιᾶσθε, εἶπεν, 
αὐτῷ ἐν τρόμψ. Μὴ οὖν ξενίζου, φησὶ, τὴν ὑπερ- 
6oXXv: μηδὲ νόμιζε πρὸς τηλικαύτην ἀδυνάτως 
ἔχειν μεγαλειότητα μηδὲ, τῆς τελετῆς ἀφορῶσα τὸ 
μέγεθος, ἥττων ἐχπλήξεως γίνου xal φόδου" μηδ᾽ 
ὃτι ἄνθρωπος, διὰ τοῦτό σοι xai φοδερὸν fj ἀδύνατον 
Ου τὸν ἀσπασμόν, Ηάνυ μὲν οὖν τὰ εἰχότα λογέζῃ, 
καὶ τῆς σῆς ὑψηλῖς ἄξια διανοίας. Ανθρωπος μέν 
γὰρ μὴ ὅτι γε Θεὸν évsqxiiv, χαὶ ὡς χιτῶνᾳ τὴν 
ἑαυτοῦ σάρχα πὲριβαλεῖν τὸν ἀναδαλλόμενον τὸ 
φῶς ὡς ἱμάτιον, ἀλλ᾽ οὐδὲ χαταμιχρὸν ἐγγίσαι δύ- 
ναται, ᾧ παρίστανται χίλιαι γιλιάδες ἀγγέλων, 
xil μύριαι μυριάδες λειτουργοῦσι, xal ἀπὸ προσ- 
ὥὦπευ τῆς δυνόμεως αὐτοῦ πάντα φρίσσει xal τρέμει, 
Σὺ δὲ, οὐχ οἱἷὸχ πῶς ἂν εἴπω, οὐκ ἄνθρωπος, οὐχ 
ἄγγελος, ἀλλὰ τις ὑψηλὴ φύσις ἑτέρα, χαὶ οἵα μηδὲ 
m20g παράδειγμα μετὰ τὴν θείαν παραδάλλεσθαι 
φύσιν. Διὰ τοῦτό σοι μόνῃ, Μαριὰμ, οὐ φοδερὸν τὸ 
τῆς ἐμῆς ἀγγελίας ὕψος, Οὐχὶ τὸ πάναγνον τῆς σῆς 
ἀρ:τῖς πρὸς τηλιχοῦτον ἀνεπιτήδειον μάνυμα" οὐχὶ 
τὸ λαμπρὸν τῆς ξένης σοῦ Ψυχῆς τὴν ὑποδοχὴν ἀἁπω- 
θεῖται τῶν εὐαγγελίων’ οὐ τὸ σὸν χχλλος ἀνάξιον 
ὁ δἐμιουργὸς ἑχυτοῦ θεσπίζει' οὐ τὸ φαιδρὸν τῆς 
σῆς ἀγλαϊας παρέδραμεν ὁ παντέπόπτης" οὐ τὸ 
διάλαμιπρον τῆς σὴς γαβχρότητος ἀπροσπέλαστον ὁ 
Πλάστης ἑαυτῷ φυρίζεται. Mi, φούοῦ λοιπὸν, Ma- 


68 Luc. 1, 30, 69 Psal. 11, 11. "? Psal. cur, 2. ?! Dan. vii, 10. 
Ant. Ballerini note. 
(3) In Orientalis Ecclesia sacris officiis non raro ἢ suse eminentia quedam natura. sublimior dicenda 


occurrit (qua de re in Comuinentario), ut Deipara 
vel Angeli, vel. Cherubini, vel Seraphini terrestris 
nomine designetur. Quod quidein, ut manifestum 
est, non eo spectat, ut beatissimo Dei Genitrici 
l'umane naturae veritas denegetur, cum e converso 
Ss. Patres ad tuendam adversus phantasiastarum 
deliria dominici incarnationis veritatem subinde 
Virginis quoque matris veram naturam humanam 
propugnandam sibi assumant ; sed ut remotis a ve- 
rissima humana illius natura iis omnibus, qua in 
dedecus cedant, ejusmodi illi asseratur nobilitas, 
cujus gratia angelus vel cherubim, potius quam 
homo, videri queat. Atqui eamdem ob causam 
merito auclor negat vel angelis Mariam comparan- 
dam esse. Si enim (quod ex sententia omnium 
Patrum idem auctor affirmat), Virgo pro nobilitatis 


est, cui post div nam naturam nihil vel quoad ezi- 
guam aliquam — sinilitudinem comparari possit ; 
eodem plane jure, quo hominibus, etiam angelis 
accensendam esse negabitur, ut locum soli sibi 
proprium creaturis omnibus superior, uni autem 

eo inferior, servet. Cum vero ejusmodi homo adeo 
ab humana nature vilitate lonze discedat, ut et 
nobilissime coelestes Virtutes ad eamdem compa- 
rato vilescere dicenda sint, quisnam serio et illud 
disputandum censeat, an vitio illo, quod abjectam 
naluram nostram tantopere abjectioremvilioremque 
effecit, gloriosissima Virgo exstiterit delurpata ἢ 
Prossertim vero quod si quid expresse de Virginis 
excellentia mox auctor commernorat, in. puritatis 
laudes effundatur, quam horrendo incarnati Dei 
mysterio parem affirmare non dubitat. 


97 


SERMO IN ANNUNTIONEM B. V. MARLE. 


98 


ριάμ' εὔρες γὰρ χάριν παρὰ τῷ Os. Δικχαστὴσ ὁ A gnam creator censet: neque venustatis tuz fulgo- 


Θεὸς γίνεται τῶν Güv' xai ἐπϑὶ οὐχ εἴχεν ἀντίχα- 
pv ἀξίχν εὑρεῖν ἑτέραν τῶν vponaiuv τῆς σῆς λαμ- 
πηδόνος, ἑαυτὸν ὁ Δεσπότης ἔπαθλόν σοι παρέχει" 
Οὐ γὰρ παρατρέχει τοὺς ἀθλητὰς ὁ ἀθλοθέτης" οὐδὲ 
γέρας τῶν χαμάτων ἐλάττω δίδωσιν: οὐδὲ στεφάνους 
πλέχει τῶν ἀθλων ἀποδέοντας, Σοῦ δὲ μήτε ἐν- 
ἐστῶτα, μήτε μέλλοντα, μήτε ὕψωμα, μήτε βάθος, 
μήτ: χύσμος ἅπας, μήτε τις ἑτέρα χτίσις, ἐπείπερ 
οὐχ ἦν ἀντίῤῥοπος, ἧς μόνης ἀξία εἴ, ταύτης δὴ xai 
τυγχάνεις τῆς ἀμοιδῆς. "ID δὲ ἐστιν, ὦ τῆς ἀῤῥή- 
τοῦ σοῦ δόξης, ΠΙάνχγνε ὅτι ᾿Ιδοὺ συλλήψῃ ἐν 


1 4 3 » 
γαστρὶ, xai τέξῃ υἱὸν, xal χαλέσθις τὸ ὄνομα 
- - » , ' * φὰς, 
αὐτοῦ Ἰησοῦν. Οὗτος ἔστα'! μέγας, χα! Υιὸς 
M - »? 
Ydiezoo xAvrÜ0Zssxav — xal δώσει αὖτ Κύριος 
(C 


ὁ Θεὸς τὸν θρόνον Aa6:0 τοῦ πατρὸς αὐτοῦ" xa! 
βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶχον Ἰχχὼδ εἰς τοὺς αἰῶνας, 
χαὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐχ ἔσται τέλος. Αὕτη 
τῶν φαεινοτάτων ἀνγτίνων τῆς σῆς ψυχῆς fj ἀντίδο- 
σις αὕτη σοι τῆς ὑπερουρανίου xxl θεοπρεποῦς 
ἀνχαδάσεως d ἀντίχαρ'ς᾽ τοῦτό σοι προξ'χόνιζεν ἣ 
ἐν τοῖς ἀδάτοις διατριδὴ, ὅτι τῷ μόνῳ προσεντυ- 
χεῖν ἀδάτῳ xal ξενοτερπὴ χαθάπερ λειμῶνα τὴν 
σὴν ἔμελλες παρασχευάτειν γαστέρα τιρὸς οἴχησιν, 
χαὶ βατὸν μὲν οὐρανὸν τοῖς χάτω χαινοτομήσειν. 
oig δὲ μὴ χλῆρος ὁ χοῦς, καινὸν περίπατον ὑπο- 
στρώσειν τὴν γῆν. Τοῦτό σοι xai 1d, οὐράνιος ὑπὲέ- 
γρᾶφε τροφὴ, ἵν᾽ ἐξ ὑψηλοτέρας διαίτης παραθεῖς 
ναι δεῖπνον εὐπορήσῃς τῷ Ὑπερτάτῳ. 


rem is preterit,qui omnia conspicit : neque minus 
dignum, quam ut ipse ambiat, puritatis tux» nito- 
rem judicat. Ne timeas ergo, o Maria, invenisti 
enim gratiau. apud Deum. De rebus tuis judicium 
ferre jam Dei fit; et quandoquidem aliam qua 
tropieis splendoris tui apte responderet, remune- 
rationem iuvenire nullam potuit, se ipsum Domi- 
nus tibi premium praebet. Neque enim qui pro- 
mia constituit certaminis, negligere certantes po- 
test; neque premia ille diribet, quo laboribus 
sint minora ; neque coronas nectit, qu:certaminis 
ralionem haud exequent. Quis vero neque pr:- 
senlia, neque futura, neque altitudo, neque pro- 
fundum, neque mundus totus, ncque alia creatura 
merces est tuis meritis respondens, hanc, quao 
sola digna te est, remunerationem sortiris. Est 
autem (o ineffabilem tuam, purissima Virgo, glo- 
riam) illa vox: Ecce concipies in utero, et paries 
filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Hic erit ma- 
gnus: et Filius Altissimi vocabitur, et dabit ei Do- 
minus Deus sedem David patris ejus, et regnabit in 
domo Jacob in eternum, et regni ejus non erit finis 15. 
Hoc splendidissimis anim: tuc radiis retributio 
redditur ; hec tibi gratia pro ascensu coelos super- 
grediente, Deumque sibi demerente rependitur.]Id 
tibi presignabat tua illa in sacris penetralibus 
commoratio (4), fore scilicet, ut ad eum, qui solus 
est inaccessus, accederes, atque illi ad inhabitan- 


dam, ceu pratum insolitam aqedolens suavitatem, sinum tuum adornares, et novo portento terrestri- 
bus quidem celum accessu facile redderes, iis vero, quorum sors nullatenus terrenus est pulvis, 
novum ambulacrum terram substerneres. Id tibi et coelestis illa adumbravit alimonia, vt e subli. 
mioribus dapibus copiosam Altissimo canam posses apponere. 


IZ. Εἴπε ὃὲ Μαριὰμ πρὸς 
ἔσται μοι τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσχω ; 
ληψιν μηνύεις, υἱὸν εὐχγγελίζῃ, Υαδριήλ᾽ 


^ , Y* 4 - M Y , 
Os τροπῆς 0:0£V οἰκονομεῖν ETzDO, G9 ταντως 


Σύλ- 
καῦτα 
» 

ἄγευ- 
στος ἐγώ. Πῶς οὖν ἔσται μοι τὸ σὸν εὐχγγέλιον ; E! 
γὰρ xal μίγα τὸ τεχθησόμενον xal παράδοξον διχγ- 
γέλλεις, ἀλλ᾽ ἀχολουθίᾳ φυσιχῇ τινι μιχρᾷ καὶ ἂν- 
θρωπιχῇ, τῶν θαυμάτων ἔγνωμεν ὅσαπερ ἐν γῇ 
εἰς δεῦρο τερατουργηθέντα, χεχαινοτόμηται. Οὕτω 
xii MoüsZc, θάλατταν τέμνων, ἐδεήθη ῥάδδου" xai 
ἩἩλίας ἐλαίου καὶ βραχέος ἀλεύρου, τὴν Σαρεφθίαν 
* Li "^ L «-- 4 e M 

ἐππολὺ διατρέφων χαὶ τῷ Τωῤὴτ 'Ῥαρχὴλ δι’ 
ἢ E € , - 4 , rff t . ^os -- 4 - 4 
ἰχῆύος διξθηχε τὴν ἀνάδσλεψιν᾽ διὰ τοῦ αὐτοῦ καὶ 

* 


δαίμονα ἀπήλατε. Kal οὐ λέγω ἑάόδον, ἢ Ἰχρθὺν, ἢ 


τι τῶν λοιπῶν ἐχεῖνα διεν:,»γεῖν τὰ λαμποά. ἀλλ᾽ 
ὃτ' Θεὸς παραδοξοποιῶν διετέλει, χρωμένων τοῖς 
4 , - . , t » * » 4 
εἰωθῆσι τῶν ἀνθρώπων, Ὡς ἔσται μὲν οὖν tt! xxi 
“4 ,ν 594 ^ - [] ^ *» p ^ 

ἐπ᾿ £u», Θεοῦ “βουλομένου, τῶν ἀποῤῥήτων, διχ- 
πιστεῖν οὐχ Éyw σύλληψις δὲ χαὶ υἱὸς, οἷς δὴ ποὺ- 
θεν xiyonca, ἀνθοώπεια ῥήματα χαὶ χοινωνίαν 


7? Luc. 1, 31-33. 15 ibid. 34. 


Ant. Ballerini not. 


(4) Hxc et quie dein sequuntur, ad ea spectant, 
uti patet, que in SS. Patrum hemiliis de mysterio 


D 


τὸν ἄγγελον: Πῶς Q — XVII. Dixit autem Maria ad angelum : Quomodo 


erit. mihi istud, quoniam. virum non cognosco ?? 
Conceptus mentionem facis, o Gabriel, ac filium 
mihi annuntias ; verum heec aliam, uti patet, vita 
rationem, aliamque subsequi solent dispensatio- 
nem, cujus ego plane sum nescia. Quomodo igitur 
continget id mihi, quod denuntias? Etsi enim et 
magnum et admirabile pradicis fore, quod nasce- 
tur ; at quoquot hucusque in terra mirabiliter pa- 
trata novimus miracula, naturali quadam, simpli- 
ciori, humanaque economia, effecta illa fuerunt. 
Sic el Moyses, ut mare divideret, virga opus ha- 
buit ; et Elias oleo, modicaque indiguit farina, ut 
Sarephthiam aleret ;Raphael quoque opeillius piscis 
visum Tobiz restituit, ac virtute ipsius demonem 
expulit. Quod quidem non ideo dixerim, quasi ad 
virgam, vel piscem, vel ad aliud quispiam his 
simile, vis referenda sit portenta illa splendida 
operandi ; sed quia Deus prodigia operabatur, dum 
tamen homines consuetis adminiculis uterentur, 


Virginis in templum adducta, et Deo a parentibus 
oblata communiter legimus. 


103 ISIDORI THESALONICENSIS 104 


eam oculis manifeste unquam subjecisset,profecto A ὁ θησχυρὸς, ὅν ἐν ὀστραχίνοις ἔχομεν σχεΐεσι, τοῖς 


incassum vox divina excidere visa esset. Hujus 


ἀςγεγόνοις, φημὶ, δέρμασιν. 


igitur Virginis gratia (8) homo audivit, ad praccelsam illam similitudinem se perventurum. [Iste igitur 
est thesaurus, quem in vasis fictilibus, pellibus inquam primigeni's, habemus. 


XXII. Sed insuper et ab initio ejusdem gratia 
plasmatus est homo, et extensi sunt cali, et pro- 
ducta est terra cum iis omnibus, quicunque sunt 
propter hominem condita. Cum enim Deus, quan- 
doquidem lapsurum Adam non ignorabat,nunquam 
eum creaturus fuisset, nisi simul ejusdem repara- 
tionem preordinasset ; hec autem medela ab illa 
prorsus immaculata penderet/9); plane perspicuum 


KB. Ἔτι 0b χαὶ διὰ ταύτην ἄνθρωπος ἄνωθεν 
πέπλασται, καὶ οὐρανὸς ἥπλωται, χαὶ γῇ, καὶ Té 
ὅτα ὑπέστη, διὰ τὸν ἄνθρωπον. E! γὰ2 ὅτι πεσεῖται 
μὲν ᾿Αδὰμ, οὐχ ἡγνόει Θεὸς, τοῦ δὲ προορισθῆνα: 
τὴν ἐπαρνόρθωσιν δίχα οὗποτ᾽ ἂν παρήγαγεν, d 
πάναγνος δὲ τῆς ἰατρείας ὑπόθεσις" εὐόγλον ὅτι xi- 
χεῖνος O0: αὐτὴν, xa! εἰ τι δι’ αὐτὸν πρὸ αὐτοῦ χαὶ 
μετ᾽ αὐτόν. 


est, etiam hominem propter ipsam creatum esse, imo οἱ quidquid propter eum, ante ipsum, et post 


ipsum, factum fuit. 


Presertim vero cum oporteret ut. hominem a D 


miseria non alius quam homo ejusdem nature 
liberaret, etis quidem propter virtutis eminen- 
tiam idoneus, qui Deo cooperanti (nam gravior 
lapsus fuerat, quam ut homo sibi soli relictus 
liberationis beneficium prebere posset) associare- 
tur ; opus profecto fuit ut novus (40) ac prope ad 
Deum accedens homo conderetur,qui nempeadhi- 
bere medicinam posset. 

llic vero plane fuit stupendissimus ille homo, 
Virgo h:zec, inquam, omni laude dignissima, quam 
sane tot tantisque prastandis parem fore sollicita 
Deus ipse cura praedixit (11), eamque fecit homi- 
nerm ad similitudinem suam, qui instar Dei, simul 
cum Deo operans.magnam hanc creaturam, homi- 
nem inquam, salvare posset. Atque adeo ex his 
eliam inferre licet, futurum fuisse nunquam,ut ab 
initio divina bonitas semet effunderet, aut ut crea. 
tura illa enarraret gloriam Dei, nisi prius oculis 
opificis fulgor e plenitudine gratiarum Virginis 
emicans illuxisset. Neque enim [eus id creasset, 
quod ad sui perfectionem, quantum fieri posset, 
pertingere non valuisset. Cum porro nemo alius 
aut hominem erexerit, aut incorporcos spiritus 
splendidiores effecerit, aut aliam quamlibet e 
creaturis ad nobiliorem conditionem perduxerit, 


"A)Xw c: xai ἐπεὶ τὸν ἀνθρωπὸν λῦσαι τῆς Ouc- 
, [4 ἢ »^- 4 ν * 

πραγίας ὁμοφυὴς βνθοωπὸος ἔδει, χαὶ οἵος ἄν ἱκανὸς 
εἶν διὰ τὸ τῆς üctthi ὑπεούάλλον χαὶ συμμάχῳ 
χρήσασθαι Θεῷ" μεῖζον γὰρ ἦν τὸ πταῖσμα, Tj ὥστε 
» , RJ - 4 l 9, 
ἄνθεωπον μόνον δυνηθῆναι! τὴν ἐλευθερίαν «ospys- 
- 4 wv e. - Lal - 
τῆσαι" χαινὸν ἄρα ἐχρῆν ἄνθρωπον διαπλασθῆναι, 

b] 4 4 4 . ^" es - 4 
xal πολὺ πρὸς Θεὸν φθάνοντα, ὃς ἂν εἶχε τὸ φάρμαχον 
ἐπιθεῖναι. 


Ka! ἤνπάντως ὁ χαινότατος ἄνθρωπος, jj πολυ- 
φι (ἃ ^ . - 
ὄμνητος ἦδε, ὑπὲρ ἧς, ὅτι τοσαῦτα δυνήσεσθαι 


ἔμελλε, καὶ Θεῷ προειπεῖν ἐμέλησε, xal πεποιν,γέ- 
ναι χατὰ τὴν ἔχυτοῦ ὁμοίωσιν ἄνθρωπον, ὃς οἵα 
8:5; συμπράττων Θεῷ, τὸ μένα ἂν δυνηθείη πλάσμα 
σῶτα!, τὸν ἄνθρωπον. Ὥστε ἔξεστι xa! ταῦτα 
συνάγειν, ὡς οὐκ ἂν ἐξχυοχῆς τὸ θεῖον ἀγαθὸν 
ἐχύθη, οὐδὲ τι τῶν ὄημιουργτ λάτων Θεοῦ διηγεῖτο 
δόξαν, εἰ μὴ τῶν γαρίτων αὐτῆῇς d, πληθὺς ἐν τῇ 
ὃν μου Υχῇ προδιέλαμψεν ἐννοίᾳ. Οὔτε γὰρ ἂν ὃ 
Θεὸς τοῦτο ὑπέστττεν, ὁ μὴ εἴγε χαθόσον οἷόν τε 
ἑχυτοῦ τὴν βελτίωτιν φθάσαι. Ἐτέρου δὲ μήτε xoi 
ἀνθοωπον ἐπανωρθωχότος, val ἀτωμάτους λαμπδο- 
τέρους ἐργασαμένόυ, xxi b τι τῶν λοπῶν εἷς γε τὸ 
oatoo^tto^sv διαθβταένου, πλὶν τῆς ὑμνουμέντς 
σατὲς πάντως ὅτι καὶ 


Ant. Dallerini ποίῳ. 


(8) Vide, quam luculenter alia nobis ratione 
proponatur eadem doctrina de omnimoda Virginis 
ab omni peccati nievo immunitate. Hujus, inquit 
auctor. Virginis gratia. Deus illud pronuntiavit : 
Faciamus hominein. ad. imaginem σὲ siinilitudinem 
nostram. Curnam vero ? Quia, inquit, neque Adam, 
neque alius quispiam eorum, qui ab illo duxerunt 
originem, hac unica Virgine excepta, excellenti; 
illius mensuram perfecte implevit.Ét Adam quidem 
mensuram perfectenon implevit,quiasimilitudineum 
acceptam, ut inquit Cyprianus (De bono patientiae 
pag. 248, edit. Paris, 1720.5 peccato perdidit ; cum 
Adamo vero eam perdiderunt, quotquot illius reatus 
participes exstiterunt. Sola ergo Deipara illius 
perfectionis summam adepta est, quia et sola pa- 
terni expers vitii fuit, et naturalem illam, ut cum 
magno leone dicam (sermo 11. De Jejun. deeimi 
mensis l, cap. b, nostri generis dignitatem sic 
integram custodivit, ut semper in ea quasi in 

uodam speculo. diving benignitatis forma resplen- 
eret 


| 


) 


(9) Deus, inquit auctor, hominem quamvis 
lapsurum creavit, quia lapsus hujus remedium 
vidit in Virgine illa prorsus immaculata. Αἴ vero 
elsi lapso homini auctor non opponeret. Virginem 
prorsus immaculatam. nonne satis per s^ res loqui- 
tur, eam, qua» lapsus medela est, ipso in lapsu 
censeri non posse ?[Iec vero eo diligentiusperpen- 
denda censeo, quia cum passim in scriptisSS,. Pa- 
trum juxta atque in sacris Ecclesie ofliciis ejusmo- 
di sententiàe recurrant, palam. apertum est, hanc 
doctrinam ratione utique aliquatenus implicita, at 
vulgatissimam semper in Ecclesia fuisse. 

(10) Vide, non veterem hominem in Adam 
lapsum, sed norum condendum fuisse, qui Deo 
cooperaretur ad lapsum humanum genus salvan- 
dum. Iteratam ergo professionem habes originis 
Mari;e ab omni vetustatis vilio alienam. 

(11) Agnosce tin liisce verbis communem Patrum 
sententiam , Virginis Deipare magnalia divino Spi- 
ritu revelante in sacris itteris fuisse prosignata. 


103 


SERMO IN ANNUNTIATIONEM B. V. MARLE. 


106 


τῆς ἀγαθότητος ἡμῖν ἐχείνου διαζωγρχφοῦσι τὸ À preterquam anima illa qua et naturali ordine 


πέλαγος. 


eminentior et divina merito celebratur (12) ; ma- 


nifestissime constat, ipsi deberi, quod et Deus apparuerit creator, et omnia exsistentiam recepe- 
rint, quotquot bonitatis ejus pelagus expressissima imagine exhibent. 


KI'. Καὶ ob τοῦ δημιουργοῦ Λῦὔγου μόνου μήτη, 
διότι τοῦτον ἔτεχεν, ἀλλὰ xal τῆς δημιουργιχῆς 
ἀγαθότητος ὡσανεὶ μήτηρ ἐκείνου, ὡς ὑπόθεσις 
καὶ αἰτία τοῦ τὴν ἀγαθουργὸ, φανῆναι δύναμιν, 
Καὶ εἰ τολμηρὸν, συμπλάστης ἄν εἴη Θεῷ xal 
πρὸ τῆς εἰς γῆν ἡ μακαρία προύδου, καὶ συμπαρα- 
γωγεὺς τῶν εἷς τοῦτο χάλλους ὁρωμένων τε xal 
ἀοράτων χτισμάτων, ὡς ἄρα καὶ φανεῖσα, συμ- 
ποικιλτὴς καὶ συγχαλλοποιὸς τοῦ προσυνεξυφανθέν - 
τος παγχοσμίου γεγένηται πέπλου. Καὶ οὐ τὰ παρ- 
ὄντα μόνον ἔσχε τὴν γένεσιν δι᾽ αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ 
ὅσα τῶν μενόντων εἰσέπειτα λαμηρά, κχὰἀχεῖνα ταύ - 
trc χατόρρωμα. Ἐπεὶ κἀχεῖνχ 9v ἡμᾶς, ἡμεῖς δὲ, 
ὡς δέδειχται, δι’ αὐτήν' μᾶλλον δὲ τῶν ἐσομένων 
ἡμῖν τὸ τεοπνότατον τοῦ νῦν αὐτῇ μηνυθέῆντος εὖ- 
αὐγελίου τὸ πέρας. Οὐ τί ἄν γένοιτο φανερώτερον, 


6x: xal τὰ μέλλοντα χρηστὰ δι᾽ αὐτὴν ; 


XXIII. Neque vero Verbi creatoris ideo tantum 
mater est, quod eumdem pepererit ; sed quasi 
mater est insuper creatricis bonitatis ejusdem 
Verbi, quippe que conditio et causa exstiterit. 
cur virtusejus bonorum effectrix fuerit manifestata. 
Et, si quid audacius eloqui fas est, simul cum Deo 
concrealricem vel ante suum in orbem terrarum 
adventum,et creaturum rerum tum visibilium tum 
invisibilium ad hanc pulchritudinem cum ipso Deo 
perductricem beatam illam dixerim, quemadmo- 
dum utique et post adventum suum hanc rerum 
universitatem, ceu peplum jam antea contextum, 
unacum Deo novaornamentorum varietate novaque 
auxit venustate.Imo vero non ea tantummodo,que 
nuuc exstant,in gratiam ipsius habuerunt ul essent, 
verum et quacunque in posterum splendida futura 
sunt, in beneflciis ejus sunt recensenda. Nam ista 


quoque propter nos, nos vero, ut jam ostensum est, propter ipsam sumus : seu melius dixerim futuro- 
rum omuium summa jucunditas jam prostat nobis in exitu illius nuntii, quod ad ipsam nunc perlatim 
est. Quid enim hoc manifestius, quam quod universa, quad» futura sunt bona, propler ipsam futura 


sunt ? 


ΚΔ΄. Τοῦτο τὸ μέάνυμα xai τέχνα ἡμᾶς θεοῦ 


* * , T , " M 
καὶ ἀχούειν xal εἶναι παρεσχεύασεν. Ὅσοι γὰρ 
f - 
ἔλχδον, φησὶν, αὐτὸν, ἔδωχεν αὐτοῖς ἐξουσίαν 


πέχυχ Θεοῦ Ὑενέσθχι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ 
ὄνομα αὐτοῦ. Καὶ χαθέπερ οὐχ Ux θελήματος 
σαρχὸς, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς ὁ ἀσπασμὸς 
ἐπῆλθε τῇ χεχαριτωμένῃ, οὕτω xal ἡμῖν δι᾽ αὐτῆς 
$ ἀνάπλασις σαρχιχῆς ἄμιχτος θεουργεῖται ῥίζης 
ἁπάτης. Καὶ χαθάπερ τὸν ἡμέτερον προγον:χὸν 
Aviva, οὗ xai αὐτὴ μετέσχεν, ὅλον Θεῷ χαθιέρωσε, 
τὸν ἴσον τρόπον, ὅν ὁ καθ’ ἡμᾶς ἐχύχλωσς κόλπος 
Θεὸν, voi; ὁμοφυέσιν ἔσπευσε μεταδοῦναι, ὅτι τοῦ- 
xov ἔλαθεν ἐν ἐαυτῇ. Kal ἦν μὲν οὐδαμῶς ἀχόλου- 
05v, διότι δέρμα κοινὸν ἔσχομεν, διὰ τοῦτο xal ὧν 
ἐπλούτησε θεουογιχῶν λαμπηδόνων ἐπίσης αὐτῇ 
κοινωνεῖν, ἢ ὀλίγου δεῖν πρὸς αὐτή. 'ALÀ' ὥσπερ 
τῶν ὑψηλῶν οὐδὲν ἦν, ὁ τὴν ἐπιθυμίαν ἐχείνης 
ἐνέπλησεν, ἕως ἄν καὶ Θεὸν αὐτὸν χαταπίῃ, καὶ 
τοῦτο Aa616 περὶ αὐτῆς ἐναργέστατα προεκρότησε, 
Χορτασθήσομχι ἐν τῷ ὀφθῆναι μοι, φάσχων, τὴν 
δόζαν σου, ἐνταῦθα μόνην εὑροῦσα στάσιν τῆς 
δίψης τῶν ἀγαθῶν: οὕτως οὐδὲν τῷ πελάγει τῆς 
πρὸς τὸ γένος ἀγάπης τῆς πανάγνοὐυ προσίσταται, 
μὴ τῶν ἴσων ἐθέλειν αὑτῇ μεταδοῦναι xal ἡμῖν Aap- 
ροτήτων, 


XXIV. Hoc nuntium effecit, ut filii quoque Dei 
et nominemur οἱ simus 9. Quotquot enim, inquit, 


( receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, 


his qui credunt in nomine ejus ὅδ, Et siculi non ex 
voluntate carnis, neque ez. voluntate viri ad hanc 
gratia plenam 89 delata est salutatio ; sic et nostra 
per ipsam regeneratio, nulla omnino ei admista 
carnali radice, divinitus efflcitur. Εἰ quemadmo- 
dum a primo parente acceptum indumentum no- 
strum, quod ipsa quoque nobiscum. habuit com- 
mune, totum Deo consecravit ; pari ratione Deum, 
quem sinus humanus amplexus fuerat,quoniam in 
semetipsa eum receperat, nature sua consortibus 
participare studuit. Et consequens profecto nulla- 
tenus erat, ut quia vellus cum ipsa commune ge- 
rebamus, idcirco splendoris quoque deiflci, quo 
locupletata ea est,zequeacipsa participes essemus, 
aut modicum quid ab ipsa distaremus. Verum sic- 
uli nihil vel inter subiimia queque fuit, quod 
desiderium illius explere posset, donec Deum 
ipsum ebibit, idque de ipsa David evidentissime 
olim plaudens predixerat, inquiens : Satabor, cum 
apparuerit gloria tua 9, et ibi solum bonorum siti 
lenimentum invenit ; sic illud amoris pelagus,quo 
purissima illa humanum genus prosequitur, nus- 
piam sistitur, quominus eosdem splendores et 
sibi et nobis communes ese velit. 


81 Joan. ut, 1. ** Joan. 1, 12. ** ibid. 13. 9? Psal. xvi, 15. 


Aut. Ballerini note. 


(12) Ecce tibi, beatissimm Deipare animam 
communi naturz ordine eminentiorem ac prope dixe- 
rim divinam Creator condit,ut collapsum hominem 


ParRoL. Gn. CXXXIX. 


ipsa erigat. Patiturne rei natura, ut ejusme 
anima in ejusdem lapsus miserrimo statu cond 
existimetur ? 


x 


101 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


XXV. Verum ut ipsa, propemodum instar Crea- A — KE. 'AAA' "iv ὡς περὶ μιχροῦ xat Δημιουργὸς 


toris atque Domini boni, Creatori ac Filio suo si- 
milis appareat, maxima quaque bona effuse cum 
aliis communicat. Quinimo quo ostendat propter 
nos in hanc vilam se editam^esse, ut nobis ἃ Deo 
sejunclis manum porrigat, nosque Deo conjun- 
gat (13), benigno animo per l'ilium suum nos in 
partem vocat unionis cum illo; ut quod ipsi fuit 
Deus per'admirandam illam conceptionem (ipsum 
enim quodammodo absorptum ac sibi coagmenta- 
tum portavit),hoc ipsum et nos, cum Deo experia- 
mur per sumptionem carnis,quam unigenitus cjus 
Filius ex ipsa assumpsit. Etenim Qui manducat, 
inquit, meam carnem et bibit meum sanguinem, 
in me manet, et cgo in eo *!. Et, Nisi manducaveritis 
carnem Filii hominis et biberitis ejus sanguinem, 
non habebitis vitam in volis?*. Hanc porro suavis- 
simam, viteque largitricem coenam iste vere su- 
percclestis omo (nempe Virgo) in sinu suo tan- 
quam in fertili terra excoluit, atque id, quod in 
cenam nostram cederet, apparavit. Atque adeo 
cum ejusdem Filius et ad hanc mensam nos attra- 
hit, ct de carnibus suis copiose nos pascit, nos- 
que cernens eas degustantes l:tatur, hiec quoque 
accepta referenda sunt Matri ; quoniam et ipsa 
tanquam fructus hominum ideo effloruit, ut car- 
nium,psius Deus fleret particeps, et matris sum 
cognatos ex iisdem alteret, Neque enim, nisi hoc 
futurum esset,in vas istud superomnem materiam 


xai Δεσπότης ἀγαθὸς, χατὰ τὸν Πλάστην xai Ylw 
αὐτῆς, ἀναδειχθεῖη, πάντων ἀφθόνως μεταδίδωσι 
τῶν μεγίστων. Μᾶλλον δὲ ἴοα δείξῃ ὅτι δι᾽ fpi 
εἰς τὸν βίὸν ἦχεν, ὡς ἄν ἐμῖν χεῖρα ὁρέξασα συμ- 
πλέξῃ Θεῷ ἐχεῖθεν διαστᾶσι, προθύμως διὰ τοῦ 
ἰδίου τόχου κοινωνοὺς χαλεῖ τῆς πρὸς τοῦτον ἐνώ- 
σεως, ἵν᾽ ὅπερ αὐτῷ γέγονε θεὸς διὰ τῆς ξένης 
ἐκείνης συλλήψεως, ἢνεγχς γὰρ αὐτὸν ὡσανεὶ κατα- 
πιοῦσα xal αὐτῷ συμφυεῖσχ, τοῦτο χαὶ ἡ μεῖς πά. 
θοιμεν πρὸς Θεὸν διὰ τῆς τῶν σαρχῶν μεταλήψεως, 
Qv ὁ Μονογενὴς αὐτῆς πσορ' αὐτῆς προσελάδετο. Ὁ 
τρώγων μοὺ γὰρ, φησὶ τὴν σάρχα wal πίνων 
p.09. τὸ αἷμα ἐν ἐμοὶ μένει, πχγὼ ἐν αὐτῷ" xat 
'Eàv μὴ φάγητε τὴν σάρχα τοῦ γΥἱοῦ τοῦ ἀν- 


B 029559, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε 


ζωὴν ἐν εαὐτοῖς. Τὸν δὲ ἔδιστον καὶ ζωοπάροχον 
τοῦτον δεῖπνον ὁ ὑπερουράνιος ὄντως ἐγεώργησεν 
ἄνθρωπος οὗτος, xai τοῦθ᾽ 8 τι δεῖπνος ὃ μῖν γενί- 
σθα! παρεσχεύχσεν. Ὥσθ᾽ ὅταν ὁ ταύτης Υἱὸς καὶ 
πρὸς τήνὸε ἡμᾶς ἕλχῃ τὴν τράπεζαν, xal τῶν iz. 
τοῦ μήτε φείδηται σαρχῶν, xai χαίρῃ γενομένους 
ὁρῶν, xal τῇ Μητρὶ ταῦτα δοτέον, ὅτι καρπὸς ἀν- 
θρώπων ἐξηνθουργήθη χαὶ αὐτὴ, ἵνα τῶν μὲν αὖ- 
τῆς χοινωνήσῃ Θεὸς σαρχῶν, θρέψῃ δὲ ταύταις τὸ 
συγγενὲς τῆς μητρὸς. Οὐτε γὰρ, εἰ μὴ «cov 
ἔμελλε, τὸ ὑπὲρ πᾶσαν ὕλην περιφανέστατον τοῦτο 
σχεῦος χοϊκχὸς ἄν διεικόνισεν ἀνδριὰς, οὔτε τὸν χοῦν 
ὑπελροῦσα, ἐπεὶ μέγα τὸ ἐοικὸς εἶχε πρὸς Θεὸν, 


splendidissimum conformatum unquam fuisset C ἄλλου τοῦ ἂν ἦν ἐφιεμένη, ἢ ὃ xal Θεὸς ἐπόθει. 
pulvereum simulacrum (14); neque postquam in terram advenit quandoquidem tam expressam ad 
Deum similitudinem prz se ferabat, aliud quidpiam quam quod discupiebat Deus, exoptare potuisset. 


Cum porro ligni degustatio id exstitisset, quod 
hominem a Deo, proh dolor ! abalienaverat, Virgo 
autem suam ipsius carnem ad reconciliationem 
divinam idoneum iis, qui ex ea vicissim degustas- 
sent, pharmacum (15) fore perspiceret (quod sane 
pharmacum smegrolanti pre amore suo cupiebat 
gratuito prebere) ; id ipsum vero et Deus gratum 
baberet,se ipsum scilicet, quoad fieri posset,lapso 
homini alimentum apponere ; non posset autem 
homo remediis illis, per qu: in viam rediret, 
juvarij, dum sejuncti invicem manebant, sed 
utrumque uniri oporteret,ut etiam propter natura 
cognationem medela apprime proficua utentibus 
fleret ; lioc omniacum minime illain pre universis 


8! Joan. vi, ὅδ, 85 ibid. 55. 


Kal ἐπεὶ ξύλου μὲν ἦν γεῦσις, ἢ Θεοῦ τὸν ἄν- 
θρωπον, φεῦ ! ἐλλοτρίωσεν, ἐώρα δὲ τὴν ἑαυτῆς 
ci2xa φάρμαχον ἱχανὸν ἀντιγευσαμένῳ πρὸς θείον 
οἰκείωσιν, ὃ καὶ παρασχεῖν τῷ νοσοῦντε — mpoixe 
ἠγάπα, τὸ δ᾽ αὐτὸ καὶ Θεὸς ἐφίλει, τροφὴν, εἰ οἷόν 

1 *- - M 
τε, ἑαυτὸν παραθεῖναι τῷ πιπτωχότι, ἀλλ᾽ ixatiog 
- , » "— - ' 
μὲν ἀμιγῶς οὐκ ἦν ἀνθρῶπον γρήσασθαι τῶν Bo 
νατῶν, ὥστε ἐπανελθεῖν, ἔδει δὲ συνελθεῖν ἀμφό- 
τερα, ὡς ἄν xai διὰ τὸ συγγενὲς εὔχρηστον dj τῷ 
χρωμένῳ τὸ φάρμαχον, χαὶ τοῦτο πάντως οὐχ 
ἀγνοοῦσα ἡ ὑπεράμωμος, Θεοῦ ἄν ἐδεῖτο κεράσαι 
τὴν ἴατρείαν. Δεοιμμένην δὲ παριδεῖν οὐ θεοῦ, ὅτι 
τε τυχεῖν ἦν ἀξία, τούτου τε ἥρχ Θεός. Διὰ τοῦτο τὸ 
παράδοξον φχονομήθη μυστήριον’ xal σαρχῶν Θεοῦ 


Ant. Dallerini not&. 


(13) Si Maria ideo edita est in lucem, ut lapso 
liumano generi manum porrigat ; ergo inter lapsos 
ipsa non est: secus enim unacum reliquis manum 
illam porrectam, qua erigerctur,et ipsa exspectas- 
set. Deinde sejunctos liomines ipsa in partem vocat 
conjunctionis cum Deo.Nunquam ergo cum reli- 
quis disjuncta ipsa fuit a Deo. Quomodo enim co- 
gnatos suos ad Deum vocasset, si et ipsa erat a 
Deo aliena,nec vocari nisi cum aliis poluissct ἢ 

(14) IIc, uti patet,ad Mario lasmationem re- 
feruntur ; ergo ab ipsa sui conditione Virgo Dei- 


para vas fuit nitenlissimum, atque in terras adve- 
niens non terreni Ad» imaginem, sed expressam 
Dei similitudinem, ut mox auctor subdit,pra se fe- 
rebat. 

(15) Non minus luculentum huic habes testimo- 
nium Virginisimmunitalis acommuniomnium cor- 
ruplione Nam quonam pacto sancta Virginis caro 
pharmacum haberi ac dici posset, adversus vitium, 
quo propter esum ligni inficiebantur homines, si 
eodem plane morbo ejusdem caro corrupta foret ? 


109 


SERMO IN ANNUNTIATIONEM B. V. MARLAE. 


110 


χοινωνοῦμεν ἄνθρωποι, ἃς dj πάναγνος ἐξιστούρ- A immaculatam preterirent, Deum precibus exora- 


γησε, «ai τὸν Σωτῆπα ἐνέδυσεν. 


bat, ut hanc medicinam misceret. Dei porro non 


eral rogantem despicere, tum quia digna erat que votis non frustraretur, tum quia id ipsum Deus 
ardenter exoptabat. Idcirco admirandum illud peractum est mysterium ; et participamus homines 
illas Dei carnes, quas purissima illa contexuit, et quibus induit Salvatorem. 


Κζ. Olga: δὲ, xal δυοῖν τούτοιν ἕνεχα ἀνθρώπων 
ἤχουσε mai; ἧ τὸν ὑπεοώνυμον xo/cacz, iva τε 
Θεῷ χοινωνήσῃ xal τῆς ἐπὶ γῆς δόξης, δόξα γὰῤ τῷ 
Δεσπότῃ xal ἅπ:ρ ἡμῖν ταπεινὰ, xal λοιπὸν ὅπως 
τοῖς ἀνθρώποις γένηται δῆλον, μέχρ' τίνος ὁ πη- 
λὸς ἀναπτῆναι δύναται. Οὔτε γὰ» Θεῷ, καὶ τῆς 
ὑπεράγνου δίχα, ἄπορον ἦν ἡἣ τοῦ γένους βοήθεια, 
xai οὐδέ τις εἴλχεν ἀνάγκη μὴ ἂν ἄλλως ἔχειν τὴν 
πάναγνον δαψιλῶς ἐμφορηθῆναι τῶν θείων, μὴ 
τυχοῦσαν τῶν χάτω. "lv γὰρ xai τοῦτο Θεῷ ῥὰ- 


διον, ἄνωθεν μετρῆσαι τῇ Παρθένῳ τὴν τέρψιν, εἰ Β 


καὶ μὴ γῆς ἐκείνη γε ἐδεήθη, ἄν ἢ παρ᾽ ἑαυτῆς 
λαμπηδὼν τοῖς ἀῦλοις συνῆπτεν. Εἰ δὲ xal μὴ 
ἡνώριμος ἀνθρώποις, οἵων ἦν ἀξία d μαχαρία, ἐν- 
θάδε καθίσιχτο, οὐδὲ παρὰ τοῦτο τῆς προσυ χούσης 
ἂν ἀπετύγχανε δόξης ἐν οὐρανῷ. ᾿Αλλ᾽ ἵνα τοίνυν 
ὅτι Θεὸς ἐν ὑψηλοῖς, xol τοῖς γηΐνοις δοξάζεται, 
τοῦτο χἀχείνη γένηται ἐχείνῳ χαταπολὺ ἐοιχυῖα, 
καὶ μηδενὸς ἂν ἀμοιροῦσα πρὸς δόξαν τυγχάνῃ, οὗ 
καὶ Θεὸς, xal ὅπως ἄνθρωποι μὴ τοσοῦτον, ὃ παρ’ 
Exotüw, ὦσιν ὕψος ἠγνοηχότες, διὰ ταῦτα xal γῆν 
ἐπάτητεν d) ὑπερένδοξος, xal τῷ ἐξ αὐτῆς ἐλύτρῳ 
πεοιεόλήθη. 


XXVI. Porro etiam duplici hac de causa, ut 
quidem arbitror, fllia hominum ea vocata 681. 4169 
illum qui est super omne nomen peperit, vide- 
licet tum ut communem cum Deo haberet eam 
gloriam qu: huic a terrenis tribuitur, nam nostra 
quoque minima in gloriam Dei cedunt ; tum etiam 
ut hominibus manifestum fieret, quousque evolare 
cenum nostrum queat. Neque enim arduum Deo 
fuisset,etiam absente illa pre» omni puritate pura, 
humano generi opem porrigere, ac nulla pariter 
cogebat necessitas, ut non aliter purissima illa di- 
vinis muneribus copiose cumularetur, quam si 
eorum quo ad terram pertinent particeps exsti- 
tisset. Et hoc enim Deo facile erat, Virgini, quam 
suus splendor jam celestibus associabat, congruam 
e supernis jucunditatem inipertiri, nisi et terra 
ipsa indiguisset. Etsi porro incompertum homini- 
bus permansisset, quibus illic honoribus beata illa 
digna haberetur, non idcirco tamen consentanea 
sibi gloria in celis fraudata fuisset. Verum enim- 
vero ut, quemadmodum Deus in supernis et in 
terrestribus gloriflcatur, id ipsum Virgini utpote 
Deo simillimo contingeret, neve expers hac foret 


alicujus glorise, qua Deus honoratur, tum etiam ut hominibus tam praecelsum hoc suum ipsorum 
decus non penitus lateret, propterea gloriosissima illa etiam terram hanc calcavit, et terreno indu- 


mento est circumvestita. 

KZ, Καὶ διὰ 
μοι ὃ δυνατός, Ταῦτα δὲ ἐνχργῶς εἶχε, xzl οὐχ 
ἐδεῖτο ποιηθῆναι τὸ γεγονός" ἀλλ᾽ ἐφανέρωσε, σαφῆ 
πᾶτι χατέστησε, δηλοῖ τὸ ἐποίησε. Καὶ δι᾽ αἰτίαν 
ἴσως τοιαύτην ὁ Γαδριήλ, κατὰ τὴν τῆς γλώτης 
διχκονίαν, Χαῖρε, ἐφώνησς, χεχαριτωμένη, καὶ εὖ- 
λογημένη, ἵν᾽ ἡμᾶς, τε διδάξῃ oix δεῖ χρῆσθαι 
φωναῖς πρὸς αὐτὴν, xxl οἷον, αὐτῇ τὸ μεγαλεῖον, 
ἀνάγραπτον τῇ ἐξχγγελίᾳ ταύτῃ προθείη. ᾿Ηδύ- 
γατο γὰρ xal ταῖς ἀγλώττοις τοῦ νοῦ λαλιαὶς τὴν 
λειτουργίαν οἰχονομήσειν ἐχείνην, καὶ τῷ αὐτῷ 
χϑωμίνης ὀργάνῳ τῶν λαμπρῶν τῆς Παρθένου δια- 
χηύσειν ῥημάτων, Kal εἶγε μὴ τρόπος ὧν ἕτερος, 
οὗτος δὲ, ἵνα, τὸ ταπεινὸν ὁ Δεσπότης ἀναδαλλόμε- 
νος, μὴ σφόδρα ψηλῶς xxl μὴ καταλλήλως διασαλ- 
πίτῃ τῷ πράγματι, χαὶ ἄλλως, ὅτι xal ἡμᾶς 
£óst μυεῖσθαι τὰ τὸν ὑπερήφανον πλήττοντα, ὑπὲρ 
Qv ἣ οἰχονομία καὶ τοιαὕτη. 


KH'. Πᾶτα ἂν καὶ ἢ ἀγγελικὴ διχχόσμγσις, οἷ- 
μα!, οὐρανός τε χαὶ ἥλιος, καὶ γῆ xa! θάλαστα, xal 
πᾶπτα τότε jd) χτίσις, ἔχαστχα μετὰ γλώττης ἀναπλα- 
cü:vca, τὸ Χαῖρε τῇ Παρθένῳ συνεξεθόων τῷ Γα- 
601A: xal καθάπερ ἐπὶ χοροῦ, τὸ μελῴδη μα δια- 
δεχόμενα τοῦ πρωτοστάτου, τὰ αὐτὰ ἂν πολλάχις 


Μ Luc. 1, 490, 


τοῦτο, Μεγαλεῖα, φησὶν, ἐποίησε! C — XXVII. Et. idcirco, fecit, inquit, mihi magna qui 


potens est 9. Hxc porro magnalia absque dubio 
illa jam possidebat, nec opus sane erat ut fleret 
quod factum fuerat; at vocis illius, fecit, sensus 
est, manifestavit, et omnibus perspicua effecit. At- 
que eadem fortasse de causa Gabriel minister o 
lingue usus exclamavit, Ave, gratia plena, et bene- 
dicia, ut scilicet nos doceret quibus eam vocibus 
compellare oporteat, utque suo huic nuntio veluti 
inscriptum proponeret, quanta "Virgini inesset 
excellentia. Poterat enim spiritali sine vocibus lo- 
cutione ministerium illud obire, et virginis, in- 
strumento vocis utentis, eximia verba percipere. 
Quanquam non alius quispiam sed hic modus 
decebat, ne Dominus, dum nostram humilitatem 
induebat, ratione nimis sublimi, et secus ac res 
per se exigeret, factum veluti tuba annuntiare 
videretur ; przssertim vero quod et nos, pro quibus 
hoc mysterium peragebatur, doceri oportebat qui- 
busnam armis vulneretur superbus. 

XXVIII. Omnes itaque, ut arbitror, angelici or- 
dines, celumque et sol. et terra, et mare,et qua- 
vis alia creatura, quasi singul:? rursus condite 
lingua sua instructe, una omnes cum Gabriele, 
Ave, Virgini acclamabant ; ac veluti choro facto, 
melodiam e chorago excipientes, idem sepius in 


111 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


113 


gyrum repetebant et simul cum chori principe ἃ x«l ἀνείλιττον καὶ ἀνύμνουν, xal συνεφθέγγοντο 


accinebant. Tanta scilicet purissimo illius ma- 
gnificentia erat, et hoc pacto a creaturis universis 
Virginem salutari oportebat. Quod si non lingua, 
propter eam quam diximus rationern, at cerle fac- 
tis gaudium suum cuncta manifestaverunt, eum 
ad splendidiorem conditionem sese provecta per- 
senserunt ; atque ita creaturarum universitas cla- 
rius etiam quam per lingus ministerium laudatis- 
sime illius magnalia celebravit. Quod enim neque 
creature quaque terrestres, neque alic, si que 
exstabant creature, poterant, tam prope scilicet 
ad Deum accedere, ut hec quidem semet Deo se- 
dem supponeret, illa vero stratum, et alia cibum, 
alia potum, et alium alia usum praeberet, et alia 
linguam divinis motibus resonantem audiret,liomo 
vero et sermones et communem vito rationem 
cum Deo haberet, et sic omnia nova hac sanctifi- 
calione nobilitarentur ; hec omnia facillime et abs- 
que ullo labore per purissimam illam consequi 
potuerunt. Quanquam enim neque alio translata 
fuerint, neque a consueto earum statu distracle, 


B 


τῷ χοράρχῳ. Tosoütov γὰρ τὸ τῆς πανάγνου μεγα- 
λεῖον, xai οὔτω πᾶσα dj κτίσις προσειπεῖν ὥφειλε 
τῇ Παρθένῳ. ᾿Αλλ’ εἰ μὴ γλώττῃ, δι᾽ Bv εἴρηται 
λόγον, πράγμασι δὲ ἐδήλωσαν τὴν χαρὰν, Bv ὧν 
ἤσθοντο πρὸς τὸ φαιδρότερον ἑαυτῶν μεταποιηθέν- 
των" καὶ οὕτως ἡ δημιουργία πᾶσα τὰ μεγαλεῖα 
τῆς πανυμνήτου γλώσσης τρανότερον διεκήρυξεν. 
"O γὰρ οὐκ ἂν siye τῶν ἐπὶ γῆς ἕχαστον, οὐδ᾽ ἂν 
εἴ τι xal ἐγεγόνει, ἐγγὺς οὕτω θεοῦ γενέσθαι, ὥστε 
ὃ μὲν ἑαυτὸ χαρθέδρχν ὑποθεῖναι Θεῷ, ὅ δὲ κλίνην, 
xai τροφὴν ἄλλο, ποσὶν δὲ ἵτερον ἄλλην τε ἄλλο 
χρῆσιν xxl ἄλλο γλώττης ἀχούειν θεϊκὴν Dre χούσης 
ἐνέργειαν, ἄνθρωπος δὲ καὶ λόγων xal διαίτης 
χοινωνῆσαι Θεῷ, xai οὕτω πάντα τῷ ξένῳ 
λαμπουνθῆσαι ἁγιασμῷ, τούτου ῥᾷστα xai ὁτουοῦν 
δίχα πόνου τυχεῖν διὰ τῆς πανάγνου δεδύνηνται. 
Μήτε γὰρ ἑτέρωσε μεταστάντων, μήτε τῶ, εἰωθό. 
των διαζευχθέντων, μήθ᾽ ἑτέρῳ συντυχόντων ἀήθει 
τόπῳ ἢ τρόπῳ, ἀλλὰ πάντων ἐφ᾽ ἅπασι κατὰ χώ- 
pxv μενόντων’ μετ᾽ αὐτῶν ἡ πολυύμνητος χαινόν 
τινα τρόπον ἑνωθῆναι τὸν Κτίστην πεποίηχε. 


neque aut locum alium aut aliam se habendi rationem 80 Γ 1 sint, sed omnes in sua sede perman- 
serint ; illa tamen omni laude dignissima Virgo novo quodam modo effecit, ut Creator cum iis conjun- 


geretur, 

XXIA. Hac porro sunt hodierno solemnitatis ct 
donum et fructus. Hodierna hec salutatio novo- 
rum miraculorum effectrix exstitit. Hic faustus 
Gabrielis nuntius alterum priore splendidiorem 
solem rebus omnibus fecit illucescere. Hac com- 
pellatio, terrestrem discindens tuniculam, indu- 


K0'. Ταῦτα δὲ τῆς παρούσης δῶρον xal γέννημε 
πανηγύρεως. Ὁ νῦν ἀσπασμὸς τῶν καινῶν γέγονε 
θαυμάτων δημιουργός. Τὸ τοῦ Γαδριὴλ εὐαγγέλιον 
ἥλιον ἄλλον, τὸν προτέρου λαμπρότερον, πᾶσιν 
ἐπιλάμψαι πεποίηκεν. Αὕτη d) προσλαλιὰ, τὸν qol- 
διαῤῥήξασα χιτωνίσκον, θεουργικχὸν ἔνδυμα 


4 
ΧΟΥ 


mento divinitus elaborato homines circumveslivit. (» περιέδαλλε τοὺς ἀνθρώπους. Τοῦτο τὸ πρόσρημα 


Hec allocutio est veterum enigmatum explicalio. 
et novarum novello «talis gratiarum exsistit 
splendor. H»c vel ante economie exitum, Salva- 
toris scilicet resurrectionem, venerandis illis viris, 
qui apud inferos sedebant, jucunditalis causa 
exslilit et lotitism. Sicut enim in terra degentes 
hancsane omnium jucundissimam annuntiationem 
precinuerant, sic haud plane potuit, ut puto, eos 
vel in inferis suavissimum hoc nuntium latere, 
Cum vero agnoverunt de nova illa allocutione, 
atque eam, cum Gabriel voces illas protulit, quo- 
dammodo audierunt, par sane erat, ut gauderent 
et exsultarent, quippe qui proximam conspicerent 
libertatem. IIoc nuntium denique, ne plura dicam, 
creaturis omnibus hilaritatem conciliavit. 

XXX. Id vero perspicue testatur; et hzc inter 
anni tempestates pulcherrima, qua rebus omnibus 
prostantissimam status mutationem et veluti vita 
redintegrationem benefice elargitur, quodammodo 
nempe erubescens, si quibus potest indiciis, illud 
gaudii nuntium splendide celebrandum non osten- 
dat: ac ne quis eam, ut ita dicam, improbitatis 
incuset, annuntiare perspicue sua venustate s'u- 
det, nunc illud redire tempus, quo creaturis om- 
nibus gaudium affulsit. 

Et sane nunc nubem, veluti gramiam quamdam, 
e rádiis suis sol abradit, splendidioremque emittit 


τῶν πρὶν μὲν x£poqugua αἰνιγμάτων" νέων δὲ νῦν 
χαρίτων ἀγλάϊμα. Τοῦτο xxi πρὸ τοῦ συμπερά- 
σματος, λέγω δὲ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀνάστασιν, τοῖς 
χάτω σεμνοῖς ἀνδράτιν ἠδυνὴ xal χαρίεν χίνη μα. 
Ὡς γὰρ ἐπὶ γῆς οἷα προφῆται τοῦτο δὴ τὸ qdv- 
τῶν χαριέστατον διάγγελμα προηγόρευον, οὕτω 
δὴ xai tv ἄδῃ ἀγνοεῖν, οἶμαι, οὐχ εἴχον τὸ τερ- 
πνότατον εὐαγγέλιον. Εἰδέτας δὲ, xal τῆς καινῆς 
ὥσπερ ἀχηχοότας προσρήσεως, ὅτε ὁ Γαδοιὴλ ἐφώ- 
νξι, χαίρειν εἰκὸς xal σχιρτᾷν, ὅτι τὴν ἐλευθερίαν 
ἤγγικεν ἐνοπτριζόμξνους. Τοῦτο τὸ μήνυμα, ἵνα 
μὴ πολλὰ λέγω, φαιδρὰν ἀπειργάσατο πᾶσαν τὴν 
κτίσιν. 


D. Παρυπογράφει δὲ τὸ σαφὲς xal $ κχαλλίστη 


τῶν ὡρῶν fO: δι’ ὧν πᾶσι βελτίστην μεταβολὴ 
xal ἀναδίωσιν olovsi χαρίζεται, ὥσπερ οἱδουμένη, 
eqs μὴ λαμπρὸν, δι’ ὧν ἔχε: φαίνειν, τὸ τῆς χα- 
ρᾶς ἐχεῖνο μήνυμα ἐπιδείξῃ: xal ὡς εἰπεῖν, ἕνα 
μὴ τις ἀγνωμοσύνης αὐτήν γράψαιτο, τῇ παρ᾽ ἕαυ- 
τῆς καλλονῇ σπεύδει τρανῶς διαγγέλλειν ὡς οὗτός 
ἐστιν ὁ χαιρὸς, xag! ὅν d παγχόσμιος ἑἐπέστη- 
χαρά. 


Νὺν γὰρ ἤλιος τῆς ὀχτῖνος ὡσπερεὶ λήμην τὸ 
νεφῶδες ἀποξέει, xal διαυγεστέραν ἀφίησι τὴν λαμ- 


113 


SERMO IN ANNUNTIATIONEM B. V. MARLE. 


114 


πηδόνα, καὶ ὑπὲρ γῆν ἄρχεται πλεῖον προσγεῖτο- À fulgorem, ac propius terram cursum suum incipit 


νεῖν, ἅπασι μονονοὺ προσφωνῶν τὴν τοῦ νέου xai 
μεγάλου τοῦδε φωτὸς ἐπιφάνειαν, χαὶ ὡς ἄρτι καὶ 
αὐτὸς τὴν ἀνακαίνισιν δέχεται, καὶ ὑπὸ νῶτα χρύ- 
πτειν τῆς γῆς βραχέα βούλεται, τὴν ἀχτῖνα. 


Nóv οὐρανὸς, οἷον ἱμάτιον ἑαυτὸν περιδάλλων 
καινὸν, σχυθρωπότητα μὲν περιδύεται, διαύγειαν 
δὲ ἀμφιέννυται, xal ὡσανεί τινα χόσμον τῆς οἰχείας 
ἐσθητος τοὺς ἀστέρας προθάλλει, ποιχίλου τε xal 
διαλαμπῆ εἰχόνα προθεὶς ἑαυτὸν, οἷς ἔπιπλα ποι- 
κίλλειν ἐσπούδασται' xal vov μᾶλλον f, πρὶν θεοῦ 
διηγεῖσθαι δόξαν γράφει. 

Νῦν γῆ βοτάνας ἀνίησιν εἷς κάλλος ξένον καὶ 
οἷον ἀμίμητον, τῷ πολυειδεῖ τῶν χροῶν ἐξυφαί- 
νουσα, χαὶ τοῖς ζωγραφεῖν αἱρουμένοις ἀνθουργιχὰ 
βάμματα χορηγοῦσα, δ᾽ ὧν τοῖς ζωγραφιχοῖς ἔνεστι 
πλάσμασι διχμιλλᾶσθαι πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Ilüot τε 
φυτοῖς ἀναδιῶναι παραχελεύεται, xal τὸ λαμπρὸν 
ἐξυμνεῖν τῆς πανηγύρεως. Χαίρει δὲ τοῖς παρ᾽ 
ἑαυτῆς ἄνθεσι στολιζομένη, χαὶ ἑαυτὴν στρωμνὴν 
ὑποτίθησιν ἐπιεικῆ, ἢ πρὶν ἀνήμερος ἦν. 


Νῦν θάλασσα, οἷα πρὸ μιχροῦ πολεμία, τοῖς χύ- 
μᾶσι τὴν γείτονα τύπτουσα γῆν, ἀπειλεῖν τὰ δεινὰ 
παυσαμένη, γελῶτα, τὰς διαλλαγὰς ἐπιζητεῖ, ὡς 
ἄρτι πᾶσιν ἐπέδοαμε μαρτυροῦσα, ἣ πάντα νοῦν 
ὑπερέχουσα εἰρήνη. Νὺν ἀὴρ ἥπιον διηχεὶ τὴν ἀφι- 
λάνθρωπον πνοὴν, xal μεγαλόχροτον ἐχτιναξά- 
μενος βροντὴν, xal οἱονεὶ τιθβασσῶς ἐπιπνέων, τῶν 
οἴχίσκων πάντας xal χαταδύσεων ἐχκαλεῖται, ςίλα 
προσπνεῖν ὑπισχνούμενος. 


Νῦν τετραπόδων μὲν ἀγέλαι σχιρτᾷν, καὶ τῇ 
μητρὶ γῇ προσπαίζειν, χαὶ πωλιχῶς ἐνάλλεσθαι 
διανίστανται. Νεοττῶν δὲ γένη τὸ πτερὸν ἄπονον 
ἐφαπλοὶ πρὸς ἀέρα" καὶ μουσιχῶς χιθαρίζειν ἕτοι- 
μάζεται τὰ ποιχιλόφωνα, χαίρειν ἐκ τούτου πάντα- 
διασημαίνοντα. Καθάπερ καὶ ἄνθρωποι, δι᾿ ὧν νῦν 
μὲν τοῦ σώματος ἀποτιθέμεθα τῶν ἐνδυμάτων τὰ 
πλείω, δι’ ὧν δὲ πλεῖν xal στρατηγεῖν ἀρχόμεθα, 
xal πρὸς ἀποδημίας ἴεσθαι, xai ὅλως χεῖρα καινοῖς 
ἐπιδάλλειν ἔργοις" ὅτι νῦν τὸ βαρὺ τῆς παλαιότη- 
τος, διαγγέλλομεν, ἀπεξέσθη, xal ἀνάπλασις διηρ- 
τίσθη, καὶ χαρὰ ἐξεχύθη, δι' ἣν ἄλλος ἀλλῳ, xa04- 
περ κήρυξ τόπους διιὼν, χαΐρειν διαχελεύεται, 


instituere, omnibus propemodum elata voce an- 
nuntians novi hujus ac magni luminis ortum, et 
quomodo ipse quoque nunc innovetur, nec radios 
suos sub terre dorsum longioribus horis patiatur 
abscondi. 

Nunc callum velut novo se indumento amiciens, 
telricam deponit faciem, hilaritatemque assumit, 
el quemdam veluti suc vestis ornatum stellas pro- 
fert, sese varietate venustum ac nitidum exhibens 
in exemplar iis qui supelloctili variegands operani 
navant ; et nunc magis quam antea se Dei gloriam 
enarrare testatur. 

Nunctellus graminain miram ac nulli imitandam 
pulchritudinem profert, multiplici varietate suam 
contexens superflciem, atque illis, qui cupiant 
pingere, ex ipsis floribus colores porrigens, per 
quos claborata pictorum opera cum ipsa rerum 
veritate certare queant. Tum ut arbores omnes re- 
viviscant, ac solemnitatis hodierne concelebrent 
splendorem edicit. Laetitiam vero prodit, suis se- 
metipsam floribus exornans, quaque horrore squa- 
lebat, sese nunc stratum congruum supponit. 

Nunc mare, quod fluctibus adjacentem terram 
instar hostis paulo ante feriebat, gravia minari 
cessans, ac ridens, reconciliationem querit, sio 
testimonio suo confirmans,jam pacem illam omni- 
bus advenisse, quà3 omnem sensum ezcsuperat **, 
Nunc aer, inclementes ventos ac perstrepentem 
tonitrum ablegans, leniter susurrat, ac mansuete 
aspirans omnes quodammodo evocat e domun- 
culis atque e latebris, jucunde sese promittens 
aspiraturum. 

Nuncquadrupedum greges assurgentes exsultant, 
et matri terre alludunt ac pullorum more tripu- 
diant. Volucrum vero recens enatarum quotquot 
sunt genera, alas per aera sine labore expandunt; 
et qui suavitate varii cantus excellunt, jamjam se 
parant, ut musicos concentus veluti ad citharam 
modulentur, suumque per hec gaudium una omnes 
significent. Nec dissimili ratione nos quoque ho- 
mines per hanc anni tempestatem hinc quidem 
plura illa corporis indumenta abjicimus, inde au- 
tem et navigare et bella suscipere, et iter aggredi, 
et universim novis operibus manum admorere in- 
cipimus ; quandoquidem nunc vetustatis pondus, 


xai τῆς ἑνώσεως δίδωσι καὶ ἀντιλαμδάνει τὰ συναλ- ἢ uti annuntiamus, sublatum est, et renovatio per- 


λάγματα. 


fecta, et diffusum est gaudium, propter quod alius 


alium, veluti preco varias peragrans regiones, gaudere jubet, federisque atque amicitie pignora 


dat et vicissim accipit. 

᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν, (va τὴν ἐχχενωθεῖσαν ἐκείνην 
δείξῃ, καὶ τὰ πέρατα διαλαδοῦσαν χαρᾶς εὐωδίαν, 
τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον' xzl οὐδέποτ᾽ ἄν μηνύειν 
τὰ τῆς χάριτος σύμδολα κατοχνήσαιεν, ἕως ἄν ἡ 
καινοτάτη xal γήρως χρείττων ἀνάπλατις ἐχδέξη- 
ται τελευταία, ἧς ἢ τρυφὴ τοῦ μυστηρίου τοῦδε 


καρπός. 


** Philipp. tv, 7. 


Et hzc quidem ita se habent, ut palam faciant, 
suavem illam gaudii fragrantiam effusam jam esse, 
et ad terra usque fines sese protendisse; nec 
unquam ista collat: grati, symbola a monendi of- 
ficio pigritabunt, quousque novissima illa et sene- 
clutis nescia regeneratio demum advenerit, cujus 
fruitio est hujusce mysterii fructus. 


115 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


116 


XXXI. Nos autem, e quibus orta est Virgo illa A — AA'. Ἡμεῖς δὲ, ἐξ ὧν ἡ πολυύμνητος, τὸ κοινὸν 


omni laude dignissima, commune illud omnium 
delicium, et propter quos fecit illi magna qui po- 
tens est, sicuti gaudium recipimus, sic illi, quo 
gaudere dedit, vicem reddamus, non modo ea 
ratione quam a Gabriele edocti sumus, illam com- 
pellantes, sedinteriora quoque nostra expurgantes, 
et omne a nobis vitium procul expellentes ; ut pu- 
rificati cenam possimus gustare,dapes,inquam,illas 
novas et purissimas, quas hiec salutatio miro modo 
apparavit. Sic enim quam maxime gaudet illa super 
omnes gloriosa, si de mensa illa, de carnibus sci- 
licet unigeniti Filii sui satiatos nos videat. Cum 
enim hac de causa purissima illa in terram adve- 
nerit, el sua ipsius carnea tunica Salvatorem 
induerit, ut idem Salvator ejusmodi cona nobis 
fieret, et per cognatam nobis ejusdem "Virginis 
carnem ad Deum (quod assequi sine Deipara non 
poteramus propter peccatum) accederemus,gaudet 
sane, cum nos eadem mensa fruimur, quam ipsa 
idcirco paravit, et propter quam cuncta illa hor- 


ἐντρύφημα, καὶ ὑπὲρ ὧν ὁ δυνατὸς xà μεγαλεῖα διέ- 
πλεξε μετ᾽ αὐτῆς, καθάπερ ἐδεξάμεθα τὴν api, 
οὕτως ἀντιδῶμεν τὸ χαίρειν τῇ παρασχούσγ, οὐ τὴν 
τοῦ Ταδριὴλ μόνον μύησιν προσφωνοῦντες, ἀλλὲ 
xal ἡμᾶς αὐτοὺς ἔνδον ἐχχοροῦντες, xal δπερόριον 
πάντα ποιοῦντες χίδδηλον τρόπον, ὡς ἄν τοῦ δεέπνου 
γευώμεθα χαθαρῶς, τῆς ξένης xal πανάγνου tp» 
φῆς, ἤν ὁ ἀσπαυμὸς ἐχαινούργησιν οὗτος. Οὗτω 
qàp ἡ ὑπερένδοξος μάλιστα χαίρει, τῆς τραπέζης 
ἐχείνης, τῶν τοῦ μονογενοῦς αὐτῆς Υἱοῦ σαρχῶν 
ἐμφορουμένους ὁρῶσα. ᾿Επεὶ γὰρ διὰ τοῦτο καὶ εἰς 
45» ἦλθεν ἢ ΠΙάναγνης, xai τὸν σαρχιχὸν ἔχυτῆς 
χιτῶνα τὸν Σωτῆρα ἐφόρεσεν, ἵν᾽ ἡμῖν ὃ Σωτὴρ 
τοῦτο γένηται δεῖπνος, xal διὰ τῆς συγγενοῦς ἡμῖν 
αὐτῆς σαρχὸς θεῷ πλητιάπτωμεν, οὗ τυχεῖν δίχα τῆς 
Θεοτόκου δι᾽ ἁμαρτίαν οὐχ εἴχομεν, χαίρει πάντως 
ταύτῃ χρωμένων ἡμῶν τῇ τραπέζῃ, fv ἣδιτοίμασε 
διὰ τοῦτο, xal δι᾽ ἤν τὰ φριχτὰ πάντα ἐκεῖνα ἐτε- 
λεσιουργήθη μυστήρια, xai δι᾽ ἧς ἐξ ἀνθρώπων εἰς 
θεοὺς τῷ δώρῳ μεταποιούμεθα. 


renda mysteria mirabiliter peracta sunt, et per quam ex hominibus in deos ipsius doni virtute 


transmutamur. 

XXXII. Porro si Virgini hec erat gaudendi ratio, 
grave profecto haberet illa gratia plena, si contra 
fleret, si nos videlicet procul a sacra mensa sedea- 
mus, cum tamen fame laboremus ; quod sane ab- 
alienatio est a Deo, et vit» ablatio. Qut enim,inquit, 
manducat meam carnem et bibit meum sanguinem 
in me manet et ego in illo 9. Et: Qui manet in. me 
el ego in eo, hic fert. fructum multum, quia 
sine me nihil potestis facere **, Et : Si quis in menon 
manserit, mittetur foras sicut palmes, el avescet, et 
colligenl eum, et in ignem miltent, et. ardet ?. Qui 
itaque horum non fit particeps, hic quidem a Deo 
fit extorris, et, eheu! porcorum armentarius una 
cum scelerato dz:mone evadit. aut etiam postremo 
materia gehennwe incendiis apta. Et rursus : Nisi 
manducaveritis carnem Filii hominis et bibcritis ejus 
sanguinem non habebitis vitam in vobis **. Et me- 
rito quidem ; sicut enim qui consueta ad vivendum 
adminicula negligit, corporalem quoque vitam 
amittit, pari modo qui istis non pascitur,mortuus 
est, miserabilis, expers verc vit», et tormenta 
sibi ipse parat eterna. 

XXXIII. Quoniam vero gaudium induxit eadem 
hec salutatio qua et novum parlum intulit; hic 
vero partus factus est nobis mensa suavissima, et 
indesinentis vit: principium ; nos quoque gaudio 
mentes nostras repleamus, una cum Gabriele illud 
Ave Dei matri acclamantes, atque Ave, dicentes, 
gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulie- 
ribus. 

Obsecremus autem purissimam illam, ut et vivi- 
ficam illam digne parlicipemus alimoniam, quam 
praesens nobis gaudium attulit, et cujus virtute 
nobis dabitur in eternum gaudere. Propter hoc 
?! Ibid. 6. 


*5 Joan. vr, 97. 99 Joan. xv, 5. 


AD. El δὲ «à χαΐρειν ἐχεῖθεν, ἀνιαοὸν ἄν εἴη 
τοὐναντίον τῇ χεχαριτωμἕνη, ὅταν τῆς ἱερᾶς cpa- 
πέζης ποῤῥω λιμώττοντας χαθίσωμεν ἑαυτοὺς, 
ὅπερ ἐστὶ Θεοῦ ἀλλοτρίωτις καὶ ζωῆς ἀναίρεσις. Ὁ 
(Xp τρώγων μου, φησὶ, τὴν σάρκα, xxi πίνων 
poo τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει χἀγὼ ἐν αὐτῷ" καὶ, 
Ὃ μένων ἐν ἐμοὶ χἀγὼ ἐν αὐτῷ, οὗτος «ipu 
χαυπὸν πολὺν, ὅτι χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν 
οὐδέν" xil, Ἐλν μή τις μείνῃ ἐν ἐμοὶ, ἐδλήθη 
ἔξω ὡς τὸ πλῖμα, χαὶ ἐξηρανθη, xal συνάγου- 
σιν αὐτὰ, xal εἰς τὸ πῦρ βάλλουσι, xal καίεται, 
Ὁ δὲ μὴ τούτων ἄρα μεταλαμύάνων θεοῦ μὲν γίνε- 
ται μακρὰν, χοίρων δὲ, φεῦ | μετὰ τοῦ ἀλάστορος 
ἀγελάργης καθίσταται, ἢ τὸ τελευταῖον φεέννης ὕλη. 
Καὶ πάλιν: 'EXv μὴ φέγητε τὴν σάρχα τοῦ Yioü 
τοῦ ἀνθρώπου, xai πίητε αὐτοῦ τὸ alum, οὐκ 
ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς. Εἰκότως ὥσπερ γὰρ ὁ 
τῆς συνήθους ἀποστὰς διαίτης χαὶ τῆς σχρχιχῆς 
διίσταται ζωῆς, τὸν ἴσον τρόπον ὃ γε μὴ χἀκεῖνα 
σιτούμενος νετρὺς, ἐλεεινὸς, ζωῆς aptos ἀληθοῦς, 
χαὶ βασάνων ἑαυτῷ πρόξενος αἰωνίων. 


ΛΙΓ᾿. Ἐπεὶ δὲ χαρᾶς μὲν πρόξενος ὁ νῦν ἀσπα- 
σμὸς, ὃς xal τὸν χαινὸν προήγαγε τόχον, οὗτος δὲ 
τράπεζα ἡμῖν ἡδίστη, xal ζωῆς ἀἁλύέχτου αἰτία 
κατέστη, χαράς μὲν xoi ἡ μεῖς τὰς ἡμετέρας ἐμπλή- 
σωμεν ψυχάς" Χαῖρε, τῇ μητρὶ τοῦ Θεου, τῷ Γα- 
ὀριὴλ συμδφθεγγόμενοι" Χαῖρε, λέγοντες, χεχαριτω- 
μένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ" εὐλογημένη σὺ ἐν γυ- 
ναιξί, 

Δεηθῶμεν δὲ τῆς πανάψνου, ὥστε καὶ τῆς ξω- 
οὁποιοῦ τυγχάνειν ἀξίως τροφῆς, ἣν ἡ παροῦσα ἀνῆχε 
χαρὰ, καὶ 0€ dv ἡμῖν αἰωνίως τὸ yalpew. Χαίρει 
δὲ Àpa καὶ ἢ ὑπερένδοξος διὰ τοῦτο, καὶ ὁ ταύτης 


ὅδ Joan. vi, 53. 





117 


SERMO IN DORMITIONEM B. V. MARLE. 


118 


Υἱός" καὶ εἴν, πάντας ἡμᾶς χοινωνοὺς τῆς ἀλήχτου À porro et supergloriosa illa gaudet, ejusque filius, 


Ὑενέσθαι γαρᾶς, πρεσδείαις τῆς χεχαριτωμένης xa! 


Θεοῦ μητρὸς τοῦ Σωτῆρος ἡυῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, d 
πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ xal προσχύνησις σὺν τῷ 
ἄνάρχῳ αὐτοῦ Πατρὶ xal τῷ παναγίῳ xal ἀγαθῷ xai 
ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι νῦν xal ἀεὶ χαὶ εἷς τοὺς 
αἱῶγας τῶν αἰώνων, ᾿Αμήν. 


et utique contingat, ut nos omnes perennis gaudii 
compotes efficiamur ; precibusejusdem gratia ple- 
ne ac matris Dei Salvatoris nostri Jesu Christi, 
quem decet gloria omnis, honor et adoratio una 
cum sempiterno ejus Patre, sanctissimoque et 
bonorum ac vit» datore ejus Spiritu, nunc et 


semper et in secula s:culorum. Amen. 





JN SEQUENTEM SERMONEM EDITORIS PATROLOGI.E MONITUM. 


Quanquam sequens homilia nonnulla preclara testimonia de sanctitate et. gloria B. M. V. contineat ez gr. 
n» 2, ubi beata Virgo dicitur μετὰ Θεὸν πρώτη, Post Deum prima, seu altera a Deo nihilominus fatendum 
est eam plerumque humilem et vulgarem sensum referre; neque ubique consentire doctrinz quam Isidorus 
Thessalonicensis alibi verbis luculentis professus. est. 1mo crederem illam homiliam, qualem R. P. Ballerini 
exhibuit, a manu Isidori non esse profectam, sed οὗ imperito scriba consutam fuisse. Profecto a πὸ 29 
incipit nova narratio a precedente oratione prorsus aliena et alieno calamo exarata. Denuo a. πὸ 52. nova 
exoritur narratio de symbolo palme qua precedentibus non coheret ; et πο 3' beata Virgo dicitur obnozia 

uisse peccato originali, quod quidem Isidorus Thessalonicensis cx industria negat in homilia ll, qua est 
in Presentationefn Deiparee, pag. 36, ed. Maracci, ubi asserit beatam Virginem ex. mortalibus solam esse 
qua cum Davide dicere non debeat : Et in peccatis concepit me mater mea. /nde infero homiliam illam, 
prout a R. P. Ballerini edita est, Isidoro Thessalonicensi tribui non posse ; etsi fortasse aliqua ex parte 
ps?us sit. Placet tamen eam totam excudere, qualem exhibet editio Balleriniana, ut de ipsa unusquisque pro 


ubitu judicare possit. J.-B. M. 


AOTOZ Δ΄. 
Ἑὶς τὴν πάνσεπτον χοίμησιν τῆς παναχράντου 
Δεσποίνης ἡμῶν — Ototóxou — xal ἀειπαρθένου 
Μαρίας. 


Α΄. Εἰ δὲ οὐρανοῦ χάλλος xal αὐγὴν ἡλίου φαι- 
δρὰν οὔτ᾽ ἐσίγησεν ξωραχὼς, xal θαυμάτας οὐχ 
ixavóv ἀπέδωχε τῇ μεγαλουργίᾳ τὸν χρότον, xai 
διὰ τοῦτο, ἕως ἂν ὁρᾷ, xal ἄκων ἐχφέρει τὸ θαῦμκ' 
πῶς ἂν τῇ πολυυμνήτῳ μητρὶ τοῦ Θεοῦ οὐχ ixi- 
στοτε πλέχκειν δίχαιον εἴ τὸν ὕμνον, εἰ xal τις 
πολλάχις τοῦ τοιοῦδε χρέους ἐχτιννὺς ἔφθασε χέρ- 
ματα ; E! γὰρ, ὅτι φωτὸς μὲν ἥλιός ἐστι χορηγὸς, 
οὐ φαῦλον δὲ δυνάμεως ὄργανον ζωογόνου, οὐρανὸς 
δὲ τῇ τῶν ἀστέρων λαμπρὸς ποικιλίᾳ, καὶ τῷ με- 
γόθει εἴκοντα πάντα τιθεὶς ἑαυτῷ, διὰ ταῦτα τὸν 
ἔπαινον ἕλχουσιν' ἢ τὸ ἀληθινὸν xal ἃσδεστον φῶς 
ἀνατέλλει τοῖς πέρασι, ζωῆς τε τῆς ἀλήκτου δίσχος 
δίδειχται φαεινότατος, οὐρανοῦ δὲ χαὶ ὥραν ἡἧττᾶ- 
σθαι ποιεῖ χαὶ μέγεθος, ὅτι χαὶ ἐραστὴν ἔσχε, χαὶ 
παντὶ τὸ» ἀχώρητον ἐχώρησε, τίνα ἂν εὐφημίαν οὐχ 
ἀεὶ χαλέσε a. παρ᾽ ἑαυτῇ ; 


SERMO IV. 


In summe venerandam  dormitionem  immaculatissi- 
mae Domina nostra Dei Genitricis et semper vir- 
ginis Maria. 

I. Si quisquis pulchritudinem coeli et fulgidum 
solis jubar contemplatur,etsi, dum stupore percel- 
litur, haud pares magniflcentie operis laudes per- 
solvat, continere tamen linguam non solet, atque 
adeo quandiu ea contueatur, miraculum vel invitus 
extollit ; quomodo non :equum fuerit omni laude 
dignissimo Dei Matri indesinenter hymnosnectere, 
utut jam szpius hujusmodi debitum aliqua ex par- 
ticula solvere quispiam studuerit ? Nam si sol, 
propterea quod lucem *uppeditat, ac genitalis vir- 
tutis fecundum est instrumentum, celum vero, 
quia vario ac multiplici nitet stellarum decore, ac 
reliquao mnia magnitudine longe superat, suam 
idcirco laudem habent ; ad queenam enimvero sui 
praconia in omne tempus illa non provocabit,quee 
ad extremos usque terre fines veram et exstingui 
nesciam lucem emittit, ac sol splendidissimus (1) 


indeficientem vitam tribuens, apparuit, ac celos denique tum venustate vincit tum amplitudine (2), 
postquam et ad amorem sui pellexit, et in se continuit eum qui nullibi contineri potest ? 


B. E! δὲ τὸ ἐπαινεῖν ἐχεῖνα Θεῷ προσάγει τὸν 
χήρυχα' Θεοῦ γὰρ δόξαν xxi οὐρανὸς φιλοσοφεῖ, 


Il. Quod si laus illis tributa laudatorem ipsum 
ad Deum erigit ; nam coli quoque Dei gloriam 


Ant. Ballerini note. 


a Cod. xaXEca:, 

(4) Vide sancta Virgini tributam eam laudem, 
qua proprie soli Christo reservari solet, ut sub 
splendidissimi solis symbolo designetur. 

(2) Cellos vicisse dicitur Maria non solum am- 
plitudine, quippe que sinu suo inclusum gestavit 


D eum, quem (ΠΠ1 Reg. vii, 27) celum et celi calo- 


rum capere non possunt, verum eliam venustate. 
Id vero haud levis est momenti ; quandoquidem 
ex omnium sententia ea haberi ac dici solet cali 
venustas, que nunquam per se non sit nitentissi- 
ma, et cuivis corruptioniinaccessa8, 


119 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


120 


edocent !, et hec gloria collaudantem adducit A αὔτη δὲ ἡ δόξα πρὸς Θεὸν ἀνάγει τὸν ἐπαινέτην" 


ad Deum ; profecto cum nulla alia re magis quam 
intemeratissima hujus ope conjungi Deoquispiam 
possit ; hac quippe nihil ex omnibus Deo similius(3), 
nihil vicinius Deo reperire licet; ne minussapien- 
ter ille ageret, qui aliud quidpiam priusquam 
hanc immaculatissimam et alloquendum,et colen- 
dum, et encomiis exornándum arbitraretur. Sicut 
ergo angeli, quandoquidem expressiorem ac nos 
cum Deosimilitudinem,utpote materi; expertes(&), 
gerunt, non intermissa illi laudis cantica modu- 
lantur; pari profecto ratione et nos eam, quam 
alteram a Deo suspicimus (5), et per quam fortu- 
nate nobis uberem Dei benignitatem experiri conti. 


ὅταν οὐχ ἄν τις ἑτέρου μᾶλλον οὐδενὸς Jj διὰ τῆς 
πχυαχράντου Θεῷ συναρθείη, ἧς οὔτε παραπλήσιον, 
οὔτ᾽ οὐδὲν τῶν ἁπάντων Θεῷ πλησιέστερον, σχολᾷ 
q' ἄν εὖ φρονῶν xal προσλαλεῖν xal προσχεῖσθαι, καὶ 


χησμεῖν ἔγχωμίοις, ἄλλο πρότερον ἡγέσαιτο τῆς 
Havi(voo. Καθάπερ τοίνυν ἀνύσταατος ἀγγέλοις 


δόξα μελῳδεῖται Θεῷ, ὅτι xal χοεῖττον ἥ ἡμεῖς διὰ 
τὸ τοῦ Χοὺς ἄμιχτον ἐχεΐνῳ τὸ ἐμφερὲς σώζουσιν' 
οὕτω δήπουθεν τὴν μιτὰ Θεὸν πρώτην, δι’ ἧς 
ἡμῖν ἀφθόνως τῆς τοῦ Θεοῦ τυχεῖν ἐξεγένετο φιλαν- 
θοωπίας, διότι xal ταύτῃ γατάλληλα τὰ ἢ μέτερα, 
ἀστίγητ᾽ ἐξυμνεῖν, εἰ οἷόν τε, καὶ πανηγυρίζειν 
ὀφείλεται. 


git, quoniam communis insuper cum illa nobis est natura, incessantibus, si fleri possit, hymnis extol- 


lere ac celebrare debemus. 


Porro cum multasint et magna,e quibus mutuari B Πολλῶν ὃὲ ὄντων xal μεγάλων, ὅθεν 


quispiam lucem possit, dum ad collaudandum Vir- 
ginem et mentem et linguam excitat, maximum 
sane, et laudatorum ipsum ad celos ac divina e 
terrenis erigens,est etiam Virginis ad Deum trans- 
itus,ad quem celebrandum solemnis hic conventus 
agitur. Sicut enim omnia, qu» ad laudatüssimam 
hanc spectant (6), ejus nempe inter hominesortus, 
admiranda in augusti templi recessibus commoratio, 
alimentum non e terre fructibus sed e coli penore 
suppeditalum, mirifica divini nuntii Gabrielis sa- 
lutatio, novus atque ineffabilis partus, lac praeter 
leges nature manans, et cetera alia, que partim 
quidem,utpote qux» vel omne excedant miraculum, 
splendidissime celebrantur,partim vero incelebrat& 
etiam manent, quippe qua etsi aliorum hominum 
eximia quaque longe pretergrediantur,praecelsio - 
ribus tamen ejusdem magnalibus vincuntur; sicut 
ergo illa omniaejusmodi sunt,ut quovis altiora sint 


C 


Bv τις 
διαυγασθείη, xal νοῦν «zi γλῶσσαν περὲ αὐτῆς 
διυπνίζων, χομιδῆ μέγιστον, χαὶ ἀπὸ τῶν γηΐνων 
πρὸς οὐρανόν τὲ χαὶ θεῖα φέρον τὸν ὕὅμνν τὴν, καὶ 
ἣ πρὸς τὸν Θεὸν τῆς [Ιαρθένου μετάστασις, δι᾽ ἄν 
ἡ παροῦσα πανήγυρις. Καθάπερ γὰρ τὰ χατὰ τὴν 
πανύμνητον ἅπαντα, ὃ πρόοδος ἧ εἰς ἀνθρώπους, 
ἡ ἐν τοῖς ἀθάτοις τοῦ σεδχσμίου τόπου ξένη διατρι- 
δὴ, ἡ οὐκ ἐξ dv ejt: χοῦς, ἀλλ᾽ οὐράνὸς, Χορηγη» 
θεῖσα τροτὴ, ὁ τοῦ θείου Γαδριὴλ ὑπερφυὴς ἀσπα- 
σμὸς, ὁ καινὸς xai ἀπόῤῥένητος τόχος, ἢ τοῦ γάλακτος 
παράδοξος βλύσις, χαὶ τἄλλα, ὧν τὰ μὲν ἄδεται 
περιφανῶς, ἅτε δὴ xal θαύματος πέρα, ἔστε δὲ ἃ 
χαὶ ἀχήουχτα μένει, ὡς ἥττω τῶν παρ᾽ αὐτῆς ὄψν,- 
λῶν, εἰ xa! μείζω τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, ὡς ἐκεῖνα 
τοίνυν τοίαῦτα, oix λόγον ἐλέγξαι πάντα, κἂν εἰς 
a'Qioz καὶ ὑπὲρ οὐρανοὺς ῥητορεύῃ" τὸν ἴσον ἄρα 
τρόπον xai ἡ λαμπρὰ χοίμησις τῆς Θεοδόχου κόρης 
ὑπεοφυέσι χαὶ σεμναῖς συνδέδεται θεουργίαις. 


sermone,utut ad cthera hic sublimitate sua ac super colos discurrere videatur; eodem plane modo et 
splendida Virginis Dei Genitricis dormitio excellentissimis magnificisque Dei operibus conserta reperitur: 


! Psal. xviij, 1 


Ant. Ballerini nola. 


(3) Ut probe assequaris, quid sibi velit hac 
Virginis cum Deo similitudo, fac ea relegas, qua 
ex ejusdem Isidori Homilia in Nativitatem Virginis 
(& 18, part. 1, pag. 238-239) subjecisse hic juverit : 
Quod vero, inquit, perlinet ad hanc αὖ omni pec- 
cato immunitatem, nemo magis quam innocentissima 
illa (sancta Virgo Maria) similitudinem) cum Caristo 
gessit ; oportebat enim, ut plus quam alius quilibet, 
genito genitrix assimilaretur. Merito iyitur eadem 
tlla innocentissima quibuslibet hominibus, quantum 
nec fari licet, purior pradicatur ; ac proinde sola 
inter homines fuit plane incorrupta. 

(4) Inferre et ex his licet, Grecos per Isidori mta- 
tem nihil detulisse opinioni illi quorumdain vete- 
rum,qui a communi sententia de natura angelorum 
plane materim experte discessisse videntur. 

(81 Communissimam hic habes expressam SS. 
Patrum sententiam, Virginem Deiparam in univer- 
sis creaturis, post Deum, primatum obtinere. 

(6) Perpende vim sententie, omniu nempe qua 
ad Virginem gloriosam pertinent, ejusmodi esse, 
ul quamlibet humanam laudem nobilitate sua vin- 
cant. Erit enim fortasse, cui videbiinur nimium 
guid nobis priesumere, si ex eo effato originem 

quoque Virginis Deipara nobilissimam fuisse con- 


-— 


cludamus : quasi hoc perinde sit, ac plus sequo 
auctorum verba urgere,illasque eisdem sententias 
affingere, de quibus ne cogitaverint quidem.Atqui 
inox sequentia ostendunt Isidorum inter admi- 
randa illa etiam primordia sancte Virginis diserte 
enumerasse. Eit si ulterius quaeras quidnam miran- 
dum in primordiis Virginis Isidoro visum fuerit, 
ipsum adi in homilia de Priesentatione Deiparse, 
atque ipso proclamante audies (3 13, part. I, pag. 
434-435), inter magnalia illa, pro quibus grai:ia- 
rum canticum Virgo beata Deo obtulit, et hoc 
6550 enumeraudum, quod affirmare de se ipsa po- 
tuerit : In. iniquitatibus concepta non fui........ 
Solum non concepit in peccatis ine. mater mea. Quod 
ergo speclatad interpretandas generaliores quas- 
dam SS. Patrum sententias, quoe diserte non ex- 
primunt originem Virginis ἃ peccato immunem, 
aptissime tamen generalitate sua eamdem preero- 
gativam comprehendunt, non ii reprehendendi 
sunt, qui nativo sententiarum vi adhorentes, ex- 

resse ea conseclaria eliciunt, qus virtualiter in 
us continentur, sed illi citius dicendi sunt pec- 
care, qui obvium sentenliarum sensum, nativam- 
que amplitudinem ad lubitum coarctare fas sibi 

ucunut. 





121 


πάνχγνος Ἐπείπερ slc βίον Tpuv, ἕνα τὸ παράδοξον 
ἐχεῖνο διαπλέξῃ τεράστιόν, τό γε τὴν δουλικὴν τῷ 
, Δεσπότῃ περιθεῖναι μορφὴν, xal εἰς ἑἐνωτιχωτάτην 
καὶ ὑπὲρ λόγον εὔνοιαν [forte &vvotav] τὸν Πλαστὴν 
συνάψαι τοῖς πρὶν ἀποχηρύχτοις χαὶ πολεμίοις ἀνθρώ- 
ποις, ἐχυτὴὲν ἐξειχόνιζε, xal σαφῶς διεμόρφου, οἷά 
τις ἀγαθὸς ζωγράφος, πρὸς τὴν τοῦ Δημιουργοῦ xai 
Υἱοῦ αὐτῆς εἰχόνα ὁρῶσα. Ὥτπερ γὰρ ὁ Κτίστης, τὸν 
χοϊκὸν ἀναδχλλόμενος παρ' αὐτῆς χιτῶνα, ταπεινὰ 
καὶ τοῦ χοὸς ἄξια εἰς γῆν ἐνεδείξατο᾽ xal τέχτονος 
γὰρ ἤκουσεν υἱὸς, καὶ λαπρὰν οὔτ᾽ χείωσεν οἰχίαν, 
ἀλλὰ καὶ ἀλωπέχων πενέστερος (δ), ποῦ χλῖναι οὐχ 
εἶχε τὴν κεφαλὴν, xal παῖδα πρὸς ὑπουργίαν οὔτ’ 
ἐπρίατο᾽ αὐτός τε ἦν ἐξυπηρετῶν τῇ μητρὶ, καὶ 
πάντα ποιῶν, ὧν ὀλιγωρεῖν οὐχ ἐᾷ τὸ φίλτρον φιλο- 
στόργως τοχεῦσιν ὑποτασσόμενον, χαὶ ἔτι πένησι 
πένητα, Πτωχὸς γὰρ εἶμι ἐγὼ, καὶ ἐν χόποις ix 
νεότητός μου’ οὔτω xal ἧ ἱερὰ Μητροπάρθενος, 
τῶν ἴσων ἰχνῶν ἐχομένη, ὄγκον τε ἡγάπησεν οὐδένα, 
μήτε παιδίσκας, μήτε θεραπείαν ἡντιναοῦν δε- 
σποινιχῶς ἑχυτῇ παραστήσασα, xai βίον εἴἷλχεν 
εὐτελῆ διαζῶσα᾽ ἑχυτῇ μὲν οἴχοι μονῃ χρωμένη 
ἑαυτῆς διαχόνῳ᾽ ἦν δὲ ἔξωθεν ἐδεῖτο παραμυθίας, 
χορηγῷ τῷ πάντ᾽ ἀρίστῳ xai ὑπὲρ πάντσς μαθητῇ 
φιληθέντι, Ἰωάννῃ τῷ παρθένῳ, ὄν, καθάπερ τῆς 
Πανάγνου, xai χαρίτων μὲν ἕνεκα ἄλλων, οὐδενος 
δ' ἧττον xal τοῦ χαλλοὺς τῆς παρτενίας, υἱὸυ ὃ 
πλάστης ἑχυτὸν ἐχαινούργήσεν, οὕτω διὰ τὸ ταὐτὸν 
τῆς ἁγνείας υἱὸν ὑπέθξον τῇ Παρθένῳ. 


SERMO IN DORMITIONEM B. Y. MARLA. 
Γ᾿. ᾿Αλλ ἵνα τι μιχρὸν ὁ λόγος προθειωρήσῃ, ἡ A 


498 


III. Verum ut enarrando mysterio nonnulla sermo 
premittat, quandoquidem purissima illa ideo edita 
in hanc vitam fuerat, ut stupendum illud prodi- 
gium contexeret, videlicet ut Dominum servili 
forma vestiret, arctissimoque et ineffabili benevo- 
lentie vinculo Creatorem cum hominibus jam olim 
proscriptis et etiamnum inimicis devinciret (7) ; 
in imaginem intuens Creatoris ac fllii sui, velut 
egregius quidam scultor, ad illud sese exemplar 
effingere, eamque in se formam exprimere diligen- 
ter satagebat. Et sane quemadmodum Creator, 
terrenam ex ipsa tunicam indutus, humilia terre- 
naque conditioni consentanea in terris non abnuit; 
nam et fabri filius audiit (8, domumque haud 
splendidam incoluit;quin etiam,vulpibus pauperior, 
non habebat ubi reclinaret caput (9); neque ser- 
vulum sibi ad ministerium comparavit ; sed e con- 
verso ipse matri ministerium exhibebat, eaque 
omnia presstabat, que negligi non sinit illa pietas, 
qus ad obsequendum per ferventissimum amorem 
parentibus, iisque insuper pauperibus filium pau- 
perem solet impellere : Pauper enim inquit ὃ, sum 
ego, et in laboribus a juventute mea : ita et augusta 
illa Mater Virgo iisdem insistens vestigiis, neque 
ullum adamavit fastum,neque ancillas,nec aliquem 
utcunque famulatum sibi more dominarum asci- 
vit; sed pauperem constanter vitam trahebat, se- 
metipsa sola sibi famula utens domi; in iis vero, 
qu& extrinsecus ad usum quempiam sibi opus es- 
sent, operam adhibens optimi illius ac proe omni- 


bus dilecti discipuli, Joannis, inquam, virginis, quem Virgini fllium propter castitatis prierogatibus 
Creator suffecerat, plane eadem scilicet ratione ac ipse cum ob alias quidem eximias dotes tum nihilo- 
minus ob virginitatis nitorem semet purissime illius filium novo portento effecerat. 


Δ΄. Ἔζη τοίνυν, τὸν νοῦν περιφέρουσα, ἣ τῶν (] 


οὐρανῶν ὑψηλοτέρα, μᾶλλον δὲ ἧς ἥττω μηδὲ μι- 
χρῷ μέτρῳ τὰ Σεραφὶμ, πόῤῥω φαντασίας xal δόξης 
ἀπᾶσης χενῖς, Attn xal πενιχρᾷ χαίρουσα διαίτῃ. 
Καθάπερ γὰρ αὐτῇ πρὶν ἂν ἐχεῖνα ἐπιστῇ τὰ με- 
γαλεῖα τοῦ δυνατοῦ, xal Ta6puÀ τὸ μέγα xai 
ὑψηλὸν χομίσῃ πρόσφθεγμα, οὐδέν τι τῶν γηΐνων 
3j λαμπρὸν ἐδόχει, ἢ πρὸς ἑαυτὸ μεταστῆσαι τὴν 
μακαρίαν ἴσχυσεν, ἀλλ᾽ ἣν μὲν ἀπάντων ὑπερορῶσα, 
οὐράνια δὲ αὐτῆς κατεχράτει μόνα. xal θεοῦ θερμό- 
τατος ἔρως, ᾧ καὶ ὑπὲρ λόγον ἤνωται" οὕτω xal 
μετὰ τὸ τὸν Θεὸν Λόγον τεχεῖν, καὶ τὸ γένος εἰς 
οὐράνιον δόξαν ἀνενεγχεῖν, ἐχεῖ τε τὸν αὐτῆς Υἱὸν 


IV. Sic igitur que celis ipsis sublimior, seu 
melius dixerim, qua longe Seraphim pracellebat, 
alienum ab omni ostentatione, et quamvis inani 
gloria servans animum ac simplici tenuique gau- 
dens vite ralione, dies suos agebat. Quemadmo- 
dum enim antequam magnalia illa potentis? in 
eam conferrentur, priusquam scilicet magnum 
illud ac precelsum nuntium Gabriel ipsi deferret, 
nihil in terrenis vel splendidum illi videbatur, vel 
beatam illam valebat ad se convertere, sed cuncta 
hiec plane despiciebat, soloque colestium rerum 
affectu, ardentissimoque Dei amore, cui et ineffa- 
biliter conjuncta erat, tenebatur ; sic et postquam 


xal Θεὸν ἀνελθεῖν, ob μηδαμῶς πώποτε χεχώρ'!- ἢ Deum Verbum genuit, et ad celestem gloriam hu- 


σται, τῶν χάτω χρείττων ἐτύγχανε πάντων, xal τῶν 
j4 , 4 T». » L - 
λυομένων οὐδὲν, ἐφ᾽ ot; ἄνθρωποι μέγχ φρονοῦσι, 


φίλου τρόπῳ τῇ Παρθένῳ παρέστη. 


(b) Cod. πενέστερον. 


manum genus evexit, ac fllius ejus ac Deus eo 
reversus est, unde nullatenus aliquando disces- 
serat, infima hec omnia aspernabatur, et nihil e 


Ant. Ballerini note. 


(7) Si Maria Denm inter et humanum genus Deo 
ipsi inimicum ac damnatum mediatrix intercessit, 
ut hoc illi reconciliaret, distans igitur ab inimicis 
et Deo accepta exhibetur, et quidem ad hoc exorta 
dicitur. Atqui damnatio et inimicitia, que uni- 
versum genus hominum involvat, nulla est alia, 


quam quc ἃ primevo Ade lapsu duxit originem. 
Virgo igitur ab hereditaria hac miseria distans 
aperte prosumitur. 
(8) Matth. XIII, 538 : Nonne hic est fabri filius? 
(9) Luc. IX, 58: Vulpes foveas habent... Filius 
autem hominis non habet ubi caput reclinet. 


123 


caducis recus, de quibus tantopere superbiunt 
apparebat. 

Maxime vero, ut ego sane arbitror, postquam 
procelsissimam illam atque ineffabilem gratiam 
sorlita est, ut scilicet Deum sinu suo gestaret, 
vehementer ac multo magis quam prius, purissi- 
m: illius vota flagrantissimi amoris igne ad su- 
perna et ad Deum ferebantur. Atque, ut tenuisse 
terrenis imago presentem rem uberius confirmet, 
quemadmodum unigeniti filii mater quepiam haud 
parem in prolem affectum experitum, sive eum 
hanc jam oculis suis cernit, sive cum votis eam, 
antequam consequeretur, expetebat,utut mater au- 
dire cupidissime optaret; prorsus enim manifestum 
.est, multo arnabiliorem esse sobolem, cum jam in 
lucem venit et experimento suavis facta est,quam 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


δι 
homines, amore ullo vel exiguo dignum Virgini 


Μάλιστα δὲ, χατά γε τὸν ἐμὸν λόγον, καὶ ματὲ 
τὸ παθεῖν τὴν ὑπερφυᾶ (c) καὶ ἄῤῥητον χάριν ἐκείνην, 
ἥδε, ὅτι Θεὸν ἤνεγχεν, ἐπὶ μέγα Ἀν καὶ τοῦ προτέ- 
poo μεῖζον ἤρετο πόθον ἡ τῆς πανάγνου πρὸς 
ὑψηλὰ καὶ τὸν Θεὸν ἐρχστικωτάτη φλόξ. Καὶ ἵν 
εἰχὼν μιχρὰ χοϊχόθεν βεθαιώσῃ τὸν λόγον, xagí- 
περ τις μονογενοῦς μήτηρ οὐχ ἂν ἴσον σώσειε 
φίλτρον περὶ τὸν παῖδα, χαὶ ὅτε τοῦτον εἶδε, καὶ 
ὅτ᾽ ἡτεῖτο πρὸ τοῦ τυχεῖν, εἰ χαὶ καθ᾽ ὑπερδολὴν 
ἀχοῦσαὶ μήτηρ ἐπόθει, πάντη ποὺ γὰρ δῆλον ὅτι τὸ 
φανὲν xal εἰς πεῖραν ἦχον $55 τοῦ μήπω τοῦτο γι- 
γονότος ἐρχσμιώτερον: οὕτω δὴ καὶ μεθ᾽ ὑπεροχῆς 
ὅτι πλείστης καὶ περὶ τῆς [᾿ανάγνου λογίζεσθαι χρή. 
Εἰ γὰρ ταῦτα ὁ πηλὸς ἰσχύει, τί ἂν εἴποις ἐπὶ τῆς 


eum nondum nata fuerat; idipsum profectu ac B ὑψηλῆς ἐχείνης καὶ θείας οἰκονομίας ; Ἔτι δὲ, κα- 


summa cum precellentia etiam de purissima illa 
existimandum est. Si enim terrenus hec amor 
efficit,quid enimvero de sublimi illa ac divina ceco- 
nomia dicendum ? Ac rursus quemadmodum qui 


θάπερ ὁ τὸ θεῖον ποῖον ποθῶν λουτρὸν, μετὰ τὸ τυχεῖν, 
διαυγέστερος ἅν εἴη xal θερμότερος ἐκ τῆς τελετῆς 
πρὸς ἔρωτα θεῖον. τὸν ἴσον τρόπον χαὶ περὶ ἐχείνων 
ἂν τις Ψψηφίσαιτο. 


divinum exoptat lavacrum, postquam illud assecutus est est, lucidior sane fuerit, et e suscepto my* 
sterio ad Dei amorem ferventior ; pari modo et de his decernere mquum fuerit. 


V. Quando vero his et illud accessit, ut divi- 
nus ille tanque dilectus Filius a veneranda Geni- 
trice longe abesset, quo tandem sensu ejusmodi 
matrem affectam putas? Nemo prorsus ex homini- 
bus, nemo, inquam, aut enariare verbis, aut exco- 
gitare, mente quiverit, quanta post Salvatoris in 
celos ascensionem amoris ejus vis fuerit tum in 
hunc ipsum,tum in ea que Filius ipse diligeret.Quo- 
niam vero ante admirandum partum suum a cc- 
lesti illo principe audire illud meruerat *, Invenisti 


gratiam, amoris scilicet Deo digni ac virtutis, ceu C 


novi illius partus remunerationem ; oportebat de 
cotero, ut purissima illa, que prouti dictum est, 
ad Dei amorem sublimiorem divinioremque con- 
scenderat, alio quoque eoque splendido deinde 
munere ditaretur. Id autem factum non fuerat ; 
et ratio in promptu est, quia nempe in hac vita 
nihil omnino reperire erat precelsius eo quod 
jam fuerat assecuta. Itaque cum nihil, quantum 
fas hic esset, excellentius ratio suppeditaret, su- 
pererat omnino, ut cum callos conscenderet, cla- 
rius quam cogitare liceat, supernis gratiis, sui- 
que filii ac Dei splendoribus frueretur. Quando- 
quidem etiam Salvator novum quemdam potum in 
paterno regno communem cum discipulis suis se 
habiturum promisit*, novi potus nomine, ut ar- 
bitror, significans expressiorem inde gustum con- 
junctionis cum Deo, quo potu,dum fruuntur justi, 
gaudet Deus, et hoc ipsum, nempe gaudium, ceu 
potum Deus habet, ac propterea se cum Evangelii 
preconibus bibiturum profitebatur. Et quoniam 
* Luc. 1, 30. * Marc. xiv, 25 ; Luc. xxit, 30. 


Ε΄. Ὅτε δὲ xai πρὸς τούτοις τῆς ἱερᾶς ἀπέστη 
μητρὸς ὁ θεῖος οὕτω xal ο:λούμενος Παῖς, πῶς ἂν 
οἴει διαχεῖσθαι τὴν τοιαύτην μητέρα; Οὐδ᾽ ἂν εἷς 
τῶν ἁπάντων, οὐδεὶς ἐξειπεῖν ἢ ἐννοεῖν ἔχοι, οἷον 
ixslvy τὸ οἴλτρον μετὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀνάληψιν 
πρὸς αὐτόν τε, xal ἅπερ αὐτὸς ἐφίλει. "AAA ἐπεὶ πρὸ 
τοῦ παραδόξου τόχου, Ἐῦρες χάριν, ἤχουσε παρὰ τοῦ 
ἀρχιστρατήγου, τῆς θεοπρεποῦς ἀγάπης δηλαδὴ 
καὶ ἀρετῆς, τὴν τοῦ χαινοῦ τόχου ἀντίδοσιν" ἕδει 
λοιπὸν χαὶ λαμπρᾶς ἔπειτα ἄλλης ἀπολαῦσαι χάρι- 
τος τῇ πανάγνῳ, πρὶς θείαν ἀγάπην, ἧπερ (d) εἴρηται, 
φιλοσόφωτερόν τε xai ἐνθεώτερον ἀναδεδηχυίᾳ. 
Τοῦτο δὲ οὐ γέγονε᾽ τὸ δὲ αἵτιον, ὡς μκιστά γε τῶν 
ἁπάντων οὐδὲν, οὗ τετύχηχεν, εὑρεῖν οἷὸν τε ἦν 
ὑψηλότερον ἐν τῷδε τῷ βίῳ ὥστε ἐπεὶ λαμπρότε- 
pov, ὡς ivi» ἐνταῦθα, λόγος οὐδεὶς συγχωρεῖ, λεῖ- 
πεται üod usta τὴν εἷς οὐρανοὺς ἐχδημίαν τρανό- 
τερον ὑπὲρ ὁ xai λογίζεσθαι ἕξεστι, τῶν χαρίτων 
ἄνω xal λαμπηδόνων τοῦ ταύτης Υἱοῦ χατατρυφᾷν 
xal Οεοῦ. Ὅτι xal ὁ Σωτὴρ καινῆς τινος dv τῷ 
πατριχῇ βασιλείᾳ χοινωνῆσαι τοῖς μαθηταῖς ἐπὴγ’ 
γείλατο πόσεως, τὴν φανερωτέραν ἐχεῖθεν τῆς πρὸς 
Θεὸν ἑνώσεως γεῦσιν καινὴν, οἶμαι, πόσιν διαση- 
μαίνων, ἧς τῶν διχαίων πινόντων, χαίρει Θεός" 
χαὶ τοῦτ᾽ αὐτὸ, τὴν χαρὰν, πόσιν ἡγεῖται θεὸς, καὶ 


D διὰ τοῦτο συμπίνειν ἀνωμολογεῖτο τοῖς κήρυξι. Καὶ 


εἶγε μὴ καρπὸς καὶ οὗτος ἐταμιεύετο, ὅτι καὶ πὸ 
πρὶν ὑπερδάλλεσθαι πρὸς Θεὸν εἶχε φίλτρον, καὶ 
ἔτι μετὰ τῆς ἁγίας ἐκείνης σαρχὸς, ἵν᾽ ἀμοιδῶν 


. ἀῤῥήτων ἄνω ἐμφορηθῇ, ἔτι δὲ xai ἄλλοις ἐνταῦθα 


παρασχεῖν ὄνησιν, ἀπαίρων ἄν ὁ μονογενὴς αὐτῆς 


Ant. Ballerini nota. 


(c) Ita cod. constanter pro ὑπερφυῆ. 


(d) Cod. ἥπερ. 


» 


125 SERMO IN DORMITIONEM B. V. MARIJE. 126 


Υἱὸς ουνανελάμδανεν, οἶμαι, xal τὴν μητὲρα πρὸς À amor in Deum, quo pridem ardebat, etiamnum, 
ὕψος. ΝΕ dum sancta illa carne detinebatur, ingens sumere 
incrementum poterat, ut ineffabilibus premiis colestibus. abunde ditari deberet, insuper vero 
κ΄ &liis quoque heic afferre poterat utilitatem ; jam nisi fructus, isque tantus, reconditus fuisset, Matrem 


quoque, ut arbitror, unigenitus ejus Filius, cum discederet, in celum secum sustulisset. 


Ὅτι δὲ, xa0X mooionuiv, διὰ τὸν περὶ τὰ θεῖα 
πόρον, εὐτελῆ «ai ἀφιλότιμον ἄν εἷλκε βίον ἡ Πάναγ- 
νος, κχτενοεῖν ἔξεστι καὶ ὧδε. "Qc εἰ καὶ μὴ τηλι- 
καύτη γε οἵχοθεν ἐτύγχανεν 0022, ὡς ἄρ᾽ ἐδείχθη, 
τὸ πᾶν ὑπερδασα γένος τῇ τῶν ἀστἄτων ὑπεροψίᾳ᾽ 
ἀλλ᾽ ὅτι τοῦτὸν ἔτεχεν, οὗ τὸν τῆς ἰσχύος ἔδει μὲν 
σαφῶς θησαυρὸν, τὸ λιτὸν δὲ οὐχ ἠγνόϑι τοὺ βίου, 
xal ὅπως, ἐξὸν διαχονηθῆναι, διαχονῆσαι εἴλετο, τὴν 
ἐσχάτην τε ἔχειν τάξιν, τοὺς τῶν πρωτείων ἔφιε- 
μένους ἐδίδχσχε, πῶς ἄν ἀπάδοντχα τῷ ταπεινῷ 
διεπράξατο δεσπότη ; Διὰ ταῦτα τοίνυν ἀεὶ τὰ τε 
σεμνὰ xal ὧν ὑπέρτερον οὐδὲν, ἐφίλει" xal τῶν 
ῥεόντων ὑπερορᾷν ἡρεῖτο, xai ταπεινῶς ἄγαν, ὡς 
εἴοητα!, καὶ ἀῤγκως βιοῦν. 


Quod autem, sicut premissimus,propter divina- 
rum rerum desiderium pauperem et ab omni 
ostentatione alienam purissima illa vitam duceret, 
vel ex hoc perspicere licet.Quanquam enim suopte 
ingenio ac sponte hunc animum non gessisset, 
cujusmodi ostensum palam est ei adfuisse, ut in 
rerum labilium contemptu cunctos plane antecel- 
leret ; at vero quoniam illum genuerat,cujus hinc 
quidem immensam potentiam probe noverat, inde 
vero humilem non ignorabat vite rationem, et 
quo pacto, cum ministris uti ei liceret, ministrare 
tamen maluit δ, ac proeceperat, ut novissimum 
locum tenerent, qui primi esse vellent ? ; quomo- 
do vivendi rationem ab humili Domino dissonam 


tectata unquam fuisset ? His itaque de causis hane ipsam, honore sane dignam et qua excellentius est 
nihil, nunquam non dilexit ; et caducarum rerum contemptum, uti dictum est, vitamque valde hu- 


milem et tumoris expertem sibi elegit. 

C. Οὕτω δὲ si; γῆν al0s2o002toon τῷ μαχαπίᾳ 
ἄγγελος ὀψηλοτάτην ἄνοδον μηνύει. Περὶ οὗ λόγος, 
ὡς Γαδριὴλ ἦν ὁ θεῖος, ὅς δὴ xal τάδε προσεῖπεν" 
Ὁ Κτίστης τῶν ἀπάντων, καὶ Θεοῦ Θεὸς Λόγος, xal 
Υἱὸς σὸς, χαλεῖ cs, Ἠαρθένε, map! ἐχυτῷ" xai εἷς 
τρίτην μετὰ τὴν ἐμὴν, ὦ πανύμνητε, ἀγγελίαν ὁ 
097234 ὑποδέξεσθχί σε διηυτρέπισται χώρος. Χαρᾶς 
δὲ πλῖρες καὶ τὸ εὐαγγέλιον τουτὶ, ΠΙἄναγνε, καὶ 
τοῦ πρίν cot δὸν ἀσπαυμὸν ἐχεῖνου μηνύσαντος εἷς 
τέρψιν ἐνδέον οὐδέν. Καθάπερ γὰρ εὐφροσύνης ἦν 
ἐχεῖνο τὸ πρόσρημα γέμον, ὅτι μόνη τὸν πλάστην 
ἰόάστασας σὶς γῆν κανιόντα, οὕτω xal νῦν χαῖρε, 
εὐλογημένη, ὅτι μόνὸς ὁ πάντων Δεσπότης εἰς οὐρα- 
γνοὺς σὲ δέξεται ἀνιοῦσαν. Ἔνθα θυμηδίας ἀφάτου 
πλησθέσῃ, xai θεοπθεποῦς ὁμιλίχς ἀπολαύσεις. 
Θεία δὲ σε ὑπερλαμπρυνεῖ ἀΐδιος ἀγλαΐα, καὶ οἷον 
χιτῶνα λαμπρὸν ζωὴν ἐνδυθήσῃ αἰώνιον, ἄῤδητόν 
σοι διδοῦταν τρυφὴν, τὴν εἷς αἰῶνας ἄπαυστα σὺν 
τῷ Υἱῷ σου xal Θεῷ ἀγαλλίασιν. Xaips λοιπὸν, 
ἀγνείας ἥλιε διαυγέστατε' χαῖρε, ἀλάδαστρον εὐω- 
δίας ἀλήχτου πληρέστατον' χαῖρε, ζωοπάροχε χῆπε, 
τῆς ἀθανασίας φύων χαρπούς. Χαῖρε, ὅτι xai ἀσω- 
μάτους φαιδρότερον ἐχστίλδεις (6) τοιαῦτά σοι χομί- 
ζοντας εὐαγγέλια, οὗ μοι σαφὴς ἡ πεῖρα ὁϊιδάτχαλος. 


VI. Cum porro beata illa collestem ejusmodi vi- 
tam in terra degeret, de ascensu ejus ad superna 
angelus illi nuntium defert. Et hunc quidem tra- 
ditio perhibet divinum fuisse Gabrielem, qui his 
prorsus verbis eam affatus est: Rerum omnium 
Creator, Dei Verbum Deus, et fllius tuus, te, o 
Virgo, ad se vocal ; paratusque sublimis est lo- 
cus, qui te, o laude omni dignissima,tertio ab hao 
mea legatione die, excipiat. Hoc autem nuntium, 
o purissima, et ipsum gaudii plenum est, nec mi- 
nus letitice affert ac priusillud, quod titi saluta- 
tionem illam detulit. Sicut enim letissimum fuit 
illud alloquium, propterea quod Creatorem inter- 
ram descendentem sola portandum suscipiebas, 
ita et nunc jam gaude, o beuedicta, quoniam re- 
rum omnium Dominus te ad colos ascendentem 
solus excipiet. Ibi ineffabili jucunditate repleberis, 
divinoque consortio perfrueris.Fulgentissimee enim 
lucis te plendor non periturus collustrabit, et 
quodam quasi fulgido indumento vita circumve- 
stieris :eterna, que inenarrabiles tibi delicias, et 
juge in secula cum fllio tuo ac Deo gaudium tri- 
buat. Ave igitur, sol puritatis nitentissime (10) ; 
ave, alabastrum odore nunquam deficiente plenis- 


Τῆς δὲ ἀειςώου καὶ ἀειθαλοῦς, ἧς τεύξῃ, γλυκότη- D simum ; ave, hortus vitam germinans, et immor- 


* Matth, xx, 28 ; Luc. xxi1, 27. * Matth. xx, 26. 


Ant. Ballerini note. 


(e) Henricus Stephanus (Thesaur. ad V. στίλδω) 
vitiate lectioni tribuere maluit exempla quedam 
active signiflcationis verbi στίλθω : hic porro 
Isidori locus contrarium suadere videtur. 

(10) Advertimus superius, solis typo, qui pro- 
prius est Christi Domini,etiam Virginem Deiparam 
adumbrari. Hic vero explicatur expressius,quo ista 
comparatio spectet. Videlicet sicut Christus dicitur 


Sol justit;s, sic Virgo beatissima appellatur sol pu- 
ritatis, isque nitentissimus. At cum Christum dici- 
mus Solem justitit&, hocsigniflcare volumus, justi - 


' tiam Christi ita perfectam esse, ut nihil perfectius 


excogitari quat. Ea igitur et de Virgine puritas 
nitentissima praedicatur, qua nihil purius concipi 
possit, ac propterea que cujusvis navisuspizionem 
procul a se rejiciat. 


127 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


428 


talitatis ferens fructus. Gaude, quoniam et incor- À τος σύμδολον, τουτονί σοι τὸν θαλλον δοῦναι τοῦ 


poreos coli cives, qui tibi hoc felix nuutium 


φοίνικος προστάταγμαι. 


afferunt, splendidiori luce, prout ipse nunc certa experientia disco, perfundis. Symbolum port 
viventis semperque virentis, qua potieris, jucunditatis hunc palme ramum tibi porrigere jussus 


sum. 

VII. Hoc ubi dicta sponsa audivit, ramumque 
ab incorporeo nuntio accepit, illico novo gaudio 
redundat, suavitatis rore undique perfunditur, 
letitiam spirat, jucunditatis ducit halitum ; ac tota 
dulcissime voluptatis sensu correpta, exsultatio- 
nem suam omnimodis indiciis exterius promit. 
Quidni enim id fleret, dum talia per legationem 
illam ei ob oculos proponebantur, videlicet alia 
quidem,ac olim, ratione,at non minus nunc quo- 
que admiranda Creatori ac Filio suo arcte adha- 
rere et conjung: rursus,eumque ore illo divino ac 
filii affectu et vocibus pre omni suavitate dulcis- 
simis se matrem suam alloquentem audire ? 

Idcirco et montem Olivarum conscendit, ut ibi 
et preces eflundat, et gratias agat Domino, quod 
ad se illam jam accersat. Solebat enim in eum se 
montem recipere, ac, velut huic quoque sensus 
conslaret, cum ipso versari et eum alloqui, ad 
illumque, in quo meus quoque Jesus luto hoc nos- 
tro (ὁ ineffabilem charitatem !) cireumtectus, Deo 
ac Patri preces offerre consueverat, velut ad di- 
lecti Filii sui el Domini amicum accedere. 

VIII. Ascendit igitur, ut modo dictum est, ut et 
congrua discedendi officia expleret, et precibus 
Creatorem exoraret. Cernere ergo tunc erat spec- 
taculum mirum visu, et horrendum auditu, ac 
sola beata illa condignum. Ascendebat enim, pro- 
uti dixi, ut preces effunderet; et quoad ipsa 
ascendere pergebat, spisse, quc ibi erant, plante 
suum servabant modum ; nec enim quidpiam 
ostendebant, quod sensu pollentium proprium sit, 
aul quod ad rationalem ordinem pertineat. Ubi 
aulem purissima, ut se inclinaret, et manus mo- 
vebat,et genua deffectebat humi (o novum per- 
tentum !) plante quoque ille omnes atque arbo- 
res, quasi vel mente essent praedita, instar ancil- 
larum obsequentes simul cum Domina se move- 
bant, pudore veluti suffuso, nisi summa eam 
prosequerentur reverentia, et quibus possent 
signis proclamarent, prorsus par esse, ut propter 


Z. Τούτων ὡς ἀκήκοεν d θεόνυμφος, καὶ παρὰ 
τοῦ ἀσωμάτου τὸν χλάδον εἴληφε, χαρᾶς εὐθὺς πλη- 
po3vat* γλυχύτητος περιῤῥεῖται ψεκάδι, εὄφρο- 
σύνην ἔπνει, θυμηδίας ἀνέπεμπεν ἄσθμχ' καὶ ἦν 
ἡδονῆς ὅλη γέμουσα, xal ἀγαλλιάσεως πολλαχόθεν 
δειχνῦσα τὰ σύμθολα' Πῶς δὲ οὐκ ἔμελλε τοῦτο͵ 
τοιαῦτα ζωγραφούσης τῇ ἀγγελίας, τρόπον ἕτερον 
ἤπερ εἶχεν ὁ πρὶν, παράδοξον δὲ καὶ αὐτὸν, τῷ 
Δημιουργῳ ἰχαὶ αὐτῆς Υἱῷ προσφῦναι, xal αὖθις 
ἑνωθῆναι, xai θεοφθόγγου xal υἱϊχῆς αἵ" σθέσθαι 
γλώττης, ὑπὲρ ἅπαν ἡδὺ χαριέστατα πρὸς τὴν 
μητέρα ῥεούσης. 

Διὰ ταῦτα xal ἄνεισιν ἐπὶ τὸ ὅρος τῶν ᾿Ελαιῶν 
εὐχήν τε ἀπορώσουσα τῷ Δεσπότῃ, καὶ χάριν τῇς 
πρὸς αὐτὸν χλήσεως. Εἰώθει γὰρ ἀναφοιτῷν πρὸς 
ἐκεῖνο τὸ ὄρος, καὶ ὡς τῶν ἐμψύχων ἑνὶ, καὶ προσ- 
ομιλεῖν καὶ προσφθέγγεσθαι, καὶ ofa φίλῳ τοῦ 
φιλουμένου Παιδὸς χαὶ Δεσπότου προσέρχεσθαι, ἐν 
ᾧ καὶ ὁ ἐμὸς Ἰησοῦς τὰς εὐχὰς τῷ Θεῷ xal Πατρὶ 
προςῆγεν, ὦ φιλανθρωπίας ἀφάτου ! ἔλυτρον ix 
πηλοῦ φέσων. 


H."Avstst τοιγαροῦν, ὡς εἴρηται τελευταῖον, τὰ 
ἐξιτήρια καὶ προσεροῦσα xal προσευξομένη τῷ Πλά- 
στῃ. Ἦν οὖν ἰδεῖν τότε θέαμα ξένον, καὶ φρικτὸν 


C ἀχοῇ, μόνης δὲ ἄξιον τῆς μακαρίας. 'Avíe γὰρ, 9 


μοι εἴρηται, προσευξομένη" xal ἕως μὲν ἀνιοῦσα 
ἐτύγχανε, τὸν οἰκεῖον ἔσωζε νόμον xal των ἐκεῖσε 
φυτῶν ἡ πληθύς" ἐποίει γὰρ οὐδὲν τῶν αἰσθανομέ- 
νῶν, οὐδ᾽ ἅ τῷ λογιχῷ συγχεχλέρωται διαχόσμῳ. Ἡ 
πάναγνος δὲ ὅτε χλίνειν xai χεῖρας ἐχίνει, καὶ γό- 
vata συνέχαμπτεν εἰς γῆν, ὦ xawóv θαῦμα ! τὰ 
φυτὰ τε πάντα ἐπεῖνα xai δένδοα, xal οἷα νοῦν φέ- 
ροντα, δοῦλα τῇ Δεσποίνῃ συνδιγκόνει, ὥσπερ αἶσχυ- 
νόμενα, εἴ μή γε ὑπερφυὲς σιύσειε σέδας, xal δι’ ὧν 
ἐνῆν δεῖξαι, κηρύξειεναδτι πᾶν γόνυ χάμυψειν καὶ τῷ 
πανάγνῳ προσῖῆχε διὰ τὸ μέγα καὶ ὑψηλὸν αὐτῆς 
ὄνομα. 'H. λόχμη τοίνυν ἐκείνη, καὶ συγχλίνασα, καὶ 
ὡσανεὶ τελευταίαν ixÓz μούσῃ iT» προσχύνησιν &o- 


σιωμένη, προπέμπειν μέν ἐδόχει' πενθεῖν δὲ οἷον 


magnum et excelsum ejus nomen omne genu etiam ἢ xal σχυθρωπάζειν, ὡς τῆς ξένης, ἧς ἀπήλαυεν ἅγιό- 


purissim: illi flecteretur (11). Ilfa ergo sylva et 


τητος παρά γε τῆς ΠΙχρθένου, χωριζομένη. 


semet inclinans,ac veluti postremum adorationis obsequium abiture sancte persolvens, ultimum illi 
vale dicere videbatur; tum [lere veluti ac contristari, quod mira illa sanctificatione Orbaretur, qua per 


Virginis pr;sentiam frui solcbat. 

IX. Cum autum supplicandi finem fecisset, do- 
mum se laudatissima illa recipiebat. Ecce porro 
et ibi quoddam preter morem omnem eventum. 
Domum etenim tremor invasit; et quod antea 
passa hec nunquam fuerat, tota tunc concutie- 


Θ΄. ᾽Λλλ᾽ ἐπεὶ πέρας εἶχε τὰ τῆς εὐχῆς, οἴκαδε ἡ 
πανύμνητος ἐπανήει, Κάχι:ϊ τι γίνεται τῶν οὐχ 
εἰωθότων. Κλόνος καὶ γὰρ περιέσχε τὴν οἰκίαν: χαὶ 
ὃ πρὶν οὐχ εἶχε παθοῦσα, ἅπασα τότε isc05. ᾿Εχὼ 
νομίζω, στεναγμὸν τοῦτ᾽ ἦν αἰνιττομένης, καὶ ἀντ᾽ 


Ant. Ballerini note. 


(10) IToc quoque videsis translatum ad Virginem 
MalUrem, quod, Apostolos docente (Philipp τι, 9). 


datum est Christo Domino : Ut ín nomine ejus omne 
genu [lectatur. 





129 


SERMO IN DORMITIONEM B. V. MARLE. 


130 


ὀδυρμοῦ τὸν κλόνον πενθικῶς προχρύσηε (f) ἄτε A batur. Erat id, ut poto, prodentis luctum, et loco 


δὴ τῆς πάντων ἁγιωτέρας X31 ἀσυγχρίτως καλλίστης 

ταλμίνης συνοίχου. Οἶμαι δὲ xxl ὡς, εἴπερ εἷς 
γῆν πλείονος ἔτι δόξης ἔδει τῇ πανάγνῳ, καὶ οὐρανὸς 
Bw, xal γῆ, καὶ θάλασσα, καὶ πᾶσα τότε dj χτίσ'ς͵ 
ἕχαστα θρῆνον ἀναπλεξάμενα, δονηθῆναι εἶχον, καὶ 
γοερὸν ἀνοιμῶξαι, τὴν ἐχδημίαν ὀλοφυρόμενα τῆς 
Haz0ivou: xal ὁ τελευταῖος ἄν ἐδόχϑι σεισμὸς, οὗ τὸ 
φρικῶδες καὶ νεχροὺς ἀκούομεν ἀνχψώσειν, ὥστε xol 
εἷς αἰθέρα νεφελοδατεῖν, ὡς μιχρὰ διαφέριον τῆς 
ἐπ᾽ ἐχείνην τοῦ θρήνου κυχήσεως. Ὅτι δὲ τοῦ με- 
γιστου xxl οὗ πρὸς δόξαν περιφανέστερον οὐδὲν, τὸν 
Θεὸν τεχοῦσα τετύχτχε, λόγου λοιπὸν οὐχ ἦν ἄξιον" 
τοιοῦτόν τι γῆθεν χατὰ τὴν θείαν ἐχείνην χοιμησιν 
χαινοτόμηθηναι. 


gemituum motum illum lugubre ex imo cientis, 
quod scilicet conturbernalis illa sua, sanctior 
universis, et citra comparationem omnem pul- 
cherrima (12) jam discessura esset. Et siquidem 
majori insuper gloria exornari in terris purissi- 
mam illam oportuisset, enimvero, ut ego quidem 
arbitror, et celum tunc, et terra, et mare, et crea- 
turee omnes, lugubre quid singule concinentes, 
commoveri debuissent, et Virginis discessum [ἃ- 
mentantes flebili voce ingemiscere ; ac visa esset 
postrema illa jam adesse commotio, cujus horro- 
rem vel ipsos mortuos novimus erecturum, ut in 
aera instar nubium discurrant; parum adeo ista 
a lugubri illa propter Virginem conturbatio vi- 


deretur absimilis. At quoniam Virgo, utpote Dei mater effecta, decus omnium maximum, et quo 
splendidius nihil conferre ad gloriam potest, sortita jam fuerat, nulla postulabat ratio, ut quod- 
piam ejusmodi novum portentum ob divinam illam dormitionem e terra ederetur. 

T. ᾿Επεὶ δὲ ὁ μὲ) οἶχος ἔστη τοῦ χλόνου, ἣ δὲ με. B. X. Postquam ergo domus cessavit a motu, cum 


τάστασις φωτὸς ἔργον, καὶ τοῦ λαμπροτάτου, ἀνέπτη 
φῶτα ἥκιστά γε βραχέα, τοσαῦτα δὲ, ὅσα πλήρη τὸν 
οἶκον φωτὸς καὶ ὁλολαμπῆ πεποίηκε' Τοῦτο δὲ ἦν, 
ἔμοιγε δογεῖ, τὴν τηνικαῦτα τῶν ἀγγέλων ἐπιδη μίαν 
ὑποφαιτούσης, ἅτε χαταλλήλου τοῦ φωτὸς ὄντος, τοῖς 
τοῦ Θεοῦ λειτουργοῖς, ὡς πῦρ φλέγον πεποιημένοις" 
οὐδὲ γὰρ εἶχεν ἕτερον οἰχειότερον, ᾧ ἄν τοὺς νόας 
γῆθεν ξενίσαιτο' ἄλλως θ᾽ ὅτι καὶ σφόδρα ἦν τὸ φῶς 
οἰκεῖον αὐτῷ, πάντων οὔσῃ φωνε!νοτάτη. 

celestes spiritus hospitio exciperet ; presertim 
lucidissime, lux esset accommodata. 

Ei ἐκχορήσασα τὸ δωμάτιον, val τὴν ἱερὰν xA- 
νην, iq ἦ τὸ τίμιον διχνέπαυε σώμα, εὖ διαθεῖσα, 
τᾶλλα τε παρχσγευάπασα, 6ox ταφῇ νομίζεται, τὰς 
φίλας αὐτῇ γείτονας συγχαλεῖται. Αἱ δὲ ἦσαν δύο 
πενιχραὶ χῆραι τῶν ἐνδεῶν μὲν Osa πρὸς βίον, ὡς 
δὲ τῇ πάντων οἰκεῖαι βασιλίδι, xal τῶν αὐτῆς χλης- 
ρονόμοι, ὡς ἄρα μετὰ μιχρὸν ὁ λόγος δηλώσει, τῶν 
ix λιπαρῶν xai βαθέων οἴκων εὐδαιμονέστεραι. Γνω- 
pits: τοίνυν ταύταις τὴν ἐχδημίχν' τοῦ ἀγγέλου 
δηλόϊ τὰ ῥήματα' τὸ τοῦ ἑαυτῆς Υἱοῦ xal Σωτῆρος 
ἀγγέλλει μήνυμα᾽ δείκνυσι: xal τὸν xÀa20v, xal λόγοις 
ἐξιτηοίοις διησπάζετο ταῖς γνωρίμοις" καὶ ἄς εἶχε 
διττὰς ἐσθῆτας, τῶν χηρῶν ἐνείματο ἐχατέρᾳ᾽ οὐδὲ 
γὰρ ἦν ὅσα γε εἰς θησαυρὸν ἕτερον τῷ πανάγνῳ 
$, πλοῦτος ὑπερφυῶν ἀρετῶν, xal 6 τι ἀναγκαῖον 
εἴλκεν d χρεία. 


transitus ille Virginis ad opera lucis et quidem 
fulgentissim» spectaret, statim exiguas ipsa fa- 
culas, easque tot accendit, quot ac implendam 
luce domum,eamque splendidam undique efficien. 
dam satis essent. Per hxc autem, ut mihi quidem 
videtur, instantem jam angelorum adventum indi- 
cabat, cum videlicet Dei administris, quippe qui 
facti sunt ignis urens δ, lux maxime congruat ; 
nam nihil habebat, aliud, quo aptius in terris 


vero cum et ipsi Virgini, utpote rerum omnium 


Deinde cum domunculam verrendo perpurgasset, 
et venerandum illum lectulum, in quo aliquam 
solebat pretioso corpori suo requiem dare, con- 
cinne disposuisset, cum et alia, quecunque in 
funeribus rite adhibebantur, apparasset, vicinas 
sibi amicas convocat. Ist: porro du:e erant inopes 
vidute, pauperes quidem quod ad vit: conditionem 
altinet, quatenus autem reginc universorum fa- 
miliares, et in ejusdem hereditatem, uti paulo 
post sermo enarrabit, ascitze, quibuslibet vel ex 
opulenta nobilique domo feminis feliciores. Hasce 
igitur de discessu suo monet; enarrat verba an- 
geli ; Filii ac Salvatoris sui nuntium aperit; ra- 
mum quoque illis ostendit, et verbis discedenti 
congruis consuetudine sibi devinctas postremo 
salutat ; tum binas, quas habebat vestes, utrique 


viduzx distribuit. Neque enim purissima illi aliud quidpiam thesauri erat, quam eminentissimarum 
virtutum opes, et si quid vil: usus necessario exigebat. 
IA'. Ἐπεὶ δὲ τούτων τὰ σεμνὰ ἐχεῖνα διήκουσε γύ- ἢ XI. Ubi vero hsc audierunt honest» illo mu- 


veia, γοερῶς ἀνῴμωξαν, πιχρῶς ἐκ βάθους ἐστένα- 
ξαν, δακρύων ῥύαχας ἀπέδλυσαν τῶν ὀφθαλμῶν" καὶ 


Psal. crt, 4. 


(f) Forte προαρνούσης. 

(12) Cernis de Virgine Deipara dicenti vel sponte 
ac nullaposcente causa excidere laudes incomparat 
bilis sanctitatis et pulchritudinis : adeo scilice- 


lieres,in lamentabiles gemitus proruperunt; amara 
ex imo ducebant suspiria, lacrymarum profluvia 


vix de Virgine Maria cogitare licet, quin singula- 
rissima, qua fulget, sanclitas ac pulchritudo niten- 
tissima menti obversetur. 


131 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


183 


exoculis profundebant, et non ferendo cordis A οὐχέτ᾽ εἴχον ἀνοκτην χαρδίαν. lloo δὲ ἀπαίρεις͵ 


dolore discindebantur. Quo vero, inquiebant, o 
Domina, abitura es ? Ubinam novum tibi domici- 
lium statuere, o Domina, decrevisti ? Quamnam 
congruam libi sedem parasti ? Quodnam pratum 
jucundissimas pro se ferens florum venustales, ho- 
norandam venustatem tuam excipiet? Quis tandem 
locus corpore tuo fulgentissimo ac nilidissimo 
dignus fuerit? Quomodo autem discessum tuum 
terra ac mare et omnis, qua terram ambit, rorum 
universitas non lamentetur ? Quomodo inquassata 
maneant elemen!a, cum nobile hoc, quo maxime 
et ipsa veluti continentur, elementum dissolvi cer- 
nant ? At gaudium, ut puto, plane ex transitu tuo 
sibi pollicentur, perennem scilicet sibi curam 
etiam post resolutionem tuam exspectant. Neque 
enim quidpiam, quod ad te spectet, calamitatis 
unquam causa exstitit, non iavexit erumnam, non 
tristitiam peperit, non prot»lit dolorem ; et pro- 
terita quidem idoneam de futuris fidem faciunt. 
At si hisce de causis φαγὶ illis licet, nobis vero, 
eheu dolor! O calamitas ! Proh acerba separatio 1 
Heu triste nobis spectaculum ! Quis nobis in pos- 
terum levamen aliquod porriget ? Quo nobis erit 
consolatriz? Imo vero quis magister et auctor 
salutis, animam splendore exornans, cogitationes 
perpurgans, mentem illuminans, qua omnia, o 
Domina, tu nobis eras? Quis nobis flat gradus 
ascensionis ad Deum, opere justa ac lingua sa- 
pientiam edocens ? Quomodo sol ant alia quivis e 
splendentibus celi molibus aliquid nobis jucun- 
ditatis conferat, cum aspectu et consuetudine tua 
dulcissima orbato fuerimus ? Te vero, o universi 
regina, Dei Mater, excipiet et circumdabit inenar- 
rabilis gaudii plenitudo, cujus vividam speciem 
mens, utut ad quidlibet sibi audacter efüingendum 
nata, nullam potest concipere, ac veluti cliorus, 


ἔφασχον, Κνρία; Ποῦ τὴν οἴχησιν εἵλου, Abamo:va 
νεουργῆσαι ; Τινα τόπον σεαυτῇ καθήχοντα παρ- 
ἐσχεύχσας ; Iloiog λειμὼν, παντερπνα φέρων ἀν- 
θέων κάλλη, τὸ σὺν ὑποδέξεται τίμιον κάλλος ; Uotoo 
ἄρα τόπος τοῦ χρυσοειδεστάτου xal λαμπροτάτου σου 
σχεύους γένοιτ᾽ ἂν ἵχανός ; Πῶς δὲ οὐ γῆ xal θ4- 
λασσλ, χαὶ ὁ περίγειος ἄπας χόσμος, τὴν σὴν ἐχδη- 
μίαν ὀδύρεται; Πῶς ἄσειστα μένει τὰ στοιχεῖα, τὸ 

ἐγὰ καὶ οἱονεὶ τούτων συνεχτιχώτατον στοιχεῖον 
λυόμενον ἐπιόλέποντα ; ᾿Αλλ’, ὡς ἔοιχε, χαρὰν ἐλ- 
πίζει τῇ σῇ μεταστάσει, χηδεμονικὴν ἑαυτῶν Guvo- 
χὴν καὶ μετὰ τὴν σὴν ἀνάλυσιν περιμένει. Οὐδὲ γὰρ 
συμφορᾶς γέγονέ τι τῶν σῶν αἴτιον, οὐ λύπην ἐδη- 
μιούργησεν οὐ πάρος ἕτεχεν, οὐχ ἄλγος ἔφυσεν. 
ἔχει τὰ φθάταντα πίστιν ἱκανὴν τῶν μελλόντων. 
᾿Αλλ’ εἰ κἀχεῖνα χαίρει: διὰ ταῦτα ἀλλ᾽ ἡμῖν φεῦ τοῦ 
πάθους ! "à τῆς συμφορᾶς | Βαδαὶ τοῦ πιχροῦ χω- 
ριαμοῦ ! Οὐαὶ ἡμῖν τῆς ὀδυνγρᾶς θέας Τίς ἡμᾶς 
ἐφεξῆς παραμυθήσεται; Τίς ἄν ἡμῖν γένοιτο παρή- 
ἴορος ; μᾶλλον δὲ τίς διδάσκαλος xal σωτὴρ, Ψυχὴν 
λαμπρύνων, xaüaiowv διάνοιαν, νοῦν φωτίζων, ὅσα 
ἡμῖν ἐτύγχανες, Δέσποινα ; ’λνάδασις θεία, καὶ χειρὶ 
χαὶ γλώττῃ τὸ σοφὸν προαιθεῖσα ; Πῶς ἄν ἥλιος, ἥ τι 
τῶν λαμπρῶν ἕτετον, τερπνόν τι χρῆμα φανείη τῆς 
σῆς γλυχυτάτης ὄψεως στερηθείσαις xxl ὁμιλίας : 
᾿Αλλὰ σὲ μὲν, ὦ παντάνασσα Θεοῦ Mitt2, χαρᾶς 
ἐχδέξεται xal περιπτύξεται πληθὺς ἀνεχλάλητος, Tv 
νοῦς ἀπορεῖ ζωγραφεῖν, δγ᾽ ἐλευθέρως πάντα σχια- 
γραφῶν, xal οἷόν τι χορὸς, ἡδονὴν τὸ σύστημα συ- 
ζεύξας, ἀκάματα διαπηδῶν (g) ἀϊδίως xal περιχορεύυσει, 
xai γλυχερῶς περιελίξεται. Σὸν δὲ τοῦτο, πανθαό- 
μᾶστε βασιλὶς, τῆς τε λύπης τὸ πολὺ καὶ ἀφ᾽ ἡμῶν 
ἀφελεῖν, xxl χαρὰν duiv χορηγῆσαι, xal μὴ, πάν- 
των χαρὰν xxi ἐπὶ τῇ σῇ ἱερᾷ δεχομένων ἐξόδῳ, τὸ 
τῆς ἀνίας βέλος τουτὶ μόναις ἡμῖν πχραδεῖν ἐμπη- 
γνύμενον, 


voluptatum coronam contexens, nulla defatigatione exsiliens, incessanter choreas circum te du- 
cet, el te suaviter circumanibiet. Tuum porro est, o prorsus admiranda regina, et nos acerba hac 
maestitia levare, gaudiumque nobis impertiri, neque committere, ut dum omnia in sacro tuo 
excessu letitia gesliunt, nos 5029 hoc doloris telum infixum geramus. 


XII. Ad ᾿ς Virgo: Vos quidem, inquit, o di- 
lectze, dolore afficit migratio mea, idque mihi 
certo suadet ingens in me amor vester. Et quidem 
si discessio mea hoc ipsum duntaxat, mutuam 
nempe sejunctionem, secum ferret, laud medio- 


IB. Πρὸς ταῦτα, Ὑμῖν μὲν, ἔφησεν ἡ Παρθένος, 
ὦ φίλαι, ὀδυνηρὸν d ἐμὴ μετάστασις, xal τοῦτό μοι 
ποιεῖ σαφὲς τὸ μέγχ πεοὶ ἐμὲ οἴλτρον ὑμέτερον. El 
μὲν οὖν τοῦτο αὐτὸ, διάζευξις μόνον ἡ ἀνχχώρη σις 
ἦν, ἤλγητα ἄν οὐ μετρίως xal αὐτὴ, ὧν περιειχός- 


criter ipsa quoque dolerem, cum ab iis prorsus [) μὴν, ὧν τὴν γνώμην ἐφίλουν, ὧν τὴν πρὸς τὸ βὲἐλ- 


avellerer, quas diligebam, quarum studium mihi 
charum erat et quarum in melius profectum ipsa 
meum habebam. At quoniam Dominus, qui nostra 
omnia tam sublimia ac prorsus mira prestitit, 
postremum hoc quoque, ut probe scio, supcrio- 
ribus consentaneum efficiet; pro certo habeatis 
velim, neque me a vobis, o dilectz:e, penitus disces- 
suram, et uberem jucunditatis fructum hinc vos 


τιον ἄνοδον ἐμὴν ἐνόμιζον, παντάπασι διιστα μένη" 
ἐπεὶ δὲ ὁ πάντα πεοὶ ἡμᾶς ὑψηλῶς θαυματοποιήσας 
Δεσπότης, xai τὸ τελευταῖον, ὡς εὖ οἷδα, τοῦτο τοῖς 
qÜxsas: κατάλληλον συμπερανεῖ, ἴστε δὲ βεδχίως 
ὡς 0o50' ὑμῶν ἀποστύσομα:, φίλαι, καὶ καρπὸν 
ἡδονῆς συγκομεεῖσθε λαμπρόν. Τοῦ κόπτεσθαι γοῦν 
xai περιπαθῶς παυσάμεναι θρηνῳδεῖν, κοινῇ τῷ 
δυνατῷ προτανάγωμεν αἴνεσιν, πολλῶν τε ἄλλων 


Ant. Ballerini nola. 


(g) Cod. διαπηδῶντας : num vero syllaba τας mendum sit, an sit articulus vocis, 


incertum videri potest. 


quo exciderit 


133 


SERMO IN DORMITIONEM 


134 


ἕνεχα, xai ὧν sl; ἐμὲ μεγχλείων μεγαλοφωνοτάτου À percepturas esse.A luctu igilur ac mastis lamentis 


κώδωνος φρανότέρον διεσάλπισε, 


rm ἰδ sonitu clarioribus illustravit. 

11. Τοιαῦτα τῆς [{ἀνάγνου διξιούσης, xal ταῖς 
γνωρίμοις ἡδονὴν ἐνσταζούσης, ἄτε, τὴς γλώττης 
θεοχινήτως αὐτῆς ὑπηχούσνς, ῥεῖν τε ἡδέως δια- 
πλασθείσης, xal τοῖς ἀχροωμένοις ; χάριεν ἔμφυ- 
τεύειν χίνημα, διηχεῖ μὲν οὐρανὸς ἐξαίφνης, poov- 
τὰς ἐπιδρέμων, καὶ olovel τινι σημάντρῳ τῷ παρ᾽ 
ἑαυτοῦ πατάγῳ τοὺς τὰ ἐξόδια τῇ μητρὶ τοῦ Θεοῦ 
χειτουργήσοντας διχναστῆναι χελεύει, 

Νεφέλαι δὲ πολλαχόθεν διέθεον, ὄχημα ξένον 
ἑαυτὰς ὑποχλίνειν σπεύδουσαι τοῖς διχαχονήέσουσι τῇ 
ταρῇ᾽ ᾿Ενετείλατο γὰρ νεφέλαις ὑπεράνωθεν, ἢ φησιν 
ὁ θεῖος Az6(0- xal πάλιν" 'II δύναμις αὐτοῦ ἐν ταῖς 
νεφέλαις" τὴν ἐντεθεῖσαν, οἶμαι, προγράφων ἰσχὺν, 
ἥ τοὺς κήρυχας διεδάττασεν. 

1Δ΄. Ἔδει γὰρ κινηθῆναι τὰ ἄνω, xal χαθάπερ τι 
χαινὸν ὑποδέξεσθαι μέλλοντα χρῆμα, τὰ μὲν ὑπα- 
νοίγεφρθαι, εὐρύτερα ἑαυτῶν, εἰ οἷόν τε, διαπλαττό- 
μῖνα, τὰ δ᾽ ὁπυχὼρεῖν, σώζοντα τὴν αἰδὼ, χαὶ τὰ 
μὲν τῶν ἑπομένων, ἄλλα δὲ τῶν προπεμπόντων τάξιν 
ἑαυτοῖς διαθεῖναι" xal οὕτω θροῦν, ὡς εἰπεῖν, ἄνω 
διαχτυπεῖσθαι, 


θαυμαστὸν δὲ οὐδὲν, εἰ θυρύδου πόῤῥδω τὰ κάτω 
τετήρηται καὶ σεισαλοῦ" Ὁ οὐρανὸς μὲν 32, ola xat- 
νὸν χειμήλιον, παράδοξον εἰσδεξόμενος θησαυρὸν, 
εἰκότως διεθονυθεῖτο, xal σχολὴν ἄγειν οὐχ εἶχεν, 
ὥσπερ ἐρευνῶν ἀναχυχῶν ἑχυτὸν, ἄν 
οἴκησιν τῇ Δετποίνῃ παράσχοιτο᾽ γῇ δὲ, οἶμαι, διὰ 
τοῦτο ἀχλόνητος ἔμεινεν, ὅτι τε αὔτη τὸν χαινὸν 
ἀνῖχκεν ἀνθοωπον, τὴν [Ἰαρθένον, xai τοῦτον ἐπὶ 
πολὺ περιόντα ἔφερε xal ἦν &px τῶν ἀχολούθων 
μηδὲν ἐπὶ τοῖς εἰωθόσιν, εἰ καὶ ἄλλως παράδοξα, 
διαπράττεσθαι!" xal ὅτι περ οὐδ᾽ ἐπὶ μαχοὸν χατέ- 
χειν ἔμελλε τὴν πάναγνον τελευτήσασαν, ἀλλὰ θᾶτ- 
tov τοῖς ἄνω παραπέμψειν, tva τοῖς ὑψηκοῖς λαμ- 
πρῶς ἀνθαμιλληθείη, δειχνῦσα οἷον ὁ ταπεινὸς χῶρος 
ἀνθρωποπρεπῇ διεμόρφωσεν ἀνδριάντα xal τῶν οὐρα- 
νψίων ὑπέρτερον. 


Β 


temperantes,siinul omnes Omnipotentem laudibus 


"^ éxtollamus, tum ob alia multa, tum ob magnalia in me perpetrata, qua ipse vocibus pre quovis cano- 


XIII. Dum hos purissima illa sermones haberet, 
et familiaribus dulce instillaret solamen, quippe 
cujus lingua divinum quid resonans et δά suavi- 
tatem effundendam, et ad ingerendum audientibus 
jucunditatis sensum nata erat ; insonat repente 
celum, tonitrubus fremens, ac fragore suo, quo- 
dam veluti signo dato, ministros, qui Dei matri 
extrema persolvant, jubet assurgere. 

Nubes vero e multis partibus accurrentes, novum 
curruum genus sese funeris curatoribussupponere 
properabant. Mandavit enim nubibus desuper, ut 
ut inquit divinus David ?; et rursus !? : Virtus ejus 
in nubibus ; inditam videlicet,ut puto, vim przsi- 
gnificans, que Evangelii przccones aspor!avit. 

XIV. Et par erat profecto, ut superna commo- 
verentur, et utpote quiddam prorsus novum in se 
susceptura, alia quidem se ipsis, si fleri posset, 
latiora effecta veluti panderentur, alia autem, 
velut obsequium reverenter exhibentia, loco ce- 
derent ; et rursus ut ista postremum subsequen- 
tium, alia vero primum proeuntium ordinem sibi 
sumerent ; atque ita quidam, ut ita dicam,tumul. 
tuantium fremitus in supernis personaret. 

Quod vero inferiora heca tumultu et commo- 
tione abstinuerint, nil mirum videri debet. Nam 
colum utpote novum cimelium ac thesaurum ad- 
mirandum excepturum, meritosus deque turba- 


τὴν ἀξίαν (' balur, neque degere otiose poterat, quippecum se 


partes in omnes vertens requireret, qua ratione 
condignam regin: sedem proberet. At vero terra 
idcirco, ut puto, imperturbata mansit, tum quia 
novum hunc hominem,Virginem nempe, ipsa pro- 
tulerat, tum quia hunc ipsum jamdiu penes se 
viventem retinebat ; et consentaneum utique fuit, 
ut in rebus sibi consuetis, utut alioquinstupendis, 
nihil commoveretur ; tum etiam denique quia 
Virginem demortuam non diu apud se servatura 
erat, sed brevi ad superos transmissura,ut egregia 
contentione supernis emularetur, ac porro osten- 


deret, qualenam humilis hic locus conditionis utique humane at cclestibus quibusve nobilius simula- 


crum efformasset. 


IE. Διὰ ταῦτα τοίνυν, ὡς ἔφην, οὐρανὸς ἐσείετο ἢ XV. Ob eas igitur, quas dixi, causas colum 


καὶ i6póvtz, xal ὅλος ἦν περὶ τὴν ὑποδοχὴν ἀσχο- 
λούμενος τῆς μαχαρίας. Καὶ δὴ τῶν βροντιχίων 
ἐκείνων ἔχων συῤῥηγνυμένων, καθάπερ τὶ σάλ- 
πιγγες νόμῳ στρατοῦ τὴν παράταξιν διυπνίζουσι, 
τὸν ἴσον τρόπο, οἱ λειτουργοὶ τῆς ὁσίας, ὧν τὰ ὦτα 
τὸν κρότον ἐγνώρισεν, οἷον εὔζωνοι χαταστάντες, 
xai χχθάπερ ἵπποὺς τὰς νεφέλας ἀναθάντες, ἤλαυ- 
vow, σπεύδοντες ἑχυτοὺς συντάξαι τῇ φίλῃ παρα- 
τάξει, λέγω δὲ τῷ στρατῷ τῶν ἀγγάλων. Γίνεται 
τοίνυν ἡ διά νεφελῶν παράδοξος ἐχείνη συνέλευσις, 
Ἴλλλου γὰρ τῶν χηρύχων ἀλλαχοῦ τῆς γῆς 


* Psal. ΧΧΥῚ 33. 19 Psal. 1xvit, 35, . 


magnis agitabatur motibus, ciebatque tonitrua, ac 
totum sese ad excipiendam beatam illam studiose 
conferebat. Et utique excitatis illis tonitruum fra- 
goribus, non secus ac per tubarum elangores exer- 
citus in consuetum pugne ordinem convocatur, 
haud aliter ministri sancte Virginis,quorum aures 
magni hujus murmuris indicium agnoverunt,veluti 
precincti milites assurgentes, ac nebulas quasi 
equos conscendentes, accurrebant, amico agmini, 
angelorum scilicet exercitui, semet adjungere pro- 
perantes. Ope ergo nubium admirondus ille con- 


135 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


ventus fit. Precones enim Evangelii, cum alii Α περάτων διιόντος, xai .tày ἄσηπτον καὶ σωτήριον 


alios terre flnes discurrerent, et incorruptum ac 
salutare semen in animas infidelium, veluti in 
quosdam sulcos, spargerent, tunc miro modo una 
omnes in purissim: domunculam repente delati 
convenerunt ; neque ipsi solum, sed et celestium 
sapiens ille enarrator Dionysius Areopagita, subli- 
nmisque Hierotheus,et admirandus Timotheus,nec- 
non et celeber ille Jacobus, Sionis Ecclesise tunc 
prasul.Sunt autem qui affirment praterea seplua- 
ginta discipulos ibidem adfuisse ; qui sane et ipsi 
in partem liujus quoque ministerii ideo sunt vo- 
cati,ut sicut et alia mysteria ac precelsa portenta, 
ita et que nunc gerebantur, eoruim lingua aliis 
quoque enarraret. 


XVI. Et hi quidem ad intemeratissimam conve- 
nerunt eterra ;e calis vero justa, ut par erat, 
persoluturi communi omnium Domina, agmina 
angelorum, justorumque, qui antea decesserant, 
universus cetus, multitudo plane innumera, ac- 
currerunt. Et sane quo fleri pacto posset, ut dum 
Creator ac sapiens Legislator legem, quo parentes 
a filiis honorandos pracipit;ipse studiosius, quum 
quispiam ullus, servabat, ac propterea ad hono- 
randam propriam matrem,sanctissimamque illius 
animam excipiendam praesens ipse aderat, non 
simul omnes accurrerent,etservulorum more,qua 
ad funus,deductionis pompam,ac sacros exsequia- 
rum ritus pertinent, puri purissimz non presta- 
rent ? Profecto et terraet mare et sol,et reliqua 
mundana omnia commota fuissent,nisi,uti dictum 
est, glorim e terrestribus purrissima illa non indi- 
gente, preceptum his fuisset, ut quiescerent ; 
presertim vero, quod nullatenus consentancum 
fuisset, ut ad superna transeunti aliquod ex hisce 
inflmis ministerium opus esse viderelur ; sed 
calestes, quod et factum est, descendere par 
essel,ut qui eam in celos suscepturi erant, ipsi 
eamdem debito famulatus honore prosequerentur. 
Quod si eterra quoque chorus apostolorum mi- 
nisterii illius eífectus est particeps; at illis id 
tanquam co'lestium emulis contigit; uni quippe 
Christo vivebant, et spiritu in czrlestibus versa- 


C ἔδει 


σπόρον ταῖς τῶν ἀπίστων, οἷά περ - 
θέντος ψυχαῖς, τότε πάντες παραδόξως συνῆλθον, 
ἀθρόον ἐπιστάντες τῷ τῆς πανάγνου δωματιῳ, καὶ 
οὐχ αὐτοὶ μόνον, ἀλλὰ χαὶ ὁ τῶν οὐρανέων σοφὸς 
ὑφηγητὴς, Διονύσίος ὁ ᾿Αδεοπαγίτης, 6 τε ὑψυ,λὸς 
Ἱερόθεος, xxi ὁ θαυμαστὸς Τιμόθεος, ἔτι δὲ καὶ ὁ 
τῆς Σιὼν τότε πρόεδρος ᾿Ἐχχλησίας, ἸΙάκωδος ὁ 
κάνυ. Εἰσὶ δὲ οἵ cast xai τοὺς ἑδδομήχοντα μαθη- 
τὰς συμπαρεῖναι" χοινωνοὶ δὲ οὗτοι καὶ ταυτυ,μσὲ τῆς 
διαχονίας ἐχλήθησαν, ὡς ἄν ἄλλα τε μυστήρια xai 
ὑψηλὰ ρεάματα, ταῦτα δὴ τὰ παρόντα, ἢ τούτων 
γλῶττα καὶ ἄλλοις διαχκονή σῃ. 


It. Καὶ παρὰ μὲν τῆς γῆς οὐτὸος ἦσαν ἔπιδεδη- 
μηχότες τῇ παναχράντῳ' ἄνωφεν δὲ στρατιχὶ τῶν 
ἀγγέλων, καὶ τῶν δικαίων ὁ προμεταστὰς σύλλογος 
ἅπας, πλῆθος καὶ ἀριθμοῦ χρεῖττον συνέδραιλον, t3 
τῶν ὅλων Δεσποίνῃ ἀφοσιωσόμενοι τὰ εἰκότα. Πᾶς 
δὲ οὐχ ἔμελλε, τοῦ Κτίστου χαὶ σοφοῦ νομοθέτου 
τὸν τοὺς τεχόντας τιμᾷν χελεύοντα νόμον μᾶλλον ἧ 
πᾶντες σώζοντος, xai διὰ τοῦτο τιμῆσαι παραγε- 
γομένου τὴν οἰκείαν μητέρα, xai δέξασθαι παραγε- 
νομένου τὴν οἰχείαν μητέρᾳ, καὶ δέξασθαι τὴν ἀγιω- 
τάτην αὐτῆς ψυχὴν, μὴ ἄν ἅπαντας συνδραμεῖν, 
καὶ δουλικῶς τοὺς καθαροὺς τῇ χαθαρωτάτῃ δια- 
χονῆσαι τὰ τῆς ἐχφορᾶς xai προπομπῆς xal τελετῆς 
ἱερᾶς; Καὶ γῆ δὲ πάντως ἄν, xai θάλασσα, καὶ 
ἥλιος, καὶ τὰ λοιπὰ τῶν χάτω συγχινηθῆναι εἶχον, 
εἰ μὴ, χαράπερ εἴρηται, τῆς χάτω δύίξης ἐπεὶ οὐκ 
τῇ πανάγνῳ, ἠρεμεῖν προσετάγησαν" ἄλλως 
τἮ χαὶ τὴν πρὸς τὰ ἄνω μεθισταμένην τῶν GxoÀo- 
θων οὐχ ἦν τῆς ix τῶν χάτω δεῖσθαι διαχονίας" ἔδει 
δὲ τοὺς ὑψηλοὺς χατελθεῖν, ὃ xai ἐξέδη, ἵνα fv 
ἄνω προσλαύέσθαι ἔμελλον, διακονήσωσι χατὰ τὸ 
εἶχός. Εἰ δὲ καὶ γῆθεν τῆς λειτουργίας ὃ τῶν 
χηρύχων ἐχοινώνησε χύχλος, ἀλλ' ὡς ἐφάμιλλοι 
τοῖς ἀυλοις: Χριστῷ γὰρ ἔζων μόνῳ" τὰ ἄνω καὶ 
ᾧκουν τῷ πνεύματι" κάχεῖθεν αὐτοῖς εἴ τις ἦν φί- 
λος, εἰ xal ὁ χοϊχὸς αὐτῶν Χιτωνίσχος ἔτι τῇ γᾷ 
ποοσεσύρετο' οὐχ ἄρα διὰ τοῦτα φαίη τις ἄν εὖ 
φρονῶν τῶν ἄνω λείπεσθαι τούς λαμπροὺς ἄνδρας 
ἐχείνους. 


bantur, eta σαἷο erat si quis ipsis erat ainicus, quanquam terrenum eorum indumentum adhuc in 
terra volutlaretur : ac propterea quisquis sapiat, haud superis cessisse eximios illos homines affir- 


Diaverit. 


Verumtamen duplex quoque purissima illius ἢ Οὐ μὴν ἀλλὰ xal τὸ διττὸν τῆς πανάγνου, Ψυχὴ 


substantia, anima illa videlicet et corpus, con- 
gruenter ministerium tum a ca'lestibus tum a ter- 
restribus exigebat. Atque ita reipsa factum est. Et 
illa quidem terriluminaria utut ad prestantiorem 
sublimemque cohortem spectarent, tamen utpote 
terrens etiamnum conditionis ministerinm erga 
aspectabilem illius summe venerande partem obi- 
lant. Divine vero ejusdem animae famulatum 
exhibuerunt, quotquot erant ca lorum incola, ter- 
1cnamqaue conditionem przetergredientes.Sed etex 
isis nobiliores puto, prostantioresque erga di- 


γὰρ ἐκείνη xal σῶμα, καταλλήλως τὴν λειτουργίαν 
bx τε τῶν ἄνω καὶ κάτω ἐζήτει. Ὅ δὴ καὶ γέγονε. 
Καὶ οἱ μὲν φωστῆρες ἐχεῖνοι τῷ φαινομένῳ τῆς 
παντίμου τὴν διαχονίαν ἀποδεδώχασιν, οἵ δήπουθεν 
ἔτ᾽ ἐκ τῶν κάτω, εἰ καὶ τῆς χρείττονος καὶ ὄψη- 
λῆς ἐτύγχανον μοίρας" τῷ δὲ θείᾳ ἐκείνης ψυχῆ τὴν 
λειτουργίαν ἐτέλεσεν, ὅσον οὐράνιόν τε χαὶ γῆς 
ὑπέρτερον ἦν. Οἶμαι δὲ, καὶ τούτων οἱ ὑψηλότεροι 
ἂν wai λαμπρότεροι διχχονῆσαι προσῆλθον τῇ θείᾳ 
ἐχείνη xal παναμώμῳ ψυχῇ. Οὔ χάριν, ἐγώ τι vo. 
αίζω, καὶ ὁ θεῖος εἴρηκε Δαδίδ, Τὸ πρόσωπόν σου 


131 


λιτανεύουσιν οἱ πλούσιοι τοῦ λαοῦ" τῇ 
πλουσίου φωγῇ τὸ -περτὸν ὑπὲρ τοὺς ἄλλους τῆς 


τῆ ὑποφαίνων. 


SERMO IN DORMITIONEM B. V. MARLE. 


τοῦ A vinani illam et immaculatissimam animam (13) hoc 


438 


perfungi officio aggressi sunt. Atque, ut mihi vi- 
detur, hanc ob causam etiam divinus David inquit : 


Vultum (uum deprecabuntur divites plebis !!, eos scilicet divitum nomine designans, qui reliquis 


virtute antecellerent. 


Ἔμοιγε δὲ δοκεῖ ὡς οὐδὲ τῆς xit ἄν τῶν dmo- 
στόλων ἣ πολυύμνητος ἐπιδημίας ἐδεήθη, xxl οὕτως 
αἰθερίας, εἴ γε μὴ οὗτος ἦν ὁ σχοπὸς, ἵν᾽ ὅτι xai 
ἀγγελικὴ πρὸς τὴν τοιχύτην λειτουργίαν συνέδραμε 
διαχόσμησις, δῆλον ἡμῖν γένηται. "Ex γὰρ τοῦ οα- 
νεροῦ τοῦδε χαὶ οὕτω παραδόξου μένει καὶ τὸ μὴ 
ὁρώμενον ἀναμφίδολον: καθάπερ xai ὁ Σωτὴρ, 
᾿Αφέωνταί σοι, τῷ παραλύτῳ πρῶτον εὔρηχεν, 
αἱ ἀμαρτίαι σου" ἐχεῖνο δ᾽ ἔπειτα σαφὲς προτιθεὶς, 
xai "Apat, προσέταξε, τὸν κράδόατον. 


1Ζ΄. ᾿Επεὶ δὲ, ὅν εἴρηται τρόπον, oi μαθηταὶ τοῦ 
Δεσπότου xzi ὁ λοιπὸς ἱερὸς σύλλογος, ὅν φθάσας ὁ 
λόγος ἐγνώρισεν, ὑπερφυῶς παρέστησαν τῇ παν- 
ἀγνῳ, τῷ μὲν παραδόξῳ τῆς συνδρομῆς, ὅπη τε 
ὄντες τῆς γῆς mx2' ἀλλήλων μανθάνοντες, xai ὅπως 
ἀθρόον εἰς ταυτὸν τῇ ἀερίῳ συνῆλθον διαρπαγῇ, 
σφόδρα τεθχυμάχασι σύν γε τῇ μαχαρίᾳ Παρθένῳ. 
Καὶ τοῦτο δὲ Δαδὶδ ὁ μαχάριος προεχρότησεν ix- 
θειάζων: Τίς ἐν νεφέλαις ἰσωθήσεται τῷ Κυρίῳ ; 


Χάριτας δὲ ὁμολογήσαντες τῷ Σωτῆρι τῆς α᾽θε- 


Porro ego quidem sic sentio, nihil opus fuisse, 
ut quemadmodum stherei cives, sic et ex terra 
ad obsequendum Virgini omni honore dignissime 
apostoli convenirent, nisi hoc spectatum fuisset, 
ut notum nobis fieret, angelicos quoque ordines 
ad hoc obeundum munus concurrisse. Ex eo enim, 
quod manifestum est idemque adeo stupendum, 
firmam fidem indipiscitur et illud, quod in oculos 
non incurrit; quemadmodum etiam Salvator prius 


B dixit paaalytico: Remittuntur tibi peccata tua 13; 


et deinde illud, quod perspicue cernebatur, in- 
dicans, precepit : Tolle grabatum "3, 

XVII. Postquam ergo discipuli Domini, qua 
diximus ratione, et reliquus, quem in antecessüm ἢ 
sermo commemoravit, sacer cetus, mirum in 
modum coram Virgine purissima adstiterunt, et 
alter quidem ab altero audiebat, tum ubinam ter- 
rarum versaretur, tum quomodo in aerem rapti 
miroitinere in eumdem locum extemplo convenis- 
sent, vehementer simul cum Virgine beata obstu- 
puerunt. Porro id quoque David valde admirans 
olim cecinerat inquiens : Quis in nubibus equabitur 
Domino :*? 

Deinde cum gratias Salvatori concordi animo 


ρίας ἐκείνης πτήσεως πολλῶν τε ἄλλων ἕνεχα, xal () persolvissent, tum pro illo per &thera volatu, tum 


ὅτι μὴ ἐχδημήσασαν τὴν πολυύμνητον χατέλαθον, 
ἀλλὰ καὶ ἰδεῖν ἔτι περιοῦσαν, καὶ ἁγιασθῆναι τῇ 
διαχονίᾳ ἠξιώθησαν ἐκείνῃ, τοιαῦτα προσεφθέγγοντο 
τῇ Θεοτόχῳ. 


111. Τί σοι, Δέσποινα, ἐπάξιον dv ἡ πηλίνη προσ- 
πλέξειεν ἡμετέρα γλῶττα ; Ποῖον αἶνον, ὅν ὁ καθ᾽ 
ἡμᾶς γεῶργεϊ νοῦς, ταῖς σαῖς ἀναλογοῦντα δώσομεν 
ἀγλαΐαις. Τίνα χρότον μεγάλα διασαλπίζοντα τοῖς 
τοῖς μεγαλουργέμασιν ἱχανῶς ἀντηχεῖν συγχωρή- 
σομεν ; Ποίας εὐπορήσαντες εὐφημίας ταύτην τῶν 


σῶν ἀξίαν ἐπιψηφιούμεθα λαμπηδόνων ; 


Διὰ σὲ, Πάναγνε, οὐρανὸν ὁ Δεσπότης παρήγαγε, 


pro aliis multis beneficiis, tum etiam quod Vir- 
ginem prorsus venerandam nondum e terrenis di- 
gressam reperissent, sed et videre adhuc super- 
sitem, et ministerio illo sanctificari digni habiti 
fuissent, hisce Deiparam vocibus allocuti sunt. 
XVIII. Quam tibi, o Domina, coronam, quo 
eondigna te sit, texere lutea lingua nostra queat ? 
Quodnam offerendum tibi encomium humana mens 
nostra elaboret, quod splendoribus tuis par 
exsistat? Quem plausum instar tube alte resonan- 
tem magnificentiis tuis apte respondere cense- 
bimus ? Quas excogitare laudes poterimus, ut 
quampiam tuo congruam fulgori decernamus ? 
Propter te, o purissima, Dominus celum con- 


γῆν ἐθεμελίωσε, θάλασσαν, ἥλιον, χάοιν τε ἄλλην ἢ didit, terram fundavit, mare, solem atque aliam 


χαὶ σεμνότητα xal χόσμον ὑπέστησε, Διὰ σὲ καὶ 
ὅσος ἡμῖν ἐννοεῖται διάχοσμος. Σὺ γὰρ ἣ παρα- 
σχοῦσα πᾶσι τὸ βέλτιον’ τοῦ Ob βελτίονος ἕνεχα, 
xal τοῦ εὖ εἶναι τυχεῖν, dj χτίσις ἐξυφάνθῃ τῷ 
Ποιητῇ διὰ σὲ, πολυύμνητε, val ἡμεῖς, καὶ οὐ 
τοῦτο μόνον, ἀλλὰ xai τὸν Θεὸν ἔγνωμεν διὰ σὲ, 
καὶ πλάνης ἀπηλλάγημεν xal σχότου, xal τὴν τῶν 
ἀῤῥήτων ἀγαθῶν περιμένομεν χτῆσιν' xal εἰ μὴ 
τοῦ ζόφου λυθῆναι, καὶ οὕτω τῶν θείων ἐμφορηθῆ- 


!! Psal. χιιν, 13, 13 Luc. v, 20. 


quamlibet venustatem, et decus, et ornatum 
creavit : propler te est quidquid ordinis menti 
nostre obversatur. Tu enim es, qu universis 
meliorem statum comparasti : nam  creaturte 
omnes ut in melius proficerent, et ut felicitatem 
assequerentur, a Conditore productm sunt: id 
vero et nos propter te, o dignissima omni laude, 
consecuti sumus ; neque hoc solum, sed Deum 
insuper propter te cognovimus, et ab errore ao 


18 ibid. 24, !* Psal. rxxxvir, 7. 


Ant. Ballerini note. 


(43) Vide summam illam puritatem tribui animz Virginis, adeo αἱ nihil dubitandum sit, an ad inte- 


gritatem virginalem forte hec referantur 
PATROL. CXXXIX. 


bs 


139 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


140 


tenebris erepti sumus, et inenarrabilium bonorum A vat ἡμῖν ἐξεγένετο διὰ σοῦ, μηγὲ τὴν ἀρχὴν (ἢ) ἄν 


possessionem exspeclamus ; et neque exoptandum 
nobis fuisset, ut ab initio crearemur, nisi futurum 
nobis fuisset, ut per teab erroris liberaremur ca. 
ligine, et sic demum divinis muneribus affatim 
ditaremur (14). Propter te perpetrata sunt mira, 
et Deus non dedignatus est terram hanc pedibus 
calcare, et homines in celo tabernacula sibi de- 
fixerunt. Tu feliciter ad Deum properantibus et 
fulcimentum es, et lumen, ac velut aura quedam 
suavis, quc» laborem ascendendi allevat: tu eos- 


εὐξάμερα γενέσθαι περὶ ἡμῶν αὐτοῦ, Διὰ σὲ γέ- 
γόνε τὰ παράδοξα, xal Θεὸς πατῆσαι γὴν οὐχ 
ἀπηξίωσε, xxl ἐν οὐρανῷ σχηνὰς ἔπηξαν ἄνθρωποι. 
Σὺ τοῖς εὖ πλέουσι πρὸς Θεὸν ἔρεισμα, φώτισμε, 
οἷόν τις ἡδεῖα πνοὴ, τὴν ἄνοδον εὐμαρίζουσα" σὺ 
τοῖς ἀπόροις ἔμπόροις πρὸς θεὸν χυδερνήτης. Σὺ 
τῷ γένει γεέννης ἔγένου χωρισμὸς, καὶ παραδείσου 
δόσις. Διὰ σὲ λοιπὸν, εἴ τι τρυγᾷν ἐνταῦθα πάρεστι 
τερπνὸν, xai ἣν ὁ μέλλων βίος ἄῤῥητον ἡμῖν εὐφρο- 


σύνην παρέξει. 


dem per devia ambulantes dirigis δὰ Deum. Tu humanum genus inter et gehennam separatio, tu 
paradisi largitio exstitisti. Tibi denique referendum est acceptum, quidquid hic haurire solatii licet, et 
quidquid ineffabilis letitie futura vita nobis prabebit. 


XIX. Et utique quamdiu nobis, o Domina, san- 
ctissimam tuam formam intueri, et per eám sancti- 
ficari, tuisque perfrui gratiis dabatur, videbamur 
nobis cum Filio illo tuo ac Salvatore nostro simul 
versari, et inenarrabilibus illis potiri deliciis. Si 
enim ille ad celos ascendendum sibi esse duxit, 
idque reipsa effecit, et sejunctio illa humanam 
ejus vitam nobis veluti adimebat ; at divinus 
sancti Spiritus adventus, et tua, o purissima pre. 
sentia, et nos haud levi perfundebant solatio, et 
Salvatoris absentis locum supplebant. Maxime 
vero iis ex nostris, quibus datum non fuerat, ut 
Domini aspectu frui possent, loco Salvatoris erat 
lucidissima facies tua, in qua Christi, Filii tui, 
faciem intuerentur. Atque, uL prorsus dicam, tua 
omnia consolationem in nos et incomparabile leva- 
mentum abunde effundebant. 

Quandoquidem vero,Creatore sic volentc, postre- 
mo nunc nos et alloqueris et ob oculos habes, 
enimvero vix ferenda praesentia hoec nobis parent, 
resque in summam cedit calamitatem. Angor enim 
in nos instar laucec jam intorqueri, corque nos- 
trum acerbis doloris telis impeti nobis videtur: 
quoddam veluti incendium videmur nobis cernere, 
quod minax jam caput nostrum invadat : animam 
nostram transverberat jam gladius, haud minus 
propemodum ac de te, lionoratissima,  beatug 
Symeon pranuntiavit '5. Jam non ejusmodi est ista 
calamitas, quam ferre possimus : non ea jam est 
presentis doloris acerbitas, cui mens occurrere 
coustanter valeat : non sinit jam iumensus moror, 


I8'. ᾿Αλλ’ ἕως piv, d Δέσποινα, τὴν σὴν ἁγιωτά- 
τὴν μορφὴν χαὶ ὁρᾷν εἴχομεν, καὶ παρ᾽ αὐτῆς 
ἀγιάζεσθαι, τῶν σῶν ἀπολαύοντες χαρίτων, ἐκείνῳ 
συνεῖναι xal χοινωνεῖν ἐνομίζομεν ἀφάτου τρυςῆς, 
τῷ σῷ Υἱῷ xal. Σωτῆρι. Εἰ γὰρ οὗτος ἀναληφθῆναι 
δεῖν (eto, xal πεποίηχε, xai ὁ χωρισμὸς τὴν καϑ' 
ἡμᾶς εἴλχε ζωὴν ἐκεῖνος, ἀλλ᾽ d$ θεία τοῦ Llape- 
χλήτου ἐπέλευσις xal ἡ σὴ, πάνάγνε, παρουσΐα, 
ἠδονήν τε ἡμῖν ἐνέσταξαν οὐ μιχρὰν, xal τὸ τοῦ 
Σωτῆρος ἀνεπλήρωσαν ὑστέρημα. Οἷς δὲ μάλιστα 
τῶν σὺν ἡμῖν τῆς δεσποτιχῆς οὐχ ἀπολαῦσαι γὲ- 
γένηται θέας, ὁ φωτοειδέστατος σὸς χαρακτὴρ ἀντὶ 
τοῦ Σωτῆρος xal ἦν καὶ ἐδόχει xai σοῦ σπλαγνου 
Χριστοῦ. Καὶ, χκαράπαξ εἰπεῖν, παραμυθίας ἔγεμε 
τὰ σὰ πρὸς ἡυᾶς xai ἀπαραμίλλου ῥᾳστώνης. 


Ἐπεὶ δὲ νῦν ἡμῖν, τοῦ Πλάστου βουλομένου, xal 
τελευταῖα προσφθέγγῃ καὶ προσόλέπεις,ρ ἀφόρητα 
μιχροῦ δοχεῖ τὰ παρόντα, συμφορὰ μεγίστη τὸ 
πρᾶγμα χαθίσταται Οἷόν τι δόρυ σείεσθαι τὸ πάθος 
ἡγοῦμερα xaQ' ἡμῶν, λύπης βέλη πικρὰ χωρεῖν 
κατὰ τῆς ἡμετέρας χαρδίας᾽ ὡς φλόγα δρᾷν χατὲ 
χεφαλῆῖς ἡμῶν ἀπειλοῦσαν στρατεῦσαι νομίζομεν’ 
ῥομφαία τὴν ἡμετέραν ἤδη διέρχεται ψυχὴν, σχεδὸν 
οὐχ ἧττον ἧς ὁ μακάριος Συμεὼν ἐμήνυσε, πάντιμε, 
περὶ σοῦ. Οὐχέτι τῶν ἀνεχτῶν ἡμῖν ἡ τοιαύτη συμ- 
φορά" οὐχέτι τῶν παρόντων ἀλγεινῶν d δριμύτης 
ἄσειστον ἐᾷ τὸν λογισμόν: οὐχέτι τὸ βάρος τῆς 
ἀνίας μὴ καταπεσεῖν ἡμᾶς συγχωρεῖ, καὶ ἀσθενείας 
ἔλεγχον παρασχεῖν. Πῶς γὰρ καὶ γλῶτταν σιγῶσεν 


ut non animo decidamus, ac nostra palam se pro- D δρᾷν οἴσομεν, ἧς ὁ γλυχὺς xai μελιῤῥυτος φθόγγος 


15 Luc. 11, 80. 


Ànt. Ballerini nota. 


b) Cod. τηναρ χήν. 

14) Hec eadem sensa, nimirum quod propter 
Virginem Deiparam condita haec rerum universitas 
fuerit, quod eidem Virgini debeatur quidquid 
reliquis creaturis inest decoris ac splendoris,quod 
denique Mariz acceptum referendum sit, tum quod 
cietera omnia finem suum assequantur, tum quod 
humanum genus in. praeceps. olim. prolapsuini  re- 
staurationem ac spem salutis invenerit,lhiacomn:a, 
inquam, Isidorus uberius deinceps prosecutus est 
in homilia, quam habuit in l'eipare Natale,quarm- 
que superius (part. 1, col. C00) jam dedimus... 
Porro (quod in notis homilic illi subjectis manifes- 


stissime ostendimus) ejusmodi est tota hace cont 
mia, ut eidem prorsus rej ugnet. Mariam eadem 
illo ruina obvolutam fuisse, qux reliquos Ade filios 
perdidit. [ἃ vero et presenti loco satis elucet. 
Neque enim contextus ratio patitur.ut Virgo quoque 
iis tenebrisetcaligine putetur.circumsepta quarum 
depulsio per ipsam exspectanda erat. Et confirmant 
idipsum sequentia, ubi Virgo salutatur ceu murus 
dividens inter humanum genus ac gehennam. Si 
enim universo humano generi ob veterem lapsum 

eheni addicto Mariam accenseas, qni posset 
)psa idem genus a gehenna separasse ? 


| 


| 


| 


141 


SERMO IN DORWMITIONEM B. V. MARLE. 


142 


θεὸν τε ἤγαγεν εἰς γῆν, xal ἡμῖν ἐτύγχανε mapa- A dat infirmitas. Quo enim pacto ferat animus, ut 


po0a μεγίσχ,. τοῖς -παρὰ τῶν ἀπίστων δεινοὶς iv. 
υγηάνουσι : ὼς ὄμματα προσιδεῖν χαὶ ἥλιος 
ἀφεγγῆ καρτερήσει, ὧν ἡ χαλλονὴ καὶ λαμπρότης 
τῷ ἀδύτῳ φωτί καὶ προσεπλάχη χαὶ προσεφύη, xai 
εἰς τὰ τῆς γῆς ἐπέλαμψε πάρατα ; Πῶς οὺν ἡμῖν 
ἀκινήτους ὄψεται καὶ γῆ χεῖρας, αἵ τὸν Κτίστην 
ἐδάττασαν, ὃν αὐτὴ χωρῆσαι, xv τοσαύτη μυρ!άχις 
ἦν, ὡμολόγησεν ἄν ἀσθένειαν. 


mutam eam cernamus linguam, cujus vox dulcis 
et melliflua tum Deum attraxit in terram (15), tum 
nos dira ab infidelibus tolerantes mire reficiebat ? 
Quomodo vel sol ipse patiatur luce orbatos eos 
conlueri oculos, quorum venustas ac splendor 
inaccessibili luci et totus intendit et defixus haesit, 
et ad finesusque terro refulsit? Quomodo nobiscum 
etiam terra carentes molu eas manus videbit qus 


Creatorem portaverunt,quem continereipsa,etiamsi deciesmillies tanta esset,adhuc tamen se posse negaret? 


᾿Αλλ᾽, ὡς ἔοικε, συμφορὰν ἡμῖν xai ταύτην ὁ 
χρόνος ἐταμιεύετν. Καὶ γὰρ πρώην τὸν Πλάστην 
ἑλχόμενον, γυμνούμενον, μαπτιγούμενον ', ὦ τῆς 
σῆς, Δέσποτα, μαχροθυμίας ! νεχρὸν ἑωράχαμεν 
ἐπὶ ξύλου: xal νῦν, ὦ πρᾶγμα θαύματος πέρα! 
νεχρὰν τὴν ἐκείνου μητέρα xal ἰδεῖν, xal τῷ τάφῳ 


χαλύψαι πρόκειται, Πῶς ἄρ᾽ οὐ δαχρύσομεν ; Πῶς Β 


οὐ στενάξομεν ; Πῶς οὐ πενθήσομεν, τὸ γλυχὺ φῶς, 
τὸ τερπνὸν ἄνθος, τὸ εὐῶδες μύρον, τὸν περιχαλλῆ 
λειμῶνα. τὸ θεοδόχον σκῆνος, τὴν θεοφόρον φιάλην, 
τὸν ὀφθαλμὸν τοῦ χόσμου, τὸ φωταυγέστατον ἔσ- 
οπτρον, τὸ θεῖον κάτοπτρον, τὸ παράδοχον ἄγαλμα, 
τὴν ἀλησινῆς πᾶσι ζωῆς αἰτίαν, xal ἄλλου παντὸς 
πρόξενον ἀγαθοῦ, πρὸ τῶν ἡμετέρων ὀφθαλμῶν ἐχδη- 
μοῦσαν, ἀπαίρχυσαν, μεθισταμένην, φεῦ ! ἄπνοον 
δοῶντες ; Πῶς οὐχ ἀλγεινὸν ἡμῖν ὁ σὸς χωρισμὸς ; Πῶς 
οὐχ ἀνιαρὸν ἡστέρησις ; Πῶς οὐ κιχρὸν, πῶς οὐ φρίκης 
γέμον, νεχρὸν, ἀκίνητον, ἄφωνον τὸ ζωοπάροχον 
σχεῦος παραδοῦναι τῷ τάφῳ ; Σείσθητι, γῆ, καὶ ἥλιε, 
μελανδύθητι, xal οὐρανοῦ τάξις, ῥάγηθι, xal οἵαν 
ἐπὶ τοῦ Μονογενοῦς αὐτῆς, διὰ τὴν φριχωδεστάτην 
νέχρωσιν, τὴν ἴσην καὶ νῦν βαρύτητα τῆς ὀφρύος 
ἐνδείξασθε. 


᾿Αλλὰ σὲ μὲν, ὦ Θεοῦ Μῆτερ, ἀῤῥήτῶΩν ἀγαθῶν 
ἐχδέξεται κύχλος" ὑπὲρ νοῦν εὐφροσύνη περίστοι- 
χιεῖ' χαρὰ, ἧς οὔτε νοῦς μέτρον ὠδίνειν, οὔτε γλῶσα 
προάγειν οἷδε, καὶ προπέμψει, καὶ ἀχολουθοῦσα πε- 
ριζητήσει, xal αἰωνίως ἀνακλινεῖ παρ᾽ ἑαυτῇ Ov 
ἣ ἄρα τὴν τῆς χαρᾶς ἔχδατιν, ὡς ἡγούμεθα, ὀὔτε 
τόδε τὸ πᾶν ἐκλονήθη, ἀλλ᾽ οἷονεὶ χαίοςι, xxi χα- 
θ΄π:2Ω μὴ καινοῦ τινος τερχτουργουμένου, τὸν ὄρον 
σώζει: τὸν ἴδιον. Τῆς σῆς δ᾽ ἄν εἴη λοιπὸν, θεογαρί- 
τῶτε, καὶ παναγίας ψυχῆς xai δυνάμεως xal τὸ λυ- 
ποῦν ἡμᾶς ἐξιάσασθαι νέφος, χαὶ χαρίτων γεῦ σαι 
τῶν σῶν, ἐπείπερ νῦν εὖ πράττει τὰ πάντα χαὶ τῇ 
σὴ μεταστάσει, 


Sed plane hunc quoque merorem tempus nobis 
servabat. Jam enim Creatorem ipsum funibus 
pertractum, nudatum, flagellis caesum, (o tuam, 
Domine, patientiam !) in ligno crucis mortuum 
pridem vidimus. Nam ergo (o factum stuporem 
omnem vincens !), mater ejus et mortua hisceoculis 
aspicienda, et tumulo recondenda manet. Quo 
itaque pacto a lacrymis temperabimus ? Quomodo 
suspiriis parcemus ? Quomoda abesse queat fletus, 
dum dulce istud lumen, venustum florem, fragrans 
unguentum, pulcherrimum pratum, tentorium 
Deum continens, phialam Deo plenam, mundi (16) 
nitentissimum speculum, divinam imaginem (17) 
simulacrum admirandum, verc vite omnibus au- 
ctricem, et cujusvis alterius bonicausam prz oculis 
nostris abire, discedere, hinc migrare, eheu ! spi- 
ritus expertem ipsi viderimus ἢ Quomodo non acer- 
bum nobis fuerit abs te sejungi? Quomodo 
non maestum te privari ἢ Quomodo non ama- 
rum, quomodo non plenum horroris, vas illud 
vitam prebens, mortuum, motu ac voce carens, 
sepulture tradere? Tremores jam cieas, o terra, 
tuque atrum, o sol, velum assume, et consuetum 
tibi ordinem, o celum, abrumpe, et qualem ad 
terrificam Unigeniti ejus mortem, parem nunc 
quoque moastissimum vestrum luctum ostendite. 

Verumtamen te, o Dei Mater, ineffabilium hono- 
rum corona excipiet : te circeumcinget letitia om- 
nem mentis captum excedens : te gaudium, cujus 
mensuram neque animus concipere, neque 
eloqui lingua potest, et deducet, et te comitans 
circumambiet, et penes se in saecula recumbere te 
jubebit: et letissimus profecto ejusmodi exitus, 
ut arbitror, efficit, ut et hec rerum universitas 
nullatenus commota fuerit, imo vero quodammodo 
gaudeat, ac veluti nihil novi ac stupendi agatur, 
suo se ordine contincat.Quod reliquum est, quan- 
doquidem et ad transitum tuum nunc omnia bene 
feliciterque habent, sanctissime anima, o Deo cha- 


Ant. Ballerini nota. 


! Cod. μαστιγόμενον,Βεὰ post. ΤηΔ}. μαστιγούμενον. 

(15)Deumin terram attraxere ille voces Luc.1,38) : 
Ecce ancilla Domini, fat mihi secundum verbum tuum. 

(46) Recole que de hac sententia diximus in not, 
ad S vir homilia Theodori Sinaitze (sup. pag. 223), 
ubi palam elucet, oculum mundi ideo Virginem 
appellari,quia cicitatem per primum Ade pecca. 
tum inductam non incurrit 

(17) Quid sibi velit Isidorus, cum Virginem Dei- 


param appellat imaginem divinam, disce ex 118,4 
alibi (hom. tn Deip. Annunt. ὃ 21, sup. pag. 419 
affirmavit, videlicet in sola Deipara impletum illu 

esse. quod Deus hominem plasmaturus dixit (Gen. 
1, 16) : Faciamus hominem ad imagincm et. similitu- 
dinem nostram ; propterea quod et in sola Deipara 
imago illa ac similitudo nullum passa est detri- 
mentum, et in sola Deipara imago divina suam 
assecuta est perfectionem. 


143 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


444 


rissima, potenti»que tus jam fuerit, et tristilice, qua nos afficimur, disjecisse nubem, gratiasque tuas 


gustandas nobis prebere. 


—M 
XX. Cum autem ejusmodi alloquia lacrymarum A Κ΄, Ἐπὶ δὲ τὰ τοιαῦτα προσρῆματα δακρυῶν- τὰ 


rivos exprimerent, qui intimum prodebant dolo. 
rem, quo divini praecones intus urebantur, beata 
quoque illa Virgo paululum eorum se dolori conso- 
ciavit, lacrymasque oculis effudit. At tristitiam 
mox vincens: Non lacrymarum, inquit, nunc 
lempus est, o egregii ministri communis omnium 
Domini, non causa luctus migratio mea est ; non 
provocare ad gemitus debet in celos ascensio, 
neque mororem parere ad Creatorem F'iliumque 
meum profectio. lllud unum dolendum fuit, Judz- 
orum adversus Salvatorem insania : illa prorsus 
tristia, ac preter fas omne ac legem, quibus odio 
percita creatura in Creatorem suum debecchata 
est : illa sane in miserrimis censenda (Salvatoris) 
denudatio, tortura, flagra, ludibria, ac denique B 
o terra et 501 mors omnium teterrima. Ubinam 
vero injuria iis illata ? Nihil sane tunc habuerunt, 
quod quererentur; et beneficiorum cumulus ac 
perpetratorum miraculorum novitasanimum eorum, 
utut pravissimum, ad emendationem provocabant. 


ῥεύματα προσεζήντλει, ἄ τῆς ἔνδον φλογὸς ἄγγελος ἡ 
ἦν τῶν θεοχηρύχων, συνήλγησε μὲν ἐπὶ μικρὸν xal 
ἡ μαχαρία, xal δάχρυον ἀπέςταξε τῶν ὀφθαλμῶν! 
χρείττων δὲ γενομένη τοῦ πάθους, Οὐ δαχρύων, 
φησὶν, ὁ παρών καιρὸς, ἀγαθοὶ τοῦ χοινοῦ Δεσπότο, 
διάχονοι" οὐ πένθους ὑπόθεσις d ἐμὴ μεράστασις: 
οὐ ποιητιχὸν στεναγμῶν d; πρὸς οὐρανοὺς ἄνοδος" 
οὐ χατηφείας αἴτιον dj πρὸς τόν Κτίστην xol υἱὸν 
ἐμὸν ἀναχώρησις. Ἐχεῖνο μόνον τῶν σευθρωπῶν ἦν 
ἢ περὶ τὸν Σωτῆρα παροινία τῶν Ἰουδαίων. τὰ 
ἀλγεινὰ ἐχεῖνα, xal δίχης ἔξω χαὶ νόμων, olx χατὰ 
τοῦ Πλάστου τὸ ἀπεχθὲς ἐξεδάχχευσε πλάσμα. 
ἐχεῖνυ τῶν σφόδρα ἀνιαρῶν, dj γύμνωσις, ἣ στρέ- 
ὄλωσις, αἱ μάστιγες, οἱ ἐμπαιγμοὶ, καὶ τέλος, ὦ 
q" καὶ ἥλιε ὁ ἀπευχτχιότατος θάνατος. Ποῦ δὲ ἡ 
ὕδρις ; "Ἔνθα μηδὲν μήτ᾽ ἐγκαλεῖν slyov: καὶ τῶν 
εὐεργεσιῶν ἡ πληθὺς, xai 1| τῶν σημείων xatvoto- 
μία, κἄν τὴν πονηροτάτην ἐπηνωρθώσαντο γνώμην. 
Γὰ δὲ μετ᾽ ἐκεῖνα xai περὶ ἡμᾶς πάντα χαρὰ, ἡδονή, 
τέρψις, ἑορτὴ, λευχή τις ἡμέρα. 


Qua porro subsecuta sunt etiam quoad nos, omnia gaudium, voluptatem, jucunditatem, leetitarn, sere- 


num quemdam dicm habent. 

Quid enim? Annon sanctos angelos cernitis 
nunc alacriteradvenientes, et letum quid undique 
explicantes, quo et dulcedinem,et benignitatem,et 
lenitatem pre semet ferunt, hisque nos suaviter. 
alloquuntur, et ingens quid, meum nempe hinc 
discessum nuntiant? Annon justorum videtis exer- 
citum,splendore circeumamictos, ac veluti salientes, 
exsultantes,amice alloquentes,meamque dissolutio- 
nem exspectantes? Haud consentaneum est igitur, 
a presentibus οἱ angelis et sanctis dissona seu 
sentire seu peragere, aut flendi ac lamentandi tem- 
pus censere tunc adesse, quanco coelestes omnes 
simul cum Creatore lz»titiam agunt ; neque par est 
lugubres cantus persequi, quando festum cum gau- 
dio celebrandum est. Haud s»quum est, hec quovis 
plausu atque exsultationesplendidioralacrymarum 
effusione obnubilare, neque vile quid ac tristia 
mente agitare aut loqui congruit, dum ratione 
ineffabili et quae Deum deceat, nunc quoque ipse 
nobis prasens cumin numero spirituum coelestium 
exercitu Creator adest, ut mihi, et quidem iterum 


prouti potens est, gaudium magniflcentissime confe- D 


rat ; imo vero exsultare expedit, et lotis modulis 
cantica permiscere, quandoquidem et ex nunc 
generationes omnes me beatam dicent !*, οἱ ange- 
lorum multitudo cum sublimibus hymnis causa 
nostri utique exsultatione gestiet, et hnumanum 
pari modo genus congaudenssonoris vocibus laudes 
meas przcelsas celebrabit. Quodsi vobis, o Creatori 
conjudices,discessio mea quid triste modo videtur; 
aL ad brevem horam, quippe qui adhuc legi carnis 
obnoxii, hoc sustinebitis; paulo post vero, etiam 


!* Luc 1, 48. 


C 


"[[ οὐχ ὁρᾶτε vov φαιὸδροὺς τοὺς ἱεροὺν παραγε- 
νομένους ἀγγέλους, xal πολλαχόθεν τὸ χάριεν ἐπι- 
δειανυμένους, δι’ ὧν τε 7, γλυχύτης xal τὸ πλοσυη,νὲς 
αὐτοῖς ἐπιχάθρηται χαὶ πρᾶον, χαὶ Ov ὧν ἡμῖν ἡ δὺ 
προσλαλοῦσι, καὶ ἱερὸν τι χρῆμα τὴν ἐχδημίχν μν,- 
νύουσιν ; Οὐχ ὁρᾶτε στρατιὰν τῶν δικαίων, λαμπρὰ 
περιδεδλημένην, καὶ οἷον σχιρτῶσαν, ἀγτλλομενην, 
θυμήρη προσφφεγγομένην, καὶ τὴν ἐμὴν ἐχδεχομένην 
ἀνάλυσιν ; Οὐχ apa τάναντία xal φρονεῖν χαὶ ποιεῖν 
τῶν ἐφεστώτων xii ἀγγέλων καὶ ἁγίων προσῆχεν, 


o) τραγῳδίας χαιρὺν τίθεσθα! xai ὀδυρμῶν, ὅτε 
συγχαίοει τῷ ἩΗλέστῃ τὰ ὑπερχόσμια' οὖχ, ὅτι 
πανηγυρίζειν ἔδει yapuócova, πενθιχὴν ᾧδϑὴν 


ἀναδάλλεαθαι χού. Οὐ τὰ χρότου παντὸς καὶ ewip- 
τημάτων λαμπρότερα ἐχχύσει θοήνων ἀἂμαυροῦν 
ἄξιον" οὐχ ἀῤῥήτω τρόπῳ, χαὶ οἵῳ θεῷ προσῆκε, 
τοῦ Κτίστου καὶ νῦν ἡμῖν ἐπιστάντος μεθ᾽ ὅπερα- 
πείρο" στρατιᾶς νοουμένης, ὡς ἀν μοι xxl αὖθις, 
οἵα δυνατὸς, χαρᾶς μεγαλεῖα ποιήσῃ, ταπεινόν τι 
xai ταῦτα τῶν ἐπωδύνων νοοῖν ἤ φθέγγεσθαι δεῖ- 
ἀγάλλεσῃαι δὲ μᾶλλον, καὶ μουσιχῶς τερετίζειν eó- 
φρότονα δίχαιον᾽ Ott xxl ἀπὸ τοῦ νῦν αἱ γενεαὶ πᾶ- 
σαι μαχαριοὔτ' με, καὶ νόων μὲν πληθὺς σὺν ξσμασιν 
ὑψηλοῖς ὑπὲρ ἡμῶν σχιρτήσει, ἀνθρωπίνη δὲ 
γλῶττα μεγάλα ὁμοίως ἠχήσει ἐγχώμια χαίρουσβ. 
E? δ᾽ ὑμῖν, ὦ συυνδικασταὶ τοῦ Πλάστου, νῦν ἀνιαρὸν 
$ ἀναχώρησις δοχεῖ, ἀλλ᾽ ἐπὶ μ'χρὸν τοῦτο, ὡς ἔτι 
τῷ τῆς σαρχὸς εἴχουσι νόμῳ’ μετὰ βραχὺ δὲ, μήπω 
χαὶ τῆς γῆς ἐχυτάντες, πείρᾳ τὸ τῆς χαρᾶς εἴσεσθε 


μέγεθος" xal τὴν ἐντεῦθεν εὐφοοτύνην xal χαλλο- 
viv, καὶ τὸ μέγα τῆς ἀληθοῦς ἡδονῆς πέλαγος, 


ἐξυμνεῖν οὐχ οἷοί τε ἔσεσθε. ᾿Αλλ᾽ ὥρα, φίλοι, τῇ 


145 


SERMO IN DORMITIONEM B. V. MARLE. 


146 


τοῦ m μιουργοῦ. λειτουργῆσαι. ψήφῳ χαὶ τὸ . μὲν A ab hac terrà nondum egressi, amplitudinem gaudii 


ἐμὸν ὁμεῖς δῶμα καὶ χηδεύσατε, xxi συγχαλύψατε 


e— τάφῳ ὁ δὲ Πλάστης καὶ Υἱὸς ἐμὸς θεοπρεπῶς πα- 


ραλίψεται τὸ πνεῦμα. 


experiri incipietis, letitiamque ac prestantiam 
atque immensum non vane voluptatis pelagus 
quod exinde consequetur,neccelebrare quidem pro 


merito sat valebitis. Sed jam hora est, o dilecti, Creatoris parere voluntati; et vos quidem corpus 
meum et curabitis, ac sepulcro recondetis ; spiritum vero Creator ac Filius meus divinitus excipiet. 


KA. "Ez! τούτοις εὐλογίας αὐτοῖς ἣ πάναγνος 
μεταδίδωσι xai τὰς ψυχὰς εἰς τὸ χάριεν μετατίθησι" 
πᾶσί τε εἰρήνην ἐπεύχεται xal τὰ σωτήρια καὶ 
μετὰ τοῦτο λύεται μὲν dj παναγία ψυχὴ τοῦ πανα- 
γεστάτου σώματος ἐχείνου, ταῖς δὲ τοῦ μονογενοῦς 
αὐτῆς xai παντοχράτορος ἐντίθεται χερόίν. 

"Hv οὖν ἰδεῖν εὐρὺς τὰ τῶν θεοχηρύχων ὦτα ἐκχεί- 
νων ὕμνων ἀῤῥήτων ἀοράτως πληρούμενα. Καὶ γὰρ 
ἦν ὁ μέσον οὐρανοῦ χαὶ γῆς χῶρος ἀγιοπρεποῦς 
ἅπας συλλόγου γέμων, oi καὶ τῷ Δεσπότῃ φέροντι 
τὴν θείαν ἐκείνην ψυχὴν συνήεσαν, ἱερὰ ἄσματα, 
λόγου χρείττω, καὶ μέλος ἐλέγχοντα πᾶν, τῇ Παν- 
αμώμῳψ χαὶ Μητρὶ τοῦ Θεοῦ Λόγου προσᾷδοντες. 
Ἐντεῦθεν αἱ γνώριμοι τῶν ἀσμάτων ἐχείνων ἀκοαὶ 
ἡδονὴν ἐδέχοντο, ἁγιασμοῦ πλήρεις ἐγίνοντο, καὶ 
οὐκέτ᾽ ἄγειν εἶχον σχολήν’ διανίσθαι δὲ τὰς ἕαύ- 
τῶν ψυχάς οἱ ἀπόστολοι παρεσχεύαζον, τοῖς τε 
ἀύλοις χάτωθεν συνὰδειν, χατάλληλά τε τοῖς νοουμέ- 
νοις, ὡς δυνατὸν, χαὶ προσπλέχειν χαὶ συμφθέγ- 
γεσθαι, μελέτην ἐτίθεντο. 


XXI. Post hzc benedictionem eis purissima illa 
impertit, meeroremque eorum in laetitiam transmu- 
tat, et omnibus pacem precatur ac salutem. Tum 
vero a sacratissimo illo corpore solvitur anima 
sanctissima, atque unigeniti et omnipotentis ejus 
Filii manibus excipitur. 

Ilicet ergo cernere erat divinorum illorum pre- 
conum aures inenarrabilibus melodiis invisibili 
modo recreatas. Quantum enim colum inter ac 
terram medium spatium interjacet, totum splendi- 
do tenebatur sanctorum agmine, qui simul cum 
Domino divinam illam animam ferente ascende- 
bant, et Immaculatissime illi ac Dei Verbi Matri 
sacra cantica quodvis melos vincentia ac verbis 
non efferenda, modulabantur. Ad hosce porro con- 
centus auribus excipiendos admissi, jucunditate 
perfundebantur, sanctis replebantur sensibus, 
neque amplius jam inertes trahere moras poterant ; 
sed suas quisque apostolorum animas excitare sat- 
agebant, et ab his imis suas colestibus voces jun- 


gere, et prout vires dabant, laudes iis, quee aure percipiebant, consentaneas texere et simul hymnis 


plaudere studebant. 

Διὰ ταῦτα xal ὁ θαυμάσιος ᾿Ιερόθεος, κατὰ τὸν 
θεῖον εἰπεῖν Διονύσιον, ὅς ἅπερ ἑώραχεν ἀπαρά- 
ράπτα μαρτυρεῖ, ἔχδημος γέγονεν ὅλος, ἐξιστά- 
μενος ἑαυτοῦ, τὴν πρὸς τὰ ὑμνούμενα χοινω- 
νίαν πάσχων, καὶ πρὸς πάντων ὧν ἠκούετο 
xal ἑωρᾶτο, xal ἐγινώςχετο xal οὐχ ἐγινώσχετο, 
θεόληπτος εἶνχι xai θεῖος χρινόμενος ὑμνολό- 
γος ()). Ὃ δὴ καὶ πᾶσι δοῦναι οὐχ ἀπειχὸς τοῖς τῷ 
ζωαρχικῷ xal θεοδόχῳ συνδραμοῦσιν Exelvqp σώματι 
xai τῶν οὐρανίων αἰσθομένοις ὑμνῳδιῶν. 

KB'. Τίνα γὰρ μὴ χαίρειν καὶ κροτεῖν xai προσ- 
υμνεῖν ἄν ἐχίνει, xal τοῖς ὑψηλοῖς ποθεῖν συντάτ- 
τεσῦχι μελῳδοῖς, sis ἐνὴν ἀφίπτασθαι τῆς γῆς, 
ὧν ἁ διειδὴς ἀχοὴ τὰς ἐμμελεῖς ἐχείνας καὶ ὑπερ- 
φυεῖς ὑπεδέχετο ἱερουργίας, ἅς Χερουδίμ τε xai Σε- 
ραφὶμ, καὶ ἣ ἀγγελικὴ πᾶσα διακόσμησις, ἔτι δὲ καὶ 
ἣ τῶν πρωτοτόχων ἐχχλησία χατὰ τὸν μαχάριον 
Παῦλον, εἴη δ᾽ ἄν τοῦτο πατριαρχῶν ψυχαὶ καὶ 
προφητῶν ὁμοῦ xai διχχίων τῶν ἀπογεγραμμένων 


Quocirca οἱ admirandus ille Hierotheus (ut ver- 
bis utar divini Dionysii !!, qui ea, que ipse viderat, 
sincere testatur) totus exíra se raptus est, quippe 
qui ad ea, qua canebantur, participanda fuerat 
adscitus, e( αὖ omnibus, a quibus audiebatur et vi- 
debatur sive notis sive ignotis, divino numine affatus, 
divinusque laudator censebatur. Quod quidem merito 
et de reliquis omnibus existimandum est, qui ad 
corpus illud, vite principium Deique capax, 
accurrerunt, et coelestes illos audiere concentus. 

XXII. Et sane quis non ad colletandum permo- 
veretur, et ad plaudendum, laudesque canendas, 
ac celestium illorum concentuum, siquidem e 
terra avolare fas esset, exoptandum consortium, 
quando perspicue ferebantur ad aurem suivissima 
11 ac superne hymnodie, quas et Cherubim, et 
Seraphim, et omnes angelorum ordines, necnon et 
primitivorum, juxta beatum Paulum 58, ecclesia, 
anime scilicet, ut puto, patriarcharum et prophe- 


ἐν οὐρανοῖς, τῇ πανάγνῳ καὶ θεοειδεστάτῃ ψυχῇ D tarum simul et justorum omnium in celis descrí- 


χαλλιεπῶς τὰ xzi ἡἠδυφθόγγως ἑπῇδον, καὶ ἔμελ- 
πον, xal σεμνῶς, τελετουργιχῶς, ἀῤῥήτως ἐξύφαι- 
vov; Ὅτε xat τοῦ Δημιουργοῦ προερχομένου, σὺν 
ἡδονῇ τε πλείστῃ χαὶ ἀγαλλιάσει τὴν παναμώμητον 
τῆς αὐτοῦ Μητρὸς φέροντος ψυχὴν, ἧς o00' ἡδύτερον 


11 De div. nomin. cap. 3. 18 Hebr. x1, 23. 


ptorum, purissimee illi ac Deo similimee animee (18) 
concinnis ac dulce sonantibus vocibus canebant ct 
modulabantur, et decora quadam, sancta, ineffa- 
bilique ratione harmonias contexebant ? Quando 
Creatore ipso praeeunte et summa cum jucunditate 


Ant. Ballerini note. 


(7) In editis Dionys. ὑμνολόγος χρινόμενος, 
(18) Vide quam sapius auctor inculcat maximam 
illam Virginis cum Deo similitudinem, quaii modo 


quidem cum summa conjungit puritate, alias vero 
expressius dixerat, in immunitate quoque a quavis 
spirituali corruptione ac labe esse reponend . 


141 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


12) 


et gaudio immaculatissimam (19) Matris sus ge- A οὔτ᾽ αὐτῷ τιμιώτερον οὔτε ἦν, οὔτε ἔσται τῶν ἀπάν" 


stante animam, qua dulcius nihil ex omnibus, nihil 
ipsi pretiosius aut fuerat aut futurum erat, cuncta 
illa veneranda turma, alii quidem precedentes, 
alii subsequentes, mirum servantes ordinem, simul 
omnes numerosas ac consonas voces ad melodias 
supra mentis captum blandisonas inflectebant, ac 
tuum suo ipsorum stupore, tum jucundis canticis 
laudatissime illius magnalia praedicabant ? Quando 
utique audire erat, et quomodo supernis virtutibus 
indicebatur, ut portas omnes attollerent reginam, 
quemadmodum prius et Christo ascendente factum 
fuerat, et rursus quomodo janitores colestes nobi- 
lissimis et canoris hymnis leetissimi eam,quo calis 
erat sublimior, excipiebant, ac super cados dedu- 
cebant, ingentique miraculorum illorum stupore 
rapiebantur ? Quando preterea soli gemebant 
demones undequaque expulsi, ac sanctitate, qua 
totus aer perfusus fuerat, quodam veluti igne 
fugati, amicas sibi tenebras, ac subterrancas edes 
tanquam domos valde illustres requirebant? Nil 
mirum profecto ad hoc omnia videri debet, quod, 
quemadmodum diximus, quisque illorum, qui hxc 
audierunt, utique extra se raptus tunc mente 
fuerit, et prout ad Deum ejusque Matrem eleva- 
batur, colestes illas tubas, divinasque hymnodias 
fuerit emulatus, ac superno omnes, ut dictum est, 


τῶν οὐδὲν, τὸ ἱερὸν ἅπαν ἐκεῖνο σόνταγμα, ἄλλοι 
τῶν προοδευόντων, τῶν παρεπομένων ἕτεροι, εὖ--- 
χοσμον σώζοντες τάξιν, πάντες δὲ εὐρύθμως καὶ 
ὁμοφώνως μελίῤῥυτον ὑπὲρ νοῦν ἐξεδόων μελῳδίαν, 
χαὶ σὺν θαύματι καὶ ᾷτμασιν ἐχήρυττον τερπνοῖς 
τῆς πανυμνήτου τὰ μεγαλεῖα; Ὅτε πάντως ἄν 
ἐξηχούετο, xai ὅπως ταῖς ἄνω δυνάμεσι πόλας 
αἴρειν ἁπάσας τῇ βυσίλίδι παρεχελεύοντο, οἷόν «t 
πρὶν xal Χοιστοῦ γέγονεν ἀνιόντος" καὶ αὖ ὅὄμνος 
ὑπερφυύς τε xai ἔμμουσος τῶν ὑψηλῶν θυρωρῶν» 
ἀσμένως ὑποδεχομένων τὴν τῶν οὐρανῶν ὑπερτέ- 
ραν, xal ὁπὲρ τοὺς οὐρανοὸς παραπεμπόντων, xal 
μεγαλοπρεπῶς ἐχεῖνα τὰ παράδοξα θαυμαζόντων ; 
Ὅτε χαὶ δαίμονες ἔστενον μόνοι, πάντοθεν ἐλαυ- 
νόμενοι, xz ὡς ἀπὸ πυρὸς ὠθούμενοι τοῦ ἁγισσμοῦ, 
οὗπερ ἀὴρ ἅπας ἐμπέπληστο, τὸ φίλον αὐτοῖς σκό- 
τος, χαὶ τὰς ὑποχθονίους οἰκήσεις, ὡς olxíaq ἄν 
ἐζήτουν μάλα περιφανεῖς ; Διὰ δὴ ταῦτα πάντα οὐδὲν 
ἀπειχὸς, ὥσπερ ἔφημεν, ὡς ἄρα τῶν ἀκροατῶν 
ἐκείνων ἕχαστος, ἐξιστάμενος ἑχυτοῦ τότε χατέστη, 
χαὶ ὡς εἶχεν ἀναδάτεως πρός «s Θεὸν xal τὴν αὖ- 
τοῦ Μητέρα, πρὸς τὰς οὐρανίους διημιλλᾶτο σάλ- 
πιγγάς τε xai θείας φδάς" θεόληπτοι δὲ πάντες, 
ἧπερ εἴρηται, κχαινουργηθέντες, ὑπερφυᾶ καὶ τὸν 
χαθ' ἡμᾶς ὑπερύαίνοντα λόγον τοῖς ἀσωμάτοις ἄν 
συνέψαλλον ἄσματα. 


numine afflati, cantica sublimissima οἱ cogitationi nostre impervia simul cum incorporeis spiritibus 


prompserint. 


XXIII. Porro cum hac ita agerentur, apostolo- (j ΚΓ΄. ᾿Αλλ’ οὕτω τούτων 


rum primores beato illius tollunt cadaver,si tamen 
hoc homine fas est appellare vas illud subsistentis 
vitip capax, habitaculum dextero Excelsi, cimelium 
splendidissimum, nitidissimam urnam, celis pre- 
stantiorem, et gratia plenam, arcam purissimam et 
tutissimam ab insidiis, quse illum in se excepit, 
qui solus est immaculatus ; tollunt ergo cadaver in 
lectulo jacens, vocis quidem expers, non secus ac 
quotquot ortum ex pulvere duxerunt, sua tamen 
ipsius magnalia clarius qualibet tuba manifestans, 
et gratiis pro sole micantibus relucens ; dumque 
ad sepulcrum, quod in Gethsemane crat, euntes 
asportabant, suaves ingeminabant sacros hymnos, 
non tamen, ut moris est in aliorum funeribus, 
preces scilicet ad Deum, ut defuncto propitius 
sit, eique remissionem peccatorum, et locuui 
quietis concedat, unde, secundum beatum Isaiam, 
fugit dolor, et tristitia, et gemitus !? : quorsum enim 
purissima illi et incontaminatee anima (20) his 
opus erat? sed sublimiora sane canebant et excel- 
lentiora, et qualia sanctissimus tunc Spiritus, 


49 Isa. xxxv, 10, sec. LXX. 


ἐχόντων, αἵρουσιν οἱ 
προὔχοντες τῶν ἀποστόλων τὸν τῆς μαχαρίας νε- 
χρὸν, εἰ τοῦτο χρὴ καλεῖν τὸ ζωοδόχον ἐχεῖνο σχῇ - 
νος, τὸ τῆς δεξιᾶς οἴχημα τοῦ Ὑψίστοο, τὸ μέγα 
φωταυγὲς χειμήλιον, τὸ φαιδρότατον xal ὑπερουρά- 
vtov xal χεχαριτωμένον ἄγγος, τὸ χαθαρώτατον xai 
ἀτφαλέστατον κχκιδώτιον, ὃ τὸν μόνον ὑπεδίξατο 
ἀχηλίδωτον' αἵρουσιν οὖν ἐπὶ σχίμποδος χείμενον, 
ἄφωνον μὲν, χαθάπερ οἱ Ex χοὸς, σάλπιγγος δὲ 
ἁπάσης τρανότερον τὰ ἕχυτοῦ μεγαλεῖχλ προφαῖ- 
νοντα, καὶ ὑπὲρ ἥλιον χάριτας ἀστραπτούσας ἐκλάμ- 
ποντα χαὶ τὴν πρὸς τὸν τάφον, ἐν Γεθσημανῷ δὲ 
οὗτος, ἐδάδιζον φέροντες, καὶ μελουργιχοὺς ἱεσοὺς 
συνέπλεχον ὕμνους, οὐ χατὰ τὺ εἰωθὸς ἐπὶ ταῖς τῶν 
λοιπῶν ἐκφτοραῖς, λέγω δὲ πρὸς Θεὸν πρεσδείαν, ἵν᾽ 
ἵλεως ἦ τῷ μεταστάντι xai τῶν ἐγχλημάτων ἄφε- 


σιν xal τόπον ἀπονέμῃ ῥᾳστώνης, ὅθεν ἀπέδρα 
ὀδύνη, λύπη καὶ στεναγμὸς, κατὰ τὸν μακάριον 
'[exíav* ποῦ γὰρ τῇ πανάγνῳψ χαὶ ἀῤῥυπώτῳ 


τοιούτων ἔδει ψυχῇ ; ἀλλὰ δὴ ὡς ὑπερφυέστερὰ τε 
xil ὑψηλότερα, xai ola τότε πανάγιον ]]Ἰνεῦμα πλύ- 
χτρου δίχην, χαθάπερ ἄλλας χιθβάρας τὰς ἐχείνων 


Ant. Ballerini nola. 


(19)Cum in celos nihil inquinatum ingredi queat, 
jam si putes ideo immaculatissimam hoc loco dici 
sancte Virginis animam, quia tunc ab oinni novo 
munda erat, nihil sane habebis, quod in singula- 
rem Marix laudem cedat ; quippe hoc decus com- 
mune iis omnibus est, qui edclos ingrediuntur. Ad 


stadium igitur mortalis vit: id referendum est ; et 
tunc solum singularis erit laus Virginis, si nulla 
immaculatissimam ejus animam unquam labes 
iufecerit. 

... (20) Inspice studium puritatem singularem beate 
illius animo celebrandi. 


119 


ψυχὲς, psi 
κειμένη xal ὁπ’ -ὥμων φερομένη, προσεχορήγει τε xal 


——— 


—"Kütr ya Ce. 


ΚΔ΄. Τὰ δὲ Tv, ὡς ἐν εἰχόνι σχιαγραφῆσαι μιχρᾷ, 
ὅσα περὶ τῆς πανυμνήτου χαὶ οἱ πάλαι προέγραφον 
τύποι, σκηνὴ χαὶ κιδωτὸς, xal τρόπαια Μωύσέως 
xai τέρατα καὶ τἄλλα, δι’ ὧν 'B6zalow xal ἦν τὸ 
σεμνὸν xal ἐδόχει, xal ὅσα προφητῶυ ἐμπνεύσεις 
θεουργικώτατα διεγωδώνισαν" εἶτα xal τὰ λαμπρὰ 
xat' αὐτὴν ἐχεῖνα, ὅπως ἐξ ἀνθρώπων ὑψηλῶς 
προῆλθεν, ἀδατος ὅν ὥκει τόπος, ὅπως οὐρανόθεν 
ἐτρέφετο, οἷος ἀσπασμὴς ὅν ἐδέξατο, ὁ ὑπερφυὴς 
xal ἄφραστος τόχος ἐχεῖνος͵ τὸ ἡμέτερον ὅ mapa. 
δόξως παρ' αὐτῆς ὁ Πλάστης περιεδάλλετο ἔνδυμα, 
ἡ καινή γ᾽ ἐξ αὐτῆς ἐκόλύσασα τῷ Δημιουργῷ τρά- 
πεζα. 'Epoi δοχεῖν, περὶ αὐτῆς μόνης xal ὁ θεῖος 
προέφησς Δαῤδὶδ, εἰ xal πᾶσιν ἐπάδεται νῦν, τὸ, 
Μαχάϑιοι οἱ ἄμωμοι ἐν ὁδῷ, οἱ πορευόμενοι ἐν 
γόμῳ Κυρίου" μαχάριοι οἱ ἐξερευνώντες τὰ μαρ- 
τύρια αὐτοῦ, ἐν ὅλῃ παρδίᾳ ἐχζητήσουσιν αὐτόν. 
Τῶι γὰρ ἂν οἰχειότερον ἢ τῇ πανάγνῳ γένοιτο 
ταῦτα ; "Hv ἀν ἄρα xal τοῦτο οὐ φαῦλον εἷς αἵνου 
-προσθήχην τοῖς θεοχήρυξιν. "Ἔτι δὲ, χατὰ τὸν 
ἱερὸν Διονύσιον, τὴν ἀπειροδύναμον ἀγαθότητα 
τῆς θεχρχιχῆς ἐξύμνουν ἀσθενείας δηλοῖ δὲ 
τοῦτο, ἅπερ ὁ ἐμὸς ᾿Ιησοῦς Ov ἐμὲ τὰ πάνδεινα 
ἐχεῖνχα χαὶ ὑδριστιχώτατα ἐφιλοσόφησε πάθη. 
Τοιαῦτα τοίνυν, καὶ ὡς ἡμῖν ἐξυμνεῖν οὐχ ἔνι, τὸ 
γὰρ εἰπεῖν ἱκανῶς τῆς ἐχείνων δεῖται φώνῆς, ἵἱερο- 


πρεπῶς ἄγαν οἱ λαμπροὶ νεχροπομποὶ δοξολοηγοῦντες C 


Or scav τὴν ὁδόν. 


SERMO IN DORMITIONEM B. V. MARLA. 
μουσουρῤγεῖν θεοπρεπῶς ὑπεχίνει, xa) ἡ A instar pleetri eorum animas quasi totidem citha- 


150 


ras pulsans,ad modulandum divinitus permovebat, 
atque ipsa Virgo, qus jacebat, eorumque humeris 
gestabatur, mentibus eorum lumen adspergens, 
suggerebat. 

XXIV. Porro, ut eorum breve schema exhibea- 
mus, ejusmodi fuerunt quotquot de laudatissima 
Virgine et veteres prefigurabant typi, videlicet 
tabernaculum, et arca, et. tropaea Moysis, et por- 
tenta, et reliqua, quorum gratia Hebrseorum 
Synagoga et erat et putabatur veneraada, et 
quccunque divinissima afflati prophete predica- 
verunt (21) : deinde et preclara illa, que impleta 
in ipsa fuerant, ratio nempe pr«celsa (22), qua ex 
hominibus orta fuerat, inaccessus (templi) locus, 
quem inhabitaverat, celestis, quo nutrita fuerat, 
cibus, salutatio, qua fuerat honorata, supernatu- 
ralis ille atque ineffabilis partus, humanum, quo 
exipsa Creator miro modo circumamictus est, 
indumentum, novum, quod ab ipsa effluxerat, 
Creatori alimentum. Et, ut mihi quidem videtur, 
de ipsa sola divinus David vaticinatus illud fuerat, 
quod tamen de omnibus nunc cani solet: Beati 
immaculati in via, qui ambulant in lege Domini ; 
beati qui  scrutantur testimonia |. ejus, in toto 
corde ezquirunt eum *?, De quo enim congruen- 
tius, quam de purissima illa, dici heec poterant ὃ 
Et hinc igitur haud leve profecto laudandi argu- 
mentum divinis preconibus addebatur. Insuper, 
ut eximius inquit Dionysius (23), immensa potentia 
preditam divinz infirmitatis collaudabant — bonita- 
tem ; quam quidem palam ostendunt passiones 
ille plene doloris et contumelis,quas Jesus meus 


propter me ardenti studio exquisivit. Hec itaque, et ea ratione, qua hymnos dicere nobis non datur, 
quippe que ut apte promantur illorum sibi vocem postulant, insignes illi demortui corporis deductores 
laudes decentissimo ritu celebrantes viam peragebant. 


ΚΕ΄, ᾿Αλλ᾽ oOx ἦν ἀνεχτὰ ταῦτα τῷ güóvq^ οὐδ᾽ 
$ πονηρὰ γνώμη φέρειν εἶχε τὴν χύσιν τοῦ ἀγαθοῦ" 
οὐδ᾽ ὁ τῆς χαχίας ἐφευρετὴς ἡσυχίαν ἄγειν ἠγάπα, 
ὡς ἄλλον ἀέρα, τὸν ἁγιασμὸν ὁρῶν ἐφαπλούμενον' 
xal διὰ τοῦτο τὸ πρόθυμον τῇ xax(q διαχονεῖν, τὸ 
δεξιὸν ὄργανον φαύλων συμπερασμάτων, τὸ εὐφυ- 
χωρότατον ἐργαστήριον xal ζάλης xai μάχης, xai 


XXV. Veruin haud ferenda hoc visa sunt invidiee; 
neque effusionem boni tolerare poterat pravus 
animus ; neque malitia omnis architecto deses 
arridebat otium, cum sanctificatricem virtutem 
tanquam allerum aerem diffundi cerneret; et 
propterea id, quod apte pravitati inserviret, ido- 
neum improborum facinorum instrumentum, am- 


θορύδων xal φόνων τὸ τελευταῖον, τὸν βάσχανον ἢ Plissimam et turbinis et pugnae et tumultuum ac 


ὀφθαλμὸν, τὴν καθέδραν τοῦ διαδόλου, τὸ πονηρότατον 
δημιούργημα, λέγω τοὺς ᾿Ιουδαίους, ἐχμαίνει πάλιν, 
χαθάπερ xatà Χριστοῦ πρότερον, οὕτω xal νῦν χατὰ 
τοῦ νεχροῦ τῆς ἐχείνου Μητρός. 


0 Psal, cxvini, 1-3. 


denique cedium officinam, liventem oculum, dia- 
boli cathedram ,malignissimam creaturam, Judaeos 
dico, quemadmodum antea adversus Christum, sic 
et nunc adversus Matris ejus cadaver,ad immaneni 
iterum furorem percit. 


Ant. Ballerini note. 


(21) Quod ergo ad Virginem Deiparam przsignan- 
dam spectarent quotquot penes Judaeos sacra et 
veneranda habebantur, itemque quod in veteris 
testamenti prodi is, ac prophetarum oraculis 
eadem preecelsa Virgo adumbraretur, id ex aposto- 
lica, uti patet, doctrina et exemplo deducitur. 

22) Videsis inter prsclara Virginis portenta 
primam quoque ejusdem originem censeri: pri- 


mam, inquam, originem; neque enim de ipsius 
Nativitate singulare quidpiam veteres tradiderunt. 

(23) De Div. Nomin. cap. 3. Hunc Dionysii locum 
sic explanat S. Maximus Marlyr (in Schol. ad 
eumd. loc.) : Divinam imbecillitatem (ἀσθένειαν) 
hic vocat voluntariam condescensionem Filii Dei ad 
corpus absque peccato. 


151 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


153 


Fustibusitaque et lapidibus, etsi quid aliud A Καὶ δὴ ῥοπάλοις xat λίθοις χαὶ τοῖς κροστυχοῦ- 


ad manus veniebat, velut armisad vindictam aptis, 
imo, ut nonnulli narrant, etiam gladiis instructi, 
adversus illos sacri funeris ministros, preliosissi- 
mumque, quod efferebatur, tabernaculum,jirratio- 
nabilius quam fera quclibet,simul omnes irruunt. 
Neque tamen aut e colo ignita procella scelestos 
absumpsit, aut iniquos fulmina combusserunt,aut 
velut olim Dathan illi et Abiron eadem stirpe 
prognatis factum novimus, dehiscens tellus auda- 
cissimam progeniem deglutivit ; sed alia quaedam 
audaces invadit ultio, que etsi illis acerba morte 
vitam non abstulit, satis tamen admonuit tum eos, 
qui eruditi sic sunt, tum alios, quibus tacti vin- 
dicta factum enarrabant, ne sceleratam manum in 
eos (discipulos) moverent. Hec autem ultio fuit 
atrox luminis orbatio et artificiosa cwcitas, quem- 
admodum caecitate animi prorsus ac potissimum 
laborabant. Ista porro calamitas a nefandissimo 
quidem ausu eos continet ; nec tamen illos vere 
deceptos ac impios ab errore et acerbo odioabstra- 
hit ; sed miseri, aliis eos deducentibus, justam 
illam immitis facinoris penam, promerituin vere 
thesaurum, domum reportarunt. 

XXVI. Verum unus quidam e profanis sacerdo- 
tibus synedrii illius Christo infensi, qui calamitate 
illa taetus non fuerat, alio quam antiquus ille ΟΖ 
consilio, stulto prorsus impetu, tanquam qui duce 
rationis lumine destituitur, manus immittit, ut 
tenaciter apprehendens retineat inqueterram cum 
ignominiaevertat arcam illam prorsus venerandam, 
ac pretiosissimum, qui in ea ferebatur, thesaurum, 
illud inquam corpus,unde tot portenta, dejiciat ac 
diris centuimeliisafficiat At Virginis jacentisinvicta 
virtus hic quoque mirum edit portentum.Quemad- 
modum enim ex vibrantibus arcuum nervis se prori- 
piunt sagittee, et quo latze fuerint, horrent infixe ; 
haud secus impura illae manus simul atquesacrum 
lectulum attigerunt, non amplius immittentis jam 
erant, sed, o prodigium ! lectulo defixe, οἱ con- 
tuentibus novo» impii ausus pane indicium per- 
manserunt. Aggressor porro scelestisillis multatus 
armis, ex ipsis cubitis cernebatur mancus, doloris 
sensus s&rumnosus, jactura infelix. Novum enim 
videre erat spectaculum, manus scilicet admiran- 
dum in modum e lectulo pendentes, calidoque 


cruore manantes ; eum vero, qui prius stetcrat D 


audar, humi jacentem saucium, sanguine inquina- 
tum, projectum velut cadaver quodpiam lacrymis 
plorandum, liominem truncatum manibus, el has 
quidem coram oculis aspicienteni,de primo autem 
earum nexu prorsus desperantem, el simul. suas 


σιν ἄλλοις, οἵά περ ἀμυντηρίοις χρῆσι t καὶ 
ξίφεσιν, ὥς φασιν ἔνιοι, ὁμόσε χωροῦσι θηρέου παν- 
τὸς, ἁλογώτερον κατὰ τῶν ἱερᾶς ἐξ ἀγωγῆς διακόνων 
ἐχείνων zal τοῦ διαδασταζομένου τιμιωτάτου σχή- 
νους. Σχηπτοὶ δὲ ἄνωθεν μὲν οὐ χατέφλεξαν τοὺς 
ἀλιτηρίους, οὐδὲ χεραυνοὶ τοὺς παρανόμους ἐνέπρη- 
σαν, 7, δὲ οὐ διηνοίχθη xal χατέπιε τὸ πάντολμων 
qivo;, ὡς πάλαι τοὺς ἐκ πηγῆς τῆς αὐτῆς Δαβὰν 
ἐχεῖνον ἀχούομεν χαὶ ᾿Αδειρών: ἀλλά τις ἐνήπτει 
δίχη τοῖς τολμηταῖς ἑτέρα, ἢ καὶ τοῦ ζῇν εἰ καὶ 
μὴ πιχρῶς ἐχείνους ἀφήρπασεν, ἀλλά γε μὴ 
ἄδικον χεῖρα χινεῖν χατὰ τῶν τοιούτων ἐπαίδευσεν, 
αὐτούς τε τοὺς μαθόντας, xai oic τὸ συμὄὰν ol 
πληγέντες ἐξέφραζον., Ἢ δίκη δὲ ἦν ἀορασία δεινὴ, 


Β xai τεχνικὴ τύφλωσις, ὅπερ ὄντως ἐτύγχανον ὄντες 


ἐχεῖνοι χατὰ ψυχὴν, εἴπερ ἄλλο τι. Καὶ d, πληγὴ 
τῆς μὲν ἀνοσιωτάτης ἀπάγει τόλμης, τοῦ δὲ πλα- 
νᾶσθαι xai προσκόπτειν τοὺς πεπλανη μένους ὄντως 
ἐχείνους xai μιαροὺς οὐ πόῤῥω προτίθησιν" ἀλλ᾽ 
ἄθλιοι, ἄλλων αὐτοῖς ἡγουμένων, τῆς ἀσυμπαθοῦς 
ἐχστρατείας τὴν δικαίαν ἐχείνην μάστιγα οἶχαδι 
φέροντες ἐθησσύριζον. 


KQ. Εἴς 0$ τις τῶν βεδήλων ἱερέων τοῦ γριστο- 
μάχου συνεδρίου ἐκείνου, μὴ τῷ ἴσῳ πάθει πληγεὶς, 
ἀφίησι τὰς χεῖρας, ἄλλως ὡς Ὀξὰν k ἐχεῖνος, ὅλη 
μωρᾷ τῷ ῥύμη, καθάπερ μὴ νοῦν ὁδηγὸν ἔχω», 
ὥστε ἀποὶξ λαύόμενος πεοιγράψναι, wal εἷς γῆν 
ἀτίμως καταγαγεῖν τὴν πάντιμον κιδωτὸν ἐκεΐνην, 
xai τὸν ἐν αὐτῇ τιμιώτατον θησαυρὸν, τὸν θαυμα- 
τουογὸν ἐχεῖνον λέγω νεχρὸν, ἐκχέαι xai τὰ δει- 
νότατα ἐξυύρίσαι. ᾿Αλλ᾽ ἡ ἄμαχος τῆς κειμένης 
ἰσχὺς θχαυματουργεῖ κἀνταῦθα παράδοξον. Καθάπερ 
γὰρ τοῦ κινήσαντος ὀργάνου τὰ βέλη διίστανται, otc 
ἂν ἐπέλθο: πηγνύμενα οὕτως αἱ βέδηλοι χεῖρες 
ἐχεῖναι ὁμοῦ τε ἔφθαταν χατὰ τοῦ ἱεροῦ σχίμπο- 
ὃος, xai τοῦ βάλλοντος οὐκέτ᾽ ἦσαν, ἀλλ’ ἔμειναν, 
ὦ τοῦ θαύματος ! ἐμπαγεῖσαι τῷ σχίμποδι- καὶ 
τοῖς ὁρῶσι τὴν τῆς πονηρᾶς τόλμης χαινὴν στη- 
λιτεύουσαι δίχην. ὋὉὋ δὲ πολέμιος ἄχειρ ἐδείκνυτο, 
ἐξ αὐτῶν ἀγχώνων τὰ ἄδιχα βέλη ζημιωθεὶς ἐκεῖνα, 
ἐλεεινὸς τοῦ πάθους, ἄηλιος τῆς συμφορᾶς. "Hv 
43p ἰδεῖν θέαμα χαινὸν, τὰς μὲν χεῖρας παραδόξως 
τοῦ σχίμποδος ἀπῃωρημένας, xal θερμὸν ἐχρεούσας 
αἷμα" τὸν ὃὲ πρὶν τολμητὴν ἐκεῖνον κατὰ γῆς 
τραυματίαν, αἵματι πεουρμένον, ἐῤῥιμένον | ὥσπερ 
τι πτῶμα δαχρύων ἄξιον, ἄνθρωπον δίχα χειρῶν 
αὐτὰς μὲν ὁρῶντα πρὸ ὀφθαλμῶν, τὴν Ob πρὶν σὰν 
φυΐαν χαθάπαξ ἀπειρηχότα, xai μήτε θαῤ ῥοῦν: 
ζητῖῆται τὰς χεῖρας, καὶ αὖ τῇ τῶν μελῶν συγγενεῖ 
πρὸς τὴν χίτη τιν τυραννούμξνων. 


non audentem manus requirere, simulque ipsas requirendi desiderio oh membrorum cognationem 


excruciatum. 
At discit per ea, qua passus fuerat, jacentis vir- 


᾿Αλλ᾽ ἐπιγινώσχει δι’ ὧν πέπονθε τῆς χειμένης 


Ant Bellerini note 
(k) Cod.o Z&v : '022» autem pro Ὀζά habet et edit. Ald. 


ι() lta codex tum hic, tum alibi. 


458 


SERMO IN DORMITIONEM D. V. MARLE. 


154 


τὴν δύναμιν. Ἡρόσεισι τοίνυν ἱκέτης ἐλεεινός" προσ- A tutem... Miser ergo accedit supplex : semet ad pe- 


πίπτει τοῖς -τῶν- ἀποσκόλων  moclv* ἀντιδολεῖ, δεῖ-- 
.--πῖι θερμῶς, πηγὰς δαχρήων ἀφίησι, χηρύττει τοῦ 
Χριστοῦ μου τὴν δύναμιν, δοξάζει τὰ μεγαλεῖα τῆς 
ἐκείνου Μητρὸς, ἔξαρνος γίνεται τῆς πάλαι χαχο- 
δόξου θρητχείας. xal ἀντὶ τούτων ἀποχαταστῆναι 
αὐτῷ τὰς χεῖρας, τὸ μέγα αἰτεῖται τῶν ἀνθρώπων 
ὄργανον. Ἐπεὶ δὲ παροφθῆνα! οὐχ ἦν τὴν ὁμολο- 
γίαν εἰσφέροντα, χαὶ διὰ τοῦτο πληγέντα, ἵνα τὸν 
σταυρωθέντα κηρύξῃ, τυγχάνει τῆς δεήσεως εὐχῇ 
μὲν τῶν ἀποστόλων, δυνάμει δὲ τῆς ἐχφερομένης" 
xal οἷον τοῦ σχίμποδος αἱ χεῖρες ἐχπετασθεῖσαι, 
τῷ συγγενεῖ τὴν τάξιν ἔσωσαν σώματι, χαὶ γέγονεν 
ἄρτιος ψυχὴν xal σῶμα ἐχεῖνος ὁ ἄνθρωπος, xai 
οὕτω χαίρων Duet καὶ μεγαλύνων τὴν Πάναγνον. 
Τῷ δὲ ἰχθέντι τούτῳ φύλλον ἐγχειρίζουσιν οἱ ἀπό- 
στολοι τοῦ θαλλοῦ, ὅν τῇ [Ιαρθένῳ παρέσχεν ὃ ἀἄγ- 
γξλος, καὶ ἰατρὸν, χειροτονοῦσ:ι τῶν ἐχτυφλωθέντων 
Ἑ ὁραίων ἐκείνων καὶ τῆς ὑγιοῦς χήρυχα πίστεως, 
Ὃ δὲ σώζει xal ἄμφω’ ἱᾶται μὲν τῷ φύλλῳ τοὺς 
πληγέντας, εἰ καὶ τυφλοὶ διέμεινα, τὴν ψυχήν" τὴν 
δὲ ἀληθῖ, δόξαν σεσίγηχεν οὐδέποτε. 


ΚΖ. "Ἔχαιρον οὖν οἱ νεχροπομοὶ τῇ xatvoto- 
μίᾳ τοῦ θαύματος, χαὶ τοῖς ὕμνοις ἄλλους ἐπιχρο- 
τοῦντες, φαιδοότεροι τὴν ἐπὶ τὸν τάφον ἐχώρουν. 
Γεθσημανὴ τοιγαροῦν αὐτοὺς ὑποδέχεται, xxi ὁ τάφος 
τὸν ἱερὸν ἐκεῖνον ἐζήτει φόρτον. Οἱ δὲ χαταθέντες τὸ 
πανάγιον ἐχεῖνο χειμήλιον τὴν ὑστάτην ἐπᾷδουσι δο- 
ξολογίαν. Εἶτα τὸν ἄσηπτον θησαυρὸν, τὸ θαυμαστι- 
xbv σχεῦος, τὸ οὐράνιον χρῆμα ὑπὸ γὴν χρύπτου- 
σιν, ὃ καὶ οὐφδανῶν ὑπέρτερον. 


Ἐπεὶ ὃὲ πάντα διήνυστο μεγαλπρεπῶς, χαὶ ὡς 
ἀπήτει τὰ xav' αὐτὴν, xxl τὰ τῆς ἐχφορᾶς χαὶ τῆς 
ταφῆς εἰκότως ἀφωσίωτο τῇ Μητρὶ τοῦ 0:55, ἐμέ- 
pvrto μὲν οἱ καλοὶ τῶν λαμπρῶν ἐχείνων διάχονοι 
xxl λειτουργίας ἄλλης τῆς τοῦ χηρύγματος. ᾿Αλλ᾽ 
οὔτε ὁ πόθος χαὶ τὸ περὶ τὴν πάναγνον ἀποστῆναι 
ἐπίτρεπε σέύας, xai ἱεραί τινες ἄνωθεν ὑμνῳδίαι» 
χαὶ ὑπὲρ τῆς πολυυμνήτου δόξα ἀσίγητος μετὰ τι- 
νος ὑπερφυοῦς εὐωδίας αὐτόθι xal εἰς τρίτην χατ- 
εἴχον αὐτοὺς μεῖζον 7, ταῖς σειρῆσιν ὁ μῦθος δίδωσι 
τῶν παριόντων χαταχρατεῖν. Θεία δὲ πάντως xai 
τοῦτ᾽ ἦν οἰχονομία, ἵνα χαὶ ἄλλου μυστηρίου γέ- 


des apostolorum prosternit ; exorat, vehementer 
obtestatur, lacrymarum rivos effundit, praedicat 
Christi mei virtutem, magnalia Matris ejus effert ; 
pristimz prava superstitioni nuntium remittit ; 
atque horum gratia ut sibi manus, magnum illud 
hominibus presidium, reddantur, enixe rogat. 
Quandoquidem autem despiciendus non erat, qui 
confessionem offerebat, et qui ideo percussus fue- 
rat, ut crucifixum predicaret, intercessione apo- 
stolorum, ac virtute illius,qua efferebatur, voti fit 
compos ; ac manus a lectulo veluti avolantes,suum 
cognato corpori ordinem sartum tectum reddide- 
runt, animaque simul homo ille et corpore sanus 
effectus est, et sic gaudens ibat ac purissimam ma- 


B gnificans. Postquam autem sanitati restitutus est, 


apostolifrondcm ei traddunt germinis,quod angelus 
Virgini exhibuerat, et eum tum medicum consti- 
tuunt illorum Hebraeorum, quibus ademptus visus 
fuerat, tum sans fidei praeconem. Ipse porro 
utrumque re ipsa prestat : et frondis quidem ope 
medetur percussis, utcunque isti inanima caecitate 
permanserint; veram autem doctrinam nuquam 
silentio pressit. 

XXVII. Qui ergo deducebant cadaver, novo hoc 
prodigio latabantur, atque hymnis alios adjicien- 
tes hymnos, alacriores viam δὰ sepulcrum usque 
percurrebant. Hinc eos excipit Gethsemane, et 
tumulus sacrum illud pondus sibi poscebat. Hi! 
autem purissimum illud cimelium reponentes, 
postremas ei laudes persolvunt. Deinde incorru- 
ptum thesaurum, vas admirandum, coeleste illud, 
quod colis ipsis est sublimius, sub terra recon- 
dunt. 

Postquam autem omnia summo cum honore, οἱ 
pro illius dignitate, peracta sunt, et quie pertine- 
bant ad funus ac sepulturam, prouti Dei Genitrici 
conveniebat, rite sunt expleta, preclari rerum 
harum illustrium ministri utique ad elterum eo- 
rum munus, praedicationis videlicet, animum con- 
verterunt. At neque amor, neque reverentia erga 
purissimam illam permittebant,ut inde avellerentur 
et celestes quidam sacri concentus, ac non inter- 
missa laus illius omni honore dignissimwe simul cum 
mira cujusdam suavitatis fragrantia, melius sane 
ac in Sirenibus vim detinendi pretereuntes com- 


νωνται ἐπόπται, χαὶ πιστοὶ χήρυχες τοῦ φανέντος, ὃ ἢ miniscantur fabule, illos ibidem ad tertium usque 


νῦν ὁ λόγος ἐρεῖ. 


diem retinuere. Verum et id divino prorsus est 


numine factum, ut alterius quoque mysterii spectatores fidelesque portenti illius praecones forent, quod 


enarratura nunc oratio est. 

KH'. Βραδύνει τις τῶν ἀποστόλων, xal ἄμοιρος 
υἵνετα! τῆς περὶ τὴν ταφὴν ἐχείνην διακονίας. Εἶτα 
φθά σε! τῆς τρίτης ἐπιστάτης ἡμέρχς᾽ μανθάνει 
τὴν διαέσιον τῶν συναποστόλων συνέλευσιν" μυεῖται 
τὰ παράδοξα ἐχεῖνα χαὶ πράγματα χαὶ μελῳδή- 
ματα, xal πάντα ἐχδιδάσχεται, οἷα κατὰ τὴν ἱερὰν 
ἐξέδη τελετήν. Ὡς δὲ οὐράνιά τινα xal ὑπερφυᾶ 
διαχηόσειει τὰ πραχθέντα, ἐχπλήττεται μὲν, χαὶ 
θαυμάζει, ἀλγεῖ δὲ, ὡς εἰκὸς, xal λύπηρὸν οἴεταί 


XXVIII. Procrastinat apostolorum quidam, at- 
que adeo exsors manet funerei illius ministerii, 
Illucescente dein tertia die advenit : audit de 
coapostolorum per ethera in eumdem locum ad- 
ventu: discit de miris illis tum factis tum 
concentibus, atque omnia docetur, quecun- 
que in sacra illa pompa evenerant. Ubi autem 
celestia quadam ac praeter natura leges mira pa- 
trata audivit, percellitur ipse et obstupescit; tum 


155 ISIDORI THESSALONICENSIS 156 


vero: uí res ferebat,dolet, acerbumque habet quod A τὸ cuu6xv, xal σφόδρα πλήττεται τὴν καρδίαν͵ 
sibi evenerat, et intimo corde tristatur vehemen- ὅτι μόνος καθυστέογσε, μόνος οὐχ Ζῥίωτο.καὶ ἰδεῖν 
ter, quod solus tardius venerit, solus haud dignus τὴν πάντιμον τελευταῖον, x21 ἀποδοῦναι τὰ i£: 
effectus fuerit, qui et illam summe venerandam ριχ, xai τῆς θέχλς τῶν θαυμασίων τυχεῖν qaóvoc 
postrema ea hora videret, supremumque illi vale ἐνταῦθα τῆς περὶ τὴν ἐχφορὰν τοῖς φίλοις οὐχ 
diceret, et aspectu tot mirabilium frueretur : 5801158 ἐχοινώνησε λειτουργίας, ᾽Αλλ᾽, ἐπείπερ ἀπελείφθη 
ibi funebris ec»remonia; cum dilectis sociis parli- τῶν παραδόξων ἐχείνων, τῷ τάφῳ προσελθεῖν a- 
ceps non exstiterit. At vero, quandoquidem stu- τεῖται τῆς μαχαρίας, xal τὸ χάλυμμα ἐκ μέσου t 
pendis illis non affuerat, hoc saltem rogat, ut ad μένων, ἰδεῖν τὸν νεχρὸν, xal περιπτύξασθαι, κεὶ 
beato illius sepulcrum sibi liceat accedere, amo- προσχυνῆσαι, xal οὕτω τυχεῖν παραμυθίας ἐνόμιζεν 
ventibusque eis operculum, cadaver illud intueri, ἐπὶ τῇ συμφορᾷ, τῆς τε ἀνίας τὸ πλεῖστον περιαι- 
et amplecti,et adorare; hoc enim pacto etaliquod ρεῖσθαι, xai τὴν τῆς βραδυτῆτος ὑποχωρεῖν ἀδο- 
sibi in calamitate solatium ΡΥ ΘΒ ΓΙ, plurimumque — £(av. Ot οὖν συμμῦσται πεισθέντες, συνήλγησαν γὰ; 
auferri meroris, οἱ tarditatis ignominiam quo- πάνυ περιαλγοῦντι τῷ φίλῳ, εὐχὰς ἱχετηρίους τῷ 
dammodo depelli posse arbitrabatur. Symmyst; θεῷ τε ἀνέπεμψαν xai τῇ ἐκείνου μητρί. Καὶ μετὰ 
itaque morem ei gerentes (quippe qui dilecto socio B τοῦτο, γυμνὸν τοῦ χαλύμματος τὸν τάφαν πεποιηχό- 
admodum dolenti condolebant), supplices et Deo “τες, τὸν νεχρὸν, ὦ τοῦ θαύματος  εὔρισχον οὐδαμοῦ, 
et Matri ejus preces effuderunt. Cum vero oper- Οὐδὲ γὰρ νεκρὸς ἦν ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς, οὐδὲ γῇ wa! 
culum dein e sepulcro amovissent, o portentum ! τάφος καλύπτειν εἶχεν ἐπὶ μαχρὸν τὸ τὸν ἀχύρητον 
cadaver nequaquam invenerunt. Non enim mor- χωρῆσαν χαινότατον σχεῦος" διὰ τοῦτο ἀφίησι μὲν͵ 
tuus erat fons vite ; neque humus ac sepulcrum ἅτε μὴ ἐκείνῃ τὰ χάτω χαάλληλα' ἄνεισι δὲ ὑπερ- 
diu tegere vas illud prorsus novum poterat, quod φυῶς, ἔνθα ὁ συγγενὴς αὐτῇ παρεσχεύαστο χδρρυς͵ 
incomprehensibilem in se comprehenderat ; atque idcirco cam dimittit, utpote cui infima heec nulla- 
tenus consentanea essent. Ipsa porro mirandum in modum eo ascendit, ubi congruus illi paratus locus 
fuerat. 

XXIX. Fertur porro ct alia traditio (quam qui- K0'. Ἔχει δὲ xai λόγος, ὃν τοῖς πιστοῖς οὐ 
dem incredula ἃ fidelibus aure excipi cietera pu- συγχωρεῖ διαπιστεῖν τὰ χατὰ τὴν πάναγνον, ὡς 
rissime magnalia neutiquam permittunt), hanc ἄρα τεθέαται τοῖς ἀποστόλοις μετὰ τὴν ἱεράν τα- 
scilicet, postquam sepulcro tecta jam fuerat, οἱ φὴν, πρὶν ἢ τὸν βραδύναντα ἐπιδεδημηκῖνχι, μέλα 
antequam is, qui serius accurrit, advenisset,visam λαμπρῶς εἰς οὐρανοὺς ἀνιοῦσα, xal μετὰ δόξης 
fuisse apostolis ad crxelos splendidissime ascenden- (1 ἀγγελικῆς ὑπὲρ λόγον προερχομένη. xal dópY xou 
tem, interque angelicos honores mire procedentem τὸν àioa πληρώσασα εὐωδίας. Σαφῇ δὲ τούτῳ τὴν 
atque aerem ineffabili implentem fragrantia. Et ἀπόδειξιν δίδωσι καὶ ἡ τοῦ τάφου χένωσις. 
huic quidem fama luculentam fidem illud etiam facit, quod vacuum dein sepulcrum fuerit inven- 
tum. 

Aliud insuper enarratur, quod et facto ipso evi- "Et: 9b λέγεται xal ἄλλος ἐναργέστατος xai αὐ- 
dentissime confirmatur, totam prorsus corporis τὸς, ἐγγραφῆναι τῷ τάφῳ ὅλον δῆτα τὸν τύπον τοῦ 
illius purissimi figuram sepulcro impressam esse, σανάγνου éx:ivou σώματος. χαὶ χαθάπερ ἐχ δια- 
ac seulptili veluti opere designatum clarissime γλυφῆς τινος ἀριδηλότατα ἐξειχονίζεσθαι τὸν τόπον, 
cerni, quantum qualemve locum tabernaculum il- ὅσον xal oiov 1; τοῦ θείου σχήνους ἐπέσχε κατάθε- 
lud divinum ibi depositum occupaverit,ut scilicet, σις, ἐμοὶ δοχεῖ, ἵνα τὴν ποὸς τὸν Σωτῆρα κἀνταῦθα 
quemadmodum mihi videtur,in hoc quoque puris- σώσῃ χοινωνίσν ἡ πάναγνος. Ka! ὥσπὲρ ὃ δεσπο- 
sima illa similitudinem cum Salvatore gereret ; τιχὸς τάφος ἐχεῖνος τὰ ὀθόνια διετήρησε μόνα, οὕτω 
et sicut in Dominico illo sepulcro solarelicta sunt καὶ ὁ τῆς τοῦ Κτίστου Μητρὸς τάφος, τὸν ἐγχοιλαν- 
lintea, ita et in Genitricis Conditoris sepulcro sola θέντα μόνον τύπον ἀντὶ τῶν ὀθονίων φέρῃ" πρὸς 
pro linteis impressa servaretur imago : tum etiam δὲ xal ὅπως τῆς λεγομένης xai πιστευομένης περὶ 
ut ipsius assumptionis, quce narratur et creditur, αὐτῆς ἀναλήψεως λαμπρὰν ἀεὶ παρέχῃ τὸ μνῆμε 
prieclarum. perenniter testimonium ipse tumulus D τοῖς ὁρῶσι τὴν μαρτυρίαν, oiov δὴ xal τῶν ἱερῶν 
intuentium oculis objiceret,non secus ac sacrarum τῆς πολυυμνήτου δαχρύων ἐς δεῦρο φέρει τοὺς κπ' 
quoque laudatissiime illius lacrymarum impressa ποὺς ὁ τὸν Σωτῆρα δεξάμενος σινδότι νεκρὸν ἐν 
signa etiamnum praefert (o portentum !) lapis ille λισσόμενον, ὦ τοῦ θαύματος ! σεδάσμιος λίθος, ὅς ἀπὸ 
venerandus, qui mortuum Salvatorem sindone in- τε τῆς ὄψεως xal ἁφῆς τρανὴν ἡμῖν τὴν τῶν δα- 
volutum excepit, quique nostris et oculis et tactui χρύων εἰκόνα διασημαίνει. 
manifesta lacrymarum signa exhibet. 

XXX. Et sane par omnino erat, ut (quod circa Λ΄, Ἐχρῆν γὰρ, δι’ ὧν τὸ ὕψος ἔδει μηνύεσθαι 
citeros sanctos factum novimus) nihil eorum ἀ6- τῆς Πανάγνου, μηδὲν χατὰ τοὺς λοιποὺς διαῤῥεῖν. 
cideret,quie ad testandam purissimiw celsitudinem Αλλὼς τε χαὶ οὐδ' ἂν ἦν ἀχόλουθον πιστευθῆναι 
opportuna forent. Prosertim vero cum nullatenus μὲν ἡμῖν τῶν λοιπῶν ἁγίων τὰ ἱερὰ σώματα 
consentaneum esset, αἱ ad sanclificalionis nostra ἁγιασμοῦ ἕνεχεν, τοῦ δὲ γε πάντων ἀγιωτάτου» σώ- 





. τῇ "or" OF" 


- ἔγωγε 


151 


SERMO IN DORMITIONEM B. V. MARLE. 


158 


ματος ἐκείνης je ἴχνος ἢ τύπον, ἢ τι τῶν ἐχεί- A presidium caeterorum quidem sanctorum sacra 


-“δχιαγρχφούντων, μηδὲν περιλελεῖφθαι δι’ ἴσην 
αἰτίαν. Οἴμαι δὲ, καὶ ἵνα τὸ περιὸν εἰς ἁγιαστιχὴν 
δύναμιν τῆς πανάγνου διαδειχθῇ, διὰ τοῦτο xal τῶν 
ἀχράντων ἐκείνων μελῶν εἰς ἡμᾶς οἱ τύποι μόνοι 
παρέμειναν, ἅτε δὴ τοῦτο δυναμένων ; μᾶλλον δὲ 
χαὶ πλίον τῶν τοῦ ἱεροῦ ἐχείνης λειψάνου τύπων, 
ὅπερ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἁγίων ὅλον τὸ λείψανον. 


corpora nobis concrederentur, virginei vero hujus 
corporis, omnium sane sanctissimi, nec vestigium 
nec imago nec quidpiam aliud eam adumbrans in 
eumdem finem relinqueretur. Arbitror autem ,ideo 
etiam immaculatorum eorum membrorum figuras 
tantummodo ad nos usque remansisse, ut potior 
ad sanclificandum vir tui purissima ostenderetur, 


cum videlicet palam fleret, illud ipsum, quod integra aliorum sanctorum pignora prestant, id ipsum, 
immo vero etiam plus posse sola sacrarum ejus exuviarum vestigia. 


KA'. ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ τῆς ἁγίας ἂν ἐκείνης elxóvoc, ὡς 
οἶμαι, τὰ τοιαῦτα δήπουθεν εἰκονίσματα, 
λέγω δὲ τοὺς θείους τύπους, φέρειν εἶχεν ἡ γῆ, εἰ 
γε μὴ καὶ ὁ Ἡλάστης καὶ Υἱὸς αὐτῆς πολυειδοῦς 
ἕνεχεν ὠφελείας τοῖς κάτω τὴν οἰχείαν ἐκείνην καὶ 
θείαν ἐδωρήσατο μορφήν. Λὐγάρψ, ὃς ᾿Εδέσσης 
ἡγεῖτο, τὸν ἀτίμητον ἐκεῖνον ἐμπιστευθῆναι 
ἀχούομεν θησαυρόν. Ἵνα τοίνυν μὴ τῷ Υἱῷ τῶν 
ἴσων ἀπολίπηται χάνταῦθα ἡ ὑπεράμωμος Μήτηρ, 
διὰ ταῦτα xal γῇ συγκεχώρηται τὰς ἱερὰς ἐχείνας, ὡς 
ἐΐρηται, θησαυρίζειν σφραγῖδας. 


Ἐπεὶ xai χατὰ πολλὰ ἂν ἴδοι τις ἄλλα τῳ Κτί- 
στῃ τὸ ἐμφερὲς σώζουσαν τὴν πανάχραντον. Καθά- 
πὲρ γὰρ ἐκεῖνος ἔπιε μὲν τὸ τοῦ θανάτου δι’ ἐμὲ 
ποτήῤιον, οὐ χατὰ τοὺς λοιποὺς δὲ τῶν νεχρῶν, 
μόνιμον, ὡς εἰπεῖν, οἰκίαν τὸν τάφον ἔχτήσατο, 
ἀλλὰ, τὸ προσῆκον αὐτῷ καταγώγιον ἐπιζητήσας, 
ἀνέστη" οὕτω xal d τοῦ Δημιουῤγοῦ Μήτηρ ὑπὸ 
q475» μὲν ἦλθεν, ἅμχ τε ἐχεῖνον μιμουμένη, τῇ τε 
ἐχείνου ψήφῳ πειθομένη, ἣν οἱ πρόγονοι πρὶν 
&xrnxóact, ἦν «à ἀληθῶς xal αὐτὴ εχ τῆς γῆς, 
εἰ xai μηδὲν τι γήϊνον χατὰ διάνοισν ἔφεοεν᾽ ἀνέστη 
δὲ, xai εἷς οὐρανοὺς ἀνέπτη, ἔνθα xal ὁ ταύτης 
Υἱός. Καὶ ὥσπερ τριήμερος ἐχείνη f ἐγερσις, πα- 
ρχπλησίως τὸν σον ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν ἐτήρησε 
καὶ αὐτή" xai χαθάπερ dj τοῦ Δεσπότου ἀνάστασις 
σαφῆ μὲν ἡμῖν τὸν ἀριθμὸν ἐγνώρισε τῶν ἡμερῶν, 
ὅτι τριήμερος, ἔχρυψε δὲ τὴν ὥραν" τὸν αὐτὸν 
τρόπον χαὶ ἐπὶ τῆς τοῦ Θεοῦ Μητρός. 


AB'. τι δὲ xal τὸν «02 φοίνιχος κλάδον, ὃν δι’ 
ἀγγέλου τῇ μαχαρίᾳ, χαθάπερ ἔφημεν, πέπομ- 
φεν ὁ Θεὸς, πρὸς ταύτην ἂν οἶμα: τὴν εἰκόνα τοῦ 
Σωτῆρος φέρειν, Καθάπερ μετὰ χλάδων οἱ τῶν 
*B6paiov παῖδες, τὸ τῆς xaxlag ἄδολον πλῆθος ἐχεῖνο, 
τῷ Σωτῆρι ὑπήντων, ψελλιζούσῃ τε γλώττῃ τὸν αἶνον 
καὶ τὸ ciae χατήρτιζον᾽ xal ὡς ἐχείνοις ἐνῆν, δι᾿ 
ὧν ἐποίουν, νικητὴν τοῦ θανάτου τὸν Δεσπότην 
ὑπέφχινον' οὕτω δὴ τῷ πάσης Gpovty χαχίας ἀγ- 


XXXI. Verum, ut mihi quidem videtur, ne ejus- 
modi quidem sancte illius imaginis vestigia, divi- 
nas inquam illas figuras, suscipere terra potuisset, 
nisi prorsus Creator quoque ac Filius ejus, multi- 
plicis emolumenti ergo, propriam illam divinamque 
figuram terrestribus dono dedisset. Siquidem Ab- 
garo,qui Edessa principatum obtinebat,pretiosum 
illum audimus commissum fuisse thesaurum. Ut 
ergo ne in hoc quidem purissima Mater dissimilis 
Filio esset, propterea hoc etiam datum est terre, 
ut sacra illa signa, velut thesaurum quemdam, ut 
dictum est, penes se reconderet, 

Et sane etiam quoad alia plura pervidere quis 
poterit, Immaculatissimam cum Creatore similitu- 
dinem servasse. Nam quemadmodum ille bibit qui- 
dem propter me poculum mortis, nontamen instar 
aliorum mortuorum stabilem,ut ita dicam, domum 
sepulcrum sibi habuit, sed ut congruam quzreret 


( sibi sedem, resurrexit ; sic etiam Conditoris Mater 


D 


terram utique subiit, tum ut Filium imitaretur, 
tum etiam ut illius pareret sententie (24). quam 
olim protoparentes audierant, quippe qua et ipsa 
vere e terra erat, etsi nihil terrenum secundum 
animum gereret ; verumtamen resurrexit, et in 
celos, ubi erat et Filius ejus, avolavit. Et quem- 
admodum resurrectio illa tertia die contigit 
eumdem perinde dierum numerum et ipsa serva- 
vit; οἱ sicut Dominica resurrectio aperte utique 
nobis prodidit dierum numerum, tertium videlicet, 
altamen horam occuluit; eumdem in modum et 
Dei Matri factum est. 

XXII. lllum insuper palmw* ramum, quem per 
angelum beato illi, uti diximus, Deus misit, ima- 
ginem puto referre Salvatoris. Quemadmodum sci- 
licet pueri Hebreorum, turba illa malitie expers, 
cum ramis Salvatori occurrebant, οἱ balbutiente 
lingua laudes persolvebant, prestabantque obse- 
quium, et prouti poterant perea, que gerebant, 
victorem mortis Dominum proclamabant ; ita sane 
etangelo abomnimalitia puro, innocentiumillorum 


Ant. Ballerini note. 


(24) Sententiam hanc refert liber Genesis (ri, 18): 
Donec revertaris in. terram, de qua sumptus es, quia 
pulvis es, et in pulverem reverteris. Quocirca subdit 
auctor : Quippe et ipsa vere e terra erat. At ne quis 
putaret, Virginem beatam illius quoque participem 
exstitisse reatus, qui morlis causa fuit, propter 
quem scilicet gratuito immortalitatis munere hu- 
manum genus exspoliatum est, protinus idem au- 


ctor subdit : Quanquam nil terrenum secundum men- 
tem Virgo gereret. Quin imo ulterius hinc se offert 
argumentum immunitatis Virginis a primo illo 
reatu. Si enim ex Isidori sententia et Virgo eo 
vitio infecta fuisset, pronum omnino erat hoc loco 
verissimam ac potissimam causam mortis proferre, 
videlicet Virginem quoque ea animi corruptione 
tactam fuisse, quee hominem morti tradidit. 


139 ISIDORI THESSALONICENSIS . 160 


puerorum loco, ramus datus fuerat, ut eum Domi- À γέλῳ ἀντὶ τῶν ἀχάχων νηπίων ixslvuv 6. 02); 
nz afferret, perque id referendam de mortevicto- ἐγχεχείοιστο, ἵνα τῇ Δεσποίνῃ προσάξῳῃ (m), καὶ 
riam significaret. τὴν τοῦ θανάτου νίχην ὑπογράψῃ. 7- 

Sic et in hisce imaginem illam, quam diximus, Οὕτως ἣ πάναγνος ἀκριδῶς κάνταῦθα τὴν ÜnÀe- 
exacte in se purissima servavit Et par erat pro- θεῖσαν διέσωσεν εἰκόνα ἐκείνην. "ἔδει γὰρ τῷ ἀγαθῇ 
feclo, ut bona Mater in omnibus novum Filium — Mnt?! ἐφ᾽ mast τὸν — xawóv ἐκμιμήσασβα: 
imitaretur, simnlque ut hic novum quid et ab iis — Yíóv χαινὸν 6$ τι xal ἀντίστροτον χαινοτομῦ, 67 vz: 
plane diversum fieret, quia inler filios. consueto ἐνταῦθα παρά γε τὰ τοῖς χατὰ οὖσιν υἱέσι xx 
natur ordine progenitoseorumque parentes solent τοὺς τεκόντας τελούμενα, Ὁ piv γὰρ φυτ.κὸὃς συγχυω- 
contingere Fert enim natur lex, ut bonis filiis — psi νόμος τοῖς ἀγαθοῖς τῶν παίδων ἀοχέτυπον τοὺς 
optimi patres ceu exemplar proponantur; ut sci- ἀρίστους προχεῖσθαι πατέρας" ἵν᾽ ἔχοιεν ix τῆς 
licet ex diuturna experientia, que ex elapsa state πρεσουτέρας πείρας, ἣν ὁ φθάσας χρόνος ἐχορή- 
parenlibus accessit, optima quaque colligere — 73€ τοῖς τοκεῦσι, συλλέγειν τὰ χάλλιστα" — dz 
queant. Atin nova Dei Matre e contrario prorsus δὲ τῆς χυινῆς τοῦ Θεοῦ Μητρὸς τούναντίου γέγονεν 
se res habuit, et Matri novus ejus Filius in exem- ἅπαν, xai ὁ νέος ἐχείνης Yióq εἰς ἀρχέτυπον τῇ 
plar est propositus, in eamque Filii imaginem p Mri προὐτέθη, xai πρὸς ἐκείνην ἀφορῶσα τοῦ 
oculos purissima illa defigens, et colores et formam — Y*oó τὴν εἰχόνα ἢ làvx[(voc, xai ἑαυτὴν &ypowvva 
et lineamenta in semetipsam Lransferebat. Neque καὶ διεμόρφου xal διεικόνιζεν. ᾿Αλλ’ οὐκ ἔξω λόγου 
vero proter rationem id factum est. Alia enim καὶ τοῦτο. Ἵν γὰ; x40' ἕτερον xal ὑψηλὸν τρόπον 
sublimique ratione Verbum Creator ac purissimze πρωτότυπον ὄντως xai παντὸς ἄλλου πρεσδύτερον 
Filius vere prototypus et quavis re alia antiquior ὁ A«gutoo2yóg Λόγος xal Υἱὸς τῆς πανάγνου" xal 
exsislebat ; ideoque congruus servabatur ordo,  9:x τοῦτ᾽ ἐσώζετο τὸ elxóc, τοῦ ἐλάττονος ἀπό τι 
ut in inferiorem decus omne e superiore pro- τοῦ χρείττονος δεχομένου τὴν εὐλογίαν. 
flueret. 

XXXII. Quoniam (25) autem de palma paulo AT'. Ἐπεὶ δ᾽ ὁ λόγος περὶ τοῦ φοίνιχος μικρόν τι 
ante diximus, necesse esse existimo, et arboris φθάσας ἐδήλωσεν, ἀναγχαῖΐον οἶμαι τάς τε ἰδιότητας 
proprietates demonstrare, et quam iste habent δεῖξαι τοῦ δένδρου, καὶ ὅτι φέρουσιν αὖται πρὸς 
sinilitudinem cum purissima secundum meum τὴν Πάναγνον, χατά qc τὸν ἐμὸν λόγον. ᾿Επεῖ οὐκ 
judicium. Quoniam si non valde conveniens ἄν, εἰ μὴ σοωόδρα προσῆχεν αὐτῇ, τοιοῦτον εἵλγφεν 
esset ipsi, non utique talem a Deo accepisset ἐχ Θεοῦ κλάδον. 
ramum. 

Palma arbor parum quidem conversalur cum C Ὁ φοίνιξ τὸ δένδρον βραχέχ piv τῇ γῇ προσομ!- 
terra, et tantum, 4: ἴα possit necessarium ad — Aet xai τοσοῦτον, ὅσον τὴν ἀναγχαίαν ἕλχειν — ix- 
suum statum humorem attrahere. Tendit autem μάᾶάδα πρὸς στάτιν τὴν ἑαυτοῦ σπεύδει δὲ ἄνω, 
sursum, erectos producens ramos ; et ad summam — κλάδους ἰρυτενεῖς προδάλλων, xai τούτους ἐπὶ μή- 
eos altitudinem porrigit, itia ut qui videret, ad — xtezov ὕψος ἀναδιδοὺς, ὡς φθάσαι τὸν οὐρανὸν εἷ- 
calum pervenire arborem cogitare diceret. Hec πεν ἀν τις ἰδὼν μελέτην θεῖναι τὸ δένδρον. Ταῦτα 
vero manifeste effigiant sumnie laudandam Virgi- δὲ σαφῶς εἰχονίζει τῇ , πολυύμνητον, Κάχείνῃ γὰρ 
nem. Nam illa quoque pauca quidem terrestrium ὀλίγα μὲν τῶν γηΐνων ἐκοινώνει φημὶ δὲ τροφήν, 
participabat : dico autem alimentum, somnum, οἱ ὕπνον, xai ὅσα τῶν ἀναγκαίων οὕτω γὰδ τούτων 
quineunque sunt necessaria. Sic enim ha;c mode- ἄρα μετεῖχε σωφρόνως, χαὶ ὡς ἀναγκαῖον ἀνθρώ- 
ste parlicipabat, et ut necessarium est homini, ut πῳ, ὥσθ᾽ ὅτι τε ἐξ ἀνθρώπων ἢ πρύοδος αὐτῇ δεῖ- 
ostenderet quod ex liominibus orta οδί : omniaque ἔξαι, πάντα τε αὕτη φέρει τοῦ ἀνθ:ωπείου νόμου, εἰ 
fert ipsahumanzlegis,quamvis secundum animam — xai τὴν γνώμην πρὸς ἀνθρώπους οὐχ ἦν τι χοι- 
nihil eum hominibus commune erat purissima, νὸν τῇ πανάγνῳ᾽ τὰ πλείῳ δὲ xai ὅσα πρὸς λόγον 
1n pluribus autem, φα ad rationem anime spe- ἕλχει ψυχῆς, ἄνω τε πρὸς ὑψηλὰ xai ὑπὲρ οὐρανὸν 
ctant, sursum. ad sublimia etad celum ipsum D αὐτὸν διέθει τε xal διίππευε. 
pereurrebat, et quasi equo celeriter vehebatur. 

Sieul enim animalia, quze. alis. prodita sunt, Καθάπερ γὰρ τῶν ζώων, ὅσα τρέφει πτερὸν, wir 
descendunt quidem in terram, necessitatem na- εἰσι μὲν εἷς γῆν, τὴν φυσιχὴν ἀνγχην παραμν 
turie consolantia, sed semper sublimia et aerem θούμενα, τὸ δὲ ὕψος ἀεὶ xai τὸν ἀέρα ποθεῖ, καὶ 
desiderant, ef cuin liominibus converzari nolunt; τοῖς ἀνθοώποις χοινωνεῖν οὐχ αἱρεῖται' οὕτως εἷχε 
sic si habebat ad terram quidem purissima, quo- — πρὸς γὴν μὲν ἣ πάναγνος, διότι ἄνθρωπος, διὰ δὲ τὸ 
uiam homo erat ; propter modestiam autem animi σῶφρον τῆς γνώμης, πρὸς μετέωρά τε xal θεῖα. 


Ant. Ballerini note. 


(m) Poster.man.r£osavzrm. opero pretium erat, huic parlicule, quam dubie 
(23) Hujus paragraphi versionem praebeo, quam — prorsus fidei esse in Prefatione dixi, ulteriores 
Hippolytus Marracius jam vulgaverat. Neque eniin. — curas abhibere, 


161 


SERMO IN DORMITIONEM B. V. MARLE. 


162 


καὶ καθάπερ ὁ ὀφθαλμὸς ὁρᾷ piv τὰ ὁρχτὰ, ψαύει A sublimia et divina contemplabatur. Et quemad. 


δὲ οὐδενὸς. τῶν δρῶμένων dj τοῦ ὀοθαλμοῦ σὰρξ, 
“οὐδὲ τῆς τοιαύτης δεῖται τοῦ θίγεν (sic) ἀνάγχης, 
ἵνα τοῖς θεωμένοις προσδάλλῃ, ἀλλὰ χοινωνεῖ μέν 
ἢ ὄψις τοῦ προχειμένου, μένει δὲ ἡ τῆς ὄψεως ὕλη 
ἃ παράπαυστος τῶν φαινομένων᾽ τὸν αὐτὸν δὴ τρό- 
voy xal χοινωνοῦσα xal ἄμικτος τῶν τοῦ χοὸς ἔμε- 
νεν ἡ πανάμωμος. 

Πρύσεστι τῷ φοίνικ: xai ἰδιότης ἐτέρα, ἡ δὲ, 
πρόεισι μὲν τῆς γῆς ὁ φοίνιξ, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ τῶν 
δένδρων, αὐξάνε: δὲ οὐ κατ᾽ ἑχεῖνα᾽ τοὺς μὲν γὰρ 
χλάδους ἐπὶ μέγα αἴρε! μῆκος, ὡς εἴρηται, τὸ ὃ: γ8 
τῆς χορυφῆς πάχος, ὅσον ἀν τῆς γῆς ὑπερχύψας 
ἔχων φανείη, τοῦτο προσθήχης ἄμοιρον ἡστινοσοῦν 
μένει διατηρῶν " xal τοῦτο δὲ πρὸς τὴν πάνα- 
(vov τοῦτον οἶμαι σχιαγραφεὶν λόγον" 'H Παρθένος 
προῖνλθε μὲν τῆς ἰδίας μητρὸς, ὥσπερ ἄνθρωπος, xal 
διὰ τοῦτο τὸ ἀρχαῖον πάχος, λέγω δὲ τὴν προγονικὴν 
ἁμαρτίαν, μέθ᾽ ἧς ἐγεννήθη. ἤντε ἀχουσίως εἴληφε, 
διαφυγεὶν τε τρόπος ἦν οὐδεὶς, οὐδὲ ὑπερύόῆναι" 
περὶ ἧς xal ὁ θεὶος φιλοσοφεῖ Δαδὶδ, ᾿Εν ἀμαρ- 
τίαις, φάσχων, ἐχίσσησέ ps ἡ μήτηρ μον. Ταύ- 
τὴν δῆτα xai μόνην ἧκεν εἰς βίον φέρουσα, xxi 
τῷ γένει δεικνῦσα' παχύτητος δ᾽ ἑτέρας οὐτινοσοῦν 
δηλαδὴ ῥύπου παντάπασι μεμένηχεν ἀνεπίδεχτος" 
xai οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ xai τὸν πατρῷον ἐχεῖνον 
xai ὀλέθριον ἑαυτῆς ἀπέῤΓῥιψε xAnpov* χαθ᾿ ὃ δὴ 
χαὶ ταυτησὶ περιεγένετο τῆς εἰχόνος. Ὃ μὲν γὰρ 
φοίνιξ οὔτε ὅ κυνθεὶς ἔδειξε περὶ τὴν χορυφὴν, 
ἀποτίθεται πάχος, οὔτε οὔπερ ἔσχεν ἐξαρχῆς, ἔλατ- 
tov πεποίηχεν οὐδεπώποτε. Ἢ δὲ μαχαρία, οἷον 
ὑπὲρ πᾶσάν τε οὖσα tixóva ἀπείρῳ τε τῷ μέτρῳ, 
xai αὐτὸ ὑπερθᾶσα τὸ γένος, ἔσπευσε xai τὸ ἀρχέ- 
q0vov πάχος, φημὶ δὲ τὸν ἐχεῖνον ᾿Αδαμαῖον ὁλ:- 
σθον, ἀπούαλεῖν τε xal ἀποξέσαι, χχὶ τὸν ἀνδρι- 
άντα, τὸν ἄνθρωπον λέγω, οἷον ἐχάλχευσεν ὁ 
Δημιουργὸς, στίλόοντα — xal λαμπρὸν ἀποφῆναι" 
χαὶ ττ δὴ τούτου παραδοξότερον, ὅτι οὐ μιχρὰν εἴ- 
Àeto σχεῖν κάθαρσιν, xal οἷα ἄν αὐτῷ μόνῃ γένοιτο 
ἱχανή" ἀλλὰ τοσούτῳ χαθαρότητος βάθει προσομι- 
λῆσαι διηγωνίσατο, ὅτῳ χαὶ ἄλλοις ἐχχέχι δεδύνη- 
ται, ῥύπον τε ἀποχλῦσαι δι’ αὐτοῦ τὸν παχύτατόν 
τε καὶ μιαρώτατον, 

ἹΙρὸς τούτοις δέ xal ὁ τοῦ φοίνιχος χαρπὸς, ὅτα 
ἐμὲ νομίζειν, τὸν καινὸν ζωγραφεῖ τῆς παρθενίας 
Υἱόν. Καθάπερ γὰρ ὁ τοῦ δένδρου τούτου καρπός 
ἐστι μὲν τὴν τε (pav λαμπρὸς, καὶ τὴν γεῦσιν 
ἡδὺς ὑπὲρ τοὺς λοιποὺς, ὃ δὲ ἔνδον χαλύπτει, πάνυ 
πῖφυχε (sic) στεῤῥὸν καὶ συντριόῆς σχεδὸν ἀνώτε- 
ρον. οὕτω δὴ καὶ ὁ ἐμός Χριστὸς, ὁ τῆς Παρθένου 
καρπὸς τὸν μὲν ὁρώμενον γλυχὺς καὶ ὡραΐος, ὡς 
ἥκιστά γε τῶν ἁπάντων οὐδεὶς, τὸ δὲ νοούμενον 
ἰσχυρόν παντὸς ἐπιχρατέστερος χαὶ στεῤῥότερος, 
χαὶ αὐτὴν πλουτῶν τὴν ἀπάθειχν. Ὅ δὴ καὶ ὁ 
προφήτης Δαδὶδ αἰνιττόμενος, οἶμαι, Alxatoq ὡς 
φοίνιξ, εἶπεν, ἀνθήσει, δίχαιον μὲν τὴν Παρθένον 
ὀνομάζων ἐζόχως, ἄνθος δὲ τὸν ἐξ αὐτῆς, ὅν ἔφην, 


3! Psal. p, 7, !* Psal. xc. 13. 


modum oculus videt quidem visibilia, nihil vero 
eorum,qua videntur,attingit oculi caro, nec hujus- 
modi taugendi necessitate illi opus est ad. viden- 
dum : sed participat quidem visus objectum, ma- 
net autem materia visus absque eo quod attingat 
res visibiles ; eodem modo Immaculatissima et 
participans et immista a terrenis manebat. 

Adest palma et alia proprietas ; est autem hac: 
producitur quidem ρα} ἃ de terra,quemadinodum 
et reliqui arbores ; crescit autem non sicut illo ; 
nam ramos quidem ad magnam extollit longitudi- 
nem, ut dictum ,est, sumniitatis autem tramite 
crassitiem, quam tunc habet, cum de terra pro- 
ducta apparuerit, hanc conservat cujuscunque 
additionis expertem; et hoc autem ad purissimam 
hanc habet, ut arbitror, rationem imaginis. Nata 
est quidem Virgo ex propria matre, sicut homo : 
et ideo antiquam crassitiem,dico autem peccatum 
originale, cum quo nata fuit, et quod invito acce- 
perat, nullo modo poterat evitare nec transgredi: 
de qua et divus David philosophavit dicens: In 
peccatis concepit me mater mea ?*!, Hoc igitur solum 
in hanc vitam edita tulit,ostendens humano generi: 
alterius vero crassitiei, cujuscunque videlicet 
inquinamenti prorsus incapax mansit. Nec solum 
hoc, sed illam quoque paternam et perniciosam 
soitem abjecit a se, sicut etiam hanc imaginem 
superavit. Nam palma nec illam, quam, cum orta 
fuerit, monstravit circa summitatem, deponit 
crassitiem, et illam, quamab initio habuit, mino: 
rem fecit unquam (sc. nunquam). Beata autem 
Virgo quasi supra omnem exsistens imaginem 
infinito intervallo ipsumque genus superans, pro- 
peravit ad illam antiquam crassitiem, Adami, in- 
quam, lapsum abjiciendum,statuamque,'hominem 
inquam, quem Opifesx' fabricavit, splendidam 86. 
nitidam ostendendam ; et quod admirabilius est, 
quia non parvam voluit habere purgationem, et 
qua ipsi soli sufüceret ; sed cum tanta profundita- 
te puritatis conversari conata est, ut aliis quoque 
effundere potuerit,sordesque expurgare per ipsam 
crassissimas ac scelestissimas. 

Ad hec autem fructus quoque ipsius palme, ut 
ego arbitror, novum Virginis Filium figurat. Sicut 
enim hujusce arboris fructus est quidem pulchri - 


D tudine splendidus, et gustu dulcis plus quam alii: 


quod autem intus operit, valde; solidum est, et 
quasi infrangibile : sic etiam meus Christus, Vir- 
ginis fructus, aspectu quidem dulcis et speciosus, 
ut nemo omnium alius ; intellecta autem omni 
forte validior ac solidior, est, et ipsam possidens 
impassibilitatem. Quod jam et David propheta 
innuens, ut ego puto, Justus,dixit, tanquam palma 
ftorebit *, justum egregie vocans Virginem : florem 
autem ex ipsa natum,ut dixi, dulcissimum Jesum, 
sicut etiam Salomon de ipso Christo. Ego, inquit, 


163 


intus, non est impassibilis, non propterea sermo 
aberrat ; neque enim in creaturis inveniri potest 
divina et impassibili nature imago omnino 
similis. 


Adhuc etiam et qui voluerunt a mundo secedere 
et alta philosophari, Deumque alloqui, quantum 
homini est possibile, illum locum ad habitandum, 
ut audimus,elegerunt, qui palmas producit ; qua- 
rum fructus quidem non parvo erat ipsis solatio . 
rami autem opus erant, quod sacre illorum san- 
ctorum manus operabantur ; ethoc valdeconsonum 
esse arbitror presenti speculationi, et non sine 
ratione ; nec casualem, quod aliquis diceret, 
concederem usquam hujusmodi vitam sanctorum 
illorum virorum : sic enim intelligere possum de 
hoc: quoniam purissimo "Virgini, ut diximus, 
palma assimilatur, hujus vero fructus ineffabili 
admirabilique illius fructui : propterea manus 
quidem sanctorum palme tractabant ramos; os 
vero illius fructum sumebat, ut circa 4189 memo- 
riam nunquam dormire desiderabant,Jesum inquam 
et purissimam Virginem.Ad heec autem et imnanuum 
exercitium mensaque cooperentur ; quoniam et te- 
nere,si quid aliud,Jesum volebanl,et si fieri posset, 
hune semper manducare atque spirare.IHoc autem 
ostendebant per ea, quam faciebànt, et proprium 
scopum manifestum posuerunt. Et de his quidem 
satis dictum est. 

XXXIV. Ipsa vero, o Dei Mater, splendor nostro 
nature, opus novum ac jucundissimum (26), co- 
lestis altitudo, gratiarum mare (27),sol conspicuo 
islo splendidior,arco sacratissimis virtutibus exun- 
dans, pigmentarium ex omnibus floribus fragran- 
tissimum,salus mca, per quam et ceelos inhabita- 
mus, et paradisum recuperavimus, et (quid plura 
enumerem ? incomprehensibilis Dei receptaculum 
ac Mater, et idcirco visibilium omnium et invisi- 
bilium, Deo excepto,Domina, sis nobis hic quidem 
tum sanctioris usque vite gubernatrix, tum veri- 
tatis dux, tum propugnatrix adversus insidias, 
quas inimicus contra nos molitur ; infuturo autem 
sieculo eeteruorum bonorum nobis fruitionem prae- 
beas. Quam utinam assequamur omnes, media- 
trice Deipara,et gratia Domini nostri Jesu Christi, 
quem decet gloria omnis, honor et adoratio cum 
eterno ejus Patre et sanctissimo ac vivificante 
ejusdem Spiritu, nunc et semper et in s;cula se- 


culorum. Amen. 
33 Cant. n, 1. 


ISIDORI THESSALONICENSIS 


fios campi et lilium vallium *.Quod si palma,quoad A γλυχύτατον Ἰησοῦν, καθὰ 


C 


104 


xal Σολομὼν περὶ αὐτοῦ 
᾿Εγὼ, φησὶν, ἄνθος τοῖ 
πεδίου, xal xplvow τῶν κοιλάδων. τὸ 
ἔνδον ἀπαθὴς ὁ φοίνιξ, οὐ παρὰ τοῦτό μοι ὅο 
λόγον διαμαρτάνειν: οὐδὲ γὰρ ἐστιν ἐν τοῖς κτι- 
στοῖς εἰκόνα εὑρεῖν τῆς θείας καὶ ἀπαθοῦς φύσεως 
ἀπαράλλακτον, 

Ἔτι δὲ xai ol; ἐπῆλθεν ἀποῤῥαγῆναι χόσμου, xal 
ὑψηλὰ φιλοσοφῆσαι, xal θεῷ προσεντυχεῖν ὡς ἔφι- 
xtóv ἀνθρώπῳ, ὅτι τπῦτον, ὡς ἀχούομεν, πρὸς οἷἵ- 
χησιν εἴλοντο τὸν τόπον, ὅς τοὺς φοίνικας φύει, 
ὧν ὁ μὲν καρπὸς οὐ μιχρὰ πρὸς τροφὴν αὐτοῖς 
ἐτύγχανε παραμυθία, τοὺς δὲ κλάδους ἔργον εἶχον 
αἱ ἱεραὶ τῶν ὁσίων ἐκείνων χεῖρες" κατὰ πολὺ xe 
τοῦτο συνζδειν οἶμαι τῇ παρούσῃ θεωρίᾳ καὶ οὐκ 
ἔξω λόγου, οὐδὲ αὐτόματον, ὡς ἂν τις quim, τὴν 
τοιαύτην διατριδὴν τῶν ἁγίων ἐχείνων ἀνδρῶν, 
συγχωρήσαιμι ἄν ἔγωγε' οὕτω γὰρ ἔχω νοεῖν xai 
περὶ τούτου" ὡς ἐπείπερ τῇ πανάγνῳ μὲν, ὡς 
ἔρημεν, ὁ φοίνιξ ἀναλογεῖ, ὁ δὲ τούτου χαρττὸς τῷ 
ὑπερφυεῖ xal παραδόξῳ ἐκείνης χαοπῷ" διὰ ταῦτα 
χεΐρες μὲν τῶν ὁσίων χλάδους μετεχειρίζοντο φοι- 
οἰχων᾽ στόμα δὲ τὸν ἐκεῖθεν ἐδέγετο καρπὸν, ἵνα 
περὶ ἄ τὴν μνήμην καθεύδειν οὐδέποτ᾽ ἐπόθουν, 
λέγω ὃὲ τὸν Ἰησοῦν χαὶ τὴν lixvavvov, πρὸς ταῦτα 
xai) τῶν χειρῶν ἐργασία xal d πράπεζα συνεργοὶ 
γένοιντο ἐπὶ xal χρατεῖν εἶπεῦ τι τὸν ᾿[νσοῦν 
ἐδούλοντο, xx, εἰ olóv τε, τοῦτον ἀεὶ σιτεῖσθχι aci 
ἀναπνεῖν. Τοῦτο δὲ δι᾽ ὧν ἐποίουν ὑπέφαινον, xai σαφῆ 
τὸν olxsiov προὔθηχαν σχοπό,ν. ᾿Αλλὰ mpi μὲν 
τούτων ἅλις. 

AA. Αὐτὴ δὲ, ὦ Θεοῦ μῆτερ, ἀγλάϊσμα τῆς ἣμε- 
τέρας φύσ:ως, καινοποεπέστατον δημιούργημα, 
οὐράνιον ὕψος, χαρίτων θήλασσα, ἥλιε τοῦ φαινο» 
μένου λαμπρότερε, ἱερωτάτων ἀρετῶν πλήρης xt- 
θωτὲ, ἀνθέων ἀπάντων εὐωδιστάτη μυροθήχη, ἣ 
ἐμὴ σωτηρία, 0€ ἧς xai οὐγανοὺς οἰχοῦμεν, καὶ 
παράδεισον ἀπειλύήφαμεν, τί δεῖ πολλὰ λέγειν ; Θεοῦ 
τοῦ ἀγωρήτου δοχεῖον wal Μιήίτνηο wal διὰ τοῦτο, 
Θεοῦ πλὴν, ὁρωμένων ἁπάντων xci ἀοράτων Δέ- 
σποῖινα, εἴης div ἐνταῦθα μὲν val βίου Qsomps- 
ποῦς χυδερνήτης, xal ἀλτθείας ὁδιγὸς, καὶ προ- 
ασπιστὴς τῆς χαθ' ἐμῶν τοῦ πολεμίου μελέτης" 
ἐν δὲ τῷ μέλλοντι τὴν τῶν αἰωνίων ἀγχθῶν χορη- 
Υἦσαις ἀπόλαυσιν. "Hz γένοιτο πάντας ἐπιτυχεῖν 
μεσιτείᾳ τῆς Θεοτόχου xal χάριτι τοῦ Κυρίου ᾧ μῶν 
Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ πρέπει πὰτα δόξα, τιμὴ, κα 
προσχύνηστις, σύν τῷ ἀνάγχῳ αὐτοῦ Πατρὶ xat τῷ 
παναγίῳ xai ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι, νῦν καὶ 
ἀεὶ xxi εἰς τοὺς αἰῶνας αἰώνων, "Audv. 


δήπουθεν τοῦ Χριστοῦ, 







Ant. Ballerini nota. 


(26) Attendenda hic vis est Grocrm locutionis. 
Ex usu enim Patrum δημιουργὸς, ubi de Deo dici- 
tur, est Creator, ac propterea ózutojovvrux de 
opere per creationem. e nihilo educto usurpatur. 
Sermo est ergo de Virgine, quatenus e manibus 
Dei prodiit. Exhibetur autem tanquam opus non 
modo norum sed οἱ splendidissimumn, E. communi 
ergo ordine recedens ac splendidissima describi- 


tur prima Marim» origo. 

(27) Notissimum est, ad significandam rei alicu- 
jusamplitudinem tunc adhiberi tropum e r.ari de- 
ductum,cum rem qualibet mensura majorem signi- 
ficare volumus.Sic bonitatis pelagus dicere solemus, 
ut immensam Dei bonitatem signiflcemus. Sic 
ergo gratix» dona sancto Virgini collata quamlibet 
mensuram excedentia praedicantur. 


165 NICETA MARONEJE. — DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. 168 





τ 








—— ANNO DOMINI MCCI. 


NICETAS MARONE/E 


THESSALONICENSIS METROPOLITA 


DE NICETA EJUSQUE DIALOGIS 


MONITUM J. HERGENRBGITHER 


THROL. IN WIRCEBURGENSI LITTERARUM UNIVERSITATE PhOFESSORIS. 


I. Nicetas iste, ait doctissimus Le Quien (Orientis Christiani tomo II, p. 47), alius omnino non est a 
Niceta Chartophylace et Maronec episcopo, qui ad Thessalonicensem sedem provectus fuit. Latini 
dogmatis de Spiritus sancti ex Filio quoque processione assertor quidem fuit, insertam vero Symbolo 
vocem Filioque non probabat. Manuele Comneno imperatore dialogos suos cum eo habuit Hugo Ethe- 
rianus. Multas librorum ejus lacinias passim suis in voluminibus variis exscripsit Allatius. In biblio- 
theca Mss. Anglic inter Joannis Seldeni codices classe Il, n. 2 habetur Prologus de peregrinatione et 
actis S. Joannis Evangelistae ez ore Nicete Thessalonicensis. In Jure Graeco-Romano regestm jacent inter- 
rogationes diversorum episcoporum ad D. Nicetam Chartophylacem, qui archiepiscopus factus est me- 
tropolis Thessalonice. Hoc de Niceta nostro Lequienius. 

11. Porro Nicetas noster, quem patria Mitylenamum fuisse tradunt nonnulli, qui tamen aliis eum cum 
altero Niceta posteriori ejus in Thessalonicensi sede successore (vide Le Quien l. c. p. 52) confudisse 
videntur, s:culo Ecclesi; duodecimo floruit et inter alia sex de processione Spiritus sancti dialogos 
composuit, et quidem certo ante annum 1201, quo Fabricius (Biblioth. Gr. vol. VI, p. 434 ed. vet. ; vol. 
VII, p. 755 ed. Harles.) eos exaratos putabat. Qui enim fieri poterat, ut Hugo Etherianus libris suis 
Alexandro lll summo pontifici dedicatis Nicetz;» verba ad amussim nostris dialogis consona proferret, 
si dialogi ipsi longe postea exarati fuissent ? Hos autem dialogos laudat Nicephorus Blemmida, qui 
auctorem vocat virum eximium et praestantem (Orat. I, n. 6 Grac. orthod. t. I, p. 6), Joannes vero 
Beccus, cum in hunc librum incidisset eumque legisset, mox ejurato schismate Romanam fidem par- 
tesque amplexus est, uttestatur Pachymeres, qui insuper Nicetam nostrum «vo suo in magno pretio 
fuisse et in majore ecclesia Chartophylacem narrat ? (Hist. 1. vi, c. 6, 23 ; 1. vis, c. 9.) Postea in scriptis 
suis ejusdem operis mentionem fecit idem patriarcha, qui or. II de injusta depositione n. 5 (Gr. orth. IT, 
p. ἀξ) ait: « Nicetas quoque, sua etate archieratica Thessalonicensis metropoleos tenens gubernacula, 
colloquium Graeci Latinique concinnavit, et potiores partes Latino attribuit, apte quodammodo Grecum 
adducens ad unionem hilariter suscipiendam. Erant siquidem, erant et vere iique quam plurimi ante 
nos, qui hanc unionem amplectebantur, sed illi manus apponere non audebant ob ea ipsa, que nos, 
qui manus apposuimus, perpessa sumus. » Hos ipsos dialogos et Constantinum Meliteniotam respexisse 
crediderim, dum animadvertit (Or. II De proc. Sp. S. c. & , Gr. orth. t. 1I, p. 912), etiam post schisma 
plures Grecos Latinorum dogmati in scriptis suis esse suffragatos, alios aperte, alios vero subobscure, 
semper 86 tempori pro humana fragilitate accommodantes et sub specie dialogi perspicue veritatem 
enuntiantes. 

III. Hinc nemo morosius contendet, Nicetam nostrum non fuisse Greecie orthodoxe theologis so- 
ciandum. Quoad dogma ipsum cum Latinis concordat et non incongrue eorumdem ratiohes exponit ; 
solum suorum civium metu, quos suaviter allicere conabatur, prejudiciis ea in parte indulget, qua ad- 
ditionem reprobat in Symbolo factam. Inflrmiores hic ejus sunt rationes, quam ut refutatione longiori 
dign:ze videantur ; jam eum inde carpebat Bessarion scribens (apud Allat. De consens.,1. Hf, c. 98, n. 3): 
Καίτοι ὁ θεσσαλονίκης οὗτος τῷ Λατίνων προσέκειτο δόγματι’ τὸ γὰρ συμπέρασμα ἀληθὲς εἶναι ἐδίδαξεν, 
ἐμάχετο δὲ, τοῦτο δὴ λεγόμενον, ὑπὲρ ὄνου σχιᾶς, p) δεῖν μηδὲ τἀληθῆ τῷ Συμδόλῳ προσθεῖναι. (« Quan- 
quam Thessalonicensis iste Latinorum dogmati adhaesit, conclusionem enim veram esse docebat, con- 
tendebat vero, ut in proverbio est, de asini umbre, asserens neque vera esse Symbolo addenda. ») Quo 


161 NICET/E MARONE/£ 168 


verba repetit Allatius (Contra Hotting. p. 466, 467) una cum illis: Πρᾶγμα μεγάλης εὐλαδείας τε καὶ σοφίας, 
ὅμοιον εἶ τις ἔλεγε μὴ δεῖν παῤῥησιάζεσθα! τὴν ἀλήθειαν, « Rem magne profecto devotionis οι ! 
Ac si diceret, non oportere veritatem publice praedicari. » Inficias tamen ire non possumus, hane&-di 
putationem Grocis lectoribus maxime accommodatam reique ipsi utilem admodum fuisse. Opus ipsum 
merito a Maio vocatur opus spissum, ingenii acumine, verborum copia, non sine venustate redundans, 
in quo dogmatica haec controversia summis viribus evolvitur ac ventilatur, que ccumenicis demum 
decretis detinita fuit. 

IV. Nihil proxterea qua Allatius (Contra Hotting. p. 407 seq.) ex dialogo sexto allegaverat eaque que 
ex Nicephoro Blemmida (Gr. orth. I, p. 6 seq ) dederat, vulgatum exinde est ; de auctore ipso Allatius 
etiam Diatriba de Nicetis S x (Maii Nov. bibl. PP. t. VI, p. 11, p. 12 seq.) De consens. Eccl. Occid. et Orient. 
l. 11, a. 13, n. 5, p. 705, De Rubeis in Dissert. de Theophylacto, S8 19,n. 77 (Opp. Theophylacti ed. Venet. 
1755, t. I, p. 46) et Le Quien (Dissert. I in opp. Joan. Damasc. $ 43, p. 24, Panoplia adversus schisma 
Gracorum, p. $23 seq.) tractaverunt. Demum Em. Maius Prologum edidit una cum versione Latina (Not. 
Bibl. PP., t. VI, p. n, p. 445, 410). Nos hos dialogos vidiinus tum Florentis in cod. Laurentiano, xxxvii, 
n. 2, plut. xxxi (vide Bandinii Catal. t. II, p. 144) tum Romo in cod. Vatic. 1115, ubi f. 58 v. post dialogos 
prologus a Maio editus reperitur, quiin Laurentiano ante dialogum I positus est. Sed neutrum exem- 
plar integrum describere potuimus aliis operibus intenti et temporis brevitate prepediti ; fragmenta 
tamen inde plura collegimus ex schedis amici cujusdam Rome degentis locupletata, que, etiamsi ne 
tertiam quidem prolixi operis parlem exhibent, erudito tamen lectori duximus communicanda, qui 
Índe totius operis conspectum accuratiorem habere potest. Possunt et hzc, ni fallor, futuro horum 
dialogorum editori nonnihil ferre subsidii, licet nos eam illis operam navare haud potuerimus, que in 
votis nobis erat. 

V. Concludimus breviter argumentum dialogorum describentes, licet id jam in Nicete Prologo sit 
adumbratum. Tribus itaque prioribus dialogis Grecus suas profert objectiones contra processionem 
Spiritus sancti etiam ex Filio, quas Latinus solide plerumque et copiose refutat. Quarto deinde imagi- 
nes a Patribus adhibit:» a Latino explanantur et de propositionum EX et PER in hac materia sequipol- 
lentia tractatur. Quinto Latinus suas rationes uberius exponit et ad Patrum testimonia transit, que 
sexto dialogo plenius referuntur. Conclusio tandem est, Latinos quidem recte censere Spiritum ex 
Patre Filioque procedere, male tamen Symbolo vocem Filioque addidisse. 











Lusit gt, am vt 7 


DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. 


4'10 


TOY MAKAPIOTATOY ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ GEXZZAAONIKHZ 


NIKHTA TOY MAPONEIA2 


AOTOI ΔΙΑΦΟΡΟΙ ΠΡῸΣ AIAAOTON EZXHMATIZMBNOI 


HEPI 


THX EKIIOPEYZEQOZ TOY APTIOY IINEYMATO2 


TA HPOZOQOHA: l'PAIKOZ ΚΑΙ AATINOX. 


BEATISSIMI METROPOLITA THESSALONICENSIS 


NICET/E. MARONIENSIS 


SERMONES VARII 1N DIALOGI FORMA CONSCRIPTI 


DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. 


PERSONE : GRJECUS ET LATINUS 


(Fragmenta collecta opera J. HERGENROETHER, in Wirceburgensi Uuiversitete S. Theol. professoris.) 


ΠΡΟΟΊΜΙΟΝ (1). 


Ὁ piv σχοπὸς τοῦ λόγου συζήτησις xal συνεξέτα- 
σις πεοι τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐχπορεύσεως, xai 
λύσις τῆς μέσον ἡμῶν καὶ τῶν Λατίνων ἀμφιδολίας 
περὶ τοῦ τοιούτου ζητήματος, πρὸς ἀνχίρεσιν ἀφο- 
ρῶσα τῆς 6x τούτου γενομένης ἀμφοῖν διαστάτεως. 
Ὃ δὲ χαρακτὴρ διαλογιχὸς, πρέπων τῇ λεπτολογίᾳ 
τῶν δεομένων ἀχροίδεστέρας συσχέψεως ζητημάτων, 
xai μάλιστα τῇ περὶ τῶν ἐχχλησιαστιχῶν δογμάτων 
συνεξετάσει ἁρμοδιώτατος, καὶ πρὸς εὕρεσιν τῆς 
ἀληθείας τοῖς μὴ ἐρίζειν ἐθέλουσι χρησιμώτατος 
xxi ἀναγχαιότατος" διὸ xal τῶν μεγάλων διδασχά- 
λων τινὲς τῷ τοιούτῳ εἴδει τοῦ λόγου ἐχρήσαντο' 
Τὰ δὲ τοῦ διαλόγου πρόσωπα, ὁ Λατῖνος xal ὁ T'pat- 
χός" ἑχατέρων δὲ τούτων ὁ λόγος ἰσοπαλής τε xal 


Α 


PROEMIUM. 


Libri scopus est disquisitio et disputatio de Spi- 
ritus sancti processione, ac solutio ejus, que inter 
nos atque Latinos est, ambiguitatis de hac quae- 
stione, ad exstinguendum quod hinc enatum est 
utriusque discidium tendens et respiciens. Forma 
vero dialogi est, utpote subtilitati questionum 
aculiore disceptatione indigentium multo aptis- 
sima, atque inveniende veritati inter eos, qui mi- 
nime cavillari volunt, utilissima apprimeque ne- 
cessaria.Quare et magnorum magistrorum nonnulli 
hoc sermocinandi genere usi sunt. Dialogi autem 
persone sunt Latinus et Grecus. Horum utriusque 
oratio paris ponderis viriumque confingitur, 
propter propositam nempe materiam, quia res 


ἰσοδύναμος πλάττεται, τὸ μὲν xal διὰ τὴν ὑποχειμέ- B nondum satis fuerit perpensa neque synodico de- 


νην ὕλην ὡς τῆς ὑποθέσεως μήπω πρότερον ἐξετα- 
σθείσης τε xal τμηθείσης συνοδιχῶς, χἀντεῦθεν 


ἐχούσης ἰσχὺν οὐ μιχρὰν ἐξ ἑκατέρων μερών' τὸ δὲ 


(1) Nota marg. cod. ]. : Τοῦτό ἐστι τὸ προοίμιον 
τῶν ὄπισθεν διαλεχτιχῶν λόγων τοῦ μαχαριωτάτου 
μητροπολίτου Θεσσαλονίχης χαὶ γεγννότος χαρτοφύ- 


(a) Nullam tunc de hac controversia editam defi- 
nitionem fuisse recte statuit Nicetas. Et tamen 
Greci jam dudum hereticos dixerant Latinos Spi- 
ritum 5. ex Patre Filioque procedere docentes. Cf. 
Joannem Chilam Ephesinum metropolitam seculi 


PaTROL. Gn. GXXXIX. 


creto decisa (a) ; atque ob id non leve ex utraque 
parte robur retineat. Et Latinus quidem more suo 
non patitur se videri argumentis victum; sed om- 


Àaxog τῆς Μεγάλης ἐχχλησίας χυροῦ Νικήτα τοῦ 
Μαρωνείας τῶν περὶ τῆς ἔχπορεύσεως τοῦ ἁγιου 
Πνεύματος, ὧν τὰ πρόσωπα Γραιχὸς καὶ Λατῖνος. 


xi, de separatione, que nonnisi ob heresin evi- 
dentem οἱ synodico judicio comprobatam licita 
fiat. disputantem apud Maium, Spicileg. Rom. t. 
V], Praefat. p. 17 seq. 


ᾷ 


111 


ΝΙΟΕΤ,Ὲ MARONÍENSIS 


nino superior esse vult ; et si quando ei victoria αὶ ὅτι καὶ τοῦ ἔθους ἐστὶ τοῦ Λατίνου τὸ μὴ ἀν 


non est facilis, cervicem nihilominus erigit,et cum 
fastu loquitur, abundatque ambitiose orationis 
ostentatione (b), ne forte Greco sapientie palmam 
cedere videatur. Grecus posthinc, ut modestiae sue 
specimen edat, sponte multa concedit, et mitiore 
mente ac judicio secemonem suum moderatur ; 
ostendens scilicet, se non contendendi, sed verita- 
tem querendi studio duci ; gnavosque imitatur 
palestritas (athletas), qui se simulando in genua 
procumbere, jam jamque casuros, adversarios sse- 
penumero vicerunt, seque constrictos flngendo 
illos potius irretiverunt ac subverterunt. Sed ap- 
prime unusquisque propria exponit argumenta 
(principia) ; Grecus scilicet ad absurdum compel- 
lere nititur Latini orationem ; multaque absurdo- 
rum apparentia, absurdum demonstrare conatur 
illius sententiam, qui vicissim absurditates illas 
difflare satagit ostenditque, aut nequaquam esse 
absurda, qua objiciuntur, aut ea ex dogmate suo 
non consequi. Deinde ad imaginum exempla uter- 
que transit ; nam et hic consuetus Theologis ora- 
tionis est modus. Et Latinus quidem ex imaginum 
analogia que ad Spiritus processionem spectant 
insinuat ; at Grecus imagines istas partim vitupe- 
rat, partim alias magis congruas contra objicit et 
retrorsum intorquet. Vicissim Graecum imitatur 
Latinus, imagines illius respuens et suas potius 
aptiores demonstrans. Posteadubitantes admodum 
sermonem instituunt, mutuoque ambigunt, dum 
difficultates solvere nequeunt ; aiunt tamen et 
ostendunt, controversiam utrimque consistere non 
propter aliquam problematis absurditatem, vel 
quia id sit inverisimile aut impossibile, secus enim 
nunquam concordassent (c), sed propter divine 
rei sublimitatem naturam transcendentem. Po- 
stremo testimoniis inter se decertant, atque alia 
Latinus, alia Grecus, tanquam pugnantia, sibi 
opponunt, et sanctorum magistrorum contraria 
dicta causam esse aiunt duarum partium certami- 
nis atque discidii. Exin testimonia inter se confe. 
runt et conciliant ; sicque ipsi pariter ceu unum 
idemque sentientes in concordiam conspirant, 
alter (d) qaidem edoctus ex sanctis Patribus non 
oportere in sancto symbolo pronuntiare simul 
verba ez Filio ; alter vero persuasum habens, non 
esse ipsum heterodoxum dicendum, quum prepo- 
sitio Ex apud Latinos et propositio Per apud nos 
(Grecos) nullam, ad Filium quod attinet, differen- 
tiam habeant (e). 


(2) Laur. ἐπιειχείᾳ, 
(3) Laur. διαλύειν. 
(4) Sic Laur. Maius omittit τοῦ λόγου et vertit 


(b) Imo hoc ipsum vitio vertit Niceta» Etherianus 
noster lib. ni, 19 : Unde tibi, o episcope, imperiose, 
vocis continuata fiducia? etc. — Maius. 

(c) Equidem mallem : Secus enim non ab utraque 
parte acciderent vel resultarent ; nimirum voce συμ- 
6alvw ut paulo ante accepta. 


t 


D 


τὸν ἥττονα Xóyov ἔχειν δσκεῖν, ἀλλὰ νικᾷν otc 
σθαι, καὶ ἐν ole οὐχ ἔστιν εὐχερὲς αὐτῷ τὶ 
xal ὑψαυχενεῖν ὡσπιρεὶ τῷ λόγῳ γαυρούμε" 
O:t περιττός ἐστι τὰ ἐς λόγους φιλοτιμούμεν 
δείκνυσθαι, ἵνα μὴ ἀπολείπεσθαι κατὰ σοφία" 
τοῦ Γραϊχοῦ' τὸ δὲ ὅτι ὁ Γραϊχὸς αὖθις δι 
ξιν μετριοφροσύνης ἐχὼν ὑφίεται τὰ πολλὰ » 
ειχεστέρᾳ (2) φρονήσει xai χρίσει τοὺς λόγοι 
νομῶν, καὶ δεικνὺς, ὡς οὐ πρὸς ἔριν αὐτῷ 6 
ἀλλὰ πρὸς ἀλήθειαν dj σπουδή" μιμεῖται δὲ x 
περὶ τὰς παλαίστρας δεινοὺς, οἵ τοὺς ἀντ 
προσχήματι τοῦ ὀχλάζειν xal. μέλλειν ὅσον ἤδ' 
πεσεῖν πολλάχις ἐνίχησχν, xol τὸ συμποὶ 
πλασσόμενοι μᾶλλον ἐχείνους συνεπόδησαν χι 
ἐδαλον" πλὴν ἐν πρώτοις μὲν ἑχάτερος ἐκτίθε 
ἰδίας ἀρχάς" xai ὁ μὲν Γραϊχὸς εἷς ἄτοπο 
πειρᾶται τὸν τοῦ Λατίνου λόγον, χαὶ διὰ πολλι 
φαινομένων ἀτόπων ἄτοπον αὐτοῦ τὴν δύξ 
κνύειν ἐπιχειρεῖ" ὁ δὲ τὰ ἄτοπα λύειν (3) ἔτ 
xal δείχνυσιν, ὡς 7j οὐχ ἔστιν ἄτοπα τὰ ἐπαγό; 
οὐχ ἕπεται τῷ ἑαυτοῦ δόγματι" εἴτα xal. εἷς τ 
παραδειγμάτων εἴχονισμὸν εἰσόαλλουσιν Bua 
ἦθης δὲ xal οὗτος ὁ τρόπος τοῖς θεολόγοις τοῦ 
(4)" καὶ ὁ μὲν ἐξ εἰχόνων xxl ἀναλογίας : 
ἐχπορεύσεως τοῦ Πνεύματος ὑποδείχκνυσιν' 
τῶν εἰχκονισμέτων ἔνια μέλφεται xai. ἀντι: 
θησιν ἔτερα δῆθεν χαταλληλότερα (5) καὶ 
νος αὖθις μιμεῖται τὸν T'oaixóv, καὶ τὰ μὲν 
ται, τὰ δ᾽ ἑαυτοῦ μᾶλλον προσφυέστερα δεί 
Ἐπὶ τούτοις xal διχπορητικώτερον ποιοῦνι 
λόγον χαὶ ἀνταποροῦσιν ἀλλήλους, λύειν τὰ 
μὴ δυνάμενοι xal δειχνύντες ὅτι αἱ ἐχατ 
ἀπορίαι συμθαίνουσιν, οὐ διὰ τὸ τοῦ mpoÓX: 
ἄτοπον ἢ ἄδοξον ἤ ἀδύνατον (οὐδὲ γὰρ ἂν συνέ 
ἑχατέρωθεν), ἀλλὰ διὰ τὸ τοῦ θεολογουμένου 
quéc χαὶ τελευταῖον, διὰ μαρτυριῶν ἀλ 
συμπλέχονται" xal τὰς μὲν οὗτος, τὰς δ᾽ οὐτ 
μαχομένας ἀντιπαράγοντες, τὴν ἐναντιοφωνία 
ἁγίων διθασκάλων αἰτίαν τῆς ἀλλήλων παρ 
διαμάχης xal διαστάσεως. Εἴτα συμδιθάζου. 
μαρτυρίας" χαὶ οὕτω καὶ αὐτοὶ, ὡς τὸ ἕν epov 
λοιπὸν ἀλλήλοις συμπείθοντα' ὁ μὲν μαθι 
τῶν ἁγίων Πατέρων δεῖν ἀναγκαίως εἶναι 

ἐν τῷ ἁγίῳ συμδόλῳ συνεκφωνεῖν τὸ ix. τοῦ 
ὁ δὲ πεισθεὶς μηκέτι χαλεῖν αὐτὸν ἑτερόφρο' 
τῆς ἐξ προθέσεως παρὰ Λατίνοις, καὶ τῆς δι 
ἡμῖν ἐχούσης οὐδεμίαν διαφορὰν ἐπὶ τοῦ ΥἹοῦ. 


- 


simpliciter : mos. 
(5) Apud Maium : xai ἀλληλότερα. Equider 
ut supra. 


(ὦ Hiec ad Graecum refert. Maius 
Latinum. Contrarium mihi probatur, ^5 
S (o) de capituiam, Grece allegatum a 
pict €g. Om. e ree . , 28, ^ “Ὁ 
ΔΙΑ, ὅτι ἰσοδυναμοῦσιν. Ρ βερι τῆς Εὶ 


DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. 


414 





ΛΟΙΓΟΣ ΠΡΩ͂ΤΟΣ. 


DIALOGUS PRIMUS. 


a'. TP. Φέρε δὴ, ὦ Λατῖνε, τὸ ἐριστικὸν xal. φιλό- αὶ 


νειχον ὡς τῇ εὑρέσει τῆς ἀληθείας ἐμπόδιον μαχρὰν 
ἑαυτῶν ἀποῤῥίψαντες, τὸ περὶ τῆς τοῦ ἁγίου [|νε΄- 
ματος ἐχπορεύσεως ζήτημα, περὶ ὃ xal διαφερό- 
μεθα, μετὰ τοῦ ἁγίου ΠΙνεύμχτος συνδιασχεψώμεθα. 
Χρεὼν γὰρ, εἴπερ εἶναι βουλόμεθα τοῦ ἁγίου Πνεύ- 
ματος ἀληθινοὶ λατρευταὶ χαὶ προσχυνηταὶ, χαὶ 
ἐν ἄλλοις μὲν ἅπασιν αὐτὸ τὸ Πνεῦμχ τὸ ἁγιον 
ἐπιχαλούμενοι ἔχειν ὁδηγὸν εἰς τὴν τῆς ἀληθείας 
εὕρεσιν xal χατάληψιν, μάλιστα δὲ ἐν τοῖς περὶ 
αὐτοῦ τούτου λόγοις, Ott τε πλείων ἐν ταῖς περὶ 
Θεοῦ ζητήσεσιν ἡ δυσχέρεια᾽ Θεὸς δὲ ἀλυη)θινὸς, 
xai τὸ Πνεῦμα [Πχτρὶ xai Υἱῷ συμπροσχυνούμενον 
ὡς ὁμοφυὲς xal συνδοξαζόμενον, xal ὅτι, τὰ ἑαυτοῦ 
γινῶσχον αὐτὸ καὶ μόνον μετὰ Πατρὸς xai Υἱοῦ xal 
τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ ἐρέυνῶν (6), οἶδεν ἐνκαλύπτειν 
οἷς καὶ ὅτε καὶ ὅσον χρεών. Τοῦτο δὲ οὐχ 
ἐριστιχῶς ἀντιλέγειν ἐθέλουσι’ ποῤῥω 
ἐριστικῶν ἀντιλογιῶν ὁ παρὰ (1) τοῦ 
φωτισμός. 


ἔσται τοῖς 
Y^P 


Πνεύματος 


τῶν 


AAT."Ayt (8), ὦ Γραϊκὲ, φιλαληθῶς, ταὐτὸν δὲ 
εἰπεῖν, φιλοθέως: ἀληθὴς γὰρ ὁ Θεὸς xai Θεὸς 
ἀλύθεια xal ἐκ Θεοῦ πᾶσιν ἡ ἀλήθεια, Ἠυθῶ γὰρ 
τὴν περὶ τούτων ζήτησιν καὶ ἐκ πολλοῦ ταύτην 
ὠδίνω τὴν συνεξέτασιν. Ἔλθοι δὲ ἡμῖν ὁ Παράκλη- 
τος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, xai εὐοδώσοι τὸν 
λόγον τρέπον εἰς εὐθεῖαν τὰ σχολιὰ (9) ὡς [Πνεῦμα 
εὐθὲς (40) ἐν τοῖς τῶν πιστῶν ἐγκάτοις ἐγχαινιζό- 
μενον xal πληροῦν τὰς ἐλλειπτιχὰς τῆς γνώσεως 
φάραγγας, καὶ λείας ἡμῖν ἀπεργαζόμενον τὰς τραχείας 
ὁδούς (11) | 

TP. Κοινὴ μὲν ἤδη ἀμφοῖν ἡ εὐχὴ xai εἴς ὃ 
' σχοπὸς, ἦ ἐπὶ τῇ προχειμένῃ συσχέψει ζήτησις τῆς 
ἀληθείας καὶ εὕρεσις" λοιπὸν δὲ ἀρχτέον τοῦ ἐγχει- 
ρήματος. 

AAT. ᾿Αλλὰ πρότερον βραχέα τινὰ περὶ τῶν ἐπὶ 
τῆς ἁγίας Τριάδος δογματιζομένων xal λεγομένων 
ἡμῖν ὡς ἐν προθεωρίαις διαληψόμεθα: ἔξει γὰρ 
Ἴσως ταῦτα ῥοπὴν οὐ μιχρὰν πρὸς τὴν τοῦ λό- 
γου εὐόδωσιν, xal μᾶλλον εἴπερ εἶεν ταυτὶ χοινῇ 
συνομολογούμενα' τό τε γὰρ συνᾷδον ταῖς χοιναῖς 
ἡμῶν ὁμολογίαις καὶ τὸ ἀπᾷδον ἐν τοῖς ἑξῆς λόγοις 
ὀζον οὕτως διαγνωσθήσεται. Δεῖ γὰρ ταῖς ἀρχαῖς 
συμφωνεῖν τὰ λεγόμενα, καὶ ὃ μὲν συμφωνεῖ, τοῦτο 


(6) I Cor. 11, 10. 
(7) Laur : περί. 
(8) Cod. V : λέγε ; fort. λέγεις. 


1. GR. Age jam, o Latine, contentionem et li- 
tigandi pruritum utpote veritatis inveniende im- 
pedimenta procul a nobis amoventes, questionem 
de processione Spiritus sancti, circa quam ab 
invicem dissentimus, auxiliante Spiritu sanctouna 
simul perpendamus. Oportet enim,si volumus esse 
veri Spiritus sancti adoratores et cultores, tum in 
omnibus aliis ipsum Spiritum sanctum invocare 
ipsumque vie ducem habere ad veritatem inve- 
niendam et intelligendam, tum maxime in sermo- 
nibus, qui de illo ipso habentur, quia et major 
est in questionibus, quz de Deo agunt,difficultas: 
Deus autem verus et Spiritus sanctus est cum Patre 
et Filio simul adoratus utpote ejusdem consors na- 
tur: et simul glorificatus ; et quia ipse res suas 
cognoscens,et quidem solus cum Patre et Filio, et 
scrutans profunda Dei novit revelare quibus et 
quando et quantum oportet ; hoc vero non evenit 
cum iis qui contentionis studio contradicunt : pro- 
cul enim a contentiosis contradictionibus abest 
Spiritus illuminatio et illustratio. 

LAT. Age, o Grece, amore veritatis, sive quod 
idem est amore Dei (verax enim Deus, et Deus est 
veritas et ex Deo veritas omnibus venit). Desi- 
dero enim disquisitionem de hac materia et jam- 
dudum vehementi desiderio anhelo hanc disce- 
ptationem. Superveniat vero nobis Paracletus, 
Spiritus veritatis et sermonem bene dirigat, ver- 
tens prava in directa ut Spiritus rectus in visceri- 
bus fidelium innovatus et complens exaltansque 
deflcientes nostre cognitionis valles, asperas nobis 
vias efficiens planas. 

GR. Communis jam est utriusque nostrum pre- 
catio, et unus idemque scopus, videlicet veritatis 
inquisitio et inventio circa propositam questio - 
nem. Jam ergo rem aggrediamur. 

LAT. Sed prius pauca quedam exponamus et 
perpendamus de iis que circa sanctam Trinitatem 
dogmatice efferuntur et predicantur, veluti pr&e- 
ambula disceptationis; hec enim fortasse haud 
exiguum pondus habebunt ad illam bene apteque 
dirigendam, presertim si communi hic suffragio ἃ 
nobis fuerint concessa ; scilicet facilius hoc pacto 
tum quod cum communibus nostris confessionibus 
consonat,tum quod ab illis dissonatin sequentibus 


(9) Isa. xr, 4. 
(10) Psal. rt (Vulg. r.) 10. 
(11) Isa. 1. c. 


118 


NICET/E MARONIENSIS 


sermonibus discernetur. Oportet enim principiis A γνήσιον εἶναι λογίζεσθαι, ἢ δὲ ἀπάδει, τοῦτο ὡς 


concordent que dicuntur, et quod concordat, hoc 
genuinum esse censeatur ; quod vero discordat, id 
veluti spurium et repugnans rejiciatur. 

GR. Recte dicis. Id enim optimum ordinem 
decet et haud pauca confert ad veritatem digno- 
scendam. Quod enim ex principiis et suppositioni- 
bus veris consequitur, id ipsum omnino verum est ; 
contra quod ipsis adversatur et repugnat, falsum 
erit : sic itaque faciendum. 

2. LAT. Dic igitur mihi: aisne esse Trinitati 
quedam essentialia et naturalia ? 

GR. Aio, eam enim et essentiam et naturam ha- 
bere constat, licet supra essentiam et supra natu- 
ram sit ejus esse. 


^ —-— 


xai μαχόμενον ἀποπέμπεσθαι. π--- 


TP. Εὖ λέγεις" τάξεώς τε γὰρ ἀρίστης τουτὶ 
πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας διάγνωσιν οὐ μιχρ᾽ σὺ] 
λόμενον. Τὸ γὰρ ἑπόμενον ταῖς ἀληθέσιν &py 
xai ὑποθέσεσιν πάντως «αἱ αὐτὸ ἀλνθές ἔστι 
δὲ μαχόμενον xai ἐναντιούμενον τοὐναντίον ᾧ 
χαὶ δὴ ποιητέον οὕτω. 

B'. AAT. Φράζε μοι τοίνυν' φὴς εἶναί τινα c" 
οὐσιώδη xa! φυσιχά ; 

TP. Φημί" xa! γὰρ χαὶ οὐσίαν xai φύσιν,  x& 
οὐσίαν χαὶ φύσιν τὸ εἶναι αὐτῇ. 


LAT. Eademne esse statuis essentiam et natu- p ^T Ταυτὰ δὲ οὐσίαν xal φύσιν, ἥ ἕτερα ; 


ram, an diversa ὃ 

GR. Eadem omnino, Ita enim docent sancti 
Patres (f). 

LAT. Quid vero ? Nonne et hypostatica quedam 
dicis inesse Trinitati et personalia ? 

GR. Et hac affirmo. Sunt enim in ea hypostases 
et persons, licet sancta Trinitas sit sine nomine 
et super omne nomen. Nam supra omnem rem et 
cogitationem et denominationem est superdivinz 
Divinitatis super omnem exsistentiam exsistentia, 
sive, ut magis proprie dicam, superexsistentia ; 
attamen et essentia et natura una et eadem atque 
indifferens sancte Trinitatis divinitas preedicatur, 
et rursum Pater et Filius et Spiritus sunt hypo- 
Stases et persone divinitatis. 


TP. Ταυτὰ πάντως" οὕτως γὰρ οἱ ἅγιοι Π' 
διδάσχουσι. 

AAT. Τί δὲ ; οὐχὶ xal ὑποστατιχά τινα φὴς. 
χειν ἐν τῇ Τριάδι χαὶ προσωπιχά ; 

]P. Καὶ ταῦτά φημι xal γὰρ καὶ ὑὕποσ 
xai πρόσωπα, xk) ἀνώνυμος χαὶ ὑπερώνυμος 1 
Τριάς" ὑπὲρ πᾶν γὰρ xal πρᾶγμα xal νόνμ' 
ὄνομα ἣ τῆς ὑπερθέου θεότητος ὑπὲρ πᾶσαν 
ξιν ὕπαρξις, fj, οἰχειότερον εἰπεῖν, ὑπερύπ 
ὅμως xal οὐσία xal φύσις ἡ μία xal αὐτὴ xai 
ράλλαχτος τῆς ἁγίας Τριάδος θεότης προσαγορε 
xai πάλιν ὁ Πατὴρ xxi ὁ Υἱὸς xai τὸ Πνεῦμα 
στάσεις xal πρόσωπα τὴς θεότητος. 


LAT. Eademne esse dicis hec et illa, an vero ὦ — AAT, Ταυτὰ δὲ λέγεις εἶναι ταῦτα — xxii 


diversa ? 

GR. Qurnam vero intelligas, edissere. 

LAT.Idemne essentia et hypostasis, an aliud, 
atque idemne natura et persona, an vero non 
idem ? 

GR. Aliud est natura a persona, et aliud es- 
sentia ab hypostasi. Sic enim placuit, licet apud 
nonnullos aliquando essentia sive natura et hy- 
postasis, qu» sunt diversa nomina, pro invicem 
accipiantur, id est de una eademque re. Idem vero 
est hypostasis οἱ persona, sicut pariter idem es- 
sentia et natura. Consequenter vero his eadem 
quidem sunt quo dicuntur essentialia et naturalia. 
diversa vero ab his hypostatica et personalia, que 
et ipsa inter se eadem sunt. Alia enim sunt essen- 
tialia et naturalia,et alia hypostatica et personalia, 
etsi neque essentialia et naturalia sine hyposta- 
ticis et personalibus sunt, neque hec sine illis. 
Etenim essentia et natura aliud quidem est, ut 
dixi, ab liypostasi et persona ; sed neutra est abs- 
que altera. Neque enim essentia insubsistens est, 
neque subsistentia essentic expers (0). 


(f) Vide Eliam Cretensem Comment. in Greg. 
Naz. or. 11, p. 0, 18. t. II, ed. Dill. et Aristot. Me- 
taphys. l. 1v, c. 4. 


ἕτερα ; 

TP. Τὰ ποῖα φὴς, φράσον. 

AAT. Ταυτὸν 4 οὐσία xai ἡ ὑπόστασις ἢ t 
χαὶ ταυτὸν d φύσις καὶ πρόσωπον, ἣ οὐ ταυτόν ; 


TP. Ἕτεοον μὲν ἡ φύσις παρὰ τὸ πρόσω 
χαὶ ἕτερον ἡ οὐσία παρὰ τὴν ὑπόστασιν. Οὕτω 
ἔδοξε, xZv ποτε παρ᾽ ἑνίοις ἡ οὐτία εἴτουν ἡ 
χαὶ ἡ ὑπόστασις διάφορα ὀνόματο ἀντ᾽ ἀλλήλων. 
λαμδάνωνται, τουτέστιν ἐφ᾽ ἑνὸς χαὶ τοῦ 
πράγματος" ταυτὸν δέ ἐστιν ἡ ὑπόστασις x 
πρόσωπον, ὥσπερ αὖθις ἡ οὐσίχ xai φύσις τι 
ἙἙπομένως δὲ τούτοις ταυτὰ μὲν τὰ λεγόμεν 
σιώδη xai φυσιχὰ, ἔτερα ὃ παρὰ ταῦ: 


D ὑποστατιχὰ καὶ προσωπιχὰ, ὄντα xai ταῦτα 4 


"A)Àa γὰρ τὰ οὐτιώδη xal φυσικὰ, xai ἄλλ 

ὑποστατικὰ χαὶ ποησωπιχὰ, εἰ xai μύτε τὰ oí 

χαὶ φυστιχὰ γωρίς ἐστι τῶν ὑποστατιχῶν xal : 

ωὠπιχῶν, μέτε ταῦτα ἐχείνων. Καὶ γὰρ ἡ 

xai ἡ φύσις ἕτερον μὲν, ὡς ἔφην, παρὰ τὴν 
. 4 A , . * ^ 1 

στασιν χαὶ τὸ πρόσωπον, ἀλλ᾽ οὐδετέρα θα: 

χωρίς" οὔτε γὰρ ἡ οὐσία ἐστὶν ἀνυπόστατος, oi 

Li , 

ὑπόστασις ἀνούσιος. 


(9) VideJoan. Damascen. c. Jacobitas in | 
ant. Canisii, t. II, part, 1, p. 32 ed. Basnage. 


117 


DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. 


118 


AAT. Εἴτα τίνα ταῦτα ὑπολαμδάνεις, λέγω δὴ A — LAT. Deinde quenam hac esse statuis,videlicet 


τὴν οὐσίαν χαὶ τὴν φύσιν, ἢ xà οὐσιώδη xal φυσιχὰ, 
Lava τὰ ἕτερα, τὴν ὑπόστασιν xal τὸ πρόσω- 
ποὺ ἢ τὰ ὑποστατιχὰ xal προσωπιχά : 

ΤΡ. Ὃ μὲν ἔστι χοινὸν xal ἕν xai ταυτὸν Πατρὶ 
xxi Τίῳ xai Πνεύματι, τοῦτο οὐσίαν xal φύσιν, 
xni τὰ προσόντα τούτοις κοινῶς xxi ἡνωμένως xa! 
ταυτῶς, οὐσιώδη xal φυσιχά" ἕχαστον ὃὲ τῶν τριῶν, 
ὑπόστασίν τε xal πρόσωπον, καὶ ὅπερ ivi ἑχάστῳ 
ἴδιον, τοῦτο ὑποστατιχὸν χαὶ προσωπιχόν. 


AAT. Εὖ μὲν ἴσως λέγεις ταυτί: πλὴν xal ὁπο- 
δειγματικῶς σαφήνισον τὰ λεγόμενα. 

TP. Τὴν μὲν ὑπερφυῆ xal ὑπερούσιον θεότητα 
φύσιν εἰώθαμεν λέγειν τῆς ἁγίας Τριάδος, μίαν 
καὶ τὴν αὐτὴν xal οὐσίαν ἁπλὴν τε xal ἀπαράλ- 
λαχτον᾽ τὴν αὐτὴν καὶ ὡσαύτως ἔχουσαν ἐν τῷ 
Πατρὶ xai ἐν τῷ Υἱῷ xai ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. 
dusixk δὲ καὶ οὐσιώδη, εἰ καὶ χυρίως τὰ κατ᾽ οὐ- 
σίαν προσόντα τισι, πλὴν ἀλλὰ νῦν ἐπὶ τῆς Τριάδος 
καταχρηστιχῶς τά περὶ οὐσίαν χοινως xal ταυτῶς 
xxi ἀμερῶς θεωρούμενα, ὡς τῶν xat' οὐσίαν ἐχόν- 
τῶν πάντη τὸ χρύσιον χαὶ ἄγνωστον, ἀνώνυμόν τε 
χαὶ ὑπερώνυμον. Τοῦ θεοῦ γὰρ ἡμῖν xxi d γνῶσις 
xal ἢ χλῆσις, xai πᾶν ὄνομα καὶ πᾶν νόημα οὐχ 
ἐχ τῶν 4at' αὐτὸν, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν περὶ αὐτὸν Φυσιχὰ 
μὲν οὖν χαὶ οὐσιώδη φαμὲν ἐπὶ τῆς ἀγίας Τριάδος 
τίν ὑπεράγαθον χαὶ πανάγαθον ἀγαθότητα, τὴν 
ὑπερδύναμον xal παντοδύναμον δύναμιν, τὴν ὑπέρ- 
σοφον σοφίαν χαὶ : πάνσοφον, τὸ παντουργὸν, τὸ 
ποιητικὸν, τὸ δημιουργικὸν, τὸ προνοητιχὸν, τὸ 
συνεχτιχὸν πάσης χτίσεως, τὸ ἀΐδιον, τὸ ἄχρονον 
xai ὑπέρχρονον, τὸ αἰώνιον xal ὑπεραιώνιον, τὸ 
κατὰ χρόνον ἄναρχον, τὸ ἄχτιστον, τὸ ἀγένητον (9c 
ἑνὸς ν γραφόμενον), τὸ ἀτέλευτον, τὸ ἀχατάληπτον, 
τὸ ἀπεοίληπτον, τὸ ἀπερίγρχπτον, τὸ ἀόρατον, τὸ 
ἄπειρον, τὸ ὑπὲρ πᾶσαν αἴσθησίν τε χαὶ νόησιν" 
πάντα δὴ ἁπλῶς ὅσα χοινὰ xai ταὐτὰ Πατρὸς xal 
Υἱοῦ χαὶ ἁγίου Πνεύματος, οὐσιώδη λέγομεν xai 
φυσιχὰ, οὐ χυρίως, ὡς κατ᾽ οὐσίαν αὐτοῖς ὑπάρ- 
χοντα, ἀλλὰ χαταχρηστιχῶς ὡς περὶ τὴν οὐσίαν 
χοινῶς xal τχυτῶς καὶ ἀμερῶς :θεωρούμενα. Ὕπό- 
στασιν δὲ xal πρόσωπον λέγομεν ἕκαστον τῶν 
τριῶν, τὸν Πατέρα, τὸν Υἱὸν, τὸ Πνεῦμα ὑποστα- 
τιχὰ δὲ καὶ προσωπιχὰ τὰ πιρὶ ἕκαστον τούτων 
ἰδιαζόντως ὑπάρχοντα, τὴν πιτρότητα, τὴν υἱότητα. 
τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἰδιότητα, καθ᾽ ἤν δηλαδὴ 
τὸ Πνεῦμα ἐχπορευτὸν ὀνομάζεται" τὸ ἀγέννητον 
(διὰ 920 γραφόμενον v), τὸ γεννητὸν ὁμοίως xai τὸ 
ἐχπορευτὸν, τὴν ἀγεννησίαν, τήν γέννησιν, xai τὴν 
ἐχπόρευσιν' xal ταῦτα οὐ μεταπίπτοντα, ἀλλ᾽ ἕχα- 
στον ἑχάστης ὑποστάσεως ἀμεταχινήτως xal üvon- 
αλλάκτως χαραχτηριστιχὸν ἰδίωμά τε καὶ γνώρισμα" 
τοῦ Πατρὸς τὴν ἀγεννησίαν, ὅτι μὴ ἔχ τινος, καὶ 
οὔτε τοῦ Υἱοῦ οὔτε τοῦ Πνεύματος" τοῦ ΥἹοῦ τὴν 
γέννησιν, καὶ οὔτε τοῦ Πατρὸς οὔτε τοῦ Πνεύματος" 
μόνος γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννητὸς, διὸ χαὶ μονο- 


(Ὁ) Cf. Petav. De Trinitate lib. IV, Procm. n. 2 seq. 


C 


D 


essentiain et naturam, vel essentialia et naturalia, 
et quenam cetera, hypostasin et personam, vel 
hypostatica et personalia ? 

GR. Quod quidem commune est atque unum et 
idem Patri et Filio et Spiritui, hoc essentiam et 
naturam, et que his adsunt communiter, unite 
atque eodem modo,essentialia et naturalia ; unum- 
quemque vero trium illorum hypostasin et. perso- 
nam,et quod unicuique proprium,id hypostaticum 
et personale esse statuo (A). 

LAT. Recte forsitan hec dicis ; verum explana 
adhuc et per exempla quas dixisti. 

GR. Deitatem supernaturalem et superessentia- 
lem naturam sancte Trinitatis vocare. solemus 
unam eamdemque,et essentiam simplicem et diffe- 
rentie expertem,eamdem eodem modo se haben- 
tem in Patre et in Filio et in Spiritu sancto. Natu- 
ralia vero et essentialia etsi proprie ea que secun- 
dum essentiam adsunt quibusdam ita vocantur, 
attamen nunc in Trinitate abusive vocamus que 
circa essentiam communi eodemque modo atque 
indivise considerantur, cum ea, quie secundum 
essentiam sunt, omnino recondita et incompre- 
hensa, nomine destituta ac quovis nomine sint 
sublimiora.De Deo enim nobis omnis et cognitio 
et appellatio, omne nomen et omne cogitatum non 
ex iis que secundum ipsum, sed ex iis que circa 
ipsum sunt, advenit. Naturalia igitur et essentialia 
dicimus in soncta Trinitate bonitatem perfectissi- 
mam et transcendentem bonum omne, potentiam 
potentissimam et super potentiam elevatam, sa- 
pientiam sapientissimam et eminentem super om- 
nia,im omnipotentem, creatricem, factricem, 
procuratricem et conservatricem universe crea- 
ture,sempiternitatem a tempore remotam et tem- 
pore superiorem, ante &evum eLsuper evum con- 
stitutam, temporalis initii carentiam, increatum, 
ingenitum, interminabile, incomprehensibile,infi- 
nitum, incircumscriptum, invisibile, immensum 
superomnem sensumet omnem cogitationem tran- 
scendens; ut brevi dicam, ouimnia omnino qua 
communia eademque sunt Patris,et Filii,et Spiritus 
sancti, essentialia dicimus et naturalia, non pro- 
prie tanquam seeundum essentiam in ipsis exsi- 
stentia, sed abusive tanquam circa essentiam 
communiter eodemque modo atque indivise consi- 
derata. Hypostasin vero et personam nominamus 
unumquodque horum trium : Patrem, Filium, Spi- 
ritum ; hypostatica et personalia autem ea quae - 
circa unumquemque horum proprie et peculiariter 
exsistunt, paternitatem,filiationem et Spiritus san- 
cti proprietatem, secuudum quam Spiritus proce- 
dens appellatur ; ingenitum, genitum et procedens, 
sive innascibilitatem, generationem et processio- 
nem ; eaque non concidentia ac nutantia esse statui- 
mus,sed cujuslibet persone uuumquodque manere 


119 NICET/E MARONIENSIS 480 


immote et sinepermutatione ulla characteristicam A γενός" τοῦ Πνευματος τὴν ἐχκόρευσιν, καὶ οὔτε τοῦ 
et discretivam proprietetem,et Patris quidem inna- Πατρὸς οὔτε τοῦ Υἱοῦ" μόνον γὰρ τὸ ὕνεθμα ἀκπο Ὁ 
scibilitatem, quia a nullo est, eamque neque Filii ρευτόν. 

esse neque Spiritus : Filii generationem, qua neque Patris est neque Spiritus ; solus enim est ex Patre 
genitus ; quare et Unigenitus ; Spiritus processionem, qua: neque Patris est neque Filii, solus enim Spi- 


ritus sanctus est procedens. 

3. LAT. Quid ergo ? Cum ingenitus sit Pater, 
quia ἃ nullo est, et hoc ipsius sit proprium, num 
idcirco nihil erit ex ipso ? 

GR. Revera et ingenitus Pater est et non ex ullo; 
sed ex ipso processit tum Filius, tum Spiritus. 


LAT. Quid vero? Cum progressio quaedam sit 
ab ipso, heccine est ea uniformis et absque ulla 
differentia ? 

GR. Minime. Nam diversus est modus progres- 
sionis et diversas personas manifestans.Alius enim 
est modus progressionis, secundum quem ex ipso 
estFilius; et hic generatio appellatur ; οἱ alius 
modus, secundum quem Spiritus ex eo prodire 
dicitur ; vocatur vero hic processio. Uterque vero 
inodus secundum substantiam, non quia differen- 
tiam substantias prebent, apage, sed quia ex sub- 
stantia Patris tum Filius, verum per generationem, 
cum Spiritus, verum per processionem, et non ab 
extra,non ex nihilo, quemadmodum creature. Et 
Filium quidem Pater dicitur generare, Spiritum 
autem dicitur producere vel emittere (i),vel nescio 
quomodo aptius et accommodatius dicam. Uterque 
vero mndus proprium nomen sortitus est, quod 
Spiritus sanctus posuit ; nobis autem non perspe- 
ctus atque incomprehensibilis est, et quod alius 
sit iste, alius ille, ex iis cognoscimus que diverso 
modo de utroque dicuntur. Quis vero et qualis 
uterque sit et quaenam eorum differentia, a Trini- 
tate sola cognoscitur ; nihil enim de his amplius 
ex divinis oraculis indicatum est. Àn vero tu non 
ita dicis ? 

LAT. Ita dico. In his enim tibi consentio idem. 
que censeo. Jam vero intremus in ipsam questio- 
nem atque controversiam, perpendamusque id, in 
quo inter nos lis est et in quoabinvicem dividimur. 
Inquiratur itaque, utrum oporteat dicere Spiritum 
ex Patre procedere solo, an etiam eum procedere 
ex Filio. 

GR. Id videlicet ipse Spiritus sanctus per Scri- 
puras divinitus inspiratas revelavit, et sancti Pa- 
tres atque Ecclesi» magistri per sanctum Spiritum 
initiati evangelica: et apostolice doctrine dogmata 
iusuis divinitus inspiratis institutionibus tradide- 
runt ; neque recto et pie sententie ullo modo quid 
adversatur ; neque ullum exinde consequitur ab- 
surdum. 

LAT. Dic unum alterumve ex ipsis, ut et ego 
cognoscam. 


(10) Oblitteratum in cod. Vat. 
(11) Desunt aliqua in Vat. p. 3, b., que hic sup. 


Y- AAT. Τί οὖν; ἐπειδὴ ἀγέννητον, ὅτι μὴ Ex 
τινος, ὁ Πατὴρ xal τοῦτο ἴδιον αὐτοῦ, διὰ τοῦτο 
οὐδὲ ἐξ αὐτοῦ τι ἔσται ; 

LP. Καὶ μὴν καὶ ἀγέννητος ὁ Πατὴρ καὶ οὐκ ἔκ 
τινος ἀλλ᾽ ἐξ αὐτοῦ προελήλυθεν ὁ Υἱὸς καὶ τὸ 
Πνεῦμα. 

AAT. Τί δέ ; ἐπεὶ καὶ πρόοδός τίς ἐστιν ἀπ᾽ αὐὖ- 
τοῦ, dox μονότροπος αὕτη xai ἀδιάφορος ; 


TP, Οὐκ ἔστιν (10) καὶ γὰρ ὁ τρόπος τῆς προόδου 
διάφορος xal διαφόρων προσώπων ἐκχφαντικός. 
ἴἼΑλλος γὰρ ἐστιν ὁ τρόπος τῆς προόδου, καθ᾽ 5v 6 
Υἱὸς ἐξ αὐτοῦ, γέννησις προσαγορευόμενος, καὶ 
ἄλλος ὁ τρόπος, καθ᾽ ὃν τὸ Πνεῦμα ἐξ αὐτοῦ προ- 
ἔρχεσθαι λέγεται: χαλεῖται δὲ καὶ οὗτος ἔχκόρευ- 
σις. ᾽᾿λμφότεροι ὃὲ xaz' οὐσίαν, οὐχ ὅτι διαφορὰν 
οὐσίας παρέχουσιν, ἄπαγε, ἀλλ᾽ ὅτι ἐκ τῆς οὗσίας 
τοῦ Πατρὸς xal ὁ Υἱὸς, ἀλλὰ γεννητῶς, καὶ τὸ 
llvsopa, ἀλλ᾽ ἐχπορευτῶς, xai οὐχ ἔξωθεν x τοῦ 
μὴ οντος χαθάπερ τὰ χτίσματα. Καὶ τὸν μὲν Υἱὸν 
γεννᾷν ὁ Πατὴρ λέγεται, τὸ δὲ Πνεῦμα προδάλλε- 
σθαι ἥ πιοίεσθαι ἢ οὐχ οἵδ᾽ ὅπως ἐρῶ προσφυέστε- 
pov. 'Exáte2oq δὲ τρόπος ἰδίου μὲν τετύχηκεν ὀνά- 
ματος, ὃ τὸ Πνεῦμα τὸ ἄγιον ἔθετο. ἡμῖν δὲ ἃγνω- 
στός τε xal ἀκατάληπτος" xal ὅτι ὁ μὲν ἕτερος, ὁ 
δὲ ἕτερος, ἐκ τῶν περὶ ἑκατέρου διαφόρως λεγομέ- 
νων γινώσχομεν. Τίς δὲ καὶ ὁποῖος ἑκάτερος, xai τίς 
ἡ διαφορὰ, τῇ Τριάδι μόνῃ γινώσχεται" οὐδὲν γὰρ 
πλέον ἡμῖν περὶ τούτων ἐκ τῶν θείων λογίων Ἐκπέ- 
φᾶσται. "[l οὐχ οὕτως φὴς καὶ αὐτός ; 


AAT. Φημί, σύμφρων γὰρ ἐπὶ τούτοις εἰμί σοι 
χαὶ ὁμόδοξος. Ἤδη δὲ εἰσδάλλωμεν ἐπὶ τὸ ἀμφι- 
θαλλόμενον xxl ζητούμενον, καὶ περὶ ὁ μέσον ἢ μῶν 
ἣ διαφορὰ, καὶ δι’ ὃ τάχα xal διιστάμεθα. Οὐκοῦν 
ζητείσθω, πότερον χρεὼν λέγειν τὸ Ονεῦμα ἔκ τοῦ 
llaxpóq ἐκπορεύεσθαι μόνου, ἢ καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ. 


ΓΡ. Ὃ δηλαδὴ καὶ αὐτὸ τὸ ΠΙνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ 
τῶν θεοπνεύστων Γραφῶν ἐξεχάλυψε χάἀὶ οἱ ἅγωι 
Ἰατέρες xal νῇῆς Ἐχχλησὶας διδάσχαλοι διὰ τῷ 
ἁγίου Πνεύματος μυνηθέντες τὰ τῆς εὐαγγελικῆς 
καὶ ἀποστολιχῆς (πίστεως δόγματα), (14) ἐν ταῖς 
ἑαυτῶν θεοπνεύστοις διδασχαλίαις παραδεδώκασι" 
καὶ οὐδὲν (12) τῷ ὀρθῷ λόγῳ xal tóctÓsi xat' οὐδὲν 
ἠναντίωται, οὔτε μὴν ἔχει τι παρεπόμενον ἄτοπον. 

AAT. 'AXX ἐν γέ τι φράσον. ἵνα γνῶ καὶ αὐτός. 


plenda erant. 
(12) Vat. οὐδέ, 


(i) Vocem προδάλλεσθαι non passivum, sed medium hic esse declarant Nicete alia verba,quibus sensu 


activo eam vocem usurpat. 


181 


DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. 


182 


δ΄. TP. (13) El ἐκ τοῦ. Πατρὸς ἐκπορευόμενου [τὸ À 4. GR. (ἢ) Si Spiritus ex Patre procedens etiam 


νεῦμα] ἐκπορεύεται καὶ ix τοῦ Υἱοῦ, συγχέχυτχι 
τὰ τῶν ἰδιοτήτων, ἤ ὡς ἐξ ἄλλης ὑποστάσεως εἰς 
ἄλλην μεταχωροῦντα, ἥ ὡς ἄλλην ἐζ ἄλλης μετα- 
λαμδανούσης ἰδιότητα τῆς αὐτῆς ὑποστάσεως" ὃπερ 
τῆς Σχδελλίου δόξης ἐστὶν οὐ μαχράν. Εἰ γὰρ ὁ Πα- 
τὴρ καὶ ὁ Υἱὸς ἕν καὶ ταυτὸν ὑπάοχει κατὰ Σαδέλ- 
λιον, ἀκόλουθον πάντως ix τοῦ Βατρὸς τὸ Ηνεῦμα 
ἐχπορευόμενον ἐκπορεύεσθαι καὶ ix τοῦ Υἱοῦ τάχα 
δ᾽ ἄν xai ἐξ ξαυτοῦ. 

AAT. ᾿Αλλ᾽ ἐφ᾽ ἡμῶν οὐκ ἔχει χώραν τὸ τοῦ Σα- 
θελλίου δοξάριον" οὐδὲ γὰρ τὰς ὑποστάσεις συγχέο- 
μεν χαὶ τὰ πρόσωπα, οὐδὲ τὰς ἰδιότητας μετατίθε- 
μεν, οὐδὲ τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ὑπόστασιν εἷς ἄλλην 
καὶ ἄλλην ἰδιότητα μεταφέρομεν᾽ οὐδὲ ἕν τὰ τρία 
δοξάζομεν πρόσωπον ἤ τριπρόσωπον μίαν ὑπόστα-- 
σιν, ἀλλὰ xal τὰς ὑποστάσεις τρεῖς εἶναί φαμεν 
τῆς θεότητος καὶ ἐχάστην ὑπόστασιν ἐν ἀχινήτῳ 
τηροῦμεν τῇ ἰδιότητι᾽ τοῦ μὲν γὰρ Ἡατρὸς ἴδιον 
τὸ ἀγέννητον, τοῦ δὲ ΥἹοῦ τὸ γεννητὸν, τοῦ δὲ ἁγίου 
Πνεύματος τὸ ἐκπορευτὸν εἶναι τιθέμεθα" ἀλλ’ 
ὥσπερ τοῦ ματρὸς οὐ τὸ ἀγέννητον μόνον, ἀλλὰ καὶ 
τὸ γεννητικὸν καὶ προδλητιχὸν ἤτοι προεχτιχὸν, εἰ 
οὕτω χοὴ λέγειν, οὕτω καὶ τοῦ Υἱοῦ οὐ τὸ γεννητὸν 
μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ προδλητιχὸν, καὶ τοῦ Πνεύματος 
τὸ ἐχπορευτὸν μὲν, οὐχ ἀπλῶς δέ" ἀλλ᾽ ὥς μὲν ix 
τοῦ Πατρὸς, ὥς δὲ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, τουτέστιν ἁμέσως 
μὲν ἐκ τοῦ Υἱοῦ, ἐμυέσως δὲ ix τοῦ ΙΙατρὸς, ὅτι 
ix τοῦ Πατρὸς μὲν διὰ τοῦ Yioo, ἐκ τοῦ Υἱοῦ δὲ 
δι’ ἑτέρου οὐδενός. ᾿Αγέννητος γὰρ ὧν ὁ Πατὴρ 
γεννᾷ τὸν Υἱὸν, γεννῶν δὲ τὸν Υἱὸν διὰ μέσου τοῦ 
Υἱοῦ ἅμα xai τὸ Πνεῦμα προδάλλεται" καὶ ὁ Υἱὸς 
γεννητὸς ὧν xal τὸ llveópa προδάλλεται' καὶ τὸ 
Πνεῦμα πάλιν ἔχ τοῦ Πατρὸς ἐμμέσως ἐχπορευόμε- 
vow, ὡς τῇ ἐχπορεύσει τοῦ Υἱοῦ μεσιτεύονσος ἅμα 
xai ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐχπορεύεται μηκέτι δι᾿ ἑτέρου 
τινὸς μεσιτεύοντος ὥστε ἡμᾶς ἴδιον τίθεσθαι τοῦ 
μὲν Πατρὸς τὸ ἀγέννητον, τὸ γεννητιχὸν χαὶ τὸ ἐμ- 
μέσως προύλητιχόν' τὸ μὲν ἀγέννητον, ὅτι οὐχ Ex 
τινος, τὸ δὲ γεννητικὸν, ὅτι γεννᾷ τὸν ΥἹὸν, τὸ δὲ 
ἐμμέσως προδλητικὸν, ὅτι διὰ μέσου τοῦ Υἱοῦ. xai 
τὸ Πνεῦμα προθάλλεται' τοῦ Υἱοῦ δὲ τὸ γεννητὸν 
καὶ τὸ ἀμέσως προδλητικόν' τὸ μὲν ὅτι ἐκ τοῦ Ha- 
τρὸς αὑτὸς γεννητὸς, τὸ δὲ ὅτι ἀμέσως ἐξ ἑαυτοῦ τὸ 
Ἡνεῦμα προΐεται, μέσος ὥν αὐτὸς τοῦ Πατρὸς xai 
τοῦ Πνεύματος" τοῦ δὲ Πνεύματος τὸ ἐχπορευτὸν 


ex Filio procedit, confunduntur ea que ad pro- 
prietates pertinent, quum vel ex alia hypostasi in 
aliam migrent vel eadem hypostasis aliam ex alia 
transsumat proprietatem. Quod haud longe abest 
a Sabellii opinione. Etenim si Pater et Filius 
unum et idem sunt secundum Sabellium, conse- 
quitur omnino, Spiritum ex Patre procedentem 
etiam ex Filio procedere ; imo mox et ex seipso 
procedet. 

LAT. Verum apud nos locum non habet Sa- 
bellii opinamentum. Neque enim hypostases con- 
fundimus et personas; neque proprietates trams- 
ponimus, neque unam eamdemque hypostasin in 
aliam et aliam proprietatem transferimus. Neque 
unam esseexistimamus illatria personam velunam 
hypostasintripersonalem; sed et hypostases tresesse 
dicimus Deitatis,etunamquamquehypostasininim- 
mota proprietate servamus.Namque Patris proprium 
ingenitum, Filii vero genitum, et Spiritus sancti pro- 
cedens esse statuimus (k).At quemadmodum Patris 
non ingenitum dumtaxat,sed et generatio et produ- 
ctio sive emissio, si ita dicendum est,sic et Filii non 
solum est genitum esse, verum et producere, et 
Spiritus sancti procedere quidem, sed non sim- 
pliciter : verum sic quidem ex Patre, sic vero ex 
Filio, hoc est immediate quidem ex Filio, mediate 
vero ex Patre, quia ex Patre quidem per Filium, ex 
Filio vero per nihil aliud. Ingenitus enim quum 
sit Pater generat Filium, generans vero Filium per 
ipsum Filium mediantem simul et Spiritum pro- 


C ducit et Filius, qui ipse genitus est, pariter produ- 


cit Spiritum ; et rursum Spiritus ex Patre mediate, 
utpote mediante in processione Filio, procedens 
simul et ex Filio procedit non amplius per aliud 
quoddam medians. Sic proprium ponimus Patris, 
quod sit ingenitus, generans et mediate producens; 
ingenitus, quia ex nullo est, generans, quia gene- 
rat Filium, mediate producens quia per medium 
Filium Spiritum spirat et producit. Filii vero pro- 
prium, quod sit genitus et immediate producat: 
genitus quia ex Patre ipse generatus est, imme- 
diate producens, quia immediate ex seipso Spiritum 
emittit medius ipse exsistens inter Patrem et 
Spiritum. Spiritus vero sancti proprium procedere 
mediate ex Patre, et procedere immediate ex 


ἐμμέσως ix τοῦ Πατρὸς, ἐχπορευτὸν δὲ ἁμέσως ἢ Filio, quum inter Patrem et Spiritum Filius con- 


xx! ἐχ τοῦ Υἱοῦ, ὡς μεταξυ μὲν τοῦ [1χτρὸς xal 
τοῦ Πνεύματος θεωρουμένου τοῦ Υἱοῦ, μεταξὺ δὲ 
τοῦ Υἱοῦ χαὶ τοῦ Πνεύμανος οὐδενὸς χατά γε τὴν 
πρόοδον. Καὶ ταῦτα εἶναι ἑχάστου τῶν τριῶν ἰδιώ- 
ματα ἀμεταθετικῶς καὶ ἀμετακινήτως xal. ἀνυπαλ- 


(13) Rubro colore ad marginem legitur : 'Ev- 
ταῦθα πειρᾶται ὁ Γραϊκὸς διειχνύειν ἄτοπον εἰσάγε- 
σῦχι τῇ δόξῃ τῇ xxi ix τοῦ Υἱοῦ λεγούσῃ ἐχπορεῦε- 


(j) Primum Greci argumentum : Si Spiritus 
etiam ex Filio procedit, confunduntur personarum 
proprietates. Quod Photius evolvit, be Spir. S. 
"ystegogia, cap. 9, 10. 


sideretur, inter Filium vero et Spiritum, quantum 
ad processionem,nemo. Et hecdicimus uniuscujus- 
que trium personarum esse proprietates,que sine 
ulla immutatione vel commutatione immote et 
integre perseverant. Quemadmodum igitur non 


σθαι τὸ Πνεῦμα’ καί φησι σύγχυσιν τῶν ἰδιοτήτων 
συνάγεσθαι ὅπερ ἀνασχευάζει ὁ Λατῖνος πάνυ 
εὐφυώς. 


(k) Ita S. Maximus in opusculis theologicis et po- 
Jemicis t. 1I, p. 155, ed. Combeflsii, at Pseudo-Ju- 
stinus in Expositione recte fidei, n. 3. 


183 NICET/E MARONIENSIS 48b 


quia Pater genitus non est, idcirco ipse genera-  λάχτως ἔχοντα xal ἀμεταθλήτως. Ὥσπερ οὖν οὐχ 
tione vel emissione privatur, sed quoad hsc el ὅτι οὐ γεγέννηται ὃ Πατὴρ, διὰ τοῦτο ted 
illa et ingenitus, sed et genitor est el spiralor, οὐδὲ προδάλλεται. ἀλλὰ κχἀχεῖνα xai ταῦτα καὶ 
genitor quidem immediate ex se ipso, spirator — &(£vvzzó; ἐστιν, ἀλλὰ καὶ γεννήτωρ xai προδολεὺς 
vero mediate per Filium : sic neque Filius quia τὸ μὲν ἀμέσως ἐξ ἑαυτοῦ, to δὲ ἐμμέσως δεὰ τοῦ 
genitus est, idcirco a spiratione excluditur, neque Υἱοῦ, οὕτω xai ὁ Υἱὸς οὐχ ὅτι γεγέννηται, διὰ τοῦτο 
Spiritus, quia ex Patre procedit, ideo ex Filio non οὐχὶ xai τὸ [Πνεῦμα προδάλλεται, Καὶ τὸ Ἠνεῦμα 
procedit, sed processio ejus immediata quidem ex οὐχ ὅτι ix τοῦ ΠΙατρὸς ἐχπορεύεται, διὰ τοῦτο οὐχὶ 
Filio, mediata vero ex Patre. Custoditur igitur καὶ τοῦ Υἱοῦ ἐχπορεύεται" ἀλλ᾽ ἣ ἐχπόρευσις αὐτοῦ 
unicuique persona proprietas immota etinconfusa; ἄμεσος μὲν ἐκ τοῦ Υἱοῦ, ἔμμεσος δὲ ἐκ τοῦ Πατρός. 
sic in unitate Trinitas et indivisain Trinitate uni- Φυλάττεται γοῦν ἑχάστῳ προσώπῳ ἡἣ ἰδιότης ἀκίνη" 
tas. Unitas enim est et Trinitas Pater et Filius et τὸς xai ἀσύγχυτος" οὕτως ἡ ἐν μονάδι Τριὰς καὶ 
Spiritus sanctus: unitas quidem propler naturam ἀδιαίρετος ἡ ἐν Τριάδι μονάς. Μονὰς γάρ ἔστι καὶ 
divinitatis unam eamdemque, quo indivisa et Τριὰς ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ νεῦμα" τὸ μὲν 
inalterabilis est; Trinitasvero propterproprietates, κατὰ τὴν φύσιν τῆς θεότητος μίαν xai τὴν αὐτὴν 
que immote se habent juxta ea que modo diximus. p οὖσαν xai ἀδιαίρετον xai ἀνχλλοίωτον᾽ τὸ δὲ διὰ τὰς 
Cum vero singulis personis immote custodiantur ἰδιότητας ἀμετακινήτως ἐχούσας, καθὰ φθάσαντες 
proprietates, haud dici potest ex seipso procedere ἔφημεν. Φυλαιτομένων δὲ τῶν ἰδιοτήτων — kxdoto 
Spiritus, quia hoc non est Spiritus proprietas ; ἀμεταθλήτων, οὐκ ἂν λέγοιτο τὸ Πνεῦμα ἐξ ἑαυτοῦ 
verum ex Patre per Filium procedens, etiam ex ἐχπορξύεσθαι, ὅτι μὴ ἰδιότης ἐστὶ τοῦτο τοῦ Βνεύ- 
Filio procedit, non autem per alium quempiam; ματος ix τοῦ Πατρὸς δὲ ἐχπορευόμενον δια τοῦ 
et ubi nunc est Sabellii confusio Ὁ Si enim juxta γ1οῦ, xai ἐκ τοῦ Yloo ἐχπορεύεται, ἀλλ’ οὐ Ov Wek- 
istum unum diceremus Patrem et Filium vel ρου τινός" xai ποῦ τοῦ Σαδελλίου ἡ σύγχυσις ; E! 
etiam Spiritum sanctum tanquam unam hypostasin μὲν γὰρ ἕν κατ᾽ ixsivov ἐλέγομεν τὸν Πατέρα xai 
sive personam,tuncSpiritum ex Patre procedentem τὸν Υἱὸν ἢ xai τὸ Πνέῦμα ὡς μίαν ὑπόστασιν ἥ 
etiam ex Filio procedere asserentes Sabellio con- πρόσωπον, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον καὶ ἐκ 
cordes essemus, vel omnino Semisabelliani, sicut τοῦ Υἱοῦ ἐχπορεύεσθαι φάσχοντες, σύμφρονες ἂν 
alii quidam Semiariani. Nam tria ila unam ἦμεν τῷ Σαδελλίῳ, ἢ πάντως ἡμ'σαδέλλιοι, καθά- 
hypostasin e£ unum dicentes ita secundum Sà- περ ἀλλοι τινὲς ἡμιάρειοι" τὰ μὲυ γὰρ τρία Aéxov- 
bellium, non magis faceremus Spiritum ex Patre τες μίαν ὑπόστασιν xai ἕν οὕτω κατὰ Σαδέλλιον, 
et ex Filio procedentem, quam ex se ipso. verum C οὐδὲν μᾶλλον ἐποιοῦμεν τὸ Βνεῦμα tx τοῦ Ηατρὸς 
et Patrem tum generantem, tum generatum “ xai à» τοῦ Υἱοῦ ἐχποςευόμενον, f; ἐξ ἑαυτοῦ: ἀλλὰ 
atque procedentem, et horum unumquodque non xai τὸν Πατέρα γεννῶντά τε xal γεννώμενον καὶ 
magis ex alio, quam ex seipso; Filium porro non ἐχπορευόμενον, xal ἕκαστον τούτων οὐ μᾶλλον ἐξ 
solum genitum, verum et procedentem,imo etiam ἄλλου f, ἐξ ἑαυτοῦ" xal τὸν Υἱὸν δὲ οὐ μόνον γεν- 
et generantem ; rursus Spiritum non solum pro- νώμενον, ἀλλὰ καὶ ἐχπορευόμενον, πρὸς δὲ τούτοις 
cedentem, sed et gignentem et genitum.Ejusmodi καὶ γεννῶντα' xal τὸ Πνεῦμα αὖθις οὐκ ἐχπορευ- 
enim sunt Sabellii nuge uni eidemque persono ὀμενον μόνον, ἀλλὰ xal γεννῶν xal γεννώμενον. 
diversa nomina et diversas proprietates tribuentis. Τοιαῦτα γὰρ τὰ Σαδελλίου AmpZuata ἑνὶ καὶ τῷ 
Si vero Patrem et Filium solum unam diceremus αὐτῷ πρασώπῳ διάφορα τιθέντος ὀνόματα καὶ δια- 
personam, ex hac vero una persona progredi φόρους ἰδιότητας, Τὸν δὲ Πατέρα xai τὸν Υἱὸν pó- 
Spiritum doceremus, lum et sie Semisabelliani νὸν φάσχοντες ἕν πρόσωπον, ἐκ τοῦ ἑνὸς δὲ τούτου 
essemus ex Patre et Filio illum, qui procedit, τὸ Πνεῦμα προέρχεσθαι δογματίζοντες ἦμεν ἂν xai 
procedere asserentes. Nunc vero nos aliam quidem οὕτως ἡμισαδέλλιοι ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ ἐκ τνῦ Υἱοῦ 
Divinitatis personam statuentes Patrem,aliam vero τὸ ἐχπορευτὸν ἐχπορεύεσθαι λέγοντες. Νῦν δὲ fuk 
Filium, ejusdem scilicel natur», aliam vero rur- ἀλλὴν μὲν ὑπόστασιν τῆς θεότητος δοξάζοντες τὸν 
sus Spiritum, deinde ponentes procedentem ex D Πατέρα, ἄλλην δὲ τὸν Υἱὸν, τῆς χὐτῆς δηλαδὴ φύ 
Patre, procedere quoque ex Filio, aliter dicimus. σεως, ἄλλην δὲ ὡσαύτως τὸ Πνεῦμα, εἶτα τιθέντε 
Qui vero unam personam esse aiunt Patrem οἱ τὸ ix τοῦ Πατρὸς ἐχπορευόμενον ἐγπορεύεαθαι xai 
Filium, deinde Spiritum ex Patre et ex Filio pro- ἐχ τοῦ Υἱοῦ, ἑτέρως φαμέν. Ol μὲν οὖν ἕν λέγοντες 
cedere affirmant, absurdum consequens habent, τὸν Πατέρα xai τὸν Υἱὸν πρόσωπον, εἶτα φάσκοντες 
non quia simpliciter dicunt er Patre et ez Filio, τὸ Πνεῦμα ἐκπορευτὸν ἐκ τοῦ Πατρὸς xai ἐχ τοῦ 
sed quia ex ambobus tanquam uno, et quia unum — Yioo, τὸ ἄτοπον &mópevov ἔχουσιν" οὐχ ὅτε ἁπλῶς 
utrumque, Patrem videlicet et Filium, ponunt, φασιν ἐκ τοῦ Πατρὸς xat ix τοὺ Υἱοῦ, ἀλλ’ ὅτι ὡς 
non secundum vim Dominica vocis verum secus ἑνὸς ἐξ ἀμφοῖν' xal ὅτι ἕν ἄμφω τίθενται τὸν Πα- 
ac ille dicit: Ego εἰ Pater unum sumus. Non vero, τέρα xal τὸν Υἱὸν, οὐ κατὰ δύναμιν τῆς τοῦ Κυρίου 
qui ex Patre et ex Filio dicimus Spiritum, non ut φωνῆς, ἀλλ᾽ ἑτέρως ἢ ὡς ἐχεῖνός φη σιν" ᾿Εγὼ xai 
ex uno dicimus, verum ut ex duabus personis ὁ Πατὴ2 ἕν ἐσμεν. Ἢμεῖς ob xai ix τοῦ Πατρὸς 
consubstantialibus consubstantialem procedere καὶ ἐκ τοῦ Υγ190 τὸ {Πνεῦμα λέγοντες οὐχ ὡς ἐξ ἐγὸς 


185 


DE PROGESSIONE SPIRITUS SANCTI. 


186 


τοῦτό φαμεν, ἀλλ᾽’ ὡς ix δύο προσώπων ὁμοφυῶν À secundum quemdam incognitum et ineffabilem 


ὁμοφυὲς προσερχόμενον κατά τινα τρόπον ἀγνωστόν 


eai Ἀῤῥητον. Τὸ μὲν οὖν ἐξ ἀμφοῖν λέγειν τὸ 


ἸΙνεῦμχ ὡς ἐξ ἑνὸς, ἀτεδές: Σαδελλιανὸν q42 τὸ 
δὲ ἐξ ἀμφοῖν ἐχόντοιν οὐκ ἐν οὐσίᾳ διαφορότητα οὐδ᾽ 
ἐν ὀνομάτων διττότητι τὴν διάχρισιν, ἀλλ᾽ Ἐν ὑπο- 
στατιχαῖς ἰδιότησι, τῆς Σαδελλιανῆς ἀσεδείας μα- 
χράν᾽ ὥστε, ἐπειδὴ τὸ τοιοῦτον δόγμα ἕτερόν ἔστι 
τῆς τοῦ Σαδελλίου δόξης, μηδ᾽ ὡς Σαδελλιανὸν ἡγοῦ 
καὶ ἀπόδλητον. ᾿Αλλ᾽ ἤ ἄρα ἑτέρως ἔχειν τὸ ἄτοπον 
ἔλεγχε. 

ε΄. TP. Ἔστω ταῦτα, xxl μὴ Σαδελλιανὸν ἔστω 
τὸ λέγειν ἐκ τοῦ Πατρὸς χαὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ παναγίου 
νεύματος τὴν ἐχπόρευσιν: ἀλλ᾽ ἐχεῖνό γε ἄτο- 
vov (14). Εἰ γὰρ ἐξ ἀμφοῖν, σύνθετος αὐτῷ λοιπὸν 
τῆς ὑποστάσεως ἡ ἰδιότης, χαὶ οὐχ ἁπλῆ καὶ σύν- 
θετος dj ὑπόστασις, ὅτι xal ἀμέσως xal ἐμμέσως 
ἐχπορεύεται, τὸ μὲν ix τοῦ Ἠατρὸς, τὸ δὲ ix τοῦ 
Υἱοῦ" οὕτω δὲ xai τοῦ Υἱοῦ ἡ ἰδιότης εὑρίσχεται 
σύνθετος, ἔχουσα μὴ μόνον τὸ γεννᾶσθαι Ex. τοῦ Πατρὸς, 
ἀλλὰ καὶ τὸ Ἡνεῦμα ἐξ ἑαυτοῦ ἀμέσως ὡς μέση (15) 
προδάλλεσθαι. 


AAT. Κατὰ τοῦτον τὸν λόγον σύνθεσις ἄν εἴη 
καὶ περὶ τὸν Πατέρα, καὶ μᾶλλον, ὅτι οὐχ ἀγγέννη- 
τος μόνον, ἀλλὰ xal γεννήτωρ καὶ προδολεύς. Εἰ δὲ 
ἐπὶ τοῦ Ηατρὸς ταῦτα οὐ παρεισήγαγε σύνθεσιν, 
οὐδὲ ἐχεῖνχ λοιπὸν ἐπὶ τοῦ Yioo xal [ΠΙνεύματος. 
II «(c ἢ ἀποχλέρωσις, τὸν μὲν Πστέρα μὴ εἶναι 
σύνθετον ἐκ τοῦ ἀγεννήτου xal τοῦ γεννητιχοῦ xal 
τοῦ προδλητιχοῦ, τὸν δὲ Υἱὸν σύνθετον εἶναι διὰ τὸ 
γεννητὸν xal τὸ προδλητιχὸν, xal τὸ Πνεῦμα διὰ 
τὸ διχόθεν xal διχῶς ἐκπορευτὸν, ἥτοι ix τοῦ Ila- 
τρὸς καὶ ix τοῦ Υἱοῦ, ἐμμέσως δηλαδὴ xal ἀμέσως ; 
Καίτοι xav ἁπλὴν δῶμεν ἑκάστῳ τὴν ἰδιότητα, χατὸ 
τὸν σὸν λόγον xal οὕτως, ὡς λέγεις, διπλόη πλρεισ- 
αχθήέσετα!, xai σύνθεσις ἕψεται, xal ἔσται σύν- 
θετον ἔχαστον. Καὶ γὰρ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ἡ τῆς 
θεότητος οὐσία ἐστὶ xal ἣ τοῦ γεννᾷν ἰδιότης, καὶ 
ἐν τῷ Υἱῷ μετὰ τῆς οὐσίας καὶ ἡ τοῦ γεννᾶσθαι 
ἰδιότης ἐστὶν, xal ἐν τῷ Πνεύμχτι μετὰ τῆς αὐτῆς 
οὐσίας xal ἡ ἰδιότης τῆς ἐχπορεύσεως. ᾿Αλλ᾽ οὐ 
σύνθεσις ἐχεῖ, ἀλλ᾽ ἁπλότης ὑπὲρ πᾶσαν ἁπλότητα, 
ὅτι μέρη ταῦτα τῆς θεότητος ἰἀμερὴς γὰρ ὑπὲρ πᾶσαν 
ἀμξρειαν), ἀλλ’ ἔδιότητες περὶ τὴν μίαν οὐσίαν 
χαὶ τὰς τῆς μιᾶς οὐσίας ὑποστάσεις θεωρούμεναι 
xai ἑκάστη ἑχάστην ὑπόστασιν 
Οὐκοῦν οὐδὲ ὅταν λέγω τὸ Πνεῦμα ἀμέσως ἔχειν 
χαὶ ἐμμέσως τὴν ἐχπόρευσιν͵ ἢ τὸν Υἱὸν xa! γεννᾶ- 
σθχ! ἐκ τοῦ ΠΙατρὸς καὶ τὸ Πνεῦμα προδάλλεσβαι, 
διπλόην τινὰ παρεισάγω χαὶ σύνθεσιν' ὥσπερ γὰρ 
j ἐκ τοῦ Πατρὸς διάφορος πρόοδος, καθά φατε xal 
ὑμεῖς, διάφορον μὲν δείκνυσι τὴν σιέσιν αὐτοῦ" 

(44) Nota marg. 'Exípou ἀτόπου εἰσαγωγὴ, ὅτ' 
σύνθετον ἔσται τὸ Πνεῦμα ἐκ Πατρὸς xal Υἱοῦ ἐχπο- 
ρευόμενον, xal πρὸς τοῦτο ἀνασχευή. 


(l) Secundum absurdum : Compositus erit Spiri- 
tus ex Patre et Filio procedens. Vide Photium, De 
Spirit. sancti Mystagogia, cap. Ἵ et 45, 


modum. Spiritum igitur dicere ex utroque velut ex 
uno impium est, quia Sabellianum ; eum vero di- 
cere ex ambobus non habentibus in essentia diffe- 
rentiam neque in nominum duplicitate discretio- 
nem, sed in hypostaticis proprietatibus, longe a 
Sabelliana impietate abest. Quare cum hoc dogma 
aliud sit a Sabellii opinione, neque Sabellianum 
et abjiciendum illud existimes. Verum absurdum 
illud esse aliunde demonstres. 


9. GR. Sint haec ita, neque Sabellianum sit di- 
cere, ex Patre et Filio sanctissimi Spiritus esse 
processionem. Attamen illud certe absurdum os- 
tendit, quod non dicam (ἰ). Si Spiritus estex utro- 
que, composita ipsi erit hypostaseos proprietas, et 
non simplex, et composita ipsa hypostasis, quia et 
immediate et mediate procedit,scilicettum ex Patre , 
tum ex Filio; sic autem et Filii proprietas de- 
prehenditur composita, quum non solum babeat 
quod sit generatus ex Patre, verum etiam quod 
Spiritum sanctum ex se ipso immediate produ- 
cat. 

LAT. Secundum hanc rationem in Patre quoque 
foret compositio, et multo magis, quia non solum 
ingenitus, verum etiam generans et spirans est. 
Si vero hec in Patre nullam inducunt composi- 
tionem, neque illa in Filio et in Spiritu composi- 
tiopem inducent. Aut qualis est ista sortitio et 
distributio, Patrem quidem non esse compositum 
ex innascibilitate,generatione etspiratione (activa), 


C Filium vero compositum esse propter passivam 


generationem et spirationem activam, et Spiritum 
compositum, quia e duplici causa et duplici modo 
procedat, sive ex Patreet ex Filio, mediate videli 
cet et immediate? Quanquam etsi simplicem de- 
mus cuique proprietatem secundum tuum sermo- 
nem, et sic, ut dicis, duplicitas inducetur et com- 
positio sequetur et eritunumquodque compositum. 
Etenim in Patre est tum divinitatis essentia tum 
gignendi proprietas, et in Filio una cum essentia 
proprietas geniti est, et in Spiritu cum eadem 
essentia, proprietas processionis. Verum non est 
compositio ibi, sed simplicitas super omnem sim- 
plicitatem, quia nec parles Divinitatis ista sunt, 
quum ea sit super omnem indivisibilitatem indi: 


χαραχτηρίζουσαι. D visibilis, verum proprietates, quae circa unam 


essentiam et hujus unius essentie hypostases spe- 
ctantur et quarumque quamlibet personam dis- 
tinguit suoque charactere insignit. Igitur neque 
quando dico Spiritum immediate et mediate ha- 
bere processionem, vel ex Patre Filium generari 
et Spiritum producere (m), duplicitatem quam- 


15) Ita scriptum. Quod tamen mendum exhibere 
videtur. 


(m) Προδάλλεσθαι hic non sumi passive usus vocis 
in sequentibus demonstrat. 


187 


NICETJE MARONTENSIS 


188 


dam induco et compositionem. Sicut enim diversa A τὴν μὲν πρὸς τὸν Υἱὸν ὡς Πατρὸς, τὴν δὲ πρὸς τὸ 


e Patre progressio, secundum quod et vos dicitis, 
diversam quidem ejus habitudinem constituit,alte- 
ram ad Filium ut Patris, alteram ad Spiritum ut 
Spirantis secundum proprium modum, paternam 
vero hypostasin minime indicat compositam, ita 
nec Spiritus e Patre et Filio processio compositio- 
nem quamdam intelligi sinit sive in Filio sive in 
Spiritu. Quanquam in Patre generare et pro- 
ducere non idem est neque eodem modo, in Spi- 
ritu vero procedere unum et idem, etsi ex altero 
quidem mediate, sive ex Patre per Filium, ex al- 
tero vero immediate, quia ex Filio, non vero per 
alium quempiam. Non est igitur compositus Filius; 
quia non solum generatur, sed et Spiritum emit- 
tit, neque Spiritus, quia procedit non ex Patre 
solo, sed et ex Filio ; neque etiam Pater, quia non 
solum ingenitus, sed et Filii genitor, neque quia 
non solum genitor, sed et productor Spiritus ; ne- 
que etiam secundum communem tum nostram tum 
vestram sententiam compositus Filius et Spiritus, 
quia uterque preter substantiam habet persone 
proprietatem, Filius quidem filiationem solam; 
Spiritus vero processionem ex Patre. Si enim com- 
posita foret quelibet persona propter suas pro- 
prietates,etiam essentia trium personarum compo- 
sita esset propter eas, qus circa ipsam sunt» 
trium communes proprietates, bonitatem dico,sa- 
pientiam, potentiam, vim productricem, omnium 
effectricem et creatricem, providentiam, conserva- 
tionem, omnium rerum comprehensionem et con- 
tinentiam, aseitatem, et principii carentiam, im- 
mortalitatem et sine ullo fine durationem, immen- 
silatem, &ternitatem, extra tempus et supra tem- 
pus exsistentiam, et quacunque alia hujusmodi 
sive secundum positionem,sive secundum negatio- 
nem, sive secundum causam, sive secundum emi- 
nentiam et excellentiam dicuntur in Deo. Sed non 
sunt hec essentia, verum circa essentiam consi- 
derantur,etsi et certo quodam modo essentialia et 
naturalia vocantur, neque partes sunt essentiz, 
quum deitas partium omnino 511 expers. Sic et in 
igne varie insunt potentia, levitas, mobilitas sur- 
sum tendens, vis illuminativa et vis combustiva, 
verum propterea ignis non est compositus, sed 
simplex, in quantum in corporibus naturalibus et 
elementaribus secundum extremam, ut ita dicam, 
resonautiam simplicitas esse potest.Attamen hic na. 
Luralia et essentialia ista sunt igni, ibi vero illa 
circaessentiam considerantur,hac vero circa unam. 
quamque personam singularia ; idcirco multo ma- 
tis simplicitas tum 6556} 18 tum cujuslibet persons 
nullum patietur detrimentum. Sed neque in omni- 
hus, in quibus varietas quidam οἱ distinctio con- 
sideratur, statim et compositio inducitur. Omnis 
enim essentia habet ct virtutem et operationem, 
licet et simplex sit, neque idcirco compositam di- 


(16) Cod. Vat. f. 5,6, mendose, ὑπόθεσις. 


Πνεῦμα ὡς προδολέως κατὰ τρόπον Tees 
Πατρικὴν ὑπόστασιν οὐ σύνθετον ὑποδείχνυσιν, οὔ- 

τως οὐδὲ τὸ ix τοῦ Πατρὸς καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ τὸ 
μνεῦμα ἐκπορεύεσθαι σύνθεσιν δίδωσιν ἐννοεῖν f 
ἐπὶ τοῦ Υἱοῦ f, ἐπὶ τοῦ Πνεύματος. Καίτοι ἐπὶ 
τοῦ Πατρὸς τὸ γεννᾷν xal τὸ προδάλλεσθαι οὐ ταὖ- 
τὸν οὐδ' ὡσαύτως, ἐπὶ δὲ τοῦ Πνεύματος τὸ ἐκπο- 
ρεύεσθαι ἕν καὶ ταὐτὸν, εἰ xal ἐκ τοῦδε μὲν ἐμμέ- 
σως͵ ἤγουν ἐκ τοῦ Πατρὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ, ἐκ τοῦδε 
δὲ ἀμέσως, ὅτι x τοῦ Υἱοῦ οὐχέιι δὲ δι᾿ ἀἄλλοὺ τινός, 
Οὐχ οὖν σύνθετος ὁ Υἱὸς, ὅτι μὴ γεννᾶται μόνον, 
ἀλλὰ xai τὸ Πνεῦμα προάλλεται" οὐδὲ τὸ Πνεῦμα, 
ὅτι ἐκπορεύεται οὐχ ἐχ μόνου τοῦ Πατρὸς, ἀλλὰ καὶ 
ix τοῦ Υἱοῦ" xal γὰρ οὐδὲ ὁ Πατὴρ, ὅτι μὴ μόνον 
ἀγέννητος, ἀλλὰ καὶ γεννήτωρ Υἱοῦ, οὐδ' ὅτι μὴ 
γεννήτωρ μόνον, ἀλλὰ xal προδλήτωρ τοῦ Βνεύμα- 
τος, Καὶ γὰρ οὐδὲ ἐπὶ τῆς νοινῆς δόξης ἡμῶν τε 
καὶ ὑμῶν σύνθετος ὁ Υἱὸς xal τὸ Πνεῦμα ὅτι μετὰ 
τῆς οὐσίας ἑκάτερον ἔχει τὸ τῆς ὑποστάσεως ἥἵδιον, 
ὁ μὲν τὸ γεννητὸν μόνον, τὸ δὲ τὸ ἐχπορευτὸν ἐχ τοῦ 
Ι]ατρός. Ei γὰρ σύνθετος ἑκάστη ὑπόστασις (46) διὰ 
τὰς ἑαυτῆς ἰδιότητας, καὶ ἡ οὐσία ἂν εἴη τῶν τριῶν 
ὑποστάσεων σύνθετος διὰ τὰ περὶ αὐτὴν κοινὰ τῶν 
τριῶν ἰδιώματα, τὸ ἀγαθὸν φημὶ, τὸ σοφὸν, τὸ δυνα- 
τὸν, τὸ ποιητιχὸν, τὸ παντουργιχὸν, τὸ δημιουργι"» 
χὸν, τὸ προνοντικὸν, τὸ συνεχτιχὸν, τὸ περιεχτικὸν 
χἀὶ περιληπτιχὸν πάντων, τὸ ἄκτιστον, τὸ ἄναρχον, 
τὸ ἀθάνατον, τὸ ἀτελεύτητον, τὸ ἄπειρον, τὸ αἰώνιον, 
τὸ ἄχρονον, τὸ ὑπέρχρονον, καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα 
eite κατὰ θέσιν tite χατὰ ἀφαίρεσιν, εἶτε xav! αἷ- 
τίαν, εἶτε καθ᾽’ ὑπεροχὴν xai ὑπέρδασιν λέγεται ἐπὶ 
τοῦ Θεοῦ. ᾿Αλλ’ οὐχ οὐσία ταῦτα, ἀλλὰ περὶ τὴν 
οὐσίαν θεωρούμενα, εἰ καὶ οὐσιώδν, πως καλεῖται 
xai φυσιχὰ, οὐδὲ μέρη τῆς οὐσίας" dj θεότης γὰρ 
ἀμερής" οὕτω καὶ τῷ πὺρὶ πρόσεστι τὸ κοῦφόν τε 
καὶ ἀνωφερὲς, xa! τὸ φωτιστιχὸν val τὸ χαυστικὸν, 
δυνάμεις διάφοροι, ἀλλ’ οὐ σύνθετον διὰ τοῦτο τὸ 
πῦρ, ἀλλὰ ἁπλοῦν, ὅσον ἐν σώμασι φυσικοῖς τε 
xal στοιχειώδεσι κατὰ τὸ ἔσγατον, ἵν’ οὕτως εἴπω 
ἀπήχημα τῆς ἀπλότητος. Καίτοι ἐνταῦθα οὐσιώδη 
ταῦτά ἐστι τῷ πυρὶ, ἐχεῖ δὲ τὰ μὲν περὶ τὴν οὐσίαν 
ἐστὶ θεωρούμενα (17), τὰ δὲ περὶ ἑκάστην ὁπόστασιν 
Exacta: διὸ πολλῷ πλέον οὐ λυμανεῖται τὸ ἀπλοῦν 
οὔτε τῆς οὐσίας οὔτε ἑχάστης τῶν ὑποστάσεω,. 
᾿Αλλ' οὐδὲ ἐπὶ πάντων ἐν οἷς θεωρεῖται ποικιλία 


ἢ τις χαὶ διάχρισις, ἤδη χαὶ σύνθεσις παρεισαΐγεται, 


llàca γὰρ οὐσία ἔχει καὶ δύναμιν καὶ ἐνέργειαν, xii 
ἁπλῆ τις εἴη, χαὶ οὐ διὰ τοῦτο σύνθετον ἐροῦμεν 
πάντως καὶ τὴν ἀπλῆν. ᾿Λνάγχη γὰρ ἤ σύνθετον 
εἶναι xal τὴν ἀπλῆν, xai οὐδεμία ἔσται ἀπλῇ, d 
τὴν ἀπλῆν εἶναι χωρὶς ἐνεργείας τε καὶ δυνάμεως, 
ὅπερ ψεῦδός ἐστιν ἐναργῶς" οὔτε γὰρ ἐνέργεια τεῆς 
δυνάμεως χωρὶς, ἐξ ἧς πρόεισιν, οὔτε δύναμις δίχα 
τῆς οὐσίας, ἀλλ᾽ οὐδὲ οὐσία χωρὶς τῆς τοῦ ἐνεργεῖν 
δυνάμεως. Εἰ δὲ ταῦτα ἀδύνατα, xal ἐστι καὶ E 
ἀπλουστάτη ἀπλῶς οὐσία μετὰ τῆς Ἐνούσης δυνά- 


(17) Vide Greg. Naz. orat. 32, p. 519, ed. Bill. (nunc orat. 42). 


189 


DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. 


190 


t 
μεως ἔχουσα .- καὶ---τὴν΄ἐχ τῆς δυνάμεως προϊοῦσαν A cemus etiam simplicem. Necesse enim est au 


&av. Kal διὰ ταῦτα σύνθεσις οὐχ ἔστι περὶ 
αὐτὴν, ὅτι περὶ τὸ αὐτὸ χαὶ ἔν, τὴν οὐσίαν, ἄλλο 
μὲν ἡ δύναμις, ἄλλο δὲ d ἐνέργεια, xai ὅτι ἕν χαὶ 
ταὐτὸν πρᾶγμα ἐξ οὐσίας ἐστὶ xal δυνάμεως καὶ 
ἐνεργείας, εἰ οὕτω χρή φάναι, καὶ ὅτι τῷ λόγῳ 
διαχέχριται τῆς οὐσίας ἡ δύναμις, τῆς δὲ δυνάμεως 
$ ἐνέργεια, Μία γὰρ καὶ οὕτως ἐστιν ἁπλῇ οὐσία. 
loq ἀν τις ἐπὶ τῆς ἀπλῆς τῷ ὄντι xal ἀσυνθέτου 
φύσεως ἤτοι ἐφ᾽ ἐχάστης τῶν ἑνιαίων τῆς ὑπερθέου 
θεότητος ὑποστάσεων τολμήσειε λέγειν, ὅτι σύνθεσις 
ix τῶν φυσικῶν ἢ ὑποστατιχῶν ἰδιοτήτων εἰσάγεται ; 
Τί τῆς μονάδος ἁπλούστερον ἐν τοῖς ἀριθμοῖς ; ἀλλ᾽ 
ὅμως ἄλλο μὲν τὸ εἶναι αὐτῆ, ἄλλο δὲ ἡ δύναμις, 
καὶ ἄλλο ἡἣ ἐνέργεια. Ταυτίζει μὲν γὰρ ἄπαντα 
xai ἀνυπάλλαχτα τηρεῖ’ σχέσεις δὲ ἀπείρους σχε- 
δὸν ὑποδύεται προστιθεμένη χαὶ ἀφαιρουμένη καὶ 
γεννῶσα πάντα τὰ εἴδη τῶν ἀριθμῶν᾽ καὶ νῦν μὲν 
γινομένη τὸ ἥμισυ καὶ τὸ ὑποξιπλάσιον, νῦν δὲ τρί- 
τον xal ὑποτριπλάσιον, νῦν δὲ τέταρτον καὶ ὑποτε- 
τετραπλάσιον, χαὶ ἄλλοτε ἄλλο χαὶ χατὰ ταὺτὸν 
πάντα, xal τοῦτο ἐπ᾽ ἄπειρον, νῦν μὲν ἀσχημάτιστος 
νοουμένη, νῦν δὲ ἐσχηματισμένη, καὶ ποτὲ μὲν 
τρίγωνος, ποτὲ δὲ τετράγωνος, ποτὲ δὲ πεντάγωνος, 
xai ἄλλο τε xx! ἄλλο καὶ ἅμα πάντα, xal τοῦτο ἐπ᾽ 
ἄπειρον" xal νῦν μὲν ἐπίπεδος, νῦν δὲ στερεὰ, xol 
νῦν μὲν ἄσχετος, νῦν σχέσίν ἔχουσα, xai ταύτην 
πολυειδῶς" xal ποιχίλη τις φαινομένη διὰ τὰς δυ- 
νάμεις xal τὰς ἐνεργείας αὐτῆς, ὅμως ἁπλουστάτη 
ἐστὶ, καὶ j ποιχιλία αὐτὴ τὴν ἀπλότητα τῆς οὐσίας 
οὐ λυμαίνεται" οὐσίας δὲ λέγω τῆς χατ᾽ αὐτήν. Ὅ 
γάρ ἐστιν ἑκάστῳ τὸ εἶναι, τοῦτό ἐστι xal ἡ οὐσία 
αὐτοῦ. Εἰ οὖν ἐπὶ τῶν καθ’ ἡμᾶς τὰ περὶ ἕχαστον 
ἁπλοῦν θεωρούμενα διπλόην xal σύνθεσιν οὐ παρεισ- 
ἄγουσι, πολλῷ πλέον οὐδὲ ἐπὶ τῶν θεαρχικῶν ὑπο- 
στάσεων ἐχ τῆς ἐνίων ἰδιοτήτων ἐπιπλοχῆς διπλόη 
καὶ σύνθεσίς τις παρεισάγεται. Οὕτε οὖν ὁ γΥἱὸς 
σύνθετος, εἰ μὴ μόνον ἐστὶ γεννητὸς dx Ἰατρὸς, 
ἀλλὰ xai προδλήτωρ τοῦ Πνεύματος, οὔτε τὸ Πνεῦ- 
μα, εἰ μὴ ἐκ τοῦ Πατρὸς μόνον, ἀλλὰ xal ix τοῦ 
Υἱοῦ ἐχπορεύεται. Καὶ γὰο οὐδὲ ὁ Πατὴρ ἀγέννητος 
ὧν xal γεννήτωρ τοῦ Υἱοῦ xai προθλήτωρ τοῦ ]Ἰνεύ- 
ματος. Ὥσπερ γὰρ τὸ ἀγέννητον καὶ τὸ γεννητὸν 
καὶ τὸ ἐχπορευτὸν ἁπλῶς θεωρούμενα διάφοροι μέν 
εἰσιν ὑποστατιχαὶ ἴδιότητες ἑχάστη τῶν τριῶν 
ἱχάστῳῷ τῶν τριῶν προσώπων ἀφοριζόμεναι, ἀλλὰ 
τὴν μίαν φύσιν αὐτῶν οὐ μερίζουσιν, οὔτως, xBv 
πλείους ὦσιν αἱ περὶ ἑκάστην τῶν τριῶν ὑποστά- 
σεων ἰδιότητες, οὐδ᾽ οὕτως οὐδεμίαν αὐτῶν ὑπόστα- 
σιν τέμνουσιν ἢ μερίζουσιν, ἀλλ᾽ οὐδὲ σύνθετον 
οὐδεμίαν τούτων δειχνύουσιν. Ὥσπερ δὲ οὐ μεριστὸς 
ὁ Πατὴρ, ὅτι ἐξ αὐτοῦ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Ηνεῦμα (οὐ 
γάρ μέρη τοῦ Πατρὸς ταῦτα, οὐδὲ κατὰ τομήν τινα 
xxi ῥοὴν ἡ ἑκάστου γνωρίζεται πρόοδος), οὕτω οὐδὲ 
τὸ Πνεῦμα μεριστὸν, ὅτι ix Πατρὸς xai Υἱοῦ" οὐδὲ 
τὸ μὲν ix τοῦ Haxpóc ἔχει, τὸ δὲ ἐχ τοῦ Υἱοῦ, 
ἀλλὰ τὸ ἀπλοῦν χαὶ ἕν ὅπερ ἐστὶν, ἔχ τοῦ Πατρός 
ἐστι xal ἐκ τόῦ Υἱοῦ" ἐξ ἀμερῶν ἀμερὲς xal ἁπλοῦν 
ἐξ ἁπλῶν, Εἰ δὲ λέγειφ Πῶς ; ἄῤῥητος ὁ τρόπος 


D 


composita sit et simplex, et tunc nulla substantia 
erit simplex ; aut simplex sit absque operatione et 
virtute,quod manifeste falsum. est. Nam neque ope- 
ratio est sine potentia et virtute, ex qua procedit, 
neque potentia sine essentia, imo nec essentia sine 
potentia operandi.Si vero hoc impossibilia,tunc et 
simplicissima simpliciter substantia una cum insita 
potentia habebit etiam operationem ex hac potentia 
prodeuntem, proptereaque non adest circa ipsam 
compositio ex eo,quod circa unum et idem,substan- 
tiam, aliud sit potentia, aliud operatio, et quod una 
eademqueres ex substantia et potentia et operatione 
consistat,si ita loqui fas est, et quod ratione distin- 
guitur a substantia potentia,a potentia operatio.Una 
enim et sic est simplex substantia. Quomodo vero 
quis auderet de natura vere simplici et ab omni 
compositione exempta vel de singulis hypostasibus 
supreme et precellentis divinitatis affirmare, ex 
naturalibus vel personalibus proprietatibus induci 
compositionem? Quid monade (unitate) in numeris 
simplicius? Et tamen aliud ipsi est esse, aliud 
potentia, et aliud operatio. Cum omnibus enim 
identificatur (omnia eadem ostendit) et incommu- 
tata servat: relationes aulem fere infinitas subit, 
dum additur et subtrahitur, et omnes numerorum 
species generat, et nunc quidem fit dimidium et 
duplum, nunc vero tertium et triplum, nunc quar- 
tum et quadruplum, et alias aliud, et secundum 
idem omnia, et hoc in infinitum ; nunc ut quidem 
informisac figure expers concepta,nunc vero for- 
mata et figurata, aliquando triangularis,aliquando 
quadrangularis, aliquando quintangularis, atque 
aliud et aliud,et simul omnia,et hoc in inflnitum, 
nunc quidem est superficies, nunc solidum cor- 
pus, modo relationis expers, modo relationes ha- 
bens, et quidem multiformes, et quum varia appa- 
reat propter potentias et operationes suas, tamen 
simplicissima est et ipsa varietas haud infert 
detrimentum substantie simplicitati, substantie 
dico, que secundum ipsam est.Quod enim cuique 
esse, hoc est et ejus substantia. Si itaque in 
rebus creatis ac nostris ea qua in quovis simplici 
spectantur non inducunt duplicitatem et compo- 
sitionem, multo magis neque in divinis personis 
ex connexione nonnullarum proprietatum duplicitas 
et compositio quadam inducitur. Neque igilur 
compositus Filius, si non solum est generatus a 
Patre, verum et Spiritus productor; neque cum- 
positus Spiritus, si non ex Patre duntaxat, verum 
et ex Filio procedit ; neque enim et Pater compo- 
situs est, qui innascibilis exsistens et Filii genitor 
et Spiritus productor est. Quemodmodum enim 
innascibilitas et filiatio et processio simpliciter 
spectate, diverse quidem sunt personales proprie- 
tates, quarum trium quelibet cuilibet trium perso- 
narum reservatur, unam vero eorumdem naturam 
nequaquam dividunt; ita, etiamsi plures forent 
proprietates, quee singulis tribus personis conve- 


191 


NICET/E MARPNIENSIS 


492 


niunt, neque sic nullam eorum hypostasin scinde- A xai ἄφραστος" ὑπὲρ τὸ πῶς v2p f] φράσον μοι, 


rent vel dividerent, verum neque compositam 
eorum ullam ostenderent. Quemadmodum vero 
Pater minime divisus est, quia ex ipso Filius et 
Spiritus (neque enim hi partes sunt Patris, neque 
secundum sectionem quamdam aut fluxum cujus- 
que eorum progressio cognoscitur) : ita nec Spiri- 
tus divisus, quia ex Patre et ex Filio est ; neque 
illud quidem ex Patre habet, hoc vero ex Filio ; 
sed illud simplex et unum quod ipse est, ex Patre 
est et ex Filio, ex indivisis indivisum, ex simplici- 
bus simplex. Si vero queris: Quomodo? noveris, 
modum esse ineffabilem et non enuntiabilem,cum 


πῶς ὁ Πατὴρ γεννᾷ τὸν tees PRUOPÉR. 
τοῦ Πατρὸς ἐχπορεύεται ; τίς ἡ τούτων διαφὸ 
χἀγὼ σοὶ φράσω, πῶς ix τοῦ Πατρὸς xal ἐκ τοῦ 
Υἱοῦ ἐκπορεύεται. Ei δὲ βούλει, μάνθανε, ὅτι ἔχ τοῦ 
ἸΙατρὸς οὐχ ὡς ἐκ τοῦ Υἱοῦ, xai ἐκ τοῦ ΥἹοῦ οὐχ ὡς 
ἐκ τοῦ Πατοὸς. 'Ex μὲν γὰρ τοῦ ΠΙἜΙατρὸς ἔμμεσος ἡ 
ἐχπόρευσις (διὰ τοῦ Υἱοῦ γὰρ), ἐκ τιῦ Υἱοῦ δὰ dys- 
coe, ὅτι μηκέτι δι᾿ ἑτέρου τινός. Οὕτως οὖν οὐδεμία 
σύνθεσις οὔτε περὶ τὸν Υἱὸν οὔτε περὶ τὸ Πνεῦμα» 
χἂν τὸ Πνεῦμα ix τηῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον καὶ ix 
τοῦ Υἱοῦ ἐχπορεύηται (18): xal. οὐδὲ τοῦτο τὸ ἄτοπον, 
ὡς ἔφης αὐτὸς τῷ δόγματι ἠκολούθησεν. 


sit supra omnem modum. Aut dicito mihi, quomodo Pater generet Filium, quomodo Spiritus ex 
Patre procedat, quenam horum sit differentia, et ego dicam tibi, quomodo ex Patre et ex Filio 
procedat. Si vero placet, disce ex Patre non eodem modo ac ex Filio, et ex Filio non eodem 
modo ac ex Patre Spiritum procedere. Ex Patre enim mediata processio est, quum sit per Filium, 
ex Filio vero immediata, cum non amplius sit per alium quempiam. Hoc ergo pacto nulla compositio 
est neque in Filio neque in Spiritu, licet Spiritus ex Patre procedens ex Filio quoque procedat, neque 
etiam hoc absurdum, ut tu dicebas, dogma nostrum consequitur. 

6. GR. (n) Verum si ex Patre et ex Filio procedit Β ζ΄. TP. ᾿Ααλλ᾽ εἰ (49) ἐκ τοῦ Πατρὸς χαὶ ἐκ τοῦ 


Spiritus secundum dicta tua, erit ipsi duplex pro- 
cessio; si vero duplex processio, duplex et procedens 
quod duplex est, non est amplius simplex; ergo ex 
te Spiritus non est simplex ; quod vero non est sim- 
ples, id compositum est et divisum ; quod ejusmodi 
non est Deus.Jam vero Spiritus est Deus, non ergo 
duplex; quod si non duplex, neque compositus, 
neque duplex erit processio. Si vero non duplex est 
processio, non erit una quidem ex Patre,altera vero 
ex Filio, sed aut ex Patre erit aut ex Filio. Cum 
vero ex Patre sit, ut tum Patres dicunt tum Evan- 
gelium, relinquitur eam non esse ex Filio. 

LAT. Neque hoc pacto ratiocinatio tua, o sapien- 
tissime Grsece,ad assentiendum cogit. In primis 
enim minime duplicem dicimus processionem, sed 
unam eamdemque et simplicem, quum et Spiritus 
simplex sit utpote Deus; nulla namque in Deo 
duplicitas est aut compositio. Neque enim quia ex 
duobus, idcirco processio duplex, sed quia (Spi- 
ritus) simplex, idcirco processio simplex, eadem 
aliam atque aliam in eodem habensrelationem,me- 
diata quidem exsistens quatenus ex Patre, imme- 
diata vero quatenus ex Filio. Quemadmodum enim 
luminis in aere effulsio ex sole et ex solis radiis 
prodiens, et immediate quidem ex radiis, mediate 
vero ex sole (videlicet per radios), tamen neque 
ipsa duplicitatem quamdam habet secundum suam 
ipsius exsistentiam, quum lumen in aere simplex 


(18) Cod Vat. &xrope?tetat. 

(19) Nota. marg. ᾿Ενταῦθα εἰσαγωγὴ ἑτέρου ἀτό- 
που ὅτ' διπλῇ, ἔσται dj τοῦ Πνεύματος ἐχπόρευσις, 
χαὶ διὰ τοῦτο διπλοῦν xal τὸ Πνεῦμα, xai πρὸς ταῦτα 
λύσις. 


(n) Nota. ΗἸο aliud absurdum inducitur,nimirum 
duplicem fore Spiritus sancti processionem, ideo- 
que etiam Spiritum duplicem. Et ad hoc solutio. 


Υἱοῦ ἐχπορύεται καθὰ φὴς, ἔσται αὐτῷ διπλὴ ἢ b- 
πόρευσις, Εἰ δὲ διπλῆ ἡ ἐχπόρευσις, διπλοῦν καὶ τὸ 
ἐχπορευόμενον. Τὸ δὲ διπλοῦν οὐχὶ ἁπλοῦν: οὐχ 
ἁπλεῦν ἄρα τὸ Πνεῦμα, κατά Gz τὸ δὲ μὴ ἁπλοῦν 
σύνθετον xal μεριστόν ὃ δέ ἐστι τοιοῦτον, οὐ Θεός. 
᾿Αλλὰ μὴν τὸ Πνεῦμα Θεός. οὐχ ἄρα ὀιπλοῦν" εἰ δὲ 
μὴ διπλοῦν, μηδὲ σύνθετον, οὐδὲ διπλῆ ἡ ἐχπόρευ- 
σις εἶ δὲ μὴ διπλῇ dj ἐχπόρευσις, οὐκ ἔστα! ἢ μὲν 
ix τοῦ Πατοὸς, 4$ δὲ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλ᾽ ἢ ix τοῦ 
Πατρὸς ἢ ix τοῦ Πίοῦ. 'Enci δὲ ἐκ τοῦ Πατρὸς 
(τοῦτο γὰρ καὶ οἱ Ηχτέρες φασὶ xai τὸ Εὐχγγέλιον), 
λοιπὸν οὐχ ἐχ τοῦ Υἱοῦ. 

AAT. Οὐδ’ οὕτως ὁ λόγος ἔχει τὸ ἀναγκαῖον, ὦ 
σοφώτατε Γραιχέ. Πρῶτον μὲν γὰρ οὐ διπλῆν φαμεν 
τὴν ἐχπόρευσιν͵ ἀλλὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν xal ἀπλῆν, 
καὶ ἁπλοῦ ὄντος τοῦ Πνεῦματος ὡς Θεοῦ" οὐδεμία 
γὰρ ἐν Θεῷ διπλόη fj (20) σύνθεσις. Οὐ γὰρ διότι 
ἐχ δυοῖν, διὰ τοῦτο διπλῆ, ἀλλὰ διότι ἁπλοῦν, διὰ 
τοῦτο ἁπλῆ, dj αὐτὴ ἄλλην καὶ ἄλλτν ἐκ ταυτῷ τὴν 
σχέσιν ἔχουσα καὶ οὖσα ἔμμεσος μὲν ὡς ἐκ τοῦ 
Πατρὸς, ἄμεσος δὲ ὡς ix τοῦ Υἱοῦ. Καθάπερ γὰρ ἧ 
ix τῷ ἀέρι τοῦ φωτὸς λάμψις (21) Ex τοῦ ἡλίου καὶ 
τῶν ἡλιοχῶν ἀχτίνυων προϊοῦσα, xa! ἀμέσως μὲν 
ἐχ τῶν ἀχτίνων, ἐμμέσως ὁὲ ἐκ τοῦ ἡλίου (διὰ τῶν 
ἀχτίνων γὰρ), ὅμως οὔτε αὐτὴ διπλόην ἔχει τινὰ 
κατὰ τὴν ἑαυτῆς ὕπαρξιν (ἁπλοῦν γὰρ τὸ ἐν τῷ ἀέρι 
φῶς καὶ ἀσυνθετον. Τίς γὰρ ἡ τούτου σύνθεσις ; καὶ 
ἐκ τίνων σύγκειται, φράσον, τὸ φῶς ; ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ 


(20) Ms. ἣ. 

(24) Frequens Theologis comparatio. Vide Bec- 
cum, orat. 2, injusta depos. cap. 13, g. o. rt, p. 
b seq. 


Cf. Photium, De Spirit. sancti mystagogía, cap. 
& et 4. 


193 


DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. 


194 


τουτοῦ πρόοδος διπλῆ, καίτοι δύο «à ἐξ ὧν ἡ πρό- A sitet compositionis expers ; queenam enim ejus 


οδος, ὁ 4jXtoc xal ἡ ἀκτὶς, οὕτω xal ἡ ix τοῦ Πατρὸς 


L— —*8i ix τοῦ Υἱοῦ ἐχπόρευσις ἀπλῆ χαθ᾽ ἑαυτὴν, εἰ 


xai δύο πρόσωπά ἐστι τὰ ἐξ ὦν, καὶ τὸ Πνεῦμα 
ἁπλοῦν. Ἄλλως τε εἰ σύνθεσίς τις ἐθεωρεῖτο περὶ 
τὸν Ἡατέρα καὶ τὸν Υἱὸν, ἐξ ὧν d ἐχπόρευσις, ἦν 
ἄν διπλοῦν καὶ σύνθετον χαὶ τὸ ἐξ αὐτῶν, διπλόη 
δὲ xai πεοὶ τὴν ἐχπόρευσιν, ἐπεὶ δὲ ὁ ΠΙατὴρ xai ὁ 
Υἱὸς ἕν ὄντα κατ᾽ οὐτίαν xai ἐν ἀλλήλοις ὑπάρχοντα 
xatà τὸ ᾿Εγὼ ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ ατὴρ ἐν ἐμοὶ 
(22), οὐδεμίαν σύνθεσιν ἔχειν νοεῖται πρὸς ἄλληλα 
(ὑπὲρ σύνθαξιν γὰρ ἡ ἑνότης αὐτῶν), οὐ σύνθεσίς 
ἐστιν ἡ τοῦ Ηατρὸς xal τοῦ Τίοῦ σύνταξις (ἦν 
γὰρ ἄν καὶ dj τῆς ὅλης Τριάδος σύνταξις σύνθεσις), 
οὐδὲ ἡ ἐξ ἀμφοῖν λεγομένῃ παρ᾽ ἡμῶν τοῦ Ἡνεύ- 
μέτος πόοδος σύνθετος, οὐδὲ τὸ Βνεῦμν ἐντεῦθεν 
σύνθεσιν ἕξει τινά. Οὕτω καὶ τῶν μετὰ Θεὸν ἁπλῶν 
οὐσιῶν ἣ ἐνέογεια οὐ σύνθετος, διότι ἐχ τῆς οὐσίας 
xal ix τῆς σύτῆς (23) δυνάμεως πρόεισιν, οὐδὲ 
ἡ τῆς ἐνεργείας ἐξ ἀμφοῖν πρόοδος σύνθετος. 
Καὶ γὰρ οὐδὲ ἡ συνύπαρξις τῆς οὐσίχς xal τῆς 
δυνάμεως σύνθεσις, Ἦν γὰρ ἂν οὐδεμία οὐσία ἁπλῆ 
διὰ τὸ μὴ εἶναι ἄνευ δυνάμεως" οὐδὲν γὰρ ὅλως τῶν 
ὄντων ἀδύναμον (24) χατὰ τὸν σοφὸν Διονύσιον. Kl 
δὲ ἐπὶ τῶν μετὰ Θεὸν ἡ ἐκ δυοῖν πρόοδος οὔτε αὐτὴ 
σύνθετός ἐστιν, οὔτε τὸ προερχόμενον δείχνυσι σύν- 
θετον, πόσῳ μᾶλλον ἐπὶ Θεοῦ ; Δῶμεν δὲ, εἰ βούλει, 
xai διπλῆν ἡμᾶς τίθεσθαι τὴν ἐχπύρευσιν, καὶ τὴν 
piv ix τοῦ Hatpóc, τὴν δὲ ix τοῦ Υἱοῦ, τὴν μὲν 
ἔμμεσον, τὴν δὲ ἄμεσον, ἀλλ᾽ οὐδὲ οὕτω διπλόη 
περὶ τὸ Ἠνεῦμα, οὐδὲ διὰ τοῦτο σύνθετος ἔσται τοῦ 
Ηνεύματος ἡ ἐχπόρευσις. Hepl γὰρ τὴν οὐσίαν 
ταῦτα, οὐχὶ κατὰ τὴν οὐσίαν, d ἀγεννησία, ἡ γὲν- 
νησις xai ἡ ἐχπόρευσις, xal ὑποστάσεων διαχριτιχὰ, 
οὐ τμητικὰ φύσεως, καὶ οὐδὲν ἄτοπον δύο ἔχειν τὰς 
ἰδιότητας τὸ ἀπλοῦν. Καὶ γὰρ «zi ὁ Πατὴρ καὶ 
ατήρ ἐστι xai προθδολεὺς, xai οὐδεμία σύνθεσίς 
ἐστιν ἐν αὐτῷ" χαὶ ἄλλως δὲ τὸ ἔμμεσον χαὶ τὸ 
ἄμεσον σχέσεις τινὲς εἰσιν, ἡ δὲ διάφορος σχέσις 
σύνθεσιν οὐκ ἐργάζεται. Τριῶν γὰρ ἐφεξῆς ἀλλήλαις 
ἐχχειμένων μονάδων φέρε slrtiv ἡ μεταξὺ τῶν 
ἄχρων πρὸς μὲν τὴν πρώτην ἔχει δευτέραν τάξιν, 
πρὸς τὲ τὴν τρίτην, πρώτην᾽ xal ὅτι πρώτην. τε καὶ 
δευτέρα ἣ αὐτὴ, διὰ τοῦτο οὐ σύνθετος. Καὶ πρὸς 
μὲν τὴν πρώτην νοεῖται τυχὸν τὸ δεξιὸν ἔχουσα 
μέρος, πρὸς δὲ τὴν δευτέραν τὸ εὐώνυμον, xal ὅτι 
jj αὐτὴ δεξιὰ xal εὐώνυμος, οὐ διὰ τοῦτο ἀπόλλυσι 
τὴν οἰχείαν ἀπλότητα. llàÀww ἑκάστη τῶν τριῶν 
μονέδων οὐχ ἁπλῶς μονὰς, ἀλλὰ καὶ τάξιν ἔχουσα" 
διὸ 4 μὲν μονὰς πρώτη λέγοιτ᾽ ἀν, ἡ δὲ μέσν;, ἡ δὲ 
ἐσχάτη" ἀλλὰ περὶ οὐδεμίαν αὐτῶν σύνθεσις εἶναι 
λέγεται, El γὰρ ἐκ τῶν πεοὶ τὴν οὐσίαν θεωρουμέ- 
νων fj σύνθεσις χρίνεται, καὶ ἡ ἁπλῇ νοουμένη οὐσία 
χαὶ χωρὶς τῆς χατ᾿ αὐτὴν ἐνεργείας xal τῆς ἐνυ- 
παρχούσης δυνάμεως ὅπερ ἐστὶ φανείη ἄν σύνθετος, 
ὅτι τε οὐσία xal ὅτι ἁπλῆ" ἀλλ᾽ οὐ σύνθετος. Οὐ γὰρ 


(22) Joan. x, 38, xiv, 14. 
(23) Cod. Vat. f. 6, b. αὐτού. 


foret compositio ?et ex quibusnam, quaeso, ele- 
mentis componitur lumen ? neque etiam ipsius 
progressio duplex est, licet duo sint, ex quibus 
progrediatur, sol nimirum et radius : ita et pro- 
cessio ex Patre atque ex Filio simplex est secun- 
dum seipsam, licet duce persono sint, ex quibus 
processio flat, et ipse Spiritus simplex.Praterca si 
compositio quedam cerneretur in Patre et Filio, 
ex quibus processio,duplex quoque et compositum 
foret id quod ex ipsis procedit, et duplicitas quoque 
esset in processione. Quoniam vero Pater et Filius 
cum unum sint secundum essentiam el in se in- 
vicem exsistant secundum Christi verba : Ego in 
Patre et Pater in me, nullam ad invicem composi- 
tionem habere noscuntur (nam super composi- 
nem omnem est eorum unitas), nulla compositio 
est Patris et Filii conjnnctio et consociatio (secus 
enim et totius Trinitatis conjunctio foret compo- 
sitio), neque que ἃ nobis asseritur Spiritus ex 
utroque processio composita,neque Spiritus exinde 
aliquam habebit compositionem. Eodem quoque 
pacto substantiarum simplicium creatarum ope- 
ratio non est propterea composita,quia ex essentia 
et ejus potentia procedit, neque operationis ex 
utraque progressio composita ; neque enim essen.» 
ti» et potentie coexistentia compositio est, secus 
nulla substantia foret simplex, quia nulla sine po- 
tentia est ; nihil enim eorum qua sunt,ut sapiens 
Dionysius ait, potenti; est expers.Si vero in rebus 
creatis progressio ex duobus neque ipsa composita 
est, neque quod inde progreditur compositum 
ostendit, quanto magis in Deo id locum habet ! 
Demus autem,si vis,et duplicem nosasserere proces- 
sionem, etalteram quidem ex Patre, alteram vero 
ex Filio, illam mediatam, hanc vero immediatam, 
neque sic in Spiritu erit duplicitas, neque idcirco 
composita Spiritus processio.Circa essentiam enim 
hec sunt, non secundum essentiam, innascibi- 
litas, generatio et processio, et personarum dis- 
tinctiva, non nature dissectiva ; neque ullum 
absurdum, enti simplici duas inesse proprietates. 
Nam et pater est tum Pater tum spirator et nulla 
in ipso compositio. Preterea mediatum et imme- 
diatum relationes quedam sunt ; diversa vero re- 
latio non importatcompositionem.Si tres monades 


D juxta se, una post aliam, positz:e fuerint, ea quo 


inter duas extremas,media est ad primam quidem 
secundum ordinem habebit, relate vero ad tertiam 
primum ; neque idcirco composita erit,quia eadem 
et prima est et secunda ; atque relate ad prinam 
forsitan intelligitur dexteram partem obtinens, 
relate véro ad secundam,partem sinistram ;et quod 
eadem et dextera et sinistra,non ideo amittit pro- 
priam simplicitatem. Rursum quavis trium mo- 
nadum non simpliciter est monas, verum et or- 


(24) Cod. ἀδύνατον, 


195 


NICET/E MARONIENSIS 


196 


dinem habens. Quare alia dicenda fuerit prima, A οὐσία ἡ ἁπλότης τοῖς ἁπλοῖν, ὅτι μηδὲ τοῖς συνθέ- 


alia media, alia extrema : verum circa: nullam 
earum compositio esse dicitur. Si enim ex iis 
quie circa essentiam spectantur compositio judi- 
catur, etiam 'simplex intellecta substantia et sine 
operatione, que secundum ipsam est, et sine po- 
tentia ei insita, quod est, appareret composita, 


τοις dj σύνθεσις, ἀλλὰ περὶ τὴν οὐσίαν. Τὰ δὲ περὶ 
τὴν οὐσίαν, κἂν ἑνὸς εἴη πλείω, τὴν pes 
οὐ ποιεῖ’ ὥστε, xdy ἀπλὴ dj ἐχπόρευσις, κἂν 

ἁπλῆ, τὸ Πνεῦμα ἁπλοῦν xal οὐ σύνθετον τὸ d«- 


πόρευτον' οὐχ οὐσία γὰρ, ἀλλὰ περὶ τὴν  obcíay 
ἐστὶν ἡ ἐχπόρευσις τῆς ὑποστάσεως ἴδιον χαρακτή- 


quia et essentia et simplexest. Verum non estcom- ρισμα. 

posita ;nequeenim simplicibus simplicitas essentia est, quia neque compositis compositio, sed circa 
essentiam ; qua vero circa essentiam sunt, licet unius sint plura, essentiam neutiquam compositam 
reddunt. Quamobrem sive simplex est processio sive non simplex, Spiritus est simplex et non com- 
positum id quod procedit (procedendi proprietas), neque enim procedendi proprietas essentia est, 
sed circa essentiam processio, proprius hypostaseos character. 

(7.GR. Deinde (o) sidis procedere Spiritum qui- B Z. ΓΡ. Εἴτα (25) si φὴς ἐχπορεῦεσθαι μὲν add 
dem ex Patre, procedere vero etiam ex Filio, et ἐκ τοῦ Haxpóe, ἐχπορεύεσθαι δὲ xal ix τοῦ ΥἽοῦ, 
proinde processionem alteram ex Patre esse,alte- καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἐχπόρευσιν τὴν piv ix τοῦ Hacpik 
ram vero ex Filio, quomodo non imperfecta erit εἶναι, τὴν δὲ ix τοῦ Υἱοῦ, πῶς οὐχ ἀτελὴς ἣ ixa- 
utraque, vel altera inutilis ? Vel enim perfecta est τέρα, ἤ περιττὴ d; ἑτέρα, Ἤ (26) γὰρ τελεία ἣ ix 
processio ex Patre,tunc inutilis ea quz ex Filio ; — Hatpóc, καὶ περιττὴ dj ix τοῦ Υἱοῦ, ἤ τελεία ἡ ἐν 
vel perfecta processio ex Filio, tunc inutilis ea τοῦ Υἱοῦ, xal περιττὴ ἡ ix τοῦ Ηατρὸς. Τῆς γὰρ 
quio ex Patre. Si enim una, quecunque tandem μιᾶς ὁποτερασοῦν οὔσητ τελείας, τίς χρεία τῆς 
ex utraque,perfecta est, qur» alterius necessitas? ἐἑτέρας ; ἢ ἀτελὴς ἑχατέρα δίχα τῆς ἑτέρας θεωρου- 
Vel utraque eritimperfeeta si sine alteraspectatur. μένη. ἀλλ᾽’ οὕτως ἄν εἴν xal ὁ Πατὴρ καθ᾽ ἑαυτὸν 
Verum sic foret et Pater secundum seipsum con. νοούμενος ἀτελής: ἀλλὰ μὴν ἑἕχάτθρον πρόσωπον 
sideratus imperfectus. At enimvero utraque per- τέλειόν xal τελείας ἐνεργείας ἀποδοτιχὸν, αὐτό τε 
sona perfecta et perfectam operationem reddens, ^ xa6' ἑαυτὸ xal μετὰ τοῦ ὁμοφυοῦς θεωρούμενον. 
tum perse etin se tum cum consubstantialialtera Εὖ δὲ 4j μὲν ἐστι τελεία, ἡ δὲ ἀτελὴς, ὁποτέραν ἄν 
considerata. Si vero altera est perfecta, altera im- φαίης ἤ τοῦτο ἤ ἐχεῖνο ; πρῶτον μὲν τὸ ἕν πρόσωπον 
perfecta, utram diceres perfectam, utram imper- α ἀτελὴς, ἐξ οὔπερ ἡ ἐχπόρευσις ἀτελής, Ἔπειτα τἰς 
fectam ? Primo una illa persona imperfecta est, ex χρεία τῇ τελείᾳ τῆς ἀτελοῦς ; εἰ δὲ ἁπλῆ, dj ἐχπό- 
qua processio imperfecta ; deinde quomodo per- μεῦσις, εἰ μὲν τελεία ἐστὶν ix τοῦ Πατρὸς, διὰ τί 
fecta indigetimperfecta ? Si vero simplex processio, καὶ ix τοῦ Υἱοῦ ; εἰ δὲ ix τοῦ Υἱοῦ, διὰ τί καὶ ἐχ 
et perfecta est ex Patre, cur etex Filio ?Si vero τοῦ Ha:póc; περιττόν γὰρ οὕτω Doxsi τὸ καὶ Ἐκ τοῦ 
perfecta ex Filio,cur etiam ex Patre ? Superfluum ἑτέρου τὸ Πνεῦμα προέρχεοθαι. 
enim et vanum sic videtur, Spiritum quoque ex 
altero procedere. 

LAT. Sed fortassis non aliam et aliam esse quis 
ait processionem, alteram ex Patre, alteram ex 
Filio, sed unam et eamdem et simplicem ex Patre 
atque ex Filio, tanquam Patre per medium Filium 
spiranteSpiritum.Ex Patre enim Filius,et ex Filio 
Spiritus, ideoque et ex Patre, ita ut eadem pro- 
cessio immediate quidem sit ex Filio, mediate 
vero ex Patre ; mediate (p) vero dico, non quasi D 
tempus quoddam sit intermedium (neque enim 
Pater priusgenerat Filium, postea vero per Filium 
Spiritum emittit), verum quia Filium generans Spi- 


AAT. ᾿Αλλ’ ἴσως οὐκ ἄλλην φησί τις xal ἄλλην 
τὴν ἐχπόρευσιν εἶνα!, τὴν μὲν ix τοῦ Πατρὸς, τὴν 
δὲ ἐχ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλὰ μίαν xal τὴν αὐτὴν xal ἀπλῆν 
ix τοῦ Πατρὸς χαὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, ὡς τοῦ Πατρὸς διὰ 
τοῦ Υἱοῦ, μέσου προδαλλομένου τὸ Ἡνεῦμα: ἐκ τοῦ 
ἸΙχτρὸς γὰρ ὁ Υἱὸς, ix τοῦ Υἱοῦ δὲ τὸ Ηνεῦμα, διὸ 
xalix τοῦ Πατρὸς, ὡς εἶναι τὴν αὐτὴν ἐχπόρευσιν 
ἀμέσως μὲν ἐχ τοῦ Υἱοῦ, ἐμμέσως δὲ ix τοῦ 1|1α- 
τρός: Ἑμμέσως δέ φημι, οὐχ ὡς χρόνου τινὸς με- 
σιτεύουντος (οὐ γὰρ πρῶτον μὲν γεννᾷ τὸ Υἱὸν, 
εἶτα διὰ τοῦ Υἱοῦ τὸ Ἡνεῦμα προδάλλεται), ἀλλ᾽ ὅτι 


χαὶ ἀνασχευὴ τούτο. 


(3) Nota marg : "τερον ἀτοπον ὅτι ἐκ τοῦ lla- 
τρ (260) Vat. εἰ. 


ς καὶ £x τοῦ Υἱοῦ ἐκποβευο νου τοῦ llvtópacos, 
ἤ ατελὴς dj ἐχπόρευσις ἑχατέρα ἢ περιττὴ ἡ ἐτὲρα᾽ 


voces mediate et immediate, prout. in hac materia 
usurpantur, non recte explanant. Non enim ideo 
solum Spiritus ex Patre, quia est ex Filio, qui est 
ex Patre ; quod unum veluti questionis respectum 
duntaxat exhibet. Verum rem melius expositam 
vide apud Thomam, Summz p. 1, q. 36, a. 4. In 
sequentibus tamen auctor noster hec rite per- 
tractat. 


(o) Nota marginalis : Aliud absurdum : Si ex 
Patre Filioque procedit Spiritus, vel imperfecta 
utraque processio vel superflua altera. Et ejus ab- 
surdi refutatio. Hoc quartum Greci argumentum 
respondet ex parte Photii, De Spirit. sanct. mysta- 
gogta, cap. 7, et Nicolai Methonensis capiti 11, 
quod vide in adnotationibus ad hunc Photii 
locum. 

(p) Hiec sane non satis accurate dicta sunt atque 


491 


DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. 


198 


γεννῶν τὸν Υἱὸν xal τὸ Πνεῦμα δι᾽ αὐτοῦ npo6dÀ- À ritum quoque per ipsum emittit, et non sine Filio 


λεται καὶ οὐκ. ἄνεύ τοῦ lioo ἢ τοῦ Πνεύματος mpó- 
ἥσις. 

TP. Κατὰ τοῦτον τὸν λόγον φαίη ἄν τις ὅτι xal 
διὰ τοῦ Πνεύματος ἐκπορευομένου γεννᾷ τὸν Υἱὸν, 
καὶ οὐχ ἄνευ τῆς τοῦ “Πνεύματος ἐκπορεύσεως ἣ τοῦ 
Υἱοῦ γέννησις xal εἴη ἂν xai ὁ Υἱὸς ἐχ τοῦ Πατρὸς 
καὶ ἐκ τοῦ Πνεύματος γεννώμενος. 

AAT. ᾿Αλλὰ τάξις καὶ ἕν τῇ Τριάδι τις ἣν δεῖ 
φυλάττειν ἡμᾶς" οὐχὶ φύσιν ἐξαλλάττουσα, ἀλλὰ 
διαφορὰν ὑποστάσεων παρεμφαίνουσα χαὶ ἑκάστης 
ὑποστάσεως ἀμετάπτωτον παριστῶσα τὴν ἰδιότητα. 
Ὁ μὲν οὖν Πατὴρ γεννῶν τὸν Υἱὸν OU αὐτοῦ xal τὸ 
Πνεῦμα προδάλλεται: ὁ γΥ͵ὸς δὲ γεννώμενος Ex τοῦ 
Πατρὸς προδάλλεται xal τὸ Πνεῦμα ἔξ ἑχυτοῦ" τὸ 
δὲ Πνεῦμα ἐχ τού Hatpóc ἐχπορευόμενον xal ἐχ τοῦ 
Υἱοῦ ὡς διὰ τοῦ } ἰοῦ ἐχπορεύεται" ἀλλὰ xài ἐχ τοῦ 
Ηατρὸς ὡς ix τοῦ Υἱοῦ ἁμέσως ἐκπορευόμενον τοῦ 
γεννωμένου ix τοῦ Πατρὸς ἐχπορεύεσθαι λέγεται" 
καὶ τοίνυν xal ἡ αὐτὴ xai μία ἐχπόρευσις τῷ 
Πνεύματι ἐκ τοῦ Βατρὸς μέν ἐστιν ἔμμεσος, ἐκ τοῦ 
Υἱοῦ δὲ ἄμεσος ὥσπερ πολλάχις εἰρήχαμεν (27). 
Ὅμως, εἴτε ἁπλῆν ταύτην βούλει χαλεῖν εἴτε καὶ 
μὴ, τελεία ἐστὶν ἑκατέρωθεν ἢ ἀμφοτέρωθεν ἤτοι 
ἐκ τοῦ Ηατρὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ! ὅτι xal ix τελείων 
xai τελεία (28) xal τελείως xal οὐδὲν περιττὸν 
ἐν τῇ τελείᾳ Τριάδι, Εἰ δὲ ζητεῖς, δι᾽ ἤν αἰτίαν ἔχ 
τοῦ Πατρὸς ἐκπορεόμενον τὸ Πνεῦμα xai ix τοῦ 
Υἱοῦ ἐκπορεύεται, χαὶ τίς ἡ χρείχ, ἐρωτήσω χάγώ 
σε, τίς χρεία τῷ Ηατρὶ τοῦ γεννᾷν τὸν Υἱὸν ἣ τὸ 


Πνεῦμα προδάλλεσθαι, καὶ διὰ τί μὴ ἤ Kpow γεννᾷ C 


ἤ ἄμφω προδάλλεται, «al τίς ὁ λόγος τῆς τοῦ λόγου 
γεννήσεως ἢ τῆς τοῦ Hvsópatoq ἐχπορεύσεως. Οὐδὲ 
γὰρ ἦν τοῦ Λόγου λόγος ἀνώτερος οὔτε τοῦ ΠΙνεύμα- 
τος. Οὐχοῦν οὐδὲ ἐγώ σοι λέγω, τίς ὁ λόγος τῆς Éx 
τοῦ Πατρὸς xai ix τοῦ Υἱοῦ ἐχπορεύσεως, οὐδὲ διὰ 
τί ἤ πῶς ἐξ ἀμφοῖν ἡ ἐχπόρευσις. Ἢ γὰρ τῆς ἁγίας 
Τριάδος ὕπαρξις ὑπέρχειται τοῦ πῶς xai τοῦ διὰ 
τί, καὶ τῶν τοιούτων ζητήσεων. Ὥσπερ δὲ οὐδὲ i, 
γέννησις ἀτελὴς, ὅτι οὐχ ἀνευ τῆς ἐχπορεύσεως, 
εἰ xal διακέκριται τῇ τοῦ τρόπου διαφερότητι, οὔτε 
4 ἐχπόρευσις, ὅτι τῆς γεννήσεως οὐ χωρὶς, ἀλλὰ 
τελεία τέ ἐστιν ἑχατέρα, χαὶ ἑτέρα τῆς ἑτέρας, καὶ 
οὐ δίχα τῆς ἑτέρας οὐδετέρα. Ὡς γὰρ οὐ πρῶτον 
μὲν γεννᾷ τὸν Υἱὸν ὁ [Ιατὴρ, εἶτα τὸ Πνεῦμα φὴς 
ix τοῦ [[ατρὸς ἐχπορεύεσθα:, ἀλλ’ ἄμφω ἅμα ἀεὶ, 
xai ἡ γέννησις xal d ἐχπόρευσις, καὶ ἑκατέρα τε- 
λεία xal xa0' ἑαυτὴν καὶ μετὰ τῆς ἑτέρας: οὕτω 
καὶ τὸ ix τοῦ Πατρὸς ἐχπορεύεσθβαι xal ἐχ τοῦ 
Υἱοῦ, χἂν μὴ ἕν καὶ τὸ αὐτὸ xal ἁπλοῦν λέγῃ, ἀλλ᾽ 
ἕτερον καὶ ἕτερον, ὅμως ixácepov τέλειον xal χαθ᾽ 
ἑαυτὸ xal μετὰ τοῦ ἑτέρου, xal οὐ τοῦ ἑτέρου χω- 
ρίς. Οὐ γὰρ διότι ἐν τῷ αὐτῷ πυρὶ xai dj θερμότης 
ἀεὶ καὶ τὸ φῶς, διὰ τοῦτο τὸ ἕτερον αὐτῶν ἀτελὲς, 


(27) Vat. p. 7, b: εἰρήκειμεν. 


(q) Cf. dicta ad Photium, De Spirit. sancti my- 
$tagogia, cap. θά fin. 


Spiritus spiratio perficitur. 


GR. Secundum hanc rationem dicere quis 
posset, etiam per Spiritum procedentem Patrem 
generare Filium, neque absque Spiritus proces- 
sione perflci Filii generationem, ita ut et Filius 
generatus sit ex Patre atque ex Spiritu (4). 

LAT. Sed ordo in Trinitate quoque est, quem 
nos servare debemus, non quidem naturam com- 
mutans, sed personarum distinctionem indicans et 
singularum hypostaseon proprietateminalterabilem 
exhibens. Pater itaque generans Filium per ipsum 
quoque Spiritum emittit, Filius vero gencratus ex 
Patre emittit et ex se Spiritun : ac Spiritus ex 


B Patre procedens ex Filio quoque ut per Filium 


procedit ; sed et ex Patre ut ex Filio immediate 
procedens a genito ex Patre procedere dicitur ; 
ideoque et una eademque processioSpiritui ex Patre 
quidem est mediata, ex Filio autem immediata, 
proutsepenumero diximus.Attamen,sive simplicem 
eam vocare vis sive non, perfecta est ab utraque 
parte sive ex ambobus, sive ex Patre per Filium, 
qua et ex perfectis et perfecta et perfecte, neque 
quidquam supervacaneum in perfecla Trinitate. 
Si vero quearis, quam ob causam Spiritus ex Patre 
procedens etiam procedat ex Filio, et quenam 
hec sit necessitas, quaeram et ego ex te (r) qua- 
nam necessitas sit Patri, ut Filium generet vel 
Spiritum emittat, et cur non vel utrumque generet 
vel utrumque spiret, et quaenam sit ratio genera - 
tionis Verbi vel processionis Spiritus. Neque enim 
erat verbum Verbo sublimius neque Spiritu. Itaque 
neque ego tibi dico, quenam sit ratio processionis 
Spiritus ex Patre et Filio, neque quam ob causam 
vel quanam ratione ex utroque sit processio. Nam 
sancto Trinitatisexsistentia elevataestsupra omnem 
modum et rationem et supra tales quiestiones. 
Quemadmodum vero neque generatio imperfecta, 
quia non est sine processione, licet modi dilffe- 
rentia ab ea sit distincta, neque processio, quia 
non est absque generatione, sed perfecta utraque 
et altera alterius, ac neutra sine altera; sicut enim 
Pater non prius generat Filium, deinde Spiritus, 
ut ais, ex Patre procedit, verum utrumque setnper 
simul, et generatio et processio, et utraque per- 
fecta tum secundum se tum una cum altera: ita 
et procedere ex Patre et ex Filio, licet non unum 
idemque ac simplex dicat, sed alterum etalterum, 
tamen utrumque perfectum tum secundum se tum 
cum altero,et non absque altero. Non enim propte- 
rea quod in eodem igne et calor semper et lumen 
alterum eorum imperfectum est,sed quia utrumque 
cum altero et idcirco perfectum. Perfectus enim 


(28) Vat. τελείων. 


(r) Imitatur Gregorii Nazianzeni responsum orat. 


37, p. 597-598, ed. Billii. 


199 


NIGET/E MARONIENSIS 


ignis et ut perfecte illuminans et ut perfecte cale- A ἀλλ᾽ ὅτι ἑκάτερον μετὰ θατέρου καὶ διὰ τοῦτο τέ- 


faciens sive urens; perfecto enim et eminenti mo- 
do habent utrumque ; perfectus vero,quia utrumque 
operatur simul et omnimode, duplex enim perfe- 
ctum ; alterum secundum utramque proprietatem, 
alterum secundum conjunctionem cum altero.Sic et 
in Trinitate. Nam perfecta est Trias, et quia Trias, 
non monas personalis vel dyas ; perfecta vero, quia 
etiam qualibet persona secundum se considerata, 
etsi non ab invicem separantur,omnimodamhabet 
perfectionem et eminentiam perfectionis.Secundum 
hacipsa vero etiam processio perfecta et ex Patre et 
ex Filio, et ex utroque perfecta et ex ambobus, 
et supra rationem utrumque, eliamsi non sim- 
plicem neque unam eamdemque illam dicas. Et 


tali pacto difficultas tua solvitur nullumque ab- B 


surdum hanc consequitur doctrinam. Si autem 
unam illam dicas, nihil omnino adversatur ; sicut 
si quis quiereret : Cur generat Pater? Cur Filius 
generatur ? Cur Spiritus procedit ? nil aliud ha- 
beremus, quod responderemus, nisi quod horum 
quodlibet proprietas est singularum divinarum hy- 
postaseon. Sic et si tu interrogas : Quam ob cau- 
sam Pater quidem generat Filium et Spiritum pro- 
ducit mediante Filio, Filius vero et ipse genera- 
tur ex Patre et Spiritum producit nullo alio am- 
plius mediante, Spiritus denique et ex Patre pro- 
cedit et ex Filio, et ex illo quidem mediate,ex hoc 
vero immediate ? — nullum aliud audies respon- 
sum nisi quod ita se habent qua ad proprie:ates 
spectant. Vides ea qui asseris doctrinam nostram 
sequi absurda, aut minime sequi aut non vera, 
sed apparentia esse absurda demonstrari. 

8. GR. Attamen aliud video absurdum, quod 
consequitur processionem Spiritus ex Patre atque 
ex Filio. 

LAT. Edissere et istud. Fortasse enim adversus 
hoc quoque sermonem aptum reddere potero, si 
dederit Spiritus sanctus. 

GR. (s) 51 ex Filio esset Spiritus, tunc Filius 
foret Spiritus pater, et Spiritus filius Filii, nepos 
autem Patris, et Pater Spiritus avus. Sed haec 
sunt ridicula atque a veritate et pietate longe 
aliena. 

LAT. Contra hanc rationem respondere licitum 
est, eam non contra dogma nostrum valere de- 
ductionem propositionum ridicularum et impia- 
run. Nam posset quis dicere, quando quidem 
non vereretur in serinonibus de Deo quidquid in 
buccam venerit eloqui eaque qui divinitus inspi- 
rata oracula minime suppeditant, ut et ipse dicis, 
posset quis, inquam, dicere : Si ex Patre estetiam 
Spiritus, tunc fllius Patris et Filii frater erit...... 


(29) Ad marg. Vat. f. 8, ἃ: Ἕτερον ἄτοπον, ὅτι 
εἰ ἐκ τοῦ Yloo τὸ Πνεῦμα υἱὸς ἔσται τοὺ Υἱοῦ τὸ 


(s) Quintum argumentum : Si ex Filio Spiritus, 
erit Filii filius Spiritus et Filius pater Spiritus etc. 


λεῖον. Τέλειον γὰρ τὸ πῦρ, xal ae rior Tier dn. 
xai ὡς τελείως θερμαῖνον fot καῖον' ἔχει 
ἄχρως ἑκάτερρν. Τέλειον δὲ, ὅτι καὶ ἄμφω ἔνεργεῖ 
ἅμα καὶ παντελῶς" διπλοῦν γὰρ τὸ τέλειον, τὸ μὲν 
χαθ᾽ ἑχατέραν ἰδιότητα, τὸ δὲ xatà τὴν πρὸς τὸ 
ἕτερον συμφυΐαν' οὕτω xai ἐν τῇ Τριάδι. Τελεία 
μὲν γὰρ ἡ Τριὰς καὶ ὅτι Τριὰς, οὐ μονὰς προσω- 
Tux] ἢ δυὰς, τελεία δὲ, ὅτι καὶ ἔχάστη ὑπόστασις 
καθ᾽ αὐτὴν θεωρουμένη, εἰ xal μὴ ἄλλήλων χωρί- 
ζονται, παντελὲς ἔχει τὸ τέλειον xal ὅπερτελές. 
Κατὰ τὰ αὐτὰ δὲ xai ἡ ἐχπόρευσις τελεία καὶ ix 
τοῦ Ἡατρὸς, τελεία xal £x τοῦ Υἱοῦ xai ἐξ ἑκατί. 
ρων τελεία’ xal ἐξ ἀμφοῖν χαὶ ὑπὲρ λόγον Exán- 
ρον, χἂν μὴ ἁπλὴν μηδὲ τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ταύτην 
εἴπῃς. Καὶ οὕτω λέλυταί σοι τὸ ἀπορον, χαὶ οὐδὲν 
ἄτοπον τῷ λόγῳ ἀχολουθεῖ. Et δὲ xal μίαν αὐτὴν 
εἴποις, τὸ ἀντίξουν οὐδέν. Ὥσπερ γὰρ «t τις ἔροιτο" 
Διὰ τί γεννᾷ ὁ Πατήρ ; διὰ τί ὁ Υἱὸς γεννᾶται ; διὰ 
τί τὸ Πνεῦμα ἐχπορεύεται ; οὐκ ἄν τι ἕτερον εἰπεῖν 
ἔχοιμεν 7| ὅτι τούτων ἕχαστον ἰδιότης ἐστὶν ἑκάστης 
τῶν θείων ὑποστάσεων: οὕτως χἄν αὐτὸς ἐρωτᾶς, 
Διὰ τί ὁ μὲν Πατὴρ γεννᾷ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ νεῦμα 
προδάλλεται τοῦ Υἱοῦ μεσιτεύοντος, ὁ δὲ ΥἹἱὸς καὶ 
αὐτὸς γεννᾶται éx τοῦ Πατρὸς, καὶ τὸ Ηνεῦμα προ. 
δάλλεται μηκέτι τινὸς μεσιτεύοντος, τὸ δὲ Ἠνεῦμα 
χαὶ ix τοῦ ΠΙΕχτρὸς Ἐχπορεύεται xai ix τοῦ Yio3, 
xai ix τοῦ μὲν ἐμμέσως, ix τοῦ δὲ ἁμέσως ; οὐδὲν 
ἄλλο ἀχούσεις, ἢ ὅτι οὕτως ἔχουσι τὰ τῶν ἰδιοτή- 
των. Ὁρᾷς ὅτι ἅ λέγεις ἕπεσθαι τῷ λόγῳ ὡς ἄτοπα, 
ταῦτα δείκνυται ἤ μὴ ἑπόμενα ἤ μὴ ὄντα, ἀλλὰ 
φαινόμενα ἅτοπα. 


H'. TP. Καὶ μὴν ἄλλο ἄτοπον ἑπόμενον συνορῶ τῇ 
ix τοῦ Hatpóc xal ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐχπορεύσει τοῦ 
Ἡνεύματος. 

AAT. ᾿Εἰπὲ δὴ xai τοῦτο. Ἴσως γὰρ εὐπορήσω 
xai πρὸς αὐτὸ λόγου τινὸς, εἰ δοίη τὸ Πνεῦμα τὸ 
ἅγιον. 

TP. (29) Εἰ £x τοῦ Υἱοῦ τὸ Hvsüpa, πατὴρ ἂν εἴη 
τοῦ Πνεύματος ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα υἱὸς μὲν τοῦ 
Υἱοῦ, υἱωνὸς (δὲ). Πατρὸς, χαὶ ὁ Πατὴρ πάππος 
τοῦ Πνεύματος" ἀλλὰ ταῦτα ελοῖχ καὶ τῆς ἀληθείας 
xal τῆς εὐσεθείας ἀλλότρια, 

VAT, Πρὸς τοῦτον τὸν λόγον ἐξῆν ἀντεπάγειν, ὡς 
ob περὶ τὸ δύγμα ἡμῶν dj ἀχολούθησις τῶν γελοίων 


D καὶ ἀσεδῶν: ἐπεὶ εἶπεν ἂν τις, εἰ μὴ εὐλαδῶς εἶχεν 


ἐν τοῖς περὶ Θεοῦ λόγοις χαὶ τὰ τυχόντα φθέγγεσθα 
xai & μὴ τὰ θεόπνευστα λόγια δίδωσι, χαθὰ φὴς καὶ 
αὐτὸς, ὅτι Et ἐκ τοῦ Πατρὸς xal τὸ Πνεῦμα, υἱὸς ἂν 
τοῦ Πατρὸς xai ἀδελφὸς τοῦ Υἱοῦ... 


Πνεῦμα xai ὁ Υἱὸς Πατὴρ τοῦ Πνεύματος, καὶ τὰ 
ἑξῆς" εἶτα λύσις αὐτοῦ. 


Confer Phot. De Spirit. sanct. mystagogia, 
Nicol. Methon. c. 21. 


201 


DE PROCESSIONRE SPIRITUS SANCTI. 


Hucuaque ood. Vat. Vatieani verba (f. 2 usque ad f. 8, 8) ; Latinus deinde prreeter alia (ibidem f. 8, b) 
adducit Athanosit-m Sérapioném locum, quem etiam νοΐ Beoccus Epigr. XIII (Gr. orthod. II, p. 639). 


Fipie dialogi f. 9, b, med. legitur hoc pacto : 


IP. Τὰ μὲν εἰρημένα εἰρήσθω, ὡς εἴρηται" xal A — GR. Quee dicta sunt, dicta sunto, ut dicta fue- 


πρὸς ἐκεῖνα ἀντεροῦμεν οὐδέν. Ἕτερα δὲ ἄτοπα οὐχ 
ὀλίγα δείξομεν τῷ σῷ ἑπόμενα δόγματι. Πλὴν ἀλλὰ 
διὰ τὸ τοῦ λόγου μῆχος καὶ πρὸς ἀχοὰς πρόσχορον 
xal τὸν κάματον νῦν μὲν ἐνταυθοῖ τὰ λεγόμενα 
περατώσωμεν᾽ ἑξῆς δὲ ὡς ἀπ᾽ ἄλλης ἀρχῆς ἀνα- 
λαθόντες τὸν λόγον χἀκεῖνα φιλαλήθως ἀναχαλύ- 


ψωμεν. 


runt et ad illa nihil opponemus. Alia vero ab- 
surda, eaque non pauca, ex iuo dogmate conse- 
quentia ostendemus. Attamen propter sermonis 
prolixitatem et propter fastidium ac laborem au- 
rium nune quidem hio sermocinationem termine- 
mus, postea vero velut ex alio prineipio disputa- 
tionem resumentes et illa veritatis amore patefa- 
oiemus. 





VOTOX AEYTEPOX 


(30) 


DIALOGUS SECUNDUS. 


a. AAT, ᾿Επηγγείλω μὲν ἔναγχος, ὦ Γραιχὲ, πολλὰ B 


ἄτοπα δεῖξαι παρομαρτοῦντα τῷ ἡμετέρῳ περὶ τῆς 
τοῦ ἁγίου ἸΙνεύματος ἐκπορεύσεως δόγματι... 

FP. Οὐκ ἄν ἀρνηθείην τὰ τῆς ὑποσχέσεως, ἀλλ᾽ 
ἰδοὺ προσθεῖναι πρόθυμός εἶμι xal τὰ λείποντα. Σὺ 
δὲ, ὦ Λατῖνε, μὴ ἀποχάμῃς ἀντιτιθεὶς, εἴ τι ἔχεις 
γενναῖον xal ἐσχυρόν. 


AAT, Λέγε δὴ ταῦτα. | 

TP. (34) Εἰ ix τοῦ Πατρὸς μὲν ὁ Υἱὸς γεννητῶς, 
ἐχ τοῦ Υἱοῦ δὲ τὸ Πνεῦμα ἐχπορευτῶς, ἐκ τοῦ Hveó- 
μᾶτος δὲ οὐδὲν οὔτε γεννητῶς οὔτε ἐχπορευτῶς, τὸ 
μεῖζον ἔξει πρὸς τὸ Πνεῦμα xai ὃ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς 
χαὶ ὕφεσις τῷ Πνεύματι ἔψεται, ὅτι ὁ μὲν Υἱὸς ἀμέ- 
σως ἐκ τοῦ Πατρὸς, τὸ δὲ Πνεῦμα οὐκ ἀμέσως ἐκ τοῦ 
Πατρὸς, xal ὅτι οὐδὲν ἕτερον ἐξ ἑαυτοῦ τὸ Πνεῦμα 
προΐεται, τοῦ Πατρὸς xai τοῦ Υἱοῦ ἐχόντοιν τὸ 
ἑτέρας ὁποστάσεως προετιχόν' καὶ χώραν ἔξει λοι- 
πὸν Εὐνόμιος καὶ Μαχεδόνιος καὶ ᾿Απολλινάριος τὸ 
Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ ἐλαττούμενον πα- 
ρεισάγοντες. 

AAT. ᾿Αλλ’ οὐ κατ᾽ οὐσίαν, ὦ οὗτος, τῷ Πατρὶ xai 
τῷ Υἱῷ τὸ μεῖζον πρὸς τὸ Πνεῦμα, ἀλλ᾽ ἢ ἀρὰ κατὰ 
τὴν ἰδιότητα, ὅτι ἐκ τοῦ Πατρὸς καὶ ix τοῦ Υἱοῦ τὸ 
Πνεῦμα, οὐ μὴν ὁ Πατὴρ ἢ ὁ Υἱὸς ἐκ τοῦ Πνεύματος, 
καὶ ὅτι τοῦ Πνεύματος ἰδιότης οὐ τὸ γεννᾷν ἢ προ- 
δάλλεσθαι (32), ἀλλὰ τὸ ἐχπορεύεσθαι. Οὕτω δὲ τὸ 
μεῖζόν ἐστι τῷ Πατρὶ πρὸς τὸν Υἱὸν" μείζων γὰρ ὁ 
Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ, χαθώς φησιν αὐτὸς ὁ Κύριος" 
'O Πατήο μου μείζων μου ἐστίν (33): ἀλλὰ τῷ αὐτῷ 
1j ἑτέρῳ λόγῳ τινὶ, οὐ τῇ οὐσίᾳ. 

(30) In Vat. cod. f. 9, b. med. 


(31) Ad marg.: 'Exípou ἀτόπου εἰσαγωγὴ, ὅτι sl 
xai » τοῦ Υἱον τὸ νεῦμα, ἔλαττον ἔσται καὶ τοῦ 


(() Nota marg. : Novi absurdi inductio : si etiam 
ox Filio Spiritus, tuno minor erit el Patre et Filio ; 


PaTBRoL. Gn. CXXXIX. 


1. LAT. Promisisti non ita pridem, o Grece, te 
multa ostensurum absurda, que nostrum de pro- 
cessione Spiritus sancti dogma concomitentur... 

GR. Haud negaverim promissionem ; imo ecce 
promptus sum ad ea adjungenda que adhuc reli- 
qua sunt. Tu autem, o Latine, noli gravari et de- 
sistere ab opponendo, si quid habes rectum atque 
firmum. 

LAT. Edioc ista. 


GR. (t). Si ex Patre quidem Filius per genera- 
tionem, ex Filio vero Spiritus per processionem, 
ex Spiritu vero nihil, neque per generationem, 
neque per processionem, major erit pre Spiritu 
tum Pater tum Filius, et Spiritum sequetur mi- 
noratio ; quod Filius quidem immediate ex Patre, 
Spiritus autem non immediate ex Patre, et quod 
nihil aliud ex 80 Spiritus producit, dum Pater et 
Filius habent vim aliam personam producendi. Et 
locus ceterum erit Eunomio, Macedonio atque 
Apollinario, qui Spiritum minorem Patre et Filio 
esse falso placito asseruerunt. 

LAT. At non secundum essentiam, o bone, Pa- 
ter et Filius Spiritu majores sunt, sed secundum 
proprietatem tantum ; quia ex Patre et ex Filio 
Spiritus, non vero Pater vel Filius ex Spiritu, et 
quia Spiritus proprietas non est generare vel pro- 
ducere, sed procedere. Hoc vero pacto et Pater 
majus habet pre Filio ; major enim est Pater Fi- 
lio, sicut aitipse Dominus : Pater meus major me 
est ; sed eadem vel alia quapiam ratione, nones- 
sentia... 


᾿ατρὸς xai τοῦ Υἱοῦ" xal πρὸς τοῦτο λύσις. 


m ἸΙροδάλλεθαι med. ut alias προθάλλειν. 
(33) Joan. xiv, 28. 


et ad hoc solutio. Cf. Phot. De Spirit. sanct. my- 
$tagogia, cap. 37, 38. 


T 


203 


NIGCETJE MARONIENSIS 


204 


Sequitur proliza de hoc argumento tractatio, cui innectitur et Athanasii celeberrimus textus Orat. I 


contra Arianos, f. n. 50, quo et Andron Camaterus (apud Beccum Gr. Orthod. t. II, p. 


ue pla- 


rimi utuntur, de quo confer De Rubeis Dissert. in opp. ''heophylacti t. I, p. xrv, n. 75 fln. Pos r 


deinde in Vatic., cod. 1115 f. 11 b. med. Latinus. 


Majus igitur secundum vestram assertionem A Τὸ μεῖζον ἄρα xarà τὸν ὁμέτερον λόγον εἴληχε 


Bgecundum utrumque sortitus est Paler et non 
magis nobis, quam potius vobis ipsis hoc absur- 
dum intulistis, siquidem absurdum dicitis majus 
Secundum proprietatem ; si vero vobis hoc non 
est absurdum, neque nobis absurdum esse dicite. 

2. (u) GR. Quid igitur? Nonne duo facis prin- 
cipia, si quidem ais Spiritum ex Patre et ex Filio 
procedere ? 

LAT. Equidem non puto. Nam duo quidem di- 
dem dicere principia absurdum est, sicut asserunt 
hereticorum pueri, qui unum statuunt bonum, al- 
terum malum, illud quidem omnis boni fontem, 
hoc vero omnis8 mali causam, principia eibi invi- 
cem contraría atque rerum contrariarum. 

GR. Attamen multo magis, quam dicere contra- 
riorum contraria principia et duo duabus rebus 
tribuere prinoipia, alteri allorum, absurdum plane 
est duo unius ejusdemque principia ponere. Ra- 
tioni enim magis est consentaneum, unum duorum 
principium statuere, quam duo unius. 

LAT. Verum non duo principia, o bone, dici- 
mus,quandoquidem dum ex duobus decimus unum 
rursum duorum alterum ad alterum referimus, ita 
ut et sic unum principium duorum sit unum... 


His uberius demonsiratis Latinus f.12,a. med. ait : 


Dic igitur, si habes, aliud absurdum dogma nos- 
irum sequens: que predicta sunt, ea vel non vera 
esse absurda vel non inde consequentia ostensa 
sunt. Sophisticum vero est que non sunt consec- 
taria appellare consectaria et qu: non sunt absur- 
da pro absurdis obtrudere. 

3. GR. (v) Sed &i Spiritus procedit quidem ex Pa- 
ire, procedit vero etiam ex Filio, et si Spiritus pro- 
ductor est Pater, et productor quoque Filius, que- 
nam est differentiainler productorem et producto- 
rem, inter proceesionem ex Paire et processionem 
ex Filio ? 

LAT. Dic mihi prius et ipse, qusenam sit dif- 
ferentia inter generationem et processionem, et 
ego tibi dicam, quie sit differentia inter processio- 
nem ex Patre et processionem ex Filio. In pre- 
sentia tantum dicam, haud dividere tempus ullum 


xav ἀμφότερον ὁ Haváp: καὶ οὐχ ἡμῖν μᾶλλον τοῦτο 
τὸ ὅτοπον, ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς συνηγάγετε, εἴγε φατὲ ἄτοπον 
τὸ μεῖζον κατὰ τὴν ἰδιότητα. El δὲ μὴ τοῦτο ἅτοκον, 
μηδὲ ἡμῖν ἐχεῖνο φατέ, 


B'. TP. Τί οὖν ; οὐχὶ δύο ποιεῖς ἀρχὰς, εἴ γε φὴς 
τὸ Πνεῦμα ix τοῦ ΠΙατρὸς xal ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκχπο- 
ρεύεσθαι (34) ; . 

AAT. Οὐκ ἔγωγε οἶμαι’ τὸ μὲν γὰρ δύο λέγειν 
ἀρχὰς ἄτοπον᾽ ὁποῖόν φασι παῖδες αἱρετικῶν, τὴν μὲν 
τιθέντες ἀγαθὴν, τὴν δὲ πονηρὰν, καὶ τὴν μὲν πηγὴν 
παντὸς ἀγαθοῦ, τὴν δὲ αἰτίαν χαχοῦ παντὸς, ἐναντίας 
ἀλλήλαις xal ἐναντίων πραγμάτων. 


TP. Καίτοι πολλῷ πλέον ἀτοπώτερον τοῦ λέγειν 
ἐναντίων ἐναντίας ἀρχὰς καὶ τὰς δύο δυσὶν ἀπονέμειν 
ἑχατέραν ἑχατέρῳ τὸ δύο τιθέναι τοῦ αὐτοῦ καὶ ἧνός. 
Εὐλογώτερον γὰρ τὸ ἔν μᾶλλον τῶν δύο ἀρχὴν τιθένε 
ἣ τὰ δύο τοῦ ἑνός. 


AAT. 'AX)' οὐ δύο ἀρχὰς, ὦ οὗτος, φαμὲν, ἐπειδὴ 
ἐξ ἀμφοῖν τὸ ἕν λέγοντες πάλιν τῶν δύο τὸ ἕτερον εἷς 
τὸ ἕτερον ἀναφέρομεν, ὡς μίαν καὶ οὕτως ápy v εἶναι 
τῶν δύο τὸ ἕν... 


Λέγε τοίνυν εἰ ἔχεις ἕτερον ὅτοπον τῷ ἡ μετέρῳ 
ἑπόμενον δόγματι’ ὡς τά γε προειρημένα δέδεικται 


C αὶ ὄντα μὴ ἄτοπα ἢ μὴ ἑπόμενα. Σοφιστιχὸν δὲ τὲ 


μὴ ἑπόμενα λέγειν ἑπόμενα, xal τὰ μὴ ἄτοπα ὡς 
ἄτοπα τίθεσθαι. 


γ΄. TP. 'AX εἰ τὸ Ηνεῦμα ἐχπορεύεται μὲν i 
τοῦ Ἰίατρὸς, ἐχπορεύεται δὲ xai ix τοῦ Υἱοῦ, καί 
ἐστι τοῦ Πνεύματος προδολεὺς καὶ 6 Ηατὴρ, προδο- 
λεὺς xal ὁ Υἱὸς, τίς ἢ διαφορὰ προδολέως xal Tpo- 
δολέως, ἐκπορεύσεως τῆς Ex Πατρὸς xal ἐχπορεύσεως 
τῆς ἐχ τοῦ Υἱοῦ (35) ; 

AAT. Φράσον μοι πρότερον xal αὐτὲς, clc ἢ δια- 
φορὰ γεννήσεως xal ἐχπορεύσεως, κἀγώ σοι ip 
τίς ἣ διαφορὰ ἐχπορεύσεως τῆς Ux Πατρὸς xf 
ἐχπορεύσεως τῆς ix τοῦ Υἱοῦ, Νῦν δὲ τοσοῦτον λων 
ὅτι οὐ χρόνος διατέμνει τις τὴν Ex τοῦ Πατρὸς ἀτὸ“ 


processionem ex Patre et processionem ex Filio. ἢ ρεῦσιν καὶ τὴν ἐκ τοῦ Υἱοῦ. Οὐ γὰρ πρότερον μὲνὰ 


Neque enim prius quidem ex patre procedit 


(34) Nota marginalis : "ἕτερον ἄτοπον, ott δύο 
συνάγονται ἀρχαὶ τοῦ Πνεύματος, ὁ Πατὴρ xai ὁ ΥἹὸς" 
xai πρὸς τοῦτο λύσις. 


(u) Alterum absurdum, quod duo inducuntur 
principia Spiritus sancti, Pater et Filius. Et ad 
oc solutio. Cf. Phot. De Spirit. sanct. mystagogia, 
cap. . 


τοῦ Πατρὸς ἐχπορεύεται, ὕστερον δὲ ἐκ τοῦ Υἱοῦ, f 


(35) Nota marginalis: ᾿Απορία" τίς διαφορὰ πρὸ- 
δολέως καὶ προδολέως καὶ ἐχπορεύεσθαι tub ixto- 
ρεύεσθαι" καὶ λύσις. 


(v) Difücultas : Quanam differentia inter produ- 
ctorem et productorem, atque inter procedere et 
procedere. Et solutio. 


205 


DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. 


206 


ἀνάπαλιν, ἀλλ᾽ ἐχπορευόμενον ἐκ. τοῦ ΙΙατρὸς διὰ τοῦ A &piritus, et posterius ex Filio vel vice versa : sed 


Υἱοῦ ἐκποῤεύεται, xal ἐκπορευόμενον ix τοῦ Υἱοῦ, 
c διὰ μέσου τοῦ Υἱοῦ, καὶ àx Ηατρὸς, ὡς ἐκ πηγῆς 
τοῦ Υἱοῦ, ἐχπορεύεται' χαὶ οὐχ ἔστι τῆς ἐχπορεύσεως 
ταύτης διαφορὰ, εἰ μή τις Abvot τὸ ἔμμεσον xal. τὸ 
ἄμεσον χαὶ κατὰ ταῦτα δυάζεσθαι βούλοιτο τὴν ἐχ- 
πόρευσιν, ἐπεὶ χατὰ γέ τι ἄλλο οὐχ ἔστιν οὐδεμίαν 
αὐτῆς ἐπινοῆσαι διαφοράν. 

δ᾽, TP. Εἰ οὖν ὁ Πατὴρ μὲν διὰ μέσου τοῦ Υἱοῦ τὸ 
Πνεῦμα προδαλλόμενος ἐμμέσως τοῦτο προὔάλλεται, 
ὁ Υἱὸς δὲ ἀμέσως τὸ αὐτὸ προῖεται, ὅτι μὴ δι᾽ ἑτέρου 
τινὸς, εἴη ἄν ὁ Υἱὸς προσεχὲς τοῦ Πνεύματος αἴτιον, 
ὁ δὲ Πατὴρ οὐ προσεχές" καὶ οὔτως ἔστα. ὁ μὲν 
Πατὴρ πρῶτον αἴτιον, ὁ δὲ Υἱὸς μετ᾽ αὐτὸν, καὶ 
οὕτω δὲ πάλιν ἀκολουθήσει ἡ ὕφεσις τῷ Υἱῷ μὲν 


procedens ex Patre per Filium procedit, et proce. 
dens ex Filio, ut per medium Filium, et ex Patre, 
ut ex fonte Filii, procedit. Et non est hujus pro- 
cessionis differentia, nisi forte quis mediatum et 
immediatum proferat et secundum heo duplicari 
velit processionem, cum secundum alind quid- 
piam nulla ejus differentia posset excogitari. 

GR. Si igitur Pater quidem per medium Fi- 
lium Spiritum producens mediate cum producit, 
Filius vero immediate eum emittit, quia non per 
alium quempiam, Filius foret proximum seu con- 
tiguum Spiritus principium, Pater vero non con- 
tiguum. Et sic erit Pater quidem primum princi- 
pium, Filius vero post ipsum, et sic rursum se- 


πρὸς τὸν Ἰατέρα, τῷ Πνεύματι δὲ πρὸς τὸν Υἱον, xal p quetur inferioritas tum Filium quoad Patrem tum 


ἕξει οὕτως χώραν Αρειος xai Εὐνόμιος καὶ Maxs- 
δόνιος καὶ ᾿Απολλινάριος. 


AAT. ᾿Αλλὰ θάῤῥει, ὦ ἀγαθέ" οὐ Χώραν παρ’ ἡμῖν 
ἕξει οὔτε "Αρειος οὔτε Εὐνόμιος οὔτε Μαχεδόνιος 7 
Απολλινάριος. Οὗτοι γὰρ ἀπαντες τὴν θεότητα Jj εἰς 
διαφόρους θεότητας χατατέμνουσι, xxl τὴν μὲν μεί- 
ζονα “ίθενταί, τὴν δὲ ἐλάττονα, τὴν δὲ μέσως ἔχου- 
σαν, ἣ τῆς ἀχτίστου φύσεως τοῦ Πατρὸς ἀλλοτριοῦ- 
σιν, ἣ καὶ τὸν Υἱὸν xal τὸ Πνεῦμα ὁπαλλήλους 
φύσεις, ἵν᾽ οὕτως εἴπω ταῦτα, xal χτίσμα τόδε τοῦδε 
καὶ τοῦτο ixelvoo τιθέμενοι, ἢ τὸ Πνεῦμα πάντως 
εἰς τὴν τῶν χτισμάτων τάξιν κατάγοντες’ map! οἷς 
καὶ τὸ πρῶτον οὐχ εὐλαδὲς καὶ τὸ προσεχὲς ἀσεὔὲς 
καὶ τὸ μέσον παρόμοιον, xal τὸ μεῖζον καὶ τὸ ἔλατ- 
τον xxi 4 τάξις ἀπλῶς xal τὸ πρὸ τοῦδε xal τὸ μετὰ 
τόδε καὶ τὰ ἑξῆς xal τὰ τοιάδε τῶν ὀνομάτων τῇ σφῶν 
ἀσεθείᾳ καταλλήλως νοούμενα. Map! ἡμῖν δὲ xal ἡ 
τάξις, εἰ λέγοιτο, κατ᾽ εὐσεύεῖς λογισμοὺς ἐπὶ τῆς 
ἁγίας Τριάδος παραλαμδάνεται xal τὸ πρῶτον καὶ τὸ 
πρότερον... | 


Spiritum quoad Filium ; et sic locum habebunt 
Arius et Eunomius, Macedonius atque Apollina- 
rius (x). 

LAT. Verum bono animo esto, o bone; non ha- 
bebit apud nos locum neque Arius, neque Euno- 
mius, neque Macedonius, neque Apollinarius. Ut 
enim omnes Deitatem vel in diversas dissecant 
deitates, et aliam quidem majorem statuunt, aliam 
vero minorem, aliam in medio se habentem, vel- 
ab increata natura Patris separant vel etiam Fi- 
Jium atque Spiritum suballernas naturas, ut ita 
ea dicam, et creaturam alterum alterius et hoc il- 
lius ponunt, vel Spiritam prorsus in creaturarum 
ordinem deprimunt. Apud hos primum non pium 
et contignum impium et medium simile, et majus 
et minus et ordo simpliciter, et unum ante aliud 
et alierum post aliud et cetera atque etiam ejus- 
modi alia nomina eorum impietate excogitata. 
Apud nos vero etiam ordo, ei dicatur, secundum 
religiosas cogitationes in sancta Trinitate accipitur 
et primum ao prius... 


Inter plura alia Athanasii et Gregorii Nazianzeni testimoniis utitur Latinus f. 13, 14. Atque deinde 
latius explicat, quid sit ordo, primum secundum, etc. 


Ἵνα δὲ ὁ λόγος ἐξεταστικώτερος γένηται, ἄλλοθεν 
πάλιν ἀρχόμενοι περὶ ἑκάστου τῶν εἰρημένων ὀνο- 
μάτων λέγομεν, ποσαχῶς τε λέγεται καὶ ὅπως ἐπὶ 
τῆς ἁγίας Τριάδος παραλαμδάνεται' xal πρῶτον περὶ 
τάξεως (30). 

€. 'H τοίνυν τάξις ἢ ἐν οὐσίαις θεωρεῖται ἤ ἐν 
ποσοῖς ἤ ἐν ποιοῖς ἢ ἐν τοῖς πρός τι ἢ ἐν τοῖς ποιεῖν 
ἢ πάσχειν λεγομένοις ἣ ἐν τοῖς ποῦ ἢ ἐν τοῖς πότε 
ἢ ἐν τοῖς ἔχειν καὶ ἔχεσθαι ἢ ἐν πᾶσι τούτοις πρὸς 
ἄλληλα" ἐν πᾶσι μὲν ὡς οὐσία, ποσὸν, ποιὸν, πρός 
τι xxi τὰ ἑξῆς" προσεπινοεῖται μὲν γὰρ ὡς ὑποκχεί- 
μενον τοῖς ἄλλοις πᾶσιν dj οὐσία, εἴτα ἐπιθεωρεῖται 
τὸ ποσὸν, μεθ᾽ ὃ τὸ ποιὸν καὶ ἔφεξῆς τὸ πρός τι 
καὶ τὰ ἑξῆς" ἐν οὐσίαις δὲ ὡς Θεὸς, νοῦς, ψυχαὶ, 
σώματα ἐν ποσοῖς δὲ ἐν μὲν τοῖς συνεχέσιν ὡς 
σημεῖον, γραμμὴ, ἐπιφάνεια, σῶμα' ἐν δὲ τοῖς 


(36) F. 16, ἃ marg. Περὶ τάξεως τεχνολογία 
(5) Confer. Phot. De Spiri. sanct. mystagogia, cap 


Ut vero probata et expolita magis flat ratiocina- 
tio, aliunde rursum incipientes de qualibet pre- 
dictarum vocum disseremus, quotupliciter ea di- 
eatur et quomodo in sancta Trinitate accipiatur. 
Αο primo quidem de ordine. 


D  5.0rdo igitur consideratur vel in substantiis 


vel in quantis ael in qualibus vel in relatis vel in 
iis qua dicuntur agereaut pati vel ubi vel quando 
vel habere et haberi vel demum in his omnibus 
aut invicem. In omnibus, inquam, ut substantia, 
quantum, quale, ad aliquid ad reliqua : nam sub- 
stantia ut subjecta ceteris omnibus simul intelli- 
gitur, d.inde consideratur quantum, post hoo 
quale, postea relatum  etreliqua. In substantiis 
vero ut Deus, mens, anime, corpora. n 
quantis iisque oontinuis ut punotum, linea, su- 


. 62, 49. 


201 


in numero, ut unitas, binarium, ternarium ; eto., 
in sermone vero ut littere, syllabe, nomina, verba, 
et oratio. In qualibus ut passio, affectio, habitus ; 
et in figuris, ut sunt circulus, triangulum, qua- 
drangulum et cetera ; et in iis que qualitatum ca- 
paciasuntetsecundum pluset minus considerantur, 
quale est minus album et magie album, et adhuo 
magis album et maximo album: et minus calidum 
et magis calidum, et adhuc calidius et maxime cali- 
dum,atque his similia ; unde et medicorum pueri alia 
medicamenta primi ordinis dicunt,alia secundi, alia 
tertii, imo et alia quarti. Ita pariler et in faciendo 
et patiendo : nam magis et minus ut et maxime et 
in his locum habet, sic etiam in loco, nam supra 
vel infra, ad dexteram vel ad ainistram, anle et 
post vel circum vel in medio ordinem quemdam 
babent. Sic et in tempore, heri, hodie, cr&s, prius, 
nunc et posterius,ad ordinem spectant. Item et in re- 
latis ; sive enim prius et posterius, sivesimulinipsis 
invenitur, hec quoque sunt ordinis. Eodem modo 
et in omnibus et universim in quolibet eorum, qua 
singulariter et secundum se ipsa considerantur, non 
erit ordo ; ubi vero numerus quidam vel habitudo 
ad alterum percipitur, ibi et ordo est, sive res esl 
naturse corporeg cognitioni subdita,sivead rationem 
spectans, sive malhematice considerata, sive etiam 
theologie conveniens. Verbi gratia : monas, quando 
secundum seipsam consideratur,absque habitudine, 
et sola est atque supra ordinem, quando vero 
consideratur ad binarium et ternarium ac sequentes 
numeros, non simpliciter dicitur monas, sed et 
prima et numerorum principium.Sic pariterelemen- 
tum, quale est terra, aqua οἱ cetera, dum secun- 
dum 86 ita considerantur et dicunlur, relate vero 
ad muudum universum et ea que ex ipsis sunt, 
elementa et principia sunt. Viginti quatuor littere 
secundum se sunt littere, elementa vero ut initia 
Byllabarum eteorum quesequuntur.Idem die de die; 
dies enim unus est secundum se, primus vero re- 
late ad dies qui post ipsum sunt, unde fortasse 
Moses quoque primum diem secundum 86 consi- 
derans, tanquam nondum factis sequentibus 
diebus « unum » appellavit, cum vero et sequertes 
dies successerint, licet eum et primum dicere 
relate ad istos. Et non ignoro causas, propter quas 
dixerunt sancti unum esse et nominari diem illum, 
neque sciena eas repudio vel mihi proprias facere 
detrecto, imo et novi et tota mente amplector. Rur- 
sum Deus et unus et solus est ; sed quando consi- 
deratur relate ad mentem,animam et corpora, tunc 
et primus secundum ordinem ut omnium priacipium 
et est et dicitur. Verum etiam in divina natura nu- 
merus est trinitas supra numerum elevata, et in 
angelorum natura atque in natura hominis con- 
gruus numerus; multi enim sunt angeli et multi 
homines; tunc et ordo in his consideratur, verum 


(37) 'H γῇ, al. ἡγῆ. 


NICET/E MARONIENSIS 


perlicies, corpora ; in discrelis aulem, et quidem A διωρισμένοις, ἐν ἀριθμῷ μὲν ὡς 


D 


μονὰς, δυὰς 
τριὰς, τετρὰς xal ἑξῆς, ἐν λόγῳ 9t εἴα, 
συλλαδαὶ, ὀνόματα, ῥήματα καὶ λόγος" ἐν ποιοῖς-.. 
δὲ ὡς πάθος, διάθεσις, ἕξις καὶ ἐν τοῖς σχήμασιν, 
ὡς κύχλος, τρίγωνον, τετράγωνον, xal ἑξῆς" καὶ ἐν 
τοῖς τῶν ποιοτήτων δεχτιχοῖς χατὰ τὸ μᾶλλον xal 
ἧττον θεωρουμένοις, οἷόν ἐστι τὸ ἧττον λευχὸν καὶ 
τὸ μᾶλλον xal τὸ ἔτι λευχότερον xai τὸ μάλιστα, 
καὶ τὸ ἧττον θερμὸν καὶ τὸ μᾶλλον, καὶ τὸ ἔτι θερ- 
μότερον xal τὸ μάλιστα, xal τὰ τοιαῦτα. Ὅθεν καὶ 
ἱατρῶν παῖδες τὰ μὲν πρώτης τάξεώς φασι τῶν 
φαρμάχων, τὰ δὲ δευτέρας, τὰ δὲ τρίτης, ἄλλα δὲ 
τετάρτης. Ὡσαύτως δὲ xal ἐν τῷ ποιεῖν καὶ c 
σχειν᾽ τὸ μᾶλλον γὰρ xxl τὸ ἧττον xal ἐν τούτοις 
καὶ τὸ μάλιστα. ᾿Αλλὰ xal ἐν τόπῳ' τὸ γὰρ ἄνω 
ἤ κάτω ἤ δεξιᾷ Tj ἀριστερᾷ, ἥ ἔμπροσθεν ἢ ὄπισθεν 
ἤ πέριξ fiv τῷ μέσῳ τάξιν ἔχει τινά. Καὶ Ἐν 
χρόνῳ, τὸ χθὲς καὶ τὸ στήμερον xal τὸ αὔριον xal τὸ 
πρότερον xxi τὸ νῦν xal τὸ ὕστερον τάξεως. ᾿Αλλὰ 
xai ἐν τοῖς πρός tv εἴτε γὰρ τὸ πρότερον xai τὸ 
ὕστερον, εἴτε xai τὸ ἄμα ἐν αὐτοῖς, xal ταῦτα τά- 
ξεως, Ὡσαύτως xal ἐπὶ πάντων. Καὶ ἁπλῶς iy 
ἑχάστου μὲν τῶν μοναδιχῶς xai καθ᾽ kauci θεω- 
ρουμένων οὐχ ἄν εἴη τάξις" ἔνθα δὲ ἀριθμός τίς ἐστι 
θεωρούμενος ἤ σχέσις πρὸς ἕτερον, ἐχεῖ xal d) τάξις 
ἐστὶν, εἴτε φυσιολογούμενόν ἐστιν εἴτε λογικώτερον, 
εἴτε μαθηματιχῶς θεωρούμενον, εἴτε χαὶ θευλογού- 
μενον" οἷόν τι λέγω. Ἡ μονὰς, ὄταν βεωρῆται xa 
ἑχυτὴν, ἄσχετός τέ ἐστι xal μόνη xal ὑπὲρ τάξιν" 
ὅταν δὲ πρὸς δυάδα xai τριάδα xal τοὺς ἑξῆς ἀριβ- 
μοὺς, οὐχ ἁπλῶς λέγεται μονὰς, ἀλλὰ καὶ πρώτη 
xxi ἀρχὴ ἀριθμῶν. Τὸ στοιχεῖον ὡσαύτως" οἷον 
4 γῆ (37), τὸ ὕδωρ, xal τὰ λοιπὰ, καθ΄ ἑαυτὰ οὕτω 
θεωρούμενα καὶ λεγόμενα, πρὸς δὲ τὸν ὅλον κόσμον 
xxl τὰ ἐξ αὐτῶν στοιχεῖά τε xai ἀρχαί" τὰ x9" 
ἡδάμματα γράμματα μὲν xag! ἑαυτὰ, στοιχεῖα δὲ 
ὡς ἀρχαὶ τῶν συλλαδῶν xai λοιπῶν τῶν ἐφεξῆς. 'I 
ἡμέρα ὁμοίως" xal γὰρ xai αὕτη μία μὲν xot 
ἑαυτὴν, πρώτη δὲ ὡς ποὸς τὰς μεθ᾽ ἑαυτήν. "Op:v 
ἴσως καὶ ὁ Μωυσῆς, τὴν πρώτην ἡμέραν καθ᾽ iz»- 
τὴν θεωρῶν, ὧς μήπω τῶν ἑξῆς ἡμερῶν γενομένων, 
μίαν ὠνόμασεν: ἐπαχολουθησχσῶν δὲ xal τῶν 
ἑξῆς, ἔστιν αὐτὴν xal πρώτην εἰπεῖν πρὸς αὐτάς" 
καὶ οὐχ ἀγνοῶ γε οὐδὲ τὰς αἰτίας, δι’ ἄς εἶπον οἱ 
ἅγιοι μίαν εἶναι ἐκείνην (xai) χληθῆναι, οὗτε μὴν 
εἰδὼς αὐτὰς ἀποπροσποιοῦμαι, ἀλλὰ xal olóx xal 


D ὑπεραποδέχομαι. Ἠάλιν ὁ Θεὸς εἷς τε xal μόνος" 


ἀλλ᾽ ὅταν πρὸς νοῦν καὶ ψυχὴν καὶ σώματα (inpr. 
ται, τότε xal πρῶτος κατὰ τάξιν ὡς ἀρχὴ πάντων 
ἐστί τε xal λέγεται. ᾿Αλλὰ xad ἐν τῇ θείᾳ φύσει 
ἀριθμὸς dj ὑπεράριθμος τριὰς, xal ἐν τῇ τοῦ ἀγ. 
γέλου φύσει καὶ ἐν τῇ τοῦ ἀνθρώπου ὁ κατάλληλος 
ἀριθμός" πολλοὶ γὰρ ἄγγελο! καὶ πολλοὶ ἄνθρωποι» 
τότε καὶ τάξις τούτοις ἐνθεωρεῖται, ἀλλ᾽ οὐ χατὰ 
τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ κατά τινας ἰδιότητας" xal ὁ μὲν 
οἷον ἀςχή τις ἐστὶν, ὁ δὲ ἑτέραν ἔχει τάξιν. Οὕτως 
ἄρχων τις ἐν ἀγγέλοις χαὶ ἀρχαγγέλοις καὶ γηγε- 


200 


DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. 


210 


νάρχης iv τοῖς ἀνηρώποις Αδάμ' xai ἐν τῇ Τριάδι À non secundum esseutiam, sed secundam quasdam 


τοίνυν ἀρχὴ ὃ Πατήρ. ᾿Αλλά μοι, ὅτι πολλοὶ ἄγγε- 


.--- οι καὶ πολλοὶ ἀνηρωποι, μὴ σύναγε ὅτι καὶ 'πολλοὶ 


θεοί, Ἄπαγε τῆς Ἑλληνικῆς μωρολογίάς 1 ἀλλ᾽ 
ὅτι χαὶ ἐν Ἡατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἀγίῳ νεύματι 
τάξις ἐστὶν, ἀλλὰ πάσης τάξεως ἀνωτέρα, ᾿Ως γὰρ 
ἡ φύσις ὑπέρκειται τῶν φύσεων ἁπασῶν (ὑπὲρ φύσιν 
γὰρ καὶ ὑπερουής). οὕτω xal d$ τάξις τῶν τάξεων 
ἀπασῶν (ὑπὲρ τάξιν γὰρ xal ὅπερταγής) (38) xal 
ἀρχὴ ὁ Havàp ὑπεράρχιος. Μηδ᾽ ὅτι πάλιν ὁ ᾿Αδὰμ 
γηγενάρχης ἐν τοῖς ἀνθρώποις καὶ ὁ ἀρχιστράτηγος 
Μιχαὶλ ἀγγελάρχης, ἵν᾽ οὕτως εἵπω, ἐν τοῖς ἀγ- 
γέλοις, συμπέραινε πατέρα τινὰ γαὶ γεννήτορα τῆς 
τῶν ἀγγέλων πληθύος τὸν ἀρχάγγελον, ὡς τῆς 
τῶν ἀνθρώπων ἔφημεν τὸν ᾿Αδὰμ dj τοὺς ix τοῦ 
᾿Αδάμ. Καίτοι ὡς ἐπὶ τῆς γῆς πατριὰ, οὕτως xai 
ἐν οὐρανοῖς, ἀλλ᾽ ἑκατέρᾳ φύσει χατάλληλος d πα- 
τριὰ καὶ τῇ φύσει προσήχουσα. Ἔστι τοίνυν τάξις 
τις καὶ ἐπὶ τῆς Τριάδος" ἀλλ᾽ οὐ φύσεως διαίρεσιν 
παρεισάγοὐύσα (μία γὰρ dj φύσις xal ἀπαράλλακτος 
τοῖς τρισὶν) οὐδὲ τοπιχὴν θέσιν (ἀπερίγραπτος γὰρ 
4 Τριὰς καὶ ὑπὲρ πάντα τόπον) οὐδὲ χρονιχῆς χι- 
νήσεως ἤ ἄλλου τινὸς ἔμφασιν (39) τῶν ἐν τοῖς μετὰ 
Θεὸν θεωρουμένων (xal αἰῶνες γὰρ καὶ χρόνοι μετὰ 
Θεὸν), ἀλλὰ κατὰ τὰς τῶν ἰδιοτήτων ἔχάστης θεαρ- 
χικῆς ὑποστάσεως διαφορὰς xal ὅτι ἄναρχος [μὲν ὁ 
Πατὴρ καὶ ἀρχὴ τοῦ Yloo, ἀρχὴ, ἀρχὴ δὲ ὁ Υἱὸς καὶ οὐχ 
ἄναρχος χατά γε τὸ ἔχειν τὸν Πατέρα ἀρχὴν, ἐπεὶ 
χατὰ χρόνον ἄναρχος xal αὐτὸς, τὸ δὲ Ηνεῦμα xal 
ἀρχὴ καὶ αὐτὸ μετὰ τῆς ἀρχῆς (40) ἀρχῆ γὰρ καὶ 
ἀρχὴ καὶ ἀρχὴ, ἀλλ᾽ οὐ τρεῖς ἀρχαὶ, ἀλλὰ μία xai 
οὕτως ἀρχὴ, εἰς μίαν ἀρχὴν ἄναφερομένων τοῦ τε 
Υἱοῦ xai τοῦ Πνεύματος διὰ τοῦ Υἱοῦ" οὕτω καὶ 
θεὸς χαὶ Θεός χαὶ θεὸς, ἀλλ᾽ οὐ τρεῖς Θεοὶ, ἀλλ᾽ εἷς 
Θεός. Εἰ 5' οὖν τάξις ἐστὶ xal ἐν τῇ Τριάδι, χαθὼς 
xai οἱ ἅγιοι εἶπον, τάξις δὲ τὸ πρῶτον xai τὸ πρό- 
τερον ἥ δεύτερον xal τὸ ἅμα (iv ol, γὰρ αὔτη καὶ 
τούτων τι (44), ἀνάγλη καὶ τῆς Τριάδος f, τὸ ἅμα 
θεωρεῖσθαι fj τὸ πρῶτον xal τὸ πρότερον xai τὸ 
δεύτερον ἥ ἀμφότερον (&2). 


proprietates, atque unus quidem velut principium 
quoddam est, alius vero alium ordinem habet. Sic 
princeps quis est in angelis atque archangelis, et 
terrigenarum generis princeps in hominibus Adam; 
etiam in Trinitate igitur principium Pater. Sed ne 
ex eo, quod multi sunt angeli et multi homines, 
mihi concludas, etiam multos esse Deos. (Apage 
cum isto ethnicorum stultiloquio !) aed etiam, in 
Patre et Filio et Spiritu sancto est ordo, licet quo- 
vis ordine superior. Sicut enim natura hec super- 
stat omnibus naturis (nam supra naturam est et 
supernaturalis),gic et ordo hic omni ordine superior 
(nam super ordinem est et ordine sublimior). Et 
principium Pater super principium. Neque rursum 
ex eo, quod inter homines Adam est generis prin- 
cipium et celestium exercituum dux Michael inter 
angelos, ut ita dioam,angelorum princeps, inferas, 
patrem quemdam et genitorem multitudinis angelo- 
rum esse archangelum,sicut multitudinis hominum 
diximus patrem Adamum vel qui ex Adamo. Sicut 
in terra est paternitas,ita et in celis ; sed utraque 
nature congrua est paternitas (y) et conveniens na- 
ture. Est igitur aliquisordoin Trinitate ; sed non 
aecundum nature divisionem (unaenim tribus per- 
sonis est absque ulla differentia natura), neque 
localem positionem (incireumscripta est enim Tri- 
nitas et super omnem locum), neque speciem tem- 
poralis motionis vel alterius cujusquam eorum, 
que considerantur in iis, que post Deum sunt 
(nam secula et tempora sunt post Deum), verum 
secundum differentias proprietatum —cujuslibel . 
divine persone et quia principii expers est Pater 
et princípium Filii, Filius vero principium et non 
principii expers, cum Patrem habeat principium, 
secundum vero tempus etipse principii expers sit ; 
Spiritus demum principium et ipse cum principio. 
Nam est principium et principinm et principium, 
sed non tria principia, verum unum et sic princi. 
pium, cum in unum principium referantur tum 


Filius tum per Filium Spirilus sanctus. Sic et Deus et Deus et Deus, sed non tres dii, verum unus Deus. Si 
itaque ordo est etiam in Trinitate, sicut et sancti affirmarunt, ordo vero est primum ac prius vel secun- 
dum et simul (in quibus enim ordo, et horum quidquam est), neo esse est etiam in Trinitate vel simul 
considerari vel primum et prius atque secundum vel utrumque... 

Hisce late tractatis finem imponit auctor dialogo f. 18 a. Cod. Vatioani. 


σοι δοκεῖ" xal) LAT.Sinlet hec, ut tibi videtur, et habeat hic 
finem presens disputatio. 


AAT. Ἔστω xai ταῦτα, καθά 


ἐχέτω πέρας $61 4$ παροῦσα διάλεξις. 


In or. habita coram Patribus secundi Concilii orat. 
32, p. 520, ed. Bill. 
(41) Apogr. habet : ἐν οἷς γὰρ ταῦτα f| τούτων τι 


(38) Vide Chrys. in Genes. xxiv, 28pud Constant. 
Melit. orat. 1, c. 33 (Gr. Orth. t. I1, p. 724). 

(39) Schede, quas ex viri docti Rome morantis 
benevolentia accepimus et quibus solis in his dia- ἀνάγκη. ᾿ 
logi 2 fragmentis nitimur, lectionem hic dubium (42) Cod. f. 17, a. Nota marg.: Περὶ πρώτου, 
relinquunt. προτέρου, δευτέρου, ἅμα xal τῶν λοιπῶν. 

(40) Hisce vocibus utitur Gregorius Nazianzenus 


(y) Πατριὰ hic non est genus, gens, origo, sed paternitas, ut Ephes. πι, 15, ad quem textum alludi- 
tur, 


911 NICETAE MARONIENSIS 413 





AOTOX TPITOX. RN 


DIALOGUS TERTIUS. 


GR. Adhuc hoc initium et rursum ponimus dis- A — TP. Ἔτι ταύτην (τὴν) ἀρχὴν xz! αὖθις τίϑε- 
ceptationis, quam vobiscum habemus de Spiritu μεν (43) τῆς μεθ’ ὑμῶν περὶ τοῦ ἁγίου Ἠνεύματος 
sancto,quomodo non sit absurdum dicere eum non συζητήσεως, πῶς οὐκ ἀτοπὸν τὸ λέγειν τοῦτο gi 
ex Patre solo, verum etiam ex Filio procedere. Et- — éx τοῦ Ηατρὸς μόνου, ἀλλὰ xai ix τοῦ ΥἹοῦ ἔχει» 
enim necesse est ut vel ex essentia Palris sit pro- ρεύεσθαι. Καὶ γὰρ ἀνάγκη, ἤ ix τῆς οὐσίας εἶναι 
cedens vel ex proprietate. Atqui si quidem ex es- τοῦ Πατρὸς ἐχπορευόμενον, ἥ ἐκ τὴς ἰδιότητος. "AXX 
Bentia, cum essentia communis sit atque eadem εἴ μὲν ix τῆς οὐσίας, ἐπεὶ ἡ οὐσία xowi) xal ἡ αὐτὶ 
Patris et Filii et Spiritus sancti, non ex Patre et τοῦ Ηατρὸς xal τοῦ Τοῦ xai τοῦ Hvsópatoc, οὐχ 
Filio tantum procederet Spiritus, verum etiam ex — ix τοῦ Ηχτρὸς xai τοῦ Υἱοῦ μόνον [ἐχπορεύοιτ᾽ ἄν, 
8e ipso quoque, quod esse nequit. Si vero ex pro- ἀλλὰ xai ἐξ ἑαυτοῦ τὸ Ηνεῦμα, ὅπερ οὖκ ἔστιν. E: 
prietate,cum proprietasnonsitessentis,sed circaes- δὲ ix τῆς ἰδιότητος, d δὲ ἰδιότης οὐχ οὐσία, ἀλλὰ 
sentíiam,quomodo id quod secundum se est videlicet περὶ τὴν οὐσίαν (44), πῶς τὸ xa0' ἔἐχυτὸ dioc τὸ 
Spiritus, erit procedens ex eo, quod non secundum Ἠνεῦμα ἔσται ix τοῦ μὴ χαθ᾽ ἑαυτὸ, ἀλλὰ πε 
80 est, sed circa aliud, hoc est ex proprietate? ἕτερον ἐχπορευόμενον (43), τουτέστι τῆς ἰδιότητος; 
Itaque vel nullo prorsus modo est procedens, vel Ἡ οὖν οὐδὲ ἐχπορευτὸν ὅλως, ἣ εἰ ἐχπορευτὸν, ix 
si procedens est,dum ex Patre et ex Filio procedit, p τοῦ Haxpóc xal Ex τοῦ You ἐχπορευόμενον, Berat 
etiam ex se ipso procedens erit, quod nunquam καὶ ἐξ ἑαυτοῦ ἐκπορευόμενον, ὅπερ οὐδέποτε. 
fleri potest. 


LAT. Hec ratiocinatio ostendit, non quod proce- AAT. Οὗτος ὁ λόγος δείκνυσιν οὐχ ὅτι μὴ ἐκ τοῦ 
dit ex Filio, sed quod neque ex Patre procedit, ὙΥἱοῦ, ἀλλ᾽ ὅτι μηδὲ ix τοῦ Πατρὸς ἐχπορεύεται, 
neque omnino procedens est... μηδὲ ὅλως ἐχπορευτόν ἐστι... 

GR. Probatio vero et demonstratio vel per artiti- TP. /46)'H δὲ κοτασχευὴ xxi ἡ δεῖξις ἤ διὰ λό- 


cialem ratiocinationem ex veris principiis proflcis- — you τεχνιχοῦ ἐξ ἀρχῶν προδαίνοντος ἀληθῶν, ἢ à 
centem, vel per exempla vel per testimonia vel per ὑπαδειγμάτων, ἢ διὰ μαρτυριῶν fj διά τινων Exogí- 
consequentias ex testimoniis et scriptis eententii8 νων ταῖς μαρτυρίαις xai ταῖς γραφιχαῖς χρήσεσιν 
conficitur, ita ut qui absque his aliquid inducit, ὡς 5 γε χωρὶς τούτων εἰσάχων τι οὐ πιθανόν τι 
non verisimile quid vel ratione fundatum (a). οὐδὲ εὔλογον δοχεῖ λέγειν, μὴ ὅτι γε ἀληθὲς ἣ εὐσι- 
δὲς" δοχεῖ δὲ xal παράδόξους Ἐννοίας εἰσάγειν, ἵνα μὴ λέγω ἑτεροδόξους χωρὶς μαρτυριῶν καὶ καὶ κατα- 
σχευῆς. 

LAT. Hoc porro etiam faciam, sed cras: quod (; ΛΑΤ. Τοῦτο δὴ καὶ ποιήςω, πλὴν ἀλλ᾽ ἐς αὔριον" 
ad praesentiam spectat, linguam hic contineamus. τὸ δὲ γε νῦν ἔχον ἐνταῦθα τὴν γλῶτταν ἐπίσχωμεν. 


(a) Ac multo minus verum vel pium vide«tur ac hsreticos sensus inducere testimoniis et pro- 
dicere, videtur vero peregrinos, ne dicam erroneos batione destitutus. 








AOTOX TETAPTOX. 


DIALOGUS QUARTUS. 


GR. Age nunc videamus, o Latine, si etiam ha- ἢ ΓΡ, Φέρε δὴ νῦν ἴδωμεν, ὦ Λατῖνε, xal at τινας 
beas aliquas imagines vel exempla quedam, sive a ἔχεις εἰκόνας ἢ ὑποδείγματα, ἢ αὐτὸς πλάσας, jj 
te ipso excogitata, sive aliunde accepta. ad evi- ἐτὲρωθέν ποθεν λαδὼν, πρὸς ἐναργεστέραν δεῖξιν 


(43) In Vat. cod. f. 21 ἃ. Apud Fabricium, Bibl. ra Vide Greg. Naz. orat. 32, p. 519, ed. Bill. 
Gr. VII, d. 766, ed. nov. legitur hoc initium Ἐπὶ (45) Cod. ἐκπορευομένου, 
ταύτην τὴν ἀοχὴν x. αὖθις τιθέμενος. (46) In cod. Vat. f. 22, b. med, 


213 


DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. 


214 


τῆς ix Ηατρὸς xal Υἱοῦ, χαρὰ φύς, ἐκπορεύσεως τοῦ À dentius ostendendam Spiritus Banoti, quam asseris, 


ἁγίου Πνεόματος, xal δι᾽ ὧν ἔστιν εἰκονίσαι sagi 


1 ᾿δογματιζόμενον, εἴ που δυνατὸν χατιδεῖν, ὡς 


τοῦ αὐτοῦ xai ἑνὸς τόδε τι αἵτιον καὶ τόδε: xal 
ἀρχὴ xal ἀρχὴ, καὶ o0 δύο ἀρχαὶ, οὐδὲ δύο τὰ atum 
ἵνα xal τοῦ νεύματος αἴτιόν τις ὕιδοὺς μὴ τὸν 
Βατέρα μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν Υἱὸν xai ἀρχὴν ὁμοίως 
μὴ δοχοίη δύο εἰσάγειν ἀρχὰς ἢ δύο τὰ αἴτια, ἀλλὰ 
καὶ οὔτω φυλάττῃ (47) τὸ δόγμα τῆς μοναρχίας. 


ΛΑΤ. Καὶ μὴν, ὦ Γραιχὲ, παράδειγμα μὲν ἐναρ- 
γὲς οὐχ ἔστιν εὑρεῖν τῆς ἁγίας Τριάδος τὴν σχέσιν 
ἐμφαῖνον J| τὴν τάξιν' πολλὰ δ᾽ οὖν τὰ ἀμυδρῶς εἰ- 
κονίσαι δυνάμενα τὸ λεγόμενον, ὧν τὰ μὲν παρὰ 
τῆς Γραφῆς ἱἐρανιζόμενα, τὰ δὲ xai ἐξ αὐτῆς τῆς 
τῶν πραγμάτων xai νοημάτων φύσεως εὐρισχό- 
μενα (48). 

ΓΡ. Hápaye δή μοι xal ταῦτα xai συσχεψώμεθα" 
ἴσως γὰρ καὶ ἡμεὶς ἀντιπαραϑήσομεν χαταλληλότερα 
παραδείγματα. 

AAT. Λέγω δή" σὺ δὲ νουνεχῶς [ᾷχουε" ἄρ᾽ οὐχὶ 
vaca οὐσία ἔχει xal δύναμιν ἑαυτῇ συμφυῆ καὶ 
ἐνέργειαν φυσιχήν (94) ; 


AAT. Σκόπει γοῦν μοι xal τοῦτο τὸ ὑποδειγμα" 
Ἔστιν ἡ τοῦ πυρὸς οὐσία xai ἧ κχαυστιχὴ τούτου 
δύναμις xai dj ἐνέργεια τῆς δυνάμεως, dj καῦσις, 
ἐνέργημα δὲ ὁ ἄνθραξ, dj τέφρα’ οὕτω καὶ ὁ Ha- 
τήρ (50)... 

AAT. Ἔστι σημεῖον xal γραμμὴ καὶ ἐπιφάνεια 
τὰ τρία ταῦτα μία τῶν λεγομένων μαθηματιχῶν 
σωμάτων ἀρχὴ, ὡς ἐχεῖ dj οὐσία, fj δύναμις xai 1 
ἐνέργεια μία τῶν ἐνεργουμένων ἀρχὴ (64) ἥ, εἰ 
βούλει, μονὰς, δυὰς, τριάς: dj ἀριθμητικὴ αὕτη 
τριὰς ἀρχὴ καὶ αἰτία xal πηγὴ παντὸς ἀριθμοῦ (52)... 
᾿Βννόει γάρ μοι δάχτυλον καὶ χεῖρα ὅλην, ἧς ὁ 
δάχτυλος ἤρτηται, καὶ ὅλον ἄνθρωπον, οὗπέρ ἐστιν 
à χεὶρ καὶ ὁ δάχτυλος (93)... Ὀφθαλμὸν οἶδας xai 
πηγὴν καὶ [ποταμόν (4)... Πάλιν ἄλλο παράδειγμα 
xai αὐτὸ τοῦ αὐτοῦ, ix τῆς Γραφῆς τῷ ᾿Αγίῳ 
ληφθέν ὁ ᾿Αδὰμ, ἡ Εὔα, ὁ Σήθ (δδ).... Πλὴν ἐρῶ 
σοι καὶ ἄλλο ὁπόδειγμα, ἐν ᾧ πάθος τοιοῦτον οὐδέν" 

IP. Τὸ ποῖον ; 

AAT. Τὸ τοῦ ἡλίου πάλιν καὶ τῆς ἀχτῖνος xal τοῦ 
φωτὸς πρὸς τὸ τῷ δόγματι χρήσιμον (56)... 

Ὄιτ ἡ διὰ παρὰ τῇ Γραφῇ ἀδιάφορός ἔστι τῇ ἐκ. 

᾿Αναχεφαλαίωσις τῶν ἐχκτεθέννων ὁὑἧποδειγμά- 
των (51). 


(4 ἢ Vat. φυλάττει. 

(48) Vat. εὀρισκόμενον. 

(49) Nota marg. Ἡρῶτον ὑπόδειγμα ἐξ οὐσίας, 
δυνάμεως xai ἐνεργεΐας 

(50) F. 25, a, med, ὑπόδειγμα β᾽, 

(51) F. 25, b. ὑπόδ, v. 

(52) ὑπόδ, 8. 


(a) Dehis imaginibus et exemplis videPetavium. 
De Trinitate, lib. vn, c. 5 et 6; Allatium, De proc, 


ex Patre et Filio processionem, et sententiam ejus- 
modi perspicue figuris et adumbrationibus illus- 
trandam, si qua possibile est intelligere, quomodo 
unius ejusdemque hoc et illud sit causa, princi- 
pium et principium et non dua principia neo due 
cause, ne quis Spiritus causam et principium non 
Patrem solum, sed etiam Filium esse coucedens 
duo videatur inducere principia vel duas causas, 
Bed et eic monarchie dogma custodiat. 

LAT. Atenimvero, o Grece, evidens exemplum 
invenire non licet, quod sancte Trinitatis habitu- 
dinem vel ordinem exprimat. Multa vero sunt que 
sub obsceuraimaginereflectere possunt quod dicitur. 
quorum alía a Scripturis collecta sunt, alia vero ex 


p ipsa rerum et notionum natura inventa. 


GR. Proferjam mihi et heo atque una ea per- 
pendamus, fortasse enim et non contra ea propo- 
nemus alia exempla magis congrua. 

LAT. Dico igitur, tu vero audi prudenter.Nonne 
omnis essentia habet etiam virtutem sibi connatu- 
ralem, et operationem naturalem ? 

GR. Id aio. 

LAT. Considera igitur mihi et hoo exemplum. 
Est essentia ignis etejus combustivavirtus et hujus 
virtutis operatio, combustio, effectum vero carbo, 
cinis. Sic et Pater... 


LAT. Est punotum, linea et superficies, hec 
trit unum sunt eorum que dicuntur corporum 
mathematicorum principium, ut illie essentia, vir- 
tus et operatio unum effectorum principium, vel 
si vis, monas, dyas, trias, hec numerica trias 
principium, causa ao fons omnis numeri... cogita 
mihi digitum et manum totam,a qua digitus de- 
pendet, et totum hominem, cujus est manus et di- 
gitus... Oculum nosti et fontem et ffuvium. Rur- 
sum aliud exemplum ipsum ejusdem (8. Gregorii 
Naz). exScripturaa sancto desumptum: Adam, Eva, 
Seth... Attamen dicam tibi et aliud exemplum, cui 
nulla ejusmodi passio insit. 

GR. Quale est hoc ? 

LAT. Exemplum solis, radii et luminis ad illus- 
trandum dogma (a). 

Quod prepositio per aliud Scripturam promiscue 
pro ex usurpatur. 

Recapitulatio propositorum exemplorum. 


ὁπόδ, εἰ. 
en F. 26, &. t. V. Greg. Naz. De 
orat. ὅτ, , 614, ed. Bill. 

99) ὑπόδ, ζ΄. 

56) Cod. t. 20, b. ó1ó9, η΄. Vide Naz., orat. cit. 


, 601. 
(57) Heo duo postrema ex not. margin. f. 28, b. 


De Spirit sanct. 


Spirit. sancti ; Enchirid. c. 8 et 10. 


215 





AOLOX IIEMIITO. 


NICET/E MARONIENSIS 





DIALOGUS QUINTUS. 


GR. Ceterum si alia dogmatis ratio tibi adest, o À ΤΡ. Λοιπὸν εἴ τίς σοι λόγος ἕτερος, ὦ Λατῖνε, 


Latine, edissere ; nobis quidem sufficit evangeli- 
cum dictum, quod perspicue ex Patre Spiritum 
procedere declarat. 

LAT. Retinuisti, o Grece, huc usque disputa- 
tionem ex testimoniis et postremo loco eam et 
ambo suscipiamus. Nuno vero dic: ei simul ge- 
neratio et processio, quomodo non etiam proce- 
dens, ex genito erit? si simul ex Patre Filius et 
Spiritus, quomodo non etiam ex Filio Spiritus 
sanctus ? 

GR. Dicam tibietego: Si simul Pater et Filius, 
quomodo Filius est ex Patre, et non Pater quoque ex 
Filio ? 8i simul Spiritus et Filius ex Patre, quo- 
modo erit Spiritus ex Filio, et non etiam Filius ex 
Spiritu ac genitum ex procedente ?... 

LAT. Dico igitur procedere, de quibuscunque in- 
veniatur dictum, significare motionem qualem- 
cunque, propriam tamen rei, de qua agitur, eique 
congruam... 

LAT. Sentio me coactum esse jam ad scripta 
Lestimonia accedere. Attamen hic etiam hac dis- 
putatione absoluta, initium aliud inde faciens; 
testimoniorum tali pacto mentionem faciam at- 
que demonstrationis ex Patrum doctrinis deduc- 
te. Nam ad demonstrationem "^ supernsturalium 
rerum ratio arte comparata debilis est, atque etiam 
ea 4 fortasse directe concludit et que ad absur- 
dum deducit, ac. simpliciter syllogisinus quilibot 
alque inductio ex imaginibus οἱ exemplis; nam 
super demonstrationem elevata sunt, quia si de- 


τοῦ δόγματος, φράσον (58) * ὠσ ἡμῖν γε ἀρκεῖ pijatc 
ἣ εὐαγγελικὴ ἐκ τοῦ Ηατρὸς ἐχπορεύεσθαι τὸ 
Ἠνεῦμα παριστῶσα σαφῶς... 

AAT. Ἐπίσχες, ὦ Γραιχὲ, xai εἰσέτι τὸν ἐκ τῶν 
μαρτυριῶν λόγον καὶ ὕστατον τοῦτον xal ἄμφω 
ταμιευσώμεθα' νῦν δὲ ἀλλ᾽ εἰπέ εἰ ἄμα dj γέννη- 
σις xal dj ἐχπόρευσις, πῶς οὐχὶ τὸ ἐχπορευτὸν ix 
τοῦ γεννητνῦ" εἰ ἅμα ix τοῦ Hazpóc ὁ Υἱὸς xal τὸ 
νεῦμα, πῶς οὐχὶ xai ix τοῦ Υἱοῦ τὸ νεῦμα ; 


TP: Ἐρῶ σοι χάγώ: εἰ ἄμα Ηχτὴρ καὶ γΥ[Ἅλὸς, 
πῶς ὁ Υἱὸς ix τοῦ Ηχτρὸς, οὐχὶ καὶ ὁ Ηατὴρ ix τοῦ 
Υἱοῦ ; εἰ ἅμα Πνεῦμα καὶ Υἱὸς ἐκ τοὺ Ηατρὸς, πῶς 
τὸ Πνεῦμα ἐχ τοῦ Υἱοῦ, xai οὐχὶ ὁ Υἱὸς ἐχ τοῦ 
Πνεύματος, καὶ τὸ γεννητὸν ἐκ τοῦ ἐχπορευτοῦ ;... 

AAT. (ὅ9) Φημὶ τοίνυν ὅτι τὸ ἐχπορεύεσθαι ἐφ᾽ 
ὧν ἄν εὑρίσχηται λεγόμενον, σημαίνει μὲν κίνησιν 
οἱανοῦν, πλὴν οἰχείαν τῷ προχειμένῳ πράγματι καὶ 
χατάλληλον..... 

AAT. Αἰσθάνομαι μὲν ἤδη πρὸς τὰς γραφιχὰς μαρ- 
τυρίας ἐλθεῖν συνωθούμενος" πλὴν ἀλλ᾽ ἐνταῦθα xal 
τοῦτον τὸν λόγον διαπεράνας;: ἀρχὴν ἑτέραν ἐντεῦ- 
θεν ποιούμενος, τῶν μαρτυριῶν οὕτω μνησθήσομαι. 
καὶ τῆς ix τῶν Ἡατρικῶν διδαγμάτων xazacxtufc, 
Upóc γὰρ τὴν τῶν ὑπερφυῶν ἀπόδειξιν χαὶ ὁ τεχνι- 
κὸς λόγος ἀσθενής ἐστι xal ὁ κατ᾽ εὐθεῖχν ἴσως συλ- 
λογιζόμενος, καὶ ὁ ἀπάγων εἷς ἄτοπον, καὶ ἁπλῶς πᾶς 
συλλογισμὸς, xal ὁ δι’ εἰκόνων τινῶν καὶ παραδειγ- 
μάτων ἀμαυρός τε καὶ ἀδρανής ὑπὲρ ἀπόδειξιν 
γάρ' εἰ γὰρ τῶν ὄντων al ἀποδείξεις τὸ ὑπὲρ τὰ 


monstrationes sunt eorum qua existunt, ea. quae C ὄντα πάντως ἐστὶ xal ὑπὲρ ἀπόδειξιν. 
sunt super exsislentia,prorsus etiam super demonstrationem elevata sunt. 








AOTOZ EKTOA 


DIALOGUS SEXTUS. 


GR. Hec ego quoque ipse dico. Verum jam tem- ἢ TP. Ταῦτα δή φημι xal αὐτός (60). ᾿Αλλὰ τίνες ἄν 


pus est edicere, o Latine, quenam sint testimonia 
tum exSoripturis, tum ex Patrum scriptis, quibus 


(58), Vatic. f. 32, b. init. apud Allat. de Nicetis 
p. 13; τράνωσον. 

(59) Vatic. f. 33, 8. med. Nota marginalis : Περὶ 
τοῦ ἐχπορεύεσθχι xai ὀσαχῶς εἴρηται. 


εἶεν, ὧν Λατῖνε, καὶ al μαρτυρίαι αἱ Γραφικαί τε 
xai Πατριχαὶ, καιρὸς ἢδη, λέγειν, δι᾿ ὧν ἄν γένοιτο 
(60) Idem hujus dialogi initium etiam apud Fa. 


bricium indicatur Bibl. Gr., vol. VI, p. 434 
vet. et tom. VII, p. 750. , p ed. 


211 


DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI. 


218 


δῆλον ὅτι μὴ ἐναντίον τοῖς τῶν ἀποστόλων διδάγ- A evidens flat, non esse contrarium apostolorum 


μασι xai ταῖς. Πατρικαῖς παράδόδεσι καὶ τοῖς 
ἄνωθεν ξχχλησιαστικοῖς καὶ ὀρθοδόξοις δόγμασι τὸ 


. λέγειν τὸ Πνεῦμα καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐχπορεύεσθαι. 


θαυμαστὸν γὰρ χαὶ παρὰ τὴν δόξαν ἡμῖν" 


doctrinis et sanctorum Patrum traditionibus atque 
ecclesiasticis et orthodoxis abantiquo dogmatibus, 
dicere Spiritum sanotum etiam ex Filio procedere. 
Mirum enim et preter opinionem id nobis est. 


Deinde Latinus multa profert pro sua sententia testimonia, eaque plerumque aliunde nola et usitata. 
Postea Greous ita (61) prosequitur additionem in Symbolo tantum modo reprobans, non amplius doc- 


trinam ipsam. 

PP. Οὐκοῦν xal αὐτοὶ τὸ xai ix τοῦ Υἱοῦ qu- 
νοῦντες ἐν τῷ συμδόλῳ ἡμῖν τε ἐναντιόφρονες (62) 
χαὶ ἀσυμφώνως ἔχοντες ἐς ἀεὶ (63) καὶ οὐδέποτε εἷς 
ταὐτὰ συνελθεῖν δυνηθήσεσθε (04) xal τῷ σοφῷ 
᾿Ιωάννῃ ἀντικείμενα φθεγγόμενοι πάντοτε 
σθείητε. Εἰ γὰρ εἷς οὗτος, ἀλλὰ xai Κυρίλλου καὶ 
᾿Αθανασίου χαὶ τῶν ἄλλων Πατέρων χαὶ πρὸ τούτων 
Χριστοῦ μαθητής. Πρὸς τούτοις δὲ χαὶ ὅπερ οὐχ 
εἶπον ἐν τῷ συμδόλῳ οἱ "Aqtot, τοῦτο ἐχφωνοῦντες 
ὑμεῖς οὐ τοῖς πᾶσιν ἔπεσθαι (65), ἄλλ΄ ἑἕτεροφωνεῖν 
πάντως ὑποληφθείητε᾽ χρεὼν γὰρ μὴ μόνον χατὰ 
τὰ δόγματα καὶ τὰ νοήματα, ἀλλὰ κατ᾽ αὐτὰ τὰ 
ῥήματα φυλάττειν ἀχαινοτόμητον καὶ ἀπαρεγχείρη- 
τον τὴν τῆς πίσνεως ἔχθεσιν, Ὅρα οὖν, πόσαι γε- 
γόνασι σύνόδοι μετὰ τὴν τοῦ συμδόλου τῆς πίστεως 
ἔχθεσιν (06), καὶ πόσαι ἀμφιθολίαί δογματιχαὶ 
ἐκινήθησαν. ἀλλ᾽ οὐδεμία σύνοδος μετὰ τὴν δευ- 
τέραν σύνοδον, ἣτις τὴν τοῦ ἁγίου Ἠνεύματος δόξαν 
ἐτράνωσεν, οὐδὲ ἔν ρῆμα οὔτε ἀφεῖλεν οὗτὲ προσ- 
ἐθηχεν οὔτε τι τῶν ὀρισθέντων ἡλλοίωσεν, ἀλλὰ xal 
αἱ πλείους τῶν ἀμφιδολιῶν ix τῶν ῥημάτων μᾶλλον 
τοῦ ἁγίου συμδόλου εἰιελύθησαν, καὶ ἣ τούτων ὁμο- 
λογία πᾶσαν ὑποψίαν xal ἀμφιδολίαν ἐξέθαλεν" καὶ 
τὸ ἄλλως xal ἄλλως παρ’ ἀλλοις καὶ ἄλλοις νοούμενον 
ἐκ τῶν ἐν τῷ συμύόλῳ ῥητῶν καινοτομίαν οὐδεμίαν 
ἐποίησεν: ἀλλὰ καὶ dj γνησία τοῦ ἀμφιδόλου νιάνοια 
δι᾿ ἑτέρων ἐχθέσεων xal δισμῶν παραδέδεται, xal 
ἡ νόθος ἀπόδλητος γέγονεν: οὕτως ἐπὶ τῆς τρίτης, 
οὕτως ἐπὶ τῆς τετάρτης, οὕτως ἐπὶ τῶν ἑξῆς" τὸ 
δὲ ἅγιον σύμδολον τῆς θρησχείας, ὡς ἐξ ἀρχῆς ἐξε- 
τέθη, διχτετήρηται. Εἰ γὰρ δοθείη ix τῶν πα- 
ρεμπιπτουσῶν ἀμφιδολιῶν ἄλλας καὶ ἄλλας προσ- 
θήχας ποιεῖν xal ἀφαιρέσεις Tj ἀμείψεις τινων, λά- 
θοιμεν ἂν xaz' ὀλίγον ὅρια Πατέρων παρασαλεύοντες. 
Ἐπεὶ xai ἐπ᾽ (07) αὐτῶν τῶν ἁγίων Πατέρων τῶν 
ποιησαμένων τὴν ἔχθεσιν πολλαὶ ἀμφιδολίαι μετὰ 


ταῦτα περὶ τοῦ ὁμοουσίου γεγόνασιν, Orso μία τοῦ 


(64) Hoc fragmentum affert Allatius contra Hot- 
tinger, P 407, 469. Nos ejus textum ex Vatic. cod. 
fol. 44, b. correximus et ea que ipse omisit, inse- 
ruimus, prout codex habet. 

(62) Ita Vat. Aliat. ex alio cod. τὰ ἐναντία opo- 


VOUVTEQ., 


(δὴ) Versio Allatii contra Hottinger p. 470 seq. 
hic nonnihil immutata et 8 mendis purgata est, 
sicut et iis aucta, que illio desunt. Hec fragmenta 
plurima ex 118 precedere existimo, que apud Nice- 
phorum Blemmidam, orat. 1, n. 6 (Gr. orth.) t. I, 
p. 9, 7, adducuntur. Huc pertinel et. fragmentum 
ab Allatio adductum in Vindiciis synodi Ephesine, 
cap. 74, p. 619, 620: Nihilominus multo plures 
magis fidem mereri quam unum dixerit quispiam, et 
tum polissimum,cum uni in laude ponatur, illos sequi, 
illosque Patres suos et doclores fateri. Quis enim non 


GR. Igitur (b) vosmetipsi illud etiam ex Filio 
pronuntiantes in symbolo & nobis discordare, ves- 
trisque etudiis a nostris distare videmini atque 
nunquam in idem convenire nobiscum »oteritis 


vout- B 8apientique Joanni contraria dicere semper reputa- 


bimini. Licet enim hic unus sit, attamen et Cyrilli 
et Athanasii et aliorum Patrum, et ante Patres 
Christi discipulus est. Adde id quod a sanctis in 
symbolo non est expreesum vos pronuntiantes non 
eos omnos scqui, sed aliena ab illis dicere exisli- 
mabimini. Nam necesse est, non solum secundum 
dogmata et sententias,sed secundum dictionesetiam 
ipsas conservare inoffensam atque integram fidei 
expositionem. Vide igitur, quot synodi habite 
fuerint post symbolnm fldei expositum et quot de 
dogmate questiones disputate sint, sed nulla ex 
aynodis post secundam, que sententiam de Spiritu 
sancto explanavit, neque ademit neque addidit vel 
unum verbum, neque quidquam ex iis, quee deli- 
nita erant, immutavit, verum dubiorum pleraque 
ex ipsius symboli verbis potius dissoluta sunt et 
eorum confessio suspicionem omnem et dubium 
omne,uti par erat, procul amovit; et licet alio atque 
alio modo ab aliisatque aliia intelligeretur, dicta 
tamen symboli nullo modo immutata sunt ; verura 
germana dubii sententia per alias expositiones et 
definitiones publicata est, et spuria rejecta. Sic 
&ctum et in tertia synodo, sic in quarta, sic in 
reliquis ; symbolum vero religionis sanctum, ut a 
principio traditum fuerat,est conservatum.Namque 
si concedatur ob dubitationes exorientes alias atque 
alias additiones facere sut ademptiones aut ali- 
quorum mutationes, quasi inopinati paulatim Pa- 
trum terminos transgrediemur. Cum adhuc iisdem 
Patribus, qui fidei expositionem «ediderunt super- 
stitibus, multa postmoduzm de homousio que una 
tantummodo symboli diotio est, dubiaessent exorta 


(63) Allat. : ἐσταεί. 

(64) Allat : δυνηθήσεσθαι. 

(65) Vat. cod. οὗ τοῖς. πᾶσιν ἔπεσθαι. Allat. αὗ- 
τοῖς" πᾶσιν ἔπεσθε. 

66) Verba “Ὅρα usque ad ἔχθεσιν omisit Allatius. 

67)Ita cod., Állat. ἀπ᾽ αὖτ. 


novit, Damascenum el Basilii et Gregorii e Athanasii 
et Cyrilli et aliorum Patrum discipulum esse sese 
ostentare ? 

Καίτοι ἀξιοπιστοτέρους εἶναι τοὺς πλείους ἴσω- 
φήσει τις τοῦ ἑνὸς xai μᾶλλον ὅτι νῷ ἐνὶ τὸ θαυ- 
μάζεσθαι ἐκ τοῦ ἐχείνοις ἔπεσθαι χἀχείνους ἑαυτοῦ 
πατέρας xai διδασκάλους ὁμολογεῖν. Τίς γὰρ οὐκ 
οἶδεν ὡς ὁ Δαμασχηνὸς xal Βασιλείου καὶ Γρηγορίου 
xai ᾿ΑΛθανασίου χαὶ σρίλλου καὶ τῶν ἄλλων Πατέρων 
μαθητὴς εἶναι ἐγχαλλωπίζεται ; 





919 


NICET/E MARONIENSIS DE PROC. SPIR. SANCTI. 


220 


(multi siquidem contraria Patribus sentientes dic- A συμδόλου λέξις ἐστί (πολλοὶ γὰρ ἐναντιοφρονοῦντες 


tionem quidem ipsam sd occultandam propriam 
impietatem amplectebantur, aliam vero in seipsis 
sententiam abscondebant), tamen Patres noluerunt 
in symbolo determinationem ullam addere, que 
piam sententiam explicaretaut impium assertionem 
exterminaret, sed privatim et per se ipsos singuli 
de dictione et de illius significatu decertarunt et 
expositionem apertam et piam scriptis suis edide- 
runt et publicarunt, intelligentiam illius rectam 
ostendentes, hsreticam vero refellentes, sicuti et 
magnus Athanasius fecit ; additionem vel dictionis 
immutationem nullam attentarunt (c). Patres igitur 
in symbolo illud Qui ez Patre procedit dixisse nec 
quidpiam amplius, id manifeste clamant singula- 
rum synodorum actiones et synodica ipsa volumina, 
nempe qua earum Acta continent ; ubique enim 
locorum uno modo se habentia circumferuntur et 
neque illud ez Fílio neque illud non ez Filio, aut 
per Filium assutum habent. Vos igitur, o Latine, 
sentientes ex Patre et Filio procedere Spiritum, 
siquidem ita dicitis eum procedere ex Filio ut ex 
primo principio, et non ut per Filium, sed sicut 
et ex Patre, duo omnino facitis principia et tollitis 
generationem Filii atque contraria dicitis Dama- 
sccno et Athanasio et Cyrillo et ceterís cunctie 
Patribus ac nobis, quibus gloria est sanctos Patres 
gequi; si vero itadieitis illud ex Filio ut ex Patre 
per Filium et sic illud ex Patre ut a Filio, qui est 
ex Patre, cansonatis et Damasceno Joanni et At(ha- 
nasio et Cyrillo et aliis ἃ Deo motis Patribus con- 
Bentitis etiam secundum sententiam de Spiritus 
gancti processione atque nobis estis amici et unani- 
mes (d). Porro oportebat Patrum vestigia sequentes 
et amicitiam retinentes in symbolo quidem illud 
qui ez Patre procedit pronuntiare, ut est Patrum 
&b antiquo traditio,illud vero per Filium procedere 
per alia scripta inculcare, que piam horum verbo- 
rum sententiam exponant, sive per Filium vultis 
asserere processionem sive ex Filio secundum eum- 
dem signiflostum, neque scandalum commune in 
medium introducere, quod tanti schismatis et di- 
visionis causa sit, quod et magnus Athanasius et 
Bapiens Cyrillus non alio modo intelligentes proces- 
gionem ex Patre in propriis commentariis Spiritus 

(68) αἱ διαλαμθδάνουσαι, al. 

(69) Hucuaque textus apud Allat. ; sequentia ex 
cod. Vat. 1145, f. 45, a. descripsimus. 

70) Cod. ἡμῖν. 

τὴ Que nunc sequuntur, adducit pariter Alla- 
tius l. c. p. 469. 


(c) Non apta est heo ad controversiam de voce 
consubstantiali provocatio. Nam terminus hie om- 
nium accommodatissimus censebatur, adeo ut alia 
voce non esset opus, erat vero et ipee additio anti- 
quiori facta Symbolo, preterea pauciores multo 
erant heretici, quiejus sensum perverterunt, quam 
qui eum prorsus repudiarunt. .— . 

(d) Hao Nicetae verba : Vos, Latini, qui ex Patre 
et Filio creditis procedere Spiritum sanctum, si 
sio quidem dicitis hunc procedere ex Filio ut ex 
primo principio, et non tanquam per Filium, sed 


toic Ηατοάσι τὸ αὐτὸ μὲν ῥῆμα πρὸς. ἐπίχρυψιν τῆς 
σφῶν ἀσεδείας προΐεντο, ἄλλην δὲ εἶχον ἐν οἷς 
τὴν διάνοιαν), ἀλλ’ οὐχ ἠθέλησαν ἐν τῷ συμδόλῳ 


διορισμὸν προσθεῖναί τινα τῆς εὐσεδοῦς ἐννοίας 
ἐχφαντιχὸν, ἥ τῆς ἀσεδοῦς ἐχδοχῆς ἀποδιοριστικὸν, 
ἀλλ᾽ ἰδίᾳ μὲν καὶ xa0' ἑαυτοὺς ἕχαστοι περὶ τῆς 
λέξεως χαὶ τῆς σημασίας αὐτῆς ἠγωνίσαντο, καὶ 
τὴν ἑρμηνείαν σαφῆ τε χαὶ εὐσεδῇ συνεγράψαντό 
τε χαὶ ἐκδεδώχασι, τὸ μὲν ὀρθόδοξον νόημα σαφῶς 
παραστήσαντες, τὸ δὲ αἱρετικὸν διελέγξαντες, ὡς 
xal ὁ μέγας ἐποίησεν ᾿Αθανάσιὸς᾽ προσθήχην δὲ d 
ἀφαίρεσιν ἤ τῆς λέξεως ἀλλοίωσιν οὐδόλως ἐποίη- 
σαν. Ὅτι μὲν οὖν ἐν τῷ συμδόλῳ τὸ Ex. τοῦ Πατρὸς 
ἐχπορευόμενοτ οἱ Πατέρες εἶπον xal πλέον οὐδὲν, 
δηλοῦσιν αὐταὶ αἱ xaÜ' ἑἕχάστην σύνοδον πράξεις 
xal τὰ συνοδιχὰ ἥτοι al aspl τούτων διαλαμᾷά.- 
νουσαι (68) Bl6Xov πανταχοῦ γὰρ οὕτως ἔχουσαι 
φέρονται, καὶ οὔτε τὸ ἐκ τοῦ ΥἹοῦ οὔτε τὸ οὐκ ix 
τοῦ Υἱοῦ 3| διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐγχείμενον ἔχουσιν (69). 
Ὑμεῖς οὖλ, ὦ Λατῖνε, ἐκ τοῦ ΙΙατρὸς xal τοῦ Υἱοῦ 
φρονοῦντες ἐχπορεύεσθαι τὸ Πνεῦμα, εἰ μὲν οὕτω 
φατὲ τοῦτο ἐχπορεύεσθαι Ex τοῦ Υἱοῦ, ὡς ix πρά- 
τῆς ἀρχῆς, καὶ οὐχ ὡς διὰ τοῦ Υἱοῦ, ἀλλ᾽ ὡς καὶ 

ix τοῦ Πατρὸς, δύο πάντως ποιεῖτε ἀρχὰς, xal | 
ἀναιρεῖτε τὴν γέννησιν τοῦ Υἱοῦ, καὶ ἐναντία τῷ 
Δαμασκηνῷ λέγετε καὶ ᾿Αθανασίῳ χαὶ Κυρίλλῳ 
xal πᾶσιν ἄλλοις Πατράσι, xai ἡμῖν, οἷς κλέος 
τὸ Πατράσιν ἁγίοις ἀχολουθεῖν: εἰ δὲ οὕτω λέ- 
γετε τὸ ix τοῦ Υἱοῦ ὡς ix Πατρὸς διὰ τοῦ Yioo 
xal οὕτω τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ὡς παρὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ 


C ix τοῦ Πατρὸς, συμφθέγγεσθε xal τῷ Δαμασχηνῷ 


ἸΙωάννῃ καὶ ᾿Αθανασίῳ xai Κυρίλλῳ, καὶ τοῖς ἄλλοις 
θεοφόροις Πατράσιν ὁμοδοξεῖτε xal κατὰ τὴν δόξαν 
τῆς τοῦ νεύματος ἐχπορεύσεως xal ἡμῖν (70) ἐστε 
φίλοι τε καὶ ὁμόφρονες (71). Ἐχρῆν δὲ (72) λοιπὸν 
τὰ ἴσα τοῖς Πατράσι xai φίλα δρῶντως ἐν μὲν τῷ 
συμδόλῳ τὸ ἔκ τοῦ Πατρὸς ἐχπορευόμενον ἔχφω- 
νεῖν κατὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς τῶν Πατέρων παράδοσιν" 
τὸ δὲ ἐκ (73) τοῦ Υἱοῦ ἐχπορεύεσθαι διὰ συγγρα- 
φῶν ἑτέρων δηλοῦν ἑρμηνευουσῶν τὴν εὐσεδῇ τούτων 
διάνοιαν, εἶτε διὰ τοῦ Υἱοῦ λέγειν ἐθέλοιτε (74) τὴν 
ἐχπόρευσιν, εἶτε ἐκ τοῦ Υἱοῦ χατὰ τὸ αὐτὸ σημαινό-- 
μενον, xal μῳδὲν εἰσάγειν σχάνδαλον εἰς τὸ μέ- 
σον (75) xowóv: xai σχίσματος τοσούτου (10) καὶ 


(12) Allat. μέν. 

73) Leg. διᾷ, 

74) Sio Allat. cod. ἐθέλητε. 
5) Allat. ἐν τῷ μέσῳ. 
6) Sio cod. Allat. τοιούτου. 


utexPatre,duo prorsus facitis principia destruen- 
do Filii generationem, contraria Damasceno dicitis, 
Athanasio, Cyrillo cunctisque aliia Patribus ac nobis, 

uibus Patres sanctos sequi gloriatio est. Si autem 
810 dicitis ex Filio ut ex Patre per Filium, consonatis 
Damasceno,Joanni, Athanaeio,Cyrillo aliisque Theo- 

horis Patribus et secundum dogma processionis 
Bpiritus sancti nobis eritis amici et consentientes : 
jam adduxit Hugo Etherianus, qui eum scriptorem 
sepe commemorat lib. Contra Gr. 1, c. 6, 10 ; uj, 
11, 18, 19. 


221 


MARCI PATR. ALEX. QU/EST. ET RESP. 


διαιρέσεως αἴτιον, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ. μέγας ᾿Αθανάσιος A sancti processionem manifestarunt, sed in symbolo 


καὶ ὁ σοφὸς Κύριλλος. οὕτω νοοῦντες τὴν ἐχ Πατρὸς 

πόρευσιν ἐν ἰδίοις μὲν συγγράμμασι τὴν τοῦ 
ἹΙνεύματος ἐχπόρευσιν διεσαφήνισαν, ἐν δὲ τῷ 
συμδόλῳ προσέθηχαν οὐδέν: ὡσσύτως δὲ καὶ ὁ 
Δαμασχηνός. Ἐν γὰρ τῷ ἀποδόσει τῆς πίστεως τὸ 
ix τοῦ ΙΙατρὸς, οὐχ ix τοῦ Υἱοῦ ἐχπορευόμενον, 
ἰδίᾳ δὲ ἐπισημαίνεται, ὡς οὐ λέγεται ἐκ τοῦ Υἱοῦ τὸ 
Πνεῦμα δηλαδὴ ὡς ἐκ πρώτης ἀρχῆς καὶ ὡς ἐχ τοῦ 
Πατρός. Τούτων οὖν ταῖς διδασκαλίαις ἐπόμενοι καὶ 
ἡμεῖς τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐχπορευόμενον ἐχφωνοῦντες 
νοοῦμεν μὲν τὴν ἐχπορευσιν ἐχ Πατρὸς ὡς ἐκ πρώ- 
τῆς ἀρχῆς, πλὴν otà τοῦ Υἱοῦ τοῦ προσεχῶς ix τοῦ 
Πατρός ὅμως οὐ λέγομεν ἐν τῷ συμόόλῳ' τὸ 'Ex 
τοῦ Βατρὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ ἐχπορευόμενον' καίτοι 
τοῦτο λέγειν εὐλογώτερον ἦν, εἶγε xol ἡμῖν xal ὁμῖν 
ἔχει τὸ ἀναμφίδολον, ὡς παρ᾽ ἀμφοῖν δοξαζόμενον 
καὶ ἀμφιδολίαν ἅπασαν dvatpoüv: ἀλλ᾽ ὅπερ οἱ Πα- 
τέρες οὐχ ἐποίησαν, ὡς μὴ δοθείη πρόφασις ἐκ τῶν 
παρεμπιπτουσῶν ἀμφιδολῶν προσθήκας ἢ ἀφαιρέ- 
σεις ἣ μεταδολὰς τινας ἐπινοεῖν τῷ συμύολῳ τῆς πί- 
στεως, χαὶ “οὕτως καινοτομηθείη 4$ ἔχθεσις, τοῦτο 
xai ἡμεῖς τηρεῖν ἐθέλοντες οὔτε τὸ διὰ τοῦ Υἱοῦ οὔτε 
τὸ ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἢ μὴ ix τοῦ Υἱοῦ προστιθέναι δέον 
ἡγούμεθα. Σιγήσατε γοῦν (77) xal αὑτοὶ τὴν προσ- 
θήχην ταύτης τῆς λέξεως, καὶ μηχέτι ἐν τῷ συμδόλῳ 
ἐχφωνεῖτε τὸ ἐκ τοῦ Βανρὸς xal ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐχ- 
πορευόμενον, ἀλλὰ χατὰ τοὺς Πατέρας μεθ᾽ ἡμῶν 
τὸ ἐχ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον, τὸ σὺν Πατρὶ 
χαὶ Υἱῷ συνδοξαζόμενον εἴπατε. ᾿Αργέσει δὲ 


nih axdiderunt ; similiter et Joannes Damascenus. 
Nam ἰώ expositione fldei exprimit illud ex Patre,non 
ex Filio procedere Spiritum, private vero adsigni- 
ficat, non diei ex. Filip. Spiritum, nimirum tan- 
quam ex primo prínelpin ,et. ut ex Patre. Horum 
igitur doctrinas seouti, dum iliud, Qui ex Patre 
procedit enuntiamus, intelligimus qvidem, proces- 
sionem ex Patre ut ex primo prinéipió, attgmen 
per Filium, qui contigue est ex Patre ; at. nbn : 
dicimus in symbolo Qui ex Putre per Filium proc2- 
dit ; quamvis ita dicere rationabilius erat, quando 
quidem et apud nos et apud vos indubitatum esl 
utpote ab utrisque admissum el omnem ambigui- 
tatem exterminans ; verum quod Patres non fe- 
cerunt, ne ansa praeberelur ex oborientibus dubila- 
tionibus additiones vel ademptiones vel transmu- 
tationes excogitandi symbolo Fidei, et ita expositio 
innovaretur, id ^et nos servare volentes neque 
vocem per Filium neque ex Filio vel non ex Filio 
addendam esse arbitramur. Similem itaque di- 
ctionis additionem silentio vos quoque involvite, 
neque in symbolo in posterum pronuntiate : Qui 
ex Patre Filioque procedit, sed secundum Patres 
nobiscum dicite : Qui ex Patre procedit, qui cum 
Patre et Filio simul gloríficatur. Satis utrisque no- 
bis et vobis consensio in unum per Spiritus sanoti 
gratiam erit(79) cum invicem concordemus, dum 
dicimus el confilemur ex Patre per Filium Spiri- 
tus processionem. 


ὁμῖν xal ἡμῖν ἀμφονέρων sl; ἕν συμπνοια (78) διὰ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριτος, ἐπεὶ συμφωνοῦ- 
μεν ἀλλήλοις κατὰ τὸ λέγειν ἔχ Πατρὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Πνεύματος τὴν ἐχπόρευσιν. 


(77) Hec neque ad finem rursum dat Allatius I. 
e P 4690, 470, 4 
(78) Sic Vat. f "6, b. Allat. εἰς σύμπνοιαν εἰς ἕν. 





(79) Allat : quod satis utrisque, nobis et vobis, 
amorem conciliabit. 





ANNO DOMINI MCCIII. 


JOANNIS EPISCOPI CITRI 


RESPONSA CANONICA. 


Vide Patrologis hujusce Gre;cx tom. CXIX, col. 959. 





ANNO 


EODEM. 


MARCI PATRIARCH/E ALEXANDRINI 
QUJESTIONES ET RESPONSA. 


Vide ibid., col. 1031. 





JOEL: 


JOELIS 


CA ND, -DOMINI MCCIII. 


CHRON OGRAPHLUS. 


NOTITIA. 





(Oudin. de Script. eccles. tom. If, p. 1712). 


Joel, chronographus graecus, claruit iisdem temporibus, quibus Balduinus Flandrie et llannonim 
comes et Gaufridus de Villaharduini, sed ipse inter Grecos. Scripsit ille Chronologiam brevem seu con- 
pendiariam, quam pro Grecorum more orditur ab orbe condito, adductam ad sua usque tempora, ad 


captam nempe Constantinopolim a Latinis anno Christi 1204: 


cui expeditioni aderant Balduinus et 


Gaufridus, de quibus supra. Studuit ille brevitati nimium,atque ubi latius se diffundere debuerat, nimi- 
rum circa imperatores Orientis ultimorum temporum, illic obtumescit, solamque nomiaum successionem 
exhibet. Cessat in Alexio Duca qui et Murzuphlus dictus est, anno 1204 mortuus, his suama Chronolo- 


giam finiens verbis : 


Hunc cum occidisset patruelis Alexius Ducas, qui et Marzuphlus dictus est, imperia 


pri [uil menses duos. Heu nos miseros ! Et maxime cum simus Christiani, talía ἐπ Christianos machinamur 
Et quanam ratione Divinum judicium tot scelera laturum essel, e£ non. 6456, mos captivitati eL internecioni 
traditurum. (Qnod et factum est, et spectatissima urbs Constantini, οὐ similia. facinora, impietatesque [talis 
tradita est. lta ille suam qua scribebat etatem pandens, cujus remo quem legerim, hucusque meminit, 
Caveo excepto. Opusculum istud eductum ex ms. codice Regis Gailiarum bibliothece, editum Grece et 
Latine a. 1651, Parisiis in-folio ex typographia Regia, inter alios scriptores Historie Byzantine, post 
Chronicon compendiarium Georgii Acropolite, pag. 140 et seq. ex versione Leonis Allatii. 


IOHAOY XPONOI'PAOIA 


EN ZYNOWVEI 








JOELIS CHRONOGRAPHIA COMPENDIARIA 


1-3 Sciendum est Adamum flliia et omnibus ani- 
mantibus cum terrestribus tum marinis nomina im. 
posuisse, nomen veroillius et uxoris ab angelo Do- 
mini fuisse manifestata. Cainus majorem sororem 
Azuram,Sethus minorem Ásuamam uxorem duxit. 
Abelus virgo justitiam colebat. Cainus proprie do- 
mus ruina emoritur. Sethus primus Hebraicas lit- 
teras, scientias, signa coli et tempestatum vices, 
menses,necnon hebdomadas excogitavit; sideribus 
quoque et quinque planetis, ut ab hominibus tan- 
tam dignosci possent,nomina imposuit, et primum 
Saturnum,secundum Jovem,tertium Martem, quar- 
tum Venerem, quintum Mercurium nuncupavit, 
Post diluv:um Cainanus Arphaxadi filius cum Sethi 


Α 


Ἰστέον ὅτι ὁ piv. ᾿Αδὰμ ἐπέθηκεν ὀνόματα τοῖς 
παισὶν αὐτοῦ καὶ πᾶσι τοῖς ζώοις χερσαίοις τε καὶ 
θαλαττίοις, τὸ δὲ αὐτοῦ ὄνομα xal τῆς γυναικὸς 
αὐτοῦ ἄγγελος Κυρίου εἶπεν αὐτοῖς. Καὶ ὁ μὰν 
Κάϊν ἔλαθε γυναῖκα τὴν πρώτην αὐτοῦ ἀδελφὴν 
᾿Αζούραν, ὁ δὲ Σὴθ τὴν δευτέραν ᾿Ασουὰμ, ὁ δὲ 
"Αὔελ παρθένος καὶ δίκαιος ὑπῆρχεν. Ὃ δὲ Κάϊν, 
τῆς οἰκίας αὐτῷ πεσνύσης, ἀπέθανεν. Ὁ δὲ Σὴθ 
πρῶτος ἐξεῦρε γράμματα 'Eópaixà καὶ σοφίαν καὶ 
τὰ στη ipea τοῦ οὐρανοῦ καὶ τὰς τροπὰς τῶν ἐνιαυτῶν 
καὶ τοὺς μῆνας xai τὰς ἐδδομάδας, xai τοῖς ἄστροις 
ἐπίθηχεν ὀνόματα xai τοῖς πέντε πλανήταις εἷς τὸ 
γνωρίζεσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων xai μόνων, Καὶ 
τὸν μὲν πρῶτον πλανήτην ἐχάλεσε Κρόνον, τὸν δὲ 


235 


CHRONOGRAPHIA. 


426 


᾿δεύτερον Δία, τὸν τρίτον "Apsa, τὸν τέταρτον ᾿Αφρο- A illius filiorum et siderum nomina 4 in saxeo cippo 


δίτην καὶ -τὸν “πέμτον Ἑρμῆν. Μετὰ δὲ τὸν χατα- 

ὅμὸν Καϊνᾶν ὁ υἱὸς ᾿Αρφαξὰδ συνεγράψατο 
τὴν ἀστρονομίαν, εὐρηχὼς τὴν τοῦ Σὴθ xxi τῶν 
αὐτοῦ τέχνων ὀνομασίάν xal τῶν ἀστέρων ἐν πλακχὶ 
λιθίνῃ γεγλυμμένην. Ol γὰρ τοῦ Σὴθ ἔχγονοι, προ-- 
μυηθέντες ἄνωθεν τὴν μέλλουσαν τἐνέσθαι φθορὰν 
τῶν ἀνθρώπων, ἐποίησαν δύο στηλας, μίαν μὲν 
λιθίνην, ἑτέραν [P. 150] δὲ πλινθίνην, λογισάμενοι 
ὅτι, εἰ μὲν δι᾽ ὕδατος ὁ κατακλυσμὸς, ἡ λιθίνη στήλη 
μενεῖ χαὶ τὰ ἐν αὐτῇ γεγλυμμένα, εἰ δὲ διὰ πυρὸς, 


comperisset, stellarum cursus commentario com- 
plexus est Nam Sethi successores imminentem 
generi humano perniciem edocti duas columnas, 
unam quidem lapideam, alteram ]latericiam, ex- 
struunt, rati, si mundus aquarum illuvie immer 
geretur, lapideam permansuram et quaecunque in 
ea exsculpta erant; si conflagraret incendio, lateri. 
ciam evasuram. À Maguseis sive Persis astrologia 
et magia initium duxere, a Nembrode Babylonia 
conditore occasione sumpta. 


à πλινθίνη σωτήσεται. ᾿Απὸ Μαγουσαίων δὲ ἤτοι Περσῶν ἤρξατο ἀστρολογὶα xal μαγεία, λαδόντων ἀρχὰς ἀπὸ. 


Νεδρὼδ τοῦ τὴν Βαδυλῶνα κτίσαντος. 


Μετὰ Νῖνον ἐδασίλευσεν ᾿Ασσυρίων Θύῤῥας τις 8  Posl Ninum Αϑαγγίογυτα regno praefuit Thyrra 


τοὔνομα ἔτη λ΄, ὅν x«l μετεχάλεσαν "Apta εἰς 
ὅνομα τοῦ πλανήτου ἀστέρος, ᾧτινι "Apst πρώτην 
στήλην ἀνέστησαν οἱ ᾿Ασσύριοι, καὶ ὡς θεὸν μέχρι 
τοῦ νῦν προσχυνοῦντες χαλοῦσι [ΠΠἸερσιστὶ Βαὰλθεὸς, 
ὅ ἐστιν "Apoc πολέμων θεὸς, οὗ xai Λανιὴλ μέμνηται. 

Ἔν τὸϊς χρόνοις τῆς βασιλείας τοῦ Φοίνιχος ἦν 
Ἡραχλῆς φιλόσοφος, ὁ Τύριος, καὶ τῆς κογχύλης 
ἐφευρετής. Μετεωριζόμενος γὰρ ἐπὶ τὸ παράλιον 
μέρος τῆς Τύρου εἶδε ποιμενιχὸν κύνα ἐσθίοντα 
τὴν λεγομένην χογχύλην, «αἱ τοῦ ποιμένος νομίσαν- 
τος αἱμάσσειν τὸν κύνα, λαδόντος πόκον ἔριον ἀπὸ 
τῶν προδάτων xal ἀπομάξαντος τὸ κχαταφερόμενον 
ix τοῦ στόματος τοῦ χυνὸς, καὶ βαφέντος τοῦ πόχου, 
προσέσχεν ὁ Ἡραχλῆς μὴ εἶναι αὐτὸ αἷμα, ἀλλὰ 
βάμματος πρόξενον, ὅ xai θαυμάσας ὡς μέγα δῶρον 
τουτὶ προσήγαγε τῷ βασιλεῖ Φοίνικι, ὅς καὶ μᾶλλον 
ἐκπλαγεὶς ἐκέλευσεν ἀπὸ κογχύλης ἔριον βαφῆναι καὶ 
ρέσαι ἱμάτιον ἐκ πορφύρας. 

Μετὰ Ναδουχοδονόσορ xal Βαλτάσαρ τὸν υἱὸν 
ἀὐτοῦ ἐδασίλευσε Περσὴν Κῦρος ὁ Πέρσης ἕτη AQ, 
ὅς πόλεμον μέλλων συμδαλεῖν πρὸς Κροῖσον τὸν 
τῶν Λυδῶν βασιλέα xal φοδηθεὶς μετεπέμψατο ἀπὸ 
τῆς ᾿Ινδικῆς χώρας τὸν προφήτην Δανιὴλ, ὃς ἐρωτηθεὶς 
εἶπε πρὸς Küpov θάρσει, νιχᾷς τὸν ἐχθρόν σου. 
Περὶ σοῦ γὰρ εἶπεν ὁ προφῆτης ᾿Πσαΐας: Οὕτω 
λέγει Κύριος τῷ Κύρῳψ, οὗ ἐχράτησα τῆς δεξιᾶς 
᾿Ἐπαχούσει ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἕόνη, xai ἰσχὺν 
βασιλέως διαῤῥῆξω. Δύὐτὸς οἰκοδομήσει τὴν 
πόλιν μου, xal τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ λαοῦ μου 
ἐπιστρέψει" εἶπε Κύριος Σαδαώθ. Ὁ δὲ Κῦρος 


annos triginta. Illi e planeta nomen Martis inditum 
est, et statua prima erecta. Eum Assyrii sd heo 
tempora pro deo colentes, lingua Persica Baalem 
deum vocant,quod notat Mars bellorum deus. Illius 
meminit Daniel. 

Temporibus Phonicis regis Heracles philosophus 
Tyrius purpureque inventor florebat, quippe Tyri 
maritima obambulans pastoricium comperit canem 
conchylium depascentem, quem pastor sanguine 
videns infectum, lane vellere ex ovibus rapto, quod 
&b ejus ore profluebat abstersit ; cum aulem He- 
racles vellus non sanguine tiogi, sed nova quadum 
tinctura infiei observasset, admiratus magni loco 
muneris Phonici regi obtulit,qui et ipse ὅ attonitus 
lanam conehylio tingi precipit sibique vestem fieri. 
Sic primus ipse purpuratam chlamydem gestavit, 


γενέσθαι αὐτῷ περιδόλαιον, xal οὕτω πρῶτον αὐτὸν φο- 


Post Nabuchodonosorem οἱ Baltasarem filium 
Persarum regnum tenuit Cyrus annos triginta 
duos. Hio cum adversus Cresum Lydorum regein 
bellum pararet, timore percitus ab Indica regione 
Danielem propbetam accersitum ad se misit. Da- 
niel interrogatus respondit : Bono esto animo, 
hostem tuum devinces quippe; de te lsaias propheta 
vaticinatus esL : Sic dicit Dominus Cyro, cujus dez- 
teram. apprehendi, ut subjiciam ante faciem ejus 
gentes et robur regis confringam. lpse cdificabit 
civitatem meam, el captivitalem populi mei conver- 
tel, dicit Dominus Sabaoth. His auditis Cyrus Da- 


ἀκούσας ταῦτα εἶπε πρὸς τοὺς πόδας τοῦ Δανιὴλ πε. ἢ nielis ad pedes concidens, Vivat, inquit, Dominus 


σών. Ζῇ Κύριος ὁ θεός cou. ᾿Εγὼ ἀπολύσω τὸν 
Ἰσραὴλ ἐκ τῆς γῆς μου, ἵνα λατρεύσωσι τῷ θεῷ 
αὐτῶν ἔν Ἰερουσαλήμ. [ΙΙάἀραταξάμενος οὖν τῷ 
Κροίσῳ, κατὰ κράτος ἡττήσας xal χιλιάδας v' ἀπο- 
λέσας, τοὺς δὲ λοιποὺς αἰχμαλώτους σὺν αὐτῷ λα- 
ὀὼν, καὶ τὴν τῶν Λυδῶν βασιλείαν τελείως κατα- 
λύσας, τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ πάντας εὐθέως μετὰ 
Ζοροθάθελ ἀπέλυσεν ἐν Ἱερουσαλήμ. 

Μετὰ δὲ Κῦρον ἐδασίλευσε Δαρεῖος ὁ υἱὸς αὐτοῦ, 
ὁ καὶ Καμδύσης, ἔτη η΄. Μετὰ δὲ Καμθύσης ᾿Αρτα- 
ἔρξης 6 Μνήμων ἔτη x'. 

Ἱστέον δὲ ὅτι Ῥῶμος ὁ τῆς Ῥώμης βασιλεύσας 
τὰ λεγόμενα Βρουμάλια ἑπενόησεν δι᾽ αἰτίας τοιαύ- 
της. Φασὶ γὰρ αὐτόν τ καὶ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ ix 


Deus tuus : ego Israelem ez servo faciam ul sit liber, 
et a, mea ditione dimitlam, ul Hierosolymis Deo suo 
cultum exhibeat. Sio acie instructa contra Cro- 
sum in dimicationem venit, eoque subjecto et qua- 
dringentis millibus cesis, qui cladi supererunt 
captivos fecit, Lydorumque imperio funditus everso 
nulla mora Israelitas omres cum Zorobabclo 
dimisit, ut Jerusalem repeterent. 

Post Cyrum Darius filius, qui et Cambyses diclus 
est, regnum tenuit annos octo. Post Cambyscm 
Artexeryes Memor annos viginti. 

6 Sciendum est Romum, qui Roms imperavit, 
Brumalia non alia de causa excogitasse. Ferunt 
namque ipsum una cum íratre adulterio editog 


221 


JOELIS 


sylvis expositos et ab agrasti quadam muliere in- A πορνείας γεννηθέντας ἐν ἀλσώδει τόπῳ ῥιφῆναι xal 


ventos, enutritos fuisse. Porro contumeliosum erat 
apud Romanos alieno cibo nutriri, et aliarum men- 
garum captatorem dici. Quapropter Romus Brumalia 
commentus est, ut maculam deleret, necesse esse 
affirmans senatum alia rege,veluti honore dignum, 
hiemis tempore bellique induciis, exercitum ἃ se- 
natu. Convivio nomen Brumalium dedit, quod Ro- 
mana lingua sonat alieno victu esse  educa- 
tum. 


ὑπὸ ἀγροικικῆς τινος γυναικὸς εὑρεθέντας ἀνα- 
τραφῆναι. Ὅνειδος δὲ ἦν 'Ρωμαίοις τὸ ἐξ ἀλλο: 

τρέφεσθαι xal ἀλλοτριοφάγους καλεῖσθαι. Ὁ οὖν 
Ῥῶμος τὸ οἰχεῖον ὄνειδος ἐξαλεῖψαι βουλόμενος 
ἐπενόησε τὰ Βρουμάλια, εἰρηκὼς ἀναγχαῖον εἶναι 
τὸν βασιλέα τρέφειν τὴν οἴχείαν σύγχλητον ἐν τῷ 
χαιρῷ τοῦ χειμῶνος ὡς ἐντίμους, ὅταν ἠρεμῶσιν 
ἐχ τοῦ πολέμου, τὴν δὲ σύγχλητον πάλιν τρέφειν τὸν 
στρατόν. ᾿Εχάλεσε δὲ và ὄνομα τοῦ ἀρίστου ἐξ 


ἐχείνου Βρουμάλιουμ, ὅ ἔστι φΡωμαϊστὶ ἐξ ἀλλοτρίων τραφῆναι. 


Post Romum cum Roma ἃ consulibus οἱ diota- 
toribus regeretur, inter eos Manlius Februario cui- 
dam senatori invisus, aliis senaloribus mala Fe- 
bruarii fraude seductis, civitate ejicitur. Interea 
Galli die Sextilis mensis vigesimoimpelu facto ur- 
bem occupant et cedibus omnia complent. Sena- 
tores, qui fugam arripuerant, rursus Manlium ad- 
vocant. Manlius coacta manu Gallos armis opprimit, 
trucidatque omnes, et Roma recepta mensis, quo 
hec acta sunt, tanquam qui Rome propter illius 
captivitatem infaustus fuerat, dies delruncat, et 
Februarium bonis publicatis turpiter ab urbe 72 
ejectum interficit, Sextilemque mensem Februa- 
rium tanquam eo nomine dignum cognominat. 
μὼς τῆς πόλεως ἐχδαλὼν ἀνεῖλε, 
μᾶτος. 

Post diclum — Arlaxerxem  principatui preefuit 
Chous filius. Is debellatam /Egyptum, eversamque 
in sui potestatem redegit, Nectenabone tunc im- 
perante, qui fuga sibi consuluit, οἱ /Egyptiaco ritu 
fictis imaginibus et magicis nugamentis futura 
presagiens, Philippi atque Olympiadis illius uxoris 
familiaritalem sibi parat, ex eaque Alexandrum 
procreat.Philippus annos viginti Macedonie guber- 
nacula gessit, et Thessalia oppressa urbem Thessa- 
lonicam exstruxit. | 

Philippo in Macedonie regno successit Alexan- 
der, tunc cum Darius Arsami filius post. Choum 
occupatis omnibus omnium dominus factus est. 
Dario profligato Alexander ejus imperium univer- 
eum et Persarum, Medorum item et Parthorum et 
Bubyloniorum regionum et Indicos omnes tractus in 
suam ditionem redegit. Hic cum magnam Alexan. 
driam condidisset, ex proprio nuncupatam iu Ba- 
byloniorum conversus vite finem posuit, stalis 
annorum triginta duorum, regni anno duodecimo. 

Advertendum est duos nobis Lamechos a Scri- 
ptura commemorari, alterum ab Caino, qui et vi- 
rum et adolescentulum occidit (cesis enim duobus 
justi Enochi fratribus eorum uxores duxit), alterum 
recentiorem, Noé parentem, a Setho oriundum. 


S Tharra genuit Abrehamum, Machoé et Aramum 
Loti patrem, qui οἱ ante Tharram vita functus est, 
Nam cum Abrabamus incendium excitasset, ut 
idola patris absumeret, Aramus, dum ea ab igne 
Bervare contendit, domi, in quam fuerat ingressus, 
vidente patre, flammis cromatus ocoubuit. 


Μετὰ δὲ Ῥωμον ὑπὸ ὑπάτων xal στρατηγῶν τῆς 
Ῥώμης διοιχουμένης, ὦ εἷς ἦν xai Μάλιος, ὁ Φε- 
6poudpiog συγκλητικὸς ὧν καὶ τῷ Μαλίῳ φθονή- 
σὰς παρεσχεύασε τοὺς συγχλητικοὺς τοῦτον τῆς 
πόλεως ἐχδιῶξαι, Τῶν οὖν Γάλλων τῇ εἰχάδι τοῦ 
Σεξτιλίου μηνός νυχτὸς ἐπελθόντων χαὶ τὴν πόλιν 
παραλαδόντων xal πολὺν φόνον ἐργασαμένων, ol 
συγχλητικοὶ φυγόντες τὺν Μάλιον πάλιν προσχα- 
λοῦνται, ὃς μετὰ στρατοῦ ἐπελθὼν xai τοὺς Γάλλους 
παραλαθὼν πάντας ἀνὲέῖλε, καὶ χρατήσας αὖθις 
τῆς Ῥώμης ἑἐκολόδωσε τὰς ἡμέρας τοῦ Σεξτιλίου 
μηνὸς ὡς δυστυχοῦς τῇ Ῥώμῃ γενομένου διὰ τὸ 
τὴν παράληψιν αὐτῆς ἐν αὐτῷ γενέσθαι. Τὸν δὲ 
Φεδρουάριον τῶν ὑπαρχόντων γυμνώσας καὶ ἀτί- 


χαλέσας τὸν Σεξτίλιον μῆνα Φεθρουάριον ὡς ἄξιον τοῦ ὀνό- 


Μετὰ δὲ τὸν εἴρη μένον ᾿Αρταξέρξην ἐδασίλευσε 
Χῶος ὁ υἱὸς αὐτοῦ, ὅς xal τὴν Αἴγυπτον παρέλαδε 
καὶ ἀπώλεσε, βασιλεύοντος αὐτῆς τότε Νεχτεναδὼ, 
ὃς φυγὼν xal διὰ φαντασιῶν τινων xal μαγειῶν 
Αἰιγυπτιαχών προλέγων τὰ μέλλοντα γνώριμος 
γίνεται Φιλίππῳ xal Ὀλυμπιάδι τῇ γυναικὶ αὐτοῦ 
ἐξ ἧς ἔτεχε τὸν ᾿Αλέξανδρον. Ὁ δὲ Φίλιππος ἐδασί-» 
λευσε τῆς Μαχεδονίας ἔτη x, ὃς τὴν Θεσσαλίαν 
ὁποτάξας τὴν Θεσσαλονίχην πόλιν ἔχτισεν. 


Μετὰ δὲ Φίλιππον ἐδασίλευσε Μαχεδόνων ᾿Αλέ- 
ξανδρος, ὅτε καὶ Δαρεῖος ὁ ᾿Αρσάμου μετὰ Χῶον 
βασιλεύων κατεχυρίευσε πάντων, ὅν ὁ ᾿Αλέξανδρος ᾿ 
χειρωσάμενος παρέλαδε πᾶσαν τὴν βασιλείαν αὐτοῦ 
xai πᾶσαν τὴν Περσῶν καὶ Μήδων xai Πάρθων xal 
Βαδυλωνίων χώραν xal τὰ ᾿ἸΙνδιχὰ πάντα μέρη. Ὅς 
καὶ τὴν μεγάλὴν ᾿Αλεξάνδρειαν εἷς τὸ ἴδιον ὄνομα 
χτίσας εἰς Βαδυλῶνα ὑπέστρεψεν, ἐν ἢ καὶ τελευτᾷ, 
ἐτῶν ὦν λβ΄, βασιλεύσας ἔτη ιβ΄. 


Ἰστέον ὅτι δύο Λάμεχ dj Γραφὴ μνημονεύει, 
ἑνὸς μὲν τοῦ ἀπὸ Κάϊν, τοῦ xal πεφονευχότος 
τε xal νεανίσχον (τοὺς γὰρ δύο ἀδελφοὺς τοῦ δικαίου 
Ἐνὼχ ἀνελὼν xai τῶν δύο τὰς γυναῖκας ἔλαδε), 
ἑτέρου δὲ τοῦ πατρὸς Νῶε, τοῦ xal μεταγενεστέρου 
καὶ ἀπὸ Σὴθ χαταγομένου. 

'O Θάῤῥα ἐγέννησε τὸν ’Δύραὰμ, τὸν Μαχωὰ καὶ 
τὸν ᾿Αρὰμ τὸν πατέρα τοῦ Λώτ' ὃς καὶ ἀπέθανε 
πρὸ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ Θάῤῥα' τοῦ γὰρ ᾿Αδραᾶμ 
ἐμπρησμὸν ποιήσαντος ὥστε κατακαῦσαι τὰ εἴδωλα 
τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, εἰσελθὼν ᾿Αρὰμ ἐξελέσθαι αὐτὰ 
ἀπέθανεν ἐν τῷ οἰχήμάτι ἐνώπιον τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. 


229 


CHRONOGRAPHIA. 


230 


"Ex τοῦ γένους Σίδου. υἱοῦ. Αἰγύπτου, βασιλέως A ἔχ sanguine Sidi filii /&gypti regis ZJEgyptiorum 


Αἰγυπτίων; ^t] y 0n Μελχὶ ^ πατὴρ τοῦ Σεδὲχ, ὅς, 

μενος ἱερεὺς τοῦ Θεοῦ χαὶ βασιλεὺς τῶν Χανα- 
ναίων ἐπεχλήθη Μελχισεδὲκ πατρωνυμικῶς, — xal 
χτίσας πόλιν ἐν τῷ ὄρει Σιὼν ἐπωνόμασεν αὐτὴν 
Σαλὴμ, 8 ἐστιν εἰρήνης πόλις, ἐν 7j καὶ βασιλεύσας 
ἔτη t^ ἐτελεύτησε δίκαιος καὶ παρθένος, ὥς φησιν 
Ἰώσηπος. Λέγει δὲ xai ὁ μέγας Κύριλλος. ᾿Αγε- 
νεαλόγητος εἴρηται Μελχισεδὲκ παρὰ τὸ μὴ ὑπάρ- 
χειν ἐκ τοῦ σπέρματος ᾿Αὔραὰμ ὅλως, μηδὲ ὑπὸ 
Μωσέως γενεαλογηθῆναι, εἶναι δὲ Χαναναΐον τὸ 
γένος καὶ ix τῆς ἐπαράτου σπορᾶς ὁρμώμενον. 
Ὅθεν οὐδὲ γενεαλογίὰς ἠξίωται. οὐδὲ γὰρ πρεπω- 
δέστατον ἦν τὸν τῆς ἄχρας δικαιοσύνης ἐπειλημμέ- 
νον συμπλέχειν τῷ τῆς ἄχρας ἀδιχίας γένει. CH δὲ 
Ἰερόουσαλὴμ ix προσθήκης τῆς τοῦ ἱεροῦ συλλαθδῆς 
μετὰ τῆς Σαλὴμ κατὰ συνάφειαν ὠνομάσθη φερω- 
νύμως Ἰερουσαλὴμ, πῆ μὲν διὰ τὴν ἵερουργίαν 
ποῦ Μελχισεδὲχ, πῆ δὲ διὰ τὴν τοῦ ἱεροῦ ναοῦ 
κατασχευήν᾽ ᾿Ιεθοῦς γὰρ ἐκαλεῖτο πρώην. 

Λὼτ ἀνεψιὸς τοῦ ᾿Αὐραὰμ ἐκ τῶν δύο θυγατέρων 
αὐτοῦ ἐγέννησεν υἱοὺς δύο, Μωὰδ καὶ τὸν ᾿Αμμὰν, ἐξ 
ὧν Μωαῦϊται καὶ ᾿Αμμανῖται. 

Ὁ δὲ ᾿λύραὰμ ἐκ μὲν τῆς Αἰγυπτίας αὐτοῦ παι- 
δίσκης "Ayap ἐγέννησε τὸν Ἰσμαὴλ, ix δὲ τῆς 
Σάῤῥας τὸν Ἰσαάκ. Ὁ δὲ ᾿Ισαὰχ ἐγέννησε τὺν Ἡσαῦ 
χαὶ τὸν ᾿Ιακὼδ ἔκ τῆς 'PeOcxxac. Καὶ ἐκ μὲν τοῦ 
'Hsab ἐτέχθη ᾿Εδὼμ υἱὸς ὁμώνυμος τῷ πατρὶ καὶ 
᾿Αμαλὴχ, ἐξ ὧν ᾿Ιδουμαΐοι xal ᾿Αμαληκῖται, ix δὲ 
Ἰακὼδ τοῦ xai Ἰσραὴλ Ἰούδας, ἀφ᾽ οὗ xai !lou- 
δαῖοι πάντες xal οἱ ἐχ τῶν λοιπῶν προσηγορεύθησαν, 
καὶ Ἰσραηλῖται μὲν ἐκ τοῦ πατρὸς Ἰαχὼύ, ᾿Ιουδαῖοι 
δὲ ix τοῦ ἐπισημοτέρου ἀδελφοῦ αὐτῶν. 'Ex δὲ τοῦ 
Ἰσμαὴλ ἄρχοντες xai ἔθνη αὐτῶν ἕξ Ἰσμαηλῖται ol 
νῦν ᾿Αγαρηνοί τε xal Σαραχηνοὶ λεγόμενοι. Ὃ δὲ 
γε θεῖος ᾿Αὐραὰμ ἐγέννησεν ix τῆς ἐσχάτης γυναι- 
χὸς αὐτοῦ Χεττούρας υἱοὺς εἰ, ἐξ ὧν ἐστι Μαδιὰμ, 
ἀφ᾽ οὔ Μαδιανῖται, καὶ "Αφερ, ἐξ οὔ ᾿Αφρική. 
᾿Ισαὰχ δὲ ἀπέθανε ζήσας τὰ πᾶντα ἔτη pm. ᾿Ιαχὼδ 
δὲ ζήσας ἔτη ρνδ' ἀπέθανεν εἷς Αἴγυπτον, ποιήσας 
ἐκεῖ ἔτη ιζ΄, "Oc, ὅτε ὑπῆρχεν ἐτῶν οε΄, φυγὼν Ἠσαῦ 
τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ κχατήντησεν εἰς Xojpàv τῆς 
Μεσοποταμίας πρὸς Λάδαν τὸν ἀδελφὸν τῆς μητρὸς 
αὐτοῦ Ρεδέκκας, οὗ τῶν προδάτων νομεὺς γενόμὲ- 
νος ἔτη x xai τὰς δύο θυγατέρας αὐτοῦ Λείαν τα 
χαὶ Ῥαχὴλ γυναῖχας λαδὼν ἔσχεν υἱοὺς xai θυγα- 


natus est Melchius paler Sedeci. Hic divino sa- 
cerdotio imperioque Chananeorum auctus a patre 
nomen habuit, dictusque est Melchisedecus, urbem- 
que in monte Sion coudidit, Salem denominalam, 
quasi diceret civitatem pacis: in ea cum regnasset 
annos tredecim, victa functus est, justus et virgo, 
ut Josephus tradit. Magnus Cyrillus de eo hec ha- 
bet. Melchisedecus sine genealogia dicitur, quod 
ex semine Abrahami non fueril, neque a Moyse 
ejus genealogia descripta.Erat porro genere Chana- 
neus, exsecrando semine oriundus, quare ncc 
dignus habitus est cojus genealogia scriptis man- 
daretur ; dedecebat quippe absolutissime justitire 
Bectatorem perditissimse nequitie generi copulari. 
Hierusalem vero Hieru, id est Sacri, una cum sa- 
lem additione Hierusalem dicta est; idque vel ex 
Melchisedeci sacerdotio vel ex templi sacrosancti 
exstructione : nam prius Iebus nuncupatur. 


Lotus Abrahami fratris filius duos filios ex filia- 
bus genuit, Moabum et Ammanum, ex quibus 
Mosbite originem habent. 

9 Abrahamus ex Agare /Egyptia ancilla Ismae- 
lem procreavit, Iaaacum ex Sarra. Isaacus Esau et 
Jacobum ex Rebecca. Ex Esau nascitur Edomus 
patri cognominis et Amalec, ex quibus Idume: et 
Amalecits. Ex Jacobo, qui et lsraelus, Judas, ἃ 
quo Judei omnes, etiam ab aliis exorti, nuncupati 
sunl, israelitae si quidem a patre Jacobo, Judai a 
nobiliore fratre Juda appellationem habent. Ex 
Ismaele principes et eorum sex nationes, qui nunc 
Sarraceni et Agareni vocantur. Porrodivinus Abra- 
hamus ex Chettura postrema uxore liberos quinque 
guscepit : inter eos Madiamus est,a quo Madianite, 
et Afer, a quo Africa.Isaacus occubuit, cum vicisset 
annos omnes simul centum octuaginta.Jacobus an- 
norum centum quinquaginta quatuor diem obiit 
in /Egyplo, postquam ibi commoratus esset annos 
septemdecim. Hic annos natus septuaginta quinque 
timore fratris Esau fugiens Carrhas Mesopolamie 
pervenit ad Labanum matris Rebecoe fratrem,cujus 
cum viginti annos oves pavisset, Lia atque Rache- 
le Labani filiabus duetis filios filiasque tulit,partim 
ab liberis uxoribus, partim ab ancillis Balla ei Zel- 
phasa. Anno vigesimo elapso redux e Mesopolamia 


τέρας, μίαν ἀπό τε τῶν ἐλευθέρων ἀπὸ τε τῶν D interram Chanaan visionem Bethele conspexit. [ΠῚ 


θεραπαινίδων Βάλας καὶ Ζελφάν. Μετὰ δὲ τὸν x' χρό- 
νον τῆς Ex Μεζοποταμίας πρὸς γῆν Χαναὰν ὑπο- 
στροφῆς εἶδεν ὅρασιν ἐν Βαιθὴλ, καὶ πάντα ἀποδεγα- 
τώσας ἅπερ ἐχέχτητο τελευταίους ὑποῦαλλει τοὺς 
παῖδας, xal ἀπὸ τοῦ Βενιαμὶν ἀρξάμενος ἀνάπαλιν 
καὶ ἐπὶ τὸν Λευὶ ἐλθὼν τοῦτον προσήγαγὲέ τῷ θεῷ. 
'O γοῦν Ἰσαὰκ xal 4 ᾿Ρεδέχκα μετὰ τὴν τοῦ 'la- 
χὼδ ἐπάνοδον, προσχαλεσάμενοι τόν τε ᾿Ιαχὼδ xal 
τὸν Ἡσαῦ, καὶ παραχαλέσαντες αὐτοὺς ἅμα καὶ 
ἐνορχωσάμενοι εἰρήνην ἄγειν πρὸς ἀλλήλους καὶ 
τὴν ἀδελφικὴν οἰκειότητα ἄσπαζεσθαι, τελευτῶσι 


προτέρα μὲν ἡ Ῥεθέχκα, εἶτα καὶ ὁ ᾿Ισαὰχ, τῷ 


cum ex omnibus que possideret decimas obtulisset, 
postremum et ex filiis, ἃ Benjamino ducto initio 
dinumeratis, ordine prepostero ad Levim progres- 
sus,eum decimum repertum ἜΘ Deo devovit. Porro 
Isaacus οἱ Rebecca accitos Jocobum peregre re- 
gressum et Esau precibus et votis, eorum etiam 
fidem jurejurando adstricta, adhortantur uti paccm 
mutuam vinculaque fraternm societatis inviolata 
servent; sicque diem obeunt, prior quidem Rebecca, 
non multo post Isaacus, Jaoobo primogeniti jura 
elargiti. Post hec Esau Amaleci fllii cohorlationi- 
bus in Jacobum fratrem concitatus, militum manu 


231 


collecta cum armis, ut narrat Josephus, invasit. 
Jacobus oppidi, in quod confugerat, portis clausis, 
de muro ut parentum monitorum recordaretur 
admonebat. Esau egro ferens consilium, eum non 
solum conviciis maledictisque incessere, sed exci- 
dium quoque minari. Jacobus telo emisso Esau 
dexira mamilla saucium sternit. Tunc antem imple- 
tum est Isaacii vaticinium de Esau : St excusseris 
jugum fratris tui de collo (uo, peccabis peccatum 
mortis. 


JOELIS 


232 


᾿Ικχὼδ καταλείψαντες τὰ τῆς πρωτοτόχίας γέρα, 
Μετὰ δὲ ταῦτα ὑπὸ ᾿Αμαλὴχ τοῦ υἱσσ αὐτοῦ παρο- 
ξυνθβεὶς Ἠσαῦ κατὰ τοῦ Ἰαχὼῤ, xai συναγαγὼν 
ἔθνη ὥρμησε κατ᾽ αὐτοῦ, ὡς φησιν ᾿Ιώσηπος. Ὁ δὲ, 
τὰς πύλας ἀποχλείσας τῆς πόλεως εἰς fiv κατέφυγεν, 
ix τοῦ τείχους παρεχάλει τὸν Ἡσαῦ μνησθῆναι 
τῶν γονικχῶν ἐντολῶν, Τοῦ δὲ μὴ ἀνεχυμένου, ἀλλὰ 
μᾶλλον καὶ ὑδρίζοντος καὶ ἐξολοθρεύειν αὐτὸν ἀπει- 
λοῦντος, ἐντείνος τὸ τόξον ὁ Ἰαχὼδ καὶ xatd τοῦ 
δεξιοῦ μαζοῦ πλήξας χατέδαλε τὸν ἸΙσαῦ. Καὶ οὗ- 


τως ἐπληρώθη ἡ τοῦ ᾿Ισαὰχ πρόῤῥησις λέγουσα πρὸς ἸΠσαῦ ᾿Εὰν χαθέλῃς τὸν ζυγὸν τοῦ ἀδελφοῦ σου ἀπὸ τοῦ 


τραχήλου σου, πλημμελήσεις πλημμέλειαν θανάτου. 
Levi porro genuit Caathum, Caathus genuit Abra- 

mum, Abramus genuit Aaron et Moysen. Et anno 

octuagesimo Moysis egressi sunt fllii Israelis ex 


Auot δὲ ἐγέννησε τὸν Καὰθ, Καὰθ δὲ ἐγέννησε 
τὸν ᾿Αὐραὰμ, ᾿Αραὰμ δὲ ἐγέννησε τὸν ᾿Ααρὼν καὶ 
τὸν Μωσῆν. ᾿Εν δὲ τῷ π' ἔτει τοῦ Μωσέως ἐξῆλθον 


JEgypto una secum et ossibus Josephi delatis, B οἱ υἱοὶ ᾿Ισρχὴλ ἐξ Αἰγύπτου, ἐπιφερόμενοι καὶ τὰ 


commoratique sunt in deserto annos quadraginta. 

Post Moysem principatum accepit Jesus Nave, 
commoratusque in terra promissionis annos tri- 
ginta duos diem obiit annorum 110. 

11 Post Jesum per judices Deus populo succur- 
rebat.Et primus omnium Judas judicavit populum 
annos septem. Hic Adonibezecum alienigenarum 
regem subegit, ejusque manuum et pedum extre- 
mitates preecidit. Tunc Adonibezecus : Reges summi- 
(ales manuum suarum ac pedum abscisi erant colli- 
gentes qua sub mensa mea. Sicul. igitur. feci, stc 
retribuit mihi Dominus. 


Jude successit Gothonielus judex annos quin- 
quaginta, Gothonielum excepit ÀAvodus annos oc- 
tuaginta.Post Avodum judex factus est Samagarus 
annos septem. Post Suamazarum judicem egit Ba- 
racus, et cum eo Deborra vates, que Jaelem Sisa- 
ram interfecit paxillo, Cinei Chameris uxor. His 
temporibus Prometheus et Orpheus Thrax, qui 
apud Grecos sapientissimi habiti sunt, et /Escula- 
pius medicus el Lycurgus Spartanus Grecorum 
legum lator celebres erant. 

Post Baracum judicavit Gedeo annos 40. [8 cum 
: trecentis, qui cum biberent prestantissimi habiti 
eunt, Madiamum οἱ Orebum et Zebum et Zebea- 
mum et 8almananum principes perdidit. 

Gedeoni Abimoelechus filius successit annos ires. 
Hic fratres suos septuaginta super unum lapidem 
neci tradidit, ideoque tandem periit, cum mulier 


ὀστᾶ ᾿Ιωσήφ. ᾿Εποίησαν δὲ iv τῇ ἐρήμῳ ἕτη μ΄. 

Μετὰ Μωσέα διεδέξατο τὴν ἀρχὴν ᾿Ιησοῦς τοῦ 
Ναυῆ, καὶ ποιήσας ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας ἔτη λβ 
ἀπέθανε, ζήσας ἔτη pr. 

Μετὰ δὲ Ἰησοῦν διὰ τῶν χριτῶν ἔσωζεν ἁ θεὸς 
τὸν λαὸν, Καὶ πρῶτον ᾿Ιούδας ἔκρινε τὸν λαὸν ἔτη ζ΄, 
χειρωσάμενος xai τὸν ᾿᾽ΛΑδωνιδεζὲκ βασιλεία τῶν 
ἀλλοφύλων, καὶ ἀχρωτηριάσας αὐτοῦ χεῖρας xal 
πόδας" ὅς xai εἶπεν: Oi βασιλεῖς τὰ ἄκρα τῶν 
χειρῶν χαὶ τῶν ποδῶν ἀποχεχομμένοι ἦσαν 
συλλέγοντες τὰ ὑποχάτω τῆς τραπέζης μου. Κα- 
θὼς οὖν ἐποίησα, οὕτως xal ἀπέλαδον παρὰ 
θεοῦ. 

Μετὰ Ἰούδαν γέγονε χριτὴς Γοθονιὴλ ἕτη 0, μετὰ 
δὲ Γοθονιὴλ Αὐὼδ ἔτη π΄, μετὰ δὲ Αὐὼδ Σαγαμὰρ 
trm QU, μετὰ δὲ Σαγαμὰρ Bxpàx, μεθ᾽ οὗ καὶ Δε- 
6óóóa ἣ προφῆτις, ἥτις καὶ τὸν Σίσαρα Ἰαὴλ ἀπ- 
ἔχτεινεν ἐν πασσάλῳ, γυνὴ Χάμερ τοῦ Κεναίου. 


Ἐφ’ ob Προμηθεὺς καὶ Ὀρφεὺς ὁ Θρᾷξ οἱ παρ 


Ἕλλησι σοφώτατοι, xal ᾿Ασχληπιὸς ὁ ἱατρὸς, xai 
Λυχοῦργος ὁ Σπαρτιάτης xal νομοθέτῃς τῶν ᾿Ελλήνων 
ἐγνωρίζοντο, 


Μετὰ Βαρὰκ Γεδεὼν ἔτη μ', ὁ πατάξας τὸν Μα- 
διὰμ μετὰ τῶν τ' τῶν λαμψάντων ἐν τῷ πίνειν, καὶ 
τὸν 'Qoi6 καὶ Z36 καὶ Ζεδεὲ xal Σαλμανᾶν τοὺς 
ἄρχοντας αὐτῶν. 

Μετὰ δὲ Γεδεὼν ᾿Αδιμέλεχ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἔτη γ᾽, 
πατάξας καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ o' ἄνδρας ἐπὶ 
λίθῳ ἐνί- διὸ xal ἀπώλετο ὕστερον ὑπὸ γυναικὸς 


e turri lapidis ictu cranium illius contrivisset. Et D ἀπὸ πύργου διὰ βολῆς λίθου συντριψάσης αὐτοῦ τὸ 


clamavit ad puerum, 12 qui ferebal vasa ejus : 
Educ gladium tuum el interfice me, nequando dicant, 
Mulier ipsum occidit ; et sic transfodit eum puer. 


Post Abimelechum Thola prefnit annos viginti 
tres, post Tholam Jephtae annos sex, post Jephtae 
Abesa annos septem, post Abesam Elomus annos 
decem. EKjomo Sam.pso suffectus esi, judicavitque 
uunos 20. Sub hec lempora llercules Grecorum 
historiis nobilis florebat. 

Post Sampsonem fuit interregnum annos qua- 


draginta. 


xpavlov. "Oc xal simt πρὸς τὸν αἴροντα τὰ σχρόη 
αὐτοῦ: Σπὰσαι τὴν ῥομφαίαν σου, xai θανάτω- 
σόν με, μὴ ποτε εἴπωσιν ὅτι γυνὴ αὐτὸν ἀπέχτεινεν. 
Καὶ οὕτως ἀνεῖλεν αὐτὸν τὸ παιξίον. 

Μέτὰ δὲ ᾿Αδιμέλεχ ἔχρινε θολὰ ἔτη xy', μετὰ δὲ 
θολὰ ᾿Ιεφθάε ἔτη ς΄, μετὰ δὲ ᾿Ιεφθάε ᾿Αδεσὰ ὅτη ζ΄, 
μετὰ δὲ ᾿Αδεσὰ ᾿Ελὼν ἔτη v, μετὰ δὲ ᾿Ελὼμ Σαμ- 
ψὼν ἔτη x, ig! ob xal ᾿Ηραχλῆς ὁ παρ᾽ ἽΣλλησι 
διαδόητος ἐγνωρίζετο, 


Μετὰ δὲ Σαμψὼν ἑγένετο ἀναρχία ἔτη μὴ 


CHRONOGRAPHIA 


Μετὰ δὲ τοὺς κριτὰς ἔχρινε τὸν λαὸν ἀρχιερεὺς À — Post judices judicavit populum summus sacerdos 


Ἡλεί ἔιη χ',-- καὶ “πῇ “παροινίᾳ καὶ ἀταξίᾳ τῶν υἱῶν 
αὐτοῦ evel xal Φινεὲς τῇ ἐπὶ τῶν θυσιῶν ἐπῆλθεν 


77 αὐτοῖς ἡ θεία δίκη" οἱ μὲν γὰρ Ἐν τῷ πολέμῳ δει- 


vi), ἀνῃρέθησαν, ὁ δὲ ἀπὸ τοῦ δίφρου πεσὼν ὀπι-- 
σθίως xal τὸν νῶτον συντριθεὶς ἀπέθανεν ἐτῶν Lr. 

Μετὰ δὲ Ἡλεὶ Σαμουὴλ ὁ προφήτης καὶ ἱερεὺς 
ἔτη X'. Καὶ συναθροίζεται ὁ λαὸς πρὸς αὐτὸν εἰς 
᾿Αρμαθαὶμ αἰτούμενος βασιλέα. Τῷ δὲ σφόδρα Ào- 
πηθέντι εἶπεν ὁ Θεός’ "Axoucov τῆς φωνῆς τοῦ 
λαοῦ, ὅτι οὐ σὲ ἐξουδενώσουσιν, ἀλλ’ ἐμὲ, τοῦ 
μὴ βασιλεύειν ἐπ᾽ αὐτῶν. Καὶ ἔδωχεν αὐτοῖς τὸν 
Σαγὺλ ἐκ φυλῆς Βενιαμὶν, χρίσας αὐτὸν εἰς βασιλέα. 

Μετὰ οὖν Σαμουὴλ ἐδασίλευσε Σαοὺλ ἔτη μ᾽, ὅς 
τολμήσας πρότερον μὲν θυμιᾶσαι τῷ Θεῷ, εἶτα 
παραθὰς τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοῖς ᾿Αμαληχί- 
ταις, ζωογονησας ᾿Αγὰγ τὸν βασιλέα αὐτῶν, ἤχουσε 
παρὰ τοῦ προφήτου, ὅτι Μεματαίωταί σοι, ὅτι οὐχ 
ἐφύλαξας τὴν ἐντολήν μου, ἤν ἐνετείλατό σοι Κύριος, 
καὶ τὰ ἑξῆς. 

Μετὰ δὲ Σαοὺλ ἐδασίλευσε Δαδὶδ ἐκ φυλῆς ᾿Ιούδα 
ἔτη p'. ὃς καὶ ἐποίησε τὰ θελήματα τοῦ Κυρίου 
πάντα. Ηατάξας δὲ xal τὸν Μελχὼ βασιλέα τῶν 
Σύρων, καὶ λαθὼν τὸν ἐπὶ τῆς χεφαλῆς αὐτοῦ στέ- 
φανον χρυσοῦν μέγαν, ἔχοντα λίθους τιμίους, ἐφό- 
ρεσεν αὐτὸν, xal ἦν ἐπὶ τῆς χεφαλῆς αὐτοῦ χόσμος 
εὐπρεπέστατος, ὅπερ δηλῶν ἔφη" Κύριε, ἐν τῇ 
δυνάμει σου εὐφρανθήσεται ὁ βασιλεὺς, χαὶ τὰ 
λοιπὰ τοῦ ψαλμοῦ. Ηρεσδύτερος οὖν xai πλήρης 
ἡμερῶν γενόμενος, καὶ βασιλεύσας τὸν υἱὸν αὐτοῦ 
Σολομῶντα, εἶπεν αὐτῷ' Καὶ νῦν, Σολομὸν, γνῶθι 
τὸν Θεὸν τῶν πατέρων σου, xai δούλευς αὐτῷ ἐν 
καρδίᾳ τελείᾳ xai ψυχῇ θελούσῃ[ ὅτι καρδίας 
πάσας ἐτάζει Κύριος xal πᾶν ἐνθύμημα γινώ- 
σχει., Καὶ ἐὰν ζητήσῃς αὐτὸν, εὐρεθήσεταί σοι" 
καὶ ἐὰν χαταλείψῃς αὐτὸν, καταλείψει σε εἰς 
τέλος, Καὶ ἔδωκεν αὐτῷ τὸ παράδειγμα τοῦ ναοῦ 
παντὸς ἐν γραφῇ, λέγων: Ἴσχυε καὶ ἀνδρίζου, 
ὅτι Κύριος ὁ θεός μου μετὰ σοῦ. Καὶ μετὰ ταῦτα 
ἐτελεύτησεν ἐν γήρα καλῷ πλούτῳ τε xal δόξῃ καὶ 
εὐσεθδείᾳ ἐτῶν οἱ. "Hv δὲ ἐτῶν λ᾽ Δαδὶδ ἐν τῷ βασι- 
λεύειν αὐτὸν, ἐδασίλευσε δὲ xal ἔτη μ᾽, ᾿Αλλὰ τῆς 
μὲν βασιλικῆς χρίσεως διὰ Σαμουὴλ ἠξιώθη τὸ πρό- 
τερον τὰς γὰρ τοῦ λαοῦ ἀναγορεύσεις ἡ ἱστορία 
χρίσεις διαφόρους ὠνόμασεν. Τελευτήσας τοίνυν 
θάπτεται ἐν τῇ πόλει ᾿Ιερουσαλὴμ εἰς τὸ μέγιστον 
μνῆμα, ὃ κατεσχεύασεν ὁ σοφώτατος υἱὸς αὐτοῦ 
Σολομῶν, ἐν ᾧ καὶ συγχατώρυξε τῷ πατρὶ πολλὰς 
μυριάδας ταλάντων χρυσίου, ὡς φησιν ᾿Ιώσηπος. 
Καὶ δῆλον ἐχ τῶν εἰς ὕστερον γενομένων" ὁ γὰρ 
ἀρχιερεὺς Ὑρκανὸς, πολιορχου μένης τῆς πόλεως 
ὑπ’ ᾿Αντιόχου τοῦ Δημητρίου παιδὸς, ἀνοίξας τὸ 
μνῆμα τάλαντα γ' ἐχεῖθεν ἐξεφόρησεν. Τὸ δὲ τά- 
λαντον ἔχει νομίσματα ρχε΄. Μεθ΄ ὃν ᾿Πρώδης, 
γνοὺς ὡς γρχανὸς τοῦτο πεποίηχεν, ἄνοιξε καὶ 
αὐτὸς τὸν τάφον, καὶ χρήματα υὲν οὐχ εὖρε, κόσμον 
δὲ xal χειμήλια χρύσεα πάμπολλα ἀνείλετο. Πειρα- 
θέντος δὲ αὐτοῦ ἐνδοτέρω χωρεῖν, οὗ τὰ σώματα 


Heli anno viginti. Is filiorum Opbhnis et Phinees 
petulantia ao perversitate in sacrificiis simul cum 
filiis grave Numinis judicium subiit: hi quippe in 
prelio crudeliter cesi sunt, ille de sella retrorsum 
cadens confracto dorso mortuus est annorum 90. 

Post Heli judicavit populum Samuel propheta 
et sacerdos annos triginta. Et congregatus populus 
in Armathaem regem exposcit. Quo cum nimis 
Samuel indoluisset, hec sibi ἃ Deo dici intellexit : 
Audi vocem populi, quoniam non tle spreverunt, sed me, 
ut non regnem super eos. Et dedit illis Saulum filium 
Cisi ex tribu Benjamin, quem unxit in regem. 

Post Samuelem Saulus regni gubernacula susce- 
pit per annos quadraginta. Bio cum primum thura 
Deo incendisset, deinde mandato Numinis violato 
de Amalecitis Agagum eorum regem vivum con- 
servasset, audiit 88 & propheta: Stulte factum est : 
mandatum meum, quod praecepit tibi Dominus, non 
servasti, etc. 

Saulo successit in regno David ex tribu Juda 
annos quadraginta, qui Deo morem gessit de omni- 
bus. Hic Melchomo Syrorum rege debellato coro- 
nam rmagnam, pretiosis illustrem lapidibus, ex 
illius capite sublatam sibi imposuit, ornatum pul- 
cherrinum ac regalem, quod ipse illis innuit: 
Domine, ín virtute iua. lztabitnr rez, et reliqua 
illius psalmi. David preterea senio confectus et 
diebus auctus, cum Salomonem regem creassel, 
dixit: Ef nunc, Salomon, nosce Deum patrum (uo- 
rum, et servi ei in corde perfecto et anima volente, 
quoniam corda omnium scrutatur Dominus, et om- 
nem cogitationem cognoscit. Εἰ εὶ quzsieris eum, in- 
venietur tibi, et si dereliqueris eum, derelinquet te 
ín finem. Et dedit illi exemplar templi universi, 
dicens : Conforlare et viriliter age, quoniam Domi- 
nus Deus meus lecum. Post heo summa jam sene- 
ctute, divitiis, gloria, et pietate celebris, annorum 
sueptuaginta e vivis excessit. Erat autem triginta 
annorum oum ipse regnavit, et quadraginta annos 
regnavit. Hic regia unctione a Samuele dignatus : 
Bed populares plausus historia indifferenter un- 
ctiones vocavit. Exstinctus ergo in urbe Jerusalem in 
maximo monumento, quod sapientissimus filius Sa- 
Jomon 164 exedificaverat, sepelitur. Et in eo, ut Jo- 
sephus auctor est, multas aureorum talentorum my- 


ἢ riadas contumulavit, quod et per posteriores eventus 


comprobatum est. Quippe summus sacerdos Hyrca- 
nus ab Antiocho Demetrii filio urbe obsessa, rese- 
rato monumento tria millia talentorum inde extra- 
xit. Talentum vero est nummorum centum viginti 
quinque. Herodes deinceps gnarus id Hyrcano fa- 
ctum, monumentum et ipseadaperuit, ubi licet nullas 
essent pecunie, ornatum tamen aureum plurima- 
que donaria ex eo sustulit. Sed cum ulterius pro- 
gredi tentaret, ubi Davidis et Salomonis corpora 
reposita fuerant, ignis exsiliens duos ex ejus satelli- 
tibus absumpsit. 


Δαύ(δ τε xal Σολομῶντος ἐτέθη, πῦρ ἐξελθὸν δύο τῶν δορυφόρων αὐτοῦ διέφθειρε, 


PATROL. ἀκ. CXXXIX. 


995 


JOELIS 


236 


Post Davidem regno potitur Salomon fllius annos A Μετὰ οὖν Δαδὶδ. ἐδασίλευσε Σολομῶν ὁ υἱὸς αὐτοῦ 


quadreginta, eximie divineque et supra humanum 
captum sapientie particeps. Hic urbem et templum 
Domini longitudine cubitorum sexaginta, latitudine 
viginti, altitudine centum viginti, septem annorum 
gpatio absolvit: duas quippe contignationes habe- 
bat, ut refert Josephus. In prandium ejus quotidie 
insumebantur simile cori triginta, farine cribrate 
cori sexaginta, electi vituli decem, qui autem per 
oampos8 pascebantur boves viginti, oves centum, 
preter cervos et capreas et aves electas et altiles. 
Corus triginta modiorum mensura est, ita ut omues 
modii simul colligantur duo millia et septuaginta. 


ἔτη μ᾽, ὅς, τὴν πανθαύμαστον xai θεόδονον χαὶ ὑπὲρ 
ἄνθρωπον σοφίαν δεξάμενος, φχοδόμησε τὴν 

πόλιν καὶ τὸν ναὸν Κυρίου ἐν ἔτεσιν ἑπτὰ, μῆχος 
πήχεων E', εὖρος πήχεων x ὕψος πήχεων px' 
διόροφος γὰρ ἦν, ὥς φησιν Ἰώσηπος. Τὸ δὲ ἄριστον 
τοῦ Σολομῶντος ἦν καθ᾽ ἡ μέραν κόροι σεμιδάλεως X, 
χόροι ἀλεύρου χεχοπανισμένου ξ᾽, μόσχοι ἐκλεχτοὶ ι΄, 
βόες νομᾷδες χ' xai πρόθάτα ρ΄ ἐχτὸς ἐλάφων xai 
δορχάδων καὶ ὀρνίθων ἐχλεχτῶν xal σιτευτῶν, Ὁ 
δὲ χόρος ἐποίει μόδια λ', Ὁμοῦ γινόμενα μόδια By. 
"Anifave δὲ Σολομῶν ἐτῶν ογ΄, xal ἐταφὴ μετὰ τοῦ 
πατρὸς αὐτοῦ. Ἐφ᾽ οὐ ἦν Ὅμηρος xai Ἡσίοδος. 


Vita porro functus est Salomon etatis anno septuagesimo tertio, sepeliturque cum patre Davide. Sub 


eo Homerus et Hesiodus claruere. 
15 Salomoni in regno successit Roboamus fllius 


regnoque prefuit annos septemdecim, male de B αὐτοῦ ἔτη 


Domino, eque 80 pater, meritus. Mortuus eel in 
peccatis suis. Eo tempore rex /Egypti Susacemus, 
Hierosolymis captis, pecunias que in templo re- 
giaque erant, et aureas hastas et scuta diripuit, 
quorum 1oco enea restituta sunt. 


Post Robogmum Abias filius regnavit, et hio 
quoque mule 8e gessit erga Dominum, et mortuus 
est anno regni 6. 

Post Abiam regnavit Asanus filius, et is non 
recte secum Domino gessit, annoque regni 16 mor- 
tuas est. 

Asano successit in regno Josaphatus filius, qui 
beneagendo Dominum demeritus est,obiitque anno 
regni 25. 

Post Josaphatum regno prefuit Joramus fllius, 
qui in Deum impius fuit ; diem obiit viscerum mor- 
bo confectus anno regni octavo. 

Post Joramum regnum suscepit Ochosias filius 
annum unum, qui ob scelera Deo odiosus fuit ce- 
gusque est ab Jeu. 

Ochozie in regno suocessit Gotholia mater annos 
Bex, que& omnes Ochozie liberos preter unum in- 
fantem ab Jodae sacerdotis uxore preter hominum 
opinionem servatum interemit. Is ex improviso ab 
Jodae sacerdote septennis rex creatur. Gotholia 
vero in regia interficitur. 


16 Gotholiam excipit Joas Ochozim fllius se- 
ptennis, regnavitque annos quadreginta. Hio priug 
ob pietatem Deo gratus exstitit, deinde aberravit, 
domique necatur. Joas Zachariam prophetam ργῶ- 
ceptoris sui filium neci tradidit. Sub his tempori- 
bus Sibylla clara habeatur. 

Post Joas imperio prefuit Amasias fllius annos 
viginti novem, vir apectate in Deum pietatis. In 
prelio obtruncatus est. 

Amasie succedit in regno Ozias filius, qui et Aza- 
rias, annis 52. Is Numinis benevolentiam assecutus, 
cum prospera cuncta sibi fluere videret, flatu tu- 
mens voluit ipsemet Deo incensum offerre ; sio cum 


Μετὰ δὲ Σολομῶντα ἐδασίλευσε ᾽Ροδοὰμ ὁ υἱὸς 
wt, ὃς τὸ πονηρὸν ἐποίησεν ἐνώπιον 
Κυρίου, ὡς ὁ πατὴρ αὐτοῦ, καὶ ἀπέθανεν ἐν ταῖς 
ἁμαρτίαις αὐτοῦ, Ἐφ᾽ οὗ Σουσαχείμ. βασιλεὺς Ai- 
(27:00 τὴν ᾿Ἱἱερουσαλὴμ ἐλὼν ἀφείλετο τὰ ἐν τῷ 
ναῷ χαὶ τοῖς βασιλείοις χρήματα χαὶ τὰ χρυσᾶ δό- 
ρατα χαὶ τοὺς χρυσοῦς θυρεοὺς, ἀνθ’ ὧν ἐγένοντο 
χαλχοῖ. 

Μετὰ δὲ Ῥοδοὰμ ἐδασίλευσεν "'A6lag ὁ υἱὸς 
αὐτοῦ͵ xai ἐποίησε τὸ πονηρὸν ἐνώπιον Κυρίου, καὶ 
ἀπέθανεν βασιλεύσας ἔτη ς΄. 

Μετὰ δὲ 'A6lav ἐδασίλευσεν ᾿Ασὰ υἱὸς αὐτοῦ, καὶ 
ἐποίησε τὸ πονηρὸν ἐνώπιον Κυρίου, xal ἀπεθανε 
βασιλεύσας ἔτη ιζ΄, 

Μετὰ δὲ ᾿Ασὰ ἐδασίλευσεν Ἰωταφάτ υἱὸς αὐτοῦ, καὶ 
ἐποίησε τὸ εὐθὲς ἐνώπιον Kuplou, καὶ ἐτελεύτησε 
βασιλεύσας ἔτη xt. 

Μετὰ δὲ Ἰωσαφὰτ ἐῤδασίλευσεν ᾿Ιωρὰμ υἱὸς αὐτοῦ, 
xai ἐποίησε τὸ πονηρὸν ἐνώπιον Κυρίου, zai ἀπέθανε 
δυσεντεριχὸς, βασιλεύσας ἕτη τ΄. 

Μετὰ ᾿Ιωρὰμ ἐδασίλευσεν ᾿Οχοζίας υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτος α΄, καὶ ἐποίησε τὸ πονηρὸν, χαὶ ἀνῃρέθη ὑπὸ 
᾿Ιηοῦ, 

Μετὰ δὲ Ὀχοζίαν ἐδασίλευσε Τοθολία μήτηρ ao- 
τοῦ ἔτη ς΄, xal ἀπέχτεινε πάντας τοὺς υἱοὺς Ὄχο- 
ζίου παρεχτὸς νηπίου ἑνδς διασωθέντος παραδόξως 
ὑπὸ γυναιχὸς Ἰωδαὲ τοῦ ἱερέως" ὃς xal αἰφνιδίως 
ἀνηγορεύθη βασιλεὺς ὑπὸ ᾿Ιωδαὲ τοῦ ἱερέως, ὅὁπάρ- 
χων ἐτῶν ζ΄. Ἡ δὲ Γοθολία ἀπεχτάνθη ἐν οἴκῳ τοῦ 
βασιλεως. 

Μετὰ οὖν Γοθολίαν ἐπταετὴς βασιλεύσας ᾿Ιωὰς 
υἱὸς "Oyotlou ἔτη μ΄, ἐποίει τὸ εὐθὲς ἐνώπιον Κυ- 
ρίου, εἶτα παρατραπεὶς ἐσφάγη ἐν τῷ οἴχῳ αὐτοῦ, 
"Oc καὶ ἀπέχτεινε Ζαχαρίαν τὸν προφήτην, τὸν 
υἱὸν τοῦ διδασχάλου αὐτοῦ. 'Eo' οὔ ἡ Σίδυλλα ἐγνω- 
ρίζετο. 

Μετὰ δὲ Ἰωὰς ἐδασίλευσεν ᾿Αμασίας υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτη x0', xai ἐποίησε τὸ εὐρὲς ἐνώπιον Κυρίου" ἐσφάγη 
δὲ ἐν τῷ πολέμῳ. 

Μετὰ δὲ ᾿Αμασίαν ἐδασίλευσεν ᾿Οζίας ὁ 
᾿Αζαρίας, υἱὸς αὐτοῦ ἐτὴ νβ᾽, καὶ ἐποίησε τὸ εὐθὲς 
ἐνώπιον Κυρίου, χαὶ εὐοδούμενος ἐπήρθη, καὶ δὴ 
θελήσας θυμιᾶται τῷ Θεῷ αὐτὸς ἂφ᾽ ἑαυτοῦ καὶ 


* 
«1t 


$58. 


231 CHRONOGRAPHIA 
θυμιάτας εὐθὺς Ἐλεπρώθη, "xai οὕτως ᾿᾿ἐτελεύτη- Α in templo adolevisset, repente lepra obsitus est et 
cw. o7 vitam effudit. 


ν᾿ Μετὰ δὲ Ὀζίαν ἐδασίλευσεν Ἰωάθαν υἱὸς αὐτοῦ 
. ἔτη, τς’, χαὶ ἐποίησε τὸ εὐθὲς ἐνώπιον Κυρίου, xal 
ἐτελεύτησεν. 

Μετὰ δὲ Ἰωάθαν ἐδασίλευσεν ᾿Αχὰζ υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτη ιζ΄, καὶ ποιήσας τὸ πονηρὸν ἐνώπιον [Ιζυρίου 
ἀπέθανεν. 

Μετὰ δὲ ᾿Αχὰζ ἐδασίλευσεν ᾿Εζεκίας υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτη χθ᾽, καὶ ἐποίησε τὸ εὐθὲς ἐνώπιον Κυρίου, καὶ 
ἐτελεύτησεν. Ἐφ᾽ οὐ ἦν 6 Μωσαϊκὸς χαλχοῦς ὄφις 
ἔτι παρὰ ᾿Ιουδαίων σεδόμενος, ὅν ἠφάνισεν ᾿Ἐζε- 
χίας, ὥσπερ δὴ xai τὰς βίόλους τοῦ Σολομῶντος. 
Ἐφ᾽ ὧν χρόνων 'Püpoc xal Ῥέμος ἐδασίλευον ἐν 
Ῥώμῃ, καὶ Σίδυλλα ἡ 'Eguüpala ἐγνωρίζετο. "Eo' 
o5 xal Σιναχηρεὶμ χατὰ Ἱερουσαλὴμ ἀναδὰς, διὰ 
θείου ἀγγέλου ἐν μιᾷ νυχτὶ pne χιλιάδας ἀποδαλὼν, 
μετ᾽ αἰσχύνης ὑπέστρεψεν. 


Μετὰ δὲ ᾿Εζεχίαν ἐδχσίλευσε Μανασσῆς υἱὸς 
αὐτοῦ ἔτη νε΄, ὁ xai τὸν μέγαν Πσαΐαν πρίσας καὶ 
τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀθώων αἱμάτων πλήσας xai τὸ 
πονηρὸν ἐναντίον Κυρίου ποιήσας. Ὕστερον δὲ μετὰ 
τὴν ἅλωσιν καὶ αἰχμαλωσίαν αὐτοῦ μετανοίᾳ διορθω- 
σάμενος ἀπέθανε. 

Μετὰ δὲ Νανασσῆν ἐδασίλευσεν ᾿Αμὼς υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτη β΄, καὶ ἐποίησε τὸ πονηρὸν ἐνώπιον Κυρίου, χαὶ 
ἐσφάγη ἐν τῷ οἴχῳ αὐτοῦ. 

Μετὰ δὲ ᾿Αμὼς ἐδασίλευσεν Ἰωσίας αὐτοῦ ὑπάρ- 
χων υἱὸς ἔτη λα΄, ἑτῶν ὑπάρχων cw, xal ἐποίησε τὸ 
εὐθὲς ἑνώπιον Κυρίου, καὶ ἐτελεύτησε τοξευθεὶς ἐν τῷ 
πολέμψ: Ἐφ᾽ ὧν χρόνων xai τὸ Βυζάντιον ὑπὸ Βύζου 
βασιλέως ἐχτίσθη τῆς Θρζκχης. 

Μετὰ δὲ ᾿Ιωσίαν ἐδασίλευσεν Ἰωάχαζ υἱὸς αὐτοῦ 
μῆνας γ᾽, καὶ ἐποίησε τὸ πονηρὸν ἐνώπιον Kuploo, 
χαὶ ληφθεὶς ὑπὸ Νεχαὼ βασιλέως Αἰγύπτου ἀπήχθη 
εἰς Αἴγυπτον, ἐν ἡ καὶ ἀπέθανεν. 

Μιτὰ δὲ ᾿Ιωάχαζ ἐδασίλευσεν ᾿Ιωαχεὶμ ὁ καὶ 
Ἐλιαχεὶμ, ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, ἔτη ια΄, καὶ ἐποίησέ τὸ 
πονηρὸν ἐνώπιον Κυρίου, Καὶ ἐλθὼν Ναδουχοδο- 
νόσορ τὴν πᾶσαν ᾿Ιουδαίαν ὑπόφορον ἐποίησεν. 
᾿Αθετήσαντος δὲ φορολογίαν Ἰωαχεὶμ ἦλθε πάλιν 
el, ᾿Ιερουσαλὴμ Ναδουχοδονόσορ, xai τοῦτον χειρω- 
σάμένος xal ἀνελὼν ἀπὸ τοῦ τείχους ῥιφῆναι προσέταξε, 
xai ἄταφον ἐπὶ πολὺν κατέλιπε χρόνον. 

Μετὰ δὲ ᾿Ιωχαχεὶμ ἐδασίλέυσεν ᾿Ιεχονίας ὁ υἱὸς 


Post Oziam regnum obtinuit Joathanus filius an- 
nos sexdecim, pius ao religiosus vir, et mortuus 
est. 

Post Joathanum imperio prefuit Acharus filius 
annos sexdecim, vir nequam et impius, et mortuus 
est. 

Achazi regnum excepit Ezechias filjus, pietate in 
Deum commendatus. Regni anno vigesimo nono 
diem obiit. Illius etate Mosaious meneus serpens 
adhuo supererat a Judeis in veneratione habitus. 
Eum Ezechias, sicut et Salomonis libros, expunxit 
el de medio sustulit. His temporibus Romus et 
Remus Rome imperium tenebant, et Sibylla Ery- 
threa illustris erat, Et $1 Senacherimus Hieru- 
salem oppugnans, centum octuaginta quinque milli- 
bus per angelum una nocle trucidatis, dedecore 
opertus reversus est. 

Post Ezechiam Manasses filius regnum obtinuit 
annos quinquaginta quinque, magnum Isaiam serra 
divisit, Ilierosolymam innocentium sanguine inun- 
davit, Deo exosus. Tandem post excidium et ca- 
plivitatem eum scelerate vite ponituit, sicque vita 
functus est. 

Manassi successit in regno Amosus filius, regna- 
vit annos duos, nec se erga Deum pium prabuit, 
propriisque in edibus trucidatus ost. 

Amosum excepit Josias filiusetatisannorum octo. 
Hegnavit annos triginta unum. Hio fecit rectum 
coram Domino. Sagitta confossus in prelio occu- 


C buit. Eo tempore Byzantium ἃ Byzo Thracum rege 


exedificatur. 

Post Josiam regnavit Joachezus filius. Is volun- 
tati Dei adversatus, captus ἃ rege JEgyptiorum 
Nechaone abductusque est in ZEgyptum, ubi ooci- 
dit, cum imperium tenuisset menses tres. 

Joachozo successit Joachimus frater, cui et Elia- 
cimo nomen, annos undecim. Huno propter scelora 
aversatus est Dominus. Quare Nabuchodonosor 
Judeam invadens eum sibi vectigalem fecit. Sed 
cum Joachimus imperata solvere recusaret, iterum 
irrumpens Hierosolymam cepit, regemque captum 
cesumque e muro precipitem dari, insepultumque 
diu jacere jussit. 

18 Joachimum excepit Jechonias filius, qui et 


αὐτοῦ, ὁ xal ᾿Ιωχκεὶμ, διὰ προστάγματος NaOou- ἢ Joachimus,per menses tres :sio enim Nabuchodono- 


χοδονόσο μῆνας τρεῖς, xai ἐποίησε τὸ πονηρὸν 
ἐναντίον Κυρίου. Καὶ περὶ τοὺς φόρους ἀγνωμονή- 
σαντος αὐτοῦ ἦλθεν αὖθις Μαδουχοδονόσορ εἰς 
ἸΙερουσαλὴμ, xal τὸν Σεδεχίαν ἀντ᾽ αὐτοῦ καταστή- 
σας ἀπῴχισεν εἷς Βαδυλῶνα 'Ieyovíav καὶ τὴν μη- 
τέρα καὶ τοὺς ἄρχοντας αὐτοῦ. ᾿Εξήνεγχε δὲ καὶ τοὺς 
θησαυροὺς Κυρίου xal τοῦ βασιλέως xai τὰ χρυσᾶ 
σχεύη πάντα, ἅ ἐποίησε Σολομῶν ἐν ναῷ Κυρίου. 


Μετὰ δὲ Ἰεχονίαν ἐδασίλευσε Σεδεκίας πατράδελ- 
qoc αὐτοῦ ἔτη γ΄, xai ἐποίησε τὸ πονηρὸν ἐναντίον 
Κυρίου" καὶ περὶ τὴν φορολογίαν ὡσχύτως παρχ- 


sorus in mandatis dederat. Erga Deum impius fuit, 
Hiccum tributa mala fide persolveret, valida ito- 
rum manu Nabuchodonosorus Hierosolymam obsi- 
dione cingit, et Jechonie regnum in Sedeciam 
transfert, eo, rmatre reliquiaque illius principibus 
Babylonem adductis. Thesauros item omnes tam 
Sacros quam regíos, et auream suppellectilem, 
quam Salomon in domo Domini preparaverat, 
exportavit. 

Post Jechoniam Sedecias patruus regnum obti- 
nuit annos ires, vir injustus et impius, qui cum 
pactis neo ipso stetisset, tertio Nabuchodonosorus 


239 


Hierosolymam obsedit expugnatamque flammis ἃ 


absumpsit, Sedecia capto uxorem et filios in con- 
gpectu illius neoi tradidit, eum obcecatum viunoulis. 
que alligatum captivum in Babylonem abduxit. 


Decem sceptris divisis Jeroboamus filius Nabati, 
ex tribu Ephraim, servus Salomonis et rebellis 
regnum occupat annos quadraginta duos, multis 
nefariisque sceleribus coopertus. Ideo percussit 
illum Dominus, et mortuus est in iniquitatibus 
guis. 

Jeroboamo successit Nabatus filius, scelere fu- 
roreque inflammatus ; etcum biennium regnasset, 
cesugest a Daasa. 

Post Nabstum regnavit Baasa, vir maleficus et 
injustus; et. cum regnasset annos 24, in prelio 
trucidatus est. 

19 Post Bassam imperavit Hela filius, vir profli- 
gatissimus. Is biennium regnavit, sublatusque est 
ἃ Zambrio anno regni 2. 

Hel» Zambrius successit multis flagitiiset sceleri- 
bus contaminatus. Hio cum se fuga domum rece- 
pi8set, ab hostibus concrematus est anno regni 12. 

Zambrio succedit in regno Achabus filius, 
facinorosis operibus Deo exosus, et mortuus egt 
in inquitatibus suis anno regni vicesimo secundo. 

Defuncto Achabo regnum administravit Ochosias 
annos duos, vir profligatissimus ac perditissimus. 
Is cum e conaculo domus sus cecidisset, consum- 
ptus est. 

Ochosie successit Joramus frater nequitia sin- 
gulari preditus ; etab Jesu trucidatus est, postquam 
regnasset annos duodecim. Sub eo Elias magnus 
assumptus est. Eliseus vero aquis Hiericuntiis, 
cum essent amare et gustu insuaves, opem tulit, 

Post Joramum regnum tenuit Jeu Amasie fllius 
annos viginti octo. Is cum Samariam ingrederetur, 
Jezabellam, que cultissimo corporis ornatu in 
fenestra apparuerat, per eunuchos precipitem egit : 
Bic illa ab equis conculcata οἱ ἃ canibus devorata 
est. Idem filios Achabi neci tradidit, et astute 
fraudulenterque convocato populo sacerdotes ao 
prophetas Baalis omnes interfecit, et Baal illius- 
que suppellectilem omnem succendit.Ceterum Jeu 


JOELIS 


240 


σπονδήσαντος. ἀότοῦ ἦλθε πάλιν Ναδουχοδονόσορ, 
xal τὴν μὲν πόλιν πᾶσαν παραλαδῶν- ἐνέπρησε, τὸν 
δὲ Σέδεχίαν χειρωσάμενος, τὴν μὲν γυναῖκα τὰ 
τέχνα αὐτοῦ xav' ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ ἀνεῖλεν, αὐτὸν ^ 
δὲ ἐχτυφλώσας xal δεσμοῖς χαθείρξας εἰς Βαδυλῶνα 
αἰχμάλωτον ἀπήγαγεν. 

Μετὰ τὴν διαίρεσιν τῶν δέχα σκήπτρων ἐδασί- 
λευσεν 'lepo6oàp υἱὸς Ναδὰτ ἐκ φυλῆς Ἐφραϊῖμ, ὁ 
δοῦλος Σολομῶντος xal ἀποστάτης, ἔτη μβ΄, καὶ 
ἐποίησε τὸ πονηρὸν ἐναντίον Κυρίου" διὸ καὶ Ἐπά- 
ταξεν αὐτὸν ὁ Θεὸς, xai ἀπέθανεν ἐν ταῖς ἁμαρτίαις 
αὑτοῦ. 

Μετὰ δὲ ᾿Ιεροδοὰμ ἐδασίλευσε Ναδὰτ υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτη β᾽, καὶ ἐποίησε τὸ πονηρὸν ἐνώπιον Κυρίου, xal 
ἐσφάγη ὑπὸ Βαχασσά. 


B Μετὰ δὲ Ναδὰτ ἐδασίλευσε βαασσὰ ἔτη κδ΄, xal 


ἐποίησε τὸ πονηρὸν, xai ἐσφάγη ἐν πολέμῳ. 


Μετὰ δὲ Βαασὰ ἐύασίλευσεν Ἠλὰ υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτη β΄, καὶ ἐποίησε τὸ πονηρὸν, καὶ ἐσφάγη ὑπὸ 
ZayuÓpn: 

Μετὰ δὲ 'HÀà ἐδασίλευσε Ζαμόρῇ ἔτη ιβ΄, xà 
ἐποίησε τὸ πονηρὸν, καὶ ἐκαύθη ὑπὸ τῶν πολεμίων 
οἴχῳ προσφυγών. 

Μετὰ δὲ Ζαμόρῇ ἐἔθδασίλευσεν ᾿Αχαὰδ υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτη χβ΄, xai ἐποίησε τὸ πονηρὸν, καὶ ἐσφάγη, xal 
ἀπέθανεν ἐν ταῖς ἁμαρτίαις αὐτοῦ, 

Μετὰ δὲ 'Αχαὰδ ἐδασίλευσεν ᾿᾽Οχοζίας υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτη β᾽, xàl ἐποίησε τὸ πονηρὸν, xal πεσὼν ἐκ τοῦ 
ὑπερῴου τοῦ οἴχου αὐτοῦ ἀπέθανεν. 


Μετὰ δὲ Ὀχοζίαν ἑθασίλευσεν ᾿Ιωρὰμ ὁ ἀδελφὸς 
αὐτοῦ ἔτη β΄, xal ἑποίησε τὸ πονηρὸν, καὶ ἐσφάγη 
ὑπὸ ᾿Ιηοῦ. 'Ee' οὗ ἀνελήφθη ὁ μέγας 'HAac: ὁ δὲ 
᾿Ελισσαῖος τὸ ἱἱεριχούντιον ὕδωρ πικρὸν ὅν φύσει xai 
δύσποτον ἰάσατο, 

Μετὰ δὲ ᾿Ιωρὰμ ἑδασίλευσεν ᾿[ηοὔ υἱὸς ᾿Αμεσίου 
ἔτη κη΄, καὶ εἰσερχόμενος ἕν τῇ πόλει Σαμαρείας 
εἶδε προχύψασαν Ἰεζάδελ διὰ τῆς θυρίδος κεκαλ- 
λωπισμένην, καὶ προσέταξε τοῖς ἐὐνούχοις αὐτῆς 
χαταχρημνίσχι αὐτὴν, ἤ χατεπατήθη ὁπὸ τῶν ἵππων 
καὶ χατεόρώθη ὑπὸ τῶν χυνῶν. ᾿Επάταξε δὲ καὶ 
τοὺς υἱοὺς ᾿Αχαὰό, xal μετὰ πανουργίας συναθροΐί- 
σσς πάντας τοὺς ἱερεῖς καὶ προφήτας τοῦ Βάαλ, 
πάντας ἀναιρεθῆναι προσέταξε, καὶ τὸν Βάαλ xal τὰ 


usque in finem neo justitiam neo legem Domini D αὐτοῦ πάντα ἐνέπρησε, Πλὴν οὐκ ἑφόλαξεν εἴς τέλος 


servavit, mactatusque est in prelio. 


40 Post Jeu regnavit Joachazus fllius annos 
viginti septem, legirupa, impius, et mortuus est. 


Joachazo successit Joas filius, vir profligatissi- 
mus ; et cum regnaeset annos quatuordecim, mor- 
tuusest. Ejus tempestate Eliseus moritur, post- 
quam per signa de Syriis vicloriam predixisset ; 
cum vero sepulture mandaretur, cadaver in eodem 
monumento beatis illis prophete ossibus appropin- 
quans vito restitutum est. 


πορεύεσθαι ἕν νόμῳ Kóplou, xai ἑσφάγη iv τῷ πο- 
λέμῳ. 

Μετὰ δὲ Ἰηοῦ ἑδασίλευσεν Ἰωάχαζ υἱὸς αὐτοῦ ἔτη 
XQ, καὶ ἑποίησε τὸ πονηρὸν ἐνώπιον Κυρίου, καὶ 
ἀπέθανεν. 

Μετὰ δὲ ᾿Ιωάχαζ ἑδασίλευσεν Ἰωὰς υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτη ιδ΄, καὶ ἑποίησε τὸ πονηρὸν, καὶ ἀπέθανεν. 'E9 
οὗ ᾿Ελισσαῖος ἑτελεύτησε προφητεύσας αὐτοῦ τὴν 
προτέραν διὰ συμδόλων νίχτν xack Σύρων, Τοῦ δὲ 
προφήτου θαπτομένου iv τῷ μνημείῳ νεχρός τις E) 
τῷ αὐτῷ τάφῳ πλησιάσας τοῖς μακαρίοις ὀστέοις 
αὐτοῦ ἀνέστη. 


241 


CHRONOGRAPHIA 


Μετὰ δὲ Ἰωὰς ἐδασίλευσεν Ἰεροδοὰμ υἱὸς αὐτοῦ A — Post Joas Jerobosmus fllius regnum tenuit 


ἔτη X8, xal ἐποίησε-τὸ πονηρὸν ; καὶ ἀπέθανεν. 


“Μετὰ δὲ ᾿Ιεροδοὰμ ἐδασίλευσεν ᾿Αζαρίας υἱὸς 
αὐτοῦ μῆνας ς΄, καὶ ἐποίησε τὸ πονηρὸν, καὶ ἐσφάγη 
ὑπὸ Σελούμ. 

Μετὰ δὲ ᾿Αζαοίαν ἐδασίλευσε Σελοὺμ. μῇνα α΄, καὶ 
ἐποίησε τὸ πονηρὸν, καὶ ἐσφάγη ὑπὸ Μαναὶμ. 

Μετὰ δὲ Σελοὺμ Ἐδασίλευσε Μαναΐμ ἔτη γ΄, καὶ 
ἐποίησε τὸ πονηρὸν, xai ἐσφάγη ὑπὸ Φαχεσίου. 


Μετὰ δὲ ΝΜαναΐμ. ἐδασίλευσε Φαχεσίας υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτη β΄, καὶ ἐποίησε τὸ πονηρὸν, καὶ ἐσφάγη ὑπὸ 
Φαχεέ. 

Μετὰ δὲ Φαχεσίαν ἐδασίλευσε Φακεὲ ἔτη x, καὶ 
ἐποίησε τὸ πονηρὸν, καὶ ἐσφάγη ὑπὸ Ὡσηΐ, 

Μετὰ δὲ Φαχεὲ ἐδασίλευσεν Ὡσηξ ἔτη θ΄, xal ποιῶν 
τὸ πονηρὸν ἀπέθανε. 

Μετὰ δὲ τοὺς εἰρημένους ᾿Ασσυρίων βὰσιλεῖς 
ξδδασίλευσεν, ὡς εἴρηται, Ναδουχοδονόσορ ἔτη κζ΄, 
Καὶ διὰ τὸ ἔπαρθῆναι χατὰ θείαν ὁργὴν ἐξ ἀνθρώ- 
πων ἐχδιωχθεὶς xal μετὰ θηρίων οἷχήσας καὶ χόρτον 
φαγὼν, ὕστερον ἐπιγνοὺς τὸν τῶν ὅλων θεὸν πάλιν 
ἐπανῆλθεν εἰς τὴν ξάυτοῦ βασιλείαν xal λαμπρότερος 
γέγονε. 


Μετὰ δὲ Ναδουχοδονόσορ ἐδασίλευσεν Οὐλεμαροδὰχ 
υἱὸς αὐτοῦ ἔτη ε΄. 

Μετὰ δὲ Οὐλεμαροδὰχ ἐδασίλευσε Βχλτάσαρ ὁ ἀδελ- 
φὸς αὐτοῦ ἔτη γ᾽, ὅς, μιάνας τὰ ἱερὰ σχεύη τοῦ Θεοῦ 
ἐν τῷ συμποσίῳ αὐτοῦ, ἅπερ ἤγαγεν ὁ πατὴρ αὐτοῦ 
Ναδουχοδονόσορ ἐξ Ἱερουσαλὴμ, ἀνῃρέθη κατὰ θείαν 
ὀργὴν, καὶ παρέλαδε τὴν βασιλείαν Δαρεῖος. 


Μετὰ δὲ Βαλτάσαρ ἐδασίλευσε Δαρεῖος ὁ Μῆδος, ὁ 
xal ᾿Αστυάγης xal ᾿Αρταξέρξης, ἔτη ιζ΄. "Eg οὗ 
καὶ τῷ Δανιὴλ ἑωράθησαν αἱ διὰ τοῦ ἀγγέλου ὀπτα- 
σίαι, καὶ ὁ χρόνος ἐδηλώθη, τῆς Χρῤιστοῦ παρουσίας" 
ὅς, φθονηθεὶς ὑπὸ τῶν μεγιστάνων διὰ τὸ μεγάλως 
τιμᾶσθαι ὑπὸ τοῦ βασιλέως, ἐνεδλήθη ἐν τῷ λάχκῳ 
τῶν λεόντων. 

Μετὰ δὲ Δαρεῖον ἐδασίλευσε Κῦρος ὁ Πέρσης 
ἔτη λ᾽, ὃς ἀνελὼν Δαρεῖον ἐκράτησε πάσης τῆς Χαλ- 
δαίων x«l ᾿Ασσυρίων καὶ Ηερσῶν xal Ηαλαιστίνης 
xal πάσης τῆς ᾿Ασίας, μετ᾽’ ὧν τὴν Λυδῶν βασιλείαν 
ὁπέταξεν, ἀνελὼν Κροῖσον, ὡς προείρηται. ᾿Ἐφ᾽ οὗ 


Δανιὴλ, ἐπιφανέστερος ὑπάρχων ἔτι καὶ τὸν Βὴλ ἢ 


συντρίψας καὶ τὸν δράκοντα φονεύσας, τὰ Περσῶν 
σεθάσματα, ἐύλήθη ἐν τῷ λάχχῳ τῶν λεόντων, xai 
Ὧν ἐκεῖ ἡμέρας ἕξ. 

Μετὰ δὲ Κῦρόν ἐδασίλευσε Καμούσῃς ὅ υἱὸς αὐτοῦ, 
ὁ καὶ Ναδουχοδονόσορ ἐπιχληθεὶς, ἔτη ιη΄. "Eg! οὗ 
καὶ ᾿Ιουδὴθ τῇ τοῦ Θεοῦ βοηθείᾳ xal τῇ ἑαυτῆς 
σοφίᾳ ἀπατήσασα καὶ ἀποχεφαλίσασα τὸν Ὁλοφέρ- 
νην, πορθοῦντα τὴν Βετουλίαν πόλιν, νίκην μεγάλην 
τοῖς υἱοῖς Ἰσραὴλ προεξένησε, καὶ ἐτελεύτησε χήρα 
ἐτῶν pt. 

Μετὰ δὲ Καμδύσην ἐδασίλευσε Σμέρδιος ὁ μᾶγος 
μῆνας ζ΄. 


C 


annos triginta quatuor, vita flagitiis inquinala, et 
morluus est. 

Jeroboamo successit Azarias filius sane nequam 
80 perditus. Cesus est a Sellumo, postquam re- 
gnasset menses 6. 

Azarie suffectusest Sellumus fraudisscelerisque 
plenus, trucidatus a Manaimo regni mense primo. 

Post Sellumum regnavit Manaimus annos tres. 
Profligatissime vixit, et & Phacesia interemptus 
est. 

Manaimum excepit Phaocesias fllius ab omni hone- 
State relictus: et cum regnasset annos duos a Pha- 
cea occiditur. 

Post Phacesiam regnavit Phaceas annos viginti, 
Deo exosus, mactatusque ab Osea. 

Post Phaceam regnavit Osea annos novem, ple- 
nusque sceleris occubuit. 

Postenarratos Assyriorumreges, ut proditum est, 
regnum ad Nabuchodonosorum 4221 est devolutum, 
qui Hierosolymorum annos 27 regnum occupavit. 
Hic propter superbiam divina ira ex hominum 
coxtu ejeotus cum sodalibus belluis fonum epula- 
batur. Tandem Deo rerum omnium opiflce cognito, 
rursus pristino imperio restitutus est illustriorque 
effectus. 

Post Nabuchodonosorum imperio prefoit Ule- 
marodaochus filius annos 5. ME 

Ulemarodacho successit Baltasar frater, trien- 
niumque regnavit. Is vasjs Numini sacris, que 
Hierosolymis Nabuchodonosorus paterasportaverat, 
in conviviocontaminatis, Numine succensente vio- 
lenta morte occubuit, et regnum ad Darium trans- 
latum est. 

Post Baltasarum Darius Medus, qui Astyages 
item et Artaxerxes dicebatur, regnum adininistravit 
annos septemdecim. Sub hoc per angelum visiones 
Danielo ostensae sunt, tempusque Christi venturi 
indicatum. Hic quod magno esset in pretio apud 
regem, invidia principum in foveam leonum pro- 
jicitur. 

Post Darium Cyrus Persa regnum tenuit annos 
triginta, qui Dario ceso universa Chaldeorum, 
Assyriorum, Persurum regione potitus, Palestinam 
item et totam Asiam,Lydorum posthac dominatum, 
Croso capto, ut jam diximus, sub ditione propria 
redegit. Ea tempestate Daniel dignitate ao factis 
conspicuus, Belo confracto draconeque interfecto, 
Persarum sacrcsantis numinibus, in foveam leo- 
num conjectus est, ubi septem dies permansit. 

222 Cyrum excipit Cambyses filius, qui et Nabu- 
chodonosor vocabatur, per annos octodecim. Ea 
tempestate Juditha divina ope et prudentia propria 
Olopherne deluso, ejusque Betulie magne urbis 
excidium minitantis capite amputato,ingentis vio- 
torie Israelitis causa fuit; obiitque vidua etatis 
&ennorum 105. 

Cambysis regnum eo defuncto, Sperdius Magus 
menses 7 occupavit. 


Post Sperdium Darius Hystaspis filfus regnum ἃ 


administravit annos viginti, sub quo rursum Zoro- 
babelus et Jesus exedificationis templi provinciam 
eibi commissam absolvunt. Quando Zorobabelus 
superior in exponendo problemate declaratur, 
eique pro libito quidquid esset concederetur, 
primumlibertatem populi, deinde Hierosolymorum 
exstructionem exposcit; quod et exitum habuit. 
Et tunc anni septuaginta captivitatis et ire com- 
pleti sunt. Interea summus sacerdos scribaque 
Esdra populum legibus divinis informabat, el pro 
-8ua ingenii dexteritate interpretabalur. Hic etiam 
libros sacros ab hostibus corruptos renovavit ; 
Chaldeorum quippe manu post Hierosolymorum 
excidium deflagrarunt. Quapropter Deus suo eum 
afflatu ita muniit, ut illos ederet et publicaret. 

Dario in regno succedil Artabanes per menses 
septem. 

Artabano Artaxerxes Longimanus per annos 4l. 
Ea tempestate Sophocles, Heraclitus, Anaxagoras, 
Pythagoras, Thucydides, Euripides, Herodotus, 238 
Empedocles, Diogenes, Zeno, Pherecydes, Aristar- 
chus, Hippocrates, Parmenides, Plato, Aristoteles, 
Demosthenes et Socrates florebant. 


Post Artaxerxem Artaxerxes alius ; et qui Arta- 
xerxi successere,regnum obtinentad Darium usque, 
quem Alexander interemit. Hic cum regnum Per- 
sarum vastasset, universa terra subacta Babylone 
occubuit; et eo fato functo administri, ut jam 
dictum est, imperium divisere; quorum Ptolemeus 
Lagi fllius. /Egypti regnum occupavit, οἱ qui post 
eum subseculi sunt Ptolemwi tredecim usque ad 
Cleopatram Dionysii flliam. Universe Asie impe- 
rium arripuit Antigonus, Syris, Babylonie, et 
Paliestine Seleucus Nicanor, qui duas apud Cilices 
et tertiam apud Syrps urbes condidit, hanc quidem 
Seleuciam, illam Anticchiam, tertiam Laodiceam a 
&uo, filii, filieque nomine nuncupatam. Eo tempore 
Rhodii cum imperium marisobtinuissent, statuam 
&eneam in ea urbe sive insula soli sacram erexe- 
runt, quam ex magnitudineColossum appellarunt, 
8 qua ipsi postea Colossenses dicti sunt. 


. Seleuco successit Antiochus fllius et alii quinque, 
Deinde subsecutus est Antiochus Epiphanes,Soleuci 


JOELIS 


244 


Μετὰ δὲ Σμέρδιον ἐδασίλευε Δαρεῖος Ὑστάσπου 
ἔτη x. "Eg? o6: πάλιν “Ζοροδέδελ καὶ ᾿Ιησοὺς ἐπιτρα- 
πέντες ἐτελείωσαν τὴν οἰκοδομὴν τοῦ ναοῦγ ὅτε ὃ Zo- 
ροδάδελ ἐν προδλήματι νικήσας, καὶ ἐπιτραπεὶς tied 
σασθαι ὅ βούλεται, ἠξίωσεν ἀφεθῆναι τὴν αἰγμαλω- 
σίαν x«i οἰκοδομηθῆναι τὴν ἹἹερουσαλήέμ' δ χαὶ 
q5y0vs, καὶ τότε πεπλήρωται εἰς τέλος τὰ τῆς αἶχμα- 
λωσίας xal τῆς ὀργΐς ἔτη ο΄, 'O δέ γε ἀρχιερεὼς 
χαὶ γραμματεὺς Ἔσδρας ἣν διδάσχων τὸν νόμον 
τοῦ Θεοῦ χαὶ διερμηνεύων ὡς εὐφυέστατος πάντων, 
ὃς xal τὰς ἱερὰς βίδλους ἀποχατέστησε διαφθαρεί- 
σὰς ὑπὸ τῶν πολεμίων" οἱ γὰρ τοι Χαλδαῖοι μετὰ 
τὴν ἅλωσιν τῆς Ἰερουσαλὴμ ἐνέπρησαν πάσας. Διὸ 
xai ἐνέπνευσεν ὁ Θεὸς τούτῳ ὥστε αὐτὰς ἐκθέσθαι. 


Μετὰ δὲ Δαρεῖον ἑθασίλευσεν ᾿Αρταθάνης μῆ- 
νας ζ΄. 

Μετὰ δὲ ᾿Αρταδάνην ἐύασίλευσεν ᾿Αρταξέρξης 
ὁ Μαχρόχειρ ἔτη μα΄. "Eo! οὗ Σοφοχλῆς, Ἡράκλειτος 
χαὶ ᾿Δναξαγόρας xai Ηυθαγόρας xai θουχυδίδης xai 
Εὐριπίδης καὶ Ἡρόδοτος xai ᾿Εμπεδοχλῆς xal Ato- 
γένης καὶ Ζήνων Φερεκύδης τε xal ᾿Αρίσταρχος καὶ 
Ἱπποχράτης, Ἰ]αρμενίδης, Πλάτων xai ᾿Αριστοτέλης 
χαὶ Δημοσθένης χαὶ Σωχράτης ἔγνωρίζοντο. 

Μετὰ ὃὲ 'Αρταξέρξην ἐδασίλευσεν ᾿Αρταξέρξης 
ἄλλος καὶ οἱ καθεξῆς ἕω: Δαρείου, ὃν ἀνεῖλεν ’᾿Αλέξ- 
ανῦρος, οὗ τήν Περσῶν βασιλείχν καταλύσαντος 
xai πάσης τῆς γῆς κρατήσαντος ἐν Βαδυ- 
λῶνί τε τελευτήσαντος διεῖλον τὴν βασιλείαν, 
ὡς πρόσθεν εἴρηται, οἱ παῖδες αὐτοῦ οὕτως. Τῆς 
μὲν Αἰγύπτου Πτολεμαῖος i6acl):ustv ὁ Λάγου καὶ 
oi χαθεξης ΠΙτολεμαῖοι ιγ΄ ἕως Κλεοπάτρας θυγα- 
τρὸς Διονυσίου, τῆς δὲ ᾿Ασίας πάσης ᾿Αντίγονος, 
τῆς δὲ Συρίας xai Βαδυλωνίας καὶ Παλαιστίνης 
Σέλευχος ὁ Νικάνωρ, ὃς καὶ πόλεις δύο χτισὰας ἐν 
τοῖς μέρεσι Κιλιχίας χαὶ ἄλλην ἐν Συρίᾳ, τὴν. μὲν 
Σελεύκειαν ἐκάλεσε, τὴν δὲ ᾿Αντιόχειαν, τὴν δὲ 
Λαοδίκειαν εἷς τὸ ἑαυτοῦ ὄνομα xxl τοῦ υἱοῦ xcl 
τῆς θυγατρὸς Λαοδίχης. 'Eo' οὐ Ῥέδιοι QaÀacco- 
χρατύσαντες ἀνέστησαν ἐν τῇ πόλει, ἤγουν τῇ ἐχεῖσε 
γήσῳ, χαλχοῦν ἀνδριάντα τοῦ ἡλίου, ὅν διὰ τὸ μέγε- 
θος ἐκάλεσαν χολοσσὸν, χαὶ αὐτοὶ Κολοσσαεῖς 
ὠνομάσθησαν. 

Μετὰ δὲ Σέλευκον ἐδασίλευσεν ᾿Αντίοχος υἱὸς 
αὐτοῦ xal ἄλλοι εἰ, Εἴτα ἐθασίλευσεν ᾿Αντίοχος ó 


Philopatoris filius, sub quo secundum Hierosoly- D ᾿Επιφανὴς, υἱὸς Σελεύχου τοῦ Φιλοπάτορος, ἐφ᾽ οὗ 


morum excidium et Maccabeorum res geste nar- 
rantur,templumque secundum Danielis vaticinium 
profanatum. llic nefariorum scelerum archite- 
clus vitam in aliena terra cum turpissima morte 
commutavit. 

2.4 Antiochum excepit fllius Eupator. 


Posthac Julius Cesar, qui genitus non est, reg 
imperii administravit: nono etenim mense, ex 
quo uterum mater ferro ceperat, matris emortue 
utero gecto exirahitur. Unde et Cesar diclus, el ab 
eo Cesares omne$ Homanorum imperatores, 8 ca- 


γέγονεν ἡ δευτέρα ἅλωσις τῆς Ἱερουσαλὴμ. καὶ τὰ 
xatà τῶν Μαχχχδαίων ἐπράχθη xal τὸ ἱερὸν dyo- 
λύνθη χατὰ τὴν τοῦ Δανιὴλ πρὄῤῥησιν. Ὃ καὶ δὲ 
ἃ ἔπραξε πολλὰ χαχὰ αἰσχίστῷ μόρῳ τὸ, βίον ἐπὶ 
ξένης χατέστρεψεν. 

Μετὰ δὲ ᾿Αντίοχον ἐῤδασίλευσεν ὁ υἱὸς αὐτοῦ ὁ 
Eonatop. 

Μετὰ δὲ ταῦτα ἐδασίλευσεν Ἰούλιος Καῖσαρ ὁ μὴ 
γεννηθείς" τῆς γὰρ μητρὸς αὐτοῦ θανούσης dv τῷ 
ἐννάτῳ μηνὶ, ταύτην ἀνατεμόντες ἐξέδαλον αὐτόν, 
Ὅθεν καὶ Καῖσαρ λέγεται. ἀφ’ οὐ Kaísapeq ol 
Ῥωμαίων προσηγορεύθησαν βασιλεῖς, 8 ἐστιν dva- 


bn 


240 


OHRONOGRAPHIA 


τομὴ κατὰ τὴν Ῥωμαίων γλῶτταν. "Os πρῶτος... καὶ À sure sio dicta lingua Romana. Hic primus om- 


μὖνος ἐχρἄάτησε - τῶν “Ῥωμαϊκῶν σχήπτρων μετὰ 
πολλῆς ὑπερηφανίας" ὃθεν καὶ διχτάτωρ ἐκχαλεῖτο, 
, “ὃ ἐστι μονάρχης. Πάντων δὲ χρατήσας ἐν ἱταμότητι 
xai τυραννίδι ἐπὶ ἔτη ιη΄ ἀνῃρέθη ἐπὶ συγχλήτου. 
Ὅς νόμους Ῥωμαίοις ἔδωχε, xai τὸν βίσεκτον 
ἐφεῦρε, καὶ τὸν μῆνα Ἰούλιον μετωνόμασε, πρόαερον 
Ἰζυντίλλιον καλούμενον. "Eo! οὔ ἦν καὶ ᾿Ιούδας ὁ 
Γαλιλαῖος ὁ ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων μνημο- 
νευόμενος, xal ᾽᾿Λντίπατρος ὁ ρώδου πατὴρ βασι- 
λεὺς τῆς ᾿Ιουδαίας κατέστη. 

Μετὰ δὲ Ἰούλιον Καίσαρα ἐδασίλευσεν Αὔγουστος 
Καῖσαρ Ὀχταδέου υἱὸς, ὃς xal Σεδαστὸς, ἔτη vq" 
ἀφ᾽ οὗ Σεδαστοὶ xai Αὐγουστοι προσηγορεύθησαν οἱ 
“Ρωμαίων βασιλεῖς, xat ὁ μὴν Αὕγουστος ἐκλθη, πρό- 
τερὸν Σεξτίλιος ὀνομαζόμενος. ᾿Εν τῷ p ἔτει τῆς 
αὐτοῦ βασιλείας ἐγεννήθη ὁ Κύριος ἡμῶν ᾿Ιησοῦς Χρι- 
στός. Ἔν δὲ τῷ μα’ ἔτει τῆς βασιλεία" αὐτοῦ, ἀπὸ χτί- 
σεις κὄσμοῦ ἔτει εφ΄, xal Ἡρώδης ἐξ ἐθνῶν ἤδη βασι- 
λεὺς τῆς Ιουδαίας ἀνηγόρευται. Τοῦ δὲ Κυρίου ἡμῶν 
Ἰησοῦ Χριστοῦ κατὰ σάρκα γεννηθέντος xal τοῦ Ἡρώ- 
δου καχῶς τὸν βίον μεταλλάξαντος, πεπλήρωται τὸ, 
Οὐχ ἐχλείψει ἄρχων ἐξ ᾿Ιούδα, ἕως ἄ, ἔλθῃ ᾧ ἀπό- 
χειται, ὃς ἐστιν ὁ Χριστός, Ὁ δέ γε Ἡρώξης ἔσχεν 
αὐτῷ υἱοὺς ὁμωνύμους καὶ διωνύμους τρεῖς. Ἡρώ- 
Gnv ᾿Αντίπαν τὸν xai τὸν Πρόδρομον ἀποτεμόντα, 
io οὗ xal ὁ Κύριος ἐσταυρώθη, Ἡρώδην Φίλιππον, 
ᾧ πρῶτον Ἡρωδιὰς συναφθεῖσα ἔτεχε θυγατέρα 
Σαλώμην τὴν ὀρχησάμένην, xai Ἡρώδην ᾿Αντίπα- 
τρον τὸν xal Ἰάχωδον ἀνελόντα τὸῦ Ζεδεδαίου, ὅς 
ἐν τῷ δημηγορεῖν τοῦ δόμου φωνοῦτος, Φωνὴ θεοῦ 
καὶ οὐκ ἀνθρώπου, δίκην ἔδωχεν αὐτίκα’ ἄγγελος 
γὰρ Κυρίου εὐθὺς τοῦτο; ἀθρόως ἐπάταξε, xal ὃς 
ἀνεπήδησε τῆς καθέδησε ἐν τῷ δεινῶς τὴν γαστέρα 
αὐτοῦ σπαράττεσθαι, Τὸν δέ γε θεῖον ᾿Ιάχωθδον 
ἰδὼν ἀπαγόμενον τὴν ἐπὶ θάνατον ὁ χατήγορος 
αὐτοῦ καὶ μεταμεληθεὶς, προσέπεσε τοῖς πὸσὶ τοῦ 
ἀποστόλου λέγων Συγχώρησόν μοι, ἄνθρωπε τοῦ 
Θεοῦ, ὅτι μεταμεμέλημαι ἐφ᾽ οἷς ἐλάλησα κατὰ 
σοῦ. Ὁ δὲ μαχάριος τοῦτον χαταφιλήσας εἶπεν 
αὐτῷ" Εἰρήνη σοι, τέχνον, εἰρήνη σοι, xal συγχώ- 
ρησις τοῦ πταίσματος. Ὁ δὲ μετὰ φωνῇς μεγά- 
λης εὐθέως Χριστιανὸν ἑαυτὸν ἐπὶ πάντων ἀνηγό- 
ρευσε, καὶ οὕτως συγχαταριθρμηθεὶς τῷ ὑπ᾽ αὐτοῦ 


nium et solus imperium Romanum tenuit, quod 
superbe admodum arroganterque administravit ; 
hinc dictatori nomen illi fuit. Is severe ac tyrannice 
rei publice gubernaculis perliraetatis per annos 
octodecim in senatu trucidalur. Romanis leges de- 
dit, bissextum instituit, mensem prius Quintilem 
dictum Julium nominavit. Sub eo floruit Judas 
Galileus, cujus in Actibus apostolorum mentio fit, 
et Antipater Herodis pater rex Judee creatur. 


Post Julium Cesarem imperium tenuit Augustus 
Cesar Octavii filius, quiet Augustus appellatus est, 
annos quinquaginta sex. Ab hoo Romani imperato* 
res Sebasti Augustique vocati sunt, et mensis Au- 
gustus, eui antea nomen Sezxtili. Anno quadra- 
gesimo secundo ejusdem imperii Dominus noster 
JesusChristus nascitur. Anno veroillius quadragesi- 
mo primo ab orbe condito annus 5500 completur, 
cum llerodes rex Jude eligitur. Porro iDomino 
nostro Jesu Christo in carne nato, Herode item 
atrocissime vita functo, adimpletum est illud : Non 
deficiel princeps ez Juda, donec veniat cui repositum 
25 est, qui est Christus. Herodes vero liberos bi- 
nomines sibique cognomines tres Buscepit : Hero- 
dem Antipam, qui Precursoris caput abscidit et 
sub quo Dominus cruci affixus est ; Herodem Phil- 
ippum, cui primum Herodias nupta Salomen salta- 
tricem generavit, et Herodem Antipatrum Jacobi 
Zebedei parricidam, qui, cum inter concionandum 
inclamasset populus : Voz Dei et non hominis, re- 


C pente poenas dedit : angelus quippe Domini confe- 


stim eum percussit; hino oruciatuum doloribus in 
ventre convulsus e solio exsiliit, Divinum vero 
Jacobum cum ejus accusator ad mortem duci vidis- 
set, penitentia ductus in pedes apostoli procubuit 
dicens : Condona mihi, vir Dei; jam me panilet 
facinoris adversus te perpeirali. Et beatus illum 
exosculatus dixit : Paz libi, fili, paz tibi sit et erroris 
venia. Ille distenta voce palam omnibus se fidem 
Christi sequi professus, una cum eo quem ipse 
prius in judicium vocarat, martyrii coronam con- 
sequitur. Miser autem Herodes feda vermium tabe 
per plurimos dies confectus, quemadmodum pa- 


χατηγορηθέντι σὺν αὐτῷ xal τὸ βραδεῖον τοῦ μαρ- D ter ejus eo improbior ac perversior, vitam finiit. 
τυρίου ἀπηνέγκατο. Ὁ δέ γε ἄθλους Ἡρώδης ἐπὶ ἡμέρας φθειρόμενος xal σκώληκας ix6pátov ἕλεει- 
γῶς τὸν βίον κατέλυσεν, ὥσπερ καὶ ὁ δυσσεδέστερος αὐτοῦ πατήρ. 


Μετὰ δὲ Αὔγουστον ἐδασίλευσε Τιδέριος υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτη xq, ὅς χτίσας πόλιν ἐν τῇ Ιουδαίᾳ ἐχάλεσεν αὐ- 
τὴν εἰς τὸ ἴδιον ὄνομα Τιδεριάδα. Οὗ τῷ ιε΄ ἔτει τῆς 
βασιλείας ὃ Κύριος ἡμῶν βαπτισθεὶς τοῦ εὐαγγελι- 
χοῦ χηρύγματος ἀπήρξατο. Ἐν δὲ τῷ tw' σταυρωθεὶς 
ἀνέστη τῇ xe τοῦ Φαμενὼθ μηνὸς ἥτοι Μαρτίου, τοῦ 
πρωτοχτίστου μηνὸς Νισὰν παρ᾽ Ἑύραίοις λεγομένου, 
ἐπιφωσχούσης Κυριαχῆς, Διὰ τί δὲ ὀγδόη d τοῦ 
Κυρίου ἀνάστασις ἐπωνόμασται ; ᾿Επειδὴ ἑπτάχις 
γεχρῶν ἀνάστασιν εὕρομεν ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ καὶ 
μετὰ τοὺς ζ᾽ ὄγδοος ἐκ νεχρῶν ἀνέστη ὁ Κύριος. 
Πρὸ γὰρ τῆς Χριστοῦ ἀναστάσεως ἐν τῇ Παλαιᾷ 


Post Augustum Tiberius ejus fllius imperium 
tenuit annos viginti tres. Is urbem in Judea prope 
lacum conditam a suo nomine Tiberiadem appel- 
lavit. Imperii ejus anno decimo quinto Dominus 
noster baptizatus evangelice 9?6 predicationis 
initia posuit, et decimo octavo, Phamenothi sive 
Martii primi conditi mensis, quí Nisanus Hebraeis 
est, vicesimo quinto die, Dominico illucescente, 
cruci affixus resurrexit ἃ mortuis. Sed quanam 
ratione octava Domini resurreotio nuncupatur ? 
Septem scilicet in divinis Litteris mortuorum resur- 
rectiones deprehendimus, deinceps octavus a 


241 


JOELIS 


248 


mortuis Dominus resurgit. Nam ante Christi resus--A πρώτη γέγονεν ἢ τοῦ υἱοῦ τῆς χήρας, ὄν Ἡλίας kv 


rectionem in Veteri Testamento vidue fllii excitatio 
commemoratur, quem Elias Saraphihis excilavit : 
secunda fllii Sunamitidis Elisei beneficio ; tertia 
militis juxta corpus Elisei sepulti, qui ubi pro- 
phete reliquias tetigisset, statim velut ab igne ex- 
gBiliit ; quarta, in Novo, filie archisynagogi ; quinta 
filii vidus; sexta Lazari; septima cum multa 
ganctorum corpora surrexerunt ; octava post sealu- 
tarem passionem Domini resurrectio. Tiberius vero 
justi nimis tenax subjectis civitatibus scripto in- 
culcabat: Sí quid exlex scripsero praceperove «t 
faciatis, huic nequaquam animum adverlatis : inscio 
quippe excidit. Sed tandem, ve illi misero, repente 
descivit ad vitia, in omnia scelerum, cedium et 
libidinum effrenatarum genera impulsus. Sicque 
vite finem posuit. 

Post Tiberium Gaius fllius annos quatuor impe- 
rium tenuit. Hic primum quidem munifice admo- 
dum imperii olavum moderatus est, subditisetiam 
moderate οἵ αἱ par erat usus ; deinceps postbiennum, 
ut patri acciderat, tantus 4? furor ac stupor eum 
invasit,ut sein deorum numerumrreferretstatuasque 
Bibi per singulas civitates in templis erigeret.Eum 
milites in balneo, quo lavatum abierat, obtrunca- 
runt, cum &equis oculis atrocia illius profligatissi- 
maque facta contueri non possent. Sub eo Theu- 
das, cujus mentio est in Actibus apostolorum,cum 
sese divisurum Jordanem jactasset nec exitus ver- 
bis accederet, interfectus est. Tunc et Siloami tur- 
ris sua ruina octodecim viros oppressit. Stephanus 
protomartyr martyrio vitam posuit. Paulus Chris- 
tianam religionem amplexus est. Philo et Josephus 
Hebraei scientia celebres floruere. 

Gaio successit Claudius, tenuitque imperium an- 
nos tredecim. Ejus imperio Marcus evangelista 
primus apud /Egyptios ecclesias erexit, pleraque 
item monasteria fundavit, que σεμνεῖα sive vene- 
rabilia dicta sunt, sacrosanctum item Evangelium 
scriptis mandavit, et in ipsa Alexandria primum 
Ecclesie fundamenta jecit. 

Claudio mortuo in Neronem imperium devolutum 
est. Prefuit annos 44. Id temporis Simon Magus 
multis prodigiis ac portentis artis magicae vi, nec- 
non prestigiis fallaciisque editis, dei nomen sibi 
vindicaverat. Bic aliquando meridie in theatrum 


progressus sese per acrem volaturum promisit. D 


Dum volatum intendit, Petrus precibus effusis de- 
fixaieque oculis in eum : Simon, ait, si apostolus 
Jesu Christi ego sum et non. planus, quemadmodum 
tu Simon es, pravis demonibus impero uti missum te 
faciant nec ullra teneant. Vix hec dixerat Petrus, 
et ille cum ingenti strepitu in terram delatus 28 
confractis membris interiit. Simonis cedem ubi 
rescivit Nero a Petro patratam, egre ferenscontume- 
liam, in crucem agi Petrum jussit. Petrus prefe- 
ctum deprecatousnereotus cruci affigereturobtinuit ; 
illius quippe jussu, ut ipse pro sua humilitate opta- 
ver&t, oruci datus est. Post Petrum Paulus gladio 


Σαράφθις ἀνέστησεν, β΄ d τοῦ υἱοῦ «$c, Σουναμέ- 
τιδος, ὅν Ἐλισσαΐος ἤγειρεν, γ΄ dj τοῦ στραξιώκου, 


ὃς ἐγγὺς ᾿Ελισσαίου ταφεὶς χαὶ τοῖς ὀστέοις τοῦ". 


προφήτου πλησιάσας ὡς ἀπὸ πυρὸς ἐξεπήδησε, δ᾽ ἐν 
τῇ Καινῇ ἡ τῆς θυγατρὸς τοῦ ἀρχισυναγώγου, εἰ ἢ 
τοῦ υἱοῦ τῆς χήρας, ς΄ ἣ τοῦ Λαζάρου, ζ΄ ὃτε πολλὰ 
σώματα τῶν xexotum μένων ἁγίων ἠγέρθη, η΄ δὲ ἣ τοῦ 
Κυρίού ἀνάστασις μετὰ τὸ σωτήριον πάθος. Οὕτοςφρον- 
τίζων τοῦ δικαίου ἔγραφεν ἀεὶ ταῖς ὑπ᾽ αὐτὸν πόλεσι 
λέγων: ᾿Εὰν τι γράψω παρὰ τοὺς νόμους προστάσ- 
σων γίνεσθαι, τούτῳ μὴ προσεχτέον' ἠγνόνχα γάρ. 
᾿Αλλ᾽ ὕστερον, φεῦ αἰφνίδιον εἰς τὴν χείρονα μετα- 
ὀληθεὶς γνώμην πρὸς πᾶσαν ἀνοσιουργίαν μιαιφο- 
νίαν τε xal οἴστρηλασίαν ἐτράπη, καὶ οὕτω τὸν βίον 
κατέστρεψεν, 


Μετὰ δὲ Τιδέριον ἐδασίλευσε Γάϊος υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτη δ' ὅς πρῶτον μὲν μεγαλοφρόνως διεῖπε τὰ τῆς 
βασιλείας πράγματα χαὶ τοῖς ὑπηκόοις χαθηκόντως 
ἐχέχρητο, ὕστερον δὲ μετὰ δύο χρόνους ἐχστὰς τῆς 
ἀνθρωπίνης φρονήσεως χατὰ μίμησιν τοῦ πατρὸς 
ἑαυτὸν ἀπεθέωσε καὶ ἀνδριάντας ἑαυτοῦ χατὰ πόλιν 
ἐν τοῖς ναοῖς ἔστησεν. Ὃν οἱ στρατιῶται ἐν βαλα- 
νείῳ λουὄμενον διεχειρίσαντο, μὴ φέροντες ὁρᾷν τὰ 
ὑπὸ αὐτοῦ παναισχίστως αραττόμενα. Ἐφ᾽ οὗ 
Θευδᾶς ὁ ἐν ταῖς Πράξεσι μνημονευόμενος τὸν 
᾿Ιορδάνην τεμεῖν ἐπαγγειλάμενος χαὶ διαμαρτήσας 
ἀνῃρέθη, xai ὁ πύργος τοῦ Σιλωὰμ ἔπεσεν ἐπὶ τοὺς 
ιη΄ ἄνδρας, καὶ Στέφανος ὁ πρωτομάρτυς ἐμαρτύ- 
prse, καὶ Παῦλος ἐπίστευσε, xai Φίλων xai ᾿Ιώ- 


σηπος οἱ ἐξ ᾿Εὐραίων σοφοὶ ἐγνωρίζοντο. 


Μετὰ δὲ Γάϊον ἐδασίλευσε Κλαύδιος ἔτη ιγ᾽, lo, 
οὗ xai Μάρκος ὃ εὐαγγελιστὴς ἕν Αἰγύπτῳ πρῶτος 
'ExxAnclav πηξάμενος πολλὰ μοναστήρια συνεστή- 
σατο, ἅπερ σεμνεῖα τότε προσηγορεύθησαν, χαὶ τὸ 
ἄγιον Εὐαγγέλιον συνεγράψατο, καὶ ἐπ᾽ αὐτῆς ᾿Αλεξ- 
ανδρείας ᾿Εχχλησίαν πρῶτον συνεστήσατο. 


Μετὰ δὲ Κλαύδιον ἐξασίλευσε Νέρων ὁ υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτη ιδ᾽, ἐφ΄ οὗ Σίμων 6 Μάγος διὰ γοητείας ἐν Ῥώμῃ 
πολλὰ σημεῖα χαὶ φαντασίας ἐπιτελῶν καὶ ἑαυτὸν 
θεὸν ὀνομάζων. Καί ποτε μεσούσης ἡμέρας “προελ- 
θὼν εἰς τὸ θέατρον ἐπηγγείλατο δι’ ἀέρος ἄναπτά- 
σθαι. Οὗ γενομένου προσευξάμενος ὁ Πέτρος xei 
ἀτενίσας εἶπε τῷ Σίμωνι: Εἰ ἀπόστολος geo 
Χριστοῦ εἶμι ἐγὼ χαὶ οὐχὶ πλάνος, ὥσπερ 9o 
Σίμων, προστάσσχω ταῖς πονηραῖς δυνάμεσιν 
ἀφεῖναί σε τῆς χρατήσεως, Καὶ ταῦτα εἶπόντος 
τοῦ ἀποστόλου παραχρῆμα χατηνέχθη μετὰ ἤχου 
πολλοῦ καὶ συνετρίθη. Ὁ δὲ Νέρων, ἀκούσας ὅτι 
πεφόνευται Σίμων ὑπὸ Πέτρου xal ἀγανακτήσας' 
ἐχέλευσεν αὐτὸν σταυρωθῆναι: Ὁ δὲ παρακαλέσας 
τὸν ἔπαρχον lva μὴ ὄγθιος σταυρωθῇ, κατὰ κέλευσιν 
ἐσταυρώθη χασὼς ἠξίωσεν ἐκ πολλῆς μετριοφρο- 
σύνης. Μετὰ δὲ τοῦτον xal Παῦλος τὸν διὰ ξίφους 
τοῦ μαρτύρίου στέφανον ἀνεδήσατο, Ὁ δέ γε Νέρων 


[] 


249 


CHRONOGRAPHIA 


250 


χραταιουμένης αὐτῷ τῆς ἀρχῆς εἷς ἀνοσίας . πράξεις Α martyrii coronam accepit. Nero autem, cum illi 


καὶ μιαιφογίας καὶ “δεομαχίας ἐξώγειλε, xal οὕτως 
ἐχ τῆς ἄγαν μανίας ἀποχτονηθεὶς εἰς προάστειον 
ἐξελρὼν ξχυτὸν διεχειρίσχτοι. Ὡσαύτως δὲ καὶ 
Πιλάτος ποιχίλαις περιπεσὼν συμφοραῖς ἑαυτὸν 
ἀνεῖλε. 

Μετὰ δὲ Νέρωνα ἐδασίλευσε Γάλθας μῆνας ζ΄, 
μετὰ δὲ Γάλόαν ἐδασίλευσε Αουχίδιος μῆνας Y, 
μετὰ δὲ Λουχίδιον ἐδασίλευσεν Οὐϊτέλλιος μῆνας β᾽, 
καὶ ἐσφάγη μέσον τῆς Ρώμης ὑπὸ τοῦ δήμου. 

Μετὰ δὲ Οὐϊυέλλιον ἐόδασίλευσεν Οὐεσπασιανὸς 
υἱὸς Νέρωνος ἔτη θ᾽, 

Μετὰ δὲ Οὐεσπασιανὸν ἐῤδασίλευσε Τῖτος νἱὸς 
αὐτοῦ ἔτη γ. Καὶ ὥρᾳ θερινῇ πανημέριόν ὀδοιπο- 
ρήσας, καὶ αἰμοῤῥαγήσας διὰ τῶν μυχτήρων ὑπὸ 
τοῦ ἡλίου συμφλεχθεὶς καὶ πάνυ λιποθυμήσας, ἔτι 
ἐμπνέων ἐνεθόλήθη εἷς τὸν τάφον παρὰ Δομετιανοῦ 
τοῦ ἄδελφοῦ αὐτοῦ xav' ἐπιτροπὴν τῆς γυναιχὸς 
τούτου, χαὶ οὕτως ἐτελεύτησε πάσῃ ἀγαθουργίᾳ καὶ 
σωφροσύνῃ γεχοσμημένος, πένρος πολὺ τοῖς ἐν 
Ῥώμῃ καταλείψας, ὡς χατ᾽ οἴχους xal δημοσίᾳ 
πάντας χλαίειν καὶ ἀποδύρεσβθάι, 


Μετὰ δὲ Τίτον ἐδασίλευσε Δομετιανὸς ὁ ἀδελφὸς 
αὐτοῦ ἔτη ιε΄, καὶ ἐσφάγη ἐν τῷ ναῷ Ῥώμης κατ᾽ 
ἐπιδουλὴν τῆς αὐτοῦ γυναικός. Διάδοχος γὰρ τοῦ 
ἀδελφοῦ γενόμενος οὐ τὴν πατρικήν τε xal ἀδελφί- 
χὴν ἐζήλωσεν ἀρίστην πολιτείαν, ἀλλὰ τὴν Τιύδερίου 
χαὶ Νέρωνος &voctovpylav: πᾶν γὰρ εἶδος κακίας 
xai γυναιχομανίας xal ἀνδρομανίας ἐπελθὼν, καὶ 
τελευταῖον ἑαυτὸν ἀποθεώσας xal ἔχθιστον ἑαυτὸν 


Β 


protraheretur imperium, in nefaria ac detestanda 
scelera infamesque cades prolapsus est, adeo ut 
immani furore percitus efferatusque in suburbio 
manus sibi intulerit. Sio quoque Pilatus variis ca- 
lamitatibus victus manus sibi conscivit. 

Post Neronem Galbas imperium administravit 
menses septem,post Galbam Lucibius mensestres, 
post Lucibium Vitellius menses duos, et à multi- 
tudine in medio Rome trucidatus est. 

Post Vitellium Vespasianus Neronis filius annos 
novem. 

Post Vespasianum Titus filius annos tres. Hio 
cum estate aolibus calidissima per diem integrum 
iter continuasset,radiis solis exustus sanguinisque 
e naribus eruptione animi deliquium passus est, 
et adhucanimam agens a Domitiano fratre suasione 
uxoris Titi in sepulcrum conjicitur, sicque ani- 
mam efflavit, optima vite ratione inita,continentia 
et justitia celebris,omnibus $9 desiderabilis.Illius 
morle tantus dolor Romanam urbem occupavit, ut 
publice et privatim quilibet afflictaretur et inge- 
misceret, 

Domitianus frater, eo interempto, imperio annos 
quindecim potitus est: tandem in templo Rome 
insidiis uxoris interficitur. Hic fraterni imperii 
heres,neque patris neque fratris optima vite insti- 
tutum sectatus,sed Tiberiana Neronianaque flagitia 
emulatus, scelarum omni genere, cedibus item et 
in mares et feminas libidinibuscontaminatissimus, 
divinos sibi honores arrogavit ; ideoque omnibus 


ἄπασιν ἀποφήνας, αἰσχίστῳ μόρῳ τὸν μυσαρὸν xal C detestabilis exosusque probrosissimo mortis genere 


βέδηλον καταστρέφει βίον. Ἐφ᾽ οὗ Τιμόθεος ὁ ἀπό- 
στολος xai Ὀνήσιμος ἐμαρτύρησαν, ἱκαὶ ὁ Θεολόγος 
Ἰωάννης xal εὐαγγελιστὴς ἐν Πάτμῳ τῇ νήσῳ 
ἐξωρίσθῃ, καὶ ᾿Απολλώνιος ὁ Τυανεὺς ἐγνωρίζετο. 


Μετὰ δὲ Δομετιανὸν ἐδασίλευσε Νερούας ἔτος ἕν, 
ὃς ἀναχαλεσάμενος ᾿Ιωάννην ix τῆς νήσου ἀπέλυσεν 
οἰκεῖν ἐν ᾿Εφέσῳ, μόνον τότε ix τῶν ιβ΄ μαθητῶν 
περιόντα τῷ βίῳ’ ὃς xal συγγραψάμενος τὸ κατ᾽ 
αὐτὸν Εὐαγγέλιον ἐν εἰρήνῃ ἀνεπαύσατο, Καὶ 
Φίλιππος ὁ ἐκ τῶν ζ΄ διαχόνων ἐν ἾἸεραπόλει 
τελειοῦται, xal θάπτεται μετὰ τῶν θυγατέρων 
αὐτοῦ. 

Μιτὰ δὲ Νερούαν ἐδασίλευσε Τραϊανὸς ἔτη 0" 


&abominabilem nefandamque vitam abjecit.Ea tem. 
postate Timotheus apostolus et Onesimus pro reli- 
gione Christianaexstinguuntur,Joannes cognomen- 
to Theologus et evangelistain Patmon insulum rele- 
gatur. Apollonius item Tyaneus vigebat. 

Nerva post Domitianum imperavitannum unum. 
Is ex insula Patmo ab exsilio revocatum Joannem 
Ephesi liberum dimisit,qui tuno solus e duodecim 
Christi discipulis supererat,et Evangelio conacripto 
diem obiit extremum. Philippus item e septem 
diaconis unus apud Hieropolim moritur, et cum 
filiabus tumulatur. 


Trajanus post Nervam imperium administravit 


xal ὑδεριάσας ἀπέθανεν, ὅς τοσοῦτον ὑπῆρχεν ἀγα- ]) annos novem,et hydrope exstinctus est ; tantumque 
in eo in improbos quosque odium et justitia stu- 


θὸς, μισοπόνηρός τε xal φιλοδίχαιος, ὥστε γυμνώ- 
σας ποτὲ ῥομφαίαν ἐνώπιον τῶν μεγιστάνων δεδω- 
κέναι τῷ ἐπάρχῳ, καὶ εἰπεῖν: Δέξαι τὸ ξίφος 
τοῦτο, χαὶ εἰ μὲν καλῶς ἄρχω, ὑπὲρ ἐμοῦ, εἰ δὲ 
μὴ, κατ᾽ ἐμοῦ χρῆσαι αὐτῷ, Μὴ ἔχων δέ παῖδας 
κληρονόμους τῆς βασιλείας ἔμελλεν ἐξ ὑποδοηλῆς 
τίνων ἐᾶσαι τὴν σύζυγον αὐτοῦ xal λαδεῖν ἑτέραν 
πρὸς τὸ παιδοποιῆσαι’ ἡ δὲ συνετὴ οὖσα συνεθού- 
λευσεν αὐτῷ ὡς, εἴπερ βούλεται μνημονεύεσθαι ὑπὸ 
πάντων ἐν πάσαις γενεαῖς, πλαχῶσαι διὰ μαρμά- 
ρὼν τὰς εἰσοδοεξόδους πασῶν τῶν usyaÀonóAsuv: ὅ 
δὴ xal πεποίηχεν, "Ey' οὗ καὶ Συμεὼν ὁ τοῦ Κλοπᾶ 


dium erat, ut aliquando in procerum conspectu 
gladium ipse nudum prefecto preetorio daret, ute- 
returque his verbis : Accipito gladium hunc ; si recte 
rem 80 publicam administravero,pro me; sin minus, 
contra me ulitor. Cum Buccessoris copia non esset, 
nonnullorum impulsu conjugem erat dimissurus 
aliamque sibi collocaturus, ut filios procrearet. 
Conjux prudens et casta suasit, si memoriam sui 
vellet apud omnes sempiternam conservari,ut omnes 
omnium magnarum urbium exitus atque introitus 
marmoribus insoulperet; idque opere presi 


281 


JOELIS 


252 


Sub eo Symeon Clope filius etIgnatiuscognomento A xal Ἰγνάτιος ὁ Θεοφόρός ἐμαρτύρησαν, xai Βασι- 


Theophorus martyrio vitam posuere. Basilides, Ce- 
rinthus,Nicolaus, Ebionzus, heresiarche et verita- 
lis hostes vivebant. 

Trajano in imperio successit Adrianus, qui et 
/Elius, imperavitque annos viginti quatuor. Aqua 
inlercute exstinctus est. Templum Cyzici exstruxit 
et urbem in Thracia Adrianopolim. Sub eo Cerdo, 
Valentinus, Marcio, Montanus, Satorninus, Carpo- 
crates heresiarche et Aquila vivebant. 


Exstinclo Adriano ad Antoninum imperium de- 
volutum est, quod rexit annos viginti duos. Ejus 
imperio Polycarpus Joannis evangelistediscipulus, 
Justinus philosophus et Dionysius episcopus Corin- 


thi morlem pro Christo obiere. Tunc quoque Ta- B 


tianus et Bardesanes heresiarche, et Priscilla et 
Maximilla ex Cataphrygarum secta fatidice celebres 
habebantur. 

Antonino successit Marcus filius : imperium tenuit 
&nnos undecim. Sub eo ignis celo ab occasu ad or- 
tum longe lateque vagari visus est. 

31 Post Marcum imperium administravit 8e- 
verus filius annos oclo ; et in Presconeso mactatus 
interiit. 

Post Severum regnat Commodus fraler annos 
duodecim. Hic sasguinis bilisque excretione re- 
pentine occidit. Sub id temporis "Theodotus, qui 
primus Pauli Samosateni et Nestorii erroribus 
semina dedit, et Theodotio cognoscebantur. 


Post Commodum Pertinax menses duos impera- 
vit: a militibus ad mortem datus est. 

Post Pertinacem imperium procurat Didius, qui 
et Julianus, menses quatuor. A cubiculario, dum 
Beso in Palatino fonte piscium obtutu recreat, 
caeditur. 

Post Didiumimperium obtinet Severus annos octo- 
decim.Ea tempestate Leonidesepiscopus et paterOri- 
genis vitam suam per martyrium posuit. Clemens 
Stromateus, Symmachus, Origenes item florebant. 

Post Severum Antoninus et Geta ejus fraler im- 
perium tenent menses duos. Preterea Antoninus 
fratre mactato solus imperium &a&dminisirat annos 
sex. À propriis Jugulatur. 

Post Antoninum Antoninus Caracallus imperio 


Anc xai Κήρινθος xal Νικόλαος καὶ Ἐδιωναῖος 
οἱ αἱρεσιάρχαι xal ἐχθροὶ τῆς Asie qvo 
ρίζοντο. 

Μετὰ δὲ Τραϊανὸν ἐδασίλευσεν ᾿Αδριανὸς ὃς xai 
Αἴλιος ἔτη x9', xai ὑδεριάσας ἀπέθανεν. “Ὃς ναὸν 
ἐν Κυζίχῳ χτίσας καὶ πόλιν ἐν τῇ Opixn ᾿Αδρια- 
νούπολιν αὐτὴν προσηγόρευσεν. Ἐφ᾽ οὔ Κέρδων καὶ 
Οὐαλεντῖνος καὶ Μαρκίων xal Μοντανὸς xal Σατορ- 
νῖνος xai Καρποχράτης οἱ αἱρεσιάρχαι xal ’᾿λκύλας 
ἐγνωρίζοντο. 

Μετὰ δὲ ᾿Αδριανὸν ἐδασίλευσεν ᾿Αντωνῖνος ἔτη 
χβ΄, Ἐφ᾽ o5 Πολόχαρπας ὁ μαθητὴς Ἰωάννου τοῦ 
εὐχγγελιστυῦ, xal ᾿Ιουστῖνος ὁ φιλόσοφος xai Διο- 
γύσιος ἐπίσκοπος Κορίνθου ἐμαρτύρησαν, xal Ta- 
τιανὸς xxi Βαρϑη άνης ol αἱρεσιάρχαι, xal Πρισχίλλα 
xai Ναξιμίλλα αἱ ψευδοτροφήτιδες τῶν χατὰ Φρύγος 
ἐγνωρίζοντο. 


Μετὰ δὲ ᾿Αντωἵνον ἐδασίλευσε Μάρκος υἱὸς αὖ- 
τοῦ ἔτη ια΄, Ἔφ᾽ οὔ πῦρ &x τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ δυσμῶν 
ἐπ᾽ ἀνχτολὰς φερόμενος (uon, 

Μετὰ δὲ Μάρχον ἐδασίλευσε Σεύῆρος υἱὸς αὐτοῦ 
ἔτη 7, xal ἐσφάγη ἐν ΠΡροικονήσῳ. 


Μετὰ δὲ Σεθῆρον ἐδασίλευσε Κόμοδος ὁ ἀδελφὸς 
αὐτοῦ ἔτη ιβ΄, καὶ ὑπὸ ἀναγωγῆς αἵμανος xai χολῆς 
ἀθρόον ἀπέθανεν. Ἐφ᾽ οὗ xal Θεόδοτος, ὁ xai 
πρῶτος τῆς κατὰ Παῦλον τὸν Σαμοσατέα καὶ 
Νεστόριον πλάνης ἀρξάμενος, xal Θεοδοτίων ἐγνω- 
οἰζοντο" 

Μετὰ δὲ Κόμοδον ἐθασίλευσε Περτίναξ μῆνας β', 
χαὶ ἐσφάγη ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν. 

Μετὰ δὲ ΠΕερτίναχα ἐδασίλευσε Δάδιος μῆνας δ᾽, 
ὃς xal ᾿Ιουλιανὸς λέγεται, καὶ ἐσφάγη ὑπὸ τοῦ 
χκουδιχουλαρίου εἰς τὴν πηγήν τοῦ παλατίου θεωρῶν 
τοὺς ἰχθύας. 

Μετὰ δὲ Δάδιον ἐδασίλευσε Σεδῇρος ἔτη ιη΄, Bg 
o9 Λεωνίδης ὁ ἐπίσχοπος xai πατὴρ Ὡριγένους 
ἐμαρτύρησε, xol Κλήμης ὁ Στρωματεὺς xal Σύμ- 
payoc καὶ ᾿Ὡριγένης ἐγνωρίζοντο. 

Μετὰ δὲ͵, Σεδῆρον ἐθδασίλευσεν ᾿Αντωνῖνος xal 
Γέτας ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ μῆνας β', Καὶ σφάξας τὸν 
ἀδελφὸν αὐτοῦ xai μοναρχήσας ἔτη ς᾿ ἀναιρεῖται 
ὑπὸ τῶν ἰδίων. 


Μετὰ δὲ ᾿Αντωνῖνον ἐδασίλευσεν ᾿Αντωνῖνος ó 


prefuit annos viginti sex. In prelio occiditur. Sub D KapáxaAoc ἔτη χζ΄, xai ἐσφάγη tv πολέμῳ. Ἐφ᾿ 


eo Galenus medicus innotuit. 

Antonino succedit Macrinus,regnatque ánnos 4 ; 
ab Antonino sublatus est. 

32 Post Macrinum imperium tenuit Antoninus 
Galba. 1nterimitur ab Alexandro. 

Post Antoninum imperavit Alexander Mames 
filius annos tredecim, et insidiis Maximini ducis 
circumventus cum Mamea matre violenta morteoc- 
cubuit. Sub eo Narcissus Hierosolymorum episco- 
pus, cum inter baptizandum oleum unctionis de- 
fecisset, jussit ut aqua in vas infunderetur, quam 
precibus in oleum commutavit. 


οὗ ἦν Γαληνὸς ὁ ἰατρός. 

Μετὰ δὲ ᾿Αντωνῖνον ἐδασίλευσε Μαχρῖνος ἔτη δ΄, 
xal ἐσφάγη ὑπὸ ᾿Αντὠωνίνου, 

Μετὰ δὲ Μαχρῖνον ἐόδάσίλευσεν 
Γάλύας, καὶ ἐσφάγη ὑπὸ ᾿Αλεξανδρου. 

Μετὰ δὲ ᾿Αντωνῖνον ἐδασίλευσεν ’Λλέξανδρος ὁ 
Μαμαίας ἔτη ty, xal ἐσφάγη σὺν τῇ μητρὶ αὐτοῦ 
Μαμαίᾳ ἐξ ἐπιύουλτς Μαξιμίνου στρατηγοῦ. Ἐφ’ 
οὗ Νάρχισσος ἐπίσχοπος Ἱεροσολύμων ἐν τῷ βα- 
πτίζειν, ἐλαίου τοῦ χρίσματος λείψαντος, ἐχέλευσεν 
ὕδωρ ἐν τῷ χρατῆρι βληθῆναι, xxi προσευξάμενος 
εἷς ἔλαιον τοῦτο μετέδαλε, 


᾿Αντωνῖνος ὃ 


233 


OHRONOGRAPHIA 


254 


Μετὰ δὲ ᾿Δλέξανδρον ἐδασίλευσε Μαξιμῖνος ἔτη A . Post Alexandrum imperat Maximinus aunos ires 


γ΄. καὶ ἐσφάγη ὑπὸ τοῦ στρατοῦ αὅτοῦ. Ἐφ’ οὗ Λαυ- 
ρέντιος καὶ ᾿Ιζυπριανὸς ἐμαοτύρησαν, 
δίετὰ 62 Μαξιμῖνον ἐδασίλΞυσε Πουπλιανὸς μῆνας 
D; κα! icot[n ἐν πολέμῳ. 
Μετὰ ὃὲ ΠΙουπλιανὸν 
νας ζ΄. 


ἐδασίλευσε Ἰούνωρ μῆ; 

Μετὰ δὲ 'Ioovo 24 ἐδασίλευσς Γορδιανὸς υἱὸς ab- 
τοῦ ἔτη δ᾽, χχὶ ἐν πολέμῳ συμπεσὼν τῷ ἵππῳ ἀπέ- 
θανεν. 

Μετὰ 03 Γορδιχνὸν ἐδχσίλευσς Φίλιππος ὁ τῆς 
ἁγίας Εὐγενίας πατὴρ ἔτη ε᾿, ὃς xal τὴν Φιλιππού- 
πολιν ἔχτισεν. ᾿Ανηρέθη δὲ ἄμα τῷ υἱῷ ὑπὸ Δεχίου 
διὰ τὸ ὑπὲρ Χριστιανῶν ἀγωνίζεσθαι, 


A suis militibus obtruncatur. Sub eo Laurentius et 
Cyprianus pro Christo vita privantur. 

Maximino successit Publianus menses duos, in 
prolio intecemptus. 

Publiano Junor menses scx. 


Junori Gordianus filius annos quatuor. Hic equo 
in prelio concidens e vita migrat. 


Gordiano successit Philippus sancte  Eu- 
genie pater, tenuitque imperium annos quin- 
que. Hio Philippopolim condidit, ceesusque est 
una cum filio a Decio, quod Christianas partes tuta- 
retur. 


Μετὰ δὲ Φίλιππον ἐδασίλευσεν ᾿Ιούνωο υἱὸς Top- B Post Philippum imperavit Junor Gordiani filius 


διανοῦ ἔτη β΄, καὶ ὑδεριάσας &nuíQavsv: 'Eg' οὗ Σα- 
δΐλλιος ὁ αἱρεσιάρχης ἐγνωρίζετο. 

Μετὰ δὲ ᾿Ιούνωρα ἐδασίλευσε Mápxoq ἔτη γ΄. 

Μιτὰ δὲ Μάροχον ἐδατίλευσεν ᾿Ιουσδινιανὸς ἔτ 
β΄, χαὶ φλεδοτομηθεῖς, ἐπειδήπερ ἐξεχύθη τὸ αἷμα 
αὐτοῦ ἐν τῷ χαβεύδειν, λιποθυμέσας ἀπέρανε. 

Μετὰ δὲ ᾿ἸΙουστινιανὸν ἐδασίλευσε Φίλιππος ἔτη 
xL, xai ἐσφάγη ἐν τῷ παλατίῳ, 

Μετὰ 0i Φίλιππον ἐδασίλευσεν Οὐαλεριανὸς ἔτος 
Ev, xxi ἐσφάγη ὑπὸ τοῦ Azo αὐτοῦ, 

Μετὰ δὲ Οὐαλεριανὸν ἐδασίλευσε Γάλλος μῆνα a, 
xa ἐσφάγη χκαθεύδιυν ὑπὸ τῆς ἰδίας γυνχιχός, 

Μετὰ δὲ Γάλλον ἐδασίλευσε Δέχιος ἔτος α΄, xal 
ἐσφάγη ἐν τῷ πολέμῳψ' ,'Eg! οὗ καὶ Βαδύλας ὁ 'Av- 
“ιοχείας 
Ἰεροσολύμων χαὶ Διονύσιος ᾿Αλεξανδρείας ἐμαρτύ- 
ρησαν, xal Nauxto; τῆς Ἐχχλησίας ἀπέστη, xa 
Κελσαΐος ὁ αἱρεσιάρχης ἐγνωρίζετο, 


Mz:à δὲ Δέχιον ἐθασίλευσεν Αἰμιλιανὸς ἔτος α΄, ᾿ 


73i ἐσφάγη ἐν τῷ παλατίῳ. 

Μετὰ δὲ Αἰμιλιανὸν ἐδασίλευσε Γαλλιανὸς ἔτη- 
Y» καὶ ἐσφάγη ἐν πολεμῳ. 'Eo' οὗ ’Αρτέμίος καὶ 
Συνέπων οἱ αἱρεσιάρχαι ἐγνωρίζοντο, καὶ Γρηγό- 
ριος X Θχυματουργὸς ὁ καὶ μαθητὴς Ὠριγένους 
διέπρεπεν. 

Μετὰ δὲ Γαλλιανὸν ἐδατίλευσε Κλαύδιος ἔτη 6’, 


Μετὰ δὲ Κλαύδιον ἐδασίλευσξ Κυντιλιανὸς ἡμέ- 
ρας ζ΄. 

Μετὰ δὲ Κυντιλιανὸν ἐδασίλευσεν 
ἔτη ε΄, καὶ ἐσφάγη ὑπὸ τοῦ χουδιχουλαρίου, 'Eo' οὗ 
παὶ ὁ ἅγιος Χαρίτων ὡμολόγησε, καὶ Μάνης ὁ μια- 
pos xai τρισχατάρατος ἀνεφύη, Χριστὸν ἑαυτὸν xal 
Ἰϊνεῦμα ἄγιον ὁ δαιμονιώδης μορφαζόμενος. Παῦλος 
δέ τις τῷ Μανέντι τούτῳ σύγχρονος γεγονὼς, τὸ 
γένος μὲν Σαμοσχτεὺς, ᾿Αντιοχείχς δὲ τῆς μεγάλης 
πρόεδρος, ψιλὸν ἄνθρωπον εἶναι τὸν Κύριον ἐδυσφή- 
μησεν. Εἶτα ᾿Απολλινάριός τις ἀνεφύη, πρόεδρος 
Λαοδικείας τῆς Συρίας, ὃς σάρχα μὲν ἐψυχωμένην 
ψυχῇ ζωτιχῇ ἀνειληφέναι τὸν Κύριον ἔλεγεν, ἄνουν 
δέ, Μεθ᾿ ὅν ἀναφαίνεταί τις Θεόδωρος, Μοψουεστίας 
πόλεως ἐν Κιλικίᾳ τὴλ ἡγεμονίαν λαχὼν, ὅς ἕνα 


καὶ Φλαδιανὸς "Pops καὶ ᾿Αλέξανδρος C 


annos ἀυ08. Aqua intercute exstinguitur. Sub eo 


Sabellius haresiarcha vivebat. 
Post Junorem regnavit Marcus annos tres. 


. 83 Post Marcum Justinianus annos duos. llic 
inter dormiendum venis intercisis amissoque san- 
gnine animi deliquio periit. 

Post Justinianum imperat Philippus annos viginti 
Bex, et in palatio obtruncatur. 

Post Philippum Valerianus annum unum, et a 
suis interficitur. 

Post Valerianum Gallus mensem unum. Inter 
dormiendum ab uxore necatur. 

Post Gallum Decius annum unum. In conflictu 
exstinguitur. Sub eo Babylas Antiochenus, Flavia- 
nus Romanus, Alexander Hierosolymitanus et Dio- 
nysius Alexandrinus episcopi Chrisli causa occu- 
buerunt. Novatus ab Ecclesia scissus et Celseus 
item heresiarcha cognoscebatur. 

Post Decium imperium administravit /Emilianus 
annum unum. In palatio mactatus. 


Post /Emilianum Gallianus annos tres. In proelio 
occiditur. Ejus imperio Árlemius Synepoque he- 
resiarche cognoscebantur. Gregorius item Thsu- 
maturgus Origenisque discipulus florebat. 


Post Gallianum imperium tenuit Claudius annos 
duos. 
Post Claudium Quintilianus dies 7. 


Αὐρηλιανὸς D — PostQuintilianum Aurelianus annos quinque. A 


cubiculario caesus. Sub 34 eo sanctus Charito 
martyrii coronam assecutus est. Preterea Manes 
impius et terque quaterque exsecrundus oritur, qui 
se Christum et Spiritum sanctum esse demonibus 
ipse percitus jactabat. Paulus etate Maneti compar, 
genere Samosatenus, Antiochie magne preses, 
nudum hominem fuisse Dominum oblatravit. Sub- 
secutis deinceps temporibus Apollinarius quidam, 
Laodicese Syrie presul, Dominum carnem anima 
vivente animatam,sed que rationis minime compos 
esset, assumpsisse enuntiavit. Post Apollinarium 
Theodorus, Mopsuestine urbis in Cilicia reotor, 


255 


JOELIS 


Christum Dominum hominem nobis similem el A τῶν. καθ’ ἡμᾶς xowüv ἀπεχάλει τὸν Δεσπότην Χρι- 


vulgarem, et progressu tantum gratiam Dei rece- 
pisse ideoque deum vocatum, et ex baptismate,quo 
in Jordane ablutus est, Spiritus saneti muneribus 
dignatum ; diftinum autem Verbum propter iin- 
mensam iliius virtutem in eo habitasse, illique 
dignitatem, divinitatem, ac venerationem tandem 
post consummationem communicasse fatebatur. 
Post huno Nestorius e Germanicis Syrie throno 
Cpolitano invaso, majores suos secutus (Cilicis 
quippe filius, Samosateni repos erat) sanctissimam 
nostram Dominam Deiparam vocarerenuebat,quasi 
alius esset Christus et aliud divinum Verbum, ut 
ipse patrium et avitum errorem secutus affirmabat. 
Preterea Eutyches, qui post unionem duas in 


στὸν, xal ix προκοπῆς λαθόντα xul χατὰ χάριν τὸ 
θεὸν αὐτὸν ὀνομάζεσθαι, καὶ, ἐκ τοῦ ἐν τῷ ορδάνῃ 
ποταμῷ βαπτίσματος ἀιξωθέντα τῆς τοῦ ἃ 

Πνεύματος ᾿ χάριτος, ὡς δῆθεν τὸν Θεὸν Λόγον διὰ 
τὴν ὑπερδάλλουσαν ἀρετὴν αὐτῷ κχατοιχήσαντο 
μεταδοῦναι τῆς θεϊκῆς ἀξίας αὐτῷ καὶ προσχυνή - 
σεως ἐς ὕστερον μετὰ τὴν τελείωσιν. Μετὰ δὲ τοῦτον 
Νεστόριος, ἀπὺ Γερμανιχείας τῆς Συρίας τοῦ θρόνου 
Κωνσταντινουπόλεως δραξάμενος, ὃς, τοῖς αὐτοῦ 
προγόνοις ἑπόμενος (υἱὸς γὰρ ἦν τοῦ Κίλιχος, ἀπό- 
ἴονος δὲ τοῦ Σαμοσατέως), ἀπηρνεῖτο Θεοτόχον 
λέγειν τὴν ὑὁπεραγίαν ἡμῶν Δέσποιναν, ὡς ἄλλον 
μὲν εἶναι τὸν Χριστὸν, ἄλλον δὲ τὸν Θεὸν Λόγον 
xat τὴν πατρικὴν αὐτοῦ πλάνην δογματιζων. Εἶτα 


Christo naturas conservari negabat. Severus item B Εὐτυχὴῆς, ὃς ἀπηρνεῖτο λέγειν σώζεσθαι ἐν τῷ χρι- 


nescio quis, qui Antiochi thronum occupavit, et 
alii. 


8 Post Aurelianum imperium administravit 
Tacitus menses sex. Ab amicis Aureliani interflci- 
tur. 

Post Tacitum Florianus menses duos. Ocoiditur 
8 Probo. 

Post Florianum Probus annos sex. Ocoiditur a 
Caro. 

Post Probum Carus annum unum. Jugulatur 
ἃ Carino. 

Post Carum Carinus filius annos duos. Vita 
privatur 8 Numeriano. 


Post Carinum Nu merianus frater annum unum. C 


Captus ἃ Persis vivus excoriatur. 


Post Numerianum Diocletianus imperio cum 
Maximino genero communicato annos viginti 
duos. Eorum imperio contra Christianos magna 
persecutio mota est,in qu& Petrus Alexandrinus 
episcopus, Anthimus Nicomediensis, Procopius 
item et Theodorus celeberrimi aliique complures 
pro religione Christiana crudelissimis exemplis 
interempti sunt. Tuno etiam innotuit Sabbatius, 
qui Tessarescedecatitarum heresim stabilire co- 
natus est. Verum hos imperatores divinum judi- 
cium subsecutum justa morte multavit : Diocletia- 
nus enim lingua ao faucibus computrescentibus, 
vermibus 8catens, misere violenterque vitam abje- 
cit, Maximianus laquoco gulam fregit. 

Diocletiano ac Maximiano de medio sublatis, 
gub eadem tempora imperium tenuerunt Constan- 
tius et Severus, Maximinus et Maxentius. Con- 
stantius 86 cum filio Constantino Celtis Britan- 
nisque imperitavit, Severus et Maxentius Rome 
prefuit, Maximinus Orienti. Hie multis flagitiis 
ao sceleribus contaminatus, animo fero crudeli, 
inhumana persecutione in Christianos invectus 
est pluresque ingenuos viros pro Christo mar- 
tyrio affecit. Pro sua tamen impietate, quas 
commeruit, penas accepit ; nam adeo diro morbo 
exoruciatus est αἱ carnibus ad instar cere lique- 


στῷ δύο φύσεις μετὰ τὴν τούτων ἕνωσιν. Εἶτα Σεδῆ- 
ρός τις λεγόμενος, ἁρπάσας τὸν θρόνον ᾿Αντιοχείας. 
Καὶ ἐξῆς ἕτεροι. 

Μετὰ δὲ Αὐρηλιανὸν ἐδασίλευσε Τάχιτος μῆνας 
ζ΄, καὶ ἐσφάγη ὑπὸ φίλων Αὐρηλιανοῦ, 


Μετὰ δὲ Τάχιτον ἐβασίλευσε Φλωριανὸς μῆνας β΄, 
καὶ ἐσφάγη ὑπὸ ΠΙρόδου. 

Μετὰ δὲ Φλωριανὸν ἐδασίλευσε Πρόδος ἔτη ζ΄, καὶ 
ἐσφάγη ὑπὸ Κάρου. 

Κετὰ δὲ Πρόδον ἐδαοίλευσε Κάρος ἕτος α᾽, καὶ 
ἐσφάγη ὑπὸ Καρίνου, 

Μετὰ δὲ Κάρον ἐδασίλευσε Καρῖνος υἱὸς αὐτοῦ ἕτη 
β΄, καὶ ἐσφάγη ὑπὸ Νουμεριανοῦ. 

Μετὰ δὲ Καρῖνον ἐδασίλευσε Νουμεριανὸς ὁ ἀδελφὸς 
αὐτοῦ ἔτος, α΄, καὶ συλληφθεὶς ὑπὸ Περσῶν ἐξεδάρη 
ἔτι ζῶν. 

Μετὰ δὲ Νουμεριανὸν ἐδασίλευσεν ἐπὶ τὸ αὐτὸ 
Διοχλητιανὸς καὶ Μαξιμιανὸς ὁ γαρόρὸς αὐτοῦ ἔτη 
χβ', Ὑφ᾽ ὧν μέγας διωγμὸς κατὰ Χριστιανῶν ἔκχι- 
νήθη, ὅτε xxl πέτρος ᾿Αλεξανδρείας, καὶ ἔΑνθιμος 
Νικομηδείας, καὶ Ἡροχόπιος xxi Θεόδωρος οἱ ἀοίδι- 
uot ἐμαρτύρησαν χαὶ ἕτεροι πλεῖστο;, καὶ Σαδάτιος 
6 τὴν αἴρεσιν τῶν Τεσσαρεσχαιδεχατιτῶν κχρατύνας 
ἐγνωρίζετο. Οὔς ἡ θεία δίκη ἐνδίκως μετελθοῦσα 
δικαίως ἐξέκοψε. χαὶ ὁ μὲν Διοχλητιατὸς τῆς γλώτ- 
τῆς αὐτοῦ σαπείσης μετὰ τοῦ φάρυγγος, καὶ πλῆθος 
σχωλήκων ἀἄναδράσας, καχῶς x«i βιαίως ἀηέῤῥηξε 
τὴν ζωὴν, ὁ δὲ Μαξιμιανὸς ἀπήγξατο. 


Μετὰ δὲ Διοχλητιανὸν xal Μαξιμιανὸν εθασιλεῦσ 
κατὰ τοὺς αὐτοὺς χρόνους Κωνστάντιος xal ^ XeGípoc, 
Μαξιμῖνος καὶ Μαξέντιος. Καὶ ὁ μὲν Κωνστάντιος 
σὺν τῷ υἱῷ αὐτοῦ Κωνσταντίνῳ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς 
Βρεττανίας ἐκράτησαν, ὁ δὲ Σεδῆρος xal Μαξέν- 
τιος τῆς Ῥώμης, ὁ δὲ Μαξιμῖνος τῆς 'Eqac, ὅς, 
πολλὰ μιαρὰ καὶ ἄτοπα διαπραξάμενος, διωγμὸν 
ἀπηνῆ xal ἀπάνθρωπον χατὰ Χριστιανῶν ἐπεδεί- 
ξατο, χαθ᾽ ὅν πλεῖστοι τῶν εὐδοχίμῶν ἐμαρτύρησαν. 
Καὶ ἄξια τῆς δυσσεῦειας αὐτοῦ πέπονθε" νόσῳ γὰρ 
δεινοτάτῃ περιπεσών, ὡς χαὶ τὰς σάρχας αὐτοῦ 
δίκην κῃροῦ ταχῆναι καὶ τὰ ὀστά συμφρυγῆναι καὶ 


251 


CHRONOGRAPHIA 


τὸν χαραχτῆρα τῆς ἀνθρωπίνης. «ὁτοῦ  pópQrc dea- A factis, ossibus exsiocatis, ne vestigium quidem 


νισθῆναι “καὶ δεινῶς χατασχπῆναι, xal τοσαύτην 
δυσωδίαν ἐχπέμπειν ὡς μηδὲν τῶν ἐν τάφοις χειμέ- 
νῶν νεχρῶν διαφέρειν: ἐν τούτοις οὖν ὁ ἀλιτήριος 
ἐταζόμενος τοιάδε ἔφη" ΟἾμοι τῷ ἐλεεινῷ καὶ θρή- 
νων ἀξίῳ | ὁποίαν τῶν εἰς Χριστιανοὺς τετολμὴη- 
μένων ὑπέχω τιμωρίαν |. Καὶ ταῦτα μετὰ πολλῆς 
ὀδύνης εἰπὼν ἀπέθανεν. 

Κωνσταντίου δὲ τοῦ ἐπιχληθέντος Χλωροῦ διὰ 
τὴν τοῦ προσώπου ὠχρότῃτα τελευτήσαντος, ὁ υἱὸς 
αὐτοῦ Κωνσταντῖνος, ὃς ἐξ Ἐλένης αὐτῷ ἐγεννήθη 
περὶ τὴν τῆς Δαχίας πόλιν, τὴν ἀρχὴν διεδέξατο. 
Ὡσαύτως, καὶ Σεδήρου τεθνηχότος, Λιχίννιος 6 
γαμθρὸς, Κωνσταντίνου ἀντεισάγεται, Τοῦ οὖν Κων- 
σταντίνου βαπτισθέντος χαὶ τὴν παράδοξον ἐχείνην 
ἀπαλλαγὴν τῆς χατεχούσης νόσου εὐργγότος, χὐτίχα 
xal à μήτηρ αὐτοῦ ᾿Ελένη xal οἱ τούτον συγγενεῖς 
τε χαὶ φίλοι βαπτίζονται. Εἶτα ἁχούσας τὰ ὑπὸ 
Μαξεντίου ἐν Ρώμῃ χαλεπά τε xal ἄτοπα γενόμενα, 
καὶ πρεσδείαν ἐκ τῶν Ῥωμαίων δεξάμενος, ἐστρά- 
τευσε χατ᾽ αὐτοῦ, προηγούμενον τῆς αὐτοῦ στρα- 
τιᾶς τὸ ἐν | οὐρανῷ ὑποδειχθὲν αὐτῷ σημεῖον τοῦ 
σταυροῦ ἐπιφερόμενος, δι᾽ οὔ xal ἐτροπώσατο Ma- 
ξέντιον. Καὶ οὕτως ἐπὶ Ρώμην ἐλαύνει, καὶ πάντες 
αὑτὸν ἅμα γυναιξὶ χαὶ νηπίοις καὶ παντὶ τῷ δήμῳ 
Ῥωμαίων μετ᾽ εὐφημίας καὶ ἀπλήστου χαρᾶς ὑπο- 
δέχονται. 

Μετὰ ὃὲ Μαξέντιον ἐδασίλευσε Κωνσταντῖνος ὁ 
Μέγας xxl πρῶτος ἐν βασιλεῦσι Χριστιανιχώτατος 
ἕτη λδ΄, ὅς τὴν εὐσέδειαν xai ὀρθοδοξίαν διὰ πάν- 
των ἐχράτυνεν, 'Ev δὲ τῷ κε΄ ἔτει τῆς αὐτοῦ βασι- 
λείας συνεχροτήθη ἣ ἐν Nixalg σύνοδος τῶν tun. 
πατέρων θεοφόρων χατὰ ᾿Αρείου τοῦ ματαιόφρονος, 
Ἐτελεύτησε δὲ dj μὲν μήτηρ αὐτοῦ ἐτῶν π᾿, vol 
ἐτάφη πιρ᾽ αὐτοῦ ἐν τῷ ναῷ τῶν ᾿Αγίων "Amoccó- 
λῶν. Αὐτοῦ δὲ ἐν Νιχομηδείᾳ τελευτήσαντος ἐτῶν 
ξε᾽, οἱ τρεῖς υἱοὶ αὐτοῦ ἐχράτησαν, τῆς μὲν ᾿Ανατο- 
λῆς Κωνστάντιος, τῆς δὲ Δύσεως Κωνσχαντῖνος καὶ 
Κώυνστας, ὅς, τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ Κωνσταντῖνον φο- 


νεύσας xal βασιλεύσας μόνος ἔτη iw, ἐσφάγη καὶ 
αὐτὸς ὑπὸ τοῦ δήμου. 
Μετὰ δὲ Κωνσταντῖνον τὸν Μέγαν ἐύασίλευσε 


Ἑωνστάντιος υἱὸς αὐτοῦ ἔτη ια᾽, ὃς, μετὰ τὴν τοῦ 
πατρὸς τελευτὴν εἰς τὸ ᾿Αρειανιχὸν φρόνημα παρα- 
συρεὶς, ἐόδίαζε τὸν θεῖον ᾿Αλέξανδρον δέξασθαι τὸν 
"Apstov εἷς χοινωνίαν. Τοῦ δὲ μὴ ἀνεχομένου, ἀλλὰ 
τὸν Θεὸν σὺν δάχρυσιν ἱχετεύοντος, αἰσχίστῳ μόρῳ 
τὸν βίον κατέστρεψεν ὁ τρισάθλιος. 

Μετὰ δὲ Κωνστάντιον ἐόασίλευσεν Ἰουλιανὸς ἔτη, 
β᾽, Καῖσαρ δὲ ἐγένετο ἔτη δ᾽ xal μῆνας ζ΄. ὃς, 
πολλὰ καχὰ χατὰ Χριστιανῶν ἐνδειξάμενος, ἐν 
Περσιδι ὑπὸ τῆς θείας δίχης ἀναιρεῖται, ἐτῶν ὦν λ᾽, 


Μετὰ δὲ Ἰουλιανὸν ἐύασιλευσεν ᾿Ιοδινιανὸς μῆνας 
ἢ᾽, ὅς, ὑπὸ τοῦ στρατοῦ κατασχεθεὶς εἰς τὸ τὰ τὴς 
βασιλείας ὑποδέξασθαι σύμθολα, λέγεται πρὸς τὸ 


forme humane remanserit, οἱ putridis atque 
deciduis membris tantum redolerel fetorem, ut 
ἃ cadaveribus in sepulcris marcescentibus nihil 
differret. His cum nequitie illud stabulum excru- 
ciaretur, Hei misero, ait, et. deplorando, quibus pro 
his qua in Christianos patravi. poenis exerceor. Et 
heec effatus gravi cum cruciatu vitam abjecit. 

Constantio Chloro, propter vultus viriditatem 
sic cognominato, vita functo ad Constantinum fi- 
lium, quem ex Helena susceperat in una Ὠδοῖθ 
urbe, imperium devolutum est. Similiter exstincto 
Severo Licinnius Constantii gener intruditur. 
Postquam vero Constantinus sacro lavacro ablutus 
preter exspectationem ἃ gravi illo morbo, quo 
plane confectus erat, incolumis evasit, statim 
Helena mater omnesque illius affines consanguinei 
familiaresque sacro fonte initiantur. Tandem cum 
res nefarie gestas et tyrannidem, quam in cives 
Maxentius Rome exercebat, per legatos ἃ senatu 
Romano 7 missos accepisset, copias in eum duxit, 
quibus signum crucis illi de colo ostensum preire 
jussit; quo Maxentium in fugam vertit, Ipse au- 
tem Romam contendit, ubi ab omnibus mulieribus, 
infantibus et universa Romanorum multitudine 
ingenti letitia summoque plausu et approbatione 
excipitur. 

Post Maxentium Constantinus Magnus οἱ primus 
inter alios imperatores Christianam religionem 
perfectissime exosculatus, imperium administravit 
annos triginta duos. Hio pielatem coluit, rectaque 
fidei dogmata modis omnibus constabilivit. Anno 
ejus imperii vicesimo quinto Nicee synodus 
trecentorum octodecim sanctorum Patrum contra 
stultissimum Arium celebrata est. Mater ejus anno 
etatis octuagesimo vita excessit, tumulataque east - 
ab ipso in tem plo Sanctorum Apostolorum..Verum - 
Constantino Nicomedie fato functo matis anno- 
rum sexaginta quinque, tres filii illius imperio po- 
liti sunt, Orientis quidem Constantius, Occidentis 
Constantinus et Constans, qui fratre Constantino 
obtruncato solus imperium rexit annos sexdecim. 
Tandem et ipse & populo neci datus est. 

Constantinum Magnum excipit Constantius filius 
imperatque annos undecim. Is post obitum patris 
Ariane sententie adhaerens divinum Alexandrum 


D compellebat ut cum Ario communicaret, quo ab- 


nuente Deumque cum lacrymis deprecante, miser- 
rimus ille leto malo emortuus eat. 


38 Post Constantium Julianus imperium tenuit 
annos duos. Cesaris dignitate functus est annos 
quatuor menses sex. Is cum adversus Christianos 
pestem ac perniciem machinaretur, in Perside 
ponas divine justitie graves justasque persolvit 
etatis annorum triginta. 

Exstincto Juliano Jovinianus imperium obtinet 
menses octo. Hio cum ab exercitu ad imperii insi- 
gnia accipiendum cogeretur, se eorum, tanquam. 


250 JOELIS 260 


qui ἃ Juliano essent contaminati, Imperio non 
posse peesse respondit. Quare omnes una voce, 
ut ferlur, acclamarunt, Nos Christiani sumus. Sic 
imperium accepit. Verum hic pius atque admiran- 
dus post imperii sui menses octo, cum 8 Perside 
rediret, rebus terrenis excessit, Ecclesiam et uni- 
versam multitudinem ingenti luctu afficiens. 


Post Jovinianum Valentinianus imperium rexit 
annos duodecim. Is Valentem fratrem, posiquam 
renuntiatus esset imperator, triginta diebus elapsis 
ex Peonía accitum collegam imperii fecit. Valens 
haereticis addictus episcopos sacerdotes et diaco- 
nos, omnem denique plebem acerbe vexatam ex. 
gilio znultabat, plurima impia illa quidem atrocissi- 
maque contra Dei Ecclesiam aggressus. Tandem 
cum Gothis armis dimicans afflictus ac stralus 
cum nonnullis fugiens in tugurium se recipit , ibi 
una cum suis et tugurio flammis ab hostibus ab- 
sumptus est, cum impio rem publicam adminis!ras- 
get annos quatuordecim. Valentinianus Magnus e 
Gallia rediens diem obiit extremum : imperii 89 
heredes Gratianum fllium, qui Augusti insignia 
ceperat Homeque commorabatur,et Valentinianum 
puerulum adhuc instituit. Valentinianus deserto- 
rum vi coactus imperii sedem sibi arripuit, et 
absente fratre purpura convestitur. 


Gratianus Magnum Theodosium generum suum 
ex Hispania advocatum imperatorem creat, able- 
gatque ad Orientis gubernationem , Scythas 
Thraciam devastantes debellaturum. Postea vero 
Maximi cujusdam insidiis ab Andragathio trucida- 
tur et a Theodosio in regia sepulcra defertur. 


Post Gratianum imperium rexit Theodosius Ma- 
gnus annos septemdecim. Gregorio cognomento 
Theologo sedem Cpolitanam decrevit invito ac re- 
nuenti, tanquam qui pro religione multos exan. 
llasset labores urbemque ab hereseon lue liberas- 
set. Verum Gregorius ubi nonnullos /Egyptios sibi 
eo nomine invidia percitos succensuisse rescivit, 
oratione quam Syntacteriam vocavit conscripta, 
ab episcopatus onere sese abdicavit. Loco illius 
ab impoeralore et synodo Nectarius evectus est. 
Tum secunda synodus 150 sanctorum Patrum ad- 
voraus Macedonium episcopum Cpolitanum, Spi- 
ritus sancti oppugnatorem, Cpoli celebrata est. 
Sub eodem pretiosum Precursoris caput Cpolim 
advchitur. Interea Valentinianus in occiduiB par- 
tibus ipse sibi laqueo vitam intercipit, qua vero 
de causa adhuc incompertum est. Porro Theodo- 
sius Orientis 40 imperium sibi traditum Arcadio 
administrandum committit, Honorium dignitate, 
qua ipse pollebat, auctum ad Occidentis imperium 
quam ocius ablegat ; eumque cum ad se venisset 
letis ulnis complexum dulci osculo cepit, atque Oc- 
cidentalis imperii administrationem concessit. Ipse 


A στρατόπεδον εἰρηχέναι - μὴ δύνασθαι βασιλεύειν αὖ- 
τῶν ὡς ᾿ὐπό Ἰουλιανοῦ μολυνθέντων. Τότε. πάντας 
μιᾷ φωνῇ ἀποχριθῆναι λέγεται, ὅτι Ἠμεῖς Χριστνας 
vol ἐσμεν, xal οὕτω τὴν βασιλείαν ἐδέξατο, ᾿Αλλ 
οὗτος ὁ εὐσεδὴς xal θαυμάσιος μετὰ wj μῆνας τῆς 
αὐτοῦ βασιλείας ἐν τῷ ὑποστρέφειν ἀπὸ τῆς Περσί- 
δος ἐτελεύτησε, μέγα πένθος χαταλείψας τῇ. Ἐκ- 
χλησίᾳ xal λαοῖς ἅτασιν- 

Μετὰ δὲ Ἰοδινιανὸν ἐῤδασίλευσεν Οὐαλεντινιανὸς 
ἔτη ιβ’, ὅς, μετὰ λ᾽ ἡμέρας τῆς αὐτοῦ ἀναγορεύσεως 
τὸν ἑαυτοῦ ἀδελφὸν Οὐάλεντα ἐκ Παιονίας μεταπεμ- 
ψάμενος, κοινωνὸν τῆς βασιλείας προσελάδετο, ὃς 
τοὸς αἱρετιχοὺς συγχροτῶν οὐ διέλιπεν ἐπισχόπους 
Xal πρεσδυτέοους xal διακόνους xal λαοὺς ἐξοοίζων 
καὶ πλεῖσυχ ἀθέμιτα χαὶ ὡμότατα χατὰ τῆς τοῦ 

Β Θεοῦ Ἐχκχλησίας μηχάνώμενος. Ὕστερον δὲ τοῖς 
Γότθοις πόλεμον συμθαλὼν xal χατὰ *2íxo€ ἥττη- 
θεὶς φεύγει σὺν ὁλίγοις εἰς οἴκημα, ἐν tp τοῦτον χκατ- 
ἔχκαυσαν οἱ πολέμιοι σὺν τοῖς συνοῦσιν αὐτῷ xal 
αὐτῷ οἰκήματι, βισιλεύσαντα ἀνοσίως ἔτη ιδ᾽. 
Οὐαλεντινιανὸς δὲ ὁ Μέγας Ex τῶν μερῶν τῆς Γαλ- 
λίας ἐλθὼν ἐτελειώθη, χληρονόμους τῆς ἑαυτοῦ βχ- 
σιλείας χαταλιπὼν Γρατιανὸν τόν υἱὸν αὐτοῦ, Αὔ- 
ουστον ὄντα xai ἐν Ρώμῃ διατρίδοντα, χαὶ 
Οὐαχλεντιν:ανὸν νέον χομιδῇ τυγχάνοντα, bv ἡ ἀνάγκη 
τῶν ἐπιχειρούντων τὸν τόπον τῆς βασιλείας ὑφαρπό- 
ζειν παρεσχεύασε xal ἀπόντος τοῦ ἀδελφοῦ τά- 


πορφύραν ἀναδήσασθαι. 


Ὁ δὲ γε Γρατιανὸς τὸν μέγαν Θεοδόσιον ἐξ Ἰ- 
σπάνίας ἀγαγὼν προεχειρίσατο εἰς βασιλέα, qapÓzóv 
C αὐτοῦ ὅντα, πρὸς τὸ πολεμεῖν τοῖς Σχύθαις τὴν 
Θρᾷχην ληϊζομένοις, Ὁ δὲ Γρατιανὸς xat! ἐπιδου- 
λὴν Μαξίμου τινὸς δι᾽ ᾿Ανδραγαθίου ἀνῃρέθη, καὶ 
ὑπὸ Θεοδοσίου εἰς τοὺς βασιλικοὺς τάφους μετ- 
ετέθη. 

Μετὰ δὲ Τρατιανὸν ἐδασίλευσε Θεοδόσιος ὁ Μέ- 
γᾶς ἔτη iL, ὃς τῷ Θεολόγῳ Γρηγορίῳ τὴν ἕπισχο- 
πὴν ἐκύρωσε Κωνσταντινουπόλεως xal μὴ θελήσαντι, 
βιασάμενος, ὡς πολλὰ χαμόντι xal τῆς πλάνης τῶν 
αἱρέσεων τὴν πόλιν ἐλευθερώσαντι. Ὀλίγους δὲ τῶν 
Αἰγυπτίων μαθὼν ὁ θεῖος Γρηγόριος τῷ λόδῳ τούτῳ 
φθονήσαντας, τὸν Συνταχτήοιον συνθεὶς τῆς ἐπισχο- 
πιχῆς διοιχήσεως ὑπεχώρησεν. "Avv! αὐτοῦ δέ Νεχτά- 
ριον προχειρίζεται ὅ τε βασιλεὺς καὶ dj σύνοδος, ὅτε 
καὶ ἡ δευτέρα σύνοδος γέγονεν ἐν Κωνσταντινουπόλει 

Ὦ τῶν ρν’ ἁγίων Πατέρων χατὰ Μίαχεδονίου τοῦ 
πνευματομχου, ἐπισχόπου γεγονότος Κωνσταντινεῦς 
πόλευς, "Exi δὲ Θεοδοσίου xai dj τιμία κεφαλὴ τοῦ 
Προδρόμου ἐν Κωνσταντινουπόλε: διεκομίσθη. 'Ev δὲ 
τῷ μεταξὺ Οὐχλεντινιανὸς ἐν τοῖς τῆς Δύσειυς μὲ- 
pest βρόχῳ χρησάμενος τὸ τέλος εὖρε τοῦ βίου, δι᾽ 
Jv αἰτίαν μέχρι τοῦ παρόντος οὐχ ἴσμεν. 'O δέ γε 
θεοδύσιος ἐν μὲν τῇ ᾿Ανατολῇ τὸν ᾿Αοχάδιον προσ- 
ἐταξε τὴν παραδοθεῖσαν αὐτῷ βασιλείαν φυλάττειν, 
᾿Ονώριον δὲ τῇ αὐτοῦ τιμήσας ἀξίᾳ ἐπὶ τὴν τῖς 
Δύσεως βασιλείαν ἐλθεῖν ταχέως προσέτοξεν, ᾿Ελ- 
θόντα δὲ αὐτὸν περιεπτύξατο xal ἐφίλητε, χαὶ τὰ 
τῆς βασιλείας σχῆπτρα τῆς Δύσεως παρχαδεδωχὼς 


201 


CHRONOGRAPHIA 


262 


αὐτῷ αὐτὸς εἷς τὸν βελτίονα μετέστη βίον, Ent. ιζ΄ A vero in beatorum οοἴθτῃ translatus est, per septem- 


ἐνιαυτοὺς τὴν βασιλείαν εὐτυχῶς διοικήσας. 

Μετὰ δὲ Θεοδόσιον ἐδασίλευσεν ᾿Αρχάδιος ὁ υἱὸς 
αὐτοῦ ἔτη xf, ὃς τὸν κίονα τοῦ Ξηρολάφου στήσας 
ἐν αὐτῷ καθίδρυσε τὸν ἑχυτοῦ ἀνδριάντα, καὶ πόλιν 
ἐν τῇ Θθρέκῃ κτίσας ἐπωνόμασεν ᾿Αρκαδιούπολιν, 
ὅτε xoi, Νεχταρίου τελευτήσαντος γχοινὴῃξ ψήφῳ 
᾿Αρκάδιος ἐκ τῆς ᾿Αντιοχέων πόλεως ᾿Ιωάννὴν τὸν 
Χρυσόστομον μεταστειλάμενος χειροτονηθῆναι map" 
ἐσχεύασεν ἐπίσχοπον Κωνσταντινουπόλεως. 

Μετὰ δὲ ᾿Αρκάδιον ἐδασίλευσε Θεοδόσιος υἱὸς 
αὐτοῦ, ὁ xal Καλλιγράφος, ἔτη λβ᾽, ὅς τὸν ἐν τοῖς 
Χαλχοπρατείοις ναὸν ἔχτισε τῆς Θεοτόχου, πρότερον 
ὄντα συναγωγὴν ᾿Ιουδαίων. Ἐφ᾽ οὗ καὶ οἱ ἐν ᾿Εφέσῳ 
ἑπτὰ παΐδες οἱ χοιμηθέντες ἐπὶ Δεγίου ἀνέστησαν 
μετὰ ἔτη «f. Ὅς πέμψας εἰσήγαγε τὸ λείψανον τοῦ 
Χρυσοστόμου, xal ἀπέθετο ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ τῶν 
᾿Αγίων ᾿Αποστόλων, ὅτε xal dj τρίτη γέγονε σύν- 
οἵος τῶν σ' Πατέρων ἐν ᾿Εφέσῳ κατὰ Νεστορίου. Ὁ 
δὲ βασιλεὺς Θεοδόσιος μετά τινα χρόνον ἐξῆλθεν 
ἱιππασόμενος, καὶ συμπεσόντος αὐτοῦ τοῦ ἵππου 
πληγεὶς εἰσῆλθεν ἐν φορείῳ, καὶ χαλέσας τὴν ἀδελφὴν 
αὐτοῦ Πουλχερίαν εἶπεν αὐτῇ περὶ Μαρχιανοῦ τοῦ μετ’ 
αὐτὸν βασιλεύσαντος. Τοῦτο γάρ μοι, φησὶν, ἀπεχάλυ - 
ψεν Ἰωάννης ὁ Θεολόγος ἐν ᾿Εφέσῳ ὄντι" xal μετὰ 
B' ἡμέρας ἐτελεύτησεν. 


Μετὰ δὲ Θεοδόσιον ἐδασίλευσε Μαρχιανὸς ἔτη ς", 
xxi μῆνας ε΄, στεφθεὶς ὑπὸ ᾿Ανατολίου πατριάρχου" 
τοῦ γὰρ Θεοδοσίου τελευτήσαντος, xol μήπω τινὶ 
τούτου γνωσθέντος, μεταστειλαμένῃ τοῦτον ἡ Βουλ- 
χερία στρατιώτην ὄντα γέροντα, ἐν σωφροσύνῃ καὶ 
σεμνότητι βίου διχπρέποντα, φησὶ πρὸς αὐτόν, 
ἀπ πειδὴ ὁ βασιλεὺς ἐτελεύτησεν, ἐγὼ δέ σε ἐξε, 
λεξάμην ἐκ πάσης τῆς συγχλήτου ὡς ἐἔνάρετον- 
δός μοι λόγον ὅτι φυλάττεις μου τὴν παρθενίαν 
ἄσυλον, ἥν τῷ Θεῷ ἀνεθέμην, xal ἀναγορεύω σε 
εἰς βασιλέχ, Τοῦ δὲ συνθεμένου ταῦτα μεθ᾽ ὅρκοὐ 
προσχαλεῖται τὸν πατριάρχην χαὶ τὴν σύγκλητον. 
χαὶ ἀνχγορεύει αὐτὸν βασιλέα. 'Ey' οὔ xai d$ τε- 
τάρτη γέγονε σύνοδος ἐν Χαλχηδόνι τῶν X Πατέ- 
ρων κατὰ Εὐτυχοῦς καὶ Λιοσχούρου. 'O δὲ βασιλεὺς 
Μαρκιανὸς, στεφθεὶς... τοὺς πόδας, καὶ ἀῤῥωστήσας, 
ἐπὶ μῆνας πέντε ἐτελεύτησε. 


C 


decim annos felicissime imperio administrato, 
Post Theodosium imperium tenuit Arcadius 
filius &nnos viginti duos. Columnam Xerolaphi 
diclam erexit, in eaque propriam statuam colloca- 
vit. Urbem in Thracia a se conditam Arcadiopolim 
denominavit, Nectario vita functo, cunctis euffra- 
giis Arcadius Antiochia Joannem Chrysostomum 
accersitum episcopum Cpolitenum eligi fecit. 


Post Arcadium imperio prefuit 'I'heodosius filius, 
qui οἱ Calligraphus dictus fuit, annos triginta 
duos. Deipare templum, quod prius Judeorum 
synagoga fuerat, in Chalcoprateis exedificavit. 
Sub eo septem pueri, qui Ephesi obdormierant, 
post annos 302 exeitati sunt. Eo procurante reli- 
quia Chrysostomi, Cpolim advehuntur, reponun- 
turque in sanctuario Sanctorum Apostolorum. Et 
tertia synodus ducentorum Patrum Ephesi contra 
Nestorium celebratur. Non multo post Theodo- 
sius equitandi studio urbem egressus et inter 
agitandum equo e(fusus plagam accepit, lecticaque 
in urhem illatus, advocata sorore Pulcheria, cum 
ea de Marciano, qui postea regnavit, sermonem 
A1 confert: Hoc enim, ait, mihi Ephesi commoranti 
Joannes Theologus manifestavit. Et post biduum 
efflavit animam. 

Post Theodosium imperium administravit Mar- 
cianus annos sex et menses quinque. Coronam im- 
perii ab Anatolio patriarcha accepit ; nam mortuo 
Theodosio, cum adhuc nemini innotesceret, Pul- 
cheria Marciano milite sene, temperantia ao 
gravitate insigni,  aeccito ita effatur: Quando 
imperator de vita discessit, teque ex omnit senatorum 
numero virtulibus omnibus praeditum imperatorem 
elegerim, fidem velim astringas tuam, te nunquam 
virginitatem meam, quam sacrosanctam Deo oblatam 
spopondi, violaturum. δὲ primo promiseris, te 
reipublice imperatorem proponam. Annuento eo 
et jurejurando dicta firmante, imperatrix patria- 
cha avecersilo senatuque convocato Marcianum im- 
peratorem renuntiat. Sub eo quarta synodus sex- 
centorum triginta Patrum apud Chalcedonem 
adversus Eutychem et Dioscurum celebrata est 


Sie Marcianus coronam imperii consecutus... atque ex egritudine in morbum conjectus post 


menáeg quinque diem suum obiit. 

Μετὰ δὲ Μαρκχιανὸ» ἐῤασίλευστε Λέων ὁ Μέγας 5 
λεγόμενος Μάκελ ἔτη ιη΄, διὰ τὴν ἀρετὴν αὐτοῦ καὶ 
ὀρθοδοξίαν προδληθεὶς παρὰ Ασπαρος xal ᾿Αοδα- 
Θουρίου, οὖς αὐτὸς ὕστερον ἀνεῖλεν ὡς ᾿Λϑειανοὺς 
xai μήτε ὀρθὴν πίστιν ἔχοντας πρὸς αὐτὸν xal καχῶς 
τὰ πράγματα διοικεῖν βηυλομένους. ράψας δὲ ἐπι- 
στολὴν πρὸς ᾿Ανθέμιον βασιλέα 'Ρώμης καὶ τοῦτο 
ἔθετο, ὅτι ᾿Εγὼ ἐφόνευσα λσπαρα καὶ ᾿Αρδαθού- 
prov, ἵνα μηδεὶς ἐναντιῶταί pot, Μάχελ γὰ» λέ- 
ἄγεται Ῥωμαϊστὶ ὁ σφαγεύς. 'Eo' o5 χαὶ ὁ μέγας 
ἐμπρησμὸς γέγονεν ἀπὸ τοῦ νεωρίου μέχρι τοῦ 
«Αγίου θωμᾷ. Καὶ τῆς θεοτόχου ἡ ἐσθὴς, εὑρεθεῖσα 
ἐν Ἱεροσολύμοις παρά τινι εὐλαδεστάτῃ γυναιχὶ 


Post Marcianum frena imperii moderatus est 
Leo Magnus cognomento Macel annos octodecim. 
ob virtutem rectamque ac incorruptam de flde 
opinionem ab Aspare ot Ardaburio creatus, quos 
ipse postea tanquam Arianos et in semet perfidos 
facinorososque rerum publicarum administratores 
de medio sustulit. Leo datisad Anthemium Roma- 
num imperatorem litteris inter alia illud quoque 
subjunxit: Ego Asparem et Ardaburium mactiandos 
curuvi, ne quis mihi posthac adversetlur. Macel vero 
Romana lingua occcisorem 44$ significat. Ea tem- 
pestate incendium magnum a Noorio ad Sanctum 
Thomamsevissime grassatumest.VestisqueDoeipara 


263 


JOELIS 


264 


penes piissimam virginem Hebream summa vene- A 'E6paib. xai παρθένῳ ἱερῶς φυλαττομένη, xal ἐν 


ratione adservata cum innotuissel, Cpolim devecta 
apud Blachernas reposita est. Ibi imperator tem- 
plum Dei Matri sacrum exstruxit, et in arca ex 
auro argentoque facta conservavit. Vestis ox 
facile putrescenti lana et staminibus forma colore- 
que similibus contexta, neque corrumpi neque 
dissolvi δὲ hec tempora potuit, incorrupte 
ilius ao eviterne virginitatis argumentum. Leo 
vero imperator viscerum morbo confectus occubuit. 

Leoni successit Leo junior ex Zenone et Ariadna 
nepos. Rexit imperium annum unum. 


Ἑωνσταντινουπόλει διαχομισθεῖσα",. ἐν Βλαχέρναις 
ἀπετέθη" ἔνθα ὁ βασιλεὺς νχὸν χοδόμησε τῆς. Θεο- 
μήτορος, xal σορὸν ἐκ χρυσοῦ xal ἀργύρου 
σχευάσας χατέθετο ταύτην, ἥτις ἐξ ἐρίων εὐφθάρ- 
τῶν ἐξυφασμένη xal στημόνων ὁμοιοειδῶν καὶ ὃμο- 
χρόων ἀδιάφθαρτός ἐστι xal ἀδιάλυτος μέχρι τοῦ 
νῦν, τῆς ᾿Αειπαρθένου τὸ θαῦμα σαφῶς χηρύττουσα. 
Ὁ δέ γε βασιλεὺς Λέων δυσεντεριάσας ἀπέθανε, 


Μετὰ δὲ Λέοντα ἐδασίλευσε Λέων ὁ μιχρὸς ὃ ἔχ- 
ὕονος αὐτοῦ, ὁ ἀπὸ Ζήνωνος xal ᾿Αριάδνης, ἔτος ἕν. 


Post Leonem Zeno Isaurus ejus pater imperium B Μετὰ δὲ Λέοντα τὸν μιχρὸν ἐδασίλευσε Ζήνων ὁ 


administravit annos undecim, viscerumque morbo 
vitam amisit. Ipso sui imperii primordio ab insi- 
diis Berine aocrus et Leonis Magni uxoris, tanquam 
qui ea adversante imperium obtineret, sibi cavens 
in patriam aufugit. Berina Baeiliscum fretrem 
imperatorem creavit. Post hec Zeno Cpolim re- 
versus Basiliscum, qui in eoclesiam una cum uxore 
et liberis confugerat, captum exsilio multat et in 
oppidum Cappadocie relegat, ubi tum inclusi 
foribus obseratis e vita cessarunt. Sub eo Marty- 
rius Antiochenus presul propter Zenonis in rectam 
fidem 43 perversitatem episcopatu sese abdicat, 
statimque Petrus Chapheus tyrannice se in sedem 
illam intrusit. Martyrius olei unctionis consecra- 


tionem solemni ritu in conspectu populi peragi,et ( τῷ θρόνῳ 


in unaquaque precatione Dei Matris mentionem fleri, 
necnon in quolibet conventu symbolum fidei re- 
citari, quod prius nonnisi magna Parasceve semel 
anno dicebatur,primus instituit.Item Barnabe apo- 
Btoli corpus, in cujus pectore Matthei Evangelium 
propria Barnabe manu exaratum erat, sub arbore 
ceraso inventum est. Hac occasione Cyprii a propria 
metropoli Antiochia se exemerunt. Evangelium a 
Zenone in templo sancti Stephani in palatio collo- 
catum singulis annis magna feria Quinta legitur. 
Εὐχγ 
ἐνιαυτὸν τῇ ἁγίᾳ μεγάλῃ Πέἔμπτῃ. 

Post Zenonem in imperium suffectus est Ana- 
gtasius Dicorus e ailentiariis, Acephalprum secto 
et ipse addictus. Regnavit annos tredecim. Is per 
quietem vidit terribilem virum, qui codicem socri- 
plum manu ferebat, dixitque ipsl: En propter 
tuam fidem perversam deleo de uila tua annos qua- 
tuordecim. Multis porro tonitruis fulgoribusque 
cum quateretur palatium, solus imperator relictus, 
hinc atque inde pererrans, gubsidium Bibi in tanto 
malo parans, tandem oum in cubiculum Oatum 
diclum se contulisset, divine justitie ponas dedit, 
ita ut exanimis confestim corruerit. Nonnulli tra. 
dunt primo sepulture die elapso vocem intonuisse : 
Müeremini mei, eL portas reserate. At illis qui 
sepulture curam gerebant dicentibus : Alius nunc 
erator rerum. potitur, respondft: Nihil mihi 


im 
ἡ in monasterium abducite εἰ 44 habitu 


cura est : 


Ἴσαυρος xai πατὴρ αὐτοῦ ἔτη ια΄, xal ἀπέθανε Buc- 
ἐντεριάσας. "Oc, ἅμα τῷ βασιλεῦσαι ἐπιδουλευθεὶς 
παρὰ Βηρίνης τῆς πενθερᾶς αὐτοῦ, γυναιχὸς ΔΑἔον. 
τος τοῦ Μεγάλου, ὡς παρὰ γνώμην αὐτῆς βασιλεύ- 
σας, προσέφυγε τῇ ἰδίᾳ πατρίδι. Ἢ δὲ Βηρῖνα ἔστεψε 
Βασιλίσχον τὸν ἀδελφὸν αὐτῆς. Μετὰ δὲ ταῦτα Ζήνων 
ὑποστρέψας ἐν Κωνσταντινουπόλει, καὶ τοῦτον χει- 
ρωσάμενος, τῇ ἐχχλησίᾳ προσφυγόντα ἅμα γυναικὶ 
xxi τέχνοις ἐξώρισεν ἐν τῷ φρουρίῳ Καππαδοχίας, 
ἐν ᾧ βληθέντες ἐν πύργῳ τῆς θύρας ἀναφραγείσης 
ἐτελεύτησαν. ᾿Εφ᾽ οὔ xai Μαρτύριος ὁ ᾿Αντιοχείας 
διὰ τὴν τοῦ Ζήνωνος περὶ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν 
διαστροφὴν ἀποταξάμενος τῇ ἐπίσχοπῇ ἀνεχώρησεν» 
οὗ ἀναχωρήσαντος Ἠέτρος ὁ Κναφεὺς τυραννικῶς 
ἐπεπήδησεν: ὅσεις Μαρτύριος πρῶτος 
ἐπενόησε τὸ μύρον ἐν τῇ ἐχχλησίᾳ ἐπὶ παντὸς τοῦ 
λαοῦ ἀγιάζεσθαι, καὶ ἐν ἐχάστῃ εὐχῇ τὴν θεοτόχον 
ἀνομάζεσθαι, xai ἐν πάσῃ συνάξει τὸ σύμθολον τῆς 
πίστεως λέγεσθαι, πρότερον μὴ λεγόμενον εἰ μὴ 
ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐν τῇ μεγάλῃ Παρασχευῇ. Καὶ 
Βαρνάδα τοῦ ἀποστόλου τὸ λείψανον εὑρέθη ὑπὸ 
δένδρον χερασίαν, ἔχον ἐπὶ στήθους τὸ χατὰ Ματ- 
θαῖον Εὐαγγέλιον ἰδιόγραφον τοῦ Βαρνάδα, Ἐξ ἧς 
προφάσεως παραγεγόνασι Κύπριοι τοῦ μὴ τελεῖν 
ὑπὸ ᾿Αντιόχειαν τὴν κατ᾽ αὐτοὺς μητρόπολιν. Ὅπερ 


γέλιον ἀποτεθὲν παρὰ Ζένωνος ἐν τῷ παλατίῳ εἰς τὸν vaàv τοῦ ᾿Αγίου Στεφάνου ἀναγινώσχεται κατ᾽ 


Μετὰ δὲ Ζήνωνα ἐδασίλευσεν ᾿Αναστάσιος ὃ Δί- 
χορος ἀπὸ σελεντίων͵ τῶν ᾿Αχεφάλων xai αὐτὸς ὦν, 
ἔτη ιγ΄ ὃς εἶδε κάθ’ ὕπνους φούδερόν τινα τῇ χειρὶ 
κατέχοντα χώδιχα γεγραμμένον καὶ λέγοντα αὐτῷ. 
Ἰδοὺ διὰ τὴν ἀπιστίαν σου ἀπαλείφω τῆς σῆς 
ζωῆς ἔτη ιδ᾽, Καὶ βροντῶν καὶ ἀστραπῶν παρὰ τὸ 
παλάτιον γενομένων, χαὶ τοῦ βασιλέως μονωτάτου 
χαταλειφθέντος xal ἀπὸ τόπου εἰς τόπον φεύ 
ἐν ἑνὶ τῶν κοιτωνίσχων (Ὥατον δὲ ἐλέγετο) κατῇλα» 
θεν αὐτὸν ἣ ὀργὴ, ὥστε αἴφνίδιον εὑρεθῆναι νεκρόν. 
Φασὶ δὲ μετὰ τὸ ταφῆναι μεθ᾿ ἡμέρας βοᾷν" Ἐλε- 
ἡσατὲ με, xai ἀνοίξατε, Τῶν μνημοναρίων δὲ 
εἰπόντων, "Allog βασιλεύει, εἰπεῖν, Οὐδὲν μοι 
μέλει: εἰς μοναστήριην ἀπαγάγετέ με, xal ποι- 
ἦσατε μοναχόν. Οἱ δὲ εἴασαν αὐτόν. Μετ᾿ οὐ πολὺ 
δὲ τοῦ μνήματος ἀνοιγέντος εὑρέθη φαγὼν τοὺς 
βραχίονας αὑτοῦ xal τὰ χαλήγια, ἅπερ ἐπεδέδυτο. 


monachi induite. Custodes vola neglexerunt. Non multo post cum sepulcrum aperivetur, inventus est 


lacertos suos et caligas, quas gestabat, devorasse. 


205 


Μετὰ δὲ Αναστάσιον ἐδασίλευσεν 
Opj3; ὁ μέγας ἐν βασιλεῦσιν ἔτη θ᾽, ἄριστος Ev. πο- 
λέμοις χαὶ ζηλωτὴς τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, ἐφ’ οὗ 
xal τὰ xatà τὸν ἅγιον ᾿Αρέθαν xal τοὺς ἐν Νεγρᾷ 
τῷ πόλει ἐπράχθη, xal τὰ χατὰ τῶν Ὁμηριιῶν δι’ 
᾿Ελεσδαᾶ τοῦ βασιλέως τῶν Λἰθιόπων. Τελευτήσας 
δὲ ὁ βασιλεὺς Ἰουστῖνος χατέλιπε βασιλέα Ἰουστι- 
νἱανὸν ἀνεψιὸν αὐτοῦ. 

Μετὰ δὲ Ἰουστῖνον ἐδασίλευσεν Ἰουστινιανὸς ἄνε- 
Ψιὸς αὐτοῦ ἔτη λθ΄, ὅς ἐποίησε τὰς Νεαρὰς διατά- 
Esto, 'Ανεχαίνισε δὲ χαὶ τὴν τοῦ Θεοῦ Μεγάλην ix 
χλυησίαν εἷς κάλλος xai μέγεθος ὑπὲρ τὸ πρότερον» 
παραδοὺς καὶ τροπάριον ἐν αὐτῇ ψάλλεσθα!" Ὁ 
μονογενὴς Υἱὸς xai Λόγος τοῦ Θεοῦ. Kal dj 'Yma- 
παντὴ ἔλαθεν ἀργὴν ἑορτάζεσθαι, μὴ συναριθμου- 


μένη πρότερον ταῖς Δεσποτιχαῖς ἑορταῖς, Γέγονε δὲ Β 


xal ἡ πέμπτη σύνοδος τῶν ρξε΄ ἁγίων Πατέρων 
κατὰ Ὠριγένους xal τῶν τὰ ἐκείνου ἀσεδῆ δόγματα 
διαδεξαμένων Διδύμου καὶ Εὐαγρίου xal τῶν παρ᾽ 
αὐτῶν ἐχτεθέντων χεφαλαίων. Εἷς δὲ τὰ τέλη αὐτοῦ 
ὁ βασιλεὺς κινήσας τὸ περὶ φθαρτοῦ χαὶ ἀφθάρτου 
δόγμα ἀλλότριος τῆς εὐσεδείας ἐτελεύτησε, προύαλ- 
λόμενος ἸΙουστῖνον ἀνεψιὸν σὐτοῦ εἰς βασιλέα, χου- 
ροπαλάτην τότε ὄντα. 

Μετὰ δὲ ᾿Ιουστινιανὸν ἑθασίλευσεν ᾿Ιουστῖνος ὁ 
ἀνεψιὸς αὐτοῦ ἔτη tw, μεγαλοδωρότατός τε ὧν καὶ 
φιλοχτίστης. Ἔχτισε παλάτιον ἔξω τῆς πόλεως καὶ 
λιμένα ἐν τῇ πόλει. Καὶ τὸ μὲν ἑχάλεσε Σοφιανὰς, 
τὴν δὲ Σοφίαν εἰς ὄνομα τῆς ἑχυτοῦ γυναιχός. 
Ἔχτισε δὲ καὶ τὴν ἐν τῷ ὄρφανοτρορείῳ ἐχχλησίαν 
τῶν ἁγίων ἀποστόλων [ΠΙέτρου xai Παύλου. Εἶτα 
νόσῳ ληφθεὶς xal μέλλων τελευτᾷν, τόν τε πατρι- 
ἄρχην χαὶ τὴν σύγχλητον πᾶσαν προσχαλεσάμενος, 
Τιδέριον εἰς βασιλέα προεδάλετο. 

Μετὰ δὲ ᾿Ιουστῖνον ἐδασίλευσε Τιδέριος ὁ Θρὰξ 
ἔτη δ΄, ὅς, τὴν ἰδίαν γυναῖκχ ᾿Αναστασίαν Gvao- 
ρεύσας, Σοφίαν τὴν τοῦ ᾿Ιουστίνου γυναῖκα ἐΐς τὸ 
ἐν τῷ Ἰουλιανοῦ λιμένι παλάτιον χελεύσας ἀπα- 
χθῆναι, χουδιχουλαρίους καὶ ἑτέρους τινὰ, εἶναι εἷς 
ὑπουργίαν αὐτῆς ἔδωχεν: ἤν χαὶ ἐτίμα ἴσα μητρὶ, 
ποιῶν πᾶσαν θεραπείαν αὐτῆς. Μέλλων δὲ τελευτᾷν 
Μαυρίκιον τὸν ἐπὶ θυγατρὶ αὐτοῦ γαμδρὸν βασιλέα 
ἀνηγόρευσεν, 

Μετὰ δὲ Τιδέριον ἑδασίλευσε Μαυρίκιος ᾿Αρμὲ- 
vtoc xx! γαμύρὸς αὐτοῦ ἔτη x. Οὗτος γαμδρὸν 
ἔσχεν ὀνόματι Φιλιππιχὸν, ὅς ἔχτισε μονὴν ἐν Χρυ- 
σοπόλει ἐπ᾽ ὀνόματι αὐτοῦ. Ὁ ὃὲ Μαυρίκιος, τὴν 
τοῦ Φωχᾶ τυραννίδα μαθὼν xal τὴν τοῦ λαοῦ ima- 
νάστασιν φεύγων, μεσούσης νυχτὸς τὴν βασιλιχὴν 
ἐσθῆτα ἀποδυσάμενος xal ἰδιωτιχὴν ἐνδυσάμενος, 
εἰσῆλθεν εἷς δοόμωνα σὺν τῇ γυνχαιχὶ αὐτοῦ xal 
τοῖς τέχνοις, xal μετὰ κινδύν)υ εἰς τὸν ἅγιον Αὐ- 


τόνομον διασωθεὶς χυὶ πρός τι φρούριον δχυρὸν 
σπεύδων καταφυγεῖν οὐχ ἴσχυσεν αἴφνης γὰρ ἐπι- 
τίθενται αὐτῷ σφοδρότατοι πόνοι καὶ ἀρθροίτιδες 
ποδαλγίας καὶ χειραλγίας, ὥστε χεῖσθαι αὐτὸν 
ἀμεταχίνητον. Ὁ δὲ Φωχᾶς, ὑπὸ τοῦ λαοῦ δεχθεὶς, 
εἰσῆλθεν εἷς τὰ βασίλειχ. 

Μετὰ οὖν Μαυρίχιον ἱδασίλευσ: Φωχᾶς ὁ Καπ- 
PATROL. GB. CXXXIX. 


CHRONOGRAPHIA. 


'Iooevivo; 6 A — Anastasio 


C 


D 


266 


Inorluo imperium tenuit Justinus 
Thrax, magnus imperator, annos novem, vir bel- 
licosissimus recteque fidei propugnator. Sub eo, 
qua in sanctum Aretham in Negra urbe gesta 
sunt, et contra Homeritas per Elesbaam .JEthio- 
pum regem, acciderunt. Justinus morti proxi- 
mus Justinianum sororis filium imperatorem 
pronuntiat. 

Post Justinum Justinianus sororis filius impe- 
rium obtinet annos triginta novem. Novellas con- 
stitutiones composuit. Dei Magnam ecclesiam 
renovavit, pulchritudine et magnitudine, qua 
antea erat, spectabiliorem, in qua et troparium 
canendum tradidit, cujus principium : Unigenitas 
Filius et Verbum Dei, Hypapante cum prius inter 
Dominicas solemnitates non commemoraretur, 
celebrari cepta est. Cogitur quinta synodus 105 
sanctorum Patrum adversus Origenem ejusque 
impiorum dogmatum sectatores Didymum οἱ 
Evagrium et capita ab eis exposita. Circa vito 
exitum quistione de corruptibili et incorruptibili 
mota perduellis pietatis recteque fldei exspiravit, 
cum prius Justinum sororis fllium curopalatem 
imperatorem nominasset. 

48 Post Justinianum imperavit Justinus ex 50" 
rore illius natus annos tredecim, imperatorum 
muniflcentissimus et fabricarum studiosissimus 
apparator. Extra urbem palatium et portum in 
urbe exstruxit: illi ab uxoris nomine Sophianis, 
huic Sophie nomen dedit. .Edificavit preterea in 
orphanotrophio ecclesiam sanctorum apostolorum 
Petri et Pauli. Tandem mala valetudine eger et 
morti propinquus, patriarcha et senatu universo 
accito, Tiberium imperatorem creat. 

Post Justinum regnat Tiberius Thrax annos 
quatuor. Hic uxorem Anastasiam Augustam pro- 
ponit, Sophiam Justini conjugem in palatium in 
portu Juliani situm ablegat, cubiculariis et pleris- 
que aliis constitutis, qui illi e servitio essent. Eam 
semper quasi matrem veneratus, nulli illius fo- 
vende studio pepercit ; cum occubiturus esset, 
Mauricium generum imperatorem proponit. 


Post Tiberium Mauricius Armenius et Tiberii 
gener imperio preest annos viginti. Hujus gener 
Philippicus monasterium a suo nomine apud Chry- 
sopolim condidit. Verum Mauricius. Phocice ty- 
rannidis certior factus, populi rebellionem evitans 
media nocte vestem imperatoriam exuit, popula- 
rem induit, sicque in celocem una cum uxore 
et liberis ingressus non sine discrimine in Sancti 
Autonomi templo saluti suz; consulit,et cum in mu. 
nitum oppidum 46 confugere studeret, non potuit : 
subito namque vehementissimi dolorescorripuere, 
podagreque ac chiragre cruciatibus oppressus est 
adeo ut immotus procumberet. Phocas a populo 
exceptus in regiam appellit. 


Post Mauricium Phocas Cappadox et tyrannus 
9 


2061 


JOELIS. 


. . e. . . . , , * ^^ $, - 
imperium invasit, annos octo. Priscus ejus A παδόκης καὶ τύραννος ἔτη x. Ὁ δὲ γαμδρὸς αὐτοῦ 


gener, clades injustas et scelerosa illius faci- 
nora non sustinens, Heraclio, qui tunc Africanis 
exercitibus praeerat, scribit ut adversus tyrannum 
copias ducat. Heraclius dicto audiit, venit, com- 
missoque prelio pestem illam reipublice superat; 
capli manus ac pedes summitatesque humerorum 
abscinduntur. Pudenda item ac caput amputatur ; 
conto praefixum caput circumlatum est; trunci 
quod reliquum fuit in foro Bovis concrematum. 


Phoce successit Heraclius per annos triginta, 
a Sergio in ede SanctiStephani in palatiounacum 
Eudocia Augusta sponsacoronatus ; nuptiarumque 
coronis imperatores simul etsponsi declarati sunt. 


Πρίσχος, μὴ φέρων δρᾷν τοὺς ἀδίχους φόνους xai 
τὰ ὑπ᾽ αὐτοῦ γινόμενα δεινὰ, γράφει Ἡρακλείῳ 
στρατηγῷ ὄντι τότε lv ᾿Αφριχῇ, ὅπως ἀνέλθῃ μετὰ 
στόλου κατὰ τοῦ τυράννου" οὗ ἀνελθόντος xai πὸ- 
λέμου χροτηθέντος ἡττᾶται Φωχᾶς ὁ ἀλιτήριος, καὶ 
κατασχεθεὶς καὶ τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας χαὶ τοὺς 
ὦμους ἀκρωτηριασθεὶς xai τὰ αἰδοῖα ἔχτιρηθεῖς wal 
χοντῷ ἀναρτηθεῖς, εἶτα χαὶ τὴν χιφαλὴν ἀποτμη- 
θεὶς, τὸ λοιπὸν αὐτοῦ σῶμα ἐν τῇ τοῦ Βοὸς λεγομένῃ 
ἀγορᾷ πυρὶ παρεδόθη. 

Μετὰ δὲ Φωχᾶν ἑδασίλευσεν Ἡ ρχλειος ἔτη λ΄, ὃν 
Σέργιος ἔστεψεν ἐν τῷ ναῷ τοῦ ᾿Αγίου Στεφάνον iv 
τῷ παλατίῳ. ᾿Εστέφθη δὲ ἅμα αὐτῷ 4 μεμνηστευ- 
μένη αὐτῷ Εὐδοχία Αὐγούστα τοῖς στεξφάνοις τοῦ 


Ea tempestate Chosroes Persa Hierosolymis ex- p γάμον, ὁμοῦ αὐτοχράτορες καὶ νυμφίοι ἀναδειχρέν- 


pugnatis veneranda illa loca succendit, multitudi- 
nem innumeram captivam cum patriarcha Zacha- 
ria et lignis pretiosis in Persidem adduxit. Sed 
Chosroe post nonnullos annos mactato captivi illi 
in libertatem vindicati et viviferacruxproprio loco 
restituta est. Imperator tandem ab 43 Athanasio 
Jacobitarum patriarcha et Sergio Syro Cpolitano 
deceptus in Monotheletarum higresim  dcvolvitur. 
landem aqua intercute miseris erumnis affectus 
morte panas atroces dedit. 


Post Heraclium Constantinus filius imperium 
gerit unum annum. Veneno a Martina noverca 
Lollitur. 

Post Constantinum  Heraclonas cum Martina 
maire per menses quatuor in imperio successit. 
Eum senatus naso mutilatum, et Martinamresecta 
lingua, regno ejecit extorresque egit. 

Post Heraclonam in Constantem filium Con. 
stantini Heraclii nepotem imperium devolutum est, 
quod gessit annos viginti septem. Hic Martinum 
sanctissimum Romanum pontificem Roma igno- 
miniose Cpolim advectum, quod ejus sententiam, 
qua unam in Christo voluntatem asserebat, ar. 
gueret, solum vertere Chersonem jussit, et  Ma- 
ximi confessoris linguam manumque dexteram 
ademit, et multos alios recte sentientium flagellis, 
proscriplione exsilioque non aliam ob causam 
multavit. Deinceps Cpoli egressus, quod ma- 
gno in odio apud BHyzanlinos esset, Syracusas 
Sicilie migravit. Ibi ab Andrea nescio quo, dum 
in balneo lavatur, cad» graviter capiti inílicto 
necatur. 

Post Constantem Constantinus tilius imperium 
2cssitannosseptemdecim.Germanum patriarcham, 
prius ejus patresublato, eviravit. Dictus 48 est Po- 
sonatus, quod imberbis ad ulciscendam necem 
patris inSiciliam profectus promissa barba redierit. 
Duos fratres, tanquam eos qui a populo imperato- 
res eo abnuente proclamarentur, naso mutilavit, 
et filium Justinianum corona condecoravit, ut si- 
mul cum co iimnperaret. Anno decimo tertio ejus 


πες, Ἐφ᾽ οὗ xai Χοσρόης ὃ Πέοσης ἐπόρθησε và 
Ἱεροσόλυμα, xal τοὺς σεδασμίους τόπους ἐνέπρησε, 
xil πλῖθος λαῶν ἡχμαλώτευσε σὺν τῷ πατριάρχῃ 
Ζαχαρίᾳ xal τοῖς τιμίοις ξύλοις, καὶ εἷς Περσίδα 
ἀνήγαγε. Τοῦ δὲ Χοσρόου μετὰ χρόνους ἀνχιρεθέν- 
τος, πάλιν dj αἰχμαλωσία ἀνεχλήέθη xal ὁ ζωοποιὸς 
σταυρὸς τοῖς ἰδίοις τόποις ἀποχατέστη. Οὗτος οὖν 
ὕστερον ὑπ᾽ ᾿Αθανασίου πατριάρχου τῶν ᾿Ιαχωδιτῶν 
xai Σεργίου Κωνσταντινουπόλεως τοῦ Σύρου ἀπα- 
τηθεὶς el; τὴν τῶν Μονοθελη τῶν αἵρεσιν ἐξεχυλίσθη, 
xxi δὴ νόσῳ ὑδεριχῇ περιπεσὼν xai δεινῶς τιμω- 
ρυ θεὶς τέϑνηχεν. 

Μετὰ δὲ Ἤράχλειον ἑδασίλευτε Κωνσταντῖνος 6 
υἱὸς αὐτοῦ ἔτος α΄, ὃς φαρμάχῳ ὑπὸ τῆς ἰδίας τλη.- 
προιᾶς Μαρτίνης ἀναιρεῖται" 

Μετὰ δὲ Κωυσταντῖνον ἐδασίλευτεν "Ig ax).ovz; &ua 
Μορτίνῃ μητρὶ αὐτοῦ μῆνας δ᾽, ὃν d σύγκλητος 
ἀπώσατο ῥινοχοπήσασα αὐτὸν τὴν τε Μαοτῖναν 
Ἡλωσσοτομήσασα xa! ἀμφοτέρους ἐξορίσασα. 

Μετὰ ot ᾿Ηραχλωνᾶν ἑδασίλευσε Κώνστας υἱὸς Κων- 
σταντίνου, ἔχγονος δὲ "Ηραχλείου, ἔτη xL, ὃς, Mao- 
εἶνον τὸν ἀγιώτατον πάππαν “Ρώμης ἀγαγὼν ἀτίμως 
ἐν Κωντταντινουπόλε: διὰ τὸ ἐλέγχεσθαι ὑπ᾽ αὐτοῦ 
τὸ μονοθέλητον αὐτοῦ δόγμα, ἔξωρισεν tv Χερσῶνι, καὶ 
Μαξίμου τοῦ ὁμολογητοῦ τὴν γλῶτταν χαὶ τὴν δεξιὰν 
ἀπέτεμε χεῖρα, καὶ πολλοὺς ἑτέρους τῶν ὀρθοδόξων 
αἰκίαις xai δημεύσεσι xai ἑξορίαις κατεδίχασε διὰ 
τὴν αὐτὴν αἰτίαν. Εἶτα͵ χαταλιπὼν τὴν Κωνσταν- 
τινούπολιν διὰ τὸ μισηθῆναι ὑπὸ τῶν Ἡυζαντίων 
σφοδρῶς, μετέστη ἦν Συραχούσαις τῆς Σιχελίας, ἔνθα 
ἐν βαλανείῳ σμηχόμενος μετὰ κάδου παρὰ ᾿Ανδρέου 
τινὸς κατὰ χορυφῆς λαδὼν ἑτεθνήχει. 


Μετὰ ὃὲ Κώνσταν ἐδασίλευσε Κωνσταντῖνος υἱὸς 
αὐτοῦ ἔτη ιζ΄, ὅς xal Γερμανὸν τὸν γενόμενον πᾶ- 
τριάρχην εὐνούχισεν, ἀνελὼν τὸν αὐτοῦ πατέρα. 
"Exin δὲ Πυγωνάτος διὰ τὸ ἀγένειον ἀπελθεῖν εἷς 
Σιχελίαν ἐπὶ τὴν τοῦ πατρὸς ἐχδίχησιν xal imavsÀ- 
θεῖν μετὰ πώγωνος. Τοὺς δὲ δύο ἀδελφοὺς αὐτοῦ 
Ἡράκλειον xal Τιδέριον ἐῤῥινοτόμησεν ὡς ὑπὸ τοῦ 
λαοῦ ἀναγορευομένους, αὐτοῦ τοῦτο μὴ θέλοντος. 
Ἔστεψε δὲ Ἰουστινιανὸν υἱὸν αὐτοῦ συμθασιλεύειν 


269 


CHRONOGRAPHIA, 


210 


αὑτῷ. Ἐν δὲ τῷ ty ἔτει τῆς αὐτοῦ βασιλείας aóv- A imperii generalis synodusapud Cpolim 170 Patrum 


οδου οἰκουμενικὴν ἐν ζωνσταντινουπόλει συνήθροισε 
τῶν ρο΄ ἁγίων Πατέρων χατὰ Θεοδώρου τῆς Φαράν 
ἑπισχόπου, Ὁνωοίου Ῥώμης καὶ Κύρου '᾽Αλεξαν- 
δρείας, Σεργίου τε xal Πύῤῥου xai []αὔλου καὶ Πέ- 
*poo Ἀωνσταντινουπύλεως γεγονότων ἑἱπισχόπων 
καὶ x20' ἑτέρων λεγόντων ἕν θέλημα xai μίαν ἕνέο- 
γεῖαν κατά τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, χαὶ ἀνα- 
θεματίσασα ἐξεφώνησε δύο θελήματα φυσιχὰ, ἤγουν 
θελήσεις, χαὶ δύο φυσιχὰς ἐνεργείας ἐπὶ τοῦ ἑνὸς 
Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἐπιδείχνυσθαι. Ὁ δὲ Βασιλεὺς, 
δυσεντερίᾳ ληφθεὶς, ἀπεδίω, 

Μετὰ δὲ Κωνσταντῖνον ἑδατίλευσεν ᾿ἸΙουστινιανὸς 
υἱὸς αὐτοῦ ἔτη v, ὃς τὸν Ἰουστινιανοῦ λεγόμενον 
τρίχλινον tv τῷ παλατίῳ ἔχτισεν. Ὕστερον δὲ, ὑπὸ 
Λεοντίου ῥινοτμηθεὶς, ἐξωρίσθη ἕν Χερσῶνι. 


Μετὰ δὲ Ἰουστινιανὸς ἐδασίλευσε Λεόντιος ἔτη γ΄, 
ὃς τὸν πατρίκιον ᾿Ιωΐννην μετά 'Ρωμαϊκοῦ στόλου 
XxvX τῶν ᾿Αγαρηνῶν ἐχπέμπει ἐν ᾿Αφριχῇ" ὃς, τοὺς 
ἐχθροὺς τροπωσάμενος χαὶ τὴν ᾿ἀφριχὴν ἔλευθε- 
ρώσας, εἰς βασιλέα ἑπορεύετο. ᾿Αλλ’ ὁ στρατὸς, ὑπὸ 
τῶν ἰδίων ἀρχόντων εἰς βουλὴν πονηρὰν ἐχτραπεὶς, 
χαὶ τὸν πατρίκιον Ἰωάννην φονεύσας, χαὶ τὸν βα- 
σιλέχ ἀναθεματίσας, ᾿Δψίμαρον δρουγγάριον τῶν 
Κιδυδῥαιωτῶν βασιλέα ἀνηγόρευσαν, Τιδέριον αὐτὸν 
μετονομάταντες, ὅς, διὰ τῆς τῶν Βλαχερνῶν πόρτης, 
προδοσίας γενομένης, ἐν τῇ πόλει εἰσελθὼν, xal τὸν 
Λεόντιον χειρωσάμενος wat ῥινοχοπήσας ἐν τῇ μονῇ 
τῶν Δαλμάτων περ!'ώρισεν, 


Μιτὰ δὲ Λεόντιον ἐδασίλευσεν ᾿Αψίμαρος ὁ καὶ 
Τιδέριος ἔτη ζ, 'O δὲ Ἱουστινιανὸς ὁ παρά Λεον- 
τίου" ῥινοχοπηθεὶς, ἐκ Χερσῶνος λάθρα τινάς üva- 
λχδόμενος, ἀπέπλευσεν ἐπὶ τὸ στόμιον τοῦ Ἴστρου, 
xa! διασωθεὶς ἀπέστειλε πρὸς Τέούελον τὸν Βούλ- 
γαρον δοῦναί οἱ συμμαχίαν τοῦ χρατῆσαι τῆς προ- 
τονικῆς βασιλείας. Ὃ δὲ οὐ μόνον συμμαχίαν, ἀλλά 
καὶ ἑχυτὸν ἐπιδέδωχε, σὺν αὐτῷ ἐπὶ τὴν βασιλεύου. 
σαν παραγενόμενος. ΕἾἰσῆλθεν οὖν ᾿[οὐστινιανὸς σὺν 
ὀλίγοις ὁμοφύλοις διὰ τοῦ ἀγωγοῦ προδοσίᾳ τινῶν 
ἐκ τῆς πόλεως, xal ἐξῆλθεν εἰς τὴν ἀγίαν Ανναν 
τὴν λεγομένην δι᾽ αὐτὸν δευτέραν, καὶ χατεσχήνω- 
σεν ἐν τοῖς παλχτίοις τῶν Βλαχερνῶν' ὅπερ μαθὼν 
ὁ ᾿Αψίμαρος εἷς ᾿Απολλωνιάδα φεύγει, λαδὼν μεθ᾽ 
ἑχυτοῦ πολλὰ χρήματα. Ὁ οὖν Ἰουστινιανὸς, τόν τε 
Λεόντιον xai ᾿Αψίμαρον τὸν μὲν τῆς βασιλείας, τὸν 
δὲ τῆς φυλαχῆς ἐξαγαγὼν, καὶ ἀμφοτέρους τοῖς ποσὶν 
αὐτοῦ ὑποθεὶς, ὃν τῷ Ἱπποδρομίῳ χεφαλιχῶς αὐτοὺς 
ἐτιμωρήσατο. 


Μετὰ δὲ ᾿ΑΨψίμαρον ἐδασίλευτε πάλιν Ἰουστινια- 
νὸς ἔτη ζ΄, δῶρα πολλὰ τῷ Τέρδελι δοὺς καὶ χώραν 
“Ῥωμαϊκὴν τὴν λεγομένην νῦ, Ζαγόρια. 'HozxAttov 
δὲ ἀδελφὸν αὐτοῦ καὶ τοὺς συνασπιζομένους αὐτῷ 
ἀνεσχολόπισεν. Καλλίνιχον δὲ τὸν πατριάρχην co- 
φλώσας ἐν Ῥώμή ἐξώρισεν: ἀνθ᾽’ o5 προεύάλετο 
Kopiazóv τὸν dv τῇ víst ᾿Αμάστριδος ὄντα, ὡς 
προαγορεύταντα αὐτῷ τὴν τῆς βασιλείας ἀποχατά- 


congregata est adversus Theodorum Phnaranum 
episcopum, Honorium Romanum, Cyrum Alexan- 
drinum, Sergium, Pyrrhum, Paulum et Petrum 
Cpolitanos, aliosque, qui unam in Christo volunta- 
tem atque operationem affirmabant, quos anathe- 
mate feriit, duasque naturales voluntates et duas 
naturales operationes in uno Christo Deo nostro 
esse demonstrarique publicavit. Imperator visce- 
rum morbo correptus animam exhalavit. 


Post Constantinum imperium adininistravit 
Justinianus annum unum. Triclinium quod dicitur 
Justiniani in palatio condidit. Tandem a Leontio 


B pricisis naribus Chersonem solum vertere co- 


gitur. 

Post Justinianum Leontius imperio praefuit 
aunos tres. Joannem patricium cum Romanorum 
classe adversus Agarenos in Africam mittit, qui 
hostibus fusis Africaque in libertatem vindicata 
redux sese domum recipiebat. Sed exercitus, malo 
primatum consilio in animum solutum acliberum 
versus 49 Joannem patricium obtruncat, impera- 
torem anathemate ferit, Apsimarumque Cibyr- 
re&otarum drungarium, quem Tiberium imultato 
nomine dici voluit, imperatorem declarat. Tibe- 
rius per portam quao apud Blachernas est, prodi- 
tores nactus, urbem ingreesus Lcontium captum 
et naribus mutilatum in Dalmatarum monasterio 
ablegat. 

Post Leontium  Apsimarus, Tiberius dictus, 
imperium occupat annos septem. Porro Justinianus 
opera Philippici naribus truncatus Chersone clan- 
culum, nonnullis secum devectis, ad faucesIstr; 
navigat.Cum pervenissel ad Terbelum Bulgarorum 


"ducem, rogatum mittit ut sibi ad paternum avitum- 


que imperium recuperandum auxilia suppeditaret. 
Terbelus non auxilia modo, sed suam ipse operam 
prostat, ad principem urbium usque progressus. 
Justinianus itaque paucis amicis consilio suo cre- 
dito,cum iisdem per aquazductum, nonnullorum 
civium proditione,furtim aditum in urbem sibi pa- 
rat, nec longius a Sancta Anna, cui secunde pro- 
pter ipsum nomen fuit, aliit,sedemque in edibus 
Blachernensibus collocavit. Eo cognito Apsimarus 


D Apolloniadem cum magna vi pecuniarum aufugit. 


Verum Justinianus Leontium et Apsimarum, hunc 
imperio pulsum, illum carceribus extractum, pedi- 
bus conculcatos inter ludos Circenses pena capitis 
multavit. 

Post Apsimarum rursus Justinianus imperium 
administrat annos septem.Terbelo refcrensgratiam 
munera misit ingentia, eumque Romana illa re- 
gione δ quam nunc Zagoriam vocant donavit. 
Heraclium Apsimari fratrem,et omnes qui cum eo 
consenserant, suspendio affecit. Callinicum patri- 
archam oculis privatum Romam in exsilium egit, 
et loco illius Cyriacum in insula Amastri degen- 


271 


JOELIS. 


212 


tem, quod imperii recuperationem pr:wdixisset, A στασιν. Χερσωνίταις δὲ μνησικαχῶν ἀπὸ τῆς ἔξο- 


patriarcham Cpolitanum creavit. Adversus Cher- 
sonitas, eorum in se dicteria ac contumelias, cum 
imperio dejectus apud illos viveret, aniino volvens, 
classem, cui patricium Maurum profecit, instrui 
pararique jussit. Chersonit:e Justiniani freno ex- 
cusso Philippicum ibi Apsimari jussu exsulantem, 
Nicephori filium, cito et cursim imperatorem pro- 
nuntiant. De eo Justinianus certior redditus magis 
ac magis furore excanduit, metuque exterritus Si- 
nopem usque procedit, ut res omnes accuratius 
rescisceret, Verum Philippico cum classiariis mili- 
tibus ad urbem citius delato, Justinianus a suis 
omnibus desertus ad Demetrium se contulit. lllum 
captum Philippicus confestim ignominioseque neci 
que illius filium obtruncat. 

Post JustinianumPhilippicus,qui Bardanes etiam 
dicebatur, imperavit annos duos. lllum Georgius 
patricius, cognomento Boraphus, et Theodorus 
patricius Myxa cum armatorum militum manu re- 
pente ex Thracia icruentes arreptum statim exca- 
cant, οἱ die sequenti convocata multitudine in 
Magna ecclesia Artemium protasecretem impera- 
torem denuntiant. 

Post Philippicum imperium tenuit Artemius, 
Anastasius etiam dictus, annos 81 duos. Sub eo 
Germanus ex metropoli Cyzici in Cpolitanam se- 
dem translatus est. Classis, quam ipse contra Aga- 
renos expedicrat,seditione facta imperium Artemio 
abrogant, ducem suum interflciunt, sicque in do- 
minam urbium gressus dirigunt.Cum Atramyttum 
p?rvenissent, Theodosium publicorum vectigalium 
exactorem, virum impium rusticumque, abreptum 
imperatorem creant. Hic cum in Thracias oras 
trajecisset,seditiosam civitatem per Blachernarum 
portam ingreditur. Arlemius Niceam fugiens et 
securitate promissa habitum monachi induit ; quem 
Theodosius Thessalonic» exsulare jussit. Caeterum 
Leo Isaurus Orientalium dux pro Artemio propu- 
gnans Theodosio obedire noluit. 


Post Artemium Theodosius Atranyttenus impe- 
rium regit annos duos. Sub eo Leo Isaurus a Mal- 
sava Saracenorum principe sceduclus, et ab omni- 
bus imperator salutatus, ingenti copiarum vi Chry- 
sopolim occupat. Caeterum Theodosius imperium 
cessit Lconi, a quo cum se in posterum tuto vitam 
agere posse promissum accepisset, clericorum se 
albo una cum filio ascripsit. Eumdem et chryso- 
graphum fuisse,et episcopuni Ephesinum creatum 
ab eodem, historia proditum est. 

Post Theodosium imperium invasit Leo Isaurus, 
qui et Cono, annos viginli quinque. Hic multis 
damnis malisque Christianos affecit,ut veneranda- 
rum $92 imaginum cultum abolercet, filium suum 
Constantinum imperatorem proposuit. Verum haoc 
flagitiosissima exsecrandaque reipublico postis 
viscerum morbo correptus | iznominiose vitam 
ahjecit. 


ρίας στόλον ἐξώπλισε xav! αὐτῶν, καὶ ἀπίστειλε τῷ 
πατρικίῳ Μαύρῳ τοῦτον ἐγχειρισάμενος, ΟἹ δὲ τὸν 
μὲν ἸΙουστινιανὸν καθύδρισαν, τὸν δὲ ἐχεῖσε ἐξόρι» 
στον ὄντα ὑπὸ ᾿Αψιμάρου Φιλιππιχὸν, υἱὸν Nixá- 
φόρου πατριχίου, βασιλέχ θᾶττον ἀνν γόρευσαν, 
Ὅπερ γνοὺς ὁ τύραννος Ἰουστινιανὸς, χαὶ ἐπὶ πλεῖον 
θυμωθεὶς καὶ φοδηθεὶς ἀνῆλθε μέχρι Σινώπης ἀχρι- 
Oie:spov περὶ τούτου μαθησόμενος. Τοῦ ὃὲ Φιλιπ- 
πικοῦ σὺν στόλῳ καταλαδόντος, ᾿Ιουστιν:ανὸς πρὸς 
τὸν Δημήτριον ἀπέδρα, χαταλειφθεὶς ὑπὸ πάντων" 
ὃν αὐτίχα Φιλιππιχὸς χειρωσάμενος ἀνεῖλεν αἰσχρῶς, 


xa! τὴν χεφραλὴν αὐτοῦ τοῖς Σχύθα:ς ἐξέπεμψεν. 


'Avaipet δὲ xal Τιδέριον τὸν υἱὸν αὐτοῦ. 
vadit, et caput ejus Scythis misit. Thiberium quo- 


Μετὰ δὲ ᾿Ιουστινιανὸν ἐδασίλευσε Φιλιππιχὸς ὁ 
χαὶ Βαρδάνης ἔτη β΄, ὃν Γεώργιος πατρίχιος, ᾧ ἐπί- 
xÀnv Βόραφος, xxl Θεόδωρος πατρίχιος ὁ Μύξης μετὰ 
ταξεωτῶν αἵφνης ἐκ τῆς Θρέχης ἐλθόντες χαὶ 
εἰσπηδήσαντες ἁρπάζουσι xal εὐθὺς τυφλοῦσι; 
xai τῇ ἐπαύριον συναχθέντος τοῦ λαοῦ ἐν τῇ 
Μεγάλῃ ἐχχλησίᾳ ἔστεψαν ᾿Αρτέμιον πρωτασηχρή- 
τὴν. 

Μετὰ δὲ Φιλιππιχὸν ἐδασίλευσεν ᾽Λρτέμιος ὁ 
καὶ ᾿Αναστάσιος ἔτη β΄, ἐφ᾽ οὗ xai 1᾿Ξομανὸς ix τῆς 
μητροπόλεως Κυζίχου μετετέθη εἰς Κωνσταντινού- 
πολιν πατριάρχης. Ὁ δὲ χατὰ τῶν ᾿Αγαρηνῶν παρ᾽ 
αὐτοῦ σταλεὶς στόλος στασιάσας χαὶ τὸν βασιλέα 
ἀνασχάψας καὶ τὸν οἰχεῖον ἄρχοντα ἀνελὼν ἀνίρ- 


( 25:9 κατὰ τῆς βασιλίδος πόλεως, ᾿Ελθόντες δὲ ἐν 


τῷ ᾿Ατραμύτῳ εὗρον ἐχεῖσε Θεοδόσιον ἐχλήπτορα 
τῶν δημοσίων ούρων, ἄνδρα δυπσεδὴ καὶ ἀπράγμονα, 
xai ἀνηγόρευσαν αὐτὸν βασιλέα: ὃς ἐπὶ τὰ Opqxipa 
περάσας μέρη ἐν ὄχλῳ βαρεῖ τὴν πόλιν χαταλαμθά- 
νει, xai διὰ τῆς τῶν Βλαχερνῶν πόρτης εἰσήει. Ὃ 
δὲ ᾿Δρτέμιος ἐν Νικαίᾳ φυγὼν, λόγον τε ἀπαθείας 
λαθὼν, τὸ μοναδικὸν περιεθάλετο σχῆμα ὃν Θεοδο- 
σιος ἐν Θεσσαλονίχῃ ἐξώρισεν. Λέων δὲ ὁ xal Ἴσαυ- 
ρος xxi τῶν ἀνατολικῶν στρατηγὸς ὑπερμαγῶν 
᾿Αρτεμίῳ οὐχ ὑπετάγη Θεοδοσίῳ. 

Μετὰ δὲ ᾿Λρτέμιον ἐδασίλευτε Θεοδόσιος ὃ 'Atpa- 
μυτηνὸς ἔτη β', ἐφ᾽ οὐ Λέων ὁ Ἴσαυρος ὑπὸ Μαλσάθα 
τοῦ τῶν Σαραχηνῶν ἀρχηγοῦ συγχρατηθεὶς xzi παρὰ 
πάντων εὐφημηθεὶς μετὰ πλείστου στοατοῦ κατα- 
λαμθάνει τὴν Χρυσόπολιν. Ὁ δὲ Θεοδόσιος, λόγον 
ἀπαθείας παρ᾽’ αὐτοῦ λαδὼν, παρεχώρησεν αὐτῷ 
τῆς βασιλείας, χληριχὸς σὺν υἱῷ γενόμενος, Τὸν 
αὐτὸν δέ φασιν οἱ ἱστοριχοὶ καὶ χρυσογράφον εἶναι, 
χαὶ γεγονέναι ἐπίσχοπον Ἐφέσου ὑπ᾽ αὐτοῦ. 


Μετὰ δὲ Θεοδόσιον ἔδχσίλευσε Λέων ὁ Ἵσαυρος ὁ 
xal Κόνων ἔτη χε, πολλὰ xaxà τοῖς Χριστιανοῖς 
ἐνδειξάμενος διὰ τὴν τῶν ἁγίων εἰκόνων καθαίρεσιν. 
στεψε δὲ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Κωνσταντῖνον. Καὶ νόσῳ 
δυσεντερίας ὁ παμμίαρος καὶ ἀλάστωρ περιπεσὼν τὴν 


ψυχὴν αἰσχρῶς ἀπέῤῥηξεν, 


273 


CHRONOGHRAPHIA. 


214 


Μετὰ δὲ ΔΑέοντα ἐῤδασίλευσε Κωνσταντῖνος υἱὸ A Leoni successit Constantinus filius in admini- 


αὐτοῦ ἔτη λδ', ἐν δεινοτάτου λέοντος ποιχιλωτάτη 
πάρδαλις, ix σπέρματος ὄφεως ἀσπὶς δεινὴ xai boi 
πετόμενος, ὁ ἐκ Δὰν ᾿Αντίχριστος, Οὗτος τὴν πα- 
τρῴαν βασιλείαν ἅμα xal δυσσέθδειαν διαδεξάμενος 
πλεῖον xal μᾶλλον ἐκ Θεοῦ xal τῆς Θεομήτορος xxi 
πάντων τῶν ἁγίων διίστατο. ᾿Αλλ’ αἰσχρῶς xai οὖ- 
τὸς τὴν ψυχὴν ἀποῤῥήξας θνήσχει ψυχῇ καὶ σώματι, 
βοῶν ὀδυνηρῶς xal λέγων Ζῶν πυρὶ παρεδόθην 
0ià τὴν Θεοτόχον Μαρίαν. ᾿Αλλ’ ἀπὸ τοῦ 
νῦν τιμάσθω χαὶ ἀνυμνείσθω ὡς Θεοτόκος ἀλη- 
θὲς οὖσα. 


Μετὰ δὲ Κωνσταντῖνον ἐδασίλευσεν ὁ ἐκ τῆς Χα- 
ζάρας υἱὸς αὐτοῦ Λέων ἔτη s'. Ἕστεψε δὲ xai τὸν 
υἱὸν αὐτοῦ Κωνσταντῖνον. 'O οὖν Λέων λιθομανὴς 
ὑπάρχων ἡράσθη τοῦ στέμματος Μαυριχίου, καὶ 
λαδὼν ἐφόρεσεν αὐτὸ xal προῆλθεν. Ὅθεν ἀπην- 
θραχώθη δεινῶς fj χεφαλὴ αὐτοῦ, xal σφοδροτάτῳ 
πυρετῷ συνεχόμενος ἐτελεύτησε, τῆς ἱεροσυλίας 
ἐπίχειρα κομισάμενος. 


Μετὰ δὲ Λέοντα ἐδασίλευσε Κωνσταντῖνος ὁ υἱὸς 
αὐτοῦ ἔτη tz, ἐφ᾽ οὗ τὸ τῆς εὐσεδείας δόγμα ἔλα- 
6s» ἀρχὴν παῤῥησιάζεσθαι xai ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ 
πλατύνεσθαι. Μετὰ δὲ τῆς μητρός αὐτοῦ Εἰρήνης 
ἰδασίλευσεν, ἥτις χαὶ τὸ ὑπὸ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς 
ἀρθὲν στέμμα πάλιν τῇ ἐχχλησίᾳ προσήνεγκεν 
ἐπικαλλωπίσασα διὰ μαργαριτῶν. ᾿Εἶφ᾽ ὧν χειροτο- 
γεῖται πατριάρχης Ταράσιος ὁ ἀπὸ ἀσηχρητῶν. 
Γέγονε δὲ xai ἡ ἑδδόμη σύνοδος τῶν τν᾿ ἁγίων α- 
τέρων συνελθόντων ἐν Νιχαίᾳ τὸ δεύτερον γατὰ τῆς 
πρώην ἀθέσμως συναθροισθείσης παρὰ Κωνσταντί- 
νου ἐφ᾽ ὕδρει xal καταστροφῇ τῶν ἁγίων εἰκόνων. 
᾿Αναθεματίσασχ, δὲ τοὺς ταύτης ἐξάρχους, τήν τε 
τῶν σεπτῶν εἰχόνων ἀρχαίαν παραδεδομένην τῇ 
᾿Εχχλησίᾳ τιμὴν ἀνανεώσασα, ὥρισε παραπλησίως 
ταῦτα τῷ σταυρῷ προσχυνεῖσθαι. Ὁ δὲ Κωνσταντῖ- 
νος κατὰ ᾿Αρέδων ἐξελθὼν xal ὕποστρέψας ἐν τῷ 
παλατίῳ χρατηθεὶς παρὰ τῶν μεγιστάνων τυ- 
φλοῦται βουλῇ τῆς αὐτοῦ μητρὸς Εἰρήνης, ἥτις 
μετὰ ταῦτα ἐχράτησε τῆς βασιλείας ἔτη ε΄. 

Μετὰ δὲ Εἰρήνην ἐδασίλευσε Νικηφόρος ὁ ἀπὸ 
γενικῶν ἔτη η᾽" ἔστεψε δὲ χαὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Σταυ- 
ῥάιον. 'Eo' οὔ ΤἘἸαρασίου τελευτήσαντος Νιχη- 
φόρος à. ἁγιώτατος χειροτονεῖται. 'O δὲ βασιλεὺς 
Νικηφόρος κατὸ Βουλγάρων ἐχστρατεύτας ὑπ᾽ αὖ- 
τῶν ἀναιρεῖται. 

Μετὰ δὲ Νιχηφόρον ἐδασίλευσε Σταυράκιος υἱὸς 
αὐτοῦ ἔτος a' xal μῆνας β᾽. 

Μετὰ δὲ Σταυράχιον ἐδασίλευσεν ὁ εὐσεδέστατος 
Μιχαὴλ καὶ γαμόρὸς αὐτοῦ, ᾧ Ῥαγγαδὲ ἦν d, προσ- 
ηγορία, ἕτος αἱ xxi μῆνας 0', στεφθεὶς ὑπὸ Nuxn- 
φόρου πατριάρχου. 

Μετὰ δὲ Μιχαὴλ ἐδασίλευσε Λέων ὁ ᾿Αρμένιος, ὁ 
xal παραδάτης γεγονὸς ὕστερον ἔτη ζ΄ χαὶ uvas ε΄, 
στεφθεὶς ὑπὸ Νιχηφόρου πατριάρχου, βεδαιώσας 
πρότερον ἐγγράφως περὶ τῆς ἑαυτοῦ ὀρθοδοξίας, ἣν 
ὕστερον ἀθετήσας xai χατὰ τῶν ἁγίων εἰχύνων λυτ- 


C 


stratione imperii per aunos triginta quatuor, ex 
horrendissimo leone versutissimus pardus, ex se- 
mine serpentis aspis dira et fulmineusserpens, ex 
Dano Antichristus. Hic paterni imperii atque im- 
pietatis heres, magis ac magis cultum divinum, Dei 
Matris gloriam sanctorumque omnium aversaba- 
tur. Sed hic quoque turpi leto animam profudit, 
cum corpore exstincto anima quoque «terno sup- 
plicio condemnata. Ideo vivus miserabiliter ejulans 
morensque conquerebatur : Vivus ignitraditus sum 
propter Deiparam Mariam. Sed ab hoc tempore in 
honore ac veneratione esto, cum vere Deipara sit. 

Constantinum secutus est in imperio Leo ex 
Chazara filius per annos quinque. Is filium Con- 
stantinumcoronavit. Verum cum gemmarum ardore 
nimio insaniret, ad coronam Mauricii studio in- 
flammato raptus est, ablataque ab ecclesia exor- 
natus in publicum prodiit. Hinc caput illius car- 
bunculorum vehementissimo morbo exarsit, ipse 
rabidissime heerentifebri jactatus vite finem posuit, 
sacrilegii penis persolutis. 

Leoni Constantinus filius successit, tenuitque 
imperium annos septemdecim. Sub eo vero pieta- 
tis dogmata radicibus actis propagari verbumque 
Dei laxius numerosiusque dilatari cepit. Cum 
matre Irene imperium administravit. $3 Ea coro- 
nam a marito sublatam unionibus exornatam rursus 
ecclesic restituit. Sub his Tarasius a secretis pa- 
triarclia eligitur, et septima trecentorum quinqua- 
ginta sanctorum Patrum apud Niceam secundum 
congregatorum synodus, adversus primam contra 
jus fasque a Constantino in contumeliam aboli- 
tionemque sacrarum imaginum coactam celebrata, 
illius auctores anathemate feriit, et venerandarum 


imaginum antiquo avitoque honore in Ecclesia re- 


stituto,easquemadmodum et crucem adorari decre- 
vit. Constantinus porro cum in Arabas exercitum 
duxisset, regressus in palatium, a primatibus con. 
silio matris [renes oculis privatur ; que post eum 
imperium tenuit annos quinque. 


Post Irenem imperavit Nicephorus ex genicis an- 
nos octo: is Stauracium filium coronavit. Ejus 
imperio Tarasio vita functo sanctissimus Nicepho- 
rus eligitur. Imperator a Bulgaris, adversus quos 


D auxerat exercitum, obtruncatur. 


Post Nicephorum Stauracius filius imperium 
rexit annum unum et menses duos. 

Stauracio successit piissimus Michael Nicephori 
gener, cognomento Rangabe. Imperavit annum 
unum inenses novem, a Nicephoro patriarcha co- 
ronatus. 

Michaelem secutus est Leo Armenius, qui postea 
perduellis fuit; imperavit annos septem menses 
quinque. Coronatur a Nicephoro patriarcha, ὃ 4 
cum prius scripto rectam de flde sententiam con- 
firmasset ; quam postmodum violavit, et adversus 


215 


JORLIS. 


210 


imagines vir contumacissimus rabide des&viens À τήσας ὁ παμδέδηλος τόν τε ἁγιώτατον Νιχηφόρον 


sanctissimum Nicephorum solum vertere jussit, οἱ 
plurimos alios vere pietatis adsertores innumeris 
malis afflixit. Sed divino tandem judicio pcenas, 
quas meruit, dedit; ipso enim Nativitatis nostri 
Servatoris die in templo discerptus in membra im- 
piam ac miseram animam exhalavit. 

Post hunc Michael Amorreus regnavitannos octo 
et menses novem. Filium Theophilum coronavit. 
Tandem urine difficultatibus renumque doloribus 
malus male periit. Illi in imperio successere Theo- 
philus filius cum matre Euphrosyna. 


Post Michaelem imperium administravit Theo- 
philus fllius, novus Baltasar, in res sacras inju- 
riosus ac facinorosus, moribus proflligatissimis, 
annos duodecim, menses tres. Dysenteria excessit. 
Mater ejus Euphrosyna sponte palatio cedens in 
monasterium proprium, quod Gastria cognomina- 
tum sese recepit ; ibi quieti operam dabat. Impe- 
rator Michaelem filium in Magna ecclesia imperalo- 
rem coronat. Verum, ut. dictum est, dysenterico 
morbo male ac miserabiliter exstincli,infelix cada- 
ver in templum Sanctorum Apostolorum delatum 
est. 

Post Theophilum imperavit Michael filius Metliy- 
stes, hoc est temulentus, dictus, cum matre Theo- 
dora annos quatuordecim, solus annos decem, 
cum 55$ Basilio annum unum menses quatuor. Hic 
paterni imperiiheres paterna eaque exsecranda 
haeresi de medio sublata, jam &suo principio piam 
rectamque fldem promulgat, sanctumque Metho- 
dium patriarcham designat. Is cum in Domino 
obdormisset, loco illius Ignatius Michaelis curopa- 
late filius sufficitur. Illum Bardas Cesar, cum ab 
eo ob scelus, in quod provolvebatur, reprehende- 
retur, vi ab ecclesia ejecit. Ejus in locum patriar- 
cham Photium substituit. Michael vero jussu Basi- 
lii occiditur. 

Basilius Macedo, cognomento Cephalas, cum Mi- 
chaele imperium rexit annum unum menses qua- 
tuor, solus annos novemdecim. Photio, quod ab eo 
propter Michaelis cedem reprehenderetur, pulso, 
sanctum Ignatium secundo patriarcham designat, 
Ignatiomortuorursussulficitur Photius. Tandem cum 
isset venatum, immanem cervam alicunde venien- 


tem persequebatur. Illa conversa imperatorem cor- ἢ 


nibus medium arreptum de equo projicit. Interim 
quidam occurrens ense, cingulo perrupto impera- 
torem periculo liberat. Verum ex illa cervo lacera- 
tione in zgritudinem incidens vitam finit, Leone 
et fratre Alexandro imperatoribus propositis. 


Leo imperavit annos viginti quinque et menses 
octo. Stephanus illius frater, clericorum syncello- 
rumque albo ascriptus, apud patriarcham Photium 
cducabatur et scientiis erudiebatur. Sed Photio 
nonnullas ob causas $6 solio ejecto imperator Ste- 
phanum fratrem patriarcham creat. Quo defuncto, 


ἐξώρισε xal πολλοὺς ἄλλους τῶν τῆς εὐσεδείας προ- 
μάχων μυρίοις δεινοῖς περιέθαλεν. Ὅν ἡ θεία δίκη 
μετῆλθε χατὰ τὴς ἑορτὴν τῶν Γενεθβλίων τοῦ Zw. 
τῆρος ἡμῶν ἔνδον τοῦ ναοῦ μεληδὸν χκαταχοπέντα, 
xai οὕτω τὴν ἀνόσιον αὐτοῦ xai ἀθλίαν ψυχὴν 
ἀποῤῥήξαντα. 

Μετὰ δὲ ταῦτα ἐδασίλευσε Μιχαὴλ ὁ ᾿Δμοῤῥαῖος 
ἔτη η καὶ μῆνας θ᾽" ἔστεψε δὲ καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ 
Θεόφιλον' ὃς ὅς ὕστερον ἐχ δυσουρίας καὶ τῆς τῶν 
νεφρῶν ἀλγηδόνος καχῶς ἀπηλλάγη τοῦ ζῇνε 
Ἔσχε 9& τὴν ἀρχὴν ἀντ᾽ αὐτοῦ Θεόφιλος ὁ υἱὸς 
αὐτοῦ μετὰ τῆς μητρὸς αὐτοῦ ὐφροσύνης. 

Μετὰ οὖν Μιχαὴλ ἐδασίλευσε Θεόφιλος ὁ υἱὸς 
αὐτοῦ, ὁ νἕέος Βαλτάσαρ, τῶν ἁγίων ὑδριστὴς καὶ 
γαθαιρέτης xai βέδηλος, ἔτη ιβ΄ καὶ μῆνας γ' xal 
ἀπέθανε δυσεντεριχῶς. Ἢ δὲ τούτου μήτηρ Εὐφρο- 
σύνη, ἱχουσίως χατελθοῦσα τοῦ παλατίου ἐν τῇ μονῇ 
αὐτῆς, ἢ ἐπώνυμον xà Γάστρια, ἡσύχαζεν. Αὐτὸς 
δὲ στέφει τὸν υἱὸν αὐτοῦ Μιχαὴλ ἐν τῇ Μεγαλῃ 
ἐχχλησίᾳ, οὔ δυσεντεριχῇ νόσῳ, ὡς εἴρηται, xa- 
χῶς χαὶ ἀθλίως τὴν ψυχὴν ἀποῤῥιήξαντος, dmtxo- 
μίσθη τὸ δύστηνον αὐτοῦ σῶμα εἰς τὸν ναὸν τῶν 
᾿Αγίων ᾿Αποστόλων. 


Μετὰ δὲ Θεόφιλον ἐδασίλευσε Μιχαὴλ ὁ υἱὸς αὖ- 
τοῦ, ὁ λεγόμενος Μεθυστὶς, σὺν τῇ μητρὶ αὐτοῦ 
θεοδώρᾳ ἔτη ιδ΄ μόνος δὲ ἔτη (c, σύν τῷ Βασιλείῳ 
δὲ ἔτος € καὶ μῆνας δ᾽ ὅς, τὴν πατπῴαν βασιλείαν 
διαδεξάμενος, τὴν θεοστυγῆ αὐτοῦ αἵρεσιν ἀποσει- 
σάμενος, τὴν ἔχπαλαι θεοφιλῆ καὶ ὀρθὴν πίστιν 
ἀνεχήρυξε καὶ τὸν ἐν ἁγίοις Μεθόδιον πατριάρχην 
προεδάλετο, Τούτου δὲ πρὸς Κύριον ἐχδη μήσαντος 
χειροτονεῖται ἀντ᾽ αὐτοῦ ᾿Ιγνάτιος υἱὸς Μιχαὴλ τοῦ 
χουροπαλάτου, ὃν ὁ Καῖσαρ άρδας, ὡς παρ’ αὐτοῦ 
ἐλεγχόμενος ἐπί τινι μύσει παρ’ αὐτοῦ πραττομένῳ, 
βίᾳ τῆς ἐκχλησίας ἐξέωσεν ἀντ᾽’ αὐτοῦ δὲ χειροτονεῖ 
πατριάρχην τὸν Φώτιον. Ὁ δὲ Μιχαὴλ ἀναιρεῖται 
βουλῇ Βασιλείου, 

Βασίλειος ὁ Μαχεδὼν, ὁ λεγόμενος Κεφαλᾶς, ἐδα- 
σίλευσε μετὰ Μιχαὴλ μὲν ἔτος α' xal μῆνας 8, μό- 
νος δὲ ἔτη ιθ΄, Οὗτος, Φώτιον τοῦ θρόνου ἐξώσας 
ὡς ἐλεγχθεὶς ὑπ᾽ αὐτοῦ διὰ τὸν τοῦ Μιχαὴλ φονῦν, 
προεχειρίσατο τὸν ἐν ἁγίοις ᾿Ιγνάτιον πατριάρχην 
τὸ δεύτερον. Τούτου δὲ τελευτήσαντος πάλιν Φώτιος 
προχειρίζεται. Τοῦτον τὸν βασιλέα ἐξελθόντα; πρὸς 
τὸ χυνηγῆσαι καὶ ἔλαφον παμμεγέθη ἀναφανιἶϑεν 
ποθεν χαταδιώχοντα, ἐπιστραφεῖσα ἦρε τοῦτον pati 
τοῦ χερατὸος αὐτῆς τοῦ ἵπποῦ ἐκ τῆς ζώνης" φθέϊες 
δέ τις xal σπάθῃ τὴν ζώνην ἐκκόψας ἐῤῥύσατο αὖ». 
τόν. ᾿Εν τοῦ τοιούτου οὖν τῆς kÀdoou σπαράγματος 
γνοσηλευθεὶς τελευτᾷ, Λέοντα χαταλιπὼν αὐτοχρά- 
τορα xal τὸν αὐτοῦ ἀδελφὸν ᾿Αλέξανδρον. 

'O δὲ Λέων ἐδασίλευσεν ἔτη xe xai μῆνας . 
Στέφανος δὲ αὐτοῦ ἀδελφὸς χληριχὸς ὧν καὶ 46γ- 
χελλος ἦν μετὰ Φωτίου πατριάοχου, ἀνατρεφόμε- 
νος παρ᾽ αὐτῷ καὶ παιδευόμενος. Τὸν οὖν Φώτιον διά 
τινας αἰτίας ὁ βασιλεὺς τοῦ θρόνου καταγαγὼν Στέ- 
φᾶνον τὸν ἑαυτοῦ ἀδελφὸν πατιιάργην προθδάλλεται, 


271 


CHRONOGRAPHIA. 


218 


Τούτου δὲ τῶν τῇδε μεταστάντος ἀντ᾽ αὐτοῦ χειρο» A in locum ejus sufficitur Antonius cognomento 


τὐνεῖται ᾿Αντώνιος ὁ ἐπιλεγόμενος Ἑαυλέας. Ἢ δὲ 
Αὐγοόστα Θεοφανὼ τελευτᾷ βασιλεύσασα ἔτη ιβ΄. 
ἀντ᾽ αὐτῆς δὲ στέφει ὁ βασιλεὺς Ζωὴν τὴν θυγατέρα 
Τζαούτζα, xal εὐλογεῖται μετ’ αὐτῆς. ᾿Αντωνίου δὲ 
τοῦ πατριάργου τελευτήσαγτος χειρατονεῖται Νικό- 
λχὸος πατριάρχης, μυστιχὸς χρηματίσας τοῦ βασι- 
λέως. O5 διὰ τὸ μὴ συνθέσθαι τῇ τοῦ βασιλέως 
πολυγαμίᾳ βίᾳ τοῦ θρόνου καταδιδασθέντος, χειρο- 
τονεῖται ἄντ᾽ αὐτοῦ πατριάρχης Εὐθύμιος σύγχελ- 
Aoc, ὅν φασιν ix. θείάς ἀποκαλύψεως τοῦτο δέξασθαι 
ὡς τοῦ βασιλέως βουλευομένου αἴρεσιν καὶ νόμου 
θείναι τοῦ μέγρ' τριῶν μὲν ἀνδρῶν, τεσσάρων δὲ 
γυναιχῶν τὸν γάμον γίνεσθαι, Στέφει οὖν ὁ βασι- 
λεὺς [Λέοντα] τὸν υἱὸν αὐτοῦ Κωνσταντῖνον. Κοι- 
λιακῷ δὲ νοσήματι πεῤιπεσὼν τελευτᾷ προχει- 
ρισάμενος ᾿Αλέξανδρον τὸν αὐτοῦ ἀδελφὸν πολλὰ 
δεηθεὶς αὐτοῦ φυλάττειν τὸν υἱὸν αὐτοῦ Κωνσταν- 
τῖνον. 

᾿Αλέξανδρος οὖν ἐθδασίλευσεν ἔτος α᾽ xai ἡμέρας 
x0' σὺν Κωνσταντίνῳ υἱῷ Λέοντος" ὃς, ῥομφαίᾳ 
θεηλάτῳ πληγεὶς, αἵματος πολλοῦ ἔχ τε τῶν ῥινῶν 
χαὶ τῶν αἰδοίων ἐχφερομένου, μετὰ δύο ἡμέρας 
χαχῶς ἐτελεύτησεν, ἐάσας τὴν βασιλείαν Κωνσταν- 
tiv υἱῷ Λέοντος, καὶ ἐπιτρόπους αὐτῷ κατα- 
λιπών». 

Κωνσταντῖνος δὲ ὁ πρῶτος Πορφυρογέννητος, τοῦ 
πατρὸς αὐτοῦ τελευτήσαντος Λέοντος, παῖς ἔτι τυγ- 
χάνων (ἔδδομον γὰρ ἦν αὐτῷ τῆς ἡλικίας ὅτος) ὑπὸ 
᾿Αλέξανδρον θεῖον αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ κχαταλέ- 
λειπτο, ὑπὸ ἐπιτρόπους τελῶν' ᾿Εδασίλευσεν οὖν 
σὺν τῇ μητρὶ αὐτοῦ Ζωῇ τῷ Καρδωνοψίνᾳ ἔτη ζ΄, 


ἄμα δὲ Ῥωμχνῷ πενθερῷ αὑτοῦ, ὥν ἐν ὑποταγῇ, 


ἔτη χε᾿, μονοχράτωρ ἔτη μ΄, ὡς εἶναι τὰ πάντα τῆς 
βατιλείας αὐτοῦ ἔτη Ee. Ὃς, τὴν οἰκείαν μητέρα 
ὡς ἐπιδουλεύονσαν Ῥωμανῷ διὰ πεφαρμαγμένων 
βρώμάτων φωράσας, ταύτην μὲν τοῦ παλατίου xa- 
ταδιδάζει, Ῥωμανὸν δὲ τὸν Λεχαπηνὸν τὸν χαὶ 
'A6ástaxtoy τῇ τοῦ Καίσαρος ἀξίᾳ τιμᾷ, εἶτα χαὶ 
τῷ τῆς βασιλείας αὐτὸν στέφει διαδήματι" ὃς, μετ᾽ 
οὐ πολὺ τὸν βασιλέα Κωνσταντῖνον διά τινων ἐπι- 
ὀουλὴν αὐτῷ χατασχευάζοντα μαθὼν xa! προφάσεως 
λαδόμενος αὐτὸν μὲν ὑποδιδάζει χαὶ δεύτερον 
καθιστᾷ, ἑχυτὸν δὲ ἄγει εἰς τὸ ἔμπροσθεν᾽ μετὰ 
«αῦτα δὲ zal τὸν υἱὸν αὐτοῦ Θεοφύλαχκτον τῷ πατρι 
apguup θρόνῳ ἐγγαθιδούει. Ἐπὶ τῆς αὐτοῦ βασι- 
λείχς xai τὸ τοῦ Χριστοῦ ἅγιον ἐχμαγεῖον ἐξ 
Ἐδέσης ἐν Κωνσταντινουπόλει ἀνεκομίσθη. ᾿Αλλ᾽ 
ὕστερον τὸν βασιλέα Ῥωμανὸν οἱ τούτου παῖδες τοῦ 
πιλατίου χαταγαγόντες ἐν τῇ Πρώτῃ νήσῳ ἐξώρισαν, 
ἕνθα xal τελευτᾷ. Οὔς πάλιν ὁ τούτου γαμόρὸς 
Κωνσταντῖνος, μήπως xai κατ᾽ αὐτοῦ τὰ ὅμοια 
διαπράξωνται λογισάμενος, ἐναρπάστους τοῦ παλα- 
τίου καταγαγὼν xai ἐν ταῖς πλησιαζούσαις νήσοις 
περιορίσας, χληρικοὺς ἀπέχειρε, σὺν αὐτοῖς βασι- 
λεύσας ἡμέρας μγ΄. Κωνσταντῖνος ὁ τοῦ Λέοντος 
υἱὸς ὁ πρῶτος Πορφυρογέννητος, τὰ ὕπουλα ἐχ μέσου 
περιελὼν, καὶ μόνος τὴν αὐτοχράτορα περιζωσάμε- 
νος ἀρχὴν τὸ δεύτερον, κατὰ τὸ θεῖον Πἄσχα χαὶ τῷ 


Cauleas. Augusta item Theophano cum regnasset 
annos duodecim, morbo exstinguitur: in locum 
illius Zoem Tzautze filiam imperator coronat, et 
ritu Ecclesie sacro sibi matrimonio jungit. Cum ex 
hac vita decessisset Antonius, Nicolaus patricius, 
secretioris consilii senator, patriarcha eligitur. Is, 
cum pluribus imperatoriis nuptiis adversaretur, 
throno extruditur, substituiturque Euthymius 
syncellus. Eum divino consilio tantum munus 
subiisse tradunt, cum imperatori novam condere 
legem heresimque suscitare in animo esset, ut 
videlicet nuptie ad tertium usque virum, ad quar- 
tam vero uxorem protendi possent. Interea Leo 
Constantinum filium imperatoria corona donat. 
Tandem imperatorcoliaco morbo correptus Alexan- 
drum fratrem imperatorem designat, multis prius 
deprecatus ut Constantinum filium servaret inco- 
lumem, et sic moritur. 

Alexander una cum Constantino Leonis filio an- 
num unum et dies viginti novem regnavit ; qui, di- 
vina framea percussus, sanguine multo ex naribus 
pudendisque effluente, post duos dies letho malo 
emoritur,Constantino Leonis fllioimperium necnon 
curatores relinquens. 


Constantinus primus Porphyrogenneta,cum illius 
pater Leo diem obiisset, puer adhuc (namque 
septimum etatis annum agebat), ab Alexandro 
51 avunculo in imperio relinquitur curatoribus 
obnoxius. Imperavit itaque cum matre Zoe Car- 
bonopsina annos septem, cum Romano socero, il- 
lius voluntati asserviens, annos viginti quinque, 
solus annos quadraginta, ut imperii illius anni si- 
mul omnes fuerint sexaginta quinque. Hic depre- 
hensam matrem venenatis cibis vitzee Romani insi- 
diari regia pellit; Romanum Lecapenum, cui et 
Abastacto nomen. Cesaris dignitate exornat,dein- 
ceps et imperii diademate coronat. Qui non multo 
postConstantinumimperatorem sibi insidias parare 
ub aliquibus edoctus, occasione arrepta de grado 
dejicit et secundo post se loco collocat, sibi pri- 
mas arrogans : postea Theophylactum (lium in 
sedem patriarchalem promovet. Sub ejus imperio 
sancta Christi imago Edessa Cpolim advehitur. 
Tandem Romanus a propriis filiis palatio ejectus 
ad Protem insulam exsulatum mittitur, ubi exces- 
site vita ; quos rursus illius gener Constantinus, 
ne contra se similia auderent, raptos e regia pellit, 
et in vicinas insulas ablegatos comis detonsis cle- 
ricorum albo ascripsit, postquam cum illis rc- 
gnasset dies quadraginta tres. Constantinus itaque. 
Leonis filius οἱ primus Porphyrogenneta, suspi- 
cione omni de medio sublata, et secandum solus 
imperio potitus, sacro die Paschalis Romano filio, 
patriarcha TheophylacLo preces fundente, diadema 
imponit, Romanumque Stephani 5$ filium evira- 
vit, necnon et Basilium ex serva Bulgara Romano 
seniori progenitum, et Michaelem Christophori 


219 


JOELIS. 


280 


filium ablata coma clericum fecit. Verumtamen A υἱῷ Ρωμανῷ περιτίθησι διάδημα, Θεοφυλάχτου τοῦ 


Theophylactus patriarcha annos natus tredecim 
diaconus ordinatur, anno vero eatis decimo sexto 
in patriarchale solium promovetur ; per annos vi- 
ginti tres et dies viginti quinque male indigneque 
patriarchatu administrato animam exhalat, et in 
ejus locum sufflcitur Polyeuctus monachus. Con- 
stantino iniperante Joannis Procursoris veneranda 
manus Antiochia advehitur et corpus sancti Gre- 
gorii Theologi. Hic ergo Constantinus, ut fassi su- 
mus, solus imperio administrato per annos quin- 
decim jn morbum incidens diem obit. 

xal ἃ τιμία χεὶρ τοῦ Προδρόμου xal τὸ λείψανον τοῦ 


πατριάρχου τὰς εὐχὰς τελέσαντος, Εὐνούχισε δὲ 
χαὶ Ῥωμανὸν τὸν τοῦ Στεφάνου υἱὸν, ἔτι δὲ καὶ 
Βασίλειον τὸν &x δούλης Βουλγάρας ἀποτεχθένεᾳ 
ἹῬωμανῷ τῷ γέροντι, Μιχαὴλ δὲ τὸν υἱὸν Χριστο- 
φόρου τοῦ βασιλέως ἀπέχειρε χληριχκύν. Θεοφύλα- 
χτος δὲ Ó πατριάρχης ιγ΄ μὲν ἐτῶν ὧν ὅτε διάχονος 
ἐχειροτονήθη, ις δὲ ὅτε εἷς τὸν ποτριαρχικὸν ἄνε- 
Οιθάσθη θρόνον, ἐπ᾿ ἔτη χγ᾽ χαὶ ἡμέρας κε χακῶς 
καὶ ἀναξίως ἀρχιερατεύσας τὸν βίον κατέλιπεν" 
ἀντ᾽ αὐτοῦ δὲ ποοδάλλεται Ó μοναχὸς Πολύευχτος. 
Ἐπὶ τῆς τούτου βασιλείας ἤχθη ἐξ ᾿Αντιοχείας 


ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου. Οὗτος οὖν ὁ βασιλεὺς 


Κωνσταντῖνος, μονοχρατήσας, ὡς ἔφημεν, ἔτη ιε΄, νόσῳ περιπεσὼν τελευτᾷ. 


Post Constantinum ad Romanum illius fllium, 
qui el puer dicebatur, imperium delatum est ; qui 
morbo conflictatus ex hominum vita migravit, an- 
norum viginti quatuor, imperii annuotertio, mense 
quarto. die quinto. 

Post Romanum imperium accipiunt Basilius et 
Constantinus filii cum Theophanone matre. Impe- 
rarunt menses quinque cum Josepho Bringa, qui 
tum plurimum apud eos valebat. 

His successit in imperio Nicephorus Phocas a 
Polyeucto patriarcha coronatus ; qui et Theopha- 
nonem sibi legitimo matrimonio copulat, et parti- 
culam vestis Joannis Baptiste Derese inventam 
Cpolim asportavit. Advexit item tegulam, in qua 
erat imago Christi Dei nostri, non humana arte nec 
59 manu expressam, Hierapoli, dum urbem diri- 
pit, repertam, et capillorum Joannis Daptisto cin- 
cinnum unum,adhuc sanguine madidum. Hic cum 
regnasset annos sex, consilio imperatricis Theo- 
phanonis a Tzimisce et conjuratis in palatio ob- 
truncatur. 


Post hunc imperium occupat Joannes Tzimisces, 
quocum simul imperabant Basilius et Constanti- 
nus Romani filii. Tzimisces sibi matrimonio copu- 
lat Theodoram Homani sororem, Constantini 
Porphyrogenneli filiam. A Polyeucto patriarcha 
imperatoriis insignibus donatur, cum prius illi 
obtemperasset Nicephorique parricidas de medio 
sustulisset. Theophanonem palatio ejecissel solum- 
que vertere jussisset, tomum preterea, quem Ni- 
cephorus Phocas, ut res ecclesiasticas transversas 
ageret, conscripserat, dilacerasset. Post hujus 
electionem cum triginta quinque tantum dies su- 
pervixisset Polyeuctus vitam posuit : in locum ejus 
successit Basilius Scamandrenus, qui nonnullorum 
criminum reus a synodo convocata pellitur, et An- 
tonius Studita substituitur. Tzimisces cnm impe- 
rasset annos sex et dies triginta, Basilii accubito- 
ris insidiis veneno exstinguitur, successoribus 
Basilio et Constantino Romani filiis. 


Post Tzimiscem imperium tenuerunt Basilius 
et Constantinus Porphyrogenneta annos quinqua- 
ginta. Ba-ilius wtatis annum vicesimum. Constan: 


B Μετὰ δὲ τὸν Κωνσταντῖνον ἐδασίλευσε "Peouavàc 


ὁ τούτου υἱὸς, ὁ λεγόμενος παιδίον, ὅς νόσῳ περι- 
πεσὼν ἑτελεύτησεν ἐτῶν ὑπάρχων κδ᾽ βασιλεύσας 
ἔτη γ᾽ μῆνας δ᾽ ἡμέρας ε΄. 


Μετὰ δὲ τὸν Ρωμανὸν διαδέχονται τὴν βασιλείαν 
Βασίλειος καὶ Κωνσταντῖνος οἱ παῖδες αὐτοῦ σὺν 
Θεοφανοῖ τῇ μητρὶ, βασιλεύσαντες μῆνας ε΄ σὺν 
Ἰωσὴφ τῷ Βρίγγᾳ τότε παραδυναστεύοντι. 

Μετὰ ὁὲ τούτους Νικηφόρος ὁ Φωχᾶς βασιλεύει, 
στεφθεὶς παρὰ Πολυεύχτου τοῦ πατριάρχου. Kita 
καὶ τὴν Θεοφανὼ νόμιμον γαμετὴν ἄγεται. Ὃς 
xai μέρος τι τοῦ ἱματίου τοῦ Βαπτίστοῦ ᾿Ιωάννου 
εἰσήγαγεν ἐν τῇ πόλει, ὅπερ εὖρεν ἐν Βεῤῥοίᾳ. 
"Hyzyt δὲ xai τὸν χέραμον τὸν ἔχοντα τὸ ἀχειρό-- 
τευχτοὸν ἐχτύπωμα τῆς μορφῆς τοῦ Χριστοῦ xai 
Θεοῦ ἡμῶν, ὃν εὗρεν ἐν "IecanóAst, ταύτην πεπορθη- 
χὡὼς, xai τῶν τριχῶν τοῦ Βαπτιστοῦ ᾿Ιωάννου βό- 
στρυχον ἕνα πεπιλημένον αἵματι. Οὗτος, βασιλεύσας 
ἔτη ς΄, φρνεύεται ἐν τῷ παλατίῳ βουλῇ τῆς βασι- 
λίσσης θεοφανοῦς παρὰ τοῦ Τζιμισχῆ χαὶ τῶν αὐτοῦ 
συνωμοτῶν. 

Μετὰ δὲ τοῦτον βασιλεύει ᾿Ιωάννης ὁ Τζιμισχῆς, 
συμθδασιλεύοντας ἔχων αὐτῷ Βασίλειον καὶ Κωνσταν- 
τῖνον τοὺς υἱοὺς Ἱρωμχανοῦ, Αγεται δὲ γυναῖχα 
Θεοδώραν τὴν ἀδελφὴν Ῥωμανοὺ, θυγατέρα δὲ τοῦ 
Πορφυρογεννήτου Κωνσταντίνου. Στέφεται δὲ τῷ 
τῆς βασιλείας διαδήματι παρὰ ἸΙολυεύχτου κατρι- 
ἄρχου, πρότερον αὐτῷ πεισθεὶς καὶ τοὺς Νιχη φόρου 
αὐτόχειρας ἐκ μέσου ποιήρας, «xi τὴν Θεοφανὼ τοῦ 
παλατίου καταδιθάσας χαὶ ἐξορίσας, xxi τὸν τόμον 
διαῤῥήξας Ov ἐπὶ συγχύσει τῶν ἐχχλησιαστιχῶν ὁ 
Φωχᾶς Νιχηφόρος ἐξέθετο. Μετὰ δὲ τὴν τούτου 
ἀναγόρευσιν λε΄ μόνας ἡμέρας ὁ Πολυευχτος ἐπιθδιοὸς 
χατέλυσε τὴν ζωὴν, xai προχειρίζεται ἀντ᾽ αὐτοῦ 
πατριάργης Βασίλειος ὁ Σχαλανδρηνὸς, ὃς ἐπ’ 
αἰτίαις τισὶ διαδληθεὶς συνοδιχῶς χαθῃρέθη. Προ- 
εὐλύθη δὲ ἀντ᾽ αὐτοῦ ᾿Αντώνιος ὁ Στουδίτης. 'O δὲ 
Τζιμισχῆς βασιλεύσας ἔτη, L xal ἡμέρας δὶ, qap- 
μάκῳ χατεργασθεὶς παρὰ Βασιλείου τοῦ παρακοι- 
μωμέξνου, θνήσχει διαδόχους χαταλιπὼν Βασίλειον 
χαὶ Κωνσταντῖνον τοὺς παῖδας Ρωμανοῦ, 

Μετὰ οὖν τὸν Τζιμισχῆν χρατεῦσι τῆς βασιλείας 
Βασίλειος καὶ Κωνσταντῖνος ὁ Πορφυξογέννητος 
ἔτη Y^ ὧν ὁ μὲν Βασίλειος τὸν κ' ἕνυς τῆς ἡλικίας 


281 


CHRONOGRAPHIA. 


χρόνον, τὸν ιζ΄ δὲ ὁ Κωνσταντῖνος. Διὸ xal τὸ τῆς À tinus decimum septimum agebat. Quapropter solo . 


βασιλείας ὄνομα μόνον τούτων ἐχόντων πᾶσαν τὴν 
τῶν πραγμάτων μεταχείρισιν Βασίλειος ὃ παρακοι- 
μώμενος ἐνήργει, ὃς ἅμα xal τὴν τούτων μητέρα 
πέμψας ἀπὸ τῆς ὑπερορίας ἄγει εἰς τὰ βασίλεια 
Νιχολάου δὲ τοῦ Χρυσοδέργη ἐπὶ χρόνου ιβ΄ χαὶ 
μῆνας η τὴν ᾿Εχχλησίαν ἰθύναντος xal λύσαντος τὴν 
ζωὴν, χειροτονεῖται Σισίννιος μάγιστρος. ἀνὴρ 
ἐλλόγιμος καὶ ἰατρικῆς καὶ νομικῆς τέχνης ἤχων εἰς 
τὸ ἀχρότατον. Καὶ οὗτος δὲ, ἐπὶ τρεῖς μόνους ἐνιαυ- 
τοὺς τὴν ᾿Εχχλησίαν ποιμάνας, ἐξέστή τῆς ζωῆς, χ εὶ 
προεθλήθῃ Σέργιος, ἠγούμενρς ὧν τῆς μονῆῇς τοῦ 
Μανουὴλ xai τὸ γένος ἀναφέρων εἰς Φώτιον τὸν 
πατριάρχην, ὃς ἐπὶ χ’ ὅλους ἐνιαυτοὺς τὴν τοῦ Θεοῦ 
ποιμάνας ᾿Εχχλησίαν πρὸς Κύριον ἐξεδήμησς, xal 
προεθλήθη πατριάρχης Εὐστάθιος, πρῶτος ὧν τῶν 
πρεσδυτέρων τοῦ ἐν βασιλείοις ναοῦ. ᾿Ανεχαίνισε δὲ ὁ 
βασιλεὺς Βασίλειος xal τὸν ἀγωγὸν Οὐάλεντος τοῦ 
βασιλέως, ὡς ἄν ἔχοιεν οἱ ἐν τῷ Βυζαντίω ἀφθονίαν 
ὕδατος. Οὗτος, αἰφνιδίῳ νόσῳ ληφθεὶς, ἀπεδίῳ, πρό 
τι ὧν ἡμερῶν τῆς αὐτοῦ τελευτῆς χαὶ Εὐσταθίου τοῦ 
πατριάρχου ἀποθανόντος, o0 διάδοχον ὁ βασιλεὺς 
᾿Αλέξιον μοναχὸν ἐποιήσατο ἐχχλησιάρχυνν ὄντα ἐν 
τῷ τοῦ Στουδίου μονῇ. Τοῦ οὖν βασιλέως Βασιλείου 
τελευτήσαντος xxl ἐν τῷ χατὰ τὸ Βόδομον ναῷ τοῦ 
Εὐαγγελιστοῦ χαὶ Θεολόγου ταφέντος, ὁ τούτου 
ἀδελφὸς Κωνσταντῖνος μόνος τὸ τῆς βασιλείας 
ἀνεδήσχτο χράτος. ὃς ζήσας μὲν τὸν ἅπαντα τῆς 
ζωῆς αὐτοῦ χρόνον o' ἔτη, ἐπὶ τρεῖς δὲ ἑνὸς δέον- 
τος μηνὸς αὐτοχράτω; γεγονὼς, αἰφνιδίῳ νόσῳ 
ληφθεὶς xai παρὰ τῶν ἰατρῶν ἀπαγορευθεὶς ἀντ᾽ 
αὐτοῦ βασιλέα προχειρίζεται Ρωμανὸν τὸν ᾿Αργυ- 
ρὸν, συζεύξας πρότερον αὐτῷ τὴν ἰδίαν θυγατέρα 
Ζωὴν, ὡς τῆς αὐτοῦ γυναιχὸς ἑχουσίως τὴν τρίχα 
χειραμένης διὰ τὸ χινδυνεύειν τὸν αὐτῆς ἃ ὃρα 
Ῥωμανὸν πηρωθῆναι πχοὰ τοῦ βασιλέως, χαὶ διὰ 
τοῦτο σὺν τῇ ὄψει χαὶ τὴν βασιλείαν τῷ συζύγῳ 
χαρισαμένης. Οὕτως παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα τὸν τῆς 
πηρώσεως κίνδυνον διαδρὰς ὁ βασιλεὺς ᾿ῬΡωμανὸς 
αὐτοχράτωρ ἅμα Ζωῇ τῇ τοῦ Κωνσταντίνου ava- 
γορεύεται θυγατρὶ, οὐκ ὀλίγας ἀγαθουργίας ἅμα 
τῷ βασιλεῦσαι ποιήσας. ᾿Βξέχοψε δὲ χαὶ τὸ ἀλλη- 
λέγγυον, ὃ παρὰ Βασιλείου τυπωθὲν ἐμελέτα μὲν 
ὁ Κωνσταντῖνος ἐχχοψαι, οὐχ ἔφθασε δέ. ᾿Επὶ τῆς 
τούτου βασιλείχς xal Γεώργιος ὁ Μανιάχης τὴν 
Ἔδεσαν ἑλὼν, ἐν ταύτῃ εὑρὼν τὴν πρὸς Ab(apov 
πεμφθεῖσαν ἔδιόγρχφον ἐπιστολὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν 
Ἰησοῦ Χριστοῦ τῷ βασιλεῖ ᾽Ρωμανῷ ἐν Βυζαντίῳ 
ἀπέστειλεν, Οὕτως νόσῳ χρονίᾳ βάλλεται xai τρε- 
χοῤῥυεῖ γένυν τε xai τὴν χόμην, χατέργασθεὶς, ὥς 
φασιν, ὑπὸ Ἰωάννου ὀρφανοτρόφου“ πρὸς γὰρ τὸν 
τούτου ἀδελφὸν Μιχαὴλ ἔρωτα δαιμονιώδη σχοῦσα 
ἡ βασιλὶς Ζωὴ, καὶ τούτῳ χρύφίως συμμιγνυμένη, 
τὸν βασιλέα φαρμάχοις οὐχ ὠχυμόροις, ἀλλὰ σχ- 
λαιότατον χαὶ βραδὺν ἐπάγουσι θάνατον χατειργά- 
cxzo* ὃς, χατὰ τὴν μεγάλην Πέμπτην xatà τὸ ἐν 
τῷ μεγάλῳ παλατίῳ βαλανεῖον λουόμενος ὑπὸ τῶν 
περὶ τὸν Μιχαὴλ τῇ κολυμόνθοᾳ τοὺ λουτροῦ oix- 
τρῶς ἀπεπνίγη, βασιλεύσας ἔτη εἰ xal μῆνας ς΄. 


nomine erant imperatores, 66 Basilius vero accu- 
bitor rem omnem pro libidine gubernabat. Hic 
eorum matrem ab exsilio in regiam revocavit. Ni- 
colaus Chrysoverges per annos duodecim et men- 
ses octo rebus ecclesiasticis administratis obiit, 
illique succedit Sisinnius magister, vir insignis et 
medic artis instructissimus et legibus exponendis 
nemini secundus. Hic item, per tres tantum annos 
rebus Ecclesie moderatis,e corpore excessit,substi- 
tutusque est Sergius monasterii Manuelis abbas, 
qui genus ad Photium patriarcham referebat ; qui 
ad viginti annos integros Ecclesia Dei gubernata 
de vita ad Dominum migrat, eligiturque patriarcha 
Eustachius sacerdotum templi, quod in regia erat, 


p primas. Basilius vero imperator Valentis impera- 


toris conductum restituit, ut Byzantinis aque 
abundantius fluerent.Is,repentino morbo correptus, 
cessit e vita. Paucis vero diehus antequam more- 
retur, extremum obiit diem patriarcha Eustathius, 
cujus successorem Alexium monachum in Studite 
monasterio Ecclesie prefectum designat. Emortuo 
itaque imperatore Basilio, et in templo Joannis 
evangeliste et theologi, quod in Hebdomo est, se- 
pulto, Constantinus frater universam imperii pro- 
viuciam in se contulit ; qui cum annos septuaginta 
vixisset, triennium mense minus solus imperasset, 
subito morbo arreptus desperatusque a medicis 
sui loco Romanum Argyrum imperatorem 61 enun- 
tiat,cum propriam filiam Zoem prius in matrimonio 
copulasset. Uxor quippe Romani sponte comam 
posuerat, ut ceacitatis periculum, quod marito ab 
imperatore imminebat, averteret. Sic lumen ocu- 
lorum imperiumque viro elargita est. Hoc modo 
preter spem omnem atque exspectationern cecitatis 
periculo imperator Romanus ereptus, rerum om- 
nium moderator cum Zoe Constantini filia saluta- 
tur, in ipso imperii exordio plerisque hominibus 
profilcuis rebus perpetratis. Abolevit et allelen- 
gyum, tributum scilicet, quod pauperum vice di- 
vites persolvebant, a Basilio institutum ; id abolere 
quidem Constantinus in animo habuit, sed morte 
preventus non potuit. Sub ejus imperio Georgius 
Maniaces Edessa direpta ad Abgarum epistolam 
Domini nostri Jesu Christi manu exaratam, in ea 
inventam, imperatori Romano Byzantium trans- 
misit. Interim imperator lento morbo corripitur, 
capilis et barbe pilis defluentibus, a Joanne pu- 
pillorum curatore circumventus. Imperatrix etenim 
Zoe Michaelis Romani fratris amore mirum quan- 
tum insaniens, ejusque se clanculum libidinibus 
tradens, non rapido et veloci veneno, sed lento 
torpentique leserat. Is ergo magna feria Quinta 
in balneo apud magnum palatium se luvaus, in ipso 
solio balnei a Michaelis sociis miserabiliter suffo- 
catur, cum imperasset annos quinque et menses 
sex.Sepelitur vero in eo quod ipse sub Peribleptae 
nomine, hoc est Spectabilis, edificaverat monaste- 
rio, ipso magne Parascaves die. 


283 


JOELIS. 


28 


θάπτεται δὲ ἐν αὐτῇ τῇ mop! αὐτοῦ νεουργηθείσῃ τῆς Περιδλέπτου μονῇ κατ᾿ αὐτὴν τὴν ἁγίαν μεγάλην 


Παρασχευήν. 


ΘῈ Zoe,Michaele Paphlagone in imperatoris so- A Ἡ Ζωὴ δὲ, τὸν Παφλαγόνα Μιχαὴλ ἐπὶ «ὃν βα- 


lio collocato, sperabat se loco mariti et imperatoris 
mancipium ac famulum habituram. Sed votis exi- 
tus minime responderunt. Porro imperator rhalo 
genio obnoxius cum nimium afflictaretur, nihil in- 
tentatum ut ab hac se wrutna liberaret reliquit. 
Sed omnia cassa in vota vocata sunt. Quinimo magis 
ac magis cruciatus augebantur aque intercutis 
accessione. Itaque continuo morbo confectus, pro- 
priaque salute desperata, a monacho Cosma Tzin- 
tzilucio, qui illi semper aderat agendaque deman- 
dabat, detondetur, penitensque exacta delictorum 
confessione facinusque in Romanum imperatorem 
deplorans occumbit, cum regnasset annos septem 
et menses octo. 

Michaele Paphlagone defuncto, universa imperii 
cura in imperatricem Zoem tanquam heredem de- 
voluta est. Hec imperatoris ex fratre nepotem 
illique cognominem Cxsarem creatum, audacem et 
temerarium rebusque gerendis peropportunum, 
prius horrendissimo jurejurando devinctum so per 
omnem vite tempus quasi dominam ac leram et 
matrem pertractaturum, in locum filii assumit et 
imperatorem salutat. Verum is pactis cum Zoe ini- 
tis violatis universe multitudinis odium incurrit, 
et populi incontinentem impetum timens in Studii 
monasterium confugit, statimque monachi habitum 
induit. Sed ne sic quidem iram evitavit : multi- 
tudo namque populi commotá eum a monasterio 
abreptum in locum qui dicitur Sigma transferunt, 
subitoque 63 excecant, llle cassus luminibus so- 


lum vertere cogitur in monasterium Elegmorum, ' 


postquam regnasset menses quatuor el dies quin- 
que. 

Itaque rursus imperium ad Zoem devolvitur, 
Theodora sorore una cum ea imperium admini- 
strante. Tunc 80 exsilio aecersitur Constantinus 
Monomachus, cui nubit, ceremoniis rite peractis 
ἃ primate Νουα sacerdote. Dieque subsequenti ἃ 
patriarcha Alexio coronatur, qui sub ejus imperio 
vitam flnit, et in thronum ejus substituitur Michael 
Cerularius, die Annuntiationi sacro, Imperator, 
consueto morbo podagre correptus, novi sympto- 
matis accessione in Manganorum monasterio, ab 
ipso de integro exstructo, moritur, ibidemque se- 
pelitur, cum regnasset annos tredecim, Zoe item 
jundudum mortua. 


Eo decedente Theodora Porphyyrogenneta pater- 
num imperium recuperat, et cum regnasset annos 
duos menses sex, tenuis intestini morbo exslin- 
guitur. 

Ejus autem eunuchi et Leo syncellus, ipsa adhuc 
eliam animam agente, jn imperatoria sede collo- 
cant Michaelem patricium Stratioticum, Hic cum 


σίλειον ἰδρύσασα θρόνον, φήθη μὲν ἀντὶ ἀνδρὸς 
xal βασιλέως δοῦλον καὶ διάκονον ἕξειν’ ἀπέδῃ δὲ 
ταύτη πάντα εἷς τοὐναντίον. 'O δὲ βασιλεὺς, δαί-- 
μόνι ληφθεὶς xai ὑπὸ τούτου χατατεινόμένος, καὶ 
πάντα ποιῶν ὥστε ἐλευθερίαν τόὐτου εὐρεῖν, οὐδὲν 
ὥνησεν' μᾶλλον γὰρ ἐπετείνετο τὸ χαχὸν guvtmi- 
λαμδανομένης καὶ νόσου ὑδερικῆς. Τῇ οὖν και- 
ἐχούσῃ νόσῳ ἐχτρυχωθεὶς xal πάντοθεν τῆς οἰκείας 
ἀπογνοὺς σωτηρίας, ἀποχείγεται παρὰ τοῦ μοναχοῦ 
Κοσμᾶ τοῦ Τζιυτζιλουχίου, ὅς διὰ παντὸς συνῆν 
αὐτῷ καὶ ἐνουθέτει τὰ δέοντα, xal θνήσχει ἐν μὲ- 
τανοίᾳ xal ἐξομολογήσει, τὴν εἰς τὸν βασιλέκ 
Ῥωμανὸν ἁμαρτίαν ἀποχλαιόμενος, βασιλεύσας ἔτη 
P xal μῆνας η΄. 

Τοῦ δὲ Παφλαγόνος Μιχαὴλ θανόντος τὸ πᾶν 
κράτος περ'ἐστὴ εἷς χληρονόμον τὴν βασιλίδα Ζωὴν, 
ἢ τὸν τοῦ βασιλέως ἀνεψιὸν καὶ ὁμώνυμον, Καίσαρα 
ὄντα xal δραστήριον δοκοῦντα καὶ περὶ τὰ πράγματα 
δεξιὸν, δοχοις πρότερον φρικωδεστάτοις χκαταλα- 
603592 ὡς χυρίαν αὐτὴν ἕξει διὰ βίου καὶ δέσποιναν 
xil μητέρα, εἰσποιητὸν προσλαμθάνει υἱὸν καὶ 
βασιλέα Ῥωμαίων ἀναγορεύει" ὃς τὰς πρὸς αὐτὴν 
ἀθετήσας συνθήχας, xai διὰ τοῦτο μισηθεὶς παρὰ 
παντὸς τοῦ πλήθους τὴς πόλεως, καὶ τὴν τοῦ δήμου 
ἀχατάσχετον δειλιάσας κίνησιν, φυγὰς (tto εἷς 
τὴν τοῦ Στουδιου μονὴν, xai εὐθὺς τὸ μοναχικὸν 
περιθάλλεται σχῆμα. ᾿Αλλ᾽ οὐχ ἀπέδρα' τὸ γὰρ 
πλῆθος τοῦ λαοῦ, χινηθὲν καὶ τοῦτον τῆς μονῆς 
ἀφαρπάσαν, ἄγουσι κατὰ τὸν τόπον τὸν λεγόμενον 
Σίγμα, καὶ εὐθὺς ἐκτυφλοῦσι, Τυφλωθεὶς οὖν ἐξορί- 
ζεται εἰς τὴν μονὴν τῶν ᾿Ελεγμῶν, βασιλεύσας 
μῆνας δ' xat ἡμέρας ε΄, 


Τῆς οὖν ἀρχῆς πάλιν εἰς τὴν Zwlv μεταχυλι 
σθέΐσης συμδασιλεύουσαν ἔχουσαν xai τὴν ἀδελφὴν 
Θεοδώραν, μεταπτέλλεται ἀπὸ τῆς ἐξορίας ων: 
σταντῖνος ὁ Μονομάχος, ᾧ καὶ συνάπτεται εἰς κοι- 
νωνίαν γάμου ἢ βασιλὶς, τῆς ἱερολογίας γενομένης 
T1pÀ τοῦ πρώτου τῶν πρεσδυτερων τῆς Νέας. 
Στέφεται δὲ τῇ ἐπαύριον παρὰ τοῦ πατριάρχου 
᾿Αλεξίου, ὅς ἐπὶ τῆς τούτου βασιλείας θνήσκει" 
᾿Ανάγεται δὲ εἰς τὸν θρόνον Μιχχὴλ ὁ Κηρουλάριος 
κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ Βὐαγγελίσμοῦ. 'O δὲ βασιλεὺς, 
τῇ συνήθει νόσῳ τῆς ποδαλγίας κατάσχετος γεγο» 
νὼς, ἐπαχολουθήσαντος xal ἑτέοου συμπτώμαιος, 
ἐν τῇ παρ᾽ αὐτοῦ νεουργηθείσῃ μονῇ τῶν Μαγγάνων 
χείμενος θνήσχει, καὶ ἐν αὐτῇ θάπτεται βασιλεύσας 
ἔτη ιγ΄, καὶ τῆς Ζωῆς fr προτελευτησάσης. 

Τόῤτου δὲ τελευτήσαντος, Θεοδώρα f, Πορφυρογέν- 
νητος τὴν προγονιχὴν βασιλείαν ἀναδέχεται, καὶ ἔτη 
β΄ καὶ μῆνας ζ΄ βασιλεύσασα, εἰλεοῦ νοσήματι περι- 
πεσοῦσα θνήσχει, 

Οἱ δὲ ταύτης εὐνοῦχοι σὺν τῷ συγχέλλῳ Λέοντι, 
ἔτι ταύτης ψυχοῤῥαγούσης, ἀνάγουσιν εἰς τὸν βασί- 
λειον θρόνον Μιχαὴλ παιρίκιον τὸν Στρατιωτικὸν, 


285 


OHRONOGIRAPHIA. 


ὃς ἔτος a' βασιλεύσας χαὶ ἄκων τῆς βασιλείας ti A regnasset annum unum, [licet invitus, Comhetnio 


Κομνηνῷ ὑπεξίσταται, 

'O οὖν Κυμνηνὸς ᾿Ισαάχιος τὴν βασιλείαν ἀνα- 
ζωσάμενος αὐτίχα τῷ βασιλιχῷ νομίσματι ξιφηφό- 
ρος διαχαράττεται, οἷα μὴ τῷ Θεῷ τὸ πᾶν ἐπιγρά- 
quy, ἀλλὰ τῇ ἰδίᾳ ἰσχύϊ xol τῇ πεοὶ πολέμους 
ἐμπειρίᾳφ. Ἤγαγε δὲ vài τὴν ξαυτοῦ γυναῖχα Αἶχα- 
τερίναν lx τῆς ᾿Ανατολῆς, xal ταύτην ἀνηγόρευσεν, 
Ἐπεὶ δὲ χαὶ ὁ πατριάρχης Μιχαὴλ ὁ Κηρουλάριος 
ἀπεδίω, προχειρίζεται ἀντ᾽ αὐτοῦ πατριάρχης ὁ 
Λειχούδης Κωνσταντῖνος. Ὁ δὲ βασιλεὺς, εἰς xvv- 
ἡγιον ἐξελθὼν xal φωτὶ ἀστρᾳαπηδόλῳ βληθεὶς. τοῦ 
ἵππο"υ τε ἀπεσφαιρίσθη χαὶ πρὸς τῇ γῇ ἀφρίζων 
ἐκυλίετο. Γνωσιηαχήσας οὖν ἐφ᾽ ἡμέρας τινὰς, εἴ 
πως ἀνεθείη τῆς νόσου, ἐπείπερ ἔγνω vat! ἄχρας 
ταύτῃ -ἁλοὺς, τὴν βασιλείαν ἀποθέμενος, τὴν τοῦ 
Στουδίου χαταλαμδάνει μονὴν χαὶ τὸν μοναχιχὸν 
ἀσπάζεται βίον, πολλὰ καὶ τῆς Αὐγούστης Alxaze- 
ροίνης συμδαγλομένης αὐτῷ πρὸς τὸ προχείμενον, 
βασιλεύσας μὲν ἔτη β΄ xal μῆνας γ᾽, ἐπιζήσας δὲ 
τούτων ἐλάττονα τῷ μονχχιχῷ, πᾶσαν ὑπαχοὴν 
πρὸς τὸν ἐν τῇ μονῇ ἡγεμονεύοντα ἐνδειχνύμενος, 
ὡς xai θυρωρὸς γενέσθαι xal ταῖς ἄλλαις ὑπηρε- 


τῆσαι διακονίαις διὰ πολλὴν μετριοφροσύνην χαταδεξάμενος. ἸΙροχειρίζεται δὲ ἀντ᾽ αὐτοῦ 


Κωνσταννῖνον τὸν Δοῦχαν. 

Μετὰ δὲ τὸν Ἰζομνηνὸν Κωνσταντῖνος ὁ Δουχὰς 
ἀναιμωτὶ δίχα πραγμάτων xal ταραχῆς τῶν σχήπο 
τρων ἐπιλαμθδάνεται. Τοῦ δὲ πατριάρχου Κωνσταν- 
τίνου τοῦ Λεικούδη θανόντος, ᾿Ιωάννης μοναχὸς ὁ 


ἐπίκλην Ξιφιλῖνος προχειρίζεται. Τῷ δὲ βασιλεῖ (c 


νότος ἐνσχήψασα οὐ μιχρῶς αὑτὸν χατέτρυχεν. Ὠς 
δὲ ἔγνω ἤδη τέλεον τῇ νόσιν κατεργασθεὶς, τοὺς ἐξ 
Εὐδοχίας τῆς βασιλίσσης αὐτοῦ τρεῖς παῖδας Μιχαὴλ, 
᾿Ανδρόνιχον xal Κωτσταντῖνον, ἐξ ὧν [᾿ορφυρογέν- 
νητος ἦν ὁ Ἐωνόταντῖνος, πάντας βασιλεῖς ἄνη- 
γόρευσε, Καίσαρα δὲ τὸν αὐτοῦ ἀδελφὸν Ἰωάννην. 
Ἤσαν δὲ αὐτῷ xal θυγατέρες τρεῖς, Ἄννα τε xal 
θεοδώρα, καὶ Ζωή. Μέλλων δὲ τελευτᾷν, ἔγγραφον 
ἀπύτησεν ἐκ πάντων ὡς οὐχ ἄν ποτε παρὰ τοὺς 
αὐτοῦ παῖδας βασιλέα ἔτερον δέξαιντο" ἐν d xa0' 
ὑπέγραψαν ἅπαντες. ᾿Αλλὰ μὴν xal ἡ βασιλὶς Εὐδο- 
χία, ὡς οὐκ ἄν οὐδὲ αὐτὴ πρὸς δεύτερον ἐλεύσεται 
συνοιχέσιον. Ὅ xal ἀπαρτισθὲν τῷ πατριάρχῃ φο- 
λάττειν δεδώχασι, Τελευτῷ οὖν ὁ βασιλεὺς ἐτῶν 
ὧν E χαὶ puxpóv τι πρὸς, βασιλεύσας χρόνους ζ΄ 
xal ἥμισυν, ταφεὶς εἷς τὸ Μολιδωτόν. 

Κατέσχον οὖν τὰ σχῆπτρα τῆς βασιλείας ἢ ἴτε 
σύζυγος αὐτοῦ Εὐδοχία xai οἱ παῖδες, Σὺν τούτοις 
οὖν μῆνας ζ᾽ xal μιχρόν τι πρὸς βασιλεύσασα, 
ἀνάγει τὸν ἹΡωμανὸν Διογένην εἰς τὰ βασίλεια, xol 
τούτῳ προσζεύγνυται, χαὶ βασιλέα εὐρὺς ἀνα- 
γορεύει. 

Τὴν οὖν βασιλείαν ὁ Διογένης λαδὼν, εἶθ᾽ ὑστε- 
ρον ἐπιδουλευθεὶς παρὰ τῶν οἰχείων ἐχτυφλοῦται, 
καὶ οὕτῶς θνήσκει, xal ἐν τῇ νήσῳ Πρώτῃ θάπτε- 
ται, βασιλεύσας ἔτη Y xai μῆνας m. 

Διεδέξατο τὴν βατιλείαν ὁ τοῦ Δούχα υἱὸς Μιχαὴλ 
ὁ λεγόμενος Παρχπινάχης. Τοῦ δὲ πατριάργου Ἰωάν.- 
μου τοῦ Ξιφιλίνου χοιμηθέντος, ὁ βασιλεὺς ἕτερόν 


imperium cedit. 

Isaacius Comnenus cum imperii pondus subiisset, 
subito in regio numismate se ensem ferentem ex- 
cudi jussit, tanquam qui non Deo,sed proprio ro- 
boti et circa rerum bellicarum usum experientic 
omnia accepta referret. 64& Abduszit ex Oriente 
uxorem Caterinum, eamque imperatricem creavit. 
Verum cum patriarcha Michael Cerularius occt- 
buisset,in ejuslocum Licudem Constantinum sub- 
slituit. Imperator cum isset venatum, igne fulmi- 
neo perculsus equoque dejectus spumans humi- 
circeumvolutabatur.Itaque eum consilii penituit,nec 
morbo remittente, sed intime misereque vexante, 
sceptro rerumque moderamine deposito, ad Studii 
monasterium se confert, monasticam vitam am- 
plexus, ad hoo Augusta Caterina suam opem con- 
ferente. Imperavit annos duos menses tres. His 
minus supervixit in habitu monastico. Adeo mo- 
nasterii presidi fuit obedieris ut etostiarius factus 
sit aliisque ministeriis pro sua ingenti moderatione 
inservierit.In vicem vero suam Constantinum Du- 
cam imperatorem elegit. 
εἰς βασιλέα- 


Post Comnenum Constantinus Ducas absque san- 
guine, sine ullo rerum discrimine ac molestia, 
sceptrum occupat. Licude Constantino emortuo, 
Joannes monachus cognomento Xiphilinus suffici- 
tur. Imperatorem autem obortus morbus vehe: 
mentissime vexabat. Ut cognovit se egritudine 
confectüm,tres liberos, quos ex Eudocia impera- 
trice susceperat, Michaelem,Andronicum,Constan- 
tinum,inter quos Constantinus erat Porphyrogen- 
neta, imperatores creat, Gesarem vero fratrem 
Joannem.llli fuerunt et tres filie,68 Anna, Theo- 
dora,Zoe.Morti proximus fidem ab omnibus scripto 
exposcit, neminem post se alium imperatorem 
quam filios excepturum.Subsoripsére omnes,Quin- 
imo et ipsa imperatrix Eudocia nequ&àquam se 
secundas nuptias celebraturam scripto promisit. 
Absolutum scriptum patriarche tradidit,ut conser- 
varet.Obiit ctatis annorum sexaginta ; annos plus 
minus septem et dimidium regnavit. In Moliboto 
sepelitur. 


Imperii habenas conjux illius Eudocia filiique 
tenuere. Cum vero una cum liberis menses septem 
vel paulo plus imperasset, Romanum Diogenem 
in regiam accitum sibi matrimonio jungit impe- 
ratoremque pronuntiat. 


Occupavit imperium Diogenes, qui deinceps a 
familiaribus dolis circeumventusluminibus privatur, 
mortuusque in insula Prote sepelitur,cum regnas- 
set annos tres et menses octo. 

Duca filius Michael Parapinaces dictus impe- 
rium suscipit. Patriarcha Joanne Xiphilino vita 
functo, imperator Cosmam quemdam monachum, 


287 


NICETAS CHONIATES. 


qui e sancta civitate advenerat, maximo ab se À τινα προεχειρίσατο Κοσμᾶν govayóy, τῆς ἀγίας μὲν 


propter eximias virtutes in pretio habitum elegit. 
Cives Botaniatem in Nriente imperatorem creatum 
audientes regiam occupant,custodes illi imponunt; 
imperantem Michaelem solio pulsum, vili vehiculo 
cum Augusta Maria ex Alanorum genere et filio 
Constantino 66 Porphyrogenneta in Studii mona- 
sterium ablegant et monachorum albo ascribunt, 
sabbato qui dicitur Lazari. Imperio praefuit annos 
sex. 


Hiec ratione Nicephorus Botaniates prieter om- 
nem exspectationem magna feria Tertia imperium 
occupavit minime sanguinolentum.Diademate im- 
peratorio patriarche: manibus insignitur,jungitque 
sibi matrimonio Alamannam Mariam, Michaelis 
conjugem. Regnavit annos tres. 


Alexius Comnenus imperium tenuit annos tri- 
ginta septem menses quatuor, Joannes ejus filius 
annos viginti quatuor, Manuelejus filius annos tri- 
ginta octo, Alexius hujus filius infans adhuc an- 
num unum. 

Eo trucidato, Andronicus patruus imperium in- 
vasit annos tres. Andronico necato,Isaacius Ange- 
lus fratris filius imperium obtinuit annos novem. 
Isaacium oculis spoliavit proprius frater Alexius, 
qui regnavit et ipse annos novem. Alexio imperio 
atque Cpoli pulso, filius Isaacii Alexius puerulus 


B 


adhuc regnum obtinuit menses sex. Hunc cum ( 


occidisset patruelis Alexius Ducas, qui et Murtzu- 
phlus dictus est, imperio prefuit menses duos. 
Heu nos miseros ! et maximecum sinus Christiani, 
qui talia in Christianos machinamur: et quanam 
ratione divinum judicium tot scelera laturum es- 
set, et non esset nos captivilati et internecioni 
traditurum ἡ Quod et factum est, et spectatissima 
urbs Constantini ob similia facinora impietatesque 
Italis tradita est. 


πόλεως ἀφικόμενον, μεγίστῃ δὲ τιμῆ διὰ τὴν αὐτοῦ 
ἀρετὴν παρὰ βασιλεῖ τιμώμενον. Οἱ δὲ πολῖται, διὰ 
τὸ τὸν Βοτανειάτην ἐξ' Ανατολῆς ἤδη ἀναγορευθῆναι 
τὰ τῷ ἀνάχτορα χατασχόντες al φύλακας αὐτοῖς 
ἐπιστήσαντες, xal τὸν βασιλεύοντα Μιχαὴλ καθαι- 
ρήσαντες, πρὸς τὴν τοῦ Στουδίου μονὴν παραπέμ- 
πουσι μετ᾽ εὐτελοῦς ὑποζυγίου σὺν τῇ Αὐγούστῃ 
Μαρίᾳ τῷ ἐξ ᾿Αλανῶν xal τῷ τούτου παιδὶ Κων- 
σταντίνῳ τῷ Πορφυρογεννήτῳ, καὶ πρὸς τὸν μονήρη 
μεταλλάττουσι βίον κατὰ τὸ Σάῤδδατον τοῦ ἀγίου 
Λαζάρου, βασιλεύσαντα χρόνους t. 

Οὕτως οὖν ὁ Βοτανειάτης Νικηφόρος παρὰ πᾶσαν 
προσδοχίαν ἀναίμαχτον ἀπέλαδε τὴν αὐτοχράτορᾳ 
ἀρχὴν κατ᾿ αὐτὴν τὴν μεγάλην Τρίτην, xai ταῖς τοῦ 
πατριάρχου χερσὶ τῷ βασιλιχῷ ταινιοῦται διαδή - 
ματι, xai γυναιχὶ συζεύγνυται τῇ ἐξ ᾿Αλαμανῶν 
Μαρίᾳ. τῇ τοῦ Μιχαὴλ συμδίῳῷ. Ἐδασίλευσε δὲ 
ἔτη γ΄. 

᾿Αλέξιος ὁ Κομνηνὸς ἐδασίλευσεν ἔτη λζ' μῆνας 
Y. ᾿Ιωάννης ὁ τούτου υἱὸς ἔτη x0, Μανουὴλ ὁ τοῦ- 
του υἱὸς ἔτη Av», ᾿Αλέξιος ὁ τούτου υἱὸς μειράκιον 
ἔτος α΄. 


Τοῦτον φονεύσας ᾿Ανδρόνιχος ὁ πρὸς πατρὸς θεῖος 
αὐτοῦ ἐτυράννησεν ἔτη γ΄. Τοῦτον φονεύσας ὁ ἀνε- 
ψιὸς αὐτοῦ ᾿Ισαάχιος ὁ "Αγγελος, ἐχράτησεν ἔτη θ΄. 
Τοῦτον ἐχτυφλώσας ὁ ἵἴδιος ἀδελφὸς ᾿Αλέξιος ἐκρά- 
τησε xal αὐτὸς ἔτι͵ θ΄. Τοῦτον ἐχδιώξας τῆς βασ!- 
λείας καὶ Κωνσταντίνουπόλεως ὁ ἀνεψιὸς ᾿Αλέξιος 
μειράκιον ὥν, ὁ υἱὸς αὐτοῦ 'Igaax(ou, ἐκράτησε μῆνας 
ζ΄, Τοῦτον φονεύσας ὁ ἐξάδελφος ᾿Αλέξιος ὁ Δοῦχας, 
6 xai Μούρτζουφλος, ἐχράτησε μῆνας β΄. dt! καὶ 
ταῦτα Χριστιανοὶ Χριστιανούς. Καὶ πῶς ἔμελλεν 
ἐφησυχάσαι ἡ δίχη xai μὴ παραδοῦναι ἡμᾶς εἷς 
αἰχμαλωσίαν xal ἐξολόθρευσιν; Ὅ xal γέγονε, xoi 
ἡ περίόλεππος Κωνσταντίνου διὰ τὰς τοιαύτας ἀνο- 
σιουργίας παρεδόθη τοῖς Ἰταλοῖς. 





ANNO DOMINI MCCY. 


NICETAS CHONIATES. -- 


NOTITIA. 


(Ex Leonis Allatii Diatriba de Nicetis in Ang. Mai Bibliotheca nova Patrum, tom. VI. p. 95.) 


De Nicet: Choniate (a) vita ex professo egit Petrus Morellus in epistola ad Joannem Sanctandrea- 


num, Carcassonensis eclesie diaconum, quam ille ex Michaelis Cboniat» monodia in 


Nicetam 


fratrem,et ex Thesauro orthodoxe fidei collegerat, et ipse Thesauro subjunxit. Nos vero nonnulla alia 


(a) In primo casu Allatius plerumque Choníates scribit, sed interdum etiam Choniata. A. M. 


289 PR/EFATIO. 290 


ex ejusdem Niceto historia aliisque trademus. Fuit hic Nicetas gentili nomine Acominatus, e Chonis, 
Phrygise urbe, ex qua oriundum se gloriatur. In Balduino, agens de pace inita per Theodurum Lascarim 
cum Iconii suitano, et de urbibus illius socero Manueli Maurozom: concessis, inter alias, Chomas 
quoque numerans, scribit: Μέρος ἀπένειμε τῆς ἀρχῆς τῷ χηδεστῇ Vxelvou Μανηυὴλ τῷ Μαυροζώμῃ᾽ 
τόδε ἦν ἐμοῦ τοῦ συγγαρφέως Νικήτα πατρὶς, αἱ Χῷῴῷναι. Partem. imperiti. Manueli Maurozomze iliws δΟΟΘΤΟ 
concessi. Ea pars erant Chonae, mei scriptoris Nicelz patria. Et lib. vi in Manuele de eodem :' Απάρα 
οὖν τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων, Φρυγίαν τε καὶ Αχοδίχειαν διελθὼν, ἀφιχνεῖται ἐς Χώνας, πόλιν εὐδαίμονν 
xal μεγάλην, πάλαὶϊ τὰς Παλασσάς. (Palassas vitiose legi pro Colossas, animadvertunt Abrahamus Horte- 
lius in Thesauro geographico, et Hieronymus Wolfius in notis ad hunc locum) τὴν ἐμοῦ τοῦ συγγραϑίως 
πατοίδα. Urbe disgressus per Phrygiam θὲ Laodiceam, Chomas, olim Palassas, urbem magnam et beatam, 
patriam meam, pervenit. Et Chonas hasce, Asianam illam esse civitatem, quam data epistola Paulus 
apostolus, cum scriberet Colossas dictam, nobilitavit, colligitur ex ejusdem Thesauri libro iv, cap. 22, 
in quo locum ex epistola illius ad Colossenses adducens, scribit: Ὡς ὁ Παῦλος ἐν τῇ πρὸς τοὺς 
πατριώτας juo: Κολοσσεῖς ἐπιστολῇ θεολογεῖ. UL. Paulus ἐπ epistola ad conterraneos meos Colossenses his 
verbis theologice philosophalur. Et Colossas olim postea mutato nomine Chonas dictam, probat Morellus 
ex lexico manuscripto Vascosani, eoque vetustissimo manibus cujusdam ex Michaelis Pselli auditoribus 
descripto (b), in quo legebatur, Κολοσσχὶ πόλις dóuyla;, αἱ νῦν λεγόμεναι Χῶναι" ὅθεν xal Κολοσσαεῖς 
(c). Colossze urbs Phrygiz, σα nunc Chonz dicitur, unde eL Colossenses. Et probari preterea potest ex 
Constantino Porphyrogenito in themate Thracesiorum. Κολοσσαὶ αἱ νῦν λεγομέναι Χῶναι, οὗ ἐστ! νοὸς 
διαδόντος τοῦ ἀρχαγγέλου Μιχαήλ. Cclosse, quae nunc Chonz, ubi visitur celeberrimum templum | Michaelis 
archangeli.Neque dissentit Theophylactus comment.in dictam epistolam Pauli. Πόλις φΦ'ρυγίας αἱ Κολοσσαὶ, 
αἱ νῦν λεγόμεναι Χῶναι, καὶ δῆλον Ex τοῦ τὴν Λαοδίχειαν εἶναι πλησίον. Phrygia urbs est Coloss, quse nunc 
dicitur Ολοπέθ, quod inde perspicuum cst, quod. Laodicea huic sit vicina, Et ex recentioribus Wolfius inno» 
tis ad lib. vi Choniate. Unde suspicor Choniatas post appellatos, qui olim Colossenses dícti fuere, ad quos 
epistola divi Pauli exstat. 

Possent nihilominus huic rei difficultates opponi. Namque populos ex hac Phrygum urbe vocat 
Strabo (4) Colossenos. Κολοσσαεῖς vero Colossenses, multorum suffragio Rhodii ipsi nuncupantur ex 
vasto colosso in honorem solis exstructo. Suidas : Κολαστχεῖς οἱ 'Ρόδιοι, οἵτινες ἀνέστησαν dv τῇ visu 
χαλκοῦν ἀνδριάντα τοῦ ἡλίου, ὃν διὰ τὸ μέγεθος ἐκάλεσαν κολοσσόν, Colossenses Rhodii sunt, qui erexerunt 
in insula dream statuam soli, quam ob vastitalem colossum appellarunt. Et voce 'Póóoz. ἹΡόδος ἣ νῆσος, 
ἧτις καὶ Λίνδος γαλεῖται, χαὶ Κολασσαεῖς οἱ οἰκήτορες διὰ τὸν χολοσσὸν. flhodus insula, Lindus quoque 
nuncupata, et illius habitatores propter colossum Colossenscs dicli. Eustathius in Periegetem : Διὰ δὲ τὸν 
ἀνώτερον ῥηθέντα μέγαν γολοσσὸν xai Κολοσσαξῖς, ὡς ἐκ μεγάλου παρασήμου, ἐκαλοῦντο οἱ Ῥόδιοι, 
Propter jam supra assertum colossum, etiam Colossenses, veluti ex magno insigni, Hhodii nuncupabantur. 
Eadem habent Georgius Cedrenus, Joannes Zonaras, Michael Glycas, Joannes Antiochenus in Archaoo- 
logia, et alii. Hinc non dignoscitur quare polius ad Choniatas quam ad Rhodios inscripitio illa epistole 
referri debeat. Attamen cum in ea Paulus Laodiceo, et Hierapoleos quoque, vicinarum urbium, memi- 
nerit (e), longe similius vero est Colossenses non alios esse quam eos ipsos qui in Choniatas decesse- 
runt, et Colossas esse qua, mutato postea nomine, Cliono dicte sunt; quod acute perspexerat Theo- 
phylactus, cum scriberet : Kai δῆλον £x τοῦ τὴν Ααοδίχειαν εἶναι πλησίον, Quod inde perspicuum est, quia 
Lacdicea huic sil vicina. Neque obstat ex his Colossis Strabonem Colossenoe nuncupare, Namque id in 
aliis quoque videmus varia efferri formatione. Et ne in exemplis adducendis nimius sim, pauca tradam. 
Chios ex Chio insula oriundios communi scriptorum usu vocamus : non defuere tamen, qui et Chiotas 
dixerunt, ut videre est in Memnonis excerptis apud Photium. Ex Byzantio, alii Byzantios, alii Byzan- 
tinos, alii Byzantianos, seu Byzantinianos, et tandem Vitruvius Byzanteas lib. vn. Ex Gadira Gadireus, 
et Gadirites, et Gadireus, οἱ Gadirenus ; et innumera fere similia. Non est ergo mirum Colossenos 
Strabonis in Colossenses abiisse. 

Sed qua de causa Colosse, quam πόλιν μεγάλην Φρυγίης, magnam Phrygis urbem, vocavit Herodotus 
in Polymnia, nomen in Chonas immutaverint ? Menca Grecorum natum illi nomen ex Michaelis archan- 
geli in eadem urbe patrato miraculo narrant. Dum enim gentiles, odio Christiane religionis, fluviorum 
ibi preeterfluentium aquas in unum corrivant, ut earum impetu et copia locum et teinplum sub nomine 
Michaelis erectum demergant, Michael baculo saxum pulsans, hiatum aperuit,qui molem illam aquarum 
absorpsit, et templum, et deservientem illi hominem ab illuvie illa servavit incolumem. Et cum per 
hiatum illum instar infundibuli, quod Grecis χώνη est, aquae transmitterentur, loco et urbi Χῶναι 
Chonz nomen inditum est: Φθόνῳ τηχόμενοι ἐπὶ τοῖς παραδόξως γενομένοις ἐν τῷ ναῷ τοῦ ἀρχισιρατήγου 
Μιχαὴλ, ἄνδρες ἑλληνίζοντες τὸν παραῤῥῥὝοντα ἐγγύθεν ποταμὸν ἐδουλλεύσαντο χατὰ τοῦ ναοῦ στρέψαι, 
ὥστε xai τὸν ναὸν καταχλύσαι, xai τὸν προσμένοντα χὐτῷ ἄνδρα τίμιον τὸν ρχιππον ἀπολέσαι. Φανεὶς 
δὲ xai μόνος ὁ θεῖος ἀρχιστράτηγος, xal θαῤῥεῖν ἐγκελευσάμενος τῷ ᾿Αρχίππῳ, πλήσσει ῥάδδῳ τὴν 

WU Imo ipsius Pselli lexicon grecum me in codi- πάνυ bibliis vaticanis.lLid. ctiam àv KoAoseais. A.M. 
ci 


us observare probe memini. A. M. (à Lib. xit, circa finem. 
(c) Κολοσσχεῖς et Κολαττχεῖς variat in ipsis τοῖς c) Coloss: 1v, 13. 


201 NICETAS CHONIATES. 202 


πέτραν, καὶ πάροδυν iv αὐτῇ ποιήσας τοῦ ποταμοῦ, ἐξ ἐκείνου μέχρι xal τοῦ vov παροδεύων ὁρᾶται 
χωνευόμενος. Invidenlia contabescentes propter mira quse fiebant in. lemplo. mililiarum | principis Μιοκασὶ ἐς 
viri gentilium religioni addicti, proxime fluentem fluvium in lemplum ipsum convertere stbi proposuerunt, ut 
el templum submergerent et virum in eo commorantem venerandum Archippum perderen! .Verum taniummodo 
apparens divinus híc militiarum duz, et ul bono essel animo Archippo imperans, pulsat. baculo. saxum, εἰ 
transitum in eo aperiens fluoii fecit, uL exinde ad hoc usque tempus fluvius veluti per. infundibulum infusus 
pratergre lerctur. Et legitur de hac re prolixa narratío de quinta Septembris apud Lipomanum, quam 
[ἢ manuscriptis codicibus ab Archippo etiam ipso scriptam invenies. Sed elegantior atque accuratior 
est omnibus Sisinnii patriarche Constantinopolitani,qui et fluminum nomina, et singularia reliqua 
commemorat, oratio (/). Quare referam illius verba adhuc inedita. Postquam enim Aachippi mores, et 
loco pellere conabantur, ne idolorum cujtus, ob tot archangeli Michaelis erga genus humanum atque 
ejusdem necessitates subsidia, minueretur, Christi aecresceret, tandemque fluminis Chryss in templum 
corrivationem, et illius divisionem, et intactum ab illuvie sanctuarium recensuisset, subdit : 
Συμμορίαν γὰρ οἱ τῆν τῶν εἰδώλων θρησκείας ὡσεὶ πενταχισχιλίων ἀνδρῶν συναγηοχότες, Ev τε Λαοδιχείᾳ 
γενόμενοι, συμθούλιον ἐπὶ ὀλέθρῳ τῆς ἑαυτῶν χαχοτέχνου ψυχῆς τίθενταί, ὅπως τοὺς ἐξ ἑῴας ἑτέρους δύο 
κοταμοὺς κατιόντας, καὶ οὐ πολὺ τοῦ εὐχτηρίου διέχοντας, ὧν τὸν μὲν Κοῦφον, τὸν δὲ Λυχόκαποον προσ- 
γγόρευον, ἀλλήλους τε χατὰ τὴν τοῦ ὄρους κορυφὴν συνεισδάλλονται, xal μέχρι τῶν τῆς Λυχίας ὅρων 
διήχοντας, κατὰ τοῦ θείου τεμένους ἐκείνου καὶ ἁγιάσματος ἐπαφήσωσι. μὴ πολλοῦ πόνου δεήσειν αὐτοῖς 
λέγοντες εἰς τὴν τοῦ τόπου χατάχλυσιν, τῶν ποταμῶν ὑψόθεν χατερχομένων, χαὶ χατὰ πρανοῦς φερομέ- 
νων" οὐχ ἔσται γὰρ οὐδὲν τὸ τὴν φορὰν ἐφέξον αὐτῶν, πρὸς τὸ μὴ πάντα ῥᾳδίως ἐπιχλυσθῆναι τῷ ὕδατι. 
Καὶ δὴ ἀπὸ τῆς ἀχρωρείας ἀρξάμενοι, ἔνθα οἱ ποταμοὶ συνέῤῥεον, βαθεῖαν διώρυγα πεποιήχασιν, ἵν᾽ ἐν 
ταύτῃ τὸ ὕδωρ καθελκχύσωσι, xal οὕτω τὸ ἁγίασμα τοῦ Θεοῦ ἐπιχλύσωσι. ᾿Αναστομωσάντων δὲ τὰς τῶν 
ὁρῶν διεξόδους, τὸ ὕδωρ, ὅτι μάλιστα πλεῖον συῤῥεῦσαν, τὰς τῶν ὀρῶν πεπλήρωχε φάραγγας" καὶ ἰδοὺ τὸ 
ὕδωρ, βαθαὶ τοῦ θαύματος ! περιστρεφόμενόν τε xai ἑλισσόμενον, ἤχῳ τε πολλῷ xal ῥαγδαίως φερόμενον, 
^p τόπῳ οὗ εἰστήχει ὁ ἀρχιστράτηγος προσεπέλασε μέν, τῷ δὲ αὐτοῦ νεύματ' (0) ἐπιτιμηθὲν, θᾶττον 1] 
λόγος ἀνεχαιτίσθη, καὶ ἐπὶ πολὺ μετεωρισθὲν, τρόμῳ οἷονει πως δεδιττόμενον, ὡς ἀφ᾽ ὕψους τινὸς ἀπῃώ- 
ρητο. Καὶ τηνιχαῦτα ὃ ἀρχιστράτηγος τὸ παράδοξον ἐκεῖνο χαὶ λόγου χρεῖττον ἐνεδείξατο θαῦμα" ῥά- 
6209 γὰρ πληγῇ καὶ μόνῳ προσφθέγματι τὴν τῶν ποταμίων ὁδάτων πλημμύραν χατὰ τῆς ἔδη ἀποῤῥα- 
qim πέτρας wal δίχην οὔτης χωνείας προύτρίψχτο εἴς ἀεὶ μετχφέοισθχι' αὐτίχχ δὴ τῶν ὑδάτων ἐν 
τῇ πάλαι χωνείᾳ χαταῤῥαγέντων, xal πάσης ἐντεύθεν τῆς περιχώρου γχατασεισθείσης, xal ὡς εἰκὸς πὰν - 
τῶν καταπλαγέντων τῶν ἐν αὐτῇ, ὁ ἀρχιστράτηγος σοραγῖδα τῷ χάτματι ἐπιθεὶς, καὶ τὰ ἑξῆς, 

Verba tamen altius consideranda sunt, eoque potissimum cum dicat, τῶν ὑδατων ἐν τῇ πάλα! χωνείᾳ 
χαταῤῥαγέντων, aquis in antiquo tnfundibulo immersis atque delapsis. An in novam et a se factam terree 
scissuram, vel potius veterem, copiam illam aquarum exoneravit ? Et scissuras veteres fuisse, habeo ex 
Herodoto in Polymnía (vn, 30), qui refert Lycum (Sisinnio Lycocaprum) apud Colossas fluvium in hia- 
tum terr» immersum, postmodum ezsilientem in Meandrum demergi. Xerxes ἀπίχετο ἐς Κολοσσὰς» 
πόλιν μεγάλην Φρυγίης, ἐν τῇ Aüxoc ἐς χάσμα γῆς ἐσδάλλων ἀφανίζεται’ ἔπειτα διὰ σταδίων ὡς μάλι- 
στὰ πὴ πέντε ἀναφαινόμενος, ἐχδιδοὶ χαὶ οὗτος εἷς τὸν Μαίανδρον. l'ervenit. Colossas magnam Phrygire 
urbem, ubi Lycus amnis hiatum terra? subiens occulitur, deinde [ere quinque post. stadia. emergens, illabt- 
(ur ipse ἐπ Mz»andrum. Maximus Tyrius (Diss. vir, 8) Meandrum quoque et Marsyam antequam Cele- 
nas perveniant, terro» hiatibus occultari rursusque emergere, oculatus ipse testis enuntiat, Φρύγες ot 
περὶ τὰς Κελαινὰς νεμόμενοι τιμῶσι ποταμοὺς δύο, Μαρσύαν xal Μαίανδρον’ εἶδον τοὺς ποταμούς. "Ael. 
γσιν αὐτοὺς πηγὴ μία, ἣ προσελθοῦσα ἐπὶ τὸ ὅρος ἀφανίζεται χατὰ νώτου τῆς πόλεως, χαὖθις ἐχδιδοῖ ἐκ 
ποῦ ἄστεος διελοῦσα τοῖς ποταμοῖς xai τὸ ὕδωρ xal τὰ ὀνόματα' ὁ μὲν ἐπὶ Λυδίας ῥεῖ ὁ Μαίανδρος, ὃ δὲ 
αὑτοῦ περὶ τὰ πεδία ἀναλίσχεται. Θύουσι Φρύγες τεῖς ποταμοῖς, οἱ μὲν ἀμφοτέροις, οἱ δὲ τῷ Μαιάνδρῳ, 
οἱ δὲ τῷ Μαρσύφ᾽ xal ἐμδάλλουσι τὰ μηρία εἰς τὰς πηγὰς, ἐπιφημίσαντες τοὔνομα τοῦ ποταμοῦ, ὁποτέρῳ 
ἔθυσαν ἀπενεχθέντα δὲ ἐπὶ τὸ ὅρος, xal ὑποδύντα τῷ ὕδατι, οὔτ᾽ àv ἐπὶ τὸν Μαρσύαν ἐκδοθείη tk τοῦ 
Μαιάνδρου, οὐδ᾽ ἐπὶ τὸν Μαίανδρον τὰ τοῦ Μαρσύου" εἰ δ᾽ ἀμφοῖν εἴη, διαιροῦνται τὸ δῶρον. (Qui. Celame 
accolunt Phryges! fluvios duos Marsyam colunt Mzandrumque, quorum ipse. spectator [ui. Duo hi fluv € 
[onte oriunlur uno, qui cum ad montem processit usque, ad posteriorem urbis parlem, se subducil ; rursut- 
quc ex urbe oritur, símulque aquam distinguit fluviis et nomen. Atque ex iis quidem Lydiam Mzander.— petit, 
aller ibidem in campis finitur ac consumitur .His fluviis remdivinam Phryges faciunt : alii ulrique simul,seorsum 
vero alii Marandro,Marsysgve.Femora viclimz qu maclatur, in fontcs, addito alterutrius cui mactatur. flevii 
nomine, projiciuntur. Quz a fluvio ad montem deferuntur usque, ubi sub aquam demerguntur : nec unquam 
fit, ut que Maeandro facta sunt, Marsyam petant, aut. que Marsy:x Mgandrum. Nam si utriusque sint, diwi- 
dunt victimam, Et Marsyam in Lycum postmodum degenerare, habeo ex Q. Curtii libro lII, 4 : Cseterum 
quamdiu intra muros fluit, nomen suum retinel. At cum exlra. munimenta se. volvit, majorem vi ac. molte 
agentem undas,Lycamappellant.Hinc colligo Lyeum qui et Marsyas, scpiusin terrm viscera penetrare, rur- 


(f) Sisinnii patriarcha scripta multa mihi occur (9) Allatius scribit ῥεύματι. Verumtamen νεύματ: 
rehant in. codicibus Vat. A. M. aut δήματι rcribeudum putabam. A. M. 


| 303 | PRAEFATIO. 294 


susquo inde exorlum per apertos campos exspatiari, quod mirum haud videbitur, si soli illius natnra con- 
sideretur. Quare de alio flumine Cadmo, iisdem atque Lycus fontibus exsiliente, scribit Strabo lib. x 
(p. 818) : Ὑπέρκειται δὲ τῆς Λαοδικείας ὄρος Κάδμος, ἐξ οὗ xal ὁ Λύχος ῥεῖ, «ai ἄλλης ὁμώνυμος τῷ ὄρει" 
τὸ πλέον δὲ οὗτος ὑπὸ γῆς Dosis, εἴτ᾽ ἀνακύψας συνέπεσεν εἰς ταυτὸ τοῖς ἄλλοις ποταμοῖς, ἐμφαίνων ἅμα τὸ 
πολύτρητον τῆς χώρας, χαὶ τὸ εὔσειστον᾽ εἰ γάρ τις ἄλλη, καὶ ἡ Λαοδίκεια εὐσειστος, xal τῆς πλησιοχώρου, 
(Καὶ μετ᾽ ὀλίγα.) Σγεϑὸν δὲ τι εὔτειστός ἔστι zai πᾶσα ἡ περὶ τὸν Μαίανδρον γώρα καὶ ὑπόνομος πυρί τε xal 
ὕδατι μέχρι τῆς μεσογαίας. Supra Laodiccam situs est mons Cadmus, e quo Lycus defluit, itemque alius 
monti cognominis, qui cum hand exiguo spalio terram subiens, rursusque emergens, reliquis misceatur flu- 
minibus, simul et multis foraminibus perviam demonstrat esse regionem, et obnoxiam terra motibus, et. vici- 
niam item. Et mox. Fere autem tota ad Maandrum regio facile terrzmotibus concutitur, οἱ cuniculos habet 
igne et aqua plenos usque ad. Mediterranea. Sed quidquid sit de hoc, ante quam alio oratio procedat,invi- 
samus veneremurque templum ipsum Michaelis munificentissimum, quod Nicetas nobis conterraneus 
lib. vi, in quo de Manuele imperatore, paucis representat: xzi τὸν ἀρχαγγελιχὸν ναὸν εἰσιὼν μεγέθει 
μέγιστον, xal χάλλει κάλλιστον ὄντα, καὶ θαυμασίας χειρὸς ἅπαντα ἔργον. Et φίδια archangeli magnitu- 
dine maximam, pulchritudinc pulcherrimam, et admirabilis omnino artificii opus, ingressus. 

Ex his itaque Chonis natus Choniates Nicetas, novennis a patre ad Michaelem natu majorem Byzan. 
tium mittitur, litteris aliisque disciplinis instruendus, quod tanta cura, studio οἱ labore a fratre per- 
fectum est, ut quemadmodum successu temporis Michael in Athenarum presidem, ita Nicetas inter 
primario auctoritatis viros in aulam exceptus, in scribarum imperialium numerum sub Manuele Com- 
neno allectus sit, et virtutum ac doctrinarum fama inter primos illius avi inclaruerit. Postmodum 
Andronici tyrannidem fugiens, juris civilis studio sese dedit, atque adeo profecit, ut quadriennio post, 
Andronico misere enecto, sub Isaacio Angelo Byzantium reversus ad majores honorum gradus evectus 
sit: quibus ad excisum a Francis Byzantium integre perfungitur. Namque in Thraciam mittitur, ut ibi 
arcibus reflciendis, civitatibusque communiendis praeesset, atque adeo militarium ordinum delectus 
haberet. Sic etiam in provincias et municipia ab aliisimperatoribus missus, rerum summe profuit. Quos 
honores et magistratus, αἱ Michael Choniates illius frater scribit, continua imperatorum successio 
integros illibatosque, nec uuquam inlerruptos conservavit: imo qui subsequebantur, preceden- 
tibus erga illum benevolentia anteire quasi contendentes, ad pristinos illius honores aliquid insuper 
adjiciebant, viri nimirum virtute obstupentes, tantumque ex imperio suo imminui existimantes, quan- 
tum de honoribus illius imminueretur. Uxorem habuit ex illustri Belissariotarum progenie, cujusnomen, 
quemadmodum et patris, et an ex ea susceperit liberos Choniates, incommode tacuit Michael Chonia- 
tes, cum Michaelis et Joannis Belissariotarum fratrum laudes adeo ampliter commemoraverit. Verum 
Byzantii clade afflictis Grecorum rebus, ct illius edibus pulcherrimis atque amplissimis in Sporacio 
sitis incendio absumptis, licet ad illius habitaculum porticibus obsitum, ideoque obscurum et aditu 
difficile, ex quo tamen opportunus erat ad proximum templum maximum accessus, confluerent, cum ab 
aggressione militum, qui nihil investigatum relinquebant, sese defendere non valerent, ope cujusdam 
Veneti, cui victum tutumque receptum ipse suppeditabat, armis et militari habitu pro mercatorio sum- 
ptis, preedatores aliquandiu fortiter edium ingressu depulsi sunt, dum se commilitonem eorum,et :edes 
illas preeoccupasse simulat, colloquiturque cum illis patria lingua, qui res postulabat. Sed cum, illis 
catervatim irruentibus, et inhumanis atque eíferatis ingeniis, resistere non posset, tandem Niceta 
auctor fuit inde discedendi, ne capti in vincula ipsi conjicerentur, mulieres ad stupra οἱ libidines 
raperentur. Veneto itaque duce, et ut predam suam comitante, tristes el male vestiti ad wdes, ubi 
noti illis Veneti habitabant, ducebantur. Verum ubi ad partem urbis Francis adsignatam pervenere, a 
famulis inhumaniter deserti, liberis qui nondum progredi poterant humeris impositis, per medios vicos 
incedere coguntur, tandemque postquam dies quinque in urbe commorati fuerant, discessere. Calamita- 
tem augebat dies aspera, et uxor Nicetz partui vicina: et. ut omnia perquirentium militum crudeli. 
tatem atque libidinem effugerent, quicunque tum in unum convenerant mulieres in medium agmen 
recipiunt, et adolescentulas faciem cono illinere, atque ita genarum ruborem exstinguere jubent. 
Ut ad inclyti martyris Mocii templum vere, insolens ac nefarius quidem milcs puellam formosam, judi- 
cis cujusdam filiam, e medio eorum tanquam lupus agnam abripuit. Consternatis spectaculo ceteris, 
puella pater senio et morbo afflictus, et in cenum prolapsus, crebro Nicetam orare, ut pro virili ad 
puellam recuperandam sibi esset adjumento. llle, vestigia roptoris persequens, vim factam non sine lacry - 
mis proclamans,et gestibus opem praetereuntium militum implorans,quosdam etiam manibus prebendens, 
eorum animos ita flexit, ut impudentis illius domum perduci passi sint; quo cum ventum esset, licet 
raptor reluctaretur, et in foribus stans vim facturos repelleret, verbis tamen. Nicetze persuasi, puellum 
minis ab impudico illo extorquent, οἱ patri restituunt. Sic urbe excedunt Nicetas una et comites, pres- 
eunte patriarcha sine baculo, sine calceis, una tunícula induto. Urbe egressi, Selybriamque profecti, pe- 
dem sistunt familia inviolata. Sed cum horrido oblectaret pane vitam, et pannis et inopia nimis miser, 
qui copia rerum antea et splendore dignitatum celebris fuerat, ad Ascanium lacum et Bithynie metro» 
polim Niceam, tanquam captivus cum reliquis inquilinum egit, sibi vivens et saluti anime  previdans, 
Voluerunt itaque Greci illi, qui tum Nice habitabant, et eorum irgperator, in alios adeo elfüsj, 


295 NICETAS CHONIATES. 296 


tum virum suarum opum esse indigentem, ut ipse existimo, quod suspicarentur eumdem, et reliquos 
patres conscriptos urbis excidiit causam fuisse, de quorum sane iniquis judiciis exstat apud eumdem in 
fine historia: querela gravissima. Sic ille sibi redditus, et publicis curis exemptus, scriptioni animum 
pacatum, ut ut tamen poterat, addixit. Puella» servat; facinus Michael ejus frater, ut fratri gratifica- 
retur, magniticentiorem et generosiorem in modum extulit; qui non supplicationibus et lacrymis et 
aliorum auxiliis, sed propria Niceta virtute et robore rem peractam fuisse narrat. Scribit enim, quod 
cum jam puelle stuprum illaturus esset barbarus, ille sine ulla mora in hostem irruens armatus, et uxo- 
rem legitimam esse clamitans, atque adeo acerbissimis afflictari modis quiritans, et adulterii crimine 
avertens, ambarum tenacitate manuum prehensam, pancratice cum hoste colluctatus, cujus animum 
amore ebrium libido efferaverat, ad se retraxerit ; nec prius conquieverit, quam a violenti hostis mani- 
bus ereptam virginem et illesam sine ullius cede, patri restituerit. Quz tamen in Michaele tolerari, 
oratorem agente, poterant : at in Athenarum prosside et viro ecclesiastico quis ferat, Nicetam in eo 
facinore Abrahamo, Isaaco, Davidi, Danieli, Levi et Simeoni proferri, et quod pejus est, Christo ipsi 
comparem fleri 7 

Plurima scripsit. Ad nos pervenere dogmatica illius Panoplia. Opus equidem singulare, eruditione, 
doctrina, flde, pietateque, et rebus aliis instructissimum, si que ille ex schismate immiscuit atque 
concinnavit demas. Illis siquidem pulcherrimum alias opus veluti maculis et nzvis contaminat: cum 
multa ibi ex Photii. Nicolai Methonensis, Niceto Stehtati, Joannis Hierosolymitani, Joannis Phur- 
" fes, Euthymii Zygabeni, Theodori Smyrnzi, et aliorum ccnoso penu, de processione Spiritus sancti, 
azymis, et aliis congerat. Priores tamen libri tali luto minime obducti, et ob gravitatem materic, et 
solidum hoeresum refutationem, necnon earum auctorum non adeo cognitas historias, et sanctorum 
Patrum testimonia, digni sunt qui a catholico homine volvantur revolvanturque. Exemplar a Niceta 
descriptum, post Nicetz:e obitum, ut narrat Petrus Morellus, ad Michaelem Choniatam Atheniensium 
praesulem h:ereditario jure transiit: quo item mortuo, in manus Theodori Scutariote levit» Cyziceni 
venit : Cyzicoque a Turcis vastata, in frequentissima montis Athonis monasteria deportatur, atque inde 
tandem Lutetiam advectum, venaleque expositum, cum propter sui deformitatem emptores non nan- 
cisceretur, Joannes a sancto Andrea redemptum a se, Morello evolvendum mittit, a quo epigraphe de- 
prehensa, et non carbonibus sed thesauro in paginis illi situ et squalore ita obductis,ut nisi post multas 
vigilias legi potuerit reperto, non universa operis moles, sed quinque tantum libri priores in linguam 
Latinam versi, Latine solummodo eduntur, Parisiis in-8, anno 13580. Reliqui in suo squalore relicti ubi- 
nam modo lateant, scripserint alii (Ah). Addit Morellus : Mox se index quoque aperit, seu elenchus, quo 
summam, librorum Thesauri capita notantur, a Niceta ipso et compositus et scriptus, quemadmodum et libri 
omnes hujus operis, exceptis duobus ultimis, qui a Theodoro Scutariota scripti sunt, qui monodium quoque 
Michaelis scripsisse videtur. Theodori αὐτόγραφον csse, ex appendice ad. indicem libri XXV colligo. Et, ut 
ex verbis pauculis Scutariote, indici Nicetm aeditis videre est, qui appendicem illam, qua antea deside- 
rabatur , in fine vicesimi quinti libri alicubi repertam se attexuisse affirmat. In codice Vaticano titulus ita 
se liabet. Νικήτα τοῦ Χωνιάτου, τοῦ xal γεγονότος ἐπὶ τῶν χρίσεως xal φόρου, ἔπειτα δὲ χαὶ λογοθέτου 
τῶν σιχρέήτων δογματικὴ Πανοπλία, ἦτοι συλλογὴ τῶν ὅλων σχεδὸν δοξῶν, xai ἱστορίχ τῶν ἀποτεκόντων 
ταύτας ἀνδοῦν, ἔτι δὲ ἀντιῤῥήσεις ἐπ’ ἐνίαις τούτων, xai μάλιστα τῶν παλαιοτέρων, καὶ ἕτερά τινα. P. 
Θεῷ καὶ θεοφιλέσιν ἀνδράσι τίς ἀν ἀξίχ προσχγωγὴ γένοιτο ; In. bibliotheca Davarica ex eodem opere 
asservantur, cod. 119: Nicetz Οποπίαί de Armeniorum haeresi tomus decimus septimus. Ejusdem decimus 
octavus contra Paulicianos, et decimus nonus contra Bogomilos, et vigesimus contra Saracenos. Modus reci- 
piendi illos, qui a Saracenis ad Christiana sacra transierunt. 

Neque hoc thesauro minus illustris est, ejusdem historia, quam auspicatus, ut tradit in principio 
ab iis rebus, quie post Alexii, primi ex Comnena familia imperatoris, obitum acciderunt, ultra que 
superioris vetatis historici non sunt progressi Joannes Zonaras, Constantinus Manasses, Georgius 
Cedrenus, Joannis imperatoris vitam, qui Alexio successit, breviter perstringit: nec earum comme- 
morationi diutius immoratur, quas ille non viderat, scd ab iis accepit, qui eas viderunt, eumque in 
expeditionibus comitati sunt: subsecuta vero reliqua uberius tractat. 'Ev χεφαλχιώδεσι δ᾽ ἐπιτομαῖς 
τὰ χατὰ τὸν αὐτοχρατορα ᾿Ιωάννην τὸ ἱστορεῖν διηγήσεται, ὃς ᾿Αλεξίῳ διάδοχος γεγένηται τῆς ἀρχῇς' 
οὐδ’ ἐμόραδυνεῖ ταῖς xat' αὐτὸν ἀφηγήσεσιν, ὥσπερ ἐν τοῖς ἐφεξῆς ἐργάσεται λόγοις, oix xal ἡμῶν μὴ 
πὰ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐπὶ τῷδε παρειλημμένα συγγραφομένων' χἀντεῦθεν μηδ᾽ ἀποτάδην ἐχόντων ταῦτα διεξ- 
ἰέναι, ἀλλ᾽ amep εἰς ἀχοὴν ὠτίου εἰλήφαμεν ix τῶν ὅσοι τῶν xaÜ' ἡμᾶς τὸν βααιλέχ τουτονὶ ἐθεάσαντο, 
χαὶ συνωμάρτουν ἐχείνῳ πρὸς ἐναντίους χωροῦντι xal τὰς μάχας συνετολύπευον, Ac Joannis imperatoris 
vitam, qui successit Alexio, breviter perstringemus ; neque earum rerum commemorationi diutius immora- 


. ih) De Nicetee Panoplia ejusque codicibus, plena 
nos locuti sumus in Spicilegio Hom. t. IV, p 398, 
rursusque p. 108 ; in eoque tomo capitula preci- 
pua Grece edidimus ex illis que Morellius luce non 
donaverat. Rursus in hac Bibliotheca Patrum, t. 
ΙΝ, capitula de Manichaiis et de Mohamedanis Gra- 
ce Latineque exposuimus. Porro etiam duas syno- 


dos, et secundam Theoriani cum Armeniis disputa" 
tionem, etsi Panoplia Niceta continerentur, non 
item, sed melioribus aliis usi codicibus, ante hos 
annos in quarto sextoque Scriptorum vet. tomo, et 
in decimo Spicilegii Grace ac Latine exstare volui- 
mus. Δ. M. 


297 PR/EFATIO. 298 


bimur, quas ipse non vidimus, sed ab aliis accepámus, qui eum viderant, el in expeditiones comitati sunt. In 
celeris aulem uberius tractabimus omnia. Idem institutum secutus est et Joannes Cinnamus, qui res 
gestas Joannis et Emmanuelis historia prosecutus est. Εἰρήσεται δέ μοι τὰ μὲν τοῦ Ἰωάννου xat 
ἐπιτομὴν, xal ὥσπερ ἐν κεφαλαίῳ, ὅτι μηδ᾽ ἕν τοῖς xav' ἐχεῖνον, ὅπερ ἧδη ἔφην, γέγονα χρόνοις" τά γε 
μὴν τοῦ μετ᾽ ἐχεῖνον πράγματα, οὐκ οἶδα εἴ τις ἐμοῦ κάλλιον ἐξιστορῆσαι ἔχει" ἐπεὶ xal οὕπω μειρα- 
κίῳ ὄντι μοι πλείστας συνεχδεδημηχέναι οἱ τῶν εἰς ἥπειρον ἑκατέραν συνέθαινεν ἐχστρατειῶν, Comme- 
morabuntur vero mihi Joannis quidem res geste compendio, et veluti capitum summe digerentur, quod 
illius temporibus, ut antea innueram, nullus fui. Bcs autem gestas illius qui subsecutus est, nescio an quis- 
piam alius me accuratius scripto tradere polerit; cum nondum adhuc ex ^phebis excedens, mullis illius 
expeditionibus in utramque continentem prazsens adfuerim. Finit itaque Nicetas historiam suam in Henrico 
Balduini fratre, res memoratu dignas que in Byzantino imperio, annorum circiter 80 spatio, in magnis 
presertim eventuum varietatibus, et subitis fortune commutationibus, que plurime egeque mirabiles, 
&c polius miserabiles et przeter exspectationem Graecos oppressere, crescente in dies Persarum et Tur- 
carum in oriente, Bulgarorum et aliorum flnitimorum in occidente potentia, e£ ubique christianorum 
principum dissidiis et perversitate acciderunt, complexus libris XXI, usque ad annum Christi 
1203. 

Non descivisse eum a veritate, tum externorum facinora non sine promerita laude, tum suorum gen- 
tilium scelera ingenue et oum doloris acerbitate deplorata, et equa rerum narratio, indicio sunt. Ex eo 
siquidem habes Occidentalium in recuperanda Syria et terra sancta pietatem 86 fortitudinem ; Conradi: 
et Friderici non sine nobilissimis exemplis clarissimas laudes. Quis Balduini virtutes aptius expresse- 
rit ? Contra vero quis in Grecorum vitia, que suis temporibus tanta adeoque immania fuere, acrius 
insultaverit ? Hoo plane ingenui animi fuerit, rem uti acta est, narrantis. 

Modum dicendi secutus est amplum, profusum, sed horridum, complicatam, immodica insolentis 
elegantic atque eruditionis affectatione vanum, ne dicam puerilem, et poeticarum fabularum et diotio- 
num immistione subasperum, et compositionis male implexa constructione obscurum, qui proprius 
hujusce scriptoris est precipueque ab ipso pro suo genio intentus et procuratus ; non Metaphraste, et 
emu li alicujus,8ssumentum, ut videtur Hieronymo Wolfio. De stylo illius idem Wolfius : Ez affectatione 
nescio cujus insolentis elegantiae, et poeticax diclionis &mulatione, in salebras spe incidit, et. duris ac 
ineptis utitur metaphoris, iu proemio prasertim, ubi cum primis diserius videri cupit. Quod si totam histo- 
riam simili oratione involvisset, in latomias ire, quam molestiis conversionis conftictarl maluissem. Sed 
quia tolerabiliter loqui incipit cum ad rem ipsam ventum est, hanc quoque operam studiosis historiarum 
dare volui, ut Zonar opus hac appendice plenius redderetur. Neque Joannes Vossius discordat de histo- 
ricis Grecis lib. II, cap. 29: Diligens fuít Homeri lector et imitator, adeo ut, ob poeticam atque insolentem 
dictionem quandoque durior fiat, cum primis in. prafatione, quz sane salebrosa. In cmteris mollior fluit, 
quod etde se in przfatione promittit. Ut mihi quidem videatur prafatione ea ostenlare voluisse, quantus 
logadedalus foret : quod similiter in historia si fecisset, ne ille multo etiam minus laudis, quam nunc 
habet mereretur.Ipse nihilominus perspicuitatem se sequi in proemiis historie, prout historicum addecet, 
summopere jactat, in ipsa sua jactatione obscurus et confragosus: ᾿Επεὶ δὲ ὡς xal ἄλλοι τε ξυμδαλεῖν 
ἔχουσι, xal αὐτὸς δὲ συνορῶν, οὐχ ἣχιστά εἶμι τὰ τοῦ ἱστορεῖν τὸ τῆς διηγήσεως ἀσαφὲς, xal περιύο- 
λαΐς, καὶ περιόδοις ἐπεστραμμένον, ὡς μὴ συνᾷδον αὐτοῖς οὐ προσίενται, φιλοῦσι δὲ τὸ σαφὲς, ὡς οὐ 
μόνον χατὰ τὸν εἰπόντα σοφὸν, ἀλλὰ xal συμδαῖνον σφίσι μάλιστα, οὐδὲ τούτου πάμπαν ἔξωθεν τοῦ 
καλοῦ πίπτοντ᾽ ἅν εὕρῃ τις τὰ γραφόμενα, οἷα xal ἡμῶν μὴ τὸ χκομπηρὸν καὶ δυσφραδὲς, xal χρημνώδε- 
σιν ἀποδιειλημμένον λέξεσιν ὡς ἑπίπαν ἀσπασαμένων, εἰ καὶ χαίνοντές εἰσιν εἰς τοῦτο πολλοὶ, εἶτ᾽ οὖν 
ἀληθέστερον εἰπεῖν ἐχλείποντες τὰ τῶν πάλαι xal σήμερον, καὶ ὅσα τι καὶ ἐπιτήδευμα προύῤγιαίτατον 
ἑξησχηχότες διὰ μαχροῦ, ἔκ τοῦ πλείονος δὲ xdv τούτῳ δρᾷν τῇ ἱστορίᾳ προθεμένων τὰ πρόσφορα, μὴ 
δ᾽ δπερδάθμιον πόδα τείνειν ἡγαπηχότων, ἢ ὅλως τοὺς ἄξονας αὐτῆς ὑπεράλλεσθαι" ὑπὲρ γὰρ ἅπαν 
ἕτερον τὸ μὴ τὴν φράσιν ἁπλοῦν. ὡς ἔχω εἰπεῖν xal πρόχειρον εἰς χατάληψιν, αὐτῇ διαδέδληται" xal 
ἠγαπήθη ἕως σφόδρα τὸ ἄχομψυν, καὶ ὡς ἔχον φύσεως διηγούμενον, καὶ δαιμονίως τὸ εὔληπτον περι- 
πτύσσεται’ τέλος γὰρ σχοπιμώτατον τὴν ἀλήθειαν ἔχουσα, καὶ τῆς τε ῥητοριχῆς δεινότητὸς xal τῆς 
ποιητικῆς λογοποιΐας ἀφεστῶσα κατὰ διάμετρον eto. An. dici potuit e tripode perplexibilius, aut ἃ Lyco- 
phrone ín lingue Greco» amoenitate horridius ? Hiro ille cum hec legisset, sive Alexander chartophylax 
diaconus Constantinopolitanus, sive quis alius, non illepide adnotavit : 

Οὐχ οἷδα τί φὴς ἑνθάδε, Χωνειάτα" 

Σοφὸν τὸ σαφὲς συγγράφειν εἶναι λέγεις" 

Εἴτα Jerem xai βαραθώδη γράφεις. Nempe: 
Quid hic dicas, o Choniata, nescto, 

Orationis lucidum probas decus, 

Tenebríicosus inslar ipse tartari. 


Non ita tamen semper insanit, ut sliquando non in mentem redeat, oum sepe sepius et amoenitate di- 
otionum, et figurarum suavitate, sententiarumque ingeniosa ubertate valeat, et sine strepite. 
. tione leniter fluat. a 


PaTrROL, Gn. CXXXIX. 


299 NICETAS CHONIATES 800 


Hanc historiam Latine reddidit Hieronymus Wolfius, fusum illius ac prolixum dicendi genus vitana, 
et in contractiores terminos contrahens ; et potissimum in rebus illis, quarum sententiam non usque- 
quaque assequitur, expressioque non ita facilis erat, sententias auctoris appendere, verbaque annume- 
rare necesse non habuit. Verum id, ut ille facit, in fido interprete laudandum non videtus, qui 
licet non debeat zmensurare verba, attamen modum dictionis, et notam aliquo etiam modo, et 
ubi commode fieri potest, dum transfert representare, atque ut ita dicam pre oculis ponere debet, 
Wolfius duobus codicibus usus est, quorum alterum Antonii Fuggeri, alterum herilis bibliotheca sup- 
peditavit, quibus tandera accessit tertius Augustane bibliothecae, vetustus admodum sed principio et fine 
mutilus, nec reliquis partibus ubique incolumis. Obscuriora loca, et varias lectiones subjunxit. Edita est 
historia Nicete, curante Antonio Fuggero Grece et Latine cum interpretatione Wolfii Basilee apud 
Oporinum in folio anno 1557, et recusa in 4 apud heredes Eustathii Vignonii anno 41593. Possevinus 
in apparatu scribit : Wolfius non satis Graece sciens illius interpres non facile admittendus est (i). Legitur 
et manuscripta in bibliothecis Vaticana, Regia Lutetiana, Regia Sancti Laurentii, el alibi.8cias praeterea, 
lector, quemadmodum historias Anne Comnene, el Georgii Acropolite, ut minus laboriosis hominibus 
morem gereret, quicunque ille fuit decurtavit, et ut angustiores limites, que illi videbantur prolixiora, 
et minus necessaria subtrahens conclusit, ita etiam historiam ChoniaLe pertractasse, ne dicam muti- 
lasse, quam cum aliis duobus uno volumine complexus est. Confer ἃ nobis edilam Acropolite cum il- 
lius compendio, nec non Anne editam Auguste ab Hoeschelio cum alia ejusdem quam promittunt typo- 
graphi Regii Parisienses, et videbis quid inter editam Nicete, οἱ eam que in compendium redacta est, 
intersit : &b uno enim genio trium horum bistoricorum compendium perfeotum est, et eadem ascia de- 
dolatum. 

Attamen non hac tantum historia contentum fuisse Choniatam, sed aliam quoque scripsisse, quae 
adhucnon comparuit, arguo ex ejusdem fragmento, quod penes me est, de statuis aliisque ex sere 
factistabulis igni traditis ἃ Latinis post captam Constantinopolim, quod in historia jam vulgata non 
legitur, et exscriptor ait se ex historia Nicetm exscripsisse : Τοῦ αὐτοῦ μαχαρίτου χυρίου Νικήτα τοῦ 
Χωνειάτου ἀπὸ τῆς αὐτοῦ ἱστορίας περὶ Κωνσταντινουπόλεως. Ejusdem beatae memorie domini Nicetse 
Chontalz, ex illius Historia de Constantinopoli. Et incipit : Τῆς δὲ ἡμετέρας βασιλείας ἄρτι διαπεπτευθείσης 
εἰς Φραγγίσχους. 

Dignum tandem est Justi Lipsii judicium de Niceta, quod ex notis ad lib. | Politicorum huc refera- 
tur: Nicetas Choniales, qui res Graecanici imperii scripsit, orsus abs Joanne Comneno Alexii F. ad urbem 
captam, sive ad Balduinum Flandrum. Is parum adhuc vulgo notus, fateor, sed dignissimus notitia : purum 
rectumque ingenium, si alio illud zvo. Slylus etiam operosus, poetas δὲ Homerum sape resipiens : at res 
el narralio ipsa distincte composita, sine vanilale, sine ineptiis, brevis quod salis sit et fida. Crebra apud 
cum el opportuna monilia ; judicia non libera solum, sed sana. Ad summam legíte vos, politici ; gratiam mihi 
aliquis pro judicio habebit, cerle debebit. Angelus Politianus satis illi tribuisse sibi visus est, si dictum 
Nicetam inter non aspernabilee omnino Grecos auctores collocaret, Miscell. cap. 28. 

Leguntur preterea ipsius alia : Περὶ τοῦ δόγματος τοὺ Θεοῦ τοῦ Μωάμευ, De dogmate Dei Mohamelici (j) 
P. Ἔγκειται τῷ κατηχητικῷ πυχτίῳ μεθ᾽ ἑτέρων ἀφορισμῶν. Questionem promovit Manuel imperator. Qui- 
bus vero arlibus et tcchnis presulum animos occupare tentaverit, οἱ in suam sententiam traxerit, fuse 
egit Nicetas in Annalibus, et dos alibi dicemus. 

Περὶ τοῦ φιλοσόφου ᾿Ιταλοῦ, De philosopho ltalo. P. ᾿Αλλ ἃς τόδε μὲν τὸ περὶ τῶν ἀζύμων ληξάτωσαν. 

Contra Latinos de axymis, duobus tractatibus, quorum alterius principium est: El ἔστι σύνεσις, φησὶ 
Σολομὼν, ἀποχρίθητι τῷ πλησίον, xal μὴ κωλύσῃς λόγον, Alterius vero principium est: Τὸ περὶ τῶν 
ἀγόμων χατὰ Λασίνων αἰτίαμα. 

Item Κατὰ Λατίνων περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Adversus Latinos de Spiritu sancto. ivi, τις ἔστὲ καὶ 
ἀλλόκοτος, fjv οἱ Ρωμαῖοι ἕν τῷ ἁγίῳ συμόόλῳ ποιοῦνται προσθήχην. Nisi ἀορτηδίίος illius Panoplie et 
thesauri 886 etiam frusta partesque sunt. Id si fuerit, immerito plane de eo Petrus Morellus pronun- 
tiavit: Qucd quidem quanta diligentia laboreque prastiterit, testantur. 2ternumque testabuniur divinse la- 
cubrationes, quas in hoc opus vere aureum congessit, tantoque artificio ab ipsis Adami prünordiis ad ssa 
usque tempora deduzit, ut hareseon quz anle Christum. natum, et α Chrislo nato quasi hypotyptsim 
quamdam consecraverit ; qua consulta, si quod aliquando dubium de rebus divinis suboriatur, possit sia- 
tim videri utram in. parlem flectendum sil. Praeter enim errorea de processione Spiritus sancli et de 
azymis, quos adversus Latinos ex professo tuetur, latenter etiam alia in easdem inspergit. Neque tan- 
dem omnia, que ille ibidem affirmat, sine vere, catholica scilicet, trutine examine accipienda sunt. 


(Ὁ Wolfli curtam Grecitatis supellectilem nos — VII edit. Paris. p. 142. Et quidem breve scriptum 
quoque coarguimus in adnotalionibus nostris ad — Grecum de Deo Mohamedis memini me videre in 
Ephremium cbronographum Seript. vel. t. lII,part. — codd. Vat. Sed certe Nicetas alius, id est Bysanti- 
I, p. 416 et 171. Quanquam quod attinet ad ὑπο- — nus, in opere a nobis edito B. N. t. IV, part. rm, p. 
φήφιον, male a Wolfio intellectum, id jam fuisse 861, et p. 399-406, diserte ostendit Deum Abraha- 
emendatum ab Allatio postea cognovimus in pref.  mi,id est Deum verum, diversum esse a Moha- 
ad excerpta rhetorum. A. M. medis Deo. Α. M. 

() Rem video tangi a Niceta Choniata, Hist. lib. 


301 ΄ PREJEFATIO. 302 


Finiam de Choniata orationem verbis Vossii de scriptoribus Grecis, quibus ille Gulielmi Xylandri 
suspicionem de Niceta Davide, οἱ Niceta Chonlata refellit : Gulielmi Xylandri suspicio est, eumdem esse 
hunc Nicelam Davidem, qui et Nicetas Paphlago, ac illum cui Acominali. cognomentum | fuit. Sed tempora 
videntur disconvenire. 1n quibusdam codd. mss. Nicetz Davidi, philosopho Paphlagoni, tribuuntur, quz. 
alii asoribunl Niceta Serroni, prius Ecclesie Constantinopolitanage diacono, postea autem Heracliensi ar - 
chiepiscopo : ut in Catena Patrum et scriptorum ecclesiasticorum, excerpta in Malthzum et. Lucam evange- 
tistas : ilem expositio multorum Nastanveni carminum et orationum. Diversos lamen esse hos. Nicelas, Leo- 
nis Allatii sententia est, in Diatriba de Psellis, cui hac in parte potius subscribo. Sed in quibusdam manu. 
soriptis Niceta Davidi tribui, que alii aseribunt Nicete Serroni, fides sit penes ipsum. Quos ego evolvi 
codices manuscriptos, omnes uno consensu expositionem in Orationes Nazianzeni, quas supra recensui- 
mus, Nicetae Serroni vindicant : expositionem vero in carmina, Nicete Davidi. Et de hoo nulli unquam 
dubium fuit. Quare firmum certumque manet, Nicete Davidis Expositionem in carmina ; Nicetee Serro- 
nis, Expositionem in Orationes Nazianzeni esse. 


NIKHTA TOY XONIATOY 
IZTOPIA. 


NICET/E CHONIAT/E 


HISTORIA. 





EMINENTIS8IMO 8ANCT/E ROMAN/JE ECCLESIAM PRINCIPI CARDINALI 


JULIO MAZARINO. 


Editio Nicets nova patronum sibi ex more queerebat adversus malignos invidosque. Unus ocourristi, 
cardinalis eminentissime, cujus patrocinio non levis auctor sese committeret, unum te siquidem vi- 
demus litteraria monumenta orbi Gallico forsitan ignota ubique gentium conquiri jubere, et in biblio- 
thecam tuam incomparabilem admitti, ut el certissimum sit scriptorem qui te ultro adit benigna fronte 
admissum iri. Hoc vero omnium linguis laudibusque celebrari debet, quod licet ea prudentia, quam 
ceteri ex librorum lectione emendicare necesse habent, tibi ingenita sit, eos tamen tanta animi con- 
tentione tamque impenso sumptu comparari vis, ac si prudentia illa non tibi cognata sed labore paranda 
esset. Itaque bono magis publico bibliothecam instituis quam tuo, ut omnes intelligant et rem belli et 
paeis decora pereque tibi cure esse. Altero Gallici hostes nominis obteres, altero peritiores homines 
efficies, ut quanto sis ornamento principi et quam prospere rem Gallicam geras, non modo his qui vitam 
vivunt, sed etiam posteris narrent et tradant. Felioes autem ter quaterque hi quorum opera rerum a te 
preclare gestarum memoria testatior erit, sive quod materia illustrior sive quod rerum copia nulla eig 
possit uberior contingere : quemadmodum enim rei tenuitate scriptoris eloquentia deteríitur, ita et rei 
dignitate elarescit et diffunditur. Hi Gallie fines prudentissimo felicissimoque consilio tuo prolatos in 
Italia narrabunt,et frustra esse eos qui Gallico imperio fines statuunt, quod Gallorum virtus invicta non 
finibus certis, sed orbe claudatur-Illi Germanie principes armis Gallorum victricibus exterritos quievisse 
neutrive parti sese addixisae tradent ; quo facto sibi posterisque suis consultum iverunt et imminen- 
tem rebus suis exitum depulerunt. Hi Gallos copiis ionge impares classem hostilem devicisse predios- 
bunt, et eos qui de gloria certaturos se putabant, statim sibi de salute certandum intellexigse, tam 
guperba natio naves solvisset, ut quasi per ludum jocumque Gallicas deprimeret. Galli ne& nui 
virlute censentur. Hino feroces exercitus sepe ab his expugnatos videas, hino etiam terrestri 
in spem victoris erectas ob superantem multitudinem deletas attritasque. Eant nuno qui - 
rum minfbtros laudibus in colum extollunt. Tu, cardinalis eminentissime, cum fasoe arn 
vinces quam alil explicatis armis. Tg vivida mente tua et sagaci consilio regi Christa: 


303 AD NICETJE HISTORIAM 804 


jam populi pene omnes adorant, plures triumphos parabis quam alii vi manuque. Perge modo rei pu- 
blice litterarie prodesse et litteratis hominibus favere, sine quibus virorum illustrium facta, statim at- 
que animam deposuerunt, intercidunt, et cum corpore magne quoque animie exstinguuntur dum si- 
lentur. "- 
Eminentis; tue addictissimus CAROLUS ANNIBAL FABROTUS. 


Dn cC νυ πα πσπαθ 


AD MAGNIFICUM ET QGENEROSUM VIRUM, D. ANTONIUM  FUGGERUM, KIRCHBERG ET  WEIBSSENHORMI 
DOMINUM, CAESAREJ  MAJESTATI A CONSILIIS, ETC. IN  NICETA ACOMINATI CHONIATE HISTORIAM 
HIERONYMI WOLFI! PRAEFATIO. 


Zonaram tuum, vir amplissime, Choniates sequitur, homo sua etate non tantum magnis dignitatibus 
ornatus, sed etiam ingenio et multiplici doctrina prestans, et verilatis historie, ut mihi videtur, ubique 
Bludiosus, ordine aptissimo et lectoribus utilissimo ; qui ordo cum sequentia iis quee antecessere adjungat 
atque adnectat, historie quoddam quasi corpus absolvit et in suo genere homines eruditos reddit, hoo 
est, a vulgo mortalium distinguit. Multos sane invenias, qui etsi a litteris alieni, tamen acumine ingenii, 
facundia, usu rerum, doctissimis viris, sed vel natura tardioribus vel in hominum frequentia minus 
versalie, elsi omnem etatem in optimarum artium studiis contrivere, preferantur. Quodsi ad illam 
nature felicitatem et multiplicem experientiam accuratior et methodica institutio accessisset, cuid cum 
illorum excellentia comparari posset ? Nuno laudibus eorum tantum decedit quantum aceuratior insti- 
tutio illis addidisset. Neque enim falso dicitur artem, que est ingenii veluti rudis speculi quasi expoli- 
tio quedam, certiorem esse ducem quam naturam, atque etiam uberiorem. Nam qui nullis eruditionis 
adminiculis sustentantur, temere plerumque feruntur et extra limites, quo animi estus rapit, evagantur: 
dooti a certis initiis ad metas ordine progrediendo, statim in promptu habent que ad rem pertineant. 
Illi multa, hi pleraque scitu digna tenent: illi fragmenta quedam et quasi disjecta membra conso- 
ctantur, hi solidum quoddam et suis numeris absolutum humane cognitionis corpus complectuntur. 
Quas ob res ego perbeatos eos esse judico, quibus et ea voluntas contigit ut cupiant, et em facultates 
suppetunt ut possint, citra impedimentum, ab ineunte etate usque ad id tempus quod rebus gerendis 
aptum est, philosophari, ac tum demum agendi solertiam cum veritatis contemplatione conjungere, 
animis in colos et ipsum Deum, corporibus in humane societatis conservationem intentis. Hec mihi 
vita vere humana el potius divina semper visa est, et omnibus iis voluptatibus qua cum brutis ani- 
mantibus fere communes sunt preferenda. In quo assentiri mihi et ex doctis et ex indoctis optimum 
et prudentissimum quemque, imo me potius cum illorum sententiis congruere, constat. Neo 
tuum hace in re, ut et in ceteris, preclarum judicium, quod et tota Fuggerana familia magno con- 
sensu sequitur el cordati omnes summe probant, obscurum est; qui filios tuos ingenio- 
rum et corporum vigore prestantes ab ipsis prope cunabulis usque ad juventutis initium a doctissimis 
preceptoribus, in celeberrimis quibusque Europe gymnasiis, severa disciplina moderandos 0Ρ- 
timarumque artium οἱ linguarum cognitione imbuendos curaris. Quibus illi de causis se non minus 
tibi debere, qua pietate ac prudentia sunt, profitentur, quam quod vitam et maxima queque orna- 
menta felici quodam fato abs te acceperunt ; qui verus non tantum corporum sed etiam animorum pa- 
ter esse voluisti, nec genuisse contentus utrisque ea suppeditasti in quibus humana felicitas consistit. 
Ut autem terrena corpora terre frugibus aluntur, sic cclesiis et divinus animus suum pastum habet 
eruditionem. Quam a vulgi fece, hoc est 8 pessimo et stultissimo quoque, conlemni ac derideri non est 
mirandum, cum quod de re ignota nihilo rectius statuere possunt quam cecus de coloribus pronuntiare, 
tum quod vitiis atque ineptiis semidoctorum quorumdam aut corruptorum hominum rem 
praclarissimam metiuntur. Nam quid est aliud eruditio nisi amplissimum quoddam et instructissimum 
amphithestrum humaui ingenii et experientie multiplicis? ad quod exornandum et locupletandum non 
tantum omnes nationes, omnes homines, omnes etates stipem suam contulerunt, sed etiam Dei im- 
mortalis liberalitas multa auctaria adjecit, iis rebus partim arcano afflatu partim per insignia miracula 
relevatis, quas obtusior humani ingenii acies perspicere minime potuisset. Cum autem ratio alque 
oratio multo magis quam forma corporum hominem dietinguat a belluis, et veritatis solida cognitio et 
diserta explicatio sit ejus proprium munus, quid aliud est philosophari quam in eo elaborare ut vOCa- 
bula cum rebus consentiart, et ut ii simus qui dicimur. homines? complector autem philosophie no- 
mine tantum quantom ipsius sigriflcatlo complectitur, studium atque amorem sapientie ; que rerum 
divinarum et humanarum causarumque quibus ee res continentur scientia deflnitur. Quam immensi- 
tatem cum solus Deus rerum omnium opifex teneat, solus ut boni, ita et sapientis nomen jure eibi 
vendicat : homines autem sapientis et virtutis amantes ac studiosos esse nihil vetat; quo amore aoc studio 
quo quisque longius progreditur, eo propius 8 coelestibus geniis abest, quia ea re beatissimi habentur, 
quod ipsum Deum, omnis bonitatis et sapientis fontem, jugiter cum ineffabili gaudio Intuentur (neque 
alia piorum beatitudo post hano vitam fore haud abs re creditur) ; quo propius resistit, eo minus di- 


305 HIER. WOLFII PRJRFATIO. 308 


gnitatem suam et excellentis nature munera tuetur.Quis vero ea sit arrogantia,ut suum unius ingenium 
tantum esse putet, ut eo contentus omnia veterum inventa et experimenta, litterarum monumentis con- 
signata, aspernari queat, ac non potius ex infinita copia optima queque et ingenio suo viteque instituto 
aptissima pescrutetur ? nam ut unus excellat, aut sallem cum mediocri successu laboret in omnibus, 
vix ac ne vix quidem fleri potest. Ao plerosque vel rei familiaris angustie vel ingeniorum, tenuitas in 
certum quoddam studiorum genus, velut in carcerem aut ergastulum, abstrudunt; quibus autem Dei 
optimi maximi benignilas ea et animorum et fortunarum subsidia concessit, ut in nullius magistri ver- 
ba jurare coacti libertatem suam inviolatam retineant, profecto eo beatiores erunt quo plurium et me- 
liorum rerum cognitionem coegerint, in variis linguis atque auctoribus dissipatam. Id autem difficile 
ei non erit, qui lingue Grece ac Latine mediocri usu instructus methodo se assuefecerit et artium op- 
timarum fundamenta fideliter jecerit. Ac est in ea re sane difficultatis et molestie nonnihil ; sed ubi ex 
illis artium angustiis in liberrimum optimi cujusque scriptoris campum eluctatus fueris, vere id appa- 
bit quod a quodam sapientissimo viro diclum est, sive is Socrates sive Isocrates fuerit (nam utrique as- 
cribi video, et proclivis error est in unius littere discrimine), radices eruditionis amaras esse, fructus 
vero dulcissimos. Radicibus autem comparantur linguarum et artium methodi, fructibus varia lectio : 
qui ut sine radicibus nulli essent, ita eruditio pertenuis est, qua non certa ratione ao via ἃ primis ini- 
tiis ad summum usque fastigium constanter ascendit ac perpetuum sibi commentarium parat. Quod 
enim supra etiam attigi, doctrine omnis laus in artium methodis atque in eo vertitur, quod, quead 
fleri potest, quidquid ad eamdem rem pertinet, contrahit, et ex variis membris unum corpus integrum 
componit. Eo absoluto lectionis varietas singulis partibus addit ornam;enta et amplitudinem quamdam 
conciliat. Quodsi heo similitudo minus placet, homo studiosus diligenti patrifamilie comparetur ; qui, 
ut ille agrorum suorum proventus et domestica instrumenta in horreis et certis quibusdam cellis repo- 
nit, ut cum usus postulat, statim ad manum aint, ita ipse, quidquid vel cogitatione vel lectione vel au- 
ditione per omne tempus etatis (neque enim ulla sapientie studio meta prefigenda est) consecutus fue- 
rit, statim in illas artium classes, si non stylo aut calamo, saltem animo et recordatione reponat, et ad 
regulas illas a doctissimis hominibus traditas exigat, acri judicio semper interposito, ne quod quisque 
dixerit aut scripserit aut ipsi etiam in mentem venerit, oraculum esse putet (nam homini docto turpis- 
simum fuerit, ut Greci eleganter dicunt, ἀδασανίστως παραδέχεσθαι τὴν πίστιν τῆς ἀληθείας, hoc. est opi- 
niones consectari nudaque auctoritate niti), sed tantum cuique credendum esse statuat, quantum aut 
firmis rationibus aut probabilibus conjecturis persuadere possit, in cemleris assensum  cohibeal 
et sustineat, donec ipsum tempus serupulum sustulerit. Sed ne memoria lapsus esse et 
ab instituto non certo consilio deflexisse Sed per oblivionem  aberrasse videar, ad Choniatem redeo, 
quem ordine aptissimo et prudenti tuo consilio Zonare adjunctum esse dixi. Nam quo in loco ille 
Annales suos finivit, in Alexii Comneni videlicet obitu, eo in loco hic suam historiam auspicatur, res 
memoratu dignas, que in Byzantino imperio annorum circiter 86 spatio acciderunt, complexus. Atque 
utinam alius Greous exstitisset, qui ab hoc auctore et Chalcondyle pretermissa pari facundia prosecu- 
tus essel. Major enim est Choniate copia et diligentia lectioque jucundior quam Zonure : cui una bre- 
vitas necessario proposita fuit, quod alioqui opus in immensum excrevisset; idque vel ex eo apparet, 
quod heroina eruditissima.Anna Cesarissa, imperatoris Alexii filia,de rebus gestis patris sui libros 20 scri- 
psit, qui adhuc in Augustane rei publice bibliotheca exstant, cum Zonaras vitam illius paucis foliis 
perstrinxerit. Ut autem brevitas memoriam juvat, ita fusiores narrationes plus delectationis habent, in 
magna presertim varietate rerum et subitis fortune commutalionibus; que non multis annis pluri- 
me, eique mirabiles ac potius miserabiles, preter exspectationem Grecos, quos hio scriptor Romano- 
rum appellatione honestat, oppresserunt, crescente in dies Persarum sive Turcorum (nam recentiores 
promiscue his vocabulis utuntur) potentia ; quorum grassationes et Christianorum principum desidiam 
ac perversitatem tanta doloris acerbitate Choniates sepius deplorat, ut eum ab omnibus qui reipublice 
partem aliquam attingunt, nostris temporibus legi summopere expediat, si forte Germanorum animi, 
quorum fortitudo et pietas in recuperanda Syria et terra sancta laudibus egregiis hoo scripto ornatur, 
clarissimis exemplis Conradi et Friderici imperatorum saltem ad tuendam patriam, hoo est vicinas 
Pannonias, excitentur. Nunc enim non de laude et gloria laborandu:n, sed de aris οἱ focis pugnandum 
esse opparet, quo minus flat, nulla res eque in causa est atque dissensiones. Grecos, preter intostina 
bella ex ambitione fere orta, voluptatum studium et ignava monarchia perdidit : nobis temeraria bellandi 
cupiditas et discors ae inquieta polyarchia id minatur qnod absit nt experiamur: et facile caveremus, 
nisi fatali quadam siderum impressione animis atque auribus a sanis consiliis plerique abhorrerent. 
Imminuta quidem est, et veluti leta seges tristi lolio corrupta, vetus nostre gentis integritas ; quod 
exterarum nationum quodam quasi contagio accidisse videtur, quarum mala cum nostris conjunximus, 
cum peregriuationum is finis esse debeat, ut innalis et consuetudine inolitis vitiis abjectis aliorum 
virtutes asciscamus, eorumque prudentia et humanitaté ad omne genus officii et laudis crudiamur. Sed 
Bi cetera BSpeotemus, nunquam Germania viris, arms, opibus, consiliis, fuit instructior; quas res propter 
discordiam non in hostium detrimentum sed in patrie exitium dotestanda orudelitate,ne dicam insania, 
convertimus : que cogitatio oum in hujus historie interpretatione subinde meu exu Wen, ev 


301 AD NICETJE HISTORIAM 308 


haud dubio cordatiores quoque lectores exstimulatura ait, non temperare mihi potui quin huno locum, 
quein omnium animis atque oculis semper obversari utilissimum fuerit, obiter attingerem. Nune de hoo 
opere dicendum est, quod etsi labore non multo minore, longe tamen majori cum voluptate egnwerti, 

propter historias mihi antehac fere incognitasel planius ac fusius orationis genus: in quo tamen. iia- 

modicam nescio cujus insolentis elegantie affectationem non semper sequendam mibi duxi, quod quid- 
quid ejus generis est, non ipsius auctoris scriptum sed paraphraste et emuli alicujus assumentum esse 
videtur. Contuli enim hic quoque duos codices cum eo quem amplitudo tua Cpoli ub Alexandro Charto- 
phylace comparavit, etque operam dedi, ut ex ea collatione opus hoc quam integerrimum ederetur, et 
Greca itidem ut in Zonara nostro factum est cum Latinis conjungerentur. Quamvis enim Greci sermo- 
nis puritas et proprietas cum exterarum nationum commerciis tum otiosorum hominum ineptiis cor- 
rupta est, nec fieri nequit in hoc scriptorum genere ut interpretis non indocti neo indiserti oratio ipsi 
auctori preeferatur, tamen nec eum ego me interpretem profiteri ausim, et Greca lingua, qualiscunque 
adhuc, nescio quem genium retinet ac ubertatem Latinis inimitabilem. Testimonio sunt omnes fere 
discipline, quarum vix ulla est quin et e schola Greca se prodiisse vel ipso nomine fateatur, et si 
Grecas voces sustuleris, sepe obmutescat. Quo minus ii ferendi sunt qui Grecam linguam ut superva- 
caneam aspernantur. Quod utique non facerent, si quam pauci fideles et docti interpretes sint intellige- 
rent. Aliis deest alterius utrius, aliis utriusque lingue cognitio, aliis fides et diligentia, nonnullis uni- 
versa hec, non tam fortasse malitia el contemptu judiciorum (que extrema esset amentia) quam cala- 
mitate quadam temporum nostrorum et prestantium ingeniorum negleotu, quibus fortuna plerumque 
minus favet quam iis quorum minor est industria et obtusior acies animorum. Itaque pedibus in eorum 

eo sententiam qui Greca cum Latinis conjungenda esse censent, eiquidem Greca seorsim parum ven- 
dibilia sunt etate nostra, quae propter ambitionem et avaritiam bellandi cupiditatem ad pristinam bar- 
bariem magno impetu ruit. Nam Latini et Greci sermonis proprielate οἱ puritate amissa contemptaque 
philosophia et politiori litteratura neglecta, ut coram cernimus, non obscurum est quid impendeat. 
Preclare scribit Isocrates, quem in hao parte Aristoteles, ut mihi videtur, quippe natu grandiorem, 
smulatus est, et eo admirari non satis possum, virtutis singulas in medio binorum vitiorum, quorum 
alterum citra resistat, allerum longius quam par sit progrediatur, esse collocatas. Εἰ recte apud Ovi- 
dium Dedalus ait filio, medio tutissimus ibis. Quod utinam tam a theologis jurisconsultis et medicis quam 
.&b humaniorum litterarum cultoribus observaretür ; quorum alteri se rebus inherere, alteri dictionis 
elegantis se studere profitentur : quasi vero aut vocabula propter explicationem rerum non sinl inven- 
ia, aut corpus egregium, hoo est preclaras, cujusmodi in sublimibus illia disciplinis tractantur, non 
munda et ornata vestis, hoc est pura et limata deceat oratio. Duplicem profecto laudem merentur, qui 
res optimas, si non eleganti et splendido, st puro et diserto sermone proponunt. Cujusmodi viros nos- 

tra etas plures cum insigni gloria tulit quam posteritas habitura videtur, nisi aliam rationem studio- 

rum inierimus : sed quid ego censuram in re publica litteraria mihi sumo, cum ipsi mihi diversisei- 

morum ingeniorum censura δἰ} subeunda ἢ Movit me tamen justus fortasse dolor in hano confusionem 
gymnasiorum intuentem, etsi hrec nec temporis nec loci hujus esse videantur. Quare veniam peto, si 
qua minus ad institutum pertinentia inculcavi ; et debetur hec philosophie libertas, que quia tere ce- 

teris externarum rerum esmmoditatibus et ornamentis caret, saltem cogitationis atque orationis vincu- 

lis laxioribus astringitur. Quo nomine Socrates se meliore conditione esse quam oratores, qui ad laudi 

non duco, ut sí qua culpa vel hac commemoratione vel conversionis procrastinatione, longiore quidem 
quam ipse putaram, commissa est, ejus mihi gratiam fleri cupiam ; presertim eum exigui temporis mo- 
ra, omnis expers incommodi, non cessationem sed fidem et diligentiam meam arguat; que nisi mihi 
otio et commodis meis antiquior fuisset, hoc labore multo citius defongi potuissem. Sed sat sato, si sat 
bene, ut dicitur. Quod ipsum etiam sedulo me conatum esse cum reni ipsam testaturam confidam, nibil 
de me ipso addam, quod quamvis amplius aliquid prestitissem, tamen liberalitatis erga mo tue eL-efga 
8tudiosos homines, quorum commodis tuo sumptu consulis, partem vix exiguam viderer asseóutus. Au- 
guste Vindelicorum, vi Id. April. anno MDLVII. 


309 


FABROTI BREVIARIUM. 


910 





TOY ΛΟΓΟΘΕΤΟΥ TON ΣΒΚΡΕΤΩΝ ΚΑΙ EII TON ΚΡΙΣΕΩΝ, ΓΕΓΟΝΌΤΟΣ ΔῈ ΚΑΙ ΕΦΟΡΟΥ ΚΑΙ 
KPITOY TOY BHAOY ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΘΙΜΈΝΟΥ ΤΟΥ KOITONOZ 


EYPIOY 


NIKHTA ΤΟΥ XONIATOY 
IZTOPIA 


APXOMENH ΑΠῸ ΤῊΣ BAXIAEIAZ ΤΟΥ BAZIAEQX EKYPIOY IQANNOY TOY KOMNHNOr TOY 
YIOY KrP1OY AAEXIOY. 


NICET/E CHONIAT/E 


LOGOTHETJUE BECRETORUM 


INSPECTORIS ET JUDICIS BELI, PRJEFECTI CUBICULI 


HISTORIA 


QUAE INCIPIT AB IMPERIO JOANNIS COMNENI, ALEXII FILII. 


FABROTI BREVIARIUM 


PRIUEFATIO. 


Laudes historie, et Nicetz in hac contexenda consilium. 


DE JOANNE COMNENO. 


Joannes Comnenus ab Alexio patre, matre aversante, imperio destinatur. Ut imperium firmàrit (2). Ejus 
initia, amici et consiliarii. Cognati ad Bryenium Comneni sororium deficiunt. Conjuratos tractat clementer 


Comnenus, Anne sorori per Azuchum reconciliatur, Irenemque matrem sibi r 


δέ propitíam (3). Joannis 


Hier. Wolfii note. 


“Νιχήτα τοῦ Χωνιάτου. Nicetas LatinisjVietor eet 
give Vinée&ntius, Acominatus gentilitium nomen, 
Choniates patrium, 8 Chonis Prygie urbe, ex qua 
oriundum se fuisse crebro gloriatur. Cetera sunt 
dignitatum vocabula. Logothetam ipse Cancellarium 
interpretatur. Ἔφορος xal χριτὴς τοῦ βήλου quid 
Sit, certo affirmare non possum. Videtur tamen 
βῆλον Latinum esse ; idque ex aliquot locis Cons- 
tantini de Administratione Romani imperii constare 
potest: "Ev$ov, inquit, τοῦ βήλου τοῦ χρεμαμένου 
εἰς τὴν καμάραν eto. οἱ εἰσέρχονται ἐν τῷ βήλῳ τῷ 
χρεμαμένῳ εἰς τὸ ἄγιύν φρέαρ. ltem διὰ τῶν βήλων 
ὑπὸ τῶν σελεντιαρίων συρομένων. Fortassis secre- 
tiorem et selectum indicem per velum intelligit, 
ob ritum aliquem mihi incognitzm. Magne fuisse 
dignitatis munus ex hujus historie lectione appa- 
ret; cujusmodi apud nos, etsi longe minus, est 
mere imperii assessorem esse. Ὁ γενικὸς ἐπὶ τῶν 
κρίσεων xai ἔφορος fortassis praetor fuit. 

Ad Proomium hujus auctoris, ubi suum perspi- 


cuitatis studium jactat, homo quidam, ut appare' 
non infacetus, fortassis Alexander Cartophylax. 
diaconus Cpolitanus, qui codicem manu sua scri- 
ptum Dernschwan vendidit, adnotavit : 


Οὐχ οἴδα τί φὴς ἐνθάδε, Χωνειάτα. 
Σοφὸν τὸ σαφὲς συγγράφων εἶναι λέγεις, 
Εἴτα γριφώδη xat βαραθρώδη γράφεις ; 
Quid istud est t! quid, Choníata, vis tibi? 
rationis lucidum probas decus. 
Tenebricosus instar ipse Tartari? 


nec mehercule sine causa. Nam ex affectatione 
nescio cujus insolentis elegantie et poetice di- 
ctionis aemulatione in salebras sepe incidit ; et 
duris, ne ineptis dicam, utitur melaphoris, in 
Procmio presertim, ubi cum primis disertus vi- 
deri cupit. Quod si totam historiam simili oratione 
involvisset, in latomias ire quam molestiia caexex- 
sionis conflictari teloisee:n Se qui. NtSSSNNNX 


311 AD NICET/E HISTORIAM 312 


Comneni expediliones contra Persas. Scythas arle profligat (Δ). Triballos debellat. Filios mulla chariiate 
prosequitur.Hunnos adoritur et pacew petere cogit. Deinde traduclo in. Orientem  exercüu de Persarmeniis 
debellatis triumphal ($). Gangram expugnat et amiltit. In Ciliciam movet. Bacam munitissimum castellum 

pugnat. Monomachia Gonstantini Armenii et Eustratii Macedonis (0). Buca vi capitur. 4naburz? ezpugna- 
0. 1n Collesyriam proficiscitur Comnenus, et cum Antiochenis inil amicitiam. Pixvss ad. deditionem cogit, 
δὲ variam Martis aleam experitur (7). Sexerim urbem obsidet, qud pecunia incolumitatem redemit. Persarum 
insidias repulsat (8). lsaacius Comnenus fratri Joanni reconciltatur. Nove | expeditiones in. Persas. Militum 
indignalio et imperatoris magnus animus. Expeditio contra tyrannum Trapezuntinum, et praeclara in. Persas 
belli gesta. Manuelis Comneni filii egregium facinus ad. Neocesaream (9). Joagnis Isaacii filii a patre impe- 
ratore ad sultanum defectio ; unde non exigua incommoda. Christianos quosdam perduelles imperator debel- 
lat, et calamitatibus domesticis premitur (10). Antioehenz expeditionis malum consilium Violatz urbis dal 
vanas. Comnenus, in venatione venenato suo telo vulneratus, unde plaga immedicabilis. De ejusdem obitu 
oracula (11). Joannis Comneni moriluri oratio ad cognalos, amicos et magnates. Manuelem isaacio natu ma- 
fori a. el successorem nominat. Ab omnibns Manuel. imperator salutatur. Joannis Comneni obitus et 
610gt8 (12). 


DE MANUELE COMNENO. 


Lis. I. Manuel Joanni Comneno patri succedens lsaacium fratrem | natu. majorem. in monasterio includi, 
et seditionis ansam pracidens a Byzantinis ob animi et corporis dotes eximias cupide suscipitur (1). A Mi- 
chaele patriarcha diademote ornalus, et cum fratre reconciliatus, in Persas movet semel et iterum. Uxorem 
duxit Alemanram quamdam, egregia (orma et heroico animo mulierem, quam negligit incestu. pollutus (2). 
Joannem Hagiotheodoritem imperii cancellarium el Joannem Puzenum (eujus lenacilas sordida, inhumanitas 
item et avaritia describitur) supremum quastorem constituit. Hagiolheodorites a Theodoro Stypiota loco pel- 
litur. Manuelis virtutes, quz paulo post immutaniur (3). Conradi Germanorum imperatoris expeditio Hie- 
rosolymilana. Alemannorum legatis Manuel benigne respondet, sed ciam insidiatur ; et. Graecorum legiones 
Alemannicum ezercitum, Philippopolitani episcopi aulica facundia circumductum, comitari jubet (4). Aleman- 
norum el Grazcorum dissidia. Exercitus Conradi incommoda, quem Graci ferro, fraude, veneno, Manuelis 
jussu et exemplo, persequuntur (5). Turcas hostes intensissimos Germanicus exercitus adoriri constituit. Con- 
radi ad milites pia et acris oratio. Atroz pugna et illustris vieloria de Turcis reportata (0). 

Lip. II. Rogerius, rex Sicilie, Corcyram occupat, Ácarnantam, /Etoliam, et oram maritimam vastat, Βαο- 
tiam Corinthum diripit, Acrocorinthi arce recepta (4). Manuelis expeditio contra Siculos. Corcyrze oppugna- 
tio, et Contoslephani magni ducis interitus (2). Cosmas patriarcha ob vaticinium de Contostephani interitu 
pridem editum dignitate exuitur. Contostephano succedit magnus domesticus (3). Ligneam turrilam scalam 
Manuel in Corcyrenses obsessos exstruit, quam Pupaces et alii CCCC conscendunt. Fracta autem scala pleri- 
que pereunt : Papaces autem mirabiliter evadit. (4). Seditio cruenta inter Gracos et. Venetos, qua agre 
sedata ei exercitibus reconciliatis oppugnatur denuo Corcyra et tandem deditione recipitur (5). Manuelis ir- 
rita ín Siciliam expeditio. Serviam populatur. Michael Palgologus rem geril facüiter adversus Siculos (6). 
In Servios et Hungaros expeditiones Manuelis et triumphus. Cum Scythis Calamannus male pugnat. Alexius 
Bryennius, Joannes Ducas et Constantinus Angelus a Siculis capiuntur (T). Manuel cum Rogerto Siculo pon- 
tificis Romani hortatu pacem init : sed paulo post mutua inimicitize recrudescunt (8). 

Lip. III. Manuelis Hungarica expeditio. Hunnicz grassaliones (4). Andronici et Manuelis incestus. Andro- 
nicus affinium insidiis in carcerem conjeclus elabitur uxoris opera : sed in. itinere. interceptus reducitur ín 
custodiam (2). Ludicras pugnas equestres Antiochie Manuel instituit. Ejus copie dimisse cladem a Turcis 
accipiunt (3). Theodorus Slypiotes ob Camateri logothetz: calumnías obczcatur. Expostulatio Nicela cum di- 
vina providentia. Camateri logothetz mores, bibacilas et voracitas (4). Manuelis secundx nuptim. Nicelg ex- 
postulatio cum Deo de Turcis grassationibus. Iconiensis sultani et Cappadocis toparcha dissidia: sultanus ad 
Manuelem confugiens magnifice excipitur. Terre motus apparatum eorum turbal. Agarenus quidam, movus 
Icarus, sug temeritatis futt panas (δ). Clyzasthlanes Iconit sullanus ingentibus donis a Manuele effectus, lco- 
nium reversus fidem fallit, eL Manuelis subditos vexat atque oppugnat (6). Fucata sultani et Manuelis amici- 
tia ; unde vastationes et clades mulus (7). 

LiB. IV. Manuel affinem Stephanum, Hunnorum regis fralrem, frustra Pannoniz regem facere conatur ; 
nam Stephanus ab Hunnis veneno tollitur, quibus Manuel bellum indicit (1). 4ndronicus semel et iterum mi- 
rundis artibus vinculis elapsus tandem Manueli patrueli reconciliatur (2). Michaelis Branz ingenuitas. Ma- 
tuelis Pannonica expeditio, et Zeugmini oppidi recuperatio,in qua varie belli [acies (3). Deses Servi» des- 
pota cogitur ad obsequium. Alexius Hungarus, Mariz Manuelis ex Alemanna filie maritus, imper!:o destt- 
natur. Andronico refragante, qui cum Toruse Armenio wnfeliciler bellum gerit (4). Andronicus ob illicitos 
cum Philippa imperatricis sorore et Theodora Dalduini vidua amores Manueli cxosus, varia agilatus foriuma, 
cum tribus liberis εἰ Theodora ad sullanum Chaldzum confugit (5). Manuel princeps sollicitus δὲ suspéicaz 
Alexium protosiralorem virum innocentem ad cucullum induendum adigit. Unde Manuell in. Alextum. malus 


Hier. Wolfii note. 


loqui incipit cum ad rem ipsam ventum est, hano germano auctoris archetypo bona fide descriptus 


quoque operam studiosis historiarum dare volui, 
ut Zonare opus hac appendice plenius redderetur, 
ea tamen libertate usurpata ut sententias suctoris 
appendam, verba adnumerare non necesse habeam. 
Ut autem in illo feci, ita hio etiam obscuriora loca 
et varias lectiones adnotabo. Usus enim hic quoque 
sum duobus codicibus, quorum alterum D. Anto- 
nii Fuggeri, alierum herilia bibliotheca suppedi- 
tavit. Accessit tandem, ut in Zonara quoque, pre- 
ter exspectationem meam, terlius Augustane rei 

ublice codex,vetustus admodum, principio et flne 
mutilus, nec reliquis partibus ubique incolumis. 
Qui si integer iuisset, eum solum et in exscribendo 
et in convertendo secutus essem: videtur enim ex 


et eam simplicitatem pre se fert quae in hoo Pro. 
cmio promittitur, ne barbaris quidem vocabulis 
evitatis ; qua causa aliis fuisse videtur ut para- 
phrasin (utinam minus affectatam) hujus operis 
&cribendam susceperint et de suo non pauca or- 
nande orationis ergo addiderint. In Dyzantino 
codice non modo complures versus, sed pluribus 
in locis etiam integra folia, eaque sub finem ope- 
ris amplius xv, defuerunt ; que ego ex herilis bi- 
bliothecae codice describenda curavi et converti, 
tutius esse ratus supervacanea addere quam minus 
necessaria pretermittere, presertim cum vetustus 
quoque codex easdem res, licet diverso genere ora» 
tionis, contineret. 


313 FABRONI BREVIARIUM. 314 


animus (6). Aaron, Sclerus, Sicydites, insignes nebulones, ob magíam, perfidiam, et calumnias excacali; et 
Aaront Tea I[saacii jussu lingua exsecta. Manuel cum magna omnium gratia et laude nova castra in Asia 
condit (77). 

Lis. V. Manuel ez duabus statuis altera, erecia allera ejecta, bello Hungari 4ndronicum Contostephanum 
praeficit, et victorie omen de Hungari lapsu arripit. Pannonti se ad bellum accingunt (1). 4ndronicus ne- 
glecta Manuelis superstitione astrologica milites ad. pugnam hortatur (2). Utriusque exercitus dispositio. 
Pugna : victoria penes Andronicum, qui fama territus Istrum trajicit. Manuel autem de Pannoniis superatis 
triumphat (3). Contra Servios Manuelis expeditio ; ilem contra "gy phos, Amerigo Hierosolymorum rege au- 
zilia pollicente (4). Amerigus pedem refert : nihilominus tamen Tamiathum obsidet. Andronicus, et variis 
modis oppugnat (5). Fraude Amerigi Andronicus Tamiathi expugnatione frustratus, milites ad oppugnatio- 
nem redintegrandam hortatur (0). Tentata expuguatio Amerigi dolis irrita redditur, εἰ Graci Tamiatho do- 
mum redeuntes nau[ragio fere omnes pereunt. Sarraceni pacem cum Manuele firmant (T). Nascitur Manueli 
Alius Alexius imperator designatus. Manuelis gener Pannoniz regnum oceupat, et. marchionis Montisferrati 
filio Mariam filiam dat uxorem (8). Manuelis cum Venetis controversu, bellum et paz sancila (9). 

LiB. VI. Sultanum Persicum Manuel adoriri constituit. Dorylzeo et Subleo instauratis : se ad bellum aper- 
te accingit (1). Manuel spreta sullani pacem petentis legatione superbia suce dat penas, temerarium iter in- 
gressus, in quo insigni clade afficitur (2). Capitalia Manuelis pericula, quz sgre superat, multis sorum 
millibus et illusirissumis quibusque cognatis desideratis (3). Novz cades, ex quibus elapsus Manuel et ad le- 
giones accedens conviciis acerbissimis pungitur, qua patienti silentio obruit (4). Ignavissimum Manuelis de 
rlandestina fuga consilium a gregario milite arguitur. Sultanus ultro Manuelt pacem offert ; unde Grecorum 
exercitus salus. Nicele de somnio Manuelis et Mauropuli ante infelicissimam illam pugnam narratio (5). Pace 
sancila Graecos Persa nihilominus infestant. Manueli conditionibus pacis haud. satisfacienti sultanus bellum 
infert (6). Manuel per legatos sullani exercitum prada onusium cedit et ad internecionem delet (7). Alia 
d (8 expeditio in Persas cum infelici eventu. Turci Claudiopolin a Manuele protectam frustra oppu- 

nant (δ). 
d Lis. VII. Manuelis in Fridericum Caesarem et Occidentale imperium dolosz artes. Anconz obsidio et pro- 
ugnalio (4). Nicetz de Manuelis consilio judícium. Manuelis rapacitas, profusiones et inconsulta. in ignotos 
volentia ; unde maaima rei publice labes (2). dificia et luxus Manuelis, austerilas item in. monachos, 
quos ad rigidiorem instituli sui professionem revocat ἫΝ Negligenlia ejusdem circa disciplinam militum, 
quos nimia licentia reddit deterrimos (4). Aula et militia perturbatis animum curiosead theologiam applicat, 
e precipuis doctring Christiane articulis lemerarie definiens (b). Imsanit deinde circa Machomelis blasphe- 
mias, quas doctis et piis viris nequidquam reclamantibus edicto confrmat (6). De Manuelis. interitu przsa- 
gium o atum signum in monastico habilu,ab astrotogis dementatus, morilur. Successor, imperii tempus, 
et sepullura ejusdem (1). 


DE ALEXIO COMNENO MANUELIS F. 


Puerilis δίας Alexii, Manuelis filii et successoris, aulicorum item in improbitas ymperium Gracorum pes- 
sumdat (1). Andronicus Comnenus, sequentium tragediarum pars marima, cum Manuele reconciliatus 0E - 
neum ablegatur, ut in otio post longinquos errores se recrearet (2). In solitudine sua Andronicus imperii oc- 
cupandi cudil consilia (5). Maria Czsarissa, Alexii pueri imperatoris soror. Alexii protosebasti, qui tn aula 
rerum poliebatur, potentiam «egre fereus conjurationem init (4). Consilio suo frustrata seditionem concitat, 
Byzanlini populi favore adjuta (6). Seditionis a Maria concitata? effecla. Protosebasti conatus Pugua cruenta 
(0) Marix maritus suos ad pugnam instaurandam hortatur, et impetum facit in protosebasti milites, patríar- 
cha Theodori aucloritate paz restituitur (7). lgnominiosi hujus belli detestatio. Patriarcha dolis proto- 
sebasti loco movetur, et paulo post restituitur (8). Andronicus aperte imperium affectat. Protosebastus impe- 
rairicis favore innixus. quos et quibus potest. modis sibi conciliat οἱ Andronico. reddit. adversarios. An- 
dronicus antem viribus haud destitulus in instituto. pergit (9). Protosebasti classis contra. Andronicum. 
Xiphitini legati, magni ducis et aulicorum fere omnium ad Andronicum defectio (10). Cpolitanarum rerum 
mira ernversio. Prolosebastus in vincula conjectus excadcatur. Latini seu Franci urbe pelluntur. (11). Futu- 
rorum praesagia. Patriarchae cum Andronico congressus et. colloculiones (12). Andronici cum imperatore 
Alexio et matre ejus congressus. Mendicus in Andronici gratiam a plebe vivus exuritur. Ad Manuelis sepul- 
crum Andronicus qua fronte et voee accesserit (A3). Suo arbitratu rem publicam Andronicus administrat, 
in nobiles quosque grassatur, Joannem Cantacuxenum  excacat. Mariam Cosarissam ejusque marilum ve- 
neno tollit (14). Alexii et Irenes Andronici nothorum incestae nuptizv. Theodosius. patriarchatu. cedit, el. suc- 
cessorem habet Basilium Camaterum (13). Sultanus Iconii in. Oriente grassatur. Magnus domesticus Joan- 
nes Comnenus arma movet in Andronicum cujus exercitum fundit et. fugat. Joanne mortuo ejusdem filii in 
Andronici manus tincidunt et exceeantur. Alexius puer. coronatur (10). Andronicus imperatrici struit insi. 
dias. In Andronicum conjuratio facta detecia et excacatione multata. Imperatricis miserabilis interitus (17). 
Consiliariorum et aulicorum ignavia summaque improbitate Andronicus imperator designatur, salutalur, et 
Alexio puero, Manuelis filio, prefertur, qui paulo post ab Andronico non tantum imperio, sed et vila crude- 
liter spoliatur (18). 


DE ANDRONICO COMNENO. 


Lis. I. Alexii elogíum. Huic succedit Andronicus Comnenus, qui jam provecke xatís sobrini sponsam 
adolescentulain nondum x1 annos natam. uxorem ducit. Pontifices adulatores deludit εἰ merito praemio do- 
nal. Lapardas, vir bellicosus, ab Andromwo deficit ; sed interceptus, erulis oculis tn. monasterium  conji- 
citur (1). Relaxalis curis, Andronicus ad Nicgam  obsidendam proficiscitur. Oppugnalionis varii eventus (2). 
Theodori Cantacuzeni interitus. Isaaci Angeli segnities. Nicolai pontificis pavor [uit occasiu Nice dedenda. 
In oppidanos svit Andronicus, el Isaacium comiter excipit (3). Prusge excidium, et. in. Prusenses Andronici 
crudelitas. Angeli Theodori exczcatio, nobilium multorum supplicia. Androni ci in. theatro. periculum (A). 
Isaacius Comnenus Cyprum occupat el in ea tlgrannum agit ; unde Andronico metus (5). Macroducas Con- 
slantinus et Ducas Andronicus, Ándronici familiares et consiliarii, mira quadam ratione ultimo afficiuntur 
supplicio. Populi affectus sub illa (lyrannide, cui Andronicus legum auctoritatem pralexit; et. paulo. post 
Sebastianos (ratres laqueo suffocat jo. Alexius Comnenus, Manuelis ex (ratre nepos. Sicilie regem in Grz- 
cos concitat. Dyrrachtum et Thessalonicam Siculi occupant. Thesáalonicensium urbe dediko, xwxecee NW. , 
Siculorum grassationes horrendo: in. Thessalonicenses, qui domi 1€. contine om NS. Ἐοτυχαᾶετα Vecewe os. NS 


39195 AD NICET/E HISTORIAM 316 


miseros, qui edibus relictis per vicos vagabantur el in vlateis considebant. Insolentia in eos qui religionis 
ergo conveniebant in templis. Eustathius Thessulonicie episcopus sua intercessione cives sublevat (9). ro- 
nici crudelitas in Irenem filiam notham, ejusdemque maritum ; corruptorum judicum qui con;ugtuwm istud 
probaverant insectalio. Mamalus scriba crudelissimo ignis supplicio affectus (10). Disyputus Georgius, magni 
templi lector, conjicitur in vincula. Tripsychus Constantinus diligentissimus tyrannidis Andronici sminisler, 
volubili quadam rerum vicissitudine eversus excecatur (11). 

LiB. II. Andronicus Siculis victoribus parum feliciter resistit (1). Ejusdem apparatus αὐ Cpolitana? wrbis, 
quam obsidere cogitabant Siculi, defensionem. Negligentia, luxus, satellites, canis, crudelitas And? onici (2). 
Contra ejusdem praeclare quadam virtutes proponuntur, nempe benignilas in pauperes δὲ reipublicae cura 
(3). Gravis oratio Andronici de imperatorum negligentia (4). Severitas Andronici naufragorum incolumitati 
consulit. Alia memoranda in reipublicae commoda ordinat. /Equus est subditis, eorumque oppressores multat. 
Doctorum amans, sed disputationibus de religione infensus (5). Saturnina, Andronici stalua. 1magines émpe- 
ratricis quam suffocaverut cur transformaverit. Templum XL martyrum instaurat, δὲ exsiliis suis. gloriatur 
(6). Crudcle Andronici consilium de tollendis omnibus seditiosorum cognatis. Untversze eorum familiae con- 
demnantur (7). Edicli crudelis ezordium el summa ejusdein excogitatio. Manuel Andronici filius edicto re- 
fragatur (8). Impietas Andronici ad Engasirimythos dzgmonum servos abeuntis, ut successorem nosset. Mali 
genii astro fretus malum imminens minime videt (9). Hagiochristophorita dum Angelum lsaacium occidere 
studet, occiditur ; Isaacius autem in. templo supplex populum concitat (10). Seditionem comprimere dum 
$ludet Andronicus, accendit. Joannes Ducas fruslra ambit imperium ; nam lsaacius Angelus imperator desi- 
gnalur ; unde Andronici fuga (11). Palatium a plebe direptum : captwilas Andronici, qni miserabiliter exa- 
gitatus a plebc Cpolitana atrocissimis cruciatibus occiditur (12). Andronici elogia, vaticinium, sepultura. Et 
de ejusdem interítu vaticinium (13). 


DE ISAACIO ANGELO. 


Lis. I. Commoda lsaací Angeli initia. Eapeditio contra Siculos. Andronici filii excecantur. Siculi exercitus 
isocordia (1). Branas Isaacii legatus pro[ligat Siculos quorum duces capti εἰ lerrestris exercitus misere dissi- 
patur. Alexius Comnenus belli fax captus excecatur (2). Sicula classis calamitates. 1saacus Sicilie regis 
Justam petitionem contemnit, duces captivos conjicit in. carcerem, deinde educit et pro se orantes audit ( *). 
Benevolentia Isaacil in duces captivos οἱ alios quoscunque diclis testula, quibus facta minime respondent. 
Clizasthlanis sultani grassationes. Secundz muptiz et sordes 1saacii. Mysorum seu Blachorum defectio (4). 
Calamitosa in Cyprum expeditio adversus Comnenum Isaacium, cujus mandato Rentacenus Busilwus cru- 
deli supplicio afficitur. Blachos a furiosis οἱ damoniacis ad. bellum concitatus 1saacius Angelus sua negli- 
gentia confirmat (5). Blachicum hellum a ducibus male commissum ; οἱ Joannis Cantacuxeni letalis teme- 
ritas. Branas Alexius seditionem movel in Isaacium, imperatorio nomine usurpato ; Byzantium obsidet, et 
cum l1saaci milite ante urbem manus conser; el per. piscatores Propontidis imperatoriam classem  fati- 
gal (6). Conradus Czzsar Montisferrati marchio lsaacium. nutantem confirmat, et non modo precibus verum 
etiam ensibus hostem repellendum esse docet. lsaacii αὐ milites hortatoria oratio (7). Inter duos exercitus 
eerlamen. Branas a Conrado interficitur. Constantini Stelhati astrologi interitus (9. Branz capiti οἱ uxori 
lsaacius victor insultat ; seditiosis ignoscit, et ut sacrificulus irridetur (9). Suburbana Byzantii zdificia di- 
ripiuntur et incenduntur, optfices Latinorum zdes direpturi male multantur, sed pro meritis. Latinorum 
solers commentum (10). — 

LiB. Il. /saací Angeli in Blachos expeditio. Conradi Caesaris in Palestina interitus. ldeo de Chasiorum 
audacia narratio. Graci a Blachis caduntur, et 1saacius pedem referre cogitur (1). Theodori Mangaphz tm- 
perium a[fectantis defectio is a sultano proditus conjicitur in carcerem (2). Friderici Barbarossg n Palsesla- 
nam expeditio. Legati vecordes Fridericum et Isaacium committunt. Armeniorum οἱ Alemannorum in reli- 
gione consensio (3). Mutationes variz in ecclesiastico slatu tunc temporis, et lsaacii astulize in his mutationi- 
bus descriptae (A). Profostrator Friderico [mtra insidiatur. Grzci fugantur ab Alemannis, qui inconslanliam 
superbam lIsaacit experiuntur. et et derident (5). Friderici in Orientem trajecius, non aversante Isaacio. Phi- 
ladelphiensium perfidia et Laodicensium hospitalitas. Turcas perfidos Fridericus maximis damnis afficit (6). 
Pugua Friderici ad lconium. Alemanníici cujusdam herois [ortitudo (7). Friderici submersio et przclarum 
elogium. Ejusdem filio mortuo 4lemanni rebus infectis domum redeunt. Francorum et Angloram . expeditio 1n 
Ierrum sanctam quam vocant (8). | . 

Lis. IlI. Isaacti familia et. diuturni. imperii imaginatio. Pseudalexii seditio et interitus (4). Alterius 
Pseudalexii et Basilii Chosse crebrae seditiones et. exitium. Procerum nonnullorum supplicia (2). Clades 
Isaacii in Blachica expeditione. Bannonem imitatus falsam jactat victoriam οἱ inanes magnarum rerum et 
imaginationes (3). Blachorum et Scytharum grassationes. Serviorum Pepanus victus. Constantinus Angelus 
repressis Blachis affectat imperium, sed derisus a Batalze et a milite prodilus exczcatur ; unlc Blachis gaàu- 
dium et Graecorum subsannalio (4). Isaacti vecordia. Theodori Castamonitz potentia εἰ interitus. Pueri duo 
imperatores imperium administrant (5). Luxus et ineptiz Isaucii, atque in cedificiis publicis ac privatis im- 
mensi sumptus (6). Ejusdem sacrilegia, avaritia et alia scelera, necnon quzdam virtutes. describuntur. (7). 
1n Blachos expeditionem suscipit. Frustra monetur de fratris insidiis. Dasilacius fatuus. vates 1saacio exca- 
cationem denuntéíat (8). A fratre Alexio Isaacius imperio et oculis privatur (9). 


DE ALEXIO COMNENO ISAACII ANGELI FRATRE. 


Lis. I. Graecorum in lsaacii adverso casu affectus. Alexii parricidg, novi imperaloris, profusiones et rei- 
publice cura posthabita. Contostephani Alezii seditio opprimitur (4). Alexius a cunctis per malas artes. ac- 
ceplus in urbem ingreditur, infelicis imperii omina (2), Angeli cognomentum Alexius repudiat, et Sardana- 
palum agit. Euphrosynau imperaliriz virago, sed superba, luxuriosa οἱ impudica. Pseudalexii Cilicis seditio 
εἰ interitus. lsaacii Comneni tn seditionis apparatu interitus (3). Blachi conditiones pacis αὖ Alexio oblatse 
aspernantur, Asanis de fama et de Alexio imperatore disputatio. lsaactus sebastocrator ab Asane capitur (4). 
Asani sacrificulus necem prazdicit, el paulo post Asan interficitur αὖ Ibanco (5). Gr&cos lbancus in auzi- 
lium vocat, sed ab tis nihil adjuvatur, ad Alexium se confert, cui utilem navat operam (6), Perse Graecos 
bello aggrediuntur, εἰ Dadibram urbem occupant, Amerigi, Friderici Barbarossz filii, ad Grecos legatio (7). 
Alexii responsio, el ostentatio ab Alemannis derisa, ingentem auri vim singulis annis persolvi sibi petit Áme- 

*iqus ; inde inter Graecos tributum exactum est qued Alemannicum dicebatur : Alexius autem. sepulcra spo- 


Ε (8). 


311 FABROTI BREVIARIUM.! 318 


LiB. II. Nicetas insultat Amerigo mortuo, illiusque in Siculos crudelitatem exaggerat. Caphures Genuensis 
pirata a Jounne Slirione opprimitur (4). Turb in aula. Alexii. imperauloris, cujus cognati. omnia vendunt. 
Euphrosyne imperatriz Constantinum Mesopolamilanum evehit : ideo a frotre et genero adulterii accusatur ; 
unde Batalxis nobilis adolescentis proditoria c:wdcs et Alexii faclum indignum (2). Alexii irrita σοπίγα Bla- 
chos expeditio Euphrosyne in monasterium abstruditur, sed delatorum opera revocatur (3). Constantini Me- 
sopolamilani sacrificuli et versutissiml aulici mirz artes describuntur, in altum sublatus casu. graviore. ruit 
(4). Temeritas Alexii in. lconiensi sultano concitando. Sultanus oppida quedam ex improviso capit. Antiochia 
Phrygie mazimo periculo mire liberatur. Sultani in eaptivos humanitas. Alexii futiles ad bellum appara- 
tus (5). Alexius inconsulle in se ipsum sadvit. Imperatricis deliberationes de imperii successore. Miserrimus 
imperii status ; et Scytharum in Thraciam eruptio (6). 

Drs. III. Alexii contra Chrysum Blachum bellica expeditio, et irrita Prosaci munilissimi castelli oppugna- 
tio. Chrysus ex hoste fit. Alexii offinis (4). Scytharum incursio in Macedoniam. Nuptiz filiarum Alexii. Ibanci 
defectio, e in eum expeditio, protostratori Manueli Camyxi in[austa (2). Coniroversix inter Grecos de 
eucharistia, et theologorum variz sentenliz (3). lbancus Alexii perjurio deceptus capitur. Euphrosyne 
imperatrix oppresso Conlostephano res futuras pro[ana curiositate investigat. Caichosren sullanum μονα - 
tinus (rater Iconio pellit (4). Comani α fiossis et Calyza principe Christiano repressi. Calomidii divitis 
negolialoris comadia. Joannis Lagi tragedia (5). Joannis Comneni Crassi sedilio. Alexii spoliatio navium 
el perfidia in Rucratinum. Michaelis defectio. Periculum Alezíi a naufragio et ruina (6). Eudocia Alexii filia 
a Stephano Triballo repudiata, Mysi Constantiam el Varnam | expugnant. Prolostrator ad Chrysum deficit. 
Spyridonacz defectio. Alexius tandem seaitiosos coercet (T). Ad cladis Brytanniae descriptionem accedens Ni - 
celas Alexii imprudentiam proponit, qui de Isaacto fratre securus est. Comneniorum fratrum rapacitas et 
pro[usiones (8). Veneti mullis injuriis ab Alexio et Comneniis fratribus afjecti, Henric Danduli ducis sui 
consilio bellum contra Byxantinos parant. Alexius Angelus Isaacii filins cum Veneta classe se. conjungit. Im- 
perator classem hostilem contemnit, que in Greciam vela dat (9). Byzantii obsidio. Velitationes Grecorum 
εἰ Latinorum. Incendium Byzantii. Alexius [(rustra tentatis armis Debetum profugit, imperio spoliatus. Ejus- 
dem elogia (40). 


DE ISAACIO ANGELO ITERUM IMPERATORE. 


Alexio fugato 1saacius excscatus iterum imperator salulatur, qui fratris fugam Alexio filio et. Latini exer- 
citus ducibus denuntiat. Latinis sacra et profana viz sufficiunt (1). Synagogz Sarrucenorum direplio causa 
incensa urbis. Hujus incendii lucluosissimi descriptio (2). Alexius Gomnenus relictum imperium frustra 
repctit. Isaacii et Alexii filii desidium, turpitudo, vecordia monachorum assentalionibus fovelur. Minerve 
statuam aream plebs comminuit (3). Latini rapinis, incendiis, ferro grassantur in Byzantinos. Alexius Ducas 
Murzsuflus Latinis resistit. Scditio contra lsaacium οἰ Alexium | Angelos (4). Nicolaus Canabus adolescens a 
plebe invitus imperator inauguratur. Isaacio animam agente Alexius filius. sibé consulit. Murauflus astute 
dejicit, et Canabo oppresso vita spoliat (5). 


DE ALEXIO DUCA MURZUFLO. 


Alexii Duce Murxufli ingenium. Locupletibus multatis bello se parum feliciter parat. A Latinis fugatur 
(1). Pacificutionis conatus irriti. Urbis oppugnatio, expugnatio, et incendium. Eques unus Latinus Gracos in 
fugam vertit (2). Murzufti fuga. Theodorus Ducas et Lascaris [rustra de imperio contendunt. Urbis direplio 
et sacrilegiorum deploratio (3). Latinorum in urbe deprodationes et alia flagitia. Eorumdem  insectatio. Sar- 
raceni Latinis humaniores "a Deploralio urbis prolixe descripta per Nicetam (5). Confessio et invocatto. 
Multiplex item consolatio et ad penitentiam adhortatio (6). 


DE REBUS POST CAPTAM URBEM GESTIS, 


Nicetas rationem reddit cur post expugnatam a. Latinis Cpolis Solonis exemplum mon. sit. (imitatus (1). 
Grecorum cladem nulla prodigía pracesserunt. Captze urbis miserrimus status. Nicelz peculiaris conditio 
Miris modis conservatur Nicetas, qui nobilem virginem a. raptoris manu prudenter vindicat (3). Cum me- 
nibus urbis Nicete expostulatio et urbis allocatio inaniaque vota (A). Nicelze el aliorum exsulum fortuna, po- 
puli item el militum licentia describitur (5). Inler duces Latinos sor(itio provinciarum nondum subacta- 
rum. In comiliis regiis sortilionis ritus. Balduinus, Flandrie comes, Danduli opera crealur imperator. 
Ejusdem elogium (6). Balduinus imperium stabilire studet. Ad eum Bonifacius marchio deficit, et. reconcilia- 
tus Graciam occupat (T). Henricus Balauini frater et Petrus Plancius Asanias urbes. occupant. Prusz  irrila 
obsidio. Theodorus Philadelphiensis ab Henrico profligatus. Marchionis 1n Grecia grassattones. Leonis Scurii 
Nauplii tyrannis. Michael Choniates Leonem placat (8). Scurus Alexii imperatoris filiam Eudociam ducit. 
Murxufli miserabilis interitus. Marchio Graecia potitur. Scurus Acrocorinthum con[ugit. 4lexius imperii in- 
signibus exuitur (9). Graci milites a Latinis repudiati Blachorum ope urbes ad defectionem impellunt. 
Latini Occidentales urbes recuperare satagunt.. Graecorum. clades ad. Arcadéopolim. Adrianopolis obsidio. 
Lalini a Scythis in insidias pellecti a Bachis capiuntur et occiduntur. Dandulus effugit (10). Graci a Scythis 
et a Latinis vexantur. Mysorum et Latinorum pugna αὐ Serras. Marchio Thessalonicensium defectionem 
ulcucitur. Alexii relegatto. Marchionici denuo a Scythis vincuntur et urbes amittunt. Latini in Thracía gras- 
santur (11). Henricus Balduini frater Aprum vi expugnat, Orestiadem frustra oppugnat. Petr1 Plancii ca- 
sus. Lues et [ames obsidionem solvunt. Didymotichum Euri exundalione defensum. Gracia miserrimus 
status (12). Mauzoromes Lascaris et. Comnenus in. Oriente de imperio contendunt. Philippopolim Blachi, 
Thraciam Scythae vaslant. Latin: αὐ Rusium. cgsi a. Scythis (43), Mullarum urbium Graecarum excidia. 
Athyrz el aliarum calamitas. Joannes Dydimotychum | frustra oppugnat (14). Latini Adrianopolitanis et 
Dydimotichinis opem ferunt. Thraciz vastitas a Scylhis et Blachis fucta. Augurium corvorum οἱ cornicum 
Grecia in tyrannides distracta. Nicolai archiepiscopi Corinthii interitus (45). Oréenlis status. Aldobrandinus 
Pergami lyrannus. Cretam Genuenses occupant. Attaliam Caichosroes frustra oppugnat. David Comnenus 
Latinorum fretus auxilio Lascari resisiit (16). Petrus Plancius Pegas occupat. Henricus, Balduini fraler, 
imperator designatur. Gracorum militum perfidia. Balduini miserabilis interitus. Constantini Tornicis mors 
eruenta. Fatalta urbis simulacra confringuntur (A7). Latinorum diligentia el Romanorum ignavia. Heuricue 
nit (48) profligat. Adversus iniqua hominum de se judicia querela Choniata, qui (inem kistockae ve Sf 
nu . 


NICET/E CHONIAT.E 320 


NIKHTA TOY XONIATOY 
IXTOPIA. 


NICETAÀ CHONIATAE HISTORIA. 


319 








1. Utiliter invente sunt historie, neque parvae À — 11-4 [P. 2]. A. At ἱστορίαι δὲ ἄρα χοινωφελές «t! 


lis qui rebus melioribus student commoditates 
suppeditant, tum vetustatis memoria repetenda, 
tum ingeniis hominum explicandis, tum variis 
eorum conatibus ob oculos ponendis, quibus ani- 
morum magnitudo et honestatis amor ab ipsa 
nalura fuit insitus. Jam quia vitia perstringunt 
et preclaras actiones celebrant, moderatiores ple- 
rumque reddunt et meliores homines, tum ad 
vitia quam ad virtutem propensos, iis duntaxat 
exceptis, qui turpissima educatione corrupti ac 
mala consuetudine depravati nullam virtutis ratio- 
nem habent, qua nihil est in rebus humanis pre- 
clarius aut magis expetendum. Ad heo ii quos 
monimenta historiarum complectuntur, quamvis 
mortales et obnoxii 8 fatis jam olim vite quasi 
pensum absolverint, immortalitatis quodammodo 
flunt compotes. Nam prout turpiter aut honcete 
vixerunt, ita male aut bene audiunt ; 80 animus 
quidem in locum suum abit, et corpus in primor. 
dia e quibus compositum fuil resolvitur : acte au- 
tem vite ratio, sive sancta et justa, sive nefaria et 
injuria, obitusque sive felix sive calamitosus, 
clara historie voce predicatur, Quamobrem haud 
abs re liber viventium appellabitur historia, re- 
rumque gestarum descriptio tube clangor, quo 
jam olim mortui velut e sepulcris excitati in me- 
dium producuntur. Atque heo de historiarum 
utililate breviter percurrere volui. Neque vero 
quisquam adeo vecors est, quin eam lectoribus 


χρῆμα τῷ βίῳ ἐφεύρηνται, εἴπερ ἐκ τούτων oUx 
ὄλίγα ἔστι ξυλλέγειν τὰ βελτίω τοῖς ἡρημένοις. Bi- 
δυῖαι γὰρ τὰ ἄρχαϊα xai ἔθη αὖται διατρανοῦσιν 
ἀνθρώπεια xal πολυπειρί:ν ὑποτιθέασιν, ὁπόσοι (1) 
τῶν ἀνθρώπων μεγαλογνώμονες xal τοῦ xaÀoU αὖ - 
τόφυτον τρέφοντες ἔρωτα' xal χαχία δὲ παρ᾽ αὐταῖς 
κωμῳδουμένη xai ἀγαθοπραξία ἐξαιρομένη μετρίους 
ὡς τὰ πολλὰ xai ἐπιδιδόντας τοὺς παρ᾽ ἑχάτερα τι- 
θέασι ῥέποντας, ὅσοι τέως οὐχ ὑπ᾽ αἰσχίστης συν- 
ηθείας χαὶ φαυλοτάτης ἔξεως ἀνεπιστρέφως ἔχουσι 
τοῦ πολυεράστου χρήματος ἀρετῆς" ἐπεὶ xal dga- 
νάτοις ξοίκασι δήπουθεν θνητοὶ x«l ἐπίκηροι γεγο- 
νότες xal πάλαι τὸ ζῇν ἐχτοξεύσαντες, ὅσους παρ- 
εἰλήφει τὸ ἰστορεῖν. Ὀρθῶς γὰρ ἢ τούὐναντίον 
φαύλως βεδιωχότες εὖ τε xal αἰσχρῶς ἀχούουσιν. 
Καὶ τοῦ μὲν ἐς ἄδου βέδηχεν ἡ Ψυχὴ (2), πρὸς δὲ 
τὰ ἐξ ὧν ἡρμόσθη τὸ σῶμα ἐπολινδρόμησε’ τὰ δὲ 
παρ’ αὐτοῦ βεδιωμένα, x&v ὅσια εἴη χἂν δίκαια, 
x&v ἀθέμιτα χἂν ἐφύύριστα, χἂν ἱδίω εὐδαιμόνως, 
xl» καχοπραγῶν ἀνεχρέμψατο τὴν ψυχὴν (3) ἣ 
ἱστορία διαπρυσίως βοᾷ. Ὥστε xag! ἕτερόν τινα 
τρόπον καὶ λόγον xal βίδλος ζώντων ἡ ἱστορία 
λεχθήσεται, καὶ σάλπιγξ περίτρανος τὰ γραφόμενα, 
τοὺς πάλαι τεθνεῶτας οἷον τῶν σημάτων ἐξανιστῶσα 
καὶ ὅπ’ ὄψιν τιθεῖσα τοῖς βουλομένοις. ’Λλλὰ τοιάδε 
μὲν ἢ ἱστορία, ὡς ἐπιτρέχοντά με ἐϊπεῖν, αὐτοῖς δὲ 
τοῖς ἐπιοῦσιν οὐμενοῦν οὐδαμῶς χαρεσσα. Mi, 
ούτω μανείη τις ὡς ἥδιον ἡγεῖσθαί τι ἕτερον ἷστο- 
plac: ἃ γὰρ οἱ πολυετεῖς τῶν ἀνθρώπων καὶ Τιθω- 


Hier. Wolfli note. 


(4) Πολυπειρίαν ὑποτιθέασιν ὁπόσοι. Ambiguum (? necab usitata loquendiratione abhorrere videban. 


est, utrum historie multiplicem experientiam eo- 
rum qui magnis ingeniis prediti atque ab ipsa 
natura ad decus et honestatem conformati sunt 
proponant, an vero homines ingeniosi duntaxat et 
virtutis amantes varia exempla rei bene gerendae 
ex historiis petere soleant. Incertum enim est, 
utrum post τὸ ὑποτιθέασιν subintelligendum sit 
Exelvov an. Exelvow. Fortasse scriptori Thucydidis 
ealebre placuerunt, qui oracula potius quam hi- 
Btoriam scribendam suscepit. 

(2) Τοῦ piv ἐς $8ou βέθηχεν ἡ ψυχή, Imitatio 
Homerica magis, ψυχὴ δ᾽ ἀϊδόσδε βέδηχε, quam 
Christiana. Quare ego, evitatis quantum licuit 
istiusmodi ineptiis, reposui ea qui nec a religione 


tur;consilium meum doctis et candidis haud dubie 
probabitur. Si qui autem semidocti et sorupulosi 

omunciones vel negligentiam vel licentiam vel 
inscitiam meam accusabunt, τούτοις ἐγὼ χαίρειν 
xal ἐῤῥῶσθαι φράσω. Neque enim lanta res est, ot 
ἃ natura et studiis meis alienum ut. quemquam 
cupiam κλαίειν xal οἱμώζειν. lllud vellem, si quid 
optando proficeretur, in plerisque lectoribus ant 
minus esse arrogantie aut plus eruditionis et in- 
dustrie. 

(3) ᾿Ανεχρέμψατο τὴν ψυχήν. Excreavit animam ; 
ut Zonaras sepe ἐξηρεύξατο eructavit, sed de impiis 
fere tantum. - 


331 


BISTORIA. 


vou παλαίτεροι καὶ τριχόρωνοι (4), st τῷ βίῳ ἔτι A sque jucundam ao fruetuosam esse judicet. Nam 


περιῆσαν, ἔδεσαν ἄν xal ἐξηγοῦντο τοῖς φιλαχροά- 
μοσι, τὰ τῆς μνήμης ἐμπυρεύοντες καὶ τὰς τῶν 
πράξεων ῥυσσὰς ἀνασχάλλοντεοες (5), ταῦτα δήπου 
προθείη xal ὁ φιλίστωρ, χἄν οὐδέπω παρηλλάχει 
τὸν μείρακα. Διὰ τοῦτ᾽ οὖν xal αὐτὸς τὰ τοῖς xat' 
ἐμὲ χρόνοις γεγενημένα καὶ ἀνόπιν ἔτι βραχὺ, 
μνήμης καὶ διηγήσεως ἀξια ὄντα καὶ τοσαῦτα τὸ 
πλῆθος καὶ τοιαῦτα τὸ μέγεθος, οὐκ ἔγνων δεῖν 
σιγῇ παρελθεῖν [P. 3]. Οὐχοῦν καὶ διὰ τῆσδέ μου 
τῆς ξυγγραφῆς δῆλα ταῦτα τοῖς ἔπειτα καθιστῶ. 
᾿Βπειδὴ δὲ, ὡς xai ἄλλοι τε ξυμθαλεῖν ἔχουσι (6) 
xai αὐτὸς δὲ συνορῶν οὐχ ἧκιστά εἶμι, τὰ τοῦ ἧστο- 
ρεῖν τὸ τῆς διηγήσεως ὁσαφὲς xai περιδολαΐς xai 
περιόδοις ἐπεστραμμένον ὡς μὴ συνᾷδον αὐτοῖς οὐ 
προσίενται, φιλοῦσι δὲ τὸ σαφὲς ὡς οὗ μόνον χατὰ 
τὸν εἰπόντα σοφὸν, ἀλλὰ xai cupÓalvóv σφισι μά- 
λιστα, οὐδὲ τούτον πάμπαν ἔξωθεν τοῦ καλοῦ 
πίπτοντ᾽ ἄν εὕρῃ τις τὰ γραφόμενα, ola καὶ ἡ μῶν 
μὴ τὸ χομπηρὸν χαὶ δυσφραδὲς χαὶ χρημνώδεσιν 
ἀποδιειλημμένον λέξεσιν ὡς ἐπίπαν ἀσπασαμένων, 


εἰ καὶ χαίνοντές εἶσιν εἰς τοῦτο πολλοὶ, εἴτ᾽ οὖν᾽ 


ἀληθέστερον εἰπεῖν ἐχλείποντες τὰ τῶν πάλαι xal 
σήμερον καὶ ὃσα τι xai ἐπιτυήδευμα προύργιαίτατον 
ἐξησχηχότες διὰ μαχροῦ, ἐχ τοῦ πλείονος δὲ xày 


τούτῳ δρᾷν τῇ ἱστορίᾳ προθεμένων τὰ πρόσφορα, 


μηδ᾽ ὑπερδάθμιον πόδα τείνειν ἠγαπηχότων Tj ὅλως 
τοὺς ἄξονας αὐτῆς ὑπεράλλεσθαι. Ὑπὲρ γὰρ ἄπαν 
ἕτερον τὸ μὴ τὴν φράσιν ἁπλοῦν, ὡς ἔχω εἰπὼν, καὶ 
πρόχειρον εἰς χατάληψιν αὐτῇ διαδέόληται, καὶ 
γαπήθη σφόδῥα τὸ ἄχομψον xai ὡς ἔχον φύσεως 
διηγούμενον, xal δαιμονίως τὸ εὔληπτον περιπτύα- 
σεται, Τέλος γὰρ σχοπιμώτατον τὴν ἀλήθειαν 
ἔχουσα, xal τῆς τε ῥητορικῆς δεινότητος xal τῆς 
ποιητιχῆς λογοποιίας ἀφεστῶσα χατὰ διάμετρον, 
xai τὰ τούτων διωθεῖται χαράχτηριστιχά, Καὶ 
ἄλλως δὲ χἄν οὐ βραχὺ τὸ σεμνὸν ἣ ἱστορία xai τὸ 
αἰδέσιμον ἐπισύρηται, ἐρῶσα δ᾽’ ὅμως προχεῖσθαι 
σχαπανεῦσί τε χαὶ σιδηρεῦσι καὶ πολλῆς γέμουσι 
τῆς ἀσδόλης καὶ συνήθης εἶναι τοῖς πρὸς ὅπλα xal 
"Apsa βλέπουσι, μηδὲ γυναιξὶ χερνήτισι δυσχολαί- 
νουσα διαξαινούσαις τὰ xav! αὐτὴν, ταῖς χαριεστέ- 
ραις χαίρει τῶν φράσεων, xal τὸ φᾶρος τῶν λέξεων 
εἰλικρινὲς καὶ ἀπέριττον περικεῖσθαι φιλεῖ, οὐ μὴν 
χεχομψευμένον xal ἔξαλλον᾽ καὶ ἡ μὲν ἱστορία, ὡς 
ἔνι μάλιστα, μετὰ τοῦ σαφοὺῦς xal εἰς ἐπίτο- 


que decrepiti senes, atque ii qui, si adhuc in vi- 
vie essent, Tithonum multus statibus vincerent, 
in coetu auditorum ex memorie thesauro deprom- 
pta in medium aíferront, eadem vel adolescens 
eruditus referre queat. His igitur de causis ego 
etiam ea que mea slate ei paulo supra meam «eta- 
tem memoratu digna gesta sunt, que quidem plu- 
rima et maxima fuere, non pretereunda silentio 
esse ratus ad posterorum memoriam propagare 
studui. Cum autem eorum judiciis assentiar qui 
obscuritatem et perplexarum periodorum prolixi- 
tatem 6 historie alienam esse censent et perspi- 
cuitatem maxime gratam et aptam, equidem huio 
quoque virtuti operam dedi, evitatis verbis affe- 
ctatis obscuris confragosis, etsi vulgus iis avide 
inhiare non ignoro, relictaque et superioris et 
nostre seiatis conguetudine summo studio in iis 


: elabor&re, Nos vero longo tempore in id operam 


dedimus, ut dictione huic sacriptionum generi con. 
veniente adhibita non extra limites evagoaremur. 
Quidquid enim, ut dixi, non apertum est atque 
in promptu positum, historia &abominatur : quid- 
quid simplex et naturale est et intelligentie ob- 
vium, libenter admittit. Nam cum ad veritatem 
tanquom unicum scopum oollimet, atque ab ora- 
toria calliditate et poeticis fabulis quam remotis- 
sima sit, eliam ἃ forma dicendi iis facultatibus 
propria abhorret. Quamvis autem multum gravi- 
tatis οἱ reverentie historiam comitetur, tamen 
quia vel opificibus, militibus et mulierculis etiam, 
nota esse cupit, formulis elegantioribus delectatur, 
vestemque amat non saneluxuriosam et exoticam, 
sed simplicem et mundam : neo perspicuitate et 
brevitate quidquam habet antiquius. Quibus de 
causis veniam ἃ lectoribus impetratam 7 cupi- 
mus, si in opere nostro ornatus desiderabitur, 
presertim cum argumentum hoc non primum ἃ 
nobis tractetur. Quod perinde est ao si viam de- 
sertam ac minime tritam ingrederemur ; et longe 
difficilius quams aliorum vestigia persequi el via 
regia ineedere. Auspicabor autem ab iis robus 
que post Alexii primi ex Comnenia familia 
imperatoris obitum acciderunt, ultra que superio- 
ris etatis historici non sunt progressi, ut. ea que 
8 nobis dicentur, cum illorum dictis cohereant 


pov ἐπιτροχασθήσεται' ὁ δὲ λόγος εὐγνωμονῶν D iustar fontis unius in plures canales distributi 


συγγνώμην αἰτεῖται παρ᾽ οἷς εἰς χεῖρας πεσεῖται, 
εἰ μὴ φιλοτίμως, δι’ & εἴρηται, καὶ ἀδρῶς ἐκπεπό- 
νηται, ἐπεὶ xal ἄλλως νῦν πρώτως ἡμεῖς τῆς ὑπο- 


δϊ annulorum longa serie inter sese cohserentium. 
Aoc Jopnnis imperatoris vitam, qui successit Ale- 
xio, breviter perstringemus ; neque earum rerum 


Hier. Wolfii nota. 


(4) Τρικόρωνοι. Qui trium cornicum etatem vi- 
xerunt. i. e. 300 annos. Notum est quid Virgilius 
ex Hesiodi auctoritate! de cornicis wvo fabuletur, 
his versibus : 


Ter binos deciesque novem superexit in annos, 
Justa senescentum quos implet vila virorum ; 
Hos novies superat vivendo garrula cornix. 


(D) Τὰς τῶν πράξεων ῥυσσὰς ἀνασχάλλοντες. 
Rerum gestarum rugas refodientes. Quis istas ele- 
gantias non despuat? 

(0) 'EncB? δὲ ὡς καὶ ἄλλοι ξυμθαλεῖν ἔχουσι, 
Prolixa οἱ intrioatissima periodus, e quibus sale- 
bris me vix quidem sed expedivi tamen, ut arbi- 
tror : multum oerte laboravi. 


323 


NICETJE CHONIAT.E 


commemorationi diutius immoraebimur quas ipsi A θέσεως ἐπιδαίνομεν τῆσδε, old τινα" “ρίμην καὶ 


non vidimus, sed ab iis accepimus qui eum vide- 


runt et in expeditiones comitati sunt. In oeteris 


autem uberius tractabimus omnia. Sed jam ad rem 
ipsam accedamus, hinc sumpto exordio. 


ἀστιδῇ διιέναι ἐγχειροῦντες ὁδὸν, δ᾽ “καὶ: ϑόσεργόν 
ἔστι xal πολλῷ ὑπερχείμενον τοῦ ζἔχνοδεν τέρων. 
προωδευχότων ἐφομαρτεῖν, ἤ γοῦν ὡς διὰ λεῖας καὶ 
βασιλικῆς βαδίζειν ὁδοῦ, λέγω δὴ τῆς ἑτέρων ἧστο- 


ρίας, εὐθυπόρως τε xai ἀπλανῶς. ᾿Λρχὴ δέ μοι τοῦ λέγειν ὅσα μετὰ τὸ πέρας: εὐθὺς τῆς ζωῆς ἅμα καὶ 
τῆς ἀρχῆς τοῦ ἐκ Κομνηνῶν ἄρξαντον πρώτως "'Alctlou (7) συμδέδηχεν, ἐπεὶ καὶ ἐς bili τὸν 
ἄνακτα τὸ λέγειν συνεπεράναντο ὁπόσοι τῶν πρὸ ἡμῶν τῇ συγγραφῆ προδήλως ἐπέδαλον, iv di “ἃ 
ῥηθησόμενα παρ᾽ ἡμῶν συναφῆ πως τοῖς ὁπ’ ἐχείνων λεχθεῖσι, xal ὁ λόγος οὕτω διαπλεχόμενος τρό- 
xov τινὰ ὀλχῷ εἰχάζοιτο ῥεύματος ix μιᾶς πηγῆς ἐχδιδόντι, ἤἥ γοῦν τὸ τῶν χρίχων ἀλληλένδοτον 
ὑποχρίνοιτο, τῇ νῶν ἀεὶ προσεχῶν ἐφάψει προϊόντων ἐς &meipov, Ἐν κεφαλαιώδεσι δ᾽ ἐπιτομαῖς cà 
κατὰ τὸν αὐτοχράτορα ᾿ἸΙωάννην τὸ ἱστορεῖν διηγήσεται, ὃς ᾿Αλεξίῳ διάδοχος γεγένηται τῆς ἀρχῆς, 
οὐδ᾽ ἐμδραδυνεῖ ταῖς κατ᾽ αὐτὸν ἀφηγήσεσιν, [P. 4. ὥσπερ ἐν τοῖς ἐφεξῆς ἐργάσεται λόγοις, οἵα καὶ 
ἡμῶν μὴ τὰ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐπὶ τῷδε παρειλημμένα συγγραφομένων, κἀντεῦθεν μηδ᾽ ἀποτάδην ἐχόντων 
ταῦτα διεξιέναι, ἀλλ᾽ ἅπερ el; ἀχοὴν ὠτίου εἴλήφαμεν ix τῶν ὅσοι τῶν καθ᾽ ἡμᾶς τὸν βασιλέα τουτονὶ 
ἐθεάσαντο καὶ συνωμάρτουν ἐχείνῳ πρὸς ἐναντίους χωροῦντι χαὶ τὰς μάχας συνετολύπεσον, Αμεινον 


δ᾽ ἐντεῦθεν ἄρξασθαι. 

II. Alexius Comnenus imperator fllios tres et 
quatuor filias habuit, 8 Inter fratres natu maxi- 
mus Joannes fuit ; Anna vero primsgenita Nice- 
phoro Bryenio, Cesarissa appellata, nupsit. Joan- 
nem pater maxime dilexit, datisque purpureis 
calceis imperio destinavit et imperatorem appel- 
landum curavit. Irene vero mater et imperatrix 
contra nihil Anne filie deferebat, neque Joannem 
apud Alexium maritum ut temerarium et luxu 
perditum etlevem ac plane vecordem calumniari 
non desistebat, neque quidquam habebat antiquius 
quam ut imperatorem ad mutandam de Joanne 
sententiam compelleret. Aliquando etiam  Brye- 
nium per occasionem summis laudibus celebrabat 
ut et eloquentissimum et rebus gerendis ap- 
tiesimum, οἱ liberalibus artibus, que animum 
δὰ virtutem informent et ad imperium rite geren- 
dum et tuendum maximo adjumento sint, erudi- 
tum. Alexius vero cum heo materni affec- 
tus haud ignarus audiret, alias se gravioribus ne- 
gotiis occupatum verba illa prorsus non curare si- 
mulabat, alias tempus &d deliberandum sumptu- 
rum neque petitionem ejus neglecturum esse affir- 
mabat. Semel vero temperare 9 sibi non potuit 
quin eam ita alloqueretur: « O mulier et lecti et 
imperii mei particeps, non tandem ea suadere 
mihi desines que filia tue grata sunt, et copari ut 
ordo laudabiliter institutus turbetur ? quod si nu- 
minis alicujus ira percita es,ad sanam  redito 
mentem; ac potius mecum considerato an ullus 
unquam ex superioribus Romanorum imperatori- 


B'. Τῷ ἄναχτι ᾿Αλεξίῳ τῷ Κομνηνῷ υἱοὶ τρεῖς 
καὶ θυγατέρες τέσσαρες ἐγεγένηντο. Ἢν δὲ τῶν 
μὲν ἀνδρῶν ὁ ᾿Ιωάννης κατὰ γένεσιν προφερέστε - 
ρος, πρωτογενὴς δ' ἀπάντων τῶν ἐξ ὀσφύος τῷ 
᾿Αλεξίῳ ἡ θυγάτηρ “Αννα χαθεωρᾶτο, ἥτις εἰς 
λέχος τῷ Βρυενίῳ Νικηφόρῳ συνέζευγτο, τιμηθεῖσα 
Καισάρισσα. Ἢ βασιλεὺς τοίνυν xal τοχεὺς ᾿Αλέξιος 
μάλιστα τῶν ἄλλων παίδων τῷ ᾿Ιωάννῃ προσέκειτο. 
᾿Αμέλει τοι xal τοῦτον ἐπιχρίνας τῆς βασιλείας 
διάδοχον καταλείψειν ἐρυθροῦ τέ οἱ πεδίλου μετεδε- 
δώχει καὶ βασιλέα ἐδεδώκει ἄναγορεύεσθαι. Ἕ δὲ 
μήτηρ xal βασιλὶς Εἰρήνη τῇ θυγατρὶ Ἄννῃ τὴν 
πᾶσαν ἐχ τοῦ ἐναντίου χαριζομένη pori οὐχ ἀνίει 
παρὰ τῷ συλλέχτρῳ ᾿Αλεξίῳ τὸν ᾿Ιωάννην ἐνδια- 
θάλλουσα, προπετῆ τοῦτον ἀποχαλοῦσα, xal ὑγρὸν 
τὸν βίον ἐπιτωθάζουσα, παλίνστροφόν τε τὸ ἦθος 


C xal μηδαμῆ μηδὲν ὁγιὲς ἔχοντα, καὶ τιθεμένη διὰ 


παντὸς ἀσχολίας πάσης ἀνώτερον σπούδασμα ὅπως 
μετάθοιτο τὴν γνώμην ὁ βασιλεὺς ἣν εἶχεν ἐπ 
αὐτῷ κυρωσάμενος. ᾿Βνιαχοῦ δὲ xal λόγου πρόφα- 
σιν τὸν Βρυένιον παρεισφέρουσα, παντοίοις αὐτὸν 
ἐπαίνοις χατέστεφεν ἅτε εἰπεῖν ἐκανώτατον καὶ οὐχ 
ἐλάττονα διαπράξασθαι, xai μαθημάτων ἐλευθερίων 
μεταλαχόντα, ῥυθμίζειν τὸ ἦθος εἰδότων καὶ πρὸς 
βασιλείαν ἀδιαλώδητον . οὐ βραχέα συναιρομένων 
τοῖς ἄρχειν μέλλουσιν. Ὁ δ᾽ ᾿Αλέξιος ταῦτα ἔνωτι- 
ζόμενος χαὶ τὸ μητρῷον φίλτρον ἐπιστάμενος, πῆ 
μὲν ἅλλοις ἐκ τοῦ σχεδὸν χατεπείγουσι πράγμασι 
χαρίζεσθαι τὸν νοῦν πλαττόμενος οὐδὲ τροσέχειν 
ὅλως τοῖς λεγομένοις προσεποιεῖτο, πῇ δ᾽ ἐς σχέψιν 
ἀπολύων τὰ εἰσηγούμενα μὴ ἄν τὴν αἴτησιν αὐτῆς 


bus, cum filium imperio idoneum haberet, eo ne- ἢ παραδλέψασθαι ἰσχυρίζετο. ᾿Ενίοτε δὲ καὶ τοιοῦτόν 


glecto generum pretulerit: ac ut aliquando tale 
quippiam acciderit, quod raro factum est, pro 
lege habendum non erit: ἃ me presertim, qui 
cum regnum haud laudabiliter sed cedibus co- 
gnalorum et rationibus ab institutis Cbristiano- 


τι παθηνάμενος εἴρηχεν᾽ « "Q γύναι, χοινωνέ μοι 
λέχους καὶ βασιλείας, οὐ τὰ πρὸς χάριν παύσῃ τῆς 
σῆς ὑποτιθεμένη μοι θυγατρὸς, ἁρμονίαν τε xai 
τάξιν ἐπιχειροῦσα λύειν ἐπαινετὴν, ὡς εἴπερ θεο- 


ὁλαύδείας μετέσχηχας ; Βάλλ᾽ ἐς τύχην ἀγαθήν" ἢ 


Hier. Wolfli note. 


(7) "Aptavtoc πρώτως ᾿Αλεξίου. Respicit ad sua 
potissimum tempora, ut arbitror : nam longe ante 
Alexium Isaacius Comnenus post Michaelem Stra- 


tiotioum imperavit; cui Constantinus Ducas suc- 
cessit, ut refert Zonaras. 


325 


HISTORIA. 


326 


μᾶλλον δεῦρο χοινῇ συνδιασχεψώμεθα, καὶ γνωσό- A rum alienis occuparim, toti Romano imperio risui 


μεθχ τίς ἐξ ὁπάντων τῶν πρώην τὰ Ῥωμαίων 
σκῆπτρα παρειληφότων, υἱὸν ἔχων ἁρμόδιον εἰς 
ἀρχὴν, τοῦτον μὲν παρεδλέψατο, γαμόρὸν δὲ ἀνθ - 
εἴλετο; Εἰ δέ ποτε xal τοιόνδε τι ξυμδέδηχεν, οὐ 
νόμον, ὦ γύναι, τὸ σπάνιον ἡγησόμεθα. [P. 5.) ᾽Ἐπ᾽' 
ἐμοὶ δὲ καὶ μάλα χαπυρὸν γελάσειε τὸ Πανρώμαιον, 
χαὶ τῶν φρενῶν χριθείην ἀποπεσὼν, εἰ τὴν βασι- 
λείαν οὐχ ἐπαινετῶς εἰληφὼς ἀλλ’ αἵμασιν ὁμογενῶν 
χαὶ μεθόδοις Χριστιανιχῶν ἀφισταμέναις θεσμῶν, 
δεῆσαν ταύτης ἀφειχέναι διάδοχον, τὸ μὲν ἐξ ὀσφύος 
ἀποπεμψαίμην, τὸν δὲ Μαχεδόνα εἰσοιχισαίμην, » 
τὸν Βρυένιον οὕτω λέγων, ἐπεὶ xal ἐξ 'Ορεστιάδος 
ὥρμητο μία δ᾽ αὕτη τῶν εὑδαιμόνων xal χρατί- 
στων παρὰ Μαχεδόσιν πόλεων. Τοιαῦτα πρὸς τὴν 
βασίλισσαν Εἰρήνην ἐμόδριθῶς ὁ ᾿Αλέξιος φάμενος, 
Ὅμως xai πάλιν τὸν μηδαμῶς ἀπειπόντα ὑποχρι- 
νόμενος, διῆγε τὴν γυναῖκα σχηπτόμενος ἀεὶ τὸν 
σχεπτόμενον᾽ ἦν γὰρ, εἰ καὶ τις ἄλλος, xpudlvouc 
6 ἀνὴρ οὗτος, καὶ σοφὸν ἠγούμενος ἀεὶ τὸ περίερ- 
γον, μηδὲ τὰ πολλὰ ἐξάγγελτιχὸς τοῦ ποιητέου 
δειχνύμενος. ᾿Εγγίζοντος δέ οἱ τοῦ τέρματος τῆς 
ζωῆς ὁ μὲν ἔκειτο πνέων τὰ λοίσθια ἐν τοῖς χατὰ 
τὴν μονὴν τῶν Μαγγάνων λαμπροτάτοις οἰχοδομή- 
μασιν, ὁ δὲ παῖς ᾿Ιωάννης τὸν πατέρα ὁρῶν τῇ 
τελευτῇ πλησιάζοντα, χαὶ τὴν μητέρα εἰδὼς ἀπο- 
στέργουσαν xal τῇ ἀδελφῇ τὴν βασιλείαν μνωμέ- 
νην, χοινοῦται τὸ ποιητέον τοῖς bx τῆς συγγενείας 
ἑχείνῳ φίλα φρονούσιν, ὧν τὰ κράτιστα ἦν ὁ ἀδχλφὸς 
᾿Ισαάκιος. Καὶ δὴ λαθὼν τὴν μητέρα εἴσεισι τὸν 


χοιτῶνα τὸν πατριχὸν, xxl προσπεσὼν ὡς δῆθεν (i 


θρηνήσων ὑφαιρεῖται λάθρα τῆς ἐχεΐνου χειρὸς τὸν 
σφραγιστῆρα δαχτύλιον. Εἰσὶ δ᾽ οἱ κατὰ γνώμην τοῦ 
πατρὸς αὐτόν φασι τόδε πεποιηχέναι, ὡς δίδωσιν 
ἐννοεῖν τὰ μετὰ βραχὺ ῥηθησόμενα. Αὐτίχα τοίνυν 
ὁ Ἰωάννης τοὺς συνίστορας ἡθροικὼς xal τὸ πρα- 
χθὲν ἡγγελκὼς ἐπὶ χέλητος μεθ᾽ ὅπλων πρὸς τὸ 
μέγιστον ἀρχεῖον ἐξώρμησε, xav' αὐτὴν τὴν τῶν 
Μαγγάνων μονὴν χαὶ τὰς ἀγυιὰς ὁμοίως τῆς πόλεως 
ὑπὸ πλήθους τοῦ σύμφρονος xal τῶν χατὰ φήμην 
τῶν δρωμένων συναλιζομένων ἀστυπόλων βασιλεὺς 
αὐτοχράτωρ ἀνευφημούμενος. Ἧ βασιλὶς δὲ Εἰρήνη 
χαὶ μήτηρ τοῦ Ἰωάννου (8) πρὸς τῶν οὕτω γινομέ- 
νων ἐχθαμθηθεῖσα στείλασα μετεπέμπετο τὸν υἱὸν, 
καὶ παρήνεί τῶν ἐν χερσὶν ἀποσχέσθαι, Ὡς δ᾽ ἦν 
ὅλος τῶν δρωμένων ὁ ᾿Ιωάννης xal κατ᾽ οὐδένα τρό- 
πὸν τῆς μητρὸς ἑπεστρέφετο, τὸν Βρυέννιον imió- 
ῥώννυσιν ἐπιθέσθαι τῇ βασιλείᾳ συναρηγούσης αὖ- 
τῆς. Ὡς δ᾽ οὐδ᾽ οὕτω τὰ xatà σχέψιν ἑώρα npoOal- 
νοντα, πρόσεισι τῷ ἀνδρὶ ἐπὶ χλίνης ἐῤῥιμμένῳ καὶ 
βραχείαις ἀναπνοχῖς τὸν ζῶντα ὑποσημαίνοντι, καὶ 


Β 


D 


sim futurus et pro insano habendus, si in delibe- 
ratione successionis, germano filio repudiato, Ma- 
cedonem in solio collocaro. » Sic autem appella- 
bat Bryenium Orestiade beata et prestantissima 
urbe Macedoniae oriundum. Quibus verbis cum 
Irene petitionem graviter refutasset, tamen deinde 
eum pre se ferens qui haudquaquam negasset, 
mulierem perpetua deliberationis simulatione dif- 
ferebat, quippe homo, si quisquam alius, occulti 
animi, qui sapientiam in dissimulando positam 
ratus raro admodum, quid facturus ΒΘ esset, pre 
se ferret. Instante autem obitu cum in splendidis- 
Simis Manganie regie substructionibus decum- 
beret, Joannes et ejus rei et malerni odii gnarus, 
qua imperium in sororem conferre niteretur, ne- 
gotium cum cognatis sui studiosis communicat, 
quorum princeps eratfrater Isaacius : et clam ma- 
tre palernum cubiculum ingressus, et tanquam 
morbum ejus deplorare vellet, prostratus annulum 
de manu ejus surripit. Sunt tamen qui id eum Je 
sententia patris fecisse affirment ; idque ex iis 
qua mox sequentur fit probabile. Cum aulem in 
cctu suorum rem gestam exposuisset, eques ad 
maximam regiam properavit, armis stipatus, atque 
in ipso Manganio monasterio et urbis regionibus 
ἃ multitudine sui studiosa, et iis qui fama rei ex- 
citi in urbe versabantur, imperator salutatus est. 
Quibus rebus Irene territa filium monuit ut cop- 
tis desisteret- Sed cum is summo studio rem ur- 
geret neque verbis matris quidquam moveretur, ἡ 
Bryennium hortatur ut se aedjutrice regnum affe- 
ctet. Ut. vero ne sic quidem res procedebat, ad 
maritum accedit in lecto decumbentem et tenui 
spiritu vitam adhuc pre se ferentem, et corpori 
ejus incumbons clare voociferatur, lacrymis instar 
fontis exuberantibus, filium 11 ipso adhuc su- 
perstite res novas molientem regnum affectare. 
Ille vero gravioribus rebus occupatus, scilicet in 
vite exitu,et peregrinationi jamjam inetanti inten- 
tus, oculis ad angelos animorum duces conversis, 
nihil ad ea respondit. Illa vero acrius urgente et 
filii facta egerrime ferente, cum exiguo coactoque 
risu, manibus in celum sublatis, sive eo nuntio 
delectatus et Deo gratias agens sive deiictorum 
veniam a Deo flagitans, vultu parum blando eam 
castigavit quod imperii contentionem in discessu 
animi a corpore moveret. Mulier itaque haud du- 
bie maritum iis que audisset delectatum esse rala, 
ut jam omni frustrata spe dejectaque prioribus con- 
siliis,cum magno gemitu dixit :« O marite, et vivens 
omnibus dolis instructus fuisti, aliud dicere aliud 


Hier. Wolfii note. 


(8) Ἢ βασίλὶς δὲ Εἰρήνη καὶ μήτηρ Ἰωάννου, 
Choniates nimium sollicitus, ut apparet, ne quis 
error ex propriis nominibus exsistat,epitheta super- 
vacanea adjicit. Irenen esse imperatricem et Joan- 
nis matrem satis intelleximus, neque periculum est 


ne nunc alia Irene intelligatur. Quare has et simi- 
les περισσολογίας omittere non dubitavi.Idem etiam 
feci in supervacanea propriorum nominum repeti- 
lione aut pro relativis pronominibus collocatione 
molesta et odiosa. 


341 


NICET/E CHONIAT/ZE 


sentire solitus ; et nuno a vita discedens & coneue- A βαλοῦσα ἑαυτὴν τῷ σώματι (9) καταδοᾶται λαμπρῶς 


tudine ista non discedis. » Interea Joannes ad 
magnum palatium progressus non facilem aditum 
habuit, custodibus non statim annulo ostenso 
acquiescentibus, sed aliud quoque evidentius ar- 
gumentum requirentibus, quo se patris jussu 
adesse comprobaret. Porta 1$? vera palatii aperta, 
qua ita parata erat ut cum ex altera parte in 
summo latis ereis laminis paululum attollebatur, 
cardine emoia humi caderet, facilem ingressum 
habuit, comitantibus satellitibus et cognatis. Una 
irrupit etiam promiscua turba ; qua obvia queque 
diripere aggressa, foribus clausis, et qui extra 
erant, introitu prohibiti sunt, et qui irruperant, 
compluribus diebus inclusi cum imperatore vixe- 
runt. Agebatur tum  meneis Augusti dies quinde- 
cimus, cum imperator Alexius sub noctem vita 
funotus est, anno imperii tricesimo septimo, men- 
se IV cum dimidio. Postridie mane statim mater 
Joannem ad paternas exsequias vocat, quod cor- 
pus ejus mox in monasterium, quod ipse Christo 
propitio construxisset, cfferendum esset. Sed eum 
dicto audientem non habuit, non quod matris au- 
ctoritatem aspernaretur aut patris honorem ne- 
gligeret, seed quod regno nondum firmato adversa- 
rios imperii cupiditate adhuc flagraoles metuebat. 
Proinde ut polypodes saxis, ita ipse palatio inhe- 
rebat, maxima tamen parte cogaatorum ad funus 
patris ornandum ablegata. 


τοῦ υἱέος, ὡς χρήνη μελάνυδρος (10) τὰ δάκρυα χέου - 
σα, ὅπως αὐτοῦ τοῖς ζῶσιν ἔτι συνταττομένου τὴν 
βασιλείαν οὗτος κλωπεύει, εἷς ἔργα βλέψας νεώτερα. 
Ὁ δὲ οὐδέν τι πρὸς τὰ λεγόμενα ἀπεχρίνατο, ἄλλοις 
καιριωτέροις, οἵα εἰχὸς, τὸ τῆς ζωῆς βραδεύων 
λειπόμενον, τῆς τε μετ’ οὐ πολὺ ἐκδημίας φροντί- 
ζων xal τοῖς ψυχαγωγοῖς ἀγγέλοις ῥέπων τὰ by. 
ματα. ᾿Εγχειμένης δὲ λιπαρεστέρως τῆς βασιλίδος 
καὶ μὴ ἐνεγχεῖν ὅλως ἐχούσης τὰ παρὰ τοῦ παιδὸς 
γινόμενα, βραχύ τι παρεμφήνας καὶ βεδιασμένον 
μειδίαμα ὁ ᾿Αλέξιος τὰς χεῖρας ἀνέσχεν εἷς οὐρα- 
νὸν, ἴσως μὲν ἐπὶ τοῖς (P. 6] ἀφηγηθεῖσι διαχυθεὶς 
xal θύων ὑπὲρ τούτων Θεῷ χαριστήρια, εἰπεῖν δὲ 
xai χέρτομον xal σεσηρὸς τῇ γυναιχὶ ἐνιδὼν ὡς 
λόγους ἀναχινούσῃ περὶ ἀρχῆς ὅτε ψυχῆς ἐφειστή- 
χει διάστασις ἐχ τοῦ σώματος, ἢ xal τὸ θεῖον ἔξιλε- 
ούμενος ἐφ᾽ οἷς mou καὶ παρεσφάλν͵, τοῦ δέοντος. 
Ἢ γυνὴ δ᾽ οὖν ix τοῦ ἀναμφιλέχτου χαίρειν οἷη- 
θεῖσχ τὸν ἄνδρα δι’ ὅσα παρ’ αὐτῆς ἠνώτιστο, ὡς 
ἤδη τῶν προτέρων ἐλπίδων διεψευσμένη παντάπασι 
xal διασφαλεῖσα τῶν ὑποσχέσεων, βύθιον στενάξασα 
εἴρηκεν « Ὦ ἄνερ, xal ζῶν παντοίαις μεθοδείαις 
ixixaco, ἀντίφθογγον τὴν γλῶτταν πλουτῶν τοῖς 
νοήμασι, καὶ νῦν δὲ ὡσαύτως τοῦ βίου ἀπαλλαττό- 
μενος ἀμεταπτώτως ἔχεις οἷς xal πρώην προσ- 
ἔχεισο. » Καὶ τοῦτα μὲν ἐφέρετο τῇδε, ὁ δέ γε 
Ἰωάννης χατὰ τὸ μέγα ἀρχεῖον γενόμενος οὐχ 
εὔρισχε ῥᾳδίαν τὴν εέσοδον, οἵα τῶν φυλαχων μὴ 


πρὸς μόνην ὑπενδιδόντων τὴν τοῦ δεχτυλίου ὑπόδειξιν, ἀλλὰ προσεπιζητούντων καὶ ἄλλο τι τεχμήριον 
τοῦ xatà χέλευσιν πατριχὴν ἐχεῖσε παραγενέσθαι. ΑἹ πύλαι τοίνυν (44) τοῦ παλατίου χαλκείαις ῥάδδοις 
πλατείαις θάτερα τῶν ἄκῥων μετεωρισθεῖσαι βραχύ τι κατὰ γῆς βάλλονται, κἀντεῦθεν αὐτὸς τε μετὰ 
ῥᾳστώνης εἰσεληλύθει καὶ συνεισήει τὸ ὁπλοφόρον xal συγγενές οὐ βραχεῖς δὲ xal τῶν ix τοῦ ξύγ- 
χλυδος ὄχλου συνομαρτούντων ἔνδον εἰσήῤῥησαν, oi xal διαρπάζειν τὸ προστυχὸν (12) ἑπεδάλοντο. Τῶν 
0b πυλῶν αὖθις ἐπικλεισθεισῶν οἵ τ᾽ ἐχτὸς τοῦ ἐπεισρέειν ἐπαύσαντο, χαὶ τὸ εἰσεφρηκὴὸς ἐξιένα 

μὴ συγχωρούμενον ig! ἡμέρας συχνας txeise τῷ βασιλεῖ συνδιέτριδεν. Ἧγε μὲν οὖν τότε πέμπτην 
καὶ δεχάτην ὁ Αὐγουστος. μὴν" νυχτὸς δ' ἐπιούσης ὁ βασιλεὺς ᾿Αλέξιος τοῦ ζῇν ἀπενήνεχται, ἄρξας 
ἐνιαυτοὺς ἑπτὰ xal τριάχοντα, καὶ ἥμισυ μηνὸς σὺν τοῖς τέσσαρσι (13). Κατὰ δὲ τὴν ἴω εὐθὺς μετα- 
υτέλλεται ἡ μήτηρ τὸν Ἰωάννην εἰς τὴν τοῦ πατριχοῦ σκήνους ἑξιέναι πομπαίαν πρόοδον, αὐτίκα 
μάλα ἀρθησομένου τε xal ἀχθῃσομένοὐ sic ἤν ἑχεῖνος ἐδείματο Χριστῷ τῷ φιλανθρώπῳ μονήν. Οὐκ 
εἶχε δ᾽ αὐτῇ καὶ πειθόμενον, ἀλλ᾽ ἦν πρὸς τὴν μετάχλησιν ἀνανεύως, οὐ θέσμια μητρὸς παρορῶν ἣ 
τὴν πατρικὴν τιμὴν ἀπωθούμενος, ἀλλ᾽ ὅτι τὸ νεοπαγὲς ὑπεθλέπετο τῆς ἀρχῆς καὶ τοὺς ἀντιζήλους 
ἐδεδίει θερμὸν ἔτι ἐγχυμονοῦντας τῆς βασιλείας τὸν ἔρωτα. Ὅθεν αὐτὸς μὲν ὡς οἱ πολύποδες τῶν πε- 
τρῶν ἐξείχετοτῶν ἀρχείων, τὸ δὲ πλεῖστον τῆς μεθ᾽ ἑαυτοῦ συγγενείας διαφῆχεν εἰς τὴν πρόοδον τοῦ 


πατρός. 


Hier. Wolfii note. 


(9) Kal βαλοῦσα ἑαυτὴν τῷ σώματι. Pro ἐπι- 
χειμένῃ τῷ σώματι τοῦ ἀνδρός. 

(10) Ὡς κρήνη μελάνυδρος. Ut fons nigrz aqua. 
Aptior fuisset Choniates scribendo poemati quain 
historie, propter Homeri diligentem imitationem. 
Hec epitheta et εἰχόνες quam historiam deceant 
nescio. Εἴχονας omittere vix ausim, nisi nimium 
frequentes et licentes füerint. Epitheta vero non 
ubique mihi interpretanda esse duxi. Cujus rei 
lectorem semel admonitum etiam deinceps memi- 
nisse velim, ne quod judicio factum est, inscitie 
aut negligentie tribuat. 


(11) Αἱ πύλαι τοίνυν. Videntur hio quedam de- 
esse, et Zonaras in Alexii Comneni Vita soribit 
Barangos nonnisi Jurejurando firmata fide de Alexii 
obitu ingressum palatii concessisse.Que de ratione 
aperiende porte scribit, me non satis intelligere 
fateor. Illud etiam obiter notandum, ut Latini 
fores, sic Grecos πύλας plurali numero fere usur- 

are. 
(12) Διαρπάζειν τὸ προστυχόν. Eam consuetudi- 
nem Rorue esse ferunt pontifice mortuo. 

(13) Τοῖς τέσσαρσι. Sc. μησί, 


329 HISTORIA. 330 


I. Ἡμερῶν δὲ συχνῶν διαγενομένων τὴν εἰς τὰ A — HII. Diebus compluribus elapsis aditum et exi- 
&2jsix πάροδόν τε xal ἔξοδον ἀνῆχε τῷ βουλομένῳ — tum palatii cuivis 13 liberum fecit, et rempubli- 
παντὶ, τῶν τε χοινῶν πραγμάτων ἐφήπτετο xaÜ1*co — cam suo arbitratu administrare copit ut rebus 
fo:ixo, ὡς ἔδη ἐν τῷ ἀσφαλεῖ καθεστώς. ᾿Αλλὰ x»! — jam in tuto collocatis.Cognatis et familiaribus pro 
τοῖς ἐκ γένους καὶ οἰκειώσεως αὐτῷ προσεγγίζουσι — dignitate cujusque honorem habuit, isaacium fra- 
χαδὰ τὸ ἀνάλογον αὐτοῖς προσφερόμενος ἁρμοδίους trem lanto amore prosequens,ut a latere ejus nun- 
ἐχάστῳ ἀπένεμε τιμάς: τῷ Ye μὴν Claaaxip τῷ — quam discedere eodemque spiritu uti videretur,tum 
χασιγνήτῳ προστετηχὼς συμφυὴς καὶ ὁμόπνους quod ab eo summopere diligebatur,tum quod ejus 
ἐδείκνυτο, xal ὡς φιλοῦντι μὲν ὑπὲρ απαντας, unius.aut certe praecipuo studio,regnum occuparat. 
pix δ᾽ ὡς τὰ πάντα ἢ τὰ πλείω εἰτενέγχαντι — Cujusinitio statim parisella eademque mensa,et ea 
πρὸς τὴν ἐπίδασιν τῆς ἀοχῆς" [P. 7] τοῦτον γὰρ — proclamationeeum dignatus est qualis sebastocrato- 
καθισταμένης ἔτι τῆς βατιλείας xa0:82aq τε x3! — ris honorem decebat,quem a patre Alexio Isaacius 
τραπέζης ἐξ ἴσου κοινωνὸν παρελχυύανε, xal μετε- — acceperat. Reipublice curam cognatis mandabat, 
δίδου τῆς ἀναῤῥήσεως, ὁποίχ ἐπιποεπὴς τῷ τοῦ — Joanni Comneno,quem accubitorem legit, et G;re- 
σεδαστοχράτορος (1&4) ἀξιώματι, ᾧ πρὸς τοῦ ma- — gorio Taronitc protovestiario. Verum alter, quod 
τρὸς ᾿Αλεξίου τετίμητο ᾿Ισαάκιος. Kal φροντιστὰς Β intolerabile supercilium attollebat, nisi digito ver- 
δὲ τῶν δημοσίων πραγμάτων προύδάλλετο ἐκ τῶν ^ teret omnia, et insigni arrogantia preditus erat 
xa0' αἷμά οἱ προσεγγιζόντων τὸν Κομνηνὸν ᾿Ιωάννην, — cito a reipubliczie gubernaculis est amotus : Gre- 
ὃν xai τῷ τοῦ παοάχοιμωμένου τετίμηχεν ἀξιώματ', — gorius vero negotiis gerendis intentus, et intra 
xai τὸν Ταρωνίτην Γρηγόριον ὄντα πρωτούεστιά- — muneris sui limites modeste se continens.potestate 
ptov. 'AXA' 6 piv, Oct μὴ τῷ δακτύλῳ τὸ πᾶν διεπέτ- — diuturniore usus est. Huic postea collega datus est 
«tot, gobapiv προφαίνων ὀφοὺν xai φρονηματώδης — alter Gregorius, Camaterus cognomento, vir 
ὡς οὔ τις ἄλλος δεικνύμενος, τὸν φροντιστὴν τῶν — egregius ille quidem, sed obscuro atque ignobili 
κοινῶν ἀπεφορτίσατο 4yiow ὁ δὲ Γρηγόριος τῆς — «$4 genere ortus.Isab Alexio in scribarum nume- 
προκειμένης ἐχόμενος, μηδὲ μαχρὰ βιδὰς ἢ γοῦν — rum allectus provincias peragrabat, et ex ordina- 
ἐκτείνων πόδας ὑπερθχαθμίους, μονιμωτέρας ἰσχύος — tione tributorum magnas opes adeptus imperatoris 
μετείληχε. ἸΙαρεζεύχθη δ᾽ ἐς ὕστερον touto xai  aflinitatem expetivit, ductaque cognata quadam 
τις Γρηγόριος ἔτερος, ᾧ Καμχτηρὸς ἡ ἐπίχλησις, — ejus logotheta secretorum designatus est.Caxterum 
Ὁ δ᾽ ἀνὴρ οὗτος ἐλλόγιμος μὲν, τὸ δὲ γένος οὐχ — Joannes Axuchus, natione Persa.omnes apud hunc 
εὐπρεπὴς οὐδ᾽ ἐπίπαν εὐπάρυφος, τῷ βασιλεῖ δὲ — imperatorem auctoritate anteibat, qui principe 
προσληφθεὶς ᾿Αλεξίῳ xal τοῖς ὑπογραμματευομένοις — urbe Bithynie Nicea Persico dominatu liberata, 
χαταλεγεῖς τὰ ἐπαρχίας ἀμφεποτᾶτο, κἀκ τοῦ C cum Baimundusin Palestinam contenderet,capitur 
τάσσειν φόργυς ταύταις πλοῦτον τιβρα:ώστσων βαθὺν οἴ ipse, et Alexio dono datus, cum Joanni equalis 
$0dagr, κατὰ κῆδος βασιλεῖ συναφθῆναι. Οὐχηῦν xal esset, in collusorem ejus ascitus fuit et inler 
προσπλαχεῖς μιᾷ τῶν ἐχείνου συγγενῶν λογοθέτης — domesticos et cubicularios charissimus habitus. 
τῶν σεκρέτων προύδέόλητο. "Icyos δ' ὑπὲρ πάντας Eo vero rerum potito. omne dignitatis fastigium 
παγὰ τῷδε τῷ βασιλεῖ xal τὰς πριύτας ἐχαρποῦτο — supergressus, magnique domestiei honore ornatus, 
τιμὰς ὁ 'Afo)yoq ᾿Ιωάννης, "Hv δ᾽ οὗτος Πέρσης 60 processit ut multi honoratissimi viri ex regia 
τὸ γένος, τῆς ὃὲ Βιθυνῶν προχαθη μένης πόλεως — stirpe,casu obviam facti, equis deszendereni eique 
Νιχαίας τῆς τῶν lleosQv δυναστείχς ἀπαλλχηείσης, | honorem haberent.Erant autem ei viro manus non 
61e Βαϊμοῦνδος τῆς ἐς Παλαιστίνη, πορείας εἴχετο, | ad bellum duntaxateruditie,sed οἰ δά beneficentiam 
συνέχεται xal αὐτὸς xal τῷ βατιλεῖ ᾿Αλεξίῳ δῶρον οχραάϊίῳ et promptam. 5.6 factum ut generis obscu- 
παρέγεται, HAS δ᾽ ὧν Ἰωάννη τῷ βασιλεῖ συμ-ὀ — ritatem generosa indoles et liberalitas fere obtege- 
παίστωρ αὐτῷ προσείληπτο, xai τῶν οἰχιδίων xai — rent,atque Axuchum charum redderent omnibus. 
προχοιτῶν (15) ὁ προσφ'λέστατος — xpivetat. "Emei δ᾽ ἐπέδη τῆς βασιλείας, πᾶσαν ὑπερανέδη πρεσόυ- 
vípiv παραδυνάστευσιν, μέγας τιμηθεὶς δομέστιχὸς, ὡς xal πολλοὺς τῶν ἐριτίμων κατὰ γενος 
βασίλειον ἀποδαίνει; τοῦ ἴππου zal τούτῳ ἀπονέμειν (16) προσκύνησιν χατὰ συγχυρίαν ὑπαντιάζον. 
τας. "Haay δὲ τῷ ἀνδοὶ τούτῳ οὐ μόνον rios δεδιδαγμένχι ποὸς πόλεμον, ἀλλὰ καὶ πρὸς εὐποιίαν 


Hier. Wolfii nota. 


(14) Es&atwtoxoxtopo;. Hune Augustimperatorem (ἡ eum qui vel ante cubiculum vel ante cubile mini- 
fortasse dicere liceret. Malui tamen retinere Gre- — strat. Byzanti. palatii dignitates et ministeria 
cum, ut et in aliis πριυτοδεστιάριος ἃ thesauris — omnia non satis intelligi, etiam is fatetur qui τὰ 
fuisse videtur: nam vetustus codex Augustanm ὀφφίκια τοῦ παλατίου descripsit; quem libellum 
bibliothecs, ubi reliqui habent βασ'λιχὸν t2u:8:0v.— unà cum aliis ad Graecam historiam intelligendam 
ἢ χρυσῶνα, ponit βεστιάριον. Tlazzzotgeouevov vel — utilibus nobilis et ingeniosus adolescens Raphael 
cubicularium vel accubitorem verlere possis. Si — Saylerus aliquando, uti spero, in lucem dabit. 
paracemomenon dicas, nescio quomodo aures τὸ 16) ᾿Αποδαίνειν τοῦ ἵππου, χαὶ τούτῳ ἀπονέ- 
χακὔφωνον aversantur. μέειν. Hunc honorem omnidus Turcis a Christiano 

(45) Προχκοίτων.  Cubicularium verti, generali — quolibet necessario habendum esse scribit Ba"* 
vocabulo, propter xaxogwv:av Procoli. Significat — lomeeus Georgievicius. 


PaTROL. Ga. CXXXIX. 


331 


NICETAS CHONIAT/E 


933 


τῶν δεομένων ὁξεϊαί τινες καὶ εὐχίνητοι. ᾿Απὰρ τὸ εὐγενὲς τῆς γνώμης xal ἐλευθέριον τὸ. μὴ ἔχον οὕτω 
τοῦ γένους τὰ πολλὰ συνεσχίαζε, καὶ πόθεινόν παρὰ πᾶσι τὸν ᾿Αξουχον ἀπειργάζετο, o 


Caeterum anno nondum exacto ex invidia et in- A 


dignatione cognatorum δ᾽ imperatoris insidiz 
comparata sunt, quarum ratio ignoratur. lllud 
constat, eos improba conspiratione inita et fide 
invicem data ad Bryenium omnes defecisse, eique 
regnum detulisse ut et liberalibus disciplinis eru- 
dito et regia forma conspicuo et ob imperatoris 
affinitatem preferendo. Nam, ut supra diximus, 
Annam  Cesarissam, sororem imperatoris, in 
matrimonio habebat, omnium disciplinarum pa- 
renti philosophie deditam et omnibus artibus eru- 
ditam.Ac imperatorem in equestri circo Philopatio, 
qui parum a terrestri porta distat, armis noctu 
oppressissent, jam ante largitionibus porte cu- 
stode corrupto : nisi Bryenii innata socordia, et 
remissior animus, quam regni affectatio postulet, 
irritim eum conatum fecisset,tum ipso quiescente 
oblitoque federis, tum  conjuratorum ardore 
exstincto. Quo tempore Anna Cesarissa mariti 
ignaviam perlaesa,iraque percita, inique secum agi 
dixisse,et naturam multum accusasse fertur, idque 
verbis obscenioribus: quod se mulierem, Brye- 
nium virum fecisset.Mane conjuratis deprehensis, 
nemo eorum mutilatus aut ílagris casus est, sed 
omnes multati bonis : qui tamen aliquando 16 
post plerique receperunt,imperatore humanitatem 
ab ipsa conjurationis principe Anna Cesarissa 
auspicato. Cujus rei hec fuit occasio. Imperator 
cum omnisgeneris opes, auri,argenti, et variarum 
vestium in una domo congestas spectaret, nature 
ordinem inversum esse questus, quod cognatos 
hostes, alienos amicos habuisset : etiam opes 
ad amicos transire oportere dixit, et omnia 
magnum domesticum accipere jussit. Is vero 
summea imperaloris munificentie gratiis actis, 
et dicendi qus vellet potestate petita atque acce- 
ptà : « Etsi tua soror (inquit), imperator, violentum 
et iniquissimum facinus ausa, reipsa cognationem 
abjuravit : tamen non ut affectum, ita etiam ap- 
pellationem naturalem amisit; cum igitur adhuc 
boni imperatoris soror maneat, charitatem, quam 
nunc dementia perdidit. nature adjuta suffragio, 
penitentia recuperabit. Parce igitur sorori, do- 
mine, que tuam uajestatem violavit: eamque 


humanitate castigato qua illustri qonitate sua se D vat, » 


᾿Αλλ᾽ οὔπω ἐνιαυτὸς ἀχριδῶς τῷ βασιλεῖ διεγί- 
νετο, καὶ χαττύήεται τούτῳ παρὰ τῶν ἐχ γένους ἐπι- 
ὀουλὴ, χαθ᾿ ὄν οὐκ ἔχε: τις τρόπον εἰπεῖν, wav! 
αὐτοῦ βαρυμηνιώνιων καὶ ὄμμα οἱ ἐπιῤῥιπτούντων 
βάσκανον. ᾿Λμέλει τοι καὶ σύστρεμμα τεκτήναντες 
πονηρὸν χαὶ πίστεις δόντες ἀλλέλοις τῷ Βρυνείῳ 
πάντες προστίθενται, καὶ παραχωροῦσ: τούτῳ τῆς 
βασιλείας ὡς λογικῶν μετόχῳ παιδεύσεων χαὶ 
εἶδος τυραννιχόν προφαίνοντι καὶ χατὰ χῆδος προ- 
φερεστέρῳ βασιλικόν: ὡς γὰρ φθάσαντες εἴπομεν, 
τῇ τοῦ βασιλέως ἀδελφῇ τῇ Καισαρίσσῃ “Αννῃ συν- 
ἔζευχτο, ἦτις δὴ τῆς τῶν ἐπιστημῶν πατῶν ἐπόχου 
φιλοσοφίας (17) ἐδείχνυτο μέλημα (18) καὶ πρὸς 
πᾶσαν ἐῤῥύθμιστο μάθησιν. Τάχα δ᾽ ἂν xal νυκτὸς 
ἐπέθεντο μεθ᾽ (P. 8] ὅπλων τῶν φονόυργῶν αὐλιζο- 


Β μένῳ τῷ βασιλεῖ κατὰ τὸ μιχρὸν ἄποθεν τῶν χερ- 


σαίων πυλῶν ἱππήλατον Φιλοπάτιον, δώροις προ- 
διαφθείραντες ἀὸροὶς τὸν ἐπὶ τῶν εἰσόδων τῆς πό- 
λεως, εἰ μὴ τὸ εἰωθὸς ὑπόνωθρον χαὶ χαλαρὸν πρὸς 
βασιλείας ἐπίθεσιν τῆς ἐγχειρήσεως ἔπαυσε τὸν 
Βρυέννιον, αὐτόν τε μένειν χατὰ χώραν παραθιάσαν 
τῶν ξυνθηχῶν λαθόμενον, καὶ χατασδέσαν τὸ θερ- 
μὸν τῶν συνελθόντων φρόνημα, ὅτε xal λέγεται τὴν 
Καισάρισσαν ἴἤλνναν πρὸς τὸ χαῦνον τοῦ ταύττς 
ἀνδρὸς δυσχεραίνουσαν ὡς πάσχουσαν δεινὰ δια- 
πρίεσθαι καὶ τὴν φύσιν τὰ πολλὰ (19) ἐπιμέμφε- 
σθαι, ὑπ᾽ αἰτίαν τιθεῖσαν οὐχὶ μικρὰν ὡς αὐτῇ 
piv ἐνδιασχοῦσαν (20) τὸ ἄρθρον xal ἐγχοιλάνασαν, 
τῷ ὃὲ Βρυενίῳψ τὸ μόριον ἀποτείνασαν καὶ σφαι- 
ρώστασαν. Φωραθέντων δ᾽ ἡμέρας τῶν συνωμοτῶν 
οὐδένες μὲν αὐτῶν ἐξ τὸ σῶμα διελωβήθησαν fj καθ- 
υπεύλήθησαν μάστιξι, τῶν δὲ οὐσιῶν ἐστέρηνται 
ἀπαξάπαντες. Μετὰ δέ τινα χαιρὸν xal αὗται τοῖς 
πλείοσιν αὐτῶν ἀπεδόθησαν, ἐξ αὐτῆς τῆς πρωτερ- 
γάτιδος τῆς ἐπιδουλῆς ἵΑννης τῆς Καισαρίσσης 
τοῦ βασιλέως ἀρξαμένου φιλανθρωπεύεσθαι. ᾿Αρχὴν 
δ᾽ ἔσχε τοιάνδε τὸ οὐτωσὶ γεγονός. Τὴν ἐν χρυσῷ 
xai ἀργόρῳ xal πλοὐτψαντοδαπῷ καὶ ποιχίλοις 
ἐσθήμασιν οὐσίαν τῆς Καισαρίσσης καθ᾽ ἕνα δόμον 
συνειλεγμένην ὁ βαχιλεὺς Ἰωάννης ἐπιστὰς ἐθεᾶτο, 
ναὶ μὴν xal εἰπὼν ὡς « 'H τάξις ἐπ’ ἐμοί πως 
ἀντέστραπται .ς τὸ μὲν γὰρ συγγενὲς πολέμιον 
εὕῤητα:, τὸ δ᾽ ἀλλότριον φίλιον" καὶ διὰ τοῦτο χρεὼν 
καὶ τὰ τοῦ πλούτου πρὸς τοὺς φιλοῦντας μεταῤῥυῇ- 
πάντα εἰληφένα!: τὸν μέγαν προσετετάχει 


Hier, Wolfiii nota. 


(17) Τῆς τῶν ἐπιστημῶν πασῶν ἐπόγπυ φιλο- 
σοφίας. Philosophig omnibus scientiis insidentis, id 
est complectentis aut certe superantis omnes 
scientias, omnium artium principis et regine. 
Eruditionis hujus Anne meminit etiam Zonaras ; 
et Wilbelmus Xylander, doctissimus juvenis, in 
Augustano rei publics Grece bibliotheca viginti 
libros de robus gest:s Alexis Comneni hujus Anne 
nomine exstare mihi dixit,sive illi ab ipsa sive jussu 
ejus scripti sunt. Nam regibus et principibus non 
difficile est esse disertis, qui quod per alios fece- 
rint, perse fecisse videntur, ut jurisconeulti sta- 


tuunt. 
(18) "Eósixvoso μέλημα. Id est ἐπεμελεῖτο, stu- 
diosissima erat, studium pro se ferebat. Nisi quis 


passive accipere malit, « alumna erat philosophias, 
sensu eodem recidente. 


(19) Τὰ πολλὰ plerumque signiflcat. Malim hio 


πολλὰ sine articulo. 


(20) Αὐτῇ piv ἐνδιασχ. « Quod sibi membrum in- 


trovertisset et excavasset, Bryenio vero extendisset 


et rotundasset. » Nimium videtur hic φυσικῶς et 
parum ἡθιχῶς philosophari nostra philosopha : 
alioqui et ambitioni et lingues sus imperasset. 


333 HISTORIA. 334 


δομέστικον. Ὁ δὲ, εὐχαριστήσας ἐπὶ τούτοις τῷ A victam fatetur ; dato ei etiam quie in medio posita 
βασιλεῖ φιλοδιυρίαν μεγίστην μεταδιώχοντι, ἤτησεν — sunt, non ut justum debitum, sed ut donum vo- 
ἐνδοθῆνχί οἱ τὰ εἰχότα διαλεχθῆναι. Ὡς οὖν ἔλαδε — luntarium, qua quidem, ut patrimonium suum, et 
τὸ ἐνδόσιμον, « E? καὶ βιαίων, ἔφη, πραγμάτων xai  infamiliam reditura.justius quam ego possidebit. » 
πολλῆς ἀδιχίας γεμόντων ἦρξεν, ὦ βασιλεῦ, ἡ σὺ Hacoratione imperator, ac $4 potius verecundia, 
ἀδελφὴ χαὶ ἔργοις αὐτοῖς τὸ συγγενὲς ἀπωμόσατο, impulsus, alacriter Axuchi monitis obtemperat : 
ἀλλ᾽ οὐχὶ xal τὴν ἐκ τῆς φύσεως κλῆσιν καθάπερ 56 regno indignum fore professus, si ille cum 
xx! τὴν σχέσιν ἀπεδάλετο. ᾿Αγαθοῦ τοίνυν βασιλέως — tanti tamque parati emolumenti contemptu erga 
εἰσέτι κασίγνητος μένουσα ἐκ μετανοίας τὸ φίλτρον — familiam suam humanior judicaretur. Ac recon- 
αὖθ'ς ἀναχαλέσεται, 6 νῦν ἐχ παρανοίας ἀπώλεσε, τῇ ciliata gratia, Cesarisse omnia restituit. Irene 
qst: χρησαμένη συλλήπτορι. Φεῖσαι οὖν, ὦ δέσποτα, — vero mater imperatoris, nullo modo conscientis;e 
τῆς τῷ σῷ κράτει ποοσχεχρουχυίΐας ὁμογενοῦς x«i insidiarum convicta, sed potius memorabilem 
χόλασον τῷ φιλανθρώπῳ λαμπρῶς ἤδη τῆς σῆς — sententiam elocuta esse fertur, nec imperatorem 
ἀρετὴς ἡττᾶσθαι ὁμολογοῦσαν' δὸς δὲ αὐτῇ καὶ τὰ qui absit querendum. nec qui adsit pellendum 
xaz' ὄψιν προχείμενα, οὐχ ὡς ὄφλημα δίκαιον, ἀλλ’ 6556. Atque illud etiam dixisse : « Heu! quantos 
ὡς δόμα ἑχούσιον, Enel xai διγαιότερον ταῦτα ἐμοῦ |. cruciatus filii percussores mihi sunt moliti, acer- 
χτήταιτο, χλῖρον ὄντα πατρῷον χἀπὶ τὸ γένος Β biores utique iis doloribus quos in pariendo 
αὖθις διαδησόμενα. » Τούτοις ὁ βασιλεὺς πεισθεὶς, — toleravi. Nam ii fetum ad lucem urgebant: isti 
ἤ ἀληθέστερον εἰπεῖν αἰδεσθεὶς, σὺν ποοθυμίᾳ nxtox- vero ex infernorum barathro per media viscera 
το τὴν παραίφασιν, φάμενος ὡς « E'n» ἀνάξιος — mea penetrantes immortalem mihi luctum attu- 
τοῦ ἄρχειν, εἰ σὺ περὶ τὸ γένος τοὐμὸν κριθείνης lissent. 

φιλανθρωπότερος xai χέρδους περιττοῦ xai προχείοου ἀνώτερος. . ᾿Αμέλει τοι xal δίδωσι πάντα τῇ 
Καισαρίσσῃ xai σπένδεται. Εἰρήνη δὲ ἡ μήτη» xai βασιλὶς xav! οὐδένα τρόπον ἐλήλεγχται τῆς ἐπι- 
ὀουλῆς μετέχουσα xavX τοῦ υἱοῦ" μᾶλλον μὲν οὖν ἐσέπειτα καὶ σοφόν τι λόγιον γνὼματεῦσαι λέγεται, 
μαθοῦσα [P. 9] τὰ μελετώμενα, ὡς δεῖ βασιλέλ μὲν οὐχ ὑπόντα ζητεῖν, παρόντα δὲ μὴ μεταχινεῖν, καὶ 
ὡς « Οδας μοι τὰς ὀδύνας οἱ σφαγεῖ, ἐχάλκευον τοῦ υἱοῦ, δριμυτέρας δήπουθεν ὧν ἐν τῷ τίχτειν ὠδίνων 
πεπείραμαι, ὅτι xal πρὸς φῶς αἱ μὲν κατήπειγον τὸ χυοφορούμενον, αἱ δ᾽ ἐξ ἄδου χευθμώνων διὰ 
μέσων μου τῶν σπλάγχνων χωροῦσαι λυπεῖν ἀθάνατα ἤμελλον. » 

Δ'. Ὃ δὲ βασιλεὺς τοὺς Πέρσας ὁρῶν παρ᾽ οὐδὲν (| IV. Post heec imperator cum Persas, fedus cum 
θεμένους τὰς πρὸς τὸν ἑαυτοῦ πατέρα ξυνθήχας, . patre suo initum nihili facientes, urbes Phrygis, 
χαὶ παμπληθεὶ τῶν πόλεων χαταθέοντας ὁπόσαι περὶ ad Meeandrum fluvium sitas magnis copiis incur- 
Φρυγίαν xai ποταμὸν τὸν Μαίανδρον ἵδρυνται, ἔαρος — sare cerneret, primo vere egreditur ; multisque 
ἐπιστάντος ἔξεισι xav! αὐτῶν, xal συμδαλὼν μάχαις — preeliis victor Laodiceam capit et moenibus cingit, 
πολλάκις ἐκράτησε, τήν τε Λαοδίχειαν χειρωσάμε- — ejecto Alpichara, qui urbi cum preesidio przeerat ; 
νος τείχεσι περιέδαλε, καὶ τὸν ᾿Αλπιχαρὰν μετα. — cmterisque rebus ordinatis domum 88 rediit. 
νάστην ἔθετο, ὅς τήν ταύτης φρουρὰν ἐπεπίστευτο. — Nec diu Byzantii commoratus, denuo relicta regia 
Kai tX λοιπὰ πρὸς τὸ δέον καταστησάμενος νόστου — in tabernacula se confert ad barbarorum incur- 
ἐμνήσατο, xal μιχρόν τι τῷ Βυζαντίῳ ἐνδιατρίψας — siones precavendas. Nam quia facile detrimenta 
σκηνίτης γίνεται πάλιν, τῶν ἀρχειων ἀπαναστάς — capi ab imparatis videbat, expeditionibus immo- 
"Hv γὰρ τὰς τῶν βαρδάρων ἐπιδρομὰς φυλαττόμενος, — rari maluit, unde duos fructus pulcherrimos ca- 
xai dc Eyov λυμαίνεσθαι τὸ ἀνέτοιμον ὑφορώμενος. — peret, alterum suarum provinciarum incolumita- 
"Oüzv χρονίζειν ἡρεῖτο μᾶλλον τῇ θυραυλίᾳ, δύο «à — tem, quee militibus in aciem eductis potissimum 
χάλλιστα κατορθοῦν ἐντεῦθϑν οἰόμενος, τήν τε φυ- defenditur, alterum exercitationem legionum et 
λαγιὴν τῶν οἰχείων χωρῶν, ἣν ὡς τὰ πολλὰ βραδεύει moram in re bellica, qua relicta umbra, proeliis 
τὸ ὕπαιθρον, καὶ τὴν ἐς τὰ πολέμια ἔργα τριδήν τε D ut tinctura ferrum roborareutur. Abiit igitur ad 
καὶ ἄσχησιν τῶν ταγμάτων ἀφισταμένων τοῦ oixou. — Sozopolim, Pamphylie urbem, subigendam ; que 
ρεῖν, xal ὡς βαφῇ σίδηρος (21), τοῖς ix τῆς χαυστη- | cum et ob militum presidium et ob loci naturam, 
ρᾶς δρόσου ἰδρῶσι παγιουμένων, Χειρωσόμενος vol- — preruptis et inaccis saxis saxis muniti, expugnato 
vov ἀπήει τὴν xaxà llagouAlav Σωζόπολιν, 'Oc δὲ — difficilis putaretur, divinitus hujusmodi consilium 
δυσάλωτος ἐδόχει τις εἶναι διά τε τὸ ἐγκαθήμενον — capit. Pactiario cuidam copiis equestribus tra- 
ἔνδον ὁπλιτικὸ, καὶ τὸ δυσέμδολον τῆς θέσεως καὶ — ditis, mandat ut subinde ad Sozopolis monia 
περίχρημνον, τοιόνδε τι μηχάνημα κατὰ θεῖον — adequitet et sagittas in ea conjiciat. Quod si hostes 
σχοπὸν μέτεισι, Δύναμιν ἱππικὴν Παχτιαρίῳ «wi — egrediantur, terga det nec eis pugne? copiam faciat, 
παραδοὺς ἐντέλλεταί ol συνεχῶς τῇ Σωζοπόλει ἐνιπ- sed silvosas semitas et impeditas, que parum ab 


Hier. Wolfli nota. 


(21) Βαφὴν σιδήρου. Utrum intelligst, cum ferrum candens aqua exstinguitur, an injunctionem 
aliquam aut colorem, non satis scio. 


333 


obtemperans, cum Perse urbe effusi multum et 
sepe persequerentur,. hostem decipit insidiis in 
angustiis collocatis. Cum igitur Turci in una ex- 
cursione, insidiis non praevisis, instantius et lon- 
gius, etiam insidias temere 19 pretervecti, per- 
sequerentur, ltomani qui in insidiis erant, cum 
Persas securos toto impetu instare suis viderent, 
nec spectare quidquam aliud nisi ut hostem com- 
prehenderent, subito consurgunt ac Sozopolim 
petunt. Paulo post iís etiam qui fugiebant conver- 
sis, Turci in medio circumventi, cum nec ad ur- 
bem ob Romanos ex insidiis, ad occupandos aditus 
progressos accedere,nequea tergo instantes effugere 
possent, partim capiuntur, partim occiduntur, pauci 
equorum celeritate evadunt. Sic uno imperatoris 
prudenti consilio capiturSozopolis.Deinde castellum 
quod Cacumen accipitris vocatur, in deditionem 
accepit;el plurimaalia oppida et munitiones oli Ro- 
manistributaria,tum vero Persis conjuncta,subegit. 


NICETAE CHONIATJE 


urbe distent, praetereat. Ille imperatoris monitis A πάζεσθαι xàml τοῖς τείχεσιν ἀφιέναι 


336 


βέλεμνα, εἰ 
δ᾽ ἐπεξέλθοιεν οἱ πολέμιοι, φεύγειν ἀμεταστρεπτὶ 
μηδ᾽ ἐφεστάναι πρὸς πόλεμον, παριέναι δ᾽ οὕτω xai 
τὰς μικρὸν ἅποθεν τῆς πόλεως συνεπτυγμένας καὶ 
λοχμώδεις ἀτραπούς. Ὁ μὲν οὖν χατὰ τὴν βασιλι- 
χὴν παραίφασιν ἔπραττεν ὡς ὃὲ ἡ ἐπιδίωξις ἐπὶ 
πολὺ καὶ πολλάκις πρὸς τῶν Περσῶν ἐγίνετο ἐχχεο- 
μένων τῆς Σωζοπόλεως, κατασοφίζεται τὸ ἀντίπα- 
λον ὁ Παχτιάριος, ὑποκαθίσας λόχον ἐν τοῖς στενοῖς. 
Ἐν μιᾷ γοῦν των χαταδρομῶν οἱ μὲν Τοῦρχοι μὴ 


προσχεψάμενοι τὸ ἐνέδρευμα συντονώτερον ὁμοὺ 
xai ποῤῥώτερον Ὀπίσω τῶν Ῥωμαίων ἐδίωχον, 


ὡς xai τὰς δυσχωρίας ἀπερισχέπτως παραδραμεῖν' 
οἱ δὲ ἐλλοχῶντες Ρωμαῖοι, ἐπεὶ εἶδον ἀπεριμερίμνως 
τοὺς ΠΙέρσας ὀπίσω τῶν ἐχ τῆς συμμορίας σφῶν 
ἐπιόντας ἀνέτῳ παντὶ ῥυτῆρι καὶ πρὸς οὐδὲν ἕτερον 
ἀφορῶντας 7 τὸ καταλήψεσθαι τοὺς ἐχδιδράσχοντας, 
αὐτίχα δὴ μάλα αὐτοὶ ἀναστάντες εὐθὺ τῆς Σωζο- 
πόλεως ἵενται, Μετὰ βραχὺ δὲ χαὶ τῶν φευγόντων 
ἐπιστραφέντων ἐν μέσῳ συλληφθέντες οἱ Toürxo:, 


xal μήτε τῇ πόλει προσεπεγγίσαι δυνάμενοι διὰ [P. 410] τοὺς ix τῶν λόχων προδραμόντας Ῥωμαίους 


τ΄ 
i 


ποὺς τὴν τῶν εἰσόδων χατάληψιν, μήτε διαδρᾶναι τοὺς ὄπισθεν ἐπιφανέντας 


ἰσχύοντες, οἱ μὰν eun. 


νεύονται, οἱ δὲ χαὶ ξίφους γίνονται πάρεργον, οὐ πολλοὶ δὲ χαὶ τῇ τῶν ἵππων ἀρετῇ διασώζονται. 


Καὶ οὕτως ἥλω πρὸς Ῥωμαίων Σωζόπολις ἐνὶ βουλεύματι τοῦ βασιλέως σοφῷ. 'Ex δὲ δὲ τοῦδε τὸ φρηύ- 


ρον παρεστήσατο ὃ ἨἸεραχοχορυφῖτις 


4 
ὠνόμασται, 


καὶ ἔτερα πολίχνια καὶ ἐρύματα ὑπηγάγετο, 


πάλαι μὲν Ῥωμαίοις ὑπόφορα“ τοῖς δὲ Πέρσαις τότε σπενδόμενα. 


Quinto imperii ejus anno, cum Scythe, Istrum, 
transgressi, Thraciam popularentur et obvia que- 
que locustarum instar vastarent, Romanas copias 
undique convocatas el quam accuratissime armatas 
contra eos educit, non ob multitudinem dun- 
taxat pene innumerabilem, 20 sed etiam ob in- 
solentiam et confidentiam barbarorum. Repetebat 
enim memoria labores suos, quos Alexio Co- 
mneno imperante ceperat, cum Thracia occupata 
et Macedonia maxima ex parte desolata esset. Ac 
principio missis ad Scythas legatis, eorum lingue 
peritis, periculum facit an ut ad pactiones descen- 
dant persuadere possit et a belli consiliis omnes 
avocare aut saltem plerosque, Nam in plures tribus 
erant distributi, nec uni duci parebant. Hoc igitur 
pacto quosdam ex principibus eorum omni genere 
comitatis sibi conciliat, non modo luxuriosis con- 
viviis instruendis, sed et sericis vestibus et po- 
culis et lebetibus argenteis donandis. Quibus ille- 
cebris cum fucum fecisset Scythis eosque vana 
spe inflasset, non cunctandum esse ratus copias 
in aciem eduxit, dum adhuc ambiguis essent ani- 
mis et suspensis, ac pacem ob pollicitationes illas 
cum Romanis facere cogitarent,nec tamen a pugna, 
ut olim vincere assueti, abhorrerent. Educto 
igitur Beroe exercitu (nam ibi castra habebat) 
crepusculo Scythas aggreditur. Fit horribilis con- 
flictus, et atrocissima pugna committitur. Nam et 
Scytha nostrum $8 exercitum incursione equo: 
rum et emissione sagittarum et clamore in con- 
gressu immani sublato fortiter exceperunt Romani 
vero, semel tentata Martis alea, ita pugnare insti- 
tuerunt ut aut hostes profligaturi aut morituri.Sed 


Hepi δὲ τὸ πέμπτον ἔτος τῆς αὐτοῦ βασιλείας 
Σχυθῶν διαδάντων τὸν Ἴστρον xal τὰ Θρῃᾳχῷχ μέρη 
ληϊζομένων χαὶ τὰ ἐν ποσὶν ἀφανιζόντων τοῦ τῶν 
ἀχρίδων ἀχριδέστερον ἔθνους, ἔξεισι xaT αὐτῶν τὰς 
"Popaixig ἀθροίσας δυνάμεις xal ὡς ivnv ὁπλισᾶ- 
μένος γενναιότερον, οὐ διὰ τὸ πλῆθος μόνον τῶν 
πολεμίων μηδ᾽ ὑποπίπτον σχεδὸν ἀριθμῷ, ἀλλὰ καὶ 
διὰ τὸ χρᾶσθαι μεγαλαυχίᾳ xal σὺν κόμπῳ τραχύ- 
τερον ἐπιέναι τὸ βάρδαρον, εἰς μνήμτν ἄγων, ὡς 
ἔοικε, τὰ πονηθέντα οἱ πρότερον, ἧἡνίχα τὰ 'Pw- 
μαίων σκῆπτρα διεῖπεν ὁ Κομνηνὸς ᾿Αλέξιος, ὅτε 
εἴχετο 82dxv, xai τὰ πλεῖστα τῆς Μακεδονίας ἠρή- 
μωτο. Τὰ μὲν οὖν πρῶτα στρατηγικῇ μεθόδῳ χρώ- 
μενος ὁ βασιλεὺς Ov ἀποστολῆς ὁμογλώττων τοῦ 
τῶ) Σκυθῶν ἀποπειρᾶται στρατεύματος, εἴ πως ἐς 
ὁμολογίας ξυμδαῖεν καὶ τοῦ διὰ μάχης χωρεῖν ἀπο- 
σταῖεν πάντες fj γοῦν ἕνιοι, εἰς πλείους διῃρημένοι 
συλὰς xal διαχοιδὸν στρατήγια βάλλοντες. ᾽ἔφελ- 
χυσάμενος οὖν τόνδε τὸν τρόπον τινὰς τῶν παρ᾽ αὐὖ- 


ἢ τοῖς τὰ πρῶτα φερόντων, πᾶσαν φιλοφροσύνὴν ἐπ᾽ 


αὐτοῖς ἐπιδείχνυται, οὐ μόνον περιττὰς ἑστιάσεις 
αὐτοῖς παραθέμενος, ἀλλὰ χαὶ σηριχοῖς χαταγοι- 
τεύσας ἱματισμοῖς xal κυπέλλοις xal λέδησιν ἀρ- 
γυρέοις ὑπαγαγόμενος. Καὶ τοῖς δελέασι τούτοις τὰ 
τῶν Σχυθῶν ὑποχαυνώσας φρονήματα, ἔγνω μὴ 
χαιρὸν εἶναι μελλύέσεως, ἀλλ᾽ ἐπάφειν αὐτοῖς τὰς 
δυνάμεις χὰχ τοῦ αὐτίχα συντάξασθαι, ἕως ἔτι τὰς 
γνώμας ἔχοντές εἶσιν ἀμφιόόλους xai ἐέπουσι πρὸς 
ἀμφότερα, καὶ Ῥωμαίοις μὲν διανοοόμενοι σπεῖ- 
σασθαι διὰ τὰ σφίσιν ἐπαγγελλόμενα, θαῤῥοῦντες 
δὲ καὶ τὸν πόλεμον ὡς τοῦ vix&v ἐθάδες πάλῤι γενό- 
μενοι. ρας τοίνυν ἐκ τῶν τῆς Βερόνς μερῶν 
(ἐκεῖσε γὰρ ἐστραὲοπεδεύετο) χὲεφαῖΐος τοῖς Σκχύθ»ις 


337 


HISTORIA. 


338 


συῤῥήγνυται. Γίνεται τοίνυν φριχαλέα τις συμδολή, Α et imperator amicorum et satellitum presidio se- 


xal χαταπληχτιχωτέρλ τῶν πώποτε μάχη Guv- 
ἰστχται' οἵ τε γὰρ Σκύθαι γενναίως ἐδέξαντο 
τὲ ἡμέτερον στράτευμα τῇ τῶν ἵππον ἐπελάσει 
χαὶ τῇ τῶν τοξευμάτων ἑπαφέσει xal ταῖς βοαῖς ἐν 
ταῖς ἐμδολαῖς δυπαντίδλεπτοι δειχνύμενοι, xai Ρω- 
μαῖΐοι χαθάπαξ ἐν τῷ ἀγῶνι γενόμενο!: ὡς ἡἥττήσον- 
τες ἢ θανούμενοι προοὔθξντο μάχεσθαι. Καὶ αὐτὸς 
δὲ βασιλεὺς τοὺς ἑταίρους ἔγων μεθ᾽ ἑαυτοῦ, xai 
ὅσον περὶ τὴν τοῦ σώματος φυλαχὴν ἀποτέταχτο, 
ἀεί πως ἐπεδούθει τοῖς χάμνουσι μέρεσιν. Αὐτὸ 
μέντο! τὸ Σχυθιχὸν κατὰ τόνδε τὸν πόλεμον τοιοῦτόν 
τι ἐκχχοτέχνησεν ἐκ προσχέψεως, ποριζούσης αὐτῷ 
τῆς ἀνάγχης τὰ δέοντα. Συναγαγὸν δὴ πᾶσαν 
ἄμάξαν εἰς σχῆμχ περιφερὲς αὐτὰς διατίθητι, καὶ 
πούτων ἄνωθεν στήσαντες μοῖραν οὐχ ὀλίγην ἐκ τοῦ 
σφῶν στρατεύματος ὅσα xal χαραχώματι ἀπε ρῶν- 
τὸ τῷ μηχανήματι, καὶ πολλὰς δι’ αὐτῶν ἐγχχοσίους 
παρόδους ῥυποτομήσαντες, βιαζόμενοι μὲν ὑπὸ 
Ῥωμαίων καὶ τὰ νῶτα πρὸς τὴν τάξιν τῶν π2οσ- 
Quy μετατιθέντες ὥσπερ τεῖχος ἐχυρὸν τὰς ἁμάξας 
εἰσέτρεον xai διετίθουν οὕτω τὴν φυγὴν πρὸς τὸ 
εὖ, εἴτ᾽ αὖθις ἐχεῖθεν μετ’ ἀνοχὴν ὠσεὶ διὰ πυλῶν 
ἀναχλινομένων ἐχπίπτοντες ἔργα χειρὸς ἀνδρείας 
ἐδείχνυον. Καὶ ἦν τὸ γινόμενον τοῦτο τειχομαχία 
τις ἀχριδὴς ἐν μέσῳ πεδιάδι σχεδιασθεῖσχ παρὰ 
Σχυθῶν, ὡς συμθαίνειν ἐκ τοῦδε τὰ “Ρωμαίων ἐπ᾽ 
ἀτελέστοις μογεῖν. "Hv οὖν τηνικτῦτα τὸν ᾿Ιωάννην 
ὁρᾷν σοφόν τι χρῆμα τοῖς ὑπ᾽ αὐτὸν χαθιστάμενον͵ 
οὐ γὰρ ἀγαθὸς μόναν καὶ ποιχίλος τὸ ἦθος ἐδείκνυτο 
σύμύουλος, ἀλλὰ καὶ πρῶτος παρεῖχε πέρατι ὁπόσα 
στρατηγοῖς χαὶ τάγμασιν ὑπετίθετο. Τὸ δὲ 0; γαι- 
νὸν χαὶ πολλὲν ἐχείνῳ μαοτύυροῦν τὴν εὐσέθειαν, 
ὁπότε τῶν. Ρωμαίων οἱ φάλαγγες ἔχαμνον ἐπι- 
ὁριθόντων τῶν πολεμίων xal συμπιπτόντων παρα- 
θολώτερον, τὴν τῆς Θεομήτορος εἰκόνα παρεστῶσαν 
ἔχων, μετ’ οἰμωγῆς ἐμδλέπων, ἐλεξινοῖς τοῖς σχύ- 
μασι θερμότερα τῶν ἐναγωνίων ἰδρώτων κατέλειδε 
δάκρυα. Καὶ ἦν οὐκοῦν εἰς χενὸν διαπραττόμενος 
οὑτωσὶ, ἀλλ᾽ Ex τοῦ μάλα αὐτίχχ τὴν ἐξ ὕψους 


ptus laboranti subinde parti opem ferebat. Verum 
Scythe in hoc conflictu, ipsa necessitate artium 
magistra edocti, rem hujusmodi sunt commenti 
Omnes currus in orbem conjunxerunt, iisque non 
exigua suarum copiarum parte imposita pro vallo 
sunt usi; ac multos obliquos aditus, platearum 
instar, in iis reliquerunt. Cum igitur a lhomanis 
urgebantur, tergis obversis intra currus tanquam 
munitam arcem nullo fuge incommodo se reci- 
piebant. Inde recuperatis viribus, tanquam portis 
erumpentes fortia facinora edebant. Neque ea res 
aliud erat quam ma nium oppugnatio.quae in media 
planitie Scythze ex tempore siruxerant.Unde fiebat 
ut Romani labore irrito fatigarentur. Tum vero 
Joannes prudentie suce specimen edebat : neque 
enim consilio duntaxat et ingenii solertia valebat, 
sed primus etiam ea qus ducibus et legionibus 
mandabat exsequebatur. Illud autem insignem 
etiam pietatem ejus testatur. Nam cum Romano 
242 phalanges urgentibus hostibus et audacius se 
inferentibus laborarent, imaginem Dei Genitricis 
cum gemitu et miserabilibus gestibus intuens la- 
crymas bellicis sudoribus calidiores fundebat; 
neque id frustra. Statim enim colesli robore ar- 
matus Scythicam aciem profligat, quemadmodum 
olim Moyses extensione manuum Amalechiticas 
turmas dissipavit. Assumplis igitur armigeris, qui 
clypeis oblongis et preminentibus galeis instar 
muri inexpugnabilis muniuntur, cum Scythis con- 
greditur. Qui eum dissoluta illa curruum serie ad 


C manus venirent, in turpem versi fugam a Romanis 


alacriter persequentibus magno numero coduntur 
Hamaxobii illi ; castrisque direptis innumerabiles 
capiuntur. Sed et transfuge desiderio captivorum 
popularium confluebant, adeo ut in occidentali 
quadam provincia Romana pagi ab eis conderentur 
quorum adhuc reliquie supersunt; nec pauci 
in sociorum cohortes referrentur, et major turba 
ab exercitu capta venderetur. 


θωρακιζόμενος δύναμιν τὰς Σχυθιχὰς ἐκυθικὰς ἔτροποῦτο παρεμδολὰς, ὡς Μωὺύσῆς πρότερον τῇ τῶν χειρῶν 
ἐχτάσει τὰς ᾿Αμαληχίτιδας ἴλας ἐνέχλινεν. ᾿Αναλαδὼν δὲ xal τοὺς ὑπασπιστὰς, oi περιμήχεσιν ἀσπίσι 
καὶ πέλυξιν ἑτεροστόμοις (22) οράγνυνται, ὡσεὶ τεῖχος ἄῤῥηκτον τοῖς Σχύθαις ἀντιπροδάλλεται. ᾿Αμέλει 
xai ὑπ᾽ αὐτῶν διαλυθέντος τοῦ εχ τῶν ἁμαξῶν ἐρύματος, καὶ εἴς χεῖρας οὕτω τοῦ πολέμου συν- 
ἐρχομένου, γίνεται τῶν ἐνχυτίων τροπὴ xai φυγὴ ἀχλεὴς xal ῬἹῬῬωμαίων εὐθαρτὴς ἐπιδίωξι. Κατὰ 
χιλιοστύας τοίνυν πίπτει τὸ ἁμαξόδιον, καὶ διαρπάξονται χάρακες τὸ δὲ συλλφῦξς, δορυάλωτον vai 
ἀριθμοῦ κρεῖττον ὁρᾶται, ὥσπερ xal τὸ προσρυὲν αὐτόμολον τῷ πόθῳ τῶν ζωγρηθέντων ὁμογενῶν, 
ὡς ἐκ τούτου xal γώμας συνοικισθῆναι χαθ' ἑσπέριόν τινα λῆξιν Ῥωμαϊκὴν, ὧν xal εἰσέτι μιχρά τινα 
ἐμπυρεύματα σώζονται, οὐκ ὀλίγους δὲ xal εἰς πείρας χαταλεγῆναι συμμαχιχὰς, ἀποδοθῆνχι δὲ καὶ μοίρας 


πλείονας συνειλημμένας ὑπὸ τῆς στρατιᾶς, 


Hier. Wolfii note. 


(22) Πέλυξιν ἱτεροστόμοις. Suidas: Ἑτερόστο- 
μὸς φάλαγξ καλεῖται͵ ἥτις πορεύεται τὸ μὲν ἡγού- 
μενον ἥμισυ ἔχουσα ἐν εὐωνύμῳ παραγωγῇ, του- 
τέστι τοὺς ἡγεμόνας ἐξ εὐωνύμου, τοῦ δὲ ἡμίσεος 
τοὺς ἡγεμόνας ἐν δεξιᾷ παραγωγῇ. Quid autem sit 
ἱτερόστομος πέλυξ, nusquam invenio. Τὸ ἕτερος in 
compositione plerumque significat allerum dunta. 


xat ex duobus, ut ἐτερόφθαλμος coclitem. Ego vocem 
non intellectum iis interpretandam relinquo qui 
armaturam et vestitam veterum atque exoticum 
intelligunt; in quo yenere philosophari mihi adeo 
non licuit, imo neque libuit, ut nostratia vix asse- 
quar. 


339 


NICET/E GHONIAT/E 


810 


V. Hac de Scythis parta victoria, et illustri edito A Κ΄. Τοιαύτην νίκὴν περιφανῆ . χατὰ Σχυθῶν ὁ 


facinore, ?8 Joannes vota Deo persolvit ; quod 
festum Patzinacarum nostro tempore dicitur, in 
rei geste monumentum et grati animi testimonium. 
Non multo post etiam contra Triballos, quos alii 
Servios dicunt, maleficio non abstinentes et fudi- 
fragos, expeditionem denuntiavit, et hos quoque 
barbaros acie victos ad pacem coegit ; qui alioqui 
etiam parum potentes subinde vicinis imperiis 
subsunl ; abactaque inde preda immensa et locu- 
pletato exercitu, captivam turbam in Orientem 
traductam in Nicomediensi provincia uberrimis 
agris assignatis collocavit. Ita captivi populi par- 
tem in legiones retulit, partem tributariam fecit. 


Ἰωάννης ἀράμενος xzi μέγιστον στήσας τρόπαιον 
τὰς εὐχὰς τῷ Θεῷ ἀποδίδωσι, τὴν τῶν Πατζινάχων 
λεγομένην ἐς ἡμᾶς τελετὴν εἷς ἀναμηστήρια ἄπο- 
, - * v 
τάξας τῶν πεπραγμένων xai χαριστήρια. Μιχρὸν 
^ [4 4 3 - - - 28, 
δὲ ὕστερον xal χατὰ τοῦ τῶν Τριδαλλῶν ἔθνους 
(εἴποι δι᾿ ἂν τις ἔτερος Σέρόων) χαχουργοῦντος xai 
τὰς σπονδὰς συγχέοντος στρατείαν ἐχήρυξε, καὶ 
^ - r] M ? b 
συμθολὴς γενομένης  xazx  xpitoq ἡττήσας xal 
τοῦτο τὸ βαούαρον πρὸς σπονδὰς ὑπηγάγετο, μηδ᾽ 
ἄλλως δεικνύμενον ἀξιόμαχον, οἷα χαθυποκύπτον (P. 
12] ἀεὶ ταῖς Ex γειτόνων ἀρχαῖς. Καὶ λείαν ἐκεῖθεν 
ἐλάσας οὐ σταθμητὴν, χαὶ πλείστων ὠφελειῶν ἐμ- 
4 * * » ^ , E - 
πλήσας τὸ στράτευμα, εἰς τὴν £m διαδιδάζει τὸ τοῦ 


mÀYÜouc αἰγμάλωτον, xai κατὰ τὴν Νικομήδους ἐπαογίχν ἀποτάξας αὐτῷ κχατοίχηστιν χαὶ γῆν διαο- 
χεστάτην ἀποδασάμενος τὸ μὲν τοῦ δορυχτήτου λεὼ τοῖς στρατεύμασιν ἐγχατέμιξε, τὸ δὲ παρῆκεν εἰς 


δασμοφόρησιν. 


Suscepit hic imperator filios, quorum natu ma- B 


ximo Alexio purpure jus et purpureos calceos 
dedit; et cum a populo omano imperator salutu- 
retur, una secum proclamari passus est.Proximum 
ab hoc Andronicum, et Isaacium tertium, ac natu 
minimum Manuelem sebastocratorica dignitate 
ornavit. Aiunt eum in somnis vidisse fllium Ale- 
xium recens coronatum leoni insidere, quem auri- 
bus habenarum 9.4 vice moderaretur, cum alioqui 
nihil haberetad domandam bellun accommodatum. 
Cujus visi hec significatio erat, puerum imperio 
titulo tenus et nomine absque re potiturum, regia 
vero potestate orbatum iri; id quod paulo post 
accidit, eo morte sublato. 


Kai πατὴρ ὃ᾽ ἀῤῥένων παίδων ὁ βασιλεὺς οὗτος 
φανείς τῷ μὲν προήκοντι κατὰ γένεσιν (᾿Λλέξιος 
τῷδε τὸ ὄνομα) πορφυρίδος μετέθωχε, xal πεδίλοις 
ἐρυθροῖς ὑποδεῖσθαι διαφῆχε τὰ ἀρθρα τοῦ σώματος, 
xal συνευφημεῖσῃχί οἱ παρεῖχεν, ὁπηνίκα Ρωμαΐων 
αὐτοχρατωρ ἐχεῖνος ὑπὸ τῶν συνειλεγμένων ὄχλων 
&vr[opsósxo: τὸν δὲ μετ᾽ αὐτὸν ᾿Ανδροόνικυν Ἰσαά- 
χιόν τε τὸν ἐπὶ τῷδε xal τὸν ἐφεξῆς τέταρτον Ma- 
νουὴλ σεδαστακρατοριχχῖς ὑπεξαίρε! τιμαῖς. Φασὶ 
δὲ ὡς xat' ὄναρ 6 βασιλεὺς θεάσαιτο τὸν νεοστεφῇ 
υἱὸν τὸν ᾿Αλέξιον θηρίῳ ἔποχον λέοντι, καὶ τοῦτον 
ἐκ τῶν ὥτων ἐνιοχεῖν μηδενὸς ἑτέρου ὑπόντος ἐπι- 
τηδείου πρὸς διεξαγωγὴν x09 θηοός. "Hv δὲ ἢ σύγ- 
χοῖσις τοῦ ἰνδάλματος, ὡς μέχρι καὶ προσρήματος 


^ . Α “- , "Ὁ 2 - - - ! e - - ^ , 
ψιλοῦ xal γυμνῆς πραγμάτων ἀναχηρύξεως ἐπιτευξεῖται τῆς βασιλείας ὁ παῖς, τῆς δὲ μείζονος 
ἀποπεσεῖται χυριαρχήσεως, ὃ xal μιχρῷ συμδέδηχεν ὕστερον: θανάτῳ (àp τὴν ἐξ ἀνθοώπων 
ἐστείλατο. 


Sub sstatem Hunni superato Istro et Branitzobau (ἃ 


va:tarunt, et monnibus dirutis saxa Zeugminum 
transtulerunt, et Sardicam spoliarunt, spreto et 
rupto federe. Hujus controversie occulta et vera 
causa fuit, quod Almuzen Stephani Hunnorum 
principis fratrem ad se profugum imperator liben- 
tissime susceperat. Id vero pretexebatur et palam 
objiciebatur, quod Branitzobani Hunnorum merca- 
tores spoliarent et pessime tractarent Quod ma- 
lum cum preeter exspectationem ingruisset, impe- 
rator prudenti consilio Philippopoli se tenuit, Hun- 
nis inde pulsis. Succedenti vero tempore ad in- 
structionem suorum et ultionem hostium usus 
copias coegit et naves expeditos comparavit; iisque 
per Pontum in Istrum trajectis, terra et aqua ad- 
versarios est adortus. Fluvio triremi imperatoria 


Περὶ δὲ θέρειον ὥραν τὸν Ἴστρον διαδάντες ol 
Οὖννοι τήν τε Βρανίτχοδαν ἐξεπόρθησαν, κατερεί- 
ψαντες τὰ τείχη xal τοὺς λίθους μετενεγχάμενοι 
εἰς τὸ Ζεύγμινον, καὶ τὴν Σαρδικὴν ἐληίΐσαντο, τὰς 
ἐπὶ φιλίᾳ τῇ πρότερον ὁμολογίας ἀποσεισάμενοί τε 
καὶ διαξάναντες. "Hv δὲ dj μὲν ἐνδόμυχος αἰτία 
ταυτησὶ τῆς διχφορᾶς τὸ τὸν ᾿Αλμούζην παρὰ βασι- 
λέα ἐλθεῖν xal προσδεχθῆναι παρ᾽ αὐτοῦ ἀσμενέ- 
στατα, χασίγνητον ὄντα Στεφάνου: τοῦ τῶν Οὔννων 
xotioyovtoc, ἡ δ᾽ εὐποόσωπός τε ἄμα καὶ πρόδήλος 
ἀφορμὴ τὸ τοὺς οἰκήτορας Βρανιτζόῤης λῃστρικῶς 
ἐπιτίθεσθαι τοῖς μαραδάλλουσιν ἐχεῖθι Οὔννοις κατ᾽ 
ἐμπορίαν xai 623v ἐπ᾽ αὐτοῖς τὰ χείριστα. "Acs δ’ 
ἀπροόπτως τοῦ κακοῦ τοῦδε ἐξυνενεχθέντος, τότε 
μὲν τῇ xatà τὴν Φιλιππούπολιν ἐνδημίᾳ τὰ τῆς 
προμηθείας βασιλεὺς ἐπεμέτοησεν, Οὔννους ἴθεν 


trajecto, 2 et exercitu in adversa ripa exposito, D μετανάστας θέμενος: τῷ δ᾽ ἐπιόντι χαιρῷ πρὸς 


colluviem barbarorum equestri pugna et hastarum 
acie profligavit; et in hostili agro majore quam 
prius unquam tolerantia commoratus, Francocho- 
rio potitus est, fertilissima terree Hunnicea parte, 
qu: declivis in patentes campos intra Saum et 
Istrum fluvios extenditur. Et Zeguminuin deditione 
cepit,etipsum Chramum aggressus maxima praeda 


παρασχευὴν τῶν οἰχείων χαὶ ἄμυναν τῶν πολεμίων 
χρησάμενος τὰς δυνάμεις συνήθροισε xal νῆας 
ταχυναντούσας ἡτοίμασε, χαὶ ταύτας ἐς τὸν Ἴστρον 
διὰ τοῦ llóvtoo χαταχολπίσας ὑδραῖος ὁμοῦ καὶ 
χερπαῖος τοῖς ἀντιπάλοις ἐοίσταται. Διελθὼν δὲ τὸν 
ποτυμὸν μετὰ τῆς στοατηγίδος τριήοους, xal τὸν 
στρατὸν χαταστησάμανος ἐς τὸ πέραν, ἱππομαχίᾳ 


344 


HISTORIA. 


343 


καὶ δοράτων dyxevvfjdet (23) τὸ συνελθὸν Οὐννιχὸν A potitus est. Ac post alias dimicationes pace cum 


διεσκέδασε. Χρονίσάς δ᾽ ἐν τῷ κολεμίᾳ xai χαρτε- 
ριχώτατος φανεὶς ἑαυτοῦ τοῦ τε Φραγγοχωρίου 
ἐχράτησεν, ὅπερ ἐστὶ τῆς τῶν Οὔννων γῆς τὸ πιό- 
τατον, ἐς πεδία ὑπτιάζον ἱππήλατα, μεταξὺ τῶν 
ποταμῶν Σαούδου χαὶ *'[axpou ἀναπεπταμένον, καὶ 
τὸ Ζεύγμινον παρεστήσατο, xal χατ᾿ αὐτὸν ἐλάσας 
τὸν Χράμον λείαν πλείστην περιεδάλετο. "Ἑπειξα xà 
τούτῳ [P. 13] τῷ γένει μ:0᾽ ἑτέρας συμπλοκὰς σπει- 
σάμενος, τὰ τε πρὸς εἰρήνην εὖ διαθέμενος, xal τὸ 
λοιπὸν βαρδαρικὸν, ὁπόσον καθ᾽ ἑσπέραν Ῥωμαίοις 
ἄγχουρον, εἷς φιλίαν ἄκον ὁπαγαγόμενος ἐν οἵς πολ- 
λάχις εὐρόησε κατὰ τὸν πόλεμον, δεῖν ᾧήθη καὶ τὰ 
ὑπερόρια φλα, xag! ὄν ἂν καὶ δύναιτο τρόπον, 
ὑποποιήσασθαι, καὶ τούτων μάλιστα ὁπόσα τῇ ἐμ- 


hac gente facta et utiliter firmata, ceterisque bar- 
baris, qui, Romanis versus Occidentem finitimi 
sunt, vel invitis in amicitiam suam pertractis,cum 
toties prospere pugnasset, etiam remotiores gentes 
quocunque modo subigendas censuit, easque po- 
tissimum qux» Cpolim mercaturz et questus gratia 
appellerent. Itaque maritimam Italiam sibi conci. 
liavit, que plenis velis in urbem imperatricem 
vehebatur. Ita gentibus Occidentalibus pacatis, 
traducto in Orientem exercitu, Persarmenios, qui 
Castamonem tenebant, aggredi instituit. Igitur per 
Bithyniam et Paphilagoniam provincias eo profici- 
scitur, et scalis plurimis adhibitis machinisque cir- 
cunipositis urbe potitur, et Persarmehium satra- 


πορίᾳ xai ἀγυρτείᾳ (34) προσχείμενα μετὰ πλοίων p pam 46 rébus desperatis cedere cogit. Nec exigua 


ἐς τὴν Κωνσταντίνου watalpoustw, Οὐχοῦν xal εἶχεν 
οἰχεωσάμενος τὴν παράλιον ᾿Ιταλίαν, ὅλα λαίφη 
διαπετῶσαν ες τὴν βαςιλίδα τῶν πόλεων. Ἥρεμη- 


σάντων δ᾽ οὕτω τῶν καθ᾽ ἑσπέραν γενῶν, ἐς τὴν ἕω 


διαδιδάσας τὸ στράτευμα τοῖς τὴν Καδταμόνα wat- 
ἔχουσι Περσαρμενίοις ἐπιθέσθαι ἔγνωχεν, ὅθεν διὰ 
τῆς τῶν Βιθυνων καὶ Παφλαγόνων ἐπαρχίας ἐλάσας 
ἐχεῖσέ τε παραγίνεται, καὶ κλίμαβιν ὅτι πλείσταις 
χρησάμενος καὶ τύχλῳ περιστήσας τὰς ἑλεπόλεις 
αὐτῆς τε τῆς Κασταμόνος κρατεῖ, χαὶ τὸν ταύτης 
σατραπεύοντα Περσαβῤβμένιον ἀπειπόντα πεοὶ τῶν 
Ὅλων φυγάδα δείκνυσιν. Οὐχ ὀλίγον δὲ πλῆθος 
Περσῶν ἐχεῖθεν ἀπαγαγὼν αἰχμάλωτον πρὸς τὸ 
Βυζάντιον ἐπανέζευξε. Τοίνυν καὶ χηρύξας ἐπὶ τῷ 
τροπαίψ τουτωΐ θρίαμθδον, ἄρμα διειλημμένον ἀρ- 
γύρῳ παγῆναι ποοσετετάχει" καὶ ἦν τὸ ἅρμα θαυ- 
μάσιον οἷον γενόμενον, al λίθοι τῶν μὴ πάνυ 
τιμαλφων ἐνιαχοῦ αὐτὸ ἤγαλλον. Ἐνστάσης δὲ τῆς 
ἡμέρας xx0' ἢν dj, πρόοδος ὥριστο, ἅπας πέπλος 
τὰς ἀγυιὰς κατηγλάϊζε χρυσούφής τε xal περιπόρ« 
φυρος. Οὐδὲ τὰ τοῦ Χριστοῦ χαὶ τῶν ἁγίων ἀπῆν 


Persarum multitudine abducta Byzantium reversus 
triumphum indici; et currum argento interpun- 
ctum compingi jubet, opus admirabile et gemmis 
alicubi non pretiosissimis ornatum. Cum dies sup- 
plicationis adesset, omnis generis tapetes auro et 
purpura intertexti vicos exotnabant, nec deerant 
Christi et sanctorum effigies in iis ad vivum ex- 
pressee, Erant et tabulata utrinque propter, specta- 
tores strücta, digna admiratione. Fuit autem is 
locus utbis sic instructus, qui ab Orientali porta 
usque ad magnum palatium pertinet. Quadrigas à 
quatuor equis nive candidioribus trahebantur. Im- 
perator vero non conscendit, sed Dei Genitricis 
imaginem in eo collocavit ; ob quam letitia exsul- 
tabat et animo pene linquebatur ; cui victorias,ut 
collegi imperii invicte, acceptas ferebat. Habenas 
viris potentissimls moderandas et cognatis suis 
currum curandum dedit: ipse crucem manu ge- 
stans pedes ahtecessit Et Dei Sapientis, templum 
ingressus, atque in conspectu omnis populi ob 
successus gratiis Deo actis, in palatium abiit. 


ἐκεῖθεν εἱκάσματα, ὁπόσα ἰστουργικὴ χεὶρ ἐπίπλοις ἐνετυπώσατο, ἃ xal εἴρηχεν ἂν τις ἔμψυχα, οὐκ 
ἐνυφαντά. Ἣν δὲ τοῦ ἄγασθαι ἀξια καὶ τὰ περὶ τήν πάροδον ἑχατέρωθεν κοὺὸς ὁποδοχήν τῶν θεω- 
μένων διὰ ξύλων πήγματα xai ἴκρια. Χῶρος δὲ τῆς πόλεως ἦν, ὃς οὑτωσὶ διεσχεύαστο ὁ διήχων bx τῶν 
ἑῴων ρυλῶν τῆς πόλεως ἐς αὐτὸ τὸ μέγα παλάτιον, Καὶ δὴ τὸ μὲν τέτρωρον εὐπρεπὲς, xal εἶλχον τοῦτο 
πίσυρες ἵπποι καλλίτριχες χιόνος λευχότεροι. Ὁ δὲ βασιλεὺς, τὴν τοῦ ἅρματος ἐπίδασιν παρεικὼς, τὴν 


Hier. Wolflii note. 


(23) ᾿λγκοινήσει, Aliquando scribitur ἀγαωνίσει. [) cientem inducit, ut cum maximo emolumento sine 


Haud scio an παρὰ «àv ἀγκῶνα flat xal τὸ ἀγχωνί - 
ζεσθαι, a gestu equitum hastas in hostem dirigen- 
tium, an παρὰ τὸ ἀνακινεῖ, 


fraude sua pejerare liceat. Quos versiculos, quia 
elegantes sunt et contagium hoc in omnes fere 
ordines serpsit, ascribere libet : 


(24) ᾿Αγυρτείᾳ. Magnum Etymologicum ἀγύρτην 
παρὰ τὸ ἀγείρειν deducit, τὸ περιιέναι xal περινο- 
στεῖν ἐπὶ νίχῃ ἢ ἑτέρῳ τινὶ τοιούτῳ, et interpretatur 
non tantum ἀλαζόνα, ψεύστην, λωποδύτην, ἔπαίτην, 
ἀπατεῶνα, sed etiam φιλοχερδῇ ; quanquam reli- 
qui etiam virtutes fere in. id genus hominum 
quastui deditum cadunt, qui tum demum non fal- 
lunt cum fallere sine detrimento suo nequeunt, 
ut recte Lucani versus ad eos quoque detorqueri 
queant : 


Nulla fides pietasque viris qui lucra sequuntur, 
Venalesque manus : ibi fas, ubi maxima merces. 


Et Ovidius in Fustis mercatorem vota Mercurio fa- 


Et peragit solita fallere voce preces. 
Ablue preteriti perjuria temporis, inquit, 
Ablue praterita perfida verba fide. 
Sive ego te feci testem, falsove citavi 
Non audituri numina vana Jovis, 
Sive deum prudens altum divamve fefelli, 
Abstulerint celeres improba verba Noti, 
Et pereant veniente die perjuría nobis, 
Nec curent superi, si qua locutus ero. 
Da modo lucra mihi, da facto gaudia lucro 
Et face ut emptori verba dedisse juvet. 
Talia Mercurius poscentes ridet ab alto, 
Se memor Ortygías surripuisse boves. 


343 


NICET/E CHONIATJE 


$44 


τῆς θεομήτορος εἰχόνα τούτῳ ἐπανεύίδασεν, ἐφ᾽ di καὶ ἦν γεγηθὼς xai τὴν ψυχὴν. ἐχλείπων αὐτὴν, 
xzi τὸς νίχας ὡς συστρατηγέτιδ: ἀμάχῳ ἐπιγραφόμενος, xai δοὺς ἄγειν τὰ χαλινὰ τοὺς müp'.. ἐχείνῳ 


δυναμένους τὰ μέγιστα, χαὶ τοῖς ἐκ υἭνοὺς 


ἐγγίζουσιν 


ἀμφιπονεῖσθαι τὸ ἅρμα ἐνδοὺς, πρσῆγεν 


3 " * - , * * -- - 
αὐτὸς σταυρικὸν σημεῖον χειριζόμενος xai ποσὶ τὴν πορείαν ποιούμενος" xxi τὸν *^ τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας 


4 A] A 4 * - 

παρωνυμούμενον νχὸν εἰσιὼν, χαὶ τὴν ἐπὶ τοῖς 
4 ^ ^ * ., νἍ 

λεὼ παντὸς ἐπώπιον, τῷ ἀσγμείψ οὕτως παρξύχλεν, 


47 VI. Cum non diutius fuisset domi quam ut et A 


ipse ἃ subditis cerneretur et thieatris oblectavetur, 
et milites post diuturnam militiain lares tandem 
suos salutarent et equos recrearent et hastas exa- 
cuerent, denuo contra Castamonem inovit. ^am 
Tanismanius Persarmenius, qui Cappadocia tum 
potiebatur, urbem cum inajoribus copiis adortus 
expugnarat, et preesidiarios inilites trucidarat. Im- 
perator eo profectus Tanismanium mortuum inve- 
nit, et Muchumetum quemdam urbi preesse, cui 
eum lconii preside Masuto inimicitic intercede- 
bant. ltaque rei sue stabiliendi occasionein nactus 
eum Masuto pacem fecit,acceptisque ab co auxiliis 
Muchumetum invadit. Qui euin se duobus exerci- 
tibus imparem fore cerneret, cum populari suo 
Masuto de reconciliatione agit, eamque impetrat 
cum aliis rationibus,tum ea potissimum quod ista 
cum aliis rationibus, tum ea potissimum quod ista 
ad Romanos defectione rem Persicam afflicturus 
esset, nisi in gratiam redirent. Ita Masuto persua- 
det ut societate imperatoris repudiata secum face- 
ret. Quo paulo post facto, sultani auxiliis Persicis 
noctu digressis, parum successit Romanis ea 28 
expeditio. Castris igitur in id oppidum translatis 
quod ipse ad Rhyndacum fluvium struxerat, Mu- 
chumetum majore impetu adortus. Castamone re- 
cuperata, ne Gangra quidem abstinuit, una ex 
maximis et illustrissimis Ponti urbibus, que non 
ita pridem a Persis subacta fuerat. Ibi cum more 
belli suburbana omnia subegisset, ipsam urbem 
operibus cinxit, cum autem Perse qui intus erant, 
elati animis,imperatori urbis aditu nu da pactione 
cederent, milites eam corona circumdant ; munia, 
qua oppugnari poterant, arielibus continenter 
percutiunt; sed cum ea re ob propugnaculorum 
robur et hostium pertinaciam parum proficeret 
imperator, omissis manibus, saxa in edes, quz e 
collibus in quibus castra erant conspic:ebantur, 
jaculari instituit. Qui igitur machinis praeerant, 
lapides rotundos et leves ob patentem prospectum 
quam longissime ejaculantes, ut volitare, non e 
machinis excuti viderentur, domos quassabant; 
quie tectis confractis prostratce habitatores oppri- 
inebant. Ita neque per vicos transire tutum erat, 
et domi se continere periculosius. His 29 de cau- 
sis igitur obsidionis pertasi cives,ac vel in prünis 
Tanismanii obitu Gangre prasidiis consternati, 
semelipsos et urbem imperatori dediderunt. Qui 
ingressus, multisque Persis abduclis, et duobus 
millibus Romanorum inurbe collocatis, Byzautiuia 
revertitur. Sed nec hanc urbem Romani diu tenue - 
runt; nam. Pers;e longe majoribus et lortioribus 
copiis reversi eam et operibus et fame domuerunt, 
imperatore aliis rebus gravibus occupato et intento, 


B 


D 


κατωρθωμένο:ς ἀνθομολόγησιν Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἀπονείμας τοῦ 


΄. 09 πολλοῦ δὲ διαλιπόντος καιροῦ, ἀλλ᾽ ὥστε xai 
2 * * - - e 4 * 
αὐτὸν £mozÜZvat τοῖς ὑπηχόοις xxi θεάτροις otwryo- 
θῆνα!, προσειπεῖν δὲ xai τὸν στρατιώτην τὰ οἴκοι 
»" ! l. . S 0^ - H et ^ * 4 λ - 
y20vlow χαὶ διαναπαῦσαι τὸν Ἱππὸν xai τὴν λόγχην 
ἀχέσχσῃαλ!, αὖθις χατὰ Κασταμόνος ἐστράτευσεν. 
Ὁ qào τὸν χα! οὸν ἐκεῖνον τῆς Καππαδοχῶν χώρας 
χρατῶν ll:2sz0piv:oq Ταϊσμαάνιος μεῦ᾿ ἰσχύος μεί- 
ζονος ἐπιὼν τειχομαχίᾳ τὴν πόλιν εἷλε καὶ τῷ ξίφει 
χατὰ (P. 14, τῶν φυλάχων Ῥωμαίων ἐχώρησεν. 
Ὃ βασιλεὺς τοίνυν ἐχεῖςε παραγενόμενος τὸν μὲν 
Ταϊσμάνιον ἐξ ἀνθρώπων sop: Ὑξεγενη μένον, Mov- 

, - 4 , "^ 
χούμετ ὃέ τινα viv Κασταμόνα διέποντα, διάφορον 
^ —- , ' PRA I , ^s 
τῷ τῆς 'Ixoviou πόλεως ἀρχηγῷ Masoot. Συμφόρῳ 
γοῦν τῷ καιοᾧ πρὸς σύναρσιν τῶν xa(' αὐτὸν πρα- 
μάτων ὁ βασιλεὺς χρώμενος σπένδεται: τῷ Μασοὺς, 
xai συμμαχίαν εἰληφὼς ἐχεῖθεν ἔπειτι τῷ Νουγού- 

΄ Ων 4 ^ , - 

μετ. Ὃ δὲ πρὸς ἀμφίστομον στράτευμα οὐχυὺν 
ἑχυτὸν εἰδὼς ἀξιόμαχον ὑπεισι τὸν ὁμόφυλον Μα- 
σοὺτ, καὶ καταλύσας τὴν ἔχθραν ἄλλοις τε πολλοῖς 
οἷς ἐκείνῳ διὰ ραμμάτων ἐσήμανεν, ἀλλὰ δὴ καὶ 


» 
» 
Ὺ 


- , - * 4 - -ε , , 
τῷ εἰπεῖν ὡς προσρυξὶς τῷ βασιλεῖ "Popatev, et 
μὴ καταλλχγεῖεν αὐτοὶ, καχῶς διάθοιτο τὰ Περσῶν, 
πείθει τὸν ᾿Ιχονιξα Μασοὺτ ἀποσχέσθαι μὲν βασι- 
λέως, ἐκείνῳ δὲ προσρέψαι χαὶ λῦσαι τὴν συμμα- 
ααχίαν. Οὗ μετὰ βραχὺ συμόάντος, xa: νυχτὸς 
οἰομένων τῶν τῷ βασιλεῖ παρὰ τοῦ σουλτὰν ἐχ- 
πεμφθέντων ἐπικούρων Ηερσῶν, οὐκ εὐοδα τὸ tx 
τοῦδε πιοχειμένης στρατείας 
ἐχεῖθεν χαὶ χατὰ 
4 4 *pn 
περὶ τὸν "Pov- 


Ῥωμαίοις τὰ τῆς 
Ὅθεν ἀναγχασάμενος 
τὸ πόλιτμα στηατοπεδευσάμενος 0 
δαχὸν ποταμὸν αὐτὸς ἐδείματο, αὖ πάλιν τῆς κατὰ 
τοῦ Μουχούμετ ἀχμαιότερον ἥψατο, καὶ Ρωμαίοις 
Κασταμόνα τῆς Γάγγρας 


γεγόνατιν . 


ἐπανασιυτάμενος οὐδὲ 
ἀπέσχετο. Μία δὲ ἐστιν αὔτη τῶν περιφανᾶν καὶ 
μεγίστων Ηοντικῶν πόλεων, οὕπω πρώην Πέρσαις 
χαρυποχύψατα. Ταύτῃ τοι καὶ νόμῳ πολέμου τὰ 
πεοὶ τὴν πόλιν ταύτη» ὑπαγαγόμενος πρότερον, 
ἔπειτα ἐπ᾿ αὐτὴν γάραχα ἔδαλε. "Too δ᾽ ἐντὸς Πε-- 
σιχοῦ μηδὲν μέτριον φρονοῦντος ἢ καθ᾿ ὁμολογίαν 
τε καὶ σπονδὰς τῷ βασιλεῖ συγχωροῦντος τὴν εἴσ- 


080v, τὸ τεῖχος ὁ στρατὸς περιδάλλει, εἶτα τειχομα- 
χίαις χρησάμενος, ἧπερ ὧν ἐπίμαχος ὁ περίδολος, 


προχωροῦντος δὲ τοῦ 


συνεχῶς ἔτυπτε τοῦτον, Μὴ 
ὀχυρότητα καὶ τὸ ἐπὶ 


ἔργου διὰ τὴν τῶν ἐπάλξεων 
πολὺ ἐχθύμως μάγεσθαι τοὺς ἕνοντας, βάλλειν τὰ 
τείχη παρεὶς κατὰ τῶν οἰκιῶν ἐγνώκει OtxgosvOs- 
vàv τοὺς λίθους, προφαινομένων ἐχ τῶν ἄξωθεν 


χολωνὼν ἐφ᾽ ὧν ᾽Ρωμαῖοι χατεστοατοπεφεύοντο. Ol 


* H lod ' bl δ ὦ ' 

μὲν οὗν» ξπὶ τῶν τὴ fatu λιθγὺς “τογγύληυς καὶ 
, “Ἂν uL M.4 * t * f . ^ 

A65 gag διὰ τὸ τὐτύνοπτον ἐς ὃτ' ποξιωτάτω δ'α- 
, . ^ - ^ , , M ν » 

φιξντις ως G07z*! Ἰπτασθχι τὴ τοὺς, 02 Lh d απο 


, Ld N : 
μη χονημάπων ἵεσθαι, τοὺς ούμους χατέσθιον" οἱ ὃ 


ἐπὶ γόνυ χλινόμενο: καὶ τοὺς ὀρόφους διαλυόμενοι 


345 HISTORIA. 316 


. 
τὸ ἐνοικοῦν. πλῆθος ἔκτεινον; ὡς ἐντεῦθεν εἶναι xai. τὴν ἐν ταῖς ἀμφόδοις ἐπισφαλῆ πάροδον χαὶ τὸ 
ἕνδον ἡσυχῆ χαθῆσθαι πάντη ἀσύμφορον. Διὰ ταῦτα τοίνυν χαὶ τὴν τοῦ βασιλέως MM ApAR ^ X 
ἤκιστα δὲ τὴν ἐπὶ μαλακῷ θανάτῳ ἐξ ἀνθρώπων ἀφάνισιν τοῦ τῆς Γάγγρας, ἐπιστατοῦντος αἴσμα- 
νίου, ἑαυτοὺς xal τὴν πόλιν τῷ αὐτοχράτορι ἐνεχείρισαν. Ὁ ὃὲ αὐτὴν εἰσιὼν xoi τὸ πολὺ τῶν Περσῶν 


ἐκεῖθεν ἀπαγαγὼν, xxl δισχιλίους ὁπλίτας 


“Ρωμαίους 
βασιλεύουσαν εἴσεισι. Ἡλὴν οὐδὲ ταυτηνὶ τὴν πόλιν ἐφ᾽ ἡλίοις dj Κωνσταντίνου 


4 
ἐγκαταστήσας, τὴν 


τῇ Γάγγρᾳ | 
μαχροῖς ἔδλεψεν ὑπ 


φρουροὺς 


αὐτὴν χληρουμένην καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐνταττομένην ὑπηχόοϊς πόλεσιν' ἀλλ᾽ ἐπιόρῖσαν τὸ [Ρ. 45] Heps: 
^ * ^ , - D "5t 
μεῖζον τοῦ προτέρου xai λίαν ἐπιχρατέστερον, καὶ βαλὸν χάραχα, λιμῷ παρεστήσατο, ἄλλοις χκα!ρίοις 
- - ' 
ἐπισπωμένου τοῦ βασιλέως «xi τούτοις τὸν νοῦν προσέχοντος. 


Τὸ δ᾽ ἀπὸ τοῦδε χατὰ τῆς Κιλίχων 
ἐκήρυξε, τὸν Αεθούνης, ὃς ᾿Δρμενίας ἦρχε, μετιέναι 
ποθῶν ὡς ἀλλα τε χατήχοα Ῥωμαίοις πολίσματα 
χειρωσάμενον, ἀλλὰ δὴ xal Σελευχείας ἐπιδῆναι 
πειρώμενον. ᾿Αγηοχὼς τοίνυν τὰς οὖσας δυνάμεις 
χαὶ νεαλεῖς ἄλλας αὐταῖς προσθέμενος, xal τὰ ἐφό- 
δια ἱκανὰ πρὸς χροχίαν ἐχδη μίαν ἐνθέμενος, ταῖς 
Κιλικίαις πύλαις ἐφίσταται’ xal ταύτας ἀμαχεὶ 
πυρελθὼν ᾿Αὐδάνης ἐπέδη, xai χρατεῖ τῆς Ταρσοῦ. 
Οὐ μέχρι δὲ τούτου περιγράψας τὸ πρόθυμον περὶ 
τῆς ὅλης ᾿Αρμενίας διαγωνίζεται, ὅθεν πῆ μὶν ὁμο- 
λογίᾳ χειρούμενος τὰ τῶν φρουρίων ἐπικαιρότατα, 
πῇ δὲ διὰ μάχης αὐτὰ ὑπαγόμενος, ἐγχρατὴς ἀπα- 
σης τῆς χώρας γίνεται. πιστὰς δὲ σὺν ἀλλο:ς xai 
ἀποτόμῳ τινὶ ἐρύματι ὃπερ Βακὰ ὀνομαζεται, ἐπεὶ 
μὴ χεῖρας προὔτεινον αὐτῷ οἱ ἐντὸς οὔτε μὲν πρού- 
χώρουν εἷς εἰρηναίας ξυμόάσεις, διαλαμθάνει τοῦτο 
παντὶ τῷ στρατεύματι, βαλὼν χάραχα, μὴ ἀν ἐκεῖ- 
θεν ἀπᾶραι τὸ παράπαν ἰσχυριζόμενος, εἰ μὴ τοῦ 
πολίσματος ἐγχρατὴς ὀρθήσεται, χἄν εἰ πωολιωθῆναί 
οἱ ξυμόαίη τῇ προσεδρίχ τὴν χεφαλὴν xal ταῖς 
χιόνων παλυνθῆναι πολλάχις χχταφοραῖς, εἰς νοῦν 
ἄγων ἅμα τοῖς πολιορχουμένοις ὅσα μὲν εὖ πάθοιεν 
παρ᾽ αὐτοῦ ὑπενδόντες χαὶ ἐχστάντες αὐτῷ τοῦ 
ἐρύματος, οἵοις δ᾽ αὖ χειρίστοις ὑποδληθεῖεν πολέ- 
μου νόμῳ ἁλόντες καὶ τὴν στρατιὰν ἰδόντες εἰσ. 
ῥυτῖσαν ἔνδοθεν. Ἣν δ᾽ ἀσπίσι ταῦτα ἐπάδων ἑχοντὶ 
κωφευούσαις πρὸς τὰ ὑποψαλλόμενα παρὰ σοφοῦ 
φαρμαχοῦ, xal σμήχων ἄντιχρυς.. διηλέγχετο τὸν 
Αἰθίοπα. Ol γὰρ τοῦ φρουρίου Βαχὰ τὴν ἐπίστα. 
σίαν πεπιστευμένοι xal πάντες μὲν ἀκχταπλέχτως 
εἶχον πρὸς τὸν ἀγῶνα, Κωνσταντῖνος δὲ τις μάλι- 
στα, τοῦ τῶν ᾿Αἠμενίων γένου, τὰ πρῶτα κληρού - 
μενος καὶ τῶν πολλῶν ὑπερφέρων χειρὸς γενναιό- 
ntt οὐ γὰρ μόνον τὸ ἐνοικοῦν πλῆθος ἐπισυνίστησι 
χαὶ διανίστησι πρὸς τὸν κατὰ Ῥωμαίων πόλεμον, 
ἀλλὰ καὶ αὐτὸς τοῦ φρουρίου πολλάχις προοπτανό- 
μενος κἀπὶ τοῦ γηλόγου μεθ᾽ ὅπλων ἱστάμενος, 
ἐφ' οὗπερ ἡ μὲν φύσις τὴν πέτραν ἀνέδωχον, ἡ δὲ 
τέχνη τείχεσιν αὐτὴν περιέδχλε χαὶ ἐκχράτυνεν, 
ὕδρεσι τὸν βασιλέχ ᾿Ελληνίδι ἔπλυνε γλώττη, ἔς 
τε τὴν ἄγοιτιν xal τὰς θυγατέρας ὁ στόμαργος 
ἐρεσχελῶν καὶ λόγους ἀπρεπεῖς ἀφιείς. 'O βασιλεὺς 
μὲν οὖν συχλαδεῖν τὸν αἰσχοοῤῥήμονα B426apov καὶ 
δέχας λαθεῖν ἐξ ἐχείνου ἐγλίχετο" ὁ δὲ, τῇ σφετέρᾳ 
πεποιθὼς ῥώμῃ, καὶ μέγα τῶ δραστηρίῳ κα- 
ταχομπάζων τῆς φύσεως, ἔτι xal τὴν βασιλέως 
κατεμωχᾶτο παράταξιν xa! προὐχαλεῖτο ἀναίδην 
τὸν ἐπιλέγδην συμπλαχησόμενον. ᾿Λμέλει 
xai βασιλεὺς ἐπιτάττει τοῖς ταξιάρχαις ἐκ τοῦ αὐὖ- 


ἐχείνῳ 


στρατείας A — Post hiec expeditionem in Ciliciam denuntiavit 


Lebuna Armenis regis ulciscendi causa, qui prm- 
ter alia Romana oppida subacta etiam Seleucim 
imminebat. Igitur et veterano milite convocato et 
novis delectibus habitis, et justo commeatu ad 
diuturnam expeditionem preparato. Cilicic portis 
citra pugnam superatis Adanam occupat et Tarso 
potitur. Sed pra» animi alacritate his non contentus 
pro tota Armenia pugnat ; et castellis opportunis- 
simis quibusque partim deditione,partim vicaptis, 
Lota provincia potitur. Aggressus autem inter ca- 
tera castellum quoddam preruptum nomine Bacam, 
cum hostes 30 non supplices manus protenderent 
nec pacificationem ullam admitterent,toto exercitu 
circumposito et operibus excitatis se negavit inde 
discessurum nisi capto oppido,etiamsi in obsidions 
canescendum et nivium procellis saepius albescen- 
dum esset, interim obsessos admonens quantis 
beneficiis afficiendi essent, si munitione sibi cede. 
rent, et quam pessime tractandi, si belli more capti 
exercitum intra monia viderent. Sed hzc aspidibus 
canebantur aures de industria obturantibus, ne 
Magi incantationem audirent ; neque aliud. nisi 
;Ethiopem lavare eum apparebat. Nam et 11 qui 
eum locum defendebant, omnes ad certamen parati 
erant; et Constantinus quidam Armenius nobilissi- 
mus, promptitudine manuum vulgo prestantior, 
cives non modo instruebat et ad Romanum bellum 
concitabat,sed etipse sspe ex castella prospectans 
et armatus in tumulo stans, quem natura rupe, 
ars manibus circumdatum firmarat, Greca voce 
dicteria in imperatorem jaciebat, et uxorom ejus 
ac filias oris impotentis hotno obscenis verbis de- 
ridebat. ltaque petulantem barbarum comprehen- 
dere imperator et multare cupiebat. At,ille viribus 
81 fretus et nature sue robur jactitans, impera- 
toris aciem subsannabat, et ad singulare certamen 
aliquem ab exercitu delectum provocabat : sed et 
imperator statim tribunis mandat utfortem aliquem 
militem, qui Armenio par esse queat, deligant. 
Eustratius igitur ex Macedonica legione delectus 
sentum viri longitudine accipit et ensem recens 
acutum. Sic armatus e castris ad radicem collis 
abit ; et Armenium hortatur ut nonnihil descendat, 
quo in sequo campo pugnent, si omnino duellum 
appetat et non preter alia furiosa dicta istud 
eliam temere effutiat. Que verba Constantinus 
sibi probro esse ratus, fulguris instar nubibus emi- 
cantis aut montane capresefructicibus exsiliei 
Eustratium aggreditur, bellator et ine 


351 NICET/E CHONIATJE 352 


"^i χαταγέλων. 'O γὰρ σφενδονούμενος ἐκ τῶν ἔσωθεν μύδρος εἰ xa! ἦν ἀντήρης «αἱ πρὸς τὰς 
πληγὰς ἀνένδοτος, ἀλλ᾽ οὖν ἐπεγχρίπτων τῷ μανῷ καὶ πλαδῶντι διχχένῳ τε καὶ γηΐνῳ καὶ σομφώδει 
προύλήματ' ἄπραχτος ἠκοντίζετο᾽ εἴχε μὲν γὰρ ὑποχαλᾷν τὸ βαλλόμενον, σδεννύμενος δ᾽ οὖν ὅμως ἔδρα 
οὐδὲν ὧν ἔνεκα διηφίετο, Ὅθεν κατὰ πολλὰ μέρη διαῤῥαγέντος τοῦ περιδόλου τῆς πόλεως εὐέφοδα τὰ 
ἔνδον γίνεται, xai τῷ τρόπῳ τούτῳ ὑποχλίνεται βασιλεῖ τὸ πρὶν ἀναιδὲς xai βρέμον τοῖς ὅπλοις μέγα 
πολέμιον, χαί τὴν πόλιν ᾿Αναδάρζαν ἀνάγχτ, μᾶλλον ἢ γνώλῃ αὐτῷ παραδίδωσιν, οὐκ ἐχ τοῦ καραχοῆπα 
δὲ, GÀ)k μετὰ πεῖραν δευτέραν καὶ τὴν πολλάκις ἀντίταξιν xal τὴν ix τὸ προσεχὲς ἕτερον τεῖχος ἀναχώ- 
ρησιν καὶ τὴν αὖθις ἐκ τοῦδε, χαθάπερ ἀπὸ τοῦ πρώτου, μεθ᾿ αἵματος ἔχχρουτίν τε xal ἀποσάλευσιν. 

86 Circumjacentibus castellis eodem tractatis A Ὁμοίως δὲ xai τὰ πέοιξ ταυτησὶ τῆς πόλεως 
modo in Colesyriam abit ; οἱ pulcherrimam urbem φρούρια μετελθὼν ἐς τὴν κοίλην Συρίαν ἄπεισι, 
Antiochiam ingressus, quam fluvius Orontes per- xai τὴν χαλλίπολιν ᾿Αντιόχειαν εἰσιὼν, fjv δίεισιν 
fluit et ventus Favonius perflat, supinis manibusa Ὁρόντης καὶ περιδομόεῖ Ζέφυρος ἄνεμος, ὑπτίαις 
principe Raimundo et omni civium multitudine χερτί παρὰ «e τοῦ πρίγκιπος “Ραϊμούνδου xal τοῦ 
suscipitur. Diebus pluribus in urbe commoratus, πλήθους παντὸς τῶν ἀστυνόμων προσδέχεται. 'Eo' 
inilaqdue cum principe Raimundo et Tripolitano ἱγχαναῖς δ᾽ ἡμέραις τῷ πόλει ἐνδιχτρίψας, καί λίζιον 
comiteamicitia.Antiochieflnitimas Syrophenissas ξχυτῷ (29) τὸν πρίγκιπα δείξας, σὺν αὐτῷ ὃὲ xai 
urbesque ab Agarenis tenerentur, aggredi statuit. τὸν Τριπόλεως κύμητα, ἔγνω προπθαλεὶν ταῖς περὶ 
Profectus igitur ad Euphratem fluvium ubi δὰ τὴν ᾿Αντίόχου ἱδρυμέναις καὶ παρ᾽ ᾿Αγχρηνῶν χατ- 
oppidum quod ab incolis Piza vocatur pervenisset, εχομέναις Συροφοινίσσαις πόλεσι. Τοίνυν καὶ τῷ 
et hostes inconflictu fortissimese gessissent,Roma- ποταμῷ προσεγγίσας Εὐφράτῃ ἀφιχνεῖται εἷς τι 
πὰ legio, qux impressionem fecerat, recedit hosti- πολίχνιον ἐγχωρίως Πιζὰκχλούμενον, ἕνθα xai πολ - 
bus aliquousque persequentibus, ut quorum im- λὲν ἑνδειξαμένων τῶν πολεμίων περὶ τὴν συμῦο- 
manem incredibilemque impetum ferre non posset. λὴν γενναιότητα ὑπονοστεῖ τὸ “Ρωμαϊχὸν, καὶ μέ- 
Paulo vero post, cum ipse imperator cum sua p Xpt τινὸς χκαταδίωξις γένεται μέρους τοῦ προ» 
phalange se ostendisset, multi hostes adoriuntur; ελάσαντος ἡ ἀντισχεῖν ἔχοντος πρὸς πάθος μα- 
qui Romanorum incursione turbati intra menia γικὸν xai φορὼν παράλογον τῶν ἐναντίων. Μετ᾿ 
compelluntur, neque amplius excurrere decreve- οὐ πολὺ δὲ ἐγγυτέρω τοῦ βασιλέως φανέντος ἐκ τῆς 
runt. Habebat id oppidum murum duplicem quem περὶ αὐτον φαλαγγος συχνοὶ τοὶς ἀντιπάλοις συῤῥή- 
alibi fossa profunda cingebat, alibi vivum saxum γνυνται * οἱ δὲ μὴ ἐνεγκόντες τὴν κατ᾽ αὐτῶν ἐπέλα- 
muniebat. Multis vero turribus 8 5 saxorum gran- σιν τῶν ᾿ρωμαίων συγχλείονται εἴσω τοῦ τειχισμοῦ, 
dine prostratis, Agarenorum feroces 6 6]8[1 animi καὶ οὐχέτι ἐπεχτρέχειν προέθεντο Γεῖχος μὲν οὖν 
conciderunt αἱ supplices vitam ab imperatore pete- καὶ περίτειχος ὑπῆν τῷ πολίσματι, καὶ βαθεῖα τά- 
rent,eamque omnibus opibus commutarent. Ex φρος ἐν μέρει τοῦτο περιεζώννυε, καὶ λίθος αὖτο- 
hoc, parte copiarum contra urbes et castella ultra φυὴς ἐνιαχοῦ χατεφράγνυε ᾿ πολλὰ δὲ τῶν πυργω- 
Euphratem ablegata, multas manubias coegit, et μάτων ὑπενδότα ταὶς τῶν λίθων νιφάσι xai πρὸς 
Pizam Edesseno comiti donavit: Bempezoque pre- γῆν χαταῤῥεύσαντα τῶν ix τῆς ΓΑγαρ χαθεῖλε τὸ 
terito ut expugnatu facili, cum in acclivi planitie φρόνημα. ᾿Εντεῦθεν οἱ τολμητίαι καὶ φυσῶντες 
situm esset, contra Chapelum et Pherepum est ἄμετρα, εἰς δειλίαν αιθεμένων αὐτοῖς των ὀχυρω- 
profectus, precibus Antiocheni principis, qui una μάνων, ὑπέρ τε τῆς οἱἰκείαι ἀντιδολοῦσι ζωῆς καὶ 
militabat, impulsus. Cum ad Chapelum accessisset, C τῶν ἐνόντων πάντων αὐτὴν ἀλλάσσονται, βασιλεῖ 
qui olim Berrhea dicta fuit, videt urbem esse τὰς χεῖρας προτείναντες. 'Ex δὲ τούτου μοῖραν δια- 
frequentem et magnis militum presidiis munitam; φεὶς στρατεύματος κατὰ τῶν ἐπέχεινα τοῦ Eógpa- 
qui ad primum Romanorum conspectum impetum τοῦ πόλεων xal φρουρίων πλῆθος λαφόρων συν" 
in imperatorios faciunt.victique moenia repetunt; ἐλεξε, xai τό Πιζὰ τῷ τῆς ᾿Εὐδέσσης δωρησάμενος 
nec semel duntaxat, sed iterum $8 atque iterum κόμητι, τὸ Βέμπετζ παραλλάξας ὡς εὐχαταγώνι- 
excursionibus factis nunquam vicerunt : impera- στὸν χριθὲν  x&mi πεδίου κείμενον ὑπτιέζοντος, 
tori vero urbem circumeunti et speculanti clam χατὰ τοῦ Χάλεπ xai τοῦ Φέρεπ ἐξώπμησε, τοῦτο 
tormentis insidiati aberrarunt. Qui cum in pre- αἰτησαμένο" τοῦ τῆς ᾿Αντιοχείαὸ πρίγχιπος, ἐπεὶ καὶ 
sentia nihil efficere posset,tum ob urbis munitiones οὗτος τῷ βασιλεῖ συνεσιράτευεν. Ἐπιστάς, δὲ τῷ 
et equestres iu ea pedestresque copias, tum quod Χάλεπ (τὸ δ᾽ ἐστὶν ἡ πάλαι Aeqouivm Βέῤῥοια) ὁρᾷ 
commeatus ignis et aque penuria laborare inci- πολυάνθρωπον πόλιν xal στέγουσαν ἔνδον πλεῖστον 
piebat, inde discedit, et Pherepo primo impetu ὅσον ὁπλιδικὸν, οἵ χαὶ ἐξιόντες τοῦ τείχους ὅμα 
capto et comiti cuidam Antiochense urbis donato ἢ θεᾳ Ρωμαίων συμπλέχονται μετὰ ῥύμης τοῖς περὶ 
ad aliam urbem transit, Caphardam nomine, que τὸν βασιλέα στρατεύμασι. Τὸ δὲ ἧττον ἀπενελάμε- 


llier. Wolfüi note. 


29) Kai λίζον ἑαυτῷ. Vetustus Augustans rei- τοῦ ποιήσας. Voxi pro λίζιον posita ob evanidos 
publice codex hic alium ordinemhabet.transposi- — characteres legi don potest. Atto; quid sit, ipse 
tis utique paginis aliquot. Pro δείξας habet &zo- auctor alio loco declarat. 


353 


HISTORIA. 


354 


vot τὸν περίδολον ὑπεισῇσαν. Οὐχ ἅπαξ δὲ, ἄλλὰ A maxime provincie imperat, et multis in circuitu 


xatà τὸ πάλιν xai πάλιν ἐπεχρομὰς θέμενοι xac 


castellis dominatur, firmitate menium insignis. 


οὐδεμίαν τὸ κράτος fjpavto: ἐνίοτε δὲ χαὶ αὐτῷ βασιλεῖ περιιόντι τὴν πόλιν καὶ κατασχοποῦντι τὸ τεῖχος δι’ 
ἑχηδόλων λάθρα ἐπιδουλεύσαντες, καὶ τῆς προθέσεως ταύτης ἐξέπεσον. Οὐδὲν δέ τι δράσειν ἐξ ὑπογυίου 
δυνάμενος, xal διὰ τὴν ὀχυρότητα μὲν ταυτησὶ τῆς πόλεως καὶ τὴν ἔνδον καὶ εὔοπλον καὶ εὔιππον στρα- 
τιὰν, οὐχ ἧττον δὲ xai τὸ ἐπιλιπεῖν τὰ ἐφόδια καὶ τὴν πυρὸς ὀμοῦ xzi ὕδατος ὑποσπάνισιν, ἐχεῖθεν μεθ- 
ἰσθαται. Καὶ τὸ Φέρεπ ἐξ ἐφόδου παραστησάμενος, xal τοῦτο χόμητί τινι τῆς ᾿Αντιοχέων ἀποχαρισάμενος 
πόλεως, πρὸς ἑτέραν πόλιν μεταχωρεῖ κατὰ φράσιν ἐγχώριον Καφαρδὰ λεγομένην. Μεγίστης δὲ χώρας αὕτη 
προχαθέζεται, καὶ περὶ αὐτὴν αὐχεῖ χαθυπείκοντα οὐκ ἐλάχιστα φρούρια, στεῤῥότητι τειχέως χομπάζουσα. 


H'. ἀλλὰ xai ταύτην διὰ βρχχέος χειρωσάμενος 
μεταδαίνει πρὸς τὰ ποῤῥώτερα, καὶ τῆς πρὸς τὸ 
Σέζερ πορείας ἁπτόμενος στρατοπεδεύει περὶ τὸ 
Ἴιστριον (πόλις δὲ xai τοῦτο τῆς μέσης τῶν ποτα- 
μῶν) ἄποθεν μιχρῷ τοῦ Σέζερ χείμενον χαὶ τοῖς 
πᾶτι κατεσκευασμένον ἄριστα. Ὀδοῦ δὲ πάρεργον 
χαὶ τούτου διαφθαρέντος καὶ πρὸς ἁρπαγὴν δια- 
φεθέντος τοῖς στρατιώταις, xal τούτων μάλιστα τοῖς 
ix καταλόγων τῶν Σκυθικῶν ὑφ᾽ Qv. δάλωχεν, Exel- 
θεν ἀπαναστὰς τῷ Σέζερ πρόσεισιν. Οἱ δ᾽ ix τοῦ 
ἄστεος τοῦδε, xxl τῶν ἀγχούρων σατραπῶν guvtÀe 
θόντων, πλείστους ὅσους τοὺς ὁπλιτεύοντας συνει- 
λόχασιν, ὅθεν χαὶ πρὸς ἕνα συνασπισμὸν συνιόντες 
xai ὁμαιχμίαν χρατυνάμενοι μίαν προσυπήντων, 
τὸν ἐχεῖσε περιχλώμενον ποταμὸν διαόάντες, ἀλλὰ 
xai δοράτια ix καλάμων χραδαίΐνοντες ταῖς τοῦ βα- 
σιλέως συμπλέχονται φάλαγξιν, ἵπποις ὠχύποσιν 
ἐποχούμενοι. Καὶ συῤῥήξεως γενομένης πολλάχις 
τὴν νίχης ὁ βασιλεὺς ἀποφέρεται, xai οἱ μὲν τῶν 
πολεμίων κατὰ τοῦ ὕδατος ἀκοντίζονται, οἱ δ᾽ 
ἐμπείρονται δόρασιν, οὐδαμῶς ἐπαρχεσάντων σφίσι 


VIII. Sed hac quoque brevi expugnata ulterius in- 
tendit iter, Sezerim urbem versus ; castraque juxta 
Istrium ponit Mesopotamis urbem, a Sezeri non 
multum dissitam et rebus omnibusinstructissimam. 
Qua obiter capta et militibus diripienda data, ac 
Scythicis potissimum legionibus,a quibus expugna- 


B ta fuerat, inde Sezerim aggreditur cujus cives 


(nam et finitimi satrape eodem tanquam ad $9 
commune incendiuin restinguendum confluxerant) 
plurimos milites coegerunt, et inita societate con- 
ductisque in unum copiis superatoque preterfluenti 
amne jacula arundinea vibrantes, et equis velocis- 
simis insidentes, imperatorias phalanges ultro la- 
cessunt, ac sa»pius aggressi noslros vincuntur, alii 
in flumen precipitati, alii hastis transfixi, nihil 
adjuti vibratione arundinum,quarum auxilium in- 
firmum, tenue ac plane arundinem experiebantur. 
Dehinc intra munitiones reversi non amplius egre- 
diebantur, sed ex terreis tectis se ostendentes ac 
multum inde opis habentes contra Romanos fere- 
bantur, direptionibus et vastationibus agrorum et 


τῶν ἐνσειομένων δονάκων, ἀλλ᾽ ἀσθενῆ xai λεπτὴν (1 (initiumorum castellorum expugnationibus neglectis. 


ἐπικουρίαν xai, τὸ ὅλον εἰπεῖν, χαλαμίνην παρεγο- 
μένων αὐτοῖς. ᾿Εντεῦθεν εἰς τὸ τεῖχος ἀναχωρσαν- 
τες οὐχέτι ἐπεξόδους εἰργάζοντο, ἐκ δὲ τῶν γηΐνων 
ὀρόφων προφαινόμενοι xal πολλὴν ἐντεῦθεν τὴν σύν- 
ἀρσιν ἔχοντες Ῥωμαίοις ἀντεφέροντο, τὴν ἑαυτῶν 
χώραν ἀνέντες εἰς τὸ ἀδεῶς ἐχπορθεῖσθαι xai ληΐ- 
ζεσθαι xal χειροῦσθαι τὰ φρούρια. Οὕτω δὲ τούτων 
πραττόντων, ὁ βασιλεὺς τὰς  [P. 20) φάλαγγας 
διηυχρινηκὼς χαὶ κατὰ γένος χαὶ φατρίας διῃρηχὼς, 
ὡς φῦλα φύλοις ἀρήγωσιν, εἰς μίαν μοῖραν τὸν Μα- 
κεδόνα καθίστησιν, ἑτέραν τὸ τῶν ἐχλεχτῶν, ἄλλην 
τὸ Σκυθιχὸν, ἔτι δὲ τὸ dx Περσίδος ὁρμώμενον καὶ 
προσχωρῆσαν Ῥωμχίοις κατὰ πολέμους τοὺς πρό- 
τερον. Καὶ τῷ ἀμιγεῖ xal πολυμερεῖ τῷδε τῶν 
στρατευμάτων, διαφόρους προφαινόντων τὰς ὁπλί- 
σεις, φόδῳ. πλείονι ληφθὲν τὸ πολέμιον τῆς ἄγαν 
ἐνστάσεως χαθυφίησι, χαὶ τὸν ἐχτὸς προέμενον 
τειχισμὸν πρὸς περίδολον τὸν ἔνδον μεθίσταται. "Eni 
πολλαῖς οὖν ἡμέραις ἀγχέμαχοι συνέδαινον συμ- 
πλοχαὶ χαὶ πεῖραι χαὶ διαμάχαι, καὶ μονομαχίαι 
τῶν ἀρίστων, καὶ περιφυγαὶ xal ὑποχωρήσεις καὶ 
καταδιώξεις ἐξ ἐχατέρων. ᾿᾽᾿Λλλ᾽ ἀεὶ τὰ μὲν CPo- 
μαίων ἐπιχρατέστερα κατεφαίνετο, τὸ δ’ ἐναντίον 
4&v ἔπιπτεν ἀπὸ ξίφους πλειόνως, χἂν ix τόξων 
εἷς θάνχτον ὕπνωττε, χἂν τοῖς ἐκ μηχανῶν λίθοις 
εἰς μέρη διήρητο καὶ πρὸς γῆν τὰ τείχη καὶ τὰ 
τούτων χαθῃρεῖτο θωράχια, ὅμως ἔμενεν ἔτι ἀχρά- 
δαντον ἔς μυριοπληθὲς ἀριθμούμενον, ἄλλως τε καὶ 


Que eum illi facerent, imperator phalanges recen- 
set et pro nationibus et tribubus distribuit, ut 
quique suis popularibus succurrerent. Macedones 
in unum classem refert, eos qui selecti dicuntur 
in alteram, Scythas in tertiam, eodemque modo 
Persas,qui superioribus bellis Romanis accesserant. 
Hostes autem hac distinctione et varietate legionem 
et diversitate armorum territi, 40 remissa pertina- 
cia et manibus exterioribus relictis, in interiora se 
conferunt. Multis ergo diebus cominus pugnatur, 
nihil non tentatur, etiam singularia fortissimorum 
certamina fiunt : nunc in urbem refugitur, nunc in 
eastra receditur, sic tamen ut Romani seinper au- 
periores essent. Hostes autem etsi plures gladio 
cadebant,sagittis conficiebantur, machinarum saxis 
discerpebantur, mania eorumque pinnacula ster- 
nebantur,tamen clade jn tanta multitudine parum 
conspicua immoti perstiterunt,pressertim cum vita, 
liberi, uxores, magne et varie opes agerentur. Ác 
forsitan capta esset hec quoque urbs et omnib"s 
opibus nudata, Romanis ejus excidio gloriam 
insignem adeptis, adversi nuntii imperatorem 
vel invitum inde abstraxissent. Ferebatur enim 
Edessa a Persis circumsessa in excidii atrocissimi 
periculo versari, nisi imperator primo quoque tem- 
pore opem ferret. lgitur muneribus amplissimis 
acceptis qu; materia omnium pretiosissima consta- 
bant, et equis generosis,et et tela serica auro inter- 


455 


ΝΙΟΕΤΑ͂Ι CHONIAT.E 


texta, 48 et mensa spectabili, et ante hec cruce A ὑπὲρ αὐτῶν τῶν ψυχῶν xal τέκνων xat φυναικῶν, 


elegantissima in manus sumpta, cujus nihil simile 
visum est, in lychnite gemma exsculpta summoque 
artificio divinm imaginis expressa similitudine, cu- 
jus aspectu oculi satiari non poterant, soluta obsi- 
dione Antiochiam versus proflciscitur. Aiebant au- 
tem Sezerini Sarraceni majores suos olim cruce 
illa radianti inter caetera munera imperatori oblata 
et pretiosa atque admirabili mensa, capto ITtomano 
Diogene imperatore ejusque vallo expugnato et 
imperatorio tabernaculo direpto, potitos fuisse. In 
discessu ἃ Sezeri milites Zaco et allorum illustrium 
Persarum Romanorum terga adoriuntur, equis 
ocyssimis insolentissime et cum summo Ro- 
manorum contemptu cet fastu furioso atque 
barbarico irruentes. Tamen spe frustrati non 
modo nihil memorabile gesserunt, sed temeritatis 
et insolentiw sue ponas divin: vindictae dederunt, 
duobus eorum ducibus captis; quorum alter erat 
Atapacz filius, alter Samuchi amere frater. Impe- 
ratore verocelebre u Antiochiam 42? denuoingresso, 
tota urbana multitudo obviam effusa est, sacris 
imaginibus et pluribus ornamentis in vicis ex- 
positis ad ingressum ejus honestandum. Ex hac 
cum bonis ominibus et laudibus ad Cilicia flnes 
profectus inde Byzantinum iter ingreditur. Sic 
instructa acie progrediens, et a sua bellandi con- 
suetudine non recedens, partem exercitus contra 
Iconienses Persas mittit. Nam ii, cum 3yriam in- 
grederetur, arrepta occasione incursionibus Ro- 
manos infestabant. Eo igitur infesto agmine supe- 
rato,agrum hostilem populatur,multis et hominibus 
et jumentis omnis generis captis. Atque hec una 
expeditione versus orientem solem bella Joannes 
triennio gessit, quo» omnium linguas et mentes 
omnium in eum converterunt. 


πρὸς δὲ xal πλούτου πολλοῦ, χαὶ τούτον mavtela- 
ποῦ, διαγωνιζόμενον. Καὶ τάχ᾽ ἂν ἥλω καὶ ἢ πόλιζ 
$8: xai βασιλεῖ χαθυπέχυψε καὶ παντὸς τοῦ πλούτον 
xexivuto, xol Ῥωμαῖοι τῇ ταύτης χειρώσει κλέος 
ἤραντο τῶν πρώην ἐπιχυδέστερον, εἰ μὴ ἀγγελίαι 
τινὲς ἀπαίσιοι γαὶ ἄχοντα ἐκεῖθεν τὸν βασιλέα με-- 
θείλκυσαν, αἱ τὴν Ἔδεσσαν ἧδον κυχλωθῆναι na-à 
Περσῶν καὶ χινδυνεύειν παθεῖν τὰ χείοιστα "ἡ 
βασιλέως αὐτῇ τὴν ταχίστην ἀρηξαντος. Οὐποῦν ἐχ 
τῶν πολιοργουμένων δῶρα μεγαλοπρεπῇ χομισά- 
βενος, xal ταῦτα ἐξ ὕλης τιμαλφεστέρας τῶν ἀπα- 
σῶν, xal ἵππους ἐριαύχενας εὐγενεῖς καὶ νήματα 
Σηρικὰ διαπλεχθέντα χρυσῷ xal! τράπεζαν ἀξιοθέα- 
τον, πρὸ Ok τούτων σταυρὸν εἷς χεῖρας δεξάμενος 
πάγχαλόν τι χρῆμα καὶ ξενίζον τῇ θέφ, λυχνίτῃ 
λίτῳ χεχολαμμένον, ἐν ᾧπερ αὐτοτυῶς ἡ τέχνη 
διώφανε γράμματα εἰς χάλλος φιλόνικον τοῦ θείου 
εἰκάσματος, xai ὀοθαλμῶν ἀτεχνῶς τρυφήν, λύει 
τὴν πολιορχίαν, τῆς πρὸς ᾿Αντιόχειαν ἀψάμενος. 
᾿ἕφασχκον Bb οἱ κατὰ xà Σέζερ Σαραχηνοὶ πάλαι ποτὲ 
τοὺς προγόνους αὐτῶν ix τῶν προσενεχθέντων δώ- 
ρων τῷ βασιλεῖ δορύχτητα σχεῖν τὸν ix λίϑου àxti- 
νώδους σταυρὸν χαὶ τὴν πολυτελὴ τε καὶ οἷαν 
ἐχπλῖξαι τράπεζαν, ἡνίκα Ῥωμανὸν εἴλον τὸν 
Διογένην τὴν αὐτοχράτορα Ῥωμαίων ἀοχὴν χει- 
οίζοντα, τήν τε βασίλειον ἐχείνου σκηνὴν ἐσχύλευ- 
cav xal τοῦ yápaxoc χεχρατηχότες τὰ ἐνόντα διεί- 
jovzo* ἐν δὲ τῇ ἐχ τοῦ Σέζερ ἀπάοσει τοῦ βασιλέως 
Ρωμαίοις xav' οὐρὰν ἐπιτίθενται τὰ τοῦ Ζαχῆ καὶ 
τινων ἀρχηγῶν ἄλλων διασήμων []ερσιχὰ στρατεύ- 
ματα, θραπτικώτατα τοῖς μιχροῦ ποδηνέμοις Óy5- 
μασι (30) προδειχνύμενα, xal Ῥωμαίων ὀλιγωρό- 
tata τύφῳ ἐμπλήχτῳ βαρδαριχῷ. Τῶν γε μὴν 
ἐλπίδων διαμαρτόντα οὐχ ὅπως οὐδὲν τι γενναῖον 
ἔπραξαν, ἀλλὰ καὶ τοῦ χόμπου καὶ τῆς μεγαληγο- 


ρίας δίκην (D. 24] ἀμοιδὸν ὑπὸ τῆς θείας τίσαντες δίχης καὶ δύο τῶν ἡγεμόνων ζωγρίας προσαπεθά.- 
Àovco: ἦσαν δ' οὔτοι ὁ υἱὸς τοῦ ᾿Αταπαχὰ xal ὁ τοῦ Σαμοὺχ ᾿Αμηρὰ (34) κασίγνητος. Εἰσιὼν δ᾽ ὁ 
βασιλεὺς τὴν ᾿Αντιόχου μεγαλώνυμον πόλιν τὸ ἀστυχὸν πλῆθος ὅλου ξαυτοῦ ἀνηρτήσχτο, ὡς καὶ 
μεθ᾽ ἱερῶν ἐκτύπων xal πλείστης ὅτι φιλοχαλίας τῶν ἀγυιῶν λαμπρὸν ἐχείνῳ σχεδιάσαι τὸ εἰσιτήριον. 


'Ex δὲ ταύτης μετὰ φωνῶν εὐφήμων xal ποοπέμψεων αἰνεσίμων εἰς τὰ τῆς Κιλικίας ὅρια mapeGa- 


λὼν, κἀκεῖθεν ἐξορμήσας τῆς πρὸς τὸ Βυζάντιον φερούσης ἅπτεται. 


Καὶ γοῦν χατὰ τάξιν προϊὼν 


καὶ τῆς αὐτοῦ στρατηγίας ἐχόμενος στέλλει χατὰ τῶν ᾿Ιχονιέξων Πεοσῶν ἀπόμοιράν τινα τοῦ στρα- 


τεύματος" οὗτοι γὰρ, ὁπότε τῆς Συρίας ἐπίδχινε βασιλεὺς, τῷ xat χρησάμενοι 
ἐχδρομαῖς χατὰ Ῥωμαίων ἐχρήσαντο. Τῷ tot καὶ τοῦ δυσμενοῦς στίφους 
ἅλωσιν ἀνθρώπων xal ζώων ἔλασιν παντοίων, ὁπόσα ὑπὸ ζυγὸν καὶ ὑχησιν, ἐργασάμενος. 


πολεμίαν, 


πρὸς ἐπίθεσιν 
περιγενόμενος ἔκειρε τὴν 


Καὶ τοιοῦτοι μὲν οἱ πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον ἀγῶνες τοῦδε τοῦ αὐτοχράτορας, Bv ἐχστρατείας μιᾶς πᾶσαν 
μὲν γλῶτταν, πᾶσαν δὲ γνώμην ἐς ξαυτοὺς ἐφελχύσαντες, ἐν 7, «al τριετὴς χρόνος ἐξίκετο. 
IX. Sub id tempus frater Isaacius sebastocrator ἢ Θ΄. Τότε δὲ προσεῤῥόη τῷ βασιλεῖ τῷδε καὶ ὃ 


ad imperatorem rediit, cui, ut ante diximus, ad 
imperium obtinendum adjumenti plurimum attu- 
lerat. Nam ex parva quadam offensa divulsus a fra- 
tre cum Joanne fllio ejus primogenito ex Romano- 
rum finibus in exsilium 49 abierat. Erat autem vir 


σεδαστοχρατορῶν χασίγνητος ᾿Ισαάχιος, ὄν φθάσαν 
εἴρηχε τὸ λέγειν συνάρασθαί οἱ τὰ περιττὰ εἰς τὴν 
τῆς βασιλείας χατάσχεσιν., Κατὰ γὰρ μιχρολυπίαν 
τοῦ ὀμογνίου διαζευχρεὶς xai φυγὰς ἀπάρας bx cflc 
Ῥωμαίων, συνίχδημον xal συμπλανήτην ἔχων τὸν 


Hier. Wolfii nota. 


(30) Μικροῦ ποδηνέμοις ὀχήμασι. Equis. velo- 
cissimis provecti. Ὄχν μα huic auctori subinde non 
vehiculum sed equum significat, ut alter codex 
ἄλογον quoque crebro pro equo ponit. 


31) Ameras Turcarum reges aut principes dici 
affirmat Cuspinianus. Reperitur hoc vocabulum 
apud Zonaram quoque sepius, sed ejus signiflca- 
tio non explicatur. 


357 


ΒΙΒΤΟΆΙΑ. 


388 


Ἰωάννην τὸν τῶν παίδων ἐκείνου πρωτότοχον (dvÀo A bellicosus et fortis, procera statara et forma visen- 


δ᾽ οὔτος ὁπλιτοπάλας xoi πολεμόκλονος, quZv t' 
ἀοίστην καὶ εἶδος ποοφαίνων ἀξιοθέαχνον), πλείστοις 
μὲν χαὶ ἄλλοις προσέμιξεν ἔθνεσι, σὺν αὐτοῖς δὲ καὶ 
τῷ τῆς ᾿ἸΙχονιξων σατραπεύοντι μητροπόλεως. Καὶ 
ἦν μὲν ὁ Ἰσχάκιος οὗτος ὁρμαίνων ἀεὶ yat 
ἐπιθέσθχι 'ρωμαϊχαῖς xai Σατὰν γενέσθαι τῷ ᾿Ιωΐν- 
vn, χυημάτων δ᾽ ἀπορῶν xal τὸν βατ'λέα Ἰωΐννην 
ὁοῶν ταῖς κατὰ πόλεμον πράξεσι διὰ παντὸς περι- 
χλέϊνττον οὐδένα εὔοισχε τοῖς χατὰ σχοπὸν ἐκείνῳ 
συμδαίνοντα. Μᾶλλον μὲν οὖν xa! πάντας εἶχεν 
ἀπυπηδῶντας καὶ πρὸς τὴν ποιύτην τῆς ἀποστατίας 
ἐνήχησιν δυσχεραίνοντας, καὶ τὴν ἐπιχείρησιν 
ἀπαγορεύοντας ὡς ἀσύμφορον κἀκείνῳ καὶ μηδ' 
αὐτοῖς ἐφιχτὴν ὁπωσοῦν. Ὅθεν τοὺς τοπάσχας 


da praditus; qui cum ad alias gentes transierat, 
tum ad Iconiensis metropolis satrapam, subinde 
ad incursandas Romanas provincias et res Joannis 
turbandas incitatus. Sed quia pecunia egebat et 
imperator Joannes perpetua rei bellice laude (lo- 
rebat. ipsi nihil ex sententia succedebat, ac patius 
omnes ab eo resiliebant et primum defectionis con- 
silium improbabant, conatum illum detestantes, 
qui nec ei expediret et ipsis succedere nulle modo 
posset. Igitur cum toparchas adiret, etsi ab om- 
nibus reverenter exciperetur ut forma rege dignis- 
sima praeditus et genere nobilissimo ortus, sero 
tamen intelligens, quod deserta cognalione cru- 
mnas frustra toleraret, ad fratrem se recepit. Im- 


περιιὼν, xxl mio! οἷς χατέλυε δι’ αἰδοῦς ἀγόμενος p perator vero et ipsum et filium suum cupide ex- 


ὡς τὸ εἶδος τυραννιχώτατος xal τὸ γένος imm 
μότατος, ὀψὲ συνεὶς ὡς διαχενῆς τῆς συγγενείας 
ἀποδιίσταται, βίον ἀντλῶν πονηρὸν, πρὸς τὸν ὁμό- 
σπορον ἐπανέλυσε. Καὶ βασιλεὺς ἀσμένως αὐτόν τε 
xa! τὸν υἱέα προσδλέπει, xal οψιν καὶ λόγους ἀμ- 
qol» δίδωσι, καὶ χαριέντως προσπλέχεται" ἰσχυρὸν 
QqXp τι χρῆμα πόθος συγγενείᾳ διυφαινόμενος, κἂν 
ἀποῤῥαγεΐη μικρόν τι τῆς συμφυΐας φιλυπόστροφοης 
ταχέως γίνεται. ᾿Αμέλει xxi τὸ [P. 22] πρώην 
φίλτερον διατηρήσας ἀλώδητον οὐδέν τι παλίγκοτον 
ὐὑπέτυφεν iv ψυχῇ, ὁποῖα οἱ ἐν ἀρχαῖς φιλοῦσι 
τεχνάζεσθαι, τὸν χόλον ἐνθάπτοντες xal ἔναόῤοντες 


ceptos allocutus est et suaviter amplexus. Nam 
cognationis desiderium multum valet ; ac tametsi 
nexus ille nonnihil laxatus fuerit, facile tamen de- 
nuo astringitur. Ac pristina erga eum charitate 
inviolata conservata, bona fide in gratiam rediit, 
secus quam polentes solent, qui iram tegunt ac 
dissimulant, dum ulciscendi occasio detur. Cpolim 
igitur 44 cum eoingressus,non magis victoria quam 
fratris reditu est gavisus. Subditi quoque instinctu 
ejus laudes communicabant ; nec tropeeis duntaxat 
gloriabuntur, et Deo successuum auctori gratias 
agebant, sed et fratris ejus adventu letabantur. 


εἰς τὴν χατὰ χαιρὸν φρυχτώδησιν χαὶ xavimonstv τὴν δὲ Κωνσταντίνου σὺν χὐτῷ εἰσιὼν οὐ πλεῖον 
τῷ τῆἧς νίχης περιόντι ἢ τῇ τοῦ κασιγνήτου ἐπανόδῳ ἠγαλλιᾶτο. Καὶ τὸ ὑπήχοον δὲ κατεχίονα πως 
τὰ ἐγκώμια τῷ τοῦ βασιλέως τούτῳ προμηθεύμχτι, οὐ μόνον τοῖς αὐτοῦ τροπαίοις χαλλωπιζόμενον καὶ 
θῦον θεῷ χσριστήρια τῷ xal πορεύσαντι τοῦτον xal νικητὴν ἀνασώσαντι, ἀλλὰ xal τῇ τοῦ ἀδελφοῦ ἀφίξει 


ἐπευφραινόμενον. 


Μὴ πολυωρήσας δὲ τῷ Βυζαντίῳ, τῶν Περσῶν (; Ceterum non diu Byzantii commoratus, cum 


εἰσδαλόντων τοῖς χατὰ ποταμὸν τὸν Σαγγάριον 
ἐπιδρόμοις τόποις, ὑπεριδὼν καχεξίας σώματος, ὡς 
εἶχεν ἐξώρμησεν, ὅθεν τοὺς πολεμίους διαθροήσας 
τῇ παρουσίᾳ καὶ θρεμμάτων ἀγέλας ἐλάσας παντο- 
δαπῶν ἐπανῆλθεν εἷς τὸ Λοπάδιον. Μετ᾿ οὐ πολὺ δὲ 
xal τῆς γυναιχωνίτιδος ἐξιούσης τὴν πόλιν, τὰς 
Ὀχυρὰς ἐδείματο, τὴν ἐκ τῶν πολεμίων ἐκεχειρίαν 
εἷς τὸ μὴ πάντη ἀξύμφορον Ῥωμαίοις διατιθείς, 
᾿Εμδραδῦναι δὲ τοῖς τόποις τούτοις διανωυούμενος 
τὴν στρατιὰν ἀθροισθῆναι διετετάχει. Καὶ ἡ μὲν ἐν 
θεσπισμάτων βασιλείων συνήγετο, αὐτὸς δὲ κατὰ 
τοῦτο τὸ ἔργον ὡς οὐδέποτε τοῖς στρατευομένοις 
ἀσυγγνώμων ἔδοξε καὶ βαρὺς xal τὸ πλέον μηδὲ 
μέτρα ἐχστρατείας εἰδὼς, ὡς εἴπερ ἐλάθετο ἣ οὐχ 
Ἰνενόησεν ὡς τρισσὸν ἔτος ἐν τοῖς ξῴοις πολέμοις 
Ῥωμαῖοι διήνεγκαν. Τὸ δὲ πρὸς ἄῤῥηκτον ἐχείνου 
ἔχθος ἔτι μᾶλλον ἐχμῆναν ἦν ὅτι πολλοὶ τῶν εἷς 
Συρίχν συναναδάντων ἐχείνῳ στρατιωτῶν μήπω τὸ 
οἴχοι βλέψαντες, ἀλλὰ νόσῳ σώματος xal σπάνει 
τῶν ἀναγχαίων xal φθορᾷ τῶν ὀχημάτων ἐν τῇ 
ὁδοιπορίᾳ χρονίσαντες, ἠναγκάζοντο μὴ τῶν πατρί- 
δων βαίνειν εὐθὺ, ἀλλ᾽ ἔνθα κατασχηνοῖ βασιλεὺς 
μεταδαίνεἰν ὑπὸ τῶν ἐπιμελῶς τὰς ὁδοὺς τηρούντων 
χαὶ τὰς θχλαττίους περαιώπεις ἑπισχοπούντων, Ὁ 
δὲ μὴ ἀγνοεῖν ἔχων τὸ τοῦ γογγυσμοῦ αἴτιον, τὸν 


D 


Perse in patentes campos juxta Sangarium íluvium 
impetum fecissent, quamvis corpore esger, statim 
exivit. Ita hostibus sua presentia territis et omnis 
generis pecoribus abactis, Lopadiuni recessit. Non 
multo post, cum etiam Gyneconitis urbe exisset, 
munitiones instauravit, otio quod a bello dabatur 
in rei publice commodum converso: quibus in 
locis cum commorari statuisset, legiones convenire 
jussit. Quod etsi ex mandato ejus flebat, tamen mi- 
lites nulla unquam re se magis oneratos esse puta- 
bant, quod expeditionum nullum sciret modum aut 
oblitus esset, aut non reputaret Romanos tertium 
annum in bellis Orientalibus consumpsisse. Illud 
vero ejus odium exasperabat,quod multi milites,qui 
eum in Syriam secuti erant, re domestica nondum 
4$ visa, sed ex morbo corporis et penuria com- 
meatus et jactura equorum in itinere morati, de- 
flectere ἃ patria et ad imperatorem ire, ab iis qui 
vias diligenter obsidebant et portus observabant, 
cogebantur. Verum ipse cum indignationis causam 
ignorare non posset, ignorationem,ne contemptum 
dicam, simulans, et illos inania verba fundere si- 
nens, institutum suut tirgebat. Dicebat enim se 
milites habere velle, qui idem quod ipse vellent,et 
continentibus expeditionibus non fatigarentur auf 


390 


NICETAE GHONIAT/E 


360 


frangerentur. Cum autem barbaros, qui in Arme- A οὐκ εἰδότα πλαττόμενος, ἵνα μὴ Χχέγοιμι τὸν μηδα- 


niacorum provinciam irruperant, ulcisci, et Con- 
stantinum Gabram, longo jam tempore Trapezunte 
potientem ac pro tyranno se gerentem, capere 
statuisset, per Paphlagonum convallem iter inten- 
dit, ut continenter per maritima Ponti loca profi: 
cisceretur : idque duabus de causis,ut et exercitus 
e suis provinciis commeatum peteret, et si pugna 
committenda esset, ea ab una duntaxat parte im- 
minerei nec a circumventione quidquam peri- 
culi esset. Nam Muchumetus,qui tum Cesarea po- 
tiebatur, de quo supra diximus, maximis opibus 
pollebat et Iberia partem subegerat ac nonnulla 
Mesopotami:e loca 46 in deditionem acceperat.Is ad 
vetustam Arsacidarum et Tanismaniorum recentem 
stirpem genus referebat, qui Tanismanii homines 
audaces et bellicosi erant, eteorum qui Orientales 
Romauorum urbes ceperant potentissimi ei impu- 
dentissimi. Vere igitur jam exeunte, imperator Lo- 
padio discedit; et omni &stivo tempore autumnique 
parte temperatissima in eo itinere consumptis, sub 
hibernum solstitium in urbe Pontica Quinta hic- 
mavit. Inde hostilem agrum agressus multa in- 
commoda pertulit; nam et commeatu pene omni 
destitutus est, et jumenta tam bellicosa quam 
sarcinis gerendis apta funditus perierunt. Unde 
hostes fiducia resunipta (nam fama nihil imper- 
vestigatum aul occultum sinit) multis inexspectatis 
impressionibus latronum more irruebant; ali- 
quando etiam aperto Marte Romanos aggredientes 
phalanges eorum crebris detrimentis afficiebant. 
Instar enim dense nubis subito irruentes,equorum 
velocitate freti, e medio recedebant, perinde ac si 
ventorum flatu attollerentur. Imperator vero ut 
cladem resarciret, passim in exercitu generosos 
equos conquirebat ; iisque inter Romanos,qui con- 
tos ferre norant, ac Latinos 442 potissimum in cir- 
cumagendis hastis dextros, distributis,aciem robu- 
stam hostibus opponebat qui, cum hastarum impe- 
tum ferre non possent, in fugam vertebantur. His 
igitur artibus, et quia plurimi pedites vexilla sus- 
tinebant ad majorem equitalus speciem preeben- 
dam, repulsis Persicisturmis,Neocesaream perrexit 
juxta quam etiam inter Persas et Romanos crebro 
est dimicatum, et imperatoris junior filius Manuel, 
hastam gestans et patre inscio longe progressus, 
impressionem in hostes fecit ; idque adolescentis 
facinus fere totum exercitum ad dimicandum supra 
vires impulit, aliis e&emulatione incitatis, ceteris 
vero omnibus adolescenti metuentibus. et ab im- 
peratore se maximam gratiam inituros ratis,si sua 
opera ab omni hostium insultu defenderetur. Ac 
tum pater filium palam laudibus prosecutus est. 


μῶς ἐμπαζομενον ὑποχριόμενος, ἐχείνους μὲν εἶα 
χενοφωνεῖν, αὐτὸς δὲ τῆς προθέσεως εἴχετο, βούλε- 
σθαι λέγων ἔχειν τοὺς στρατιώτας συσπουδαστὰς 
xal μηδαμῶς ταῖς συνεχέσιν ἐχδημία:ς ἀπαυϑοῦν - 
τὰς xal ἀποχναίοντας. ΠΙροθέμενος δὲ μετελθεῖν 
τοὺς χατὰ τὸ θέμχ τῶν ᾿Αρμενιαχῶν παρεισφθα- 
ρόντας βαρόάρου:, ἂμα ὃὲ ναὶ Κωνσταντῖνον τὸν 
Taópüw κατασχεῖν χρόνον ἤδη συχνὸν τὴν Τραπε- 
ζοῦντα ὑποποιησάμενον xal ἤθεσι τυραννικοῖς αὖ- 
τὴν διεξάγοντα, διὰ τῆς τῶν Παφλαγόνων συναγχείας 
τὴν πορείαν τίθησιν ἀεὶ τῶν τοῦ Πόντου παραλίων 
τόπων βαδίζειν ἐχόμενα δυοῖν ἔνεχα, τοῦ τ᾽ ἐχ τῆς 
οἰκείας χώρας τὴν στρατιᾶν οἱ πορίζεσθαι τὰ βιώ- 
σιμα, καὶ εἰ δεήσει συῤ'τξαι πόλεμον, χατὰ μίαν 


E J * . 
p μοῖραν ἔχειν αὐτὸν ἐπιχείμενον, ἀλλ᾽ οὐχ ἐξ Exazi- 


ἢ 


ρων μερῶν περιχξΐίμενον, κἄάντεῦῃεν πρὸς περ'κύκλω- 
σιν ἐπιτήδειον, Ἣν γὰρ ὁ τῆς Καισαρείας [P. 33] 
τότε κρατῶν Μουχούμετ, περὶ οὔ εἰπεῖν ἔφθημεν, 
πλείστην ὅτι περιδεδλημένος ἰσχὺν, μέρος τε τῆς 
Ἰδηρίας ὑπαγαγόμενος «al ἔνια τῆς τῶν ποταμῶν 
μέσης παραστησάμενος, τὸ μὲν Gyr) γένος ἃς 
τοὺς ᾿Δρσαχίδας συναλειφόμενος, τὸ δὲ προσεχὲς ἔχ 
Τανισμανίων καταγόμενος᾽ ἦσαν δ᾽ αὗτοι τολμητίαι 
καὶ ἀνδρισταὶ xai τῶν χειρωσαμένων τὰς ἔῴας 
πόλεις ᾿Ρωμοίων οἱ μάλιστα χράτιστοί τε χαὶ 
ἀναιδέστατοι (32). Ἔαρος μὲν οὖν ὑπολήγειν ἀρ- 
ξαμένου, τοῦ Λοπαδίου βασιλεὺς ἀπανίσταται, τὴν 
δὲ θέρειον πᾶσαν ὥραν xai τοῦ μετοπώρου τὸ εὖ- 
χραὲς ἐν τῇ ὁδοιπορίᾳ τῇδε κατατριψάμενος περὶ 
τροπὰς ἐνηυλίσατο γειμερίους πόλει Ποντιχῇ τῇ 
Κιντῇ. Τῇ πολεμίᾳ δ᾽ ἐκ τοῦδε προσδαλὼν iv πολ- 
λοῖς ἐδυσπράγησεν. Ἕστι μὲν γὰρ καὶ ἄλλως ἣ 
Κἀππαδοχῶν χώρα χκρυμώδης πᾶσα, χαὶ τὸ χλίμα 
τοῦτο Ψψυχεινὸν xal δριμύτατον' τότε δὲ xal χε:- 
μῶνος ἐπιγενομένου ἀήθους πολυτρόποις χαχοῖς 
προσεπάλαισε. Τὰ τε γὰρ πρὸς δίαιταν ἐπιτήδεια 
σχεδὸν εἰς τέλος ἐξέλιπον, χαὶ τῶν ζώων ὀπόσα 
σχευοφόρα τε xai πολεμιοτήρια, διεφθάρη παντά- 
mast. Κὰκ τοῦδε τὸ ἀλλάθρουν πλειόνως ἀναθαῤ δῇ - 
σαν, ἐπεὶ χαὶ ἄφθεγχόν ἐστι τῇ φήμῃ μηδὲν 
ἀνεξερεύνητόν τε καὶ ἀνεξέλεγχτον, ἐφόδοις  dxr- 
ρύχτοις ἐχρῆτο συχναῖς, xai λῃστροιχοῖς ἐπιτιθέ- 
μενον χλέμμασιν, ἐνιαχοῦ δὲ xo! προδήλως ὃδ:α- 
μιλλώμενον xatà μάχην ἐνώπιον, ἀεὶ τὰς τῶν 
'Ρωμαΐων ἐλυμαίνετο φάλαγγας" χατὶ γὰρ νέφος 
συνεχὲς τὴν σύστασιν ἐφιστάμενον ἐκ τοῦ αὐτίχα, 
τῇ ποδωχείᾳ πεποιθὸς τῶν ἵππων, τῆς ὁμαιχμίας 
ἀφίστατο ὡς εἴπ:ο ἀνέμων πνοαῖς ἐξήρετο. Bem- 
λεὺς 8b, τὸ τῶν εἰππὼν μεθοδεύων ἀτύχημα, περιιὼν 
τὸ στράτευμα τὰ εὐγενῆ τῶν ὀχημάτων (33) συνέ- 
λεγε, xai ταῦτα διαδιδοὺς χαὶ “Ρωμαίοις μὲν, 
ὁποσοι xovtopoptiv ἤδεσχν, τοῖς δ' ix τῶν Δατίνων 


Hier Wolfii nota. 


(32) ᾿Αναιδέστατοι. Nisi precessisset ἀνδρισταὶ, 
ro ἀναιδέστατοι malim legere ἀνδρειότατοι᾽' nam 
ἀναιδέστατοι non. placet. Vetustus codex pro ava:- 
δέστατοι vocem habet quse legi non potest. 


(33) Ὀχημάτων. ᾿Αλλόγων B. Hinc conjicias, le- 
ctor, non de vehiculis aut curribus eum loqui 
sed de equis. ᾿ 


361 JOANNES COMNENUS. 362 


μάλιστα δεξιοστροφειν ἐπισταμένοις δοράτια, ἀνθ- A Deinde vero tabernaculum ingressus pronum ja- 
ἰστα τούτους τυῖς πολεμίοις xai παρεῖχε γενναίως — centem paulisper verberavit, ut audacius quam 
ἀντιμαχεῖν, Οἱ δὲ τὰς μετὰ ξυστων ἐπελάσεις fortius injussu suo hostes adortum. 

τούτων ἐνεγκεῖν οὐκ ἔχοντες πρὸς φυγὴν μεθηρμόζοντο. Ἱχανῶς μὲν οὖν διὰ τῶν τοιούτων μεθόδων 
χαὶ τοῦ πλείστους ὅτι μάλιστα τῶν πεζῶν σημαίας ἀνέχειν εἰς ἔμφασιν ἱππικοῦ πλείονος τὰς Περσικὰς 
ἀναπτείλας ἴλας, ἐπὶ Νεοχαϊσαρείας tero. Πολλαὶ Ob xal περὶ αὐτὴν μεταξὺ Περσών xal Ῥωμαίων 
ἐτολυπεύθησαν συμπλοχαί. Καὶ τῶν τοῦ βασιλέως υἱῶν ὁ νεώτερος (Μανουὴλ ὄνομα τούτῳ) δόρυ δια- 
βαστάσας καὶ ἱκανῶς προελθὼν, τοῦ Ηατρὸς εἰδότος μηδὲν, τοῖς πολεμίοις ἐνέδαλε, καὶ τὸ ἔργον τοῦτο 
τοῦ μείρακος παρωρμήχει σχεδὸν ἅπαν τὸ στράτευμα καὶ ὑπὲρ ἰσχὺν ἀγωνίσασθαι, τινῶν μὲν ἐς 
τὸν ὅμοιον ζῆλον διαναστάντων, τῶν δ᾽ ἄλλων ἁπάντων δεισάντων περὶ τῷ παιδὶ, καὶ βασιλεῖ χαριεῖσθαι 
τὰ μέγιστα οἰηθέντων εἰ συναραμένων αὐτῶν οὐδαμῶς τι πρὸς τῶν πολεμίων ἐσεῖται πεπονθὼς ἀηδές. 


᾿Αλλὰ τότε μὲν ὁ πατὴρ ἐπαίνοις τὸν παῖδα προδήλως ἠμείψατο" ὕστερον δὲ τὴν σχηνὴν εἰσιὼν Tpn- 


νῆ ταθέντα δι’ (P. 24] ὀλίγου ἔτυψεν ὡς 
αὐτοῦ συμπλαχέντα τοῖς ἐναντίοις, 


Q. Ἴσως δ' ἂν καὶ τῆς Νεοχαισαρέων ἐχράτησε βα- 
σιλεὺς, εἰ μὴ κατὰ συγχυρίαν ἀπρόοπτον αὐτῷ προσ- 
ἔστη τῦφος ἄλογος αὐτοθελὴς xal θυμὸς παντάπασιν 
ἀκυδέονήτος τοῦ ἀδελφιδοῦ Ἰωάννου, ὅν ὁ σεθαστο- 
κράτωρ ἐγείνατο ᾿Ισαάκιος. Μάχης γὰρ ἐνισταμένης 
μετὰ Περσῶν ἱππότην ἐπίσημον Ἐξ Ἰταλίας ὁρμώμε- 
γον ἄνιππον ὁ βασιλεὺς θεασάμενος ἐχέλευσε παρ- 
ἐστῶσι τῷ ἀνεψιῷ Ἰωάννῃ ἀποδῆναι τοῦ ᾿Αραδίου 
ἵππου d ἢ ἔποχος καὶ δοῦναι τοῦτον τῷ ᾿Ιταλῷ, μὴ 
χατίζοντα ἵππων τὸν ἀνεψιὸν ἐπιστάμενος. Ὁ δὲ 
φρονηματίας ὧν καὶ γαῦρος πλέον τοῦ δέοντος τῷ 
τοῦ βασιλέως ἀντέστη κελεύσματι, ἐμδριθεστέραν, 
ἵνα μὴ λέγοιμι ἀναιδεστέραν, τὴν ἀντίῤῥησιν ποιη- 
σάμενος" καὶ τὸν Λατῖνον ἐξουθενῶν προὺὐχαλεῖτο slc 
ἀντιμάχησιν, ὡς τὸν ἵππον, εἴ περιγένοιτο, δικαίως 
ἀποληψόμενον. Μὴ ἐπὶ πολὺ δ᾽ ἔχων ἀνθίστασθαι τῷ 


θείῳ καὶ βασιλεῖ (ἐώρα γὰρ πρὸς ὀργὴν ἐπιφρίσ- C 


σοντα) τὸν ἵππον δίδωσιν ἄκων. Μεταχελητίσας δ’ 
εἰς ἕτερον ὄχημα ἀθυμίας πλήρης xal βράττων 
ἄντικρυς θυμῷ, τὸ δόρυ ἀγχοινισάμενος χατὰ τῆς 
τῶν πολεμίων παρατάξεως φέρεται. Μιχρὸν δέ τι 
προδὰς τὸν λογχήρη κοντὸν εἷς τοὐπίσω ἀντέστρεψε, 
xai τῷ νώτῳ ἐπαναθέμενος πρὸς Πέρσας αὐτόμολος 
γίνεται, τὸ κράνος τῆς κεφαλῆς ἀφελόμενος. ᾿Αμέλει 
xal Ἰωάννης μὲν ἡδέως τοῖς βαρδάροις ὁρᾶται xat 
ἀτμένως προσδέχεται, xal ὡς πάλαι μὲν συνήθης 
αὐτοῖς γαθιστάμενος, ἡνίκα τῷ πατρὶ συνεπλάζετο, 
xal ὡς τότε δὴ τῇ παρουσίᾳ τὰ xaz' αὐτοὺς ἀναῤ- 
ἐώσων πράγματα. Ὁ δ᾽ αὐτὸς μιχρῷ ὕστερον xai τὰ 
Χριστιανῶν ἐξομοσαμενος ὄργια τὴν τοῦ Ἰκονιέως 
Πέρσου θυγατέρα ἐγήματο. Ὁ δὲ βασιλεὺς ἐπὶ τοῖς 


θρασύτερον μᾶλλον ἢ εὐτολμότερον, μηδ᾽ ἐπιτρέψαντος 


10. Forsitan autem Neocssarea potitus esset im- 
perator, nisi 48 casu quodam improviso incon- 
sulta et contumax superbia et iracundia prorsus 
eflrenis Joannis nepotis ex fratre Isaaoio sebasto- 
oratore illi obstitisset, Nam cum acie cum Persis 
decernendum esset, viso insigni equite Italico, 
Joannem fratris filium, quippe cui equos non de- 
esse scire!, Arabico equo descendere eumque Italo 
dare jussit. At is homo elati animi, et jactantior 
quam decebat, imperatoris dic o non audiens, au- 
dacius, ne dicam impudentiua, refragatus est, 
Latinumque percontemptum ad pugnam provoca- 
vit, Jure accepturum equum, sí vicisset, Sed cum 
patruo imperatori, cui bilem effervescere cerneret, 
diutius resistere non posset, equum dat invilus ; 
alioque conscenso animo eger et iracundia ms- 
tuans,[hesta direcla in hostilem aciem tendit, ac 
paulo longius progressus, ea reflexa et humeris 
imposita galeaque capiti detracta, ad Persas trans- 
fogit. A quibus cupide el amanter suscipitur, 
tum quod eis, dum cum patre exsulabat innotue- 
rat, tum quod presentia sua ipsorum res flrmatu- 
rus esse putabatur. Neque multo post Cbristiana 
religione abjnrataIconiensis Perse 49 filiam uxo- 
rem duxit. Imperator vero, eo casu consternatus, 
spem parum bonam fovebat, haud ignarus nepoe 
tem, quibus malis Romani conflictarentur, intem- 
peranti et volubili lingua accurate expositurum, 
ut commeatus penuriam, ut equorum interitum, 
ut cs&ter& castrorum detrimenta. Quamvis autem 
ad dissimulandum discessum paulatim inde move- 


συμδεθηκόσι τούτοις ἔκθαμδος γεγονὼς obx ἀγαθαῖς ἢ bat, tamen ne sic quidem hostes omnino latere po- 


ἐλπίσι διεστροδοῦτο᾽ ἔδει γὰρ ὡς οὐδὲν ἄφθεγχτον 
ἐσεῖται παραλελοιπὼς ὁ ἀνεψιὸς τῶν τὴν ᾿Ρωμαϊκὴν 
περιχλονούντων στρατιὰν, ἀλλ᾽ ἀχαλινώτῳ καὶ só- 
δρόμῳ γλώσσῃ ἀναγγελεῖ τῶν ἵππων τὸν σπανισμὸν, 
τὴν τῶν βιωσίμων στέρησιν χαὶ πᾶν ἕτερον χαχ- 
ἐχτημὰα τῆς παρεμδολῆς. Ὑποχλέπτων, τοίνυν 


tuit, quominus extremum agmen longissime inse- 
clarentur ac perpetuo infestarent. Qua de causa ad 
oram maritimam conversus, in tuta se recepit; 


quo Barbari cum accedere non possent, retro abie- 
runt. 


τὴν ἐπανάλυσιν χατὰ βραχύ πως ἐχεῖθεν μεθίστατο" 


Πλὴν οὐδ᾽ οὕτω δρῶν εἶχε λεληθέναι ὁλοσχερῶς τὸ moÀsuiov: τοῖς γὰρ τελευταίοις ἐπιχείμενον τοῦ 
στρατεύματος μέχρι πλείστου παρηχολούθει, χαὶ διενοχλοῦν τὴν οὐραγίαν ἐνέλιπεν οὐδαμῶς. Διὰ 
ταῦτα τοίνυν τῆς παραλίας λαδόμενος ἐν τῷ ἀσφαλεῖ χαθειστήχει, xal τὸ βχρύαρον μηχέτι ἐπιέναι ἔχον 


παλίσσυτον γίνεται. 
Εἰδοῖ μὲν οὖν ᾿Ιανουάριοι τὸν βασιλέα ξἔδλεψαν 
Ἰωάννην ἐκ τῶν Περσιχῶν καμάτων τὴν πόλιν ἐπεισ- 


ParBOL. Gn. CXXXIX. 


Imperator, Idibus Januarii Byzantium ἃ Persi- 
cis erumnis ingressus, sub finem veris gladio 


13 


383 


NICET/E CHONIAT/E 


resumpto ad Rhyndacenum oppidum proflciscitor. A tóvcx* αἱ δὲ τοῦ ἦρος περιτραπαὶ (34) τὸ ξίφος 


Exacta vero estate, cum hiberna tempestas vento- 
ruin procellis et frigore seeviens sub dio agere pro- 
hiberet, Byzantium revertitur, victus gelu nivi- 
bus tanquam lapidibus et glacie veluti hastis armato. 
Vere autem adventante, salutatis flliabus lleliadum 
instar 50 flentibus, Phrygiam prelervectus ad 
clarissimam Attali urbem commorari statuit, ut 
finitima oppida et provincias rectius constitueret ; 
quarum nonnulla jam a Turciesubacle erant : in quo 
numero etiam Pusgusa palus fuit ; que cum instar 
maris latissime pateat, multis in locis parvas habet 
insulas, firmis munitas manibus, quas eo tempore 
Christiani plurimi tenebant ; qui cuin lembis et 
naviculis Iconienses Turcas adirent, non modo 


amicitiam cum eis firmarant, sed et institulis eo- B 


rum plerisque utebantur, el cum eis tanquam fini- 
timis conjuncti Romanos ut hosles aversabantur. 
Ita consueludo tempore confirmata plus et ratione 
et religione valet. Igitur alii imperatori ut bosli 
maledizebant, et ejus edicta contumaciter respue- 
bant, paludis ambitu [íreti; et qua sana mente 
nunquam cogilassent, ea per vecordiam animis 
agitabanl. Cum vero palude 608 cedere ut Rornano- 
rum veteri possessione, et plane ad Persas transire, 
δὶ vellent, juberet (alioqui et ipsorum et paludis ἃ 
Romanis alienationem $8 minime diu passurum), 
nec verbis quidquam proficeret, ad belli apparatum 
conversus navibus fabricatis atque inter sese jun- 
ctis machinas imponit, et paludis munitiones ag- 
greditur; quas elsi expugnavit, tamen Romani eo 
bello malorum expertes non fucrunt, sed nonnun- 
quam ea a ventis turbata et fluctibus tlumefacta, 
multe onerarie abrepte el everss veotores et sar- 
cinas demerserunt. 


εἶχον αὖθις περιζωσάμενον καὶ πρὸς τὸ περὶ τὸν 
Ῥυνδακὸν ποταμὸν ἀφιγμένον “πόλισμα. ᾿Επεῖ- δὲ 
ἡ μὲν βθέρειος Opa παρεληλύθει, ὅ δὲ χειμὼν 
ἤδη͵ παρεισιὼν τοῖς αἰθριάζουσιν ἐδυσχέλαινεν, ἀνέ- 
μων βόμδοις παραφοδῶν καὶ ἀμθδλύτερα πρὸς ἀν- 
τιπάλαισιν ψύχους τιθεὶς τὰ σώματα, ἐπάνεισιν εἷς 
τὸ Βυζάντιον, τῷ ψυχεινῷ (P. 25] τοῦ καιροῦ πεν -- 
δοὺς ὡσεὶ xal χερμάδια τὰς νιφάδες καὶ δοράτια τὰς 
πηγυλίδας προδαλλομένῳ. Ὑπομειδιᾷν δ᾽ ἀρχομένου 
τοῦ ἔαρος τῶν ἀναχτόρων ἀπανίσταται. Τῷ τοι καὶ 
τὰς ἐξ ὀσφύος αὐτοῦ προσειπὼν, ὅσα xal ᾿Πλιάδας 
ἐπ᾽ αὐτῷ ἀφιείσας ἠλεχτρῶδες δάχρυον, τὴν Φρυγίαν 
παρελθὼν, τὴν δ᾽ ᾿Αττάλου λαμπροτάτην πόλιν χα- 
ταλαδὼν, χρονοτοιδεῖν ἐχεῖσε προέθετο, ὅπως τὰς 
πέριξ ταύτης πόλεις καὶ χώρας μᾶλλόν τι πρὸς τὸ εὖ 
μετάθοιτο. Ἤδη γὰρ καὶ τούτων ἕνιαι τοῖς Τ᾽ούρχοις 
ὑπέχυψαν, ἐν αἷς ἦν καὶ ἡ τοῦ Πουσγούση χαλου- 
μένη λίμνη. Αὕτη γὰρ εἰς ἀγανῆ xal μικροῦ θαλασ- 

σίχν χύσιν ἐχτεινομένη ἐν πολλοῖς νησίδας ἀνίσχει 

περιδεθλημένας τείχεσιν ἰσχυροῖς. "Quouv μὲν οὖν 

ταύτας τηνικάδε χαιροῦ Χριστιανῶν ἐσμοὶ, οἱ xal διὰ 

λέμόδων καὶ ἀκατίων τοῖς ᾿Ικονιεῦσι Τούρκοις irte 
γνύμενοι οὐ μόνον τὴν πρὸς ἀλλήλους φίλιαν ἐντεῦ - 
θεν ἐκράτυναν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐπιτηδεύμασιν αὐτῶν 
ἐν πλείοσι προσεσχήχασιν. ᾽Λμέλει xal ὡς ὁμοροῦσιν 
αὐτοῖς προστιθέμενοι Ρωμαίους ὡς ἐχθροὺς ὑπεῦλέ- 
ποντο οὕτω χρόνῳ κρατυνθὲν ἔθος γένους καὶ 
θρησχείας ἐστὶν ἰσχυρότερον. Ὅθεν xoi οἱ μὲν 
ὡς ἀντίπαλον τὸν βατιλέα χαχῶς ἔφασχον, μηδ᾽ 
ὑποχύψαι ὅλως τοῖς αὐτοῦ θεσμοῖς ἀπηυθαδιάζοντο, 
τῷ ὑγρῷ φυσῶντες ζωστῆρι τῆς λίμνης, xxi & οὐχ 
ἂν ᾧφήθησαν φρονοῦντες, ταῦθ᾽ ὡς παραφρονοῦντες 
διαπραττόμενοι, Ὃ δὲ μεθίστασθαι mapivtt τῆς 
λίμνης ὡς παλαιοῦ Ῥωμαίων χτήματος͵ καὶ χαθα- 


ρῶς προσχωρεῖν τοῖς Πέρσαις, εἰ τοῦτο βούλοιντο" εἰ ὃὲ μὴ οὕτω δρῷεν, oüx ἂν ἀνασχέσθαι ὅλως διισχό- 
ρίζετο αὐτούς τε xal τὴν λίμνην ἀπεξενῶσθχι Ρωμαίων ἐπὶ μαχρόν. Μή προχωρούντων δὲ τῶν ῥημά- 
των, ἔνγων πολεμίων ἥπτετο ὅθεν ἁλιάδας καὶ ἀκάτια σχεδιάσας καὶ ζεῦγμα διὰ τούτων ἐργασάμενος 
τὰς ἐλεπόλεις ἐπέστησεν ἄνωθεν, καὶ προσεπῆγεν οὕτω τοῖς ἐπὶ τῆς λίμνης ἔρύμασιν. Αὐτὰ μὲν οὖν ἐξελέσθαι 
ἴσχυσε, πλὴν οὐχὶ καὶ Ρωμαῖοι κακῶν ἀπείρατοι διεξέπλευσαν τὸν τότε πόλεμον, ἀλλ᾽ ἐνίοτε τὴν λίμνην ἀνέ - 
μου διαχυχήσαντος xai εἰς φλοῖσθον αὐτὴν ἀνοιδήταντος τῶν ὀλχάδων πολλαὶ παρηνεχθησαν val τὸν φόρτον 


ἐπανατραπέντα διαφῆχαν τῷ βυθῷ καὶ τοῖς χύμασιν. 


Sub id tempus primogenitus imperatoris filius ἢ 


Alexius, cui etrubrum calceum et purpuram im- 
peratorium concesseral, vita functus est ex acuta 
febri, que caput tanquam arcem infestabat. Cui 
tetate proximus Andronicus, non diutius supe:stes 
quam utfrairis obitum deploraret, οἱ ipse rebus 
humanis est exemptus. 


41. Imperator, quanquam tantis calamitatibus 


Ἔν δὲ τοῖς καιροῖς τοῖσδε τὸν βίον μετήλλαξεν ὁ 
πρωτότοχος υἱὸς τοῦ βασιλέως ᾿Αλέξιος, d καὶ μετ᾽ 
ἐδωχεν οὗτος ἐρυθροῦ πεδίλου xal φοινικίδος βασι- 
λιχῆς, Τῶν δ᾽ ὀξέων ἦν καὶ μὴ χρονίων τὸ νόσημα, 
τὸ δὲ εἶδος πυρετὸς ἐπαιγίζων καὶ ὡς ἀκροπόλει τῇ 
χεφαλῇ ἐπιθέμενος. ᾿Αλλὰ xal μετ᾽ αὐτὸν ᾿Ανδρό- 
νικος, βραχύ τι ἐπιδιοὺς xal ὅσον inutoxlema τῷ 
χασιγνήτῳ ἐξ ἀνθρώπων ἀπάραντι, τὸ λαχὸν πἰκκεῖ- 
νος μέρος τῆ: ζωῆς ἐξετόξευσε. 

ux. Καίπεῤ δὲ συμφοραῖς τηλίκαις xal καλλίστων 


Hier. Wolfii note. 


(34) Αἱ δὲ τοῦ Zoo πιριτροπα΄. Κατὰ τὸν Mov 
υἷνα. Alius codex hatebat αἱ τοῦ ἦρος τοοπαί, quod 
ego vernum equinoctiuniinterpretalus eram 4 
est, cum 60] inense Martio primum punctum Arie- 


tis ingreditur. Tuin enim fit ab hiberno frigore ad 
veris temperiem conversio, quanquam nos Germa- 
ni etian sub Kalendas Maias aliquando non multo 
inus frigemus quam alii mense Februario. 


365 


JOANNES COMNENUS. 


366 


παίδων ἀφιλοσοφήτοις (35) ἀποδολαΐς καταχαμφθεὶς À et pulcherrimorum filiorum luctuoso interitu con- 


ὁ βατιλεὺς τὴν ψυχὴν, ἵνα μὴ λέγοιμι καὶ οωνοὺς 
ἀπαισίους τῆς ὑπερέχεινα πορείας τοὺς θανάτους 
τῶν φιλτάτων ἔχων πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅμως ὁύδέν 
τι xal πέπονθε μαλαχὸν ἢ καθυφῆκέ τι βραχὺ τῆς 
προθέσεως ἤ παλίμπους ἐπανῆκεν εἰς τὸ Βυζάντιον, 
ἔτους ἤδη τελείου ἐπὶ τοῖς ἠθλημένοις τούτοις παρι- 
πευχότος, ἀλλ᾽ ἐς ᾿Ισαυρίαν ἀφιγμένος καὶ τὰ 
ἐκεῖθι πρὸς τὸ δέον καταστησάμενος τῆς ἀνόπιν καὶ 
πρὸς Συρίαν ὁδοῦ εἴχετο, ἐφεπόμενον ἔχων αὐτῷ 
τὸν ὁστερότοχον παῖδα τόν Μανουΐλ, "Iv δὲ ἡ μὲν 
πρόδηλος τῆς στρατείας ταυτησὶ πρόθεσις d) τῆς 
᾿Αρμενίας πρὸς τὸ κρεῖττον μεθάρμοσις χαὶ εἰς βε- 
δαίαν κατάστασιν συνοχὴ τῶν πόλεων xai φρουρίων, 
ὧν ἐγχρατὴς γεγένητο χατὰ τὴν προτέραν αὐτοῦ 
ἀνάθδασιν' ἣ δ’ ἀνέχφορος πρὸς τὸ στράτευμα λαθραία 
τε xal ἐνδόμυχος καὶ ἐκ περισχέψεως χίνησις αὕτη 
ἦν. ᾿Αεὶ δι᾽ ἔρωτος εἴχε συνάψαι τὴν ᾿Αντιόχου τῇ 
Κωνσταντίνου, κἀκ τοῦδς τοῖς θεοστιδέσι τόποις ἐπί- 
φοιτῆσαι, xal δώροις μὲν καταστέψαι τὸν τοῦ Κυρίου 
τάφον τὸν ζωοπάροχον, τὸ δὲ χύχλῳ βαρδαριχκὸν ἀνα- 
καθᾶραι. Ὅθεν xai πᾶσαν ἦν μετιὼν μηχανὴν, 
εἰ πως ὑπεχσταῖεν ἔχόντες αὐτῷ οἱ Αατῖνοι τῆς χυ- 
ριαρχίας τῆς λογίμης ᾿Αντιοχείας, ἤ, εἰ οὗτοι 
πείθοιντο (ἡπίστατο γὰρ τὴν Λατινιχὴν χόρυζαν καὶ 
τὸ τοῦ φρονήματος αὐτῶν ἀταπείνωτον), οἱ δὲ γε 
Κίλικες καὶ Σύροι προσρέψαιεν ἐχείνῳ. Γράφων 
τοίνυν κατὰ τήνδε τὴν ἄνοδον καὶ τὴν αὐτοῦ προση- 
μαίνων τοῖς ᾿Αντιοχεῦσιν ἄφιξιν οὐδαμῶς ἀνίει, ὥστε 
xal μήπω τῶν ὁρίων ἐπιόὰς τῆς Συρίας πρεσθείαν 
ἐφειλκύσατο ἐχεῖθεν μάλα ἀγαθὰς αὐτῷ τὰς ἐλπίδας 
ἐπὶ τοῖς μέλλουσιν ὑποδάλλουσαν. Ἐπεὶ δὲ τῇ 'Av- 
τιόχου προσήγγισεν, ἀλλοίους εὕρατο τὰς γνώμας 
τοὺς Ἰταλοὺς, τῆς φήμης προαγγειλάσης ὀπόσα ἐν- 
δόμυχα καὶ τῶν χειλέων τοῦ βασιλέως ἀπρόϊτα. Μὴ 
χοῦν ῥᾳδίαν εὑρίσκων xal τῇ γνώμῃ συμύαίνουσαν 
τὴν ἐς τὴν ᾿Αντιόχου πάροδον, ἀλλ᾽ &vopxov ὁρῶν 
συγχωρουμένην αὐτῷ τὴν εἰσέλευσιν xal τὸ ὅλον 
ἀπᾳῦουσαν οἷς ὥρμαινε χατὰ ψυχὴν, xai ὡς εἴπερ 
εἰσελεύσεται πρὸς ἧμῃῆρας ἐνσχηνωσάμενος xxi mpoc- 
κυνηθεὶς xxi τιμηθεὶς τά εἰχότα πάλιν ἐξελεῦσεται, 
μηδὲν τι νεοχ μώσας ἐπὶ τοῖς xav αὐτὶν πράγμασιν 
7| τι μετακινήέσας τῶν χαθεστώτων ἐθῶν ἀχθεσθεὶς 
ἐφ᾽ οἷς ἐξηπάτητο, τὴν μὲν εἴσοδον οὐ δέον χέχρικεν 
εἰσδιάζεσθαι, τὸν μετὰ Χριστιανῶν πόλεμον παντά- 
πασιν ἔχτρεπόμενος, ἐναυλισάμενος δὲ τοῖς προ- 
ἀστείοις τῆς πολεως κείρειν ἐνδίδωσι ταῦτα τῇ στρατ'ᾷ 
xal ἀπάγειν ἅπαν τὸ ταῖς χερσὶν εὐμετάφορον. Καὶ 
Ἦν ἐκ τούτου τοῦ παραγγέλματος, πρόφασιν τὴν τῶν 
ἀναγχαίων ὁποσπάνισιν ἔχοντος, μηδὲ τὰ καρποφόρα 
τῶν δένδρων ἀσινῆ παρεώμενα, ἄλλὰ καὶ ταῦτα τῷ 
πυρὶ τῆς διαίτης παραδιδόμενα. Κἄπὶ τούτοις ἐχμε- 
τρήσας λεληθότως τὴν ἄμυναν πρὸς τὰ τῶν Κιλίχων 
παρενέκλινεν ὅρια. ᾿Εν δ᾽ εὐρυτύτῃ στρατοπεδευσά- 


Β 


D 


sternatus, ne dicam obitum charissimorum parum 
suspiculum omen expeditionis illius fuisse, tamen 
nihilo factus mollior neque de impetu quidquam 
remisit neque Byzantium rediit, integro jam &nno 
in laboribus illis exhausto : sed in δ Iseuriam 
profectus, ac provircia ordinata, iter in Syriam 
intendit, Manuele filio natu minimo comitante. Ei 
expeditioni pretexehat velle se Armeniam rectius 
constituere, et oppida et castella superiore bello 
capta in officio et fide continere ac firr»are. Cete- 
rum vera ciusa eral, qua in exercitum minime 
efferebatur,sed maxime dissimulabatur, quod Án- 
liocbiam cum Cpoli conjungere, atque inde reli- 
giosa loca visere et vitale Ch;isti sepulerum magni- 
ficis donis ornare ac finitimos Barbaros profligare 
perpetuo cupiebat. Itaque nihil intentatum relin- 
quebat, si quoinodo Latinis persuadere posset ut 
ultro dominatu inclyte Antiochie cederent, aut 
ei ii nollent (nec. enim fastum Latinum et prefl- 
dentes eorum animos ignoraba!), at Cilices et 
Syros in suas partes pertraheret. Nec in eo iti- 
nere unquam destitit Antiochenis scribere et suum 
&dventum prenuntiare, adeo ut nondum Syrie 
fines ingressus legationem inde attraxerit, qua in 
optimam spem rerum futurarum erigebatur. Sed 
cum prope urbem venisset, alios Italorum animos 
comperit, cum fama jam anle arcanas ejus et taci- 
las machinationes vulgasset. Cum igitur Antiochiee 
aditum non 538 facilem, neo talem qualem exspe- 
otarat inveniret, neo nisi jurato ingredi liceret, 
longe Secum quam animo destiparal, eaque condi- 
tione ut diebus aliquot ibi commoratus et adoratus 
atque honoratus,ut decet, discederet sine ulla nova- 
tione et recepti moris mutatione, verba sibi data 
esse moleste ferens,vi ingrediendum duxit, quod & 
bello Christiano abhorrebat ; sed suburbana, in 
in quibus diversabatur, militibus populanda, et 
auferenda omnia que corripi manibus possent 
concessit, Ea denuntiatio, cui penuria commea- 
tus pretexebatur, effecit ut neo fructifere arbo- 
res inviolate manerent, sed ee quoque ad cibum 
ecquendum succiderentur. Hao ratione sui con- 
temptum dissimulanter ultus ad fines Cilicum 
deflexit : et in amplissima convalle castris positis, 
in qua bini vertices montium altissimi assurgunt, 
quos Corvorum nidos vocari perhibent, venatum 
egressus apro solitario venabulum ia pectus ade- 
git. Qui cum ictum surgeret et. totum ferrum in 
viscera recepissel, manus imperatoris debilitata 
atque impetu fere reflexa pharetram de latere 
oblique 84 suspensam et venenatis telis refertam 
everlit ;  perstrictaque una sagitta cute quie 
inter exiremos digitos est, veneno serpente et 


Hier. Wolfii note. 


(35) ᾿Αφιλοσόφητον. Puto hio dici potius quod 
philosophia consolationes vinost, quam cujus ratio 
reddi nequeat. Litterarum et philogophie expers, 


aut ineruditum, sententia non patitur. Qnare lu- 
oluosum aut funestum interpretandum censui. 


861 


NICET/E CHONIAT/E 


discurrente atque usque δὰ vitalia progresso, et A μένος φάραγγι, καθ᾽ ἄν ὄρη δικόρυμδα ἐπὶ πολὺ τοῦ 


quidquid occuparat, paulatim stupefaeiente, non 
multo post e vita discessit. Tamen id vulnus 
principio neglectum membrane calcibus de- 
trace impositione, quam excorialionem vocant, 
medicatus est ; qua ancipiti ratione saniem cruen- 
tam vulneris reprimere conabatur. VVesperi in 
castra reversus et ccenatus noctem citra molestiam 
exegit. Postridie vero (umescente et ardescente 
vulnere, ac cruciatu urgente, medicis casum eum 
exponit. Qui tumore manus viso, et medicamento 
quo usus erat perquisito, id tenquam contra medi- 
cam rationem adhibitum repudiarunt ; atque alia 
attulerunt, que ardorem illum lenirent. Sed cum 
iie nihil proficorent, ad sectionem conversi ne sio 
quid atflicto membro aliquid opis attulerunt ; 
nam tumor subinde augebatur, a digito in digi- 
tum usque ad juncturam manus et cubitum ip- 
sumque brachium pervagato malo. Imperator igi- 
tur spem salutis abjecit : οἱ medicis wstuantibus 
manum ejus instar virilis femoris tumefactum re- 
secare ὅδ visum est, cum ne sic quidem affecte 
partis eanatio certa esset. At imperator, qui prio- 
rem etiam eectionem universi mali causam esse 
perspiceret, dictis eorum non annuebat, sed 
egrotus decumbebat spreta ancipiti curatione, 
Atque celeberrimo resurrectionis Christi die divina 
mysteria percepit ; et in ccena aule foribns aper- 
tis,quosvis ingredi et petere que vellent permisit ; 
idemqueet postridie monitu Joannismagni domestici 
fecit, epulis que apposite erant inter eos qui as- 


tabant distributis ; semotique arbitris de imperii C 


BUCCeSSOTe deliberare instituit. Enimvero valle in 
qua castra habebat ingenti pluvia inundata, etiam 
lectulue ejus impetu decurrentis aque est avectus, 
cum illud oraculum, « Cades aquosis improvisus 
in locis, » subinde in ore haberet. Qui vero impe- 
ratorum succegsiones et mutationes pervestigant, 
illud etiam eventu comprobatum esseferunt: « Heu! 
corvis esca eris miser voracibus ! » Id oraculum 
partim ad nigra et stridentia ferramenta, quibus 
manus ejus usta esset, partim ad cognomentum 
montium pertinere existimantes. 

φήριστον μέντοι χαὶ τότε τοῦ πάσχοντος 
τοῦ ξύμπαντος χακοῦ ξυνορώμενος οὐδ᾽ 

θεραπείας παριδὼν ἀμφίλογον. 
θείων μυστηρίων ἐν μεθέξει γίνεται, 
εἰσιέναι χαὶ δεηθῆναι θέλουσι. 

γάλου δομεστίκου ᾿Ιωάννου, xai 


μέλους Ὧασιν. 
ὅλως τοῖς λεγομέναις ἐπένευσεν, ἀλλ᾽ ἔχειτο χάμνων, 
᾿βπιστάσης δὲ τῆς 
xai πρὸς τὸ δεῖπνον ἀναπεσὼν ἀνῆκε τὴν αὐλαίαν πὰσι τοῖς 
Kal τῇ ἑξῆς ἡμέρα τὸν αὐτὸν διαπραξάμενος τρόπον ὑποθέχῃ τοῦ με- 
τὰ παρατεθέντα βρώματα τοῖς παρεστῶσι διανειμάμενος, xal Wo- 


ἀέρος ἀνέθαινον, ἅπερ λόγος αἱρεῖ Κοράκων νοασιὰς 
κιχλέσχεσθαι, εἰς χυνηγέσιον ἔξεισι. Καὶ συὶϊ προσ- 
υπαντήσας μοναδιχῷ τὴν μὲν αἰχμὴν τῷ στέρνῳ τοῦ 
θηοίου ἐνήρεισε" πλείονι δὲ ὠθισμῷ τοῦ συὸς χρη- 
σαμένου xai ὅλον τὸν σίδηρον εἰσδεξχμένου τοῖς 
σπλάγχνοις, 5 κατέχουσα χεὶρ τὸ ἀκόντιον ὑποναρκᾷ 
τε χαὶ ὑπενδίδωσι πρὸς τὸ ἅγαν τῆς τοῦ θηρὸς ἀντω- 
θέσεως, κἀντεῦθεν τοῦ [P. 27) εὐθέος παρενεχθεῖσα 
ἐγχρίπτει τῷ γωρυτῷ, ὃς παρὰ πλευρὸν τοῦ βασι- 
λέως ἐξήρτητο πλάγιος, στέγων ἔσωθεν ἰοδόλα  pi- 
λεμνα, Ὅθεν τῆς φαρέτρας ἀνατραπείσης εἷς τῶν 
διεκχυθέντων ἀτράχτων πλήττει τὸν βασιλέα κατὰ τὸ 
μεσεῦον δέρμα τῶν ὑστάτων δαχτύλων τῆς χειρός. 
᾿Αεὶ τοίνυν τοῦ φαρμάχου νεμομένου τὰ πρόσω καὶ 
διατρέχοντος, χαὶ περὶ αὐτὰ τὰ καίρια ἐπενσχήπτον- 
τος, xai κατὰ μιχρὸν ἀπονεχροῦντος ταῦτα xal 
ἀποψύχοντος, μετὰ μιχρὸν τοῦ βίου μεθίσταται. 
Τότε δ᾽ οὖν ὁ βασιλεὺς παρ᾽ οὐδὲν θέμενος τὸ ξέσμα 
τοῦ δϑρματος δμένος ἠκἔτατο ἐπιθέματι ἣν φατιν 
ἐχδορὰν, ix τοῦ τῶν ποδῶν ἀποσυοέντος χαττύμα- 
τος (34), σφαλερῶς ἐντεῦθεν πειρώμενος τὸν προϊόντα 
ἐπισχεῖν ὕφαιμον ἰχῶρα τοῦ τραύματος. ᾿Επανελθὼν 
οὖν πρὸς ἑτπέραν καὶ ἀριστήσας τὴν μὲν νύχτα μετὰ 
ῥᾳστώνης διήνεγχε' τὴν δὲ μετὰ ταύτην ἡμέραν οἷ- 
δαίνειν xal σφύζειν ἀρξαμένου τοῦ τραύματος περι- 
ὠδυνίαις ἐδάλλετο, xal τίθησιν ἔκπυστον τοῖς ἰατροῖς 
τὸ συμθάν, Οἱ δὲ τὸν τῆς χειρός ὄγκον ἰδόντες χαὶ τὸ 
πρὸς ἄχεστιν τεθὲν περιεργασάμενοι, αὐτὸ μὲν ὡς μή 
xxt& θεσμοὺς νοσοχομίας παραληφθὲν ἀπήνεγκαν 
τῆς χειρὸς, φαρμάκοις δ᾽ ἄλλοις ἐχρήσαντο χα- 
ταλεχίνειν δυναμένοις τὰ τῶν τραυμάτων φλεγμαί- 
νοντα. Ἐπεὶ δ᾽ εἰς οὐδὲν ἀνύσιμον ἀπετελεύτα τὰ 
φαρμαχεύματα, πρὸς χειρουργίαν οἱ ᾿Ασχληπιάδαι 
βλέπουσι. Τμηθέντος οὖν τοῦ οἰδήματος, οὐδ’ οὔνω 
καταστολή τις xal ὑποχάλασις τοῦ πάσχοντος μέρους 
ἐγίνετο, ἀλλ᾽ ὅ τε ὄγκος ἀεὶ ἐπὶ μοῖζον ἤρετο, ἐπὶ 
δαχτύλῳ τε δάχτυλον xal χαρπὸν ἐπὶ παλάμῃ, εἴτα 
πῆχυν, ἐπὶ δὲ τούτῳ βραχίονα ἔπενέμετο τὸ δεινὸν, 
χαὶ βασιλεὺς τῶν χρηστοτέρων ἐλπίδων ἀπήγετο. 
᾿Αμέλει xal τοῖς μὲν ἰατροῖς ἠπορη μένοις παντάπα- 
σιν ἐδόκει τὴν χεῖρα τοῦ βασιλέως ἀποτεμεῖν ἐς 
μηρόν ἀνδρεῖον ἀδρυνθεῖσαν τῇ φλεγμονῇ, κατ᾿ ἀμ- 
βασιλεὺς δὲ xal τὴν προτέραν τομὴν αἶτίαν 
τὸ τῆς 
πανευσήμου ἡμέρας τῆς Χριστοῦ ἀναστάσεως τῶν 


τὸν ἔχτοτε ἰδιάσας περὶ τοῦ διαδόχου τῆς βασιλείας ἐγνώχει σχέπτεσθαι. Ὑετοῦ δὲ κχατενεχθέντος ῥαγ- 
δαίου, καὶ τῆς χοιλάδος χαταῤῥύτου φυνείσης ἐφ᾽ ἧς ἐστρατοπεδεύετο, fj τε βασιλέως κλίνη μετεφέρετο 
πρὸς τὸ χαθαρεῦον ὕδατος μέρος, xal αὐτὸς ἐπὶ στόματος εἴχε τὸ φάσγον οὐτωσὶ χρησμῴῷδημα" « Τό- 
ποις δ᾽ ἐν ὑγροῖς καὶ παρ’ ἐλπίδα πέσῃς. » ΟἹ δὲ τὰς τῶν βασιλέων διαδοχὰς καὶ μεταθέσεις φιλοχρινοῦν- 
τὸς καὶ τοῦτο πέρας εἰληφέναι ἔλεγον, « "Q πῶς γενήσῃ βρῶμα δεινῶν κοράχων | » πῇ μὲν ἐς τὰ μέλανα 
καὶ σίζουντα σιδήρια τὸ παλαίφατον τοῦτο λόγιον ἀφορᾷἂν ἰσχυρ'ζόμενοι, δι᾽ ὧν ὁ καυτὴρ τῇ χειρὲ τοῦ 
βασιλέως ἐπενήνεχται, πῆ δ᾽ ἐς τὸ τῶν βουνῶν προσώνυμον ἐφ᾽ ὡς ἐχεῖνης κχτεσχηνώχει τὸ προφοίδασμα 
ἄπολύοντες. 


Hier. Wolfii nota. 
(36) Κάττυμα. Hic non puto pro soleia usurpari, sed pro cute pedi detracta. 


369 


JOANNES COMNENUS. 


310 


af" ᾿Εκκλησιάσας δ᾽ ἔπειτα τὸ συγγὲνὲς χαὶ οί α 56 12. Deinle convocatis cogualis, anicis at- 


jio» xai ὀπίσον ἐν ὑπεροχαῖς τε xai ἀξιώμασιν ἦν, 
xil παραστησάμενος τὸν ὑστερογενῇ παῖδα τὸν 
Μανουὴλ, τοιάδε ἔλεξεν᾽ « Οὐχ ἐπ’ ἐλπίσι μὲν ταῖς 
ὁρωμέναις, ἄνδρες Ῥωμαῖοι, Συρίαν κατέλαῦον, 
ἀλλ᾽ ᾧμην τῶν προτέρων εὐχλεέστερα ἔργα ἐνδείξα- 
σθαι, καὶ λούσασθαι μὲν ἀδιέστερον ἐν Εὐφράτῃ καὶ 
τῶν τούτου ναμάτων πλησμίως ἀρύσασθαι, ἰδέσθαι 
δὲ χαὶ Τίγριδα ποταμὸν καὶ διαθροῆσαι τοῖς ὅπλοις 
τὸ ἀνθιστάμενον, ὅσον τε προσρέπει τοῖς Κίλιξι xal 
ὅσον τοῖς ix τῆς "λγαρ προσνένευχε, διαπτάσθαι 
δὲ xal ὡς οἱ βασιλεῖς τῶν ὀρνίθων, εἰ xai μέγα 
τοῦτο εἰπεῖν Ἔστι, πρὸς Παλαιστίνην αὐτὴν, ὅπαυ 
τὸ τῆς ἡμετέρας φύσεως πτῶμα πεσὼν ἀνήγειρεν 
ὁ Χριστὸς, ἐπὶ σταυσοῦ τὰς χεῖρας διεὶς καὶ μιχραῖς 
ῥανίσι κόσμον ὅλον εἰς ἔνωσιν ἀγαγὼν, ἀναδῆναι 
δὲ xal εἰς τὸ ὄρος Κυρίου xatà τὸν ψαλλοντα xai 
στῆναι ἐν τόπῳ ἀγίῳ αὐτοῦ, μετελθεῖν δὲ πολέμου 
νόμῳ καὶ τὸ κύκλῳ πολέμιον, ὅπερ ὡς τῆν πάλαι 
χιδωτὸ, οἱ ἀλλόφυλοι, τὴν τοῦ Κυρίου σορὸν πολ- 
λάχις εἷλε δορύχτητον' ᾿Επεὶ δὲ οἷς τρόποις τὸ 
θεῖον ἐπίσταται, οὔκουν δέδεχται πέρας" τὰ προσδο- 
χώμενα, ἀντιστῆναι μὲν ὅλως οὐχ ,.ἔστιν, οὐδ᾽ ἐπὶ 
τοῖς ὁρωμένοις χρεὼν ἀντειπεῖν. Τίς γὰρ θεοῦ 
σοφώτερος ; ἢ τις μετελεύσεται νοῦν Κυρίου καὶ μετα- 
μείψει τὰ τούτου χρίμανα, ὑφελέσθαι ἤ προσθεῖναι 
τούτοις δεδυνημένος ; Σφαλεραὶ μὲν γὰρ αἱ τῶν ἀν- 
θρώπων ἐπίνοιαι, ἡ δὲ τοῦ Κυρίου βουλὴ ἀνεπιποίη- 
τὸς τε xai. ἀμετάπτωτος. "Ev πολλοῖς δ᾽ ὅσοις εὐχά- 
ριστος ἔχων δείκνυσθαι τῷ τὰ κατ᾽ ἐμὲ συμφερόντως 
οἰκονομήσαντι, & xai ἀριθμὸν ὑπερπέπαιχε σύμ- 
παντα, τῷ τέως ἀνθομολογούμενος ἐφ’ οἷς ἐμεγάλυνε 
τοῦ ποιῆσαι μεθ᾽ ἡμῶν ἔλεος ἐπ᾽’ ἀχροαταῖς ὑμῖν 
καὶ τῶν λεγομένων εἰδήμοσι τάδε φημί. "Ex πατρὸς 
βασιλέως ἔφυν, ἀρχῆς γεγένημαι τῆς ἐκείνου διάδο- 
χος, οὐδὲν ἀπεδαλόμην ὧν εἰς χεῖράς μοι παραδέ- 
δωχεν. Εἰ δὲ κατ᾿ εὐγνώμονα xal πισνὸν ὑπηρέτην 
ἐπεξειργασάμην τὸ παρασχεθέν μοι θεόθεν τῆς βα- 
σιλείας τάλαντον, ἄλλοις σκοπεῖν καὶ λέγειν ἀφίημί" 
xal αὐτὸς δὲ ἀνεπαχθῶς διηγησαίμην ἄν, οὐχ ἐναύρυ- 
νόμενος, ἀλλὰ τὰ περὶ ἐμὲ θαυμάσια τοῦ θεοῦ ὃδι-- 
ηπούμενος, ἕως με καὶ δυσμὴ μαχόμενον ἔόδλεψε, 
τὰ πρὸς ἄμφω τὰς ἠπείρους (37) ἔθνη μετῆλθον. 
Ὀλίγα τοῖς ἀναχτόροις προσέμεινα' ὁ βίος σχεδὸν 
μοι ἅπας ἐπὶ σκηνῆς, καὶ τὸ αἰθριάζειν ἀεί μοι 
περιεσπούδαστο. Ἡ γῆ αὔτηϊ ἐφ᾽ ἧς νῦν στρατοπε- 
δευόμεθα, δίς με ἤδη προσέδλεψε' καὶ ἥν μαχρὸς 
ἐξ οὔ χρόνος ἀφθαλμοῖς οὐκ εἶδον στρατιὰν Ῥωμαίων 
Πέρσαι xal "ApzÓtc, ταύτην ἔτρεσαν ἄρτι ἐφ' ἐγε- 
μόνι Θεῷ xal ὑποστρατήγῳ [P. 29] ἐμοὶ, καὶ πολ- 
λῶν πόλεων ἡμῖν ὑπεξέστησαν, ὧν ἐς δεῦρο χύριοι 
καθεστήχαμεν, αἵ xal ζῶσι χατὰ τὰ ἡμῶν προστάγ- 
ματα. Καὶ δοίη Κύριος ὁ Θεὸς ἐμαὶ μὴν ὁπερμογή- 
σαντι τοῦ τῶν Χριστιανῶν πληρώματος κλῆρον ἐκεῖ 
καὶ μεϑίδα ἀΐδιον, ἣν οἱ πραεῖς καὶ εὐάρεστοι αὐτῷ 


que magnatibus, productoque Manuele fllio natu 
mirimo, hujusmodi orationem habuit: « Non equi- 
dem ea spe quam videtis, quirites, Syriam sum 
ingressus, sed virtutem majorum me euperaturum 
opinabar,et securius in Euphrate levaturum et ad 
satietatem latices ejus hansturum esse, visurumque 
etiam Tigrim fluvium, et omnes adversarios armis 
profligaturum, quicunque voreus Ciliciam vergunt 
et ad Agarenos defecerunt, atque aquilae instar 
(quamvis boo magnum dictu videatur) in ipsam 
Palestinam transvolaturum, ubi Christus extensis 
in cruce manibus nature nostre ruinam 800 casu 
erexil, et parvis guttis totum mundum  univit, ac 
montem Domini conscensurum, ut Psalmographus 
scribit, atque in loco ejus sancto staturum esse ; et 
hostes qui in circuitu sunt belli jure aggressurum, 
qui ut olim arcam Barbari, sic ipsi loculum Domini 
Spe jam armis occuparunt. Quia vero exspectatio 
mea me/frustrata est (qua de causa Deus novit), 
resistere omnino baud licet, neo iis que coram 
cernuntur reíragari. Quis enim est Deo sapien- 
tior ? aut quis Domini animum explorabit, ejusque 
judicia vel addendo vel detrahendo mutabit ἢ Nam 
hominum 54 quidem cogitationes lubrice sunt, 
Dei vero consilium non est irritum neo mutabile. 
Cum autem multa aint divinitus in mecollata bene- 
licia ac numero pene nullo comprehendi queant, 
audientibus vobis, iisdemque testibus,divinam erga 
me beneficentiam grata voce predicabo. Patre im- 
peratore natus sum, illi in imperio successi ; nihil 
eorum 408 acceperam amisi. Án vero prudentis 
et fidelis ministri instar talentum regni divinitus 
mibi creditum auxerim, aliis considerandum et 
commemorandum relinquo, quamvis et ipse citra 
molestiam ea predicare queam,nullaque cum osten- . 
tatione, sed miraculorum Dei celebratione. Oriens 
et Occasus bella me gerentem viderunt ; gentes 
que in utraque continente hahitant,sum aggressus. 
Parum in palatto mansi, vitam pene in tabernacu- 
lis exegi ; semper ut sub dio agerem, operam dedi. 
Tellus hec, in qua castra habemus, bis me jam 

aspexit. Multum temporis intercesserat ex quo 
Perse et Arabes Romanum exercitum non vide- 
rant : hunc formidarunt Deo duce meque ministro, 
nobisque multis urbibus cesserunt, quas adhuo 
oblinemus queqoae nostris imperatis parent. Faxit 
Deus ut ego, qui pro Christiano populo arma οἱἷγ- 
cumtuli,illic eternam hereditatem adipiscar, quam 
mansueti acceptique Deo consequentur ; vestris 
vero $8 manibus robur et vires addal conira 
populos qui bellis student, quique saerosanctum Dei 
nostri nomen non invocant. Id autem flet, si vos 
successus a dextra Altissimi οἱ excelso ejus bra- 
chio pendere statuoritig, οἱ dux vobis divinitus 


Hier. Wolfii notee. 
(37) Τὰς ἠπείρους. Asiam et Europam intelligo. Legitur et apud Isocratem semel atque iterum ἐφ᾽ 


pa τῆς ἠπείρου. 


871 


NICET/AE CHONIATAE 


312 


contigerit non truculentus suoque non respondens A ἀπολήψονται" ὁμῶν δ᾽ ἔτι χραταιώσαι τὰς χεῖρας 


nomini, aut perplexo ingenio, et ventris ac gule 
mancipium,qui a palatio non magis quam penicillo 
et coloribus expresse imayines avellitur. Nam ut 
principis mores sunt, ita res fere adiministrantur, 
utpote aquo pendeant: quisi ignavus sit, ruuut in 
deterius,sin bonus est et strenuus, eriguniur ct flo- 
rent.Quippe Deus,Davide auctore, bonos et integros 
provehit, distortos vero cum iniquis in barathrum 
precipitat. Cum autem de successore imperii post 
obitum meum, qui jam instat inevitabilis, dicen- 
dum sit, vos auscultare equum est. Imperium ut 
patrimonium ad me venisse, dictu non inagis ne- 
cessarium est quam lucernam,quod aiunt, in meri- 
die accendere. Cum autem vos palernum in me 
suffragium approbasse et in filios meos eodem 
afleotos esse modo videam, et uni ex meis filiis 
(quorum duo adhuc supersetiles sunt, Isaacius et 
Manuel) 59 obtemperare velle, neque delectum 
ipsos usurpare, sed me:e censure permittere,equi- 
dem fateor naturam principatum natu majoribus 
deferre solere ; Deum vero in designundis regibus 
aliam rationem plerumque sequi animadverto. Co- 
gitate Isaacum natu minore: Ismaele, Jacobum 
post Esaum materno utero exsiliisse, Mosem Aaro- 
ne juniorem, Davidem οἱ statura et etate mini- 
mum fuisse inter fratres, aliosque plurimos ; nec 
enim Deus humano more persone rationem habet, 
neo pretia rerum canis et etate metitur, sed indo- 
lem animi, mansuetudinem, lenitatem intuetur, 
mandatorumque suorum observationem. Quibus de 
causis ego quoque corruptrici nature in multis non 
obsequor,sed ejus institutis, ut pusille mulierculae 
consiliis, in rebus gravioribus repudiatis, Deum 
omnis prave affectionis experlem auctorem sequi 
malo.Quodsi citra ullam controversiam imperium 
Isaacio, filio natu grandiori, tradendum essel, 
nihil verbis esset opus ad fllii utriusque declaran- 
dum ingenium ; sed cam ad natu minorem Manue- 
lem id inclinet, ad vulgi malas suspiciones decli- 
nendas et opinionem eam evitandam, ne affectu 
potius quam judicio 60 minorem majori antepo- 
nam, aliquid de hac re dici par est, atque adeo 
necessarium. Cupiditatum non magis unum genus 
86 ratioest quam formarum, que, cuim ex equo 
homines timus omnes, maximam varietatem ha- 
bent. Alii aliis rebus afficimur, neque omnes ex 
equo iisdem delectamur, Alioqui nec a Deo nos, ncc 
alii ab aliis accusaremur, quippe qui iisdem volu- 
ptatibus necessario caperemur easdemque consilia 
iniremus. Sic fllii quoque mei, quamvis eodem 
patre nati, unen diversis prediti suut ingeniis : 
qui etsi ambo et viribus corporum et digaitato 
vultuum et animorum gravitate precellunt, tamen 
natu minor Manuel ad imperii aduwinistrationem 
aptior mihi videtur.Nam 1saacius sepius ira per- 
citus mihi astitit, et quavis de causa bile efferve- 
scente moderari animo non potest, que res iuimi- 
oissima consilio sapientes perdit. Alter vero preter 


xxi ἐνισχύσαι κατὰ τῶν τοὺς πολέμους ᾿ἐθελόντων 
ἐθνῶν, καὶ παρ’ οἷς οὐδαμῶς ἐπικέχληται τὸ ἄγτον 
χαὶ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. ᾿Ἐσεῖται δὲ 
ταῦτα, εἰ xa! ὑμεῖς τῆς δεξιᾶς τοῦ Ὑψίστου 
xai τοῦ ὑψηλοῦ βραχίονος ἐξαρτᾶτε τὸ xatop- 
θούμενον, καὶ ἡγεμὼν ὑμῖν θεόθεν δοθήσεται, 
μὴ δημοδόρος τις xal τὴν χλῆσιν ψευδόμενος ἥ τὸ 
ἦθος Ἀνώμαλος χαὶ περὶ τράπεζαν χεχυφὼς καὶ 
ὀχῶν ἀεὶ toic δαχτύλοις τὸν κύχθον xal τῶν ἀναχτό- 
ρῶν μηδαμῶς ἁποσπώμενος, ὅσα xal οἱ ἐν τοῖς 
τοΐχοις διὰ ψηφίδων χαὶ χρωμάτων εἰλονιζόμενοι, 
ὅτι xai φιλεῖ πως τῇ κατὰ τὸν ἄρχρντα διαθέσει 
συνδιατίθεσθαι τὰ πάντα καὶ ἕπεσθαι" ἄτε γὰρ δι᾽ 
αὐτὸν ἀρχῆθεν γενόμενα, γαχυνομένου μὲν τοῦδε 
xal αὐτὰ μεταδάλλεται, ἀγαθυνομένου δὲ πάλιν 
πρὸς τὴν ἐναντίαν φορὰν ἐπανίατιν, ὡς τοῦ Θεοῦ 
χατὰ τὸν Δαδὶδ τοῖς ἀγαθοὶς xxl εὐθέσιν ἀγαθύνον - 
τος, τοὺς δὲ εχχλίνοντας εἰς τὰς στραγγαλιὰς μετὰ 
τῶν ἐργαζομένων τὴν πονηρίαν ἀπάγοντος, Ἐπεὶ 
δὲ xai περὶ τοῦ διαδεξομένου μοι τὴν ἀοχὴν μετὰ 
τὴν ἐμὴν ἐχδίωσιν, ἥτις δὴ καὶ ἐφέστηκεν ἤδη ἂν- 
υπεξάλυχτος, εἴπεξιν τι προάγομαι, χρεὼν τοὶς tlon- 
μένοις προσσχεὶν. Ὅτι μὲν γὰρ ὡς πατρῷος χλῆρος 
εἰς ἐμὲ τὸ βασιλεύειν ἐπιχαταδέδηχεν, οὐ δέομαι 
λέγειν, ὡς οὐδὲ τις ἕτερος λαμπτῆρα τῆς ἡμέρας 
ἀποφαΐνειν τὸν ἥλιον’ ὁρῶν δὲ τὴν ἐπ᾽ ἐμοὶ τηρὴη- 
θεῖσαν πρὸς πατρὸς τάξιν χἀπὶ τοὺς ἐξ ὀσφύος μου 
προελθόντας διαδῆνχι προθυμουμένους ὑμᾶς, xal 
ὑφ᾽ ἑνὸς τῶν ἔτι παριόντων μοι τῷ βίῳ παίδων 
(Ἰσαάκιος οὗτοι καὶ Μανουὴλ) ἄρχεσθαι γλιχομένους, 
xal μηδ᾽ αὐτὴν τὴν ἐπιλογὴν ἑαυτοῖς, τῇ δ᾽ ἐμῇ 
ψήφῳ ἂν τιθέντης, φημὶ δὴ ὡς ἡ μὲν φύσις τοῖς 
πρωτοτόχοι5 παισὶ τῇ τάξει ἐμμένουσα τὰ πρωτεῖα 
βραδεύειν εἴωθε, παρὰ δὲ Θεῷ οὐχ οὕτως ἐν ταῖς τῶν 
πιοδλήσεων μεγίσταις ἀεί πως φιλεῖ Ὑίνεσθαι" 
᾿Λναλογίσασθε τὺν Ἰσαὰκ τοῦ ᾿Ισμαὴλ χατὰ γέν- 
νησιν δευτερεύοντα, τὸν ᾿Ιχχὼῦ μετὰ τὸν Ἠσαῦ 
νηδύος ἐχθορόντα τῆς μητρικῆς, τὸν Μωῦσῆν τοῦ 
᾿Ααρὼν ὕστερον, τὸν Δαδὶδ αὐτὸν μιχρὸν ἐν τοῖς 
ἀδελφοῖς ὄντα xdv τῷ πατριχῷ οἴχῳ νεώτερον, [xai 
ἑτέρους δὲ ὡς πλείστους. Οὐ [γὰρ τὸ θεῖον ἐς πρόσ- 
cov  xat' ἄνθρωπον ἀφορᾷ, καὶ βραδεύει τῷ 
χρόνῳ τὰ τίμια, πολιαῖς xal ἡλικίαις προσχείμενον, 
ἀλλ᾽ εὐγενείᾳ χαῖρον ψυχῆς ἐπὶ τὸν πρᾶον βλέπει 
καὶ ἥμερον καὶ τὸν χὐτοῦ φυλάττοντα τὰ ἐντάλματα, 


D Κατὰ ταῦτα τυιγυροῦν καὶ αὐτὸς οὐ τῇ δεκαστρίᾳ 


φύσει τά πολλὰ χαριζόμενος, ἀλλὰ τοὺς θεσμοὺς 
αὐτῆς 67x xxi [P. 30] γυναιχὸς σμιχρογνώμονος 
διχδούλια ἐν τοῖς καιρίοις παραχρουόμενος πράγμασι, 
μιμεῖσθαι μᾶλλον προάγομαι τὸν προσωποληψίας 
πάσης ἀνώτερον Θεόν. Εἰ μὲν οὖν κατὰ τὸ ἀναμφί- 
λογον ἐς τὸν λαθ᾽ ἡλικίχν προήκοντα παῖδά μοι τὸν 
᾿Ισαάκιον μετεῦαινεν ἡ ἀρχὴ, κατ᾽ οὐδὲν ἄν μοι λό- 
γων ἐδέησεν εἰς παράστασιν τῆς ἀμτοῖν μοι τοῖν 
παίδοιν φύσεως" ἐπεὶ δὲ προς τὸν ὑστερότοχον Ma- 
νουὴλ ἡ βασιλεία μᾶλλον προοσνένευχεν, ἐχκλίνων τὸ 
χαχύποπτον τῶν πολλῶν χαὶ τὸ δόξαι παρά τισιν ὡς 


φίλτρῳ μᾶλλον xal οὐχ ἀρετῇ προστιθέμένος τοῦ 


318 
προτέρου. παιδὸς τὸν 


ἀναγκαίως τὰ εἰκότα ῥηθήσεται. Οὐ μία τίς ἐστι τῷ 
γένει τῶν ἐπιθυμιῶν ὁδὸς, ἀλλ᾽ εἰς ἀτραποὺς παμ- 
πόλλας διέσχισται, ὥσπερ xal τὰ τῶν σωμάτων 
μορφώματα, εἰ καὶ τὴν αὐτὴν ἄνθρωποι φύσιν ἐχ- 
χληρωσάμεθχ. ἴΑλλλαις γὰρ ὀρέξεσιν ἄλλοι mpoc- 
πάσχομεν, οὐδὲ χαίρομεν ἅπαντες ὁμοθυμαδὸν ταῖς 
αὐταῖς. Εἰ γὰρ τοῦτο ἦν, εἴχουεν ἄν καὶ πρὸς Θεοῦ 
xal πρὸς ἀλλήλων τὸ ἀνεπέγχλητον ὡς ταῖς αὐταῖς 
ἡδοναῖς τὰ καὶ γνώμαις ἀναγχαστῶς ἐπιχαίνοντες. 
Καὶ τῶν υἱέων μοι γοῦν ἣ δυὰς, εἰ καὶ ἐκ πατρὸς 
ἑνὸς προελήλυθεν, εἷς γνώμας ἀπομερίζεται διαφό- 
ρους. Καλοὶ μὲν γὰρ xxl ἀμφότεροι, xal ῥιύμῃ σώ- 
ματος xal εἴδους σεμνότητι καὶ φρενῶν βαθύτητι 
διαπρέποντες" χαλλίων δέ μοι ὡς μάλιστα διαδεί-- 
χνυται περὶ τὴν τῆς ἀρχῆς χυδέρνησιν ὁ ὕστερογε- 
νὴς Μανουήλ. Ὁ μὲν γὰρ Ἰσαάκιος ἀκχρόχολος 
πολλάκις παρέστη μοι, καὶ ἀφ᾽ ἧς ἔτυχε προφάσεως 
παροξυνόμενος ἐν τῷ νοσεῖν ἀμετρίαν θυμοῦ, ὃς 
ἀπόλλυσι xai σοφοὺς xal δι’ ὅν μετ᾽ ἀῤδουλίας οἱ 
πλεῖστοι πράσσουσιν" ὁ δὲ σὺν τῷ λοιπῷ τῶν ἀρε- 
τῶν ὁρμαθῷ, ὧτ οὐδ᾽ Ἰσαάκιος ἀπεξένωται, οὐδὲ 
τοῦ χαλοῦ χρήματος ἀπῴκισται τῆς πραότητος, εὖ- 
μαρῶς ἐνδιδοὺς πρὸς τὸ χρήσιμον καὶ πειθένιος 
λόγῳ δειχνύμενος. ᾿Επειδὴ τοίνυν ἀχαχίᾳφ μᾶλλον 
καρδίας, ἧἦ xal Δαδὶδ ὁ βασιλεὺς xal προφήτης 
ἐχέκαστο, ἢ χειρὶ ψηλαφώσῃ τὸ ξίφος xxi γνώμῃ 
λεπτουργούσῃ τὰ τῶν ἀρχομένων πλημμελήματα 
φιλοῦμεν ὑπάγεσθαι ἄνθρωπον, τὸν Μανουὴλ ἐς βα- 
σιλέα χατὰ τόδε προχέκριχα. Δέξασθε τοίνυν τὸν 
μείραχα xai ὡς θεόχριστον ἄναχτα xal ὡς δι᾽ ἐπι- 
ψηφίσεως ἐμῆς βασιλεύοντα, "Ὅτι δὲ xal Θεὸς αὐτὸν 
εἷς βασιλέα προχέχριχε xai προώρισε, τεκμήριον αἱ 
πολλαὶ προῤῥήσεις xal τὰ τῶν θεοφιλὼν ἀνδρῶν 
προθεσπίσματα, ἅ πάντα βασιλέα Ῥωμαίων τὸν 
Μανουὴλ προλατήγγελλον. Τὸ δὲ καὶ τοὺς παρ᾽ 
ἐμοῦ προχριθέντας πρότερον εἰς τὸ ἄρχειν υἱέας μοι 
τεθνηχέναι, ἀπεῖναι δὲ καὶ τὸν χατὰ γένεσιν μετ᾽ 
ἐχείνους εἰς τὴν βασιλείαν χαλούμενον ᾿Ισαάκιον, 
ποῦ θήσει τις ; Ἤ πάντως καὶ ταῦτα σύμδολα εἴποι - 
μεν ἄν ἐναργέστατα τοῦ τὸν Θεὸν οὐχ ἕτερον βούλε- 
σθαι, τὸν δὲ Μανουὴλ τὰ σχήπτρα Ῥωμαίων χειρί - 
ζεσθαὶ" εἰ δέ [P. 31) τις ἐθέλει σχοπεῖν, οὐδ' ἐμὲ τὸν 
πατέρα ἐπόψεται δῶρον παντάπασι τῷ παιδὶ τὴν 
βασιλείαν βραδεύοντα xal τῇ διαδοχῇ τοῦ γένους τὸ 
ὅλον προσρεποντα, ἀλλὰ καὶ ἄθλον ἀρετῆς τὴν προ- 


JOANNES COMNENUS. 


ὑστερότοκον προτετίμηχα, A aliarum virtutum chorum a quibus nec Isascius. 


314 


alienus est, nec a clementia quidem, re precla- 
riseima, abhorret, sed in loco cedere et obsecun- 
dare novit et rationis imperium sequitur. Quoniam 
igitur animi candori, quo et David rex idemque 
propheta ornatus fuit, quam enaifere manui 61 et 
ingenio in subtiliterexquirendis subditorum delictis 
intento parere malumus homines, Manuelem impe- 
ratorem creandum esse duxi. Quare adolescentem 
suscipite ut imperatorem divinitus designatum et 
meo goífragio imperium capescentem : ac euma 
Deo prelatum et predestinatum esse ad imperium. 
argumento vobis sint multa predictiones et divino- 
rum hominum pressgia, que omnia Manuelem 
Romanorum imperatorem fore prenuntiarunt. Jam 
quod filii mei ante imperio destinati obierunt, et 
is abos! cui id post illos nature lege debetur, qis 
aliter accipiat nisieaquoqueargumen!a esseeviden- 
tissima, Deum non velle alium nisi Manuelem soe- 
piris Romanorum potiri ? Quod si quis consideret, 
me non omnino gratis filio conciliare imperium 
aique in ejussuocessionem propendere, sed virtutem 
ejus hac desiguatione remunerari deprchendet. 
Seitis enim, scitis qux» a1 Neoomwsariam prieter 
etatem facinora ediderit, et ἰὼ illustri illa eontra 
Persas impressione, ob quam ut ego pater sollicitus 
etin maximo de chesrissimo fllio metu fui, ita 
eadem res Romana 642 cunfirmata est. » Heo 
Joanne locuto, consilium cnm ejulatu verbis ejus 
assensum Manuelem tanquam sorle suffragio le- 
cium cupide imperatorem accopit.Deinde ad flliumn 
conversus paler, post utiles admonitiones, eum 
imperatorio diademate ornat et chlamyde pretexta 
induit. His peractis, Romane legiones convocate 
Manuelem Romanorum imperatorem  salutarunt, 
unoquoque procerum cum 808 coborte seorsirmn 
Blsnte, et novum imperatorem clara voce consealu- 
tante. Deinde prolatis divinis oraculis studium 
quisque suum et. fidem cuntirmat. Harum rerum 
omnium dux et auctor fuit magnus domesticus, eo 
consilio ut ambitiosorom hominum vanitatem et 
mutus et plurimorum concursum ad quosdam re- 
gii goneris homines sedaret ; qui prerogalivam 
etatis ut magnum quidam et venerabile preeten- 
dentes, et imperatoriam afflnitatein exaggerantes, 
se imperio digniores arbitrabantur. 


χείρισιν αὐτῷ mapsyóusvev. ἴστε γὰρ, ἴστε ὅσα xai map! ἡλικίαν ἐν Νεοκαισχρείᾳ ἠρίστευσε, xal τὴν 
χατὰ Περσῶν ἐχείνην γενναίαν ἐμδολὴν, δι᾽ ἤν ὁ μὲν πατὴρ ἔγωγε ἠγωνίων, περὶ τῷ φιλτάτῳ παιδὶ 
τὰ μέγιστα δεδιὼς, τὰ δὲ Ρωμαίων ἀνεῤῥώσθη πρόγματα. » Ταῦτα ὁ μὲν βασιλεὺς ᾿Ιωάννης ἐφθέγξατο, 
$4 δ' ἐχχλησία ἐπιχωχύσασα τοῖς εἰρημένοις τὸν Μανουὴλ ὠσεὶ χληρωτὸν εἴτε xal χειροτονητὸν ἀσμέ- 
νως εἰς βασιλείαν ἐδέξατο. Ἔπειτα τὸν λόγον τρὸς τὸν παῖδα μετενεγχὼν ὁ πατὴρ, xzi τούτῳ παραι- 
νέσας τὰ σύμφορα, ταινίᾳ διαδεῖ τῇ βασιλιχῇ xal τὴν γλαμύδα ἐπενδύει τὴν περιπόρφυρον. "Emi δὲ 
τούτοις συναθροισθέντα χατὰ πρόσκλησιν τὰ στρατεύματα βασιλξα Ῥωμαίων ἀνεῖπον τὸν Μανουὴλ 
ἐχάστου τῶν μεγιστάνων μετὰ τῆς οἰ χείας τάξεως διαχοιδὸν ἐφισταμένου καὶ διατρανοῦντος τὴν εὐφη" 
μίαν τῷ νέῳ ἄναχτι, ᾿Εφεξῆς δὲ xoi τῶν θείων προτεθέντων λογίων, ἐπ’ αὐτῶν ἐμπεδοῦνται τῷ 
Μανουὴλ τὰ τῆς εὐνοίας καὶ πίστεως πρὸς παντός. Ἣν δὲ ὁ τῶν δρωμένων τούτων εἰσηγητής τε ἅμα καὶ 
τιλετάρχης ὁ μέγας δομέστιχος, ἐχλῦσαι διανοούμενος ἐντεῦθεν καὶ διαγαλάσαι τοῦ μετέωρισμοῦ καὶ 
τῆς στάσεως τὰς τῶν φιλάρχων ἐφέσεις xal τὰς τῶν πλείστων ἀμδλῦναι συνδρομὰς πρὸς ἑνίους τῶν 


916 


NICETJE CHONIATA 


316 


πρὸς γένους τῷ βασιλεῖ, oi τὴν πρεσθυγένειαν ὡς μέγα τι καὶ αἰδέσιμον προδαλλόμενσι xxt «ὁ κῆδος 
μεγεθύνοντες τὸ βασίλειον ἑαυτοῖς τὸ ἄρχειν ὡς ἀξιωτέροις ἀπένεμον. 


Que cum transacta essent, 
imperator moritur, «nno imperii vicesimo quarto, 
IDense octavo, vir qui et principatum optime ad- 
ministravit et vitam piam egit, moribus neque 
dissolutis neque intemperantibus, quique et in 
donationibus et in sumptibus magnificentie stu- 
duit. Idque deolarant et crebre aureorum in po- 
pnlo urbano distributiones, et templa pulcherrima 
et maxima 63 e fundamentis exstructa. Sed et 
glorie, preter alios omnes, appetentissimus fuit, 
ineo ponens omnia, ut maximum nomen apud 
posteros relinqueret, Domesticse discipline et de- 
cori tam diligens observator, ut et in tondendis 
capillis et forma calceorum proportionem requi- 
reret. Inania et obscana verba a publieis canven- 
tibus, et luzum vestium ac mensurum tanquam 
corruptelam et vitz? pestem a palatio pepulit : cum- 
que exemplum disciplinae semetipsum gravissimum 
proponeret, atque omnes familiares imitatores sui 
efficere studeret, omne virtutis genus colere non 
destitit. Neque tamen interim 8 gratiis alienus 
fuit, neque in aditu aut congressu asper, tetricus, 
superciliosus aut inhumanus : sed cum in publico 
actionum optimarum exemplar se preberet, per 
otium a re publica remo'aque turba, quam tan- 
quam tympanum obstreperum et garrulum cave- 
bat, etiam comitatem honestam admittebat, et ab 
urbanitate non abhorrebat, neque risum prorsus 
opprimebat. Itaque cum parum 8 summa conti- 
nentia et integritate recesserit, et ab exquisitia- 
sima vite ratione haud multum  aberrarit, neo 
totius imperii tempare vel vita privarit. quemquam 
vel quocunque modo corpora multarit, in hunc 64 
usque diem omnium laudibus celebratur ei decus 
quoddam imperatorum Comneniw familie judi- 
catur ; nedicam eum multos etiam ex superioribus 
partim equasse, partim superasse. 
γισται καὶ χορωνὶς, ὡς εἰπεῖν, τῶν ὅσοι Ῥωμαίων 


aliquot diebus post A Τούτων δ᾽ οὐτωσὶ τελεσθέντων ὁ βασιλεὺς Ἰ Ιωάν- 


νης μεθ᾽ ἡμέρας τὸν βίον ἐκλέλοιπε, βασιλεύσας ἔτη 
τέσσαρα πρὸς τοῖς εἴχοσι xai μῆνας ὀχτὼ, ἀνὴρ 
καὶ τὴν ἀρχὴν ἄριστα διῳχηχὼς χαὶ Θεῷ εὐαρέστως 
βεδιωχὼς, xai τὰ πρὸς ἦθος οὐχ ἔκλυτος οὐδ᾽ ἀχό- 
λαστος, κἀπὶ ταῖς δωρεαῖς τε xal δαπάναις μετα- 
διώξας μεγαλὸπρέπειαν.: καὶ δηλοῦσιν ai τε διὰ 
χρυσίνως πρὸς τοὺς τῆς πόλεως οἴχήτορας συχναὶ 
διαδόσεις, xal τὼν ναῶν ὁπόσους χαλλίστους καὶ 
μεγίστους ἐκ βάθρων ἐδείματο. ᾿Αλλὰ καὶ δόξης 
ἐραστὴς ὑπὲρ ἄλλον ἅπαντα γεγονὼς τοῦ xataA:- 
πεῖν ἐν τοῖς ἔπειτα μέγιστον ἑαυτοῦ ὄνομα τὰ 
πάντα τιμώμενος ἦν. Τοσοῦτον δὲ xal τῆς τῶν οἷ- 
χείων εὐσχημοσύνης χαὶ τοῦ αἰδήμονος τρόπου 
ἐξείχετο, ὡς καὶ χουρὰν περιεργάζεσθαι τριχὸς καὶ 
τὸ τοῦ ποδὸς σχῦτος περιαθρεῖν, εἰ κατὰ λόγον καὶ 
πρὸς τὸ τοῦ ὑποδουμένου σχῆμα ὁπέῤῥαπτο. 'Ap- 
γολογίαν δὲ xal σαπρολογίαν τὴν ἐπὶ κοινῆς dxpo- 
άσεως καὶ τὸ ἐν ἱματισμοίς καὶ διαίταις ἄσωτον, ὅσα 
xai λύμην τινὰ βιοφθόρον, τῶν ἀναχτόρων ἀπεσά- 
ρωσε, xal τὸν ἐμδριθῆ χαραχτηρίζων σωφρονιστὴν, 
χαὶ μιμητὰς ἑαυτοῦ τοὺς ὑπὸ χεῖρα εἶναι γλιχόμε- 
voc, πᾶσαν ἀρετῆς ἰδέαν μετιὼν οὐχ ἀνίει. [P. 32] 
Οὐ μὴν ταῦτά γε πράττων χαρίτων ἀπείχετο, καὶ 
δυσξύμόλητος ἦ. καὶ δυσπρόσιτος καὶ στυγνὸς τὴν 
ὄψιν xai συννεφὴς τὴν ὀφρὺν xal ἀεί πως ὅποσκυ- 
ζόμενος. 'Exutüv ' ἐν τῷ προδέλῳ πάσης πράξεως 
ἀρίστης πίναχα προτιθεὶς, ἄγων σχολῆν τῶν ix- 
τὸς (38), καὶ τὸ περιορᾶσθαι ὑπὸ πλείστων ὅσα 
χαὶ χώδωνα φλύαῤον καὶ λάλον ἀποτηεπόμενος, καὶ 
χομψείαν σεμνὴν εἰσῳχίζετο καὶ τὸν εὐτράπελον οὐ 
παρέτρεχεν, οὐδ᾽ ἐπεῖχεν ἐπίπαν xai ἦγχε τὸν γέἔ- 
λωτα. Ὀλίγα οὖν τοῦ ἐς ἄκρον ἀποσφαλεὶς ἐγκρα- 
τοῦς τε καὶ ἀσφαλοῦς, καὶ τῶν πρὸς ἐντελῆ ἀχρίδειαν 
βραχέα διεκπεσὼν, καὶ μηδένα διὰ ξυμπάσης αὐτῷ 
τῆς ἀρχῆς fj ψυχῆς στερήσας ἤ ἐς τὸ σῶμα ὁσονοῦν 
λυμηνάμενος, ἐπαινετὸς ἐς δεῦρο παρὰ πᾶσι λελό- 


ἐχ τοῦ τῶν Κομνηνῶν γένους ὑπερεκάθισαν, ἵνα — ui 


λέγοιμι ὡς καὶ πολλοῖς τῶν ἀνόπιν ἀρίστων τοῖς μὲν ἡμιλλήσατο, τοὺς δὲ καὶ παρήνεγχεν. 


Hier. Wolfii note. 
(38) "Aqwv σχολὴν τῶν ἐκτός. Soilicet ἀνθρώπων, per otium, si nemo externus adesset. 


817 


DE MANUELE COMNENO LIB. I. 


918 





ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΜΑΝΟΥΗΛ TOY ΚΟΜΝΗΝΟΥ 
EN TOMOIS EIITA OGEQPOYMENH 


DE REBUS GESTIS MANUELIS COMNENI 
LIBRI SEPTEM 


α΄. ᾽᾿λναῤῥηθεὶς οὖν ὁ Μανουὴλ αὐτοχράτωρ εὐ. — 65 i.Manuelimperator appellatus magnum do, 


θέως (Ρ. 33] τὸν μέγαν δομέστιχον, ᾧ κλῆσις ἦν 
Ἰωάννης, ᾿Αξοῦχος δὲ ἡ ἐπίχλησις, ἐς τὴν βασιλίδα 
πόλιν ἐξέπεμψε, σὺν αὐτῷ δὲ xal τὸν χαρτουλάριον 
Βασίλειον τὸν Τζιντζιλούχην, εὖ μὲν xai τὰ χατὰ 
τὴν νέαν διαθήσοντας βασιλείαν καὶ προομαλίσοντας 
τὴν εἰσέλευσιν καὶ χατασχευασομένους ἔμπροσθεν 
αὐτοῦ τὰ εἰσόδια, μετελευσομένους δὲ χαὶ τὸν σε- 
βθαστοχράτορα Ἰσαάκιον τὸν ἑχείνου ταυτόαιμιον, 
Τὸν γὰρ αὐτοχράτορα δέος ὑπέθραττε μήπως οὗτος 
τὸν τοῦ πατρὸς ἐνωτισάμενος θάνατον καὶ τὴν εἷς 
τὸν ἀδελφὸν τὸν νεώτερον ἀχηχοὼς τῶν σχήπτρων 
μετάθεσιν εἰς ἐναντίαν μοῖραν ἀποχριθῇ καὶ περὶ 
τοῦ τῶν ὅλων αὐτὸς εἶναι χύριος διαμιλληθῇ, ἅτε 
ἀπὸ τῆς γενέσεως εἰς τὴν διαδοχὴν τῆς βασιλείας 


mesticum Joannem Axuchum statim in urbem im- 
peratricem ablegavit, unaque cum eo Basilium Tsi- 
izilucem chartularium, qui et novum imperium 
firmarent, et ingressum prepararent, et sebasto- 
cratorem Isaacium íratrem ejus coercerent. Vere- 
batur enim ne is audito palris obitu, et sua desi- 
gnatione cognita, per seditionem sibi potestatem 
omnem 66 vindicaret; quod οἱ etate ad imperium 
vocaretur, et tum in urbe imperatrice versaretur, 
et in palatio degeret, ubi pecuniarum acervi et 
imperatori, vestes reposite essent. Joannes igitur 
festinanter urbem ingressus Igaacium rerum &adhuo 
ignarum capit, et in omnipotentis monaslerio con- 
cludit, ἃ Johanne imperatore ediflcato. Qui ubi 


καλούμενος xal χατὰ τὴν βασιλίδα πόλιν τότε πα- p Post captivitatem patris obitum et fratris designa- 


ρὼν καὶ τῶν ἀναχτόρων ἐντὸς αὐλιζόμενος, ἔνθα 
τῶν χρημάτων al σωρεῖαί εἰσὶν ἀποχείμεναι xal 
τὰ τῶν κρατούντων γνωριστιχὰ περιόλήματα, Ὁ 
Ἰωάννης τοίνυν καταταχύνας τὴν πόλιν εἴσεισι, xal 
τὸν ᾿Ισαάκιον ἀγνῶτα ἔτι ὄντα τῶν γενομένων alpsi- 
χαὶ τῇ μονῇ τοῦ παντοχράτορος εἴργνυσιν, ἤ τὸν βα- 
σιλέα Ἰωάννην ἔσχε δομήτορα, Καὶ ὁ μὲν μετὰ τὴν 
κατάσχεσιν τὴν τοῦ πατρὸς ἀναμαθὼν τελευτὴν χαὶ 
τὴν τοῦ ἀδελφοῦ ἀνάῤῥησιν ἐνηχηθεὶς οὐχ εἶχεν ὅ 
τι καὶ διαπράξαιτο, δεινὰ πάσχειν λέγων καὶ πέραν 
δεινοῦ ξύμπαντος, xal ὡς ἐπαινετέα d) τάξις (39), 
ὅφ᾽ ἧς διαχρατεῖται τὸ πᾶν. « ᾿Απῆλθε, φησὶν, 
᾿Αλέξιος θανάτῳ πεσὼν, ὁ τῶν ἀδελφῶν πρωτότοχος 
καὶ τῆς πατρῴας ἀρχῆς κληροῦχος" ἐπηχολούθησε 
τούτῳ ᾿Ανδρόνιχος τῷ προτέρῳ ὁ δεύτερος, xal τὸν 
νεκρὸν εἰσαγαγὼν τοῦ ἀδελφοῦ διαπόντιον μετὰ. 
βραχὺ καὶ οὗτος τὸν βίον μετήλλαξεν. Εἷς ἑαυτὸν 
τοίνυν τὰ τῶν Ῥωμαίων σκῆπτρα ὁρᾷ, καὶ τῷ δι- 
χᾳίῳ αὐτός ἔστιν ἐγκρατὴς τῆς ἀρχῆς. » ᾿Αλλ᾽ ὁ 
μὲν τοιαῦτα μάτην ἐξετραγῴδει, καὶ εἰκσίως ἦν πτε- 


tionem cognovit,quid ageret non habebat, iniquis- 
sime secum agi conquerens. Et ordine collaudato, 
& quo etiam rerum universitas gubernarelur : 
« Alexius, inquit, obiit, fretrum primogenitus et 
paterni imperii h*res. Huno secutus est etate 
proximus Andronicus ; qui cum fÍratris cadaver 
mari advexisset,paulo post et ipse decessit. Roma- 
norum igitur sceptra ad me spectant, et ego jure 
imperio potiar.» Que cum frustra vociferaretur et 
irrite avicule instar inani conatu obstreperet, 
magnus domesticus custodie palatii intentus, atque 
id agens ut Manuel etiam ἃ civibus imperator sa- 
lutaretur, litteras rubro aureoque sigillo et serico 
fllo munitas et conche sanguine pictas clero magni 
templi offert, quibus eis argentese monete nummi 
ad cc minas 67 promittebantur. Ferebatur Axu- 
chus etiam alias rubrioatas imperatorias litteras 
apportare, que summam eamdem nummis aureis 
designarent. Nam cum suspicio qusedam non ina- 
nis Manueli oburiretur, ne forsitan aut ipse 1888- 


Hier. Wolfii note. 


(39) ἹΙ τάξις. Hanc veram lectionem esse arbi- 
tror. Alter codex habebat πρᾶξις unde putabam 
legeudum, ὡς ἐπανετέα ἢ πρᾶξις τῇ προνοία ὑφ᾽ 
ἧς, et sio converteram : id facinus divinse 
vindict», gubernatrici rerum universitatis, commen- 
dans, eto. ; sed hoo vult Isaacius, laudandum esse 


ordinem quo non tantum imperia,sed etiam mundi 
hujus universitas gubernetur. Vetustus codex he- 
bet: Kai ἄταχτα βοῶν, Ὧ ἄνθρωποι, ὡς κατελύθη 
άγματα ! 


ἡ τάξις 1 ὡς νεουργοῦνται ἕτερα 
deste vociferanas : O cives, ut. 
nov& res insiiituuntur |. . 7. 


819 


NIGCETJE CHONIATJE 


380 


cius,ut ad quem ob statis prerogativam pertineret A ρυγίζων κατὰ σαγηνευθὲν πτηνάριον᾽ ὁ δὲ δὴ μέγας 


imperium, audito patris obitu et fratris junioris 
declaratione urbem seditione turbaret, aut alioqui 


plurimorum turbulenti conatus, itoperatorum de- 


8S)gnationes et mu'ationes fere semper comitari 
Boliti, regni novitati impedimentum aut periculum 
orearet, tam ancipiti rerum statu Joanni bina libe- 
ralia diplomata dedit. Cum vero legatio prospere 
guccessieset, neque Joannes successzm legationis 
meliorem sibi fingere aul optare potuiaset, id quo 
aurum promittebatur retinui!, argentique pollicita- 
tionem protulit. 


δομέστιχος τῆς τῶν βασιλείων φυλαχῆς ἐπιμεληθεὶς 
xat τῆς τοῦ βασιλέως Μανυυὴλ παρὰ τοῖς ἀστοῖς 
ἀναγορεύσεως, γράμμα ἐρυθροσήμαντον σφραγῖδί τε 
yposiq καὶ σηοικῷ νέματι ἔμπεδον, κόγχης ἄναδε- 
δευμένῳ αἵματι, τῷ κλέρῳ τοῦ μεγάλου νεὼ ἐπιδί- 
δώσι, τυποῦν αὐτοῖς (40) ἀργύρεα ἐτήσια κέρματα 
εἷς μνᾶς δὶς ἑκατὸν χορυφούμενα, Ἐλέγετο δὲ καὶ 
ἑτέραν ἠρυθροδανωμένην βασίλειον γραφὴν Ἐπιφέ- 
ρεσθαι τὸν ᾿Αξοῦχον, διὰ χγρυσίνων ταῦτα βραθδεύ- 
003av. ᾿Βπειδὴ γὰρ ὑπόνοιά τις τὸν χρατοῦντα Ümi- 
τρεχεν οὐχ ἀνεύλογος, μήπως ἢ αὐτὸς ᾿Ισαάκιος τῷ 


δῆθεν δικαιότερος εἶναι πρὸς τὴν ἀρχὴν ἐκ γενέσεως τὰ χατὰ τὴν πόλιν διαστασιάσειε πράγματα, 
πατρῷον θάνατον xai ξυναίμου ὑστερογενοῦς ἐνωτισάμενος μετὰ θάνατον ἐχείνου ἀναγόρευσιν, εἴτ᾽ οὖν 
$ ταῖς τῶν βασιλέων προὔδλήσεσί τε καὶ μεταθέσεσιν ἀεί πως ἐπεισερχομένη φιλοτάροχος xal νεωτερο- 
ποιὸς τῶν πλείστων ἔφεσις οὐχ εὐοξά οἱ τῷ νέῳ ἄναχτι χαὶ ἀχίνδυνα τὰ χατὰ τὴν βασιλείαν διά- 


otto, διὰ τοῦτο πρὸς ἀμφιῤῥεπῖ κατάστασιν τοῦ καιροῦ 


διπλὰ τῷ Ἰωάννῃ φιλότιμα θεσπίσματα 


ἐγχειρίζεται. Τῷ δὲ κατὰ ῥοῦν προδῆναι τὰ τῆς ἀποστολῆς, xal ὡς οὐκ ἦν τῷ πεπομφότι καὶ ἀφιγμένῳ 
διανοήσασθαι κάλλιον f; [P. 35] ἐπεύξασθαι, συνέσχε μὲν τὸ βραδεῦον τὰ χρύσεα, ἐξήνεγκε δὲ τὸ χορηγοῦν τὰ 


ἀργύρεα. 


Ingressu ad huno modum praeparato, imperator B 


parentalibus peractis, et patris cadavere navibus 
imposito, que in Pyramo fluvio s!ationem habe- 
bant, qui Mopsuestiam irrigans in mare influit et 
Antiochie 68 rebus pro tempore pacatis, e Cilicia 
digressus uer superiorem Pbrygiam proflciscitur. 
Tum Andronicus Comnenus, qui post in Romanos 
tyrannidem exercuit, Manuelis patruelis, et Theo- 
dorus Dasiotes, cui Maria nupia erat, Andronici 
Bebastocratoris, fratris Manuelis, fllia, a Persis 
capti et ad Masutum Iconii principem sunt perduocti. 
Nam dum feras venantur, 8 militari via digressi 
veneruntin hostium manus et in venatores homi- 
num inoiderunt. Imperator autem, qui cum aliis 
rebus vacare non posset, sed propositum urgeret 
omnemque moram sibi incommodare putaret, non 


Ka! ol μὲν οὕτω τὴν βασιλιχὴν προκαρεσκεύασαν 
εἴσοδον" ὁ δὲ βασιλεὺς τὰ ὅσια τῷ πατρὶ ἐχτελέσας 
καὶ ταῖς ναυσὶ τὸ σῶμα ἐνθέμενος, αἵ τῷ Πυράμῳ 
ποταμῷ ἐνωρμίζοντο, ὅς Μοψουεστίαν λιπαίνων θα- 
λάσσῃ προσπλέχεται, τά τε xat! ᾿Αντιόχειαν, ὡς ὃ 
καιρὸς ἐδίδου, χκοταστησάμενος, ἀπάρας τῶν Κιλίχων 
διὰ τῆς ἄνω καλουμένης. Φρυγίας ἐπεπορεύετο, ὅτε 
καὶ ὑπὸ Περσῶν ἑάλωσαν xai πρὸς τὸν ᾿ἸἸκονίου 
χρατοῦντα τηνιχαῦτα Μασοὺτ ἀπνηνέχθησαν ὅ τε 
πρὸς πατρὸς τῷ Μανουὴλ ἐξάδελφος, ὁ Κομνηνὸς 
δηλονότι ᾿Ανδρόνικος (οὗτος δὲ xoi ὕστερον Ῥω- 
μαίων χατετυράννευσε)͵ xal ὁ Δασιώτης Θεόδωρος, 
ᾧ εἰς γαμετὴν Μαρία ἥρμοστο, ἤν ὁ τοῦ Μανουὴλ 
κασίγνητος ὁ σεθαστοχράτωρ ᾿Ανδρόνιχος ἔτεκε. 
Κατὰ γὰρ 0 pav ἀγρίων τῆς ὁδοῦ ἐχτραπόμενοι ἧς 
τὸ στράτευμα εἴχετο, ἔλαθον συλληφθέντες πολεμίων 


eam illorum rationem habuit quam oportebat, nec C χερσὶ, x«l θηρᾷν ἐπιδαλόμενοι γνώδαλα θηρευταῖς 


ut decebat,opem eis tulit. Post tamen eos sine pe- 
cunia liberavit, et Pracam, oppidum 8Seleucie flni- 
timum, vastatum ἃ Persis recuperevit. Ut autem 
urbem imperatricem attigit, cupide ab incolis sus- 
cipitur,tum quod regno paterno succedebat, tum 
quod apud omnes erat gratiosus. Nam in ipsa ado- 
lescentia senes prudentia anteibat.bellicosus, audax, 
in periculis imperterritus et magnanimus, ad com- 
mittenda prelia promptus. 68 Ad heo e vultu 
adolescentis gratia quedam elucebat, οἱ arridentes 
oculi nescio quid illecebrarum in se habebant; pro- 
cera statura,quamvis nonnihil inflexa; colore neque 
albo et niveo ut qui in umbra educati sunt, neque 
etiam admodum fusco ut li qui a sole eunt adusti, 
sed. ita inter nigrum et candidum medio,ut, quam- 
vie ad nigredinem tenderet, tamen decorus esset. 


Quamobrem a civibus obviis, quod aiunt, ulnis ex-- 


ceptus,et plenoore cum applausu celebratus, pala- 
tium ingreditur. Dum autem equo Arabico insigni 


D 


παρὰ τῶν ταύτης 


ἀνθρώπων περιπεπτώχκασι. Τότε μὲν οὖν ὁ βασιλεὺς 
pÀ πράξεσιν ἑτέραις τὸν νοῦν ἐφιστᾷν δυνάμενος, 
ἀλλὰ τῆς προχειμένης ἅπας γινόμενος, καὶ ταύτης 
καὶ βραχύ τι γοῦν ἀποσχέσθαι χρίνων ἀσύμφορον, 
οὐδὲ τῶν κατὰ τοὺς ἄνδρας τούτους ὡς ἔδει πεφρόν- 
τικεν fj βασιλιχῶς αὑτοῖς ἐπήέίμυνε’ μετέπειτα μέν- 
τοι ζωαγρίων ἄνευ ἐλύσατο, xal τὸ πόλισμα τὴν 
Πραχᾶν, 0 δὴ τῆς Σελευχείας ἐχόμενα ἵδρυται, Ῥω- 
μαίοις ἐπανεσώτατο παρὰ Περσῶν πορθη θέν. “Ὡς δὲ 
τὴν βασιλίδα πόλιν ἐπεφθάχει ὁ Μανουὴλ, ἀσμένως 
οἰκητόξων προσδέχεται, φαϑτο 
μὲν ὡς τὴν πατρῴαν Baa λείαν παρειληφὼς, τοῦτο. 
δ᾽ ὅτι καὶ παρὰ πᾶσιν ἀσπάσιος ἦν, ἐπεὶ κἀν τῷ 
ἀχριδῶς μείρακι τὴν σύνεσιν ἔσωζε τῶν χαταγηρα-" 
σάντων ἐν τοῖς πράγμασι πλείονα, πολεμικός τέ 
καὶ φιλοκίνδυνος χὰν τοῖς δεινοῖς ἀκατάπληχτος καὶ 
μεγαλόφρων δεικνύμενος, χαὶ πρὸς μάχας τελῶν 
ὀξύῤῥοπος. ᾿Βπέπρεπε δὲ wal χάρις ἐπὶ τοῦ m 

ὠπου τῷ νεανίᾳ, καὶ. τῷ τῆς ὄψεως ὑπομειδιᾶννεε «τὸ - 


Ηὶον. Wolfii note. 
(40) Τυποῦν αὐτοῖς. Xopnyoov ἢ cázstew.Unda supra τύπος βασιλικός idem quod διάταγμα, 


381 


DE MANUELE COMNENO LIB. Ι. 


ἐπαγωγὴν ἐπεσύρετο, εὐμήχης ὧν τὴν ἡλικίαν, x&v A pergit, portam ingressurus post quàm solis impe- 


ἐπένευέ τι τοῦ ἰθυτενοῦς μέτριον. Τὴν ob γε χροιὰν 
οὔτε κατὰ τοὺς ἐσχιατραφημένους λευχὸς ἦν καὶ 
χιονώδης, οὔτε μὴν ἄγαν χαπνηρὸς ὡς οἱ πολὺν τὸν 
ἥλιον ἐπὶ τοῦ προσώπου δεξάμενοι xal οὕς παρέὲ- 
ὄλεψαν ἀχτῖνες θερμότεραι, ἀλλὰ τῆς λευκῆς θέας 
ἀναχωρῶν, τῷ δὲ μέλανι προσεγγίζων χρώματι εὖ- 
πρεπείας xal οὕτως εἴχετο. Διὰ ταῦτα τοίνυν ὑπτίαις 
ἀγκάλαις περιχυθέντων τῶν πολιτῶν, εἴσεισιν ἀσμέ- 
νως πὰ βασλιεία πλατέσι καὶ 


ratoribus descensus e sella permittitur,equus clare 
hinniit, et solo ungulis crebro pulsato, solerterque 
progressus et fortiter in girum actus, sero tandem 
limen transcendit. Id quoque bonum omen visum 
eruditis, presertim iis qui colo inbhiantes vix ea 
vident qua& ante pedes sunt ; et per equinos gestus 
et crebros flexu: longam vitam iinperatori porten- 
di vaticinabantur. 


ἀνεῳγόσι περιχροτούμενος στόμασιν. Ἐν δὲ τῷ παριέναι qu0! ἵππου 


Αραῦος ἐριαύχενος τὰ ἀνάχτορα, καὶ μέλλειν εἰσιέναι διὰ τῆς πύλης μεθ᾽ ἥν ἡ ix τῆς ἕδρας ἀπόδασις 
ἐφεῖται μόνος τοῖς αὐτοχράτορσιν, ὁ ἵππος ὃς ἦν τὸν βασιλέα ὀχῶν, ἐς ἀκουστὸν χρεμετίσας xal συχνὰ 
χόψας ἄκραις ὁπλαὶ τὸ δάπεδον εὐήνιά τε προποδίσας xol περιδινηθεὶς ἀγέρωχα, ὑπερέδη ὀψέ ποτε 


τὸν οὐδόν. ᾿Αγαθὸν οὖν [P. 36] ἔδοξε τοῦτο τοῖς συνιοῦσι χομψοὶς ἐπεισόδιον, καὶ τούτων 


μάλιστα οἱ 


περικεχήνασιν οὐρανὸν, τὰ δ᾽ ἐν ποσὶ μόλις ἔχουσι διορᾷν, καὶ διὰ τῶν ἱππείων σχηματισμῶν καὶ συ- 
χνῶν περιελιγμάτων μαχραίωνα περιτελλομένην ζωὴν τῷ αὐτοχράτορ: ἀπεφοίδαζον. 
β΄. θύσας οὖν τὰ ἀναγορευτήρια Θεῷ καὶ ἐπιδα- αὶ 26 2. l'acta igitur re divina pro declaratione et 


τήρια, σχέπτεται περὶ τοῦ τὸν πατριαρχιχὸν χλη- 


ρωσομένου θρόνον xal τοὺς τῆς ᾿Εχχλησίας χειρισο- 


μένου οἴακας xal ταιννώσοντος αὐτὸν ἐπὶ νεὼ Κυ- 
ρίου τῷ αὐτοχρατοῤιχῷ στεφανώματι᾽ ὁ γὰρ Στυπ- 
πῆς Λέων θανάτῳ ἐξ ἀνθρώπων ἐγένετο. Κοινοῦται 
οὖν τὰ τῆς γνώμης τοῖς ἐκ τοῦ καθ᾽ αἷμά οἱ σεμνώ- 
ματος προὔχουσι xai τοῖς ἐκ τῆς συγχλήτου βουλῆς 
xai ὅσοι τοῦ βήματος ἔντροφοι, xal πολλῶν εἰς τὴν 
μεγίστην ἀρχιερατείχν ἐγχρινομένων dj νιχῶσα ψῆ- 
φος xal τῶν ἁπάντων σχεδὸν πρὸς τὸν ἀπὸ τῆς μονῆς 
τῆς ᾿Ὀξείας ῥέπει μοναχὸν Μιχαΐήλ' οὗτος γὰρ καὶ 
ἀρετὴ περιώνυμος ἦν xai τῆς ἡμετέρας ἐν μεθέξει 
παιδεύσεως. Προδληθεὶς οὖχ ὁ Μιχαὴλ πατρ'άρχης 
ἔς αὐτῆς τὸν χίσαντα χρίει τὰ ἱερὰ ἐσαφιχόμενον 
μέλαθρα. Συμδαίνει δὲ τῷ βασιλεῖ καὶ ὁ ἀδελφὸς 
Ἰσαάχιος, xal ὑπὲρ δόξαν τὴν τῶν πολλῶν ἀντεδί- 
δοσαν ἀλλήλοιν τὼ ἀδελφὼ τὴν εὔνοιαν. ἽΙ δὲ ὁ 
᾿Ισαάκιος διὰ τὸ εἷς χόλον εὐέμπτωτον καὶ τὸ ἐκ 
μικρᾶς πολλάκις αἰτίας ἐς κολάσεις ὑὁπερόγκους 
διαῤῥιπίζεσθαι δυσξύμδλητος τοῖς πολλοῖς (44), ἔτρεφε 
δὲ xal τὸ ψοφοδεὲς ἀγεννές, xal ταῦτα τηλίκος ὦν, 
καὶ ἀνδράσιν ἀνόμοιον. Ἣν οὖν ὁ βασιλεύτατος 


ἸΙωάννης ὃ τούτου πατὴρ καὶ χατὰ τοῦτο παρὰ πᾶσι 


imperii auspiciis,de petriarchici throni Buccessore 
et ecclesiastice functionis gubernatore, ἃ quo in 
templo Domini corona imperatoria ornaretur, deli- 
berat. Nam Leo Styppiota inorte rebus humanis 
exemptus erat. Proinde sententiam suam cum 
cognatis,senatoribus et sacerdotibus communicat. 
Cum autem multi in maximi pontificatus suffragiis 
nominarentur, eorum sententia vicii, ceteris fere 
omnibus assensis, qui Michaelem Acuti monasterii 
monachum designabant, virum et virtute celebrem 
et nostris litteris eruditum.Is igitur patriarcha de- 
claratus eum ἃ quo unctus erat vicissim ungit, 
Sacram edem ingressum. Imperatorem etiain frater 
Issucius est comitatus ; itaque fratres, preter vulgi 
opinionem,mutua benevolentia se complexi sunt. 
Fuit autem Isaucius ob iracundiam et levibus de 
causis ad atrocia supplicia propensionem minime 
gratus populo ; et quanquam procerus,nescio quid 
forinidolosum et viro iudignum habuit, ut ad 
queinvie pene strepitum expavesceret.Quamobrem 
pater ejus Joannes, imperator solerlissimus, etiam 
eo nomine ab omnibus celebrabatur, quod illi 
Manuelem pretulisset. 


μακαριστὸς xai τῆς ἀοιδίμου λήξεως xal Ov εὐφήμου χείμενος μνήμης, ὅτι τὸν Μανουὴλ εἰς τὸ xpa- 


τεῖν καὶ βασιλεύειν ὑπὲρ αὐτὸν ἐδιχαίωσε. 


Τοῦ δὲ Μασοὺτ τὰ πρὸς "Ec ληϊζομένου xai xava- ) 5788 Quicontra Masutum Orientem incursantem, et 


τρέχοντος ἔξεισιν ὁ Μανουὴλ κατ᾽ αὐτοῦ, xal δὴ γε- 
γονὼς κατὰ τὰ Μελάγγεια τοὺς ἐκεῖσε Πέρσας μετ- 
ἦλθε. Ηρὸς δὲ τῆς τῶν Μελαγγείων φυλακῆς τε 


καὶ ἀναχτίσεως ἐπιμεληθεὶς εἷς τὴν βασιλεύουσαν - 


ἐπάνεισι πόλιν, νόσῳ προσπαλαίσας πλευρίτιδι, 
᾿Αλλὰ καὶ τὸν τῆς ᾿Αντιοχείας πρίγχιπα 'Ῥαϊμοῦν- 
δον μετιέναι δεῖν οἰηθεὶς, τρῖς Κιλιχίαις ἐπιφυόμε- 
νον πόλεσιν, al Ῥωμαίοις ἦσαν χατήχοοι, στρατιὰν 
ἐξέπεμψεν, ἡγεμόνας αὐτῇ ἐπιστήσας τοὺς ἀδελφό- 
παιὸδας Κοντοστεφάνους, τόν τε Ἰωάννην xal τὸν 
᾿Ανδοόνιχου, xal τινα Προσοὺχ οὐχ ἀϊὸριν τὰ πολέ- 
μια’ καὶ νῆας δέ προσεπεπόμφει μαχρὰς, ὧν. ἡγεῖ- 


populantem ad Melangia profectus, Persasillius looi 
ultos est; dataqueopera ut Melangia instauraren- 
tur et custodirentur, in imperatricem urbem re- 
vertitur,lateris mocbo conflictana. Sed et Antioohie 
principem Raimundum ulciscendum ratus qui Cili- 
cie urbes Ron;ane dit:onie vexabat, Contostepbani 
nepotes Joannem et Andronicum, el Prusuchum 
quemdam rei inilitarig non imperitum, cum exer- 
citu ablegavit,adjuuctis longis uavibug, quibus De- . 
meirius Brana preerat, oppidis et. castellis quee 
vaxabaptur de(ensie, Persis depuo.bellum ipse in- 
ferro statuit. Qui cum. Pithecanas muniliones oo 


Hier. Wolfii ποία. 


(44) Δυσξύμδλητος τοῖς πολλοῖς, difficilis adí- — Quod paulo gravius est ; etai moresitef | 
tu ; παρὰ τῶν πολλῶν μισητὸς, vulgo — invisur., plerumque, αἱ umbra. gorpns, ae 


$83 


NICET/E CHON!AT.E 


984 


eupare studerent, et in Thraciam impressione À τὸ Δημήτριος ὁ Βρανᾶς. ᾿Λμέλει καὶ τῶν καχῶς 


facta obvia omnia przdarentur, preterita Lydia 
urbes Phrygie et ad Meandrum flumen sitas im- 
minentibus periculis eripuit, et Persas perterritos 
fugavit. Ad Philomelium cum Turcis congressus, 
cum hasta Persam quemdam prostravisset, ab eo- 
dem cadente in planta sagitta ictus est. Cum autem 
et in rebus gerendis ὅ Φ acer atque audax et patre 
Joanne bellícosior hostibus videretur, recedere 
noluit ; neque paruit iis qui monebant vut tandem 
domum reverteretur, ne Perse ex desperationesalu- 
tis conspirantes exercitum ejus male tractarent: sed 
&ucta potius alacritate ipsum Iconium petiit. Unde 
Masutus digressus Taxaris castra posuit, que olim 
Colonia vocabatur. Una vero ex filiabus ejus, qui 


Joanni Comneno lsaacii sebastocratoris fllio, impe- p 


ratoris patrueli, nupta esse ferebatur, qui ex levi 
offensa a patruo et imperatore Joanne ad Masutum 
defecerat, e moenibus prospectans in defensionem 
patris sultani, orationem haud ineptam habuit. At 
imperator ubi ad Iconii menia successit, eaqueexer- 
citu circumdedit, et juventuti arcus contra propu- 
gnacula intendere concessit, prohibita sepulcrorum 
violatione, vix inde discessit. Sed quia in discessu 
hostes angustias insidiis occuparant, pugne» supe- 
rioribus majores eruperunt : quibus non sine dis- 
crimine confectis, in urbem imperatricem rediit. 


ἐκεῖσε πασχόντων φρουρίων καὶ πόλεων δεοῦδης 
ἐπικουρίας τετυχηχότων, κατὰ Ἡερτῶν ἐχστρατεύειν 
προέθετο" 70r, γὰρ οὗτοι τὰ περὶ τὸν Πιθηχᾶν ἐρύ- 
pata ὑπαγαγέσθαι σπεύδοντες xal τῷ θέματι τῶν 
Θρφχησίων ἐμδάλλοντες τὰ ἐν ποσὶν ἐληΐζοντο. 
Ὑπερύὰς τοίνυν Λυδίαν xal ταῖς κατὰ Φρυγίαν καὶ 
Μαίανδρον ποταμὸν ἐπιστὰς πόλεσιν. αὐτάς τε τῶν 
ἐπηρτημένων χινδύνων ἀπήλλαξε καὶ τοὺς Πέρσας 
φοδήσας ἐδίωξε. Γενόμενος δὲ κατὰ τὸ Φιλομίλιον 
χἀκεῖσε τοῖς Τούρχοις προσέμιξεν. ἔνθα χαὶ τὸν 
τοῦ ποδὸς ἐτοξεύθη ταρσὸν παρὰ Πέρσου [P. 37] 
τινὸς καταθληθέντος μὲν ὕπὸ βασιλέως τῷ δόρᾳτι͵ 
ἐν δὲ τῷ ἀνατραπῆναι τὸ βέλος ἐπαφέντος χατὰ 
τοῦ πέλματος. Δόξας δὲ παρ᾽ αὐτοῖς φοδερὸς εἶναι 
τὰς πράξεις xal εὔτολμος καὶ τοῦ πατρὸς ᾿Ιωάννου 
φιλοχινδυνότερος, οὐχ ἡρεῖτο γενέσθαι παλίνστροφος, 
οὐδ᾽ ἐπείθετό οἱ τοῖς συμδολυεύουσι μνησθῆναι καὶ 
νόστου ποτὲ, μήπως ἐπισυστάντες οἱ Πέρσαι óc 
ἤδη περὶ τῶν ὅλων ἀπογινώσκοντες καχῶς τὸ κατ᾽ 
αὐτὸν διάθωνται στράτευμα, ᾿Αμέλει xal τὸ πρόβυ- 
μον ἔπιτείνας ἐς χὐτὸ τὸ ᾿Ικόνιον ἤλασεν. Αὐτὸς 
μὲν οὖν ὁ Μασοὺτ μεταναστεύσας ἐχεῖθεν παρεν- 
ἐδαλεν εἰς τὰ Táfapa, ἃ ἐστιν ἡ πάλαι λεγομένη 
KoÀwvtta: τῶν δὲ θυγατέρων αὐτοῦ μία τῶν τει- 
χῶν ἄνωθεν διεχκύπτουσα, ἥτις xal συνῳκηκχέναι 


ἐλέγετο τῷ ἐξαδέλφῳ τοῦ βασιλέως Ἰωάννῃ τῷ Κο- 


μνιυνῷ, ὅν ὁ σεδαστοχράτωρ ἐγείνατο ᾿Ισαάκιος, χατὰ δὲ μιχρολυπίαν τοῦ θείου xal βασιλέως "Imdv- 
νου τοῦ Κομνηνοῦ ἀποδρὰς τῷ Μασοὺτ προσεῤῥύη, ὕπὲρ τοῦ πατρὸς καὶ σουλτάνου πιθανὸν ἐτίθετο τὸν 
ἀπόλογον. Βασιλεὺς δὲ ἀγχοῦ τῶν περιδόλων τοῦ "'Ixovíou γενόμενος xal τὰ τείχη τῷ στρατῷ δια- 
ζώσας, τόξα τε τείνειν ἐπὶ τὰς ἐπάλξεις τῇ νεολαίᾳ ἐνδοὺς καὶ τοῖς νεχροδόχοις auae ἐνυῦδρίζειν 
μὴ συγχωρῶν, οὕτως ἐκεῖθεν μόκ'ς ἐξώρμησε xzi παλίμπους ἐφέρετο. ᾿Εν δὲ τῇ ἀπάςσει λόχους Ómo- 
χαθισάντων τῶν πολεμίων xal τὰ ἀμφιλαφη χωρία προειληφότων μείζους τῶν προτέρων ἀνεῤῥέγησαν 


πόλεμοι. ᾿Εναγωνίως δὲ xal τούτων διῳχημένων ἐς τὴν βασιλεύουσαν πόλιν ἀνέζευξεν. 


Uxorem ducit Alamannam, ex illustri principum (; 


familía natam ; ? 8 que non tam formam corporis 
curabat quam animi pulchritudinem. Itaque om- 
nibus fucis et accititiis ornamentis repudiatis, ut 
que vecordes mulierculae decerent, naturali rubore 
contenta virtutum ornamentis fulgebat, constantia 
et gravitate animi gentilitia predita. Quo fiebat ut 
imperator, ete] ei solium altissimum, satellites, 
honorem et splendorem regium minime negabat, 
lamen parum eam diligeret, neque fidem conjugii 
servaret, ut homoadolescens, libidinosus,dissolute 
et delicate vite deditus, ceterisque rebus quas ea 
ellas et amoris illecebre ferunt. Usus est et neptis 
sus consuetudine, non sine gravi dedecore et 
labe; qua fama ejus, ut formosissima facies turpi 
nevo, deformata est. 


'Hyáysro δὲ γυναῖχα ὁ βασιλεὺς οὗτος ἐξ ᾿Αλα- 
μανῶν, γένους τῶν ἐπὶ δόξης xxl θρόνων τῶν ἀρ- 
χιχῶν. Αὕτη μέντοι οὐ τοσοῦτον τοῦ σωματικοῦ 
χάλλους ἐφρόντιζεν ὅσον τοῦ ἔνδον καὶ περὶ ψυχὴν 
ἐπεμέλετο. Οὐχοῦν ἐξομνυμένη tà ἐχ τῶν χόνεων 
ἐπιτρίμματα καὶ τοὺς τῶν ὀφθαλμῶν ὑπογραμμεὺς 
xal τὸν πλάστην τὸν κάτωθεν xal τὸ τεχνικὸν ἀλλ᾽ 
οὐ φυσιχὸν ἔρεῦθος, xai ταῖς ἄφροσι τῶν γυναικῶν 
αὐτὰ ἐπιῤῥίπτουσα, ταῖς ἀρεταῖς προσανεῖχε καὶ 
ὡρσοΐζετο. Εἶχε δὲ τὸ μὴ ἐπιχλινὲς ἐθνικὸν, καὶ 
τὸ τῆς γνώμης ἐκέχτητο δυτμετάθετον. Ὅθεν οὐδ' 
ὁ βασιλεὺς προσεῖχεν αὐτῇ τὰ πολλὰ, ἀλλὰ τιμᾷς 
μὲν καὶ θρόνων πάνυ λαμπρῶν καὶ δορυφορίας καὶ 
τῆς λοιπῆς λαμπροφορίας βασιλικωτατης μετεῖχε, 
τὰ δ᾽ ἐς κοίτην ἠδίχητο, Νέος γὰρ ὧν ὁ Μανουὴλ 
xal ἐρωτικὸς τῷ τε ἀνειμένῳ βίῳ καὶ ταῖς τροφαῖς 


προσανέχειτο, καὶ συσσιτίων xal κώμων ἐξείχετο, καὶ ὅσα τὸ νεοτήσιον ἄνθος ὑπέδαλλε xal ἐμύουν 


οἱ πάνδημοι ἔρωτες διεπράττετο. 


3. Nihilominus tamen reipublice curam susce- ἢ 


γ΄. ᾿Ἐμέλησε δὲ καὶ τῶν κοινῶν τῷ βασιλεῖ τῷδε 


pit. Publicorum vectigalium curatorem οἱ questo- πράξεων, -καὶ τῶν μὲν δημοσίων εἰσφορῶν φῤοντι- 


rem supremum Josnnem Puzenum, ut et pater, 
designavit, cum prius dromi protonotarius esset. 
Joannem 424 Hagiotheodoritem suarum: constitu- 
tionum sequestrum οἱ ministrum ordinavit. Is in 
conspectu imperatoris semper astabat, ejusque 


στὴν καὶ λογιστὴν μέγιστον τὸν ix Πούτζης ᾿Ιωάν- 
νὴν προδάλλεται καὶ αὐτὸς, ὥσπερ ὁ πατὴρ ἐκείνῳ 
καὶ βασιλεὺς, πρότερον ὄντα xai τοῦ δρόμου πρω- 
τονοτάριον, μελεδωνὸν δὲ μεσεύοντα καὶ τῶν ot- 
κείων ὑποδρηστῆρα διαταγμάτων τὸν ᾿Αγιοθεοδωρί- 


885 


DE MANUELE COMNENO LIB. I. 


388 


τὴν τίθησιν ᾿Ιωάννην. Kal ἦν ὁ μὲν τῷ προσώπῳ A mandata tanquam oracula excipiebat : ministris 


τοῦ βασιλέως [P. 38] ἀεὶ ὁπτανόμενος xal τὰ τού- 
του ἐντάλματα ὅσα xxi ἐμςάσεις ἐκ χρείττονος 
μοίρας δεχόμενος, ὑπουργοῖς δὲ οὐχ ὀλίγοις τῶν 
γραφομένων xai λεγομένων ἐχέχρητο λογίοις ἀνὸρά- 
σιν, ὅσοις ἣ αὐλὴ ἐνέόριθεν dj βασίλειος, πρὸ πάν- 
των δὲ τῷ Στυππειώτῃ Θεοδώρῳ, περὶ οὗ δηλώσο- 
μὲν (42) ἐν τοῖς ἐφεξῆς. Ἣν δὲ ὁ ἐκ [Ιούτζης "[Iozv- 
νης δεινότατος τὰ δημόσια, φορολογίας παιπάλημα 
xai ἐπίτριμμα, καὶ τῶν μὲν ὄντων δασμοφορημά- 
των συζητητὴς ἀχριδέστατος, τῶν δὲ οὐχ ὄντων 
εὑρετὴς ἀπαράμιλλος. Ἐξήσχκητο δὲ xai τὸ ἦθος 
ὑπὲρ πάντας ἀδυσώπητον xal ἀμείλιχτον' εὐχοπώ- 
τερὸν γὰρ ἄν τις ἀμειδῆ καὶ ἀγέλαστον πέτραν 
ἔμάλρθαξεν ἢ ἐκεῖνον ἐν τοῖς ἀδουλήτοις ὁπέκλινεν͵ 
Ὃ δὲ τούτου θαυμασιώτερον, οὐ μόνον οὐχ ἦν δα- 
χρύοις ἄτεγχτος, σχήμασι δεητηρίοις ἀπροσχλινὴς, 
ἀργυρίου ἀτίναχτος ἐλεπόλεσι καὶ χρυσίου ἀγοή. 
τευτος φαρμαχεύμασιν, ἀλλ᾽ εἶχε xai τὸ δυσέντευ- 
κτον ὡς ἀπάνθρωπον. Τὸ δὲ τοῖς τότε (43) θυμαλ- 
yis xal δυσύποιοτον, οὐδ᾽ ἀπόλογος ἦν παρ᾽ αὐτῷ 
καθαρῶς ἐφ᾽ οἷς ὁ προσιὼν προετίθετο, ἀλλὰ χαί- 
βὼν τὰ πλεῖστα τῇ ἀφασίᾳ ἐνιαχοῦ xai ἀπροσήγορον 
παρὴει τὸν παραδάλλοντα. Τοσαύτην δ᾽ ἐκ βασιλέως 
ἰσχύν τε καὶ ἐξουσίαν περιεζώννυτο ὡς à μὲν ἠδού- 
λετοὸ τῶν βασιλικῶν θεσπισμάτων ἀποπέμπεσθαι 
καὶ διαῤῥηγνύειν, ἔνια δὲ καὶ τοῖς δημοσίοις ἐγ- 
γράφειν χώδιξιν, Ὑποθήκῃ δὲ τοῦ ἀνδρὸς τούτου 
Χρῆμά τι κοινῶφελὲς καὶ ταῖς νύσοις πάσαις σωτή- 
ριον xal τοῖς πρώην βασιλεῦτι συντηρηθὲν ἀπαρά- 
ὄατον ὁ βασιλεὺς ᾿Ιωάννης ἀξυμφόρως χκατήργησε. 
Τὰ γὰρ ἐκ τῶν πλευστικῶν (44) ἐρανιζόμενα στρα- 
τειῶν, διαδιδόμενα πάλαι τῷ ναυτιχῷ, εἰς τὸ τα- 
μιεῖον οὗτος παρειπάμενος μετωχέτευσε, καὶ τὰς 
ἀπὸ τῶν νήσων ἐκ τύπου παρεχομένας τριήρεις αὐ- 
τάνδρους μικροῦ κατεπόντισε παραφάμενος., "Ymo- 
θέμενος γὰρ ὡς τὸ μὲν τῶν τριηρέων χρῆμα οὐκ 
ἀεὶ τῇ πολιτείᾳ καὶ τῷ χοινῷ ἐπιτήδειον, τὰ δ’ ὑπὲρ 
τούτων ἀναλώματα οὐχ εὐάγχαλα (45) καὶ ἐπέτεια, 
καὶ δεῖν αὐτὰ μὲν τὸ ταμιεῖον ἐγκολπίζεσθαι, χρείας 
δ᾽ ἐνισταμένης Ex τῶν βασιλικῶν θησχυρισμάτων 
τὸν ὀψωνιασμὸν τῷ ναυτιχῷ παρέχεσθαι, ἔδοξεν 
εἶναι ἀνδρῶν ὁ βέλτιστος xal τὴν φύσιν τῶν πραγμά- 
τῶν ἠχριδωχὼς ὁ καταποντιστοῦ σχέμμα εἰσενεγ- 
χάμενος. Τοῖς γὰρ ἁδροῖς τὸν βασιλέα ἐν τῷ ταῦτα 
εἰσηγήσασθαι mapaxixpouxs δαπανήμασι, xal αὖθις 


vero eorum que dicenda scribendaque erant non 
paucis eruditis viris utebatur, qualibus aula referta 
erat, Theodoro Styppiota presertim, de quo suo 
loco dicemus. Erat Joannes Puzenus ad rem pu- 
blicam gerendam callidissimus, vectigalium  vete- 
rum exactor acerrimus, novorumque inventor 
solertissimus : moribus ad severitatem et rigorem 
ita compositis, ut asperrima rupes facilius emolliri 
posset quam ille a sententia deduci, et. quod mi- 
rabilius est, non modo lacrymis non movebatur, 
supplici gestu non flectebatur,argenti machinis non 
concutiebatur, auri preestigiis non capiebatur, sed 
et ad inhumanitatem usque odiosam ἃ congressi- 
bus abhorrebat, neque fere (quod molestissimum 
erat hominibus et pene inltolerabile) iis 8 quibus 
&dibatur respondebat,sed silentio plerosque tacitus 
preteribat. Tantum autem 4? 5 auctoritatis et. po- 
tenti habebat, ut imperatoria edicta qu: vellet 
repudiaret et laceraret,quedam in publicos codices 
referret. Ejusdem monitu res utilissima et omni- 
bus insulis salutaris, et ἃ superioribus imperatori- 
bus constanter observata, inutiliter abrogata fuit. 
Nam vectigalia nautica olim in classem conferri 
solita hio in flscum referenda curavit, ac triremes, 
que ex edicto ab insulis prebebantur, pene cum 
ipsis vectoribus in mari demersit, cam diceret 
lriremes non semper reipublice esse utiles, sum- 
ptus vero qui in eas fierent, et annuos et immen- 
sos. Eos igitur in flscum referendos, necessitate 
vero postulante ex imperatoris thesauris stipen- 


C dia promenda esse. Que cum dixisset, vir opti- 


mus et rerum gerendarum peritissimus est habi- 
tus, cum revera sententiam crudelissimo pirata 
dignam dixisset. Imperatorem enim sumptuum 
magnitudine Jecepit et parvitate impensarum rur- 
sus exhilaravit. Qua sive temeritate sive tenacitate 
factum est ut pirate optatissima occasione 76 
mare teneant et maritimas provincie latrociniis 
vexentur. Quod si spicam ei qui sevit acceptam 
ferimus, et eum quoque accusamus qui non rese- 
cuit, nec incendium ei duntaxat imputatur qui 
ignem injecit,sed ei etiam qui id restinguere cum 
posset noluit,et magis reprehendimuseum qui quod 
bonum esse norat non fecit, quid est. dicendum ? 
Joannes igitur dum integra auctoritate pro sua 


τῷ μετρίῳ τῆς καταδολῆς διαχέχυχε. Kal νῦν ἐκ ἢ libidine versabat omnia, versabatur in publico, ac- 


τῆς καχοδουλίας ταύτης εἴτ᾽ οὖν σμιχροπρεπείας 
θαλασσοχρατοῦσιν οἱ πειραταὶ, καὶ χαχῶς πεπρά- 
q«3t ταῖς λῃστρίσιν αἱ παραθαλαττίδιοι Ῥωμαίων 
χῶραι, καὶ ὡς ἄν κχατεύξαιντο οἱ διάφοροι, Εἰ 


curalus questor, parcus dispensator, fenerator 
atque exactor acerbus : sed ubi potentiam suam 
infringi, auctoritatem decrescere  potentiamque 
languescere vidit, quod alii quoque apud impera- 


Hier. Wolfii note. 


(42) Περὶ οὗ δηλώσομεν. Πεοὶ οὗ ἐν τοῖς ἔμπρο- 
σῆεν ἐλέξαμεν sive λέξομεν, Scriptura enim parum 
perspicua eet. Forlaasig τὸ ἔμπροσθεν pro 60 ponit 
quod an!e nos est, id est, sd quod nondum perve- 
nimus. Barbaries enim non modo nova vocabula 
gignit, sed etiam veterum significationes mutat. 

(43) Τοῖς τότε, fis qui tum erant, illius etatis ho- 
minibus. Est πορισσολογία Greca, que citra mole- 


etiam Latine vix ezprimi potest, neque debet. 

(44) Alter codex pro. πλευστιχῶν habet προσπλε- 
όντων. Verbum στρατειῶν redundare arbitror. Ne« 
que enim militare est pendere, sex extorquere tri- 
butum, et προσπλέοντας mercatores intelligo. 

(45) Εὐάγχαλον. Quod ulnis facile comprebendi« 
tur et tenetur, et proinde non justo majus. 


-— 


381 


NICET/E CHONIATAE 


$88 


torem multum possent ac potestatem suam immo- A δὲ (46) xa! τὸν στάχυν ἴσμεν τοῦ σπείραντος, ἀλλὰ 


dicam everterent, transla'is quos sibi prmfixerst 
limitibus, tempori servire et statui rerum se ac- 
commodare pro virili instituit, eL ad quemdam 
familiarium suorum, mutata plane sententia, dixit: 
« Age, nos quoque ditescamus. » Ductaque uxore 
ex abjecta et obsoleta nobilitate, inter liberos ex 
ea susceplos ingentes opes, que voluptatibus alen- 
dis abunde essent, distribuit, homo parcissimus et 
tenacissimus, qui ne supercilium quidem ad 427 in- 
tuendos pauperes attollere auderet, sed divitias 
perpetuo vinculis insolubilibus constrictas teneret, 
neo eas magis in publicum prodire pateretur quam 
olim Dansen Acrisius : adeo sordidus ut esculenta 
et pisces maximos ac pinguissimos sibi missos, 


xal τὸν ἀμήσαντα προσεπαιτιώμεθα" καὶ εἰ ὃ ἐμ- 
πρησμὸς τοῦ ἀνάψαντος, ἀλλὰ καὶ τοῦ κατασδέσαι 
δυναμένου, δρᾶσαι δὲ τι τοιοῦτον ὅλως μὴ βουλη- 
θέντος. ᾿Αλλ’ ἕως [P. 39) τότε φιλοδη μόσιος λογι- 
στὴς καὶ δεινὸς xal φειδωλὸς οἰχονόμος xai ὁδολο- 
στατῶν ἀτεχνῶς δασμολόγος ὁ ᾿Ιωάννης ἐδείκνυτο, 
ἕως ἀκαθαίρετον εἶχε τὴν δυναστείαν, xal τὸ ποιεῖν 
ὅσα χαὶ πρὸς βουλῆς ἀνεξέλεγκτον, xal ὅσα βουλν,τὰ 
τούτῳ καὶ δυνατά, ᾿Ἐπειδὴ δὲ μεθαρμοζόμενόν οἱ 
ἑώρα τὸ δύνασθαι xal τὸ εὐπαῤῥησίαστον mapatpoó- 
μενον καὶ ὑποόῥέουσαν χατὰ βραχὺ τὴν ἰσχὺν, οἷα 
καὶ ἑτέρων χρατυνομένων παρὰ τῷ βασιλεῖ κὰκ τοῦ 
ἄγαν ἐχχρουόντων xal περιτρεπόντων αὐτὸν, μετῆ- 
pev ἅπερ ἦν θέμενος ὅρια, καὶ δραπέτης τῷ καιρῷ 


ter aliquando in foro venditos, toties reciperet ab B xai τοῖς πράγμασι προσφυεὶς ἀμφοτέραις τούτων 


iis redemptos qui opera ejus egebant. Ita pro pi- 
scatoribus erant ei pisces,sorte commutata, quibus 
magnitudo pro hamo, pinguedo pro esca erat, ita- 
que pretereuntes ad se emen ^os attrahebant. 


ἔχεταί τε xai περιέχεται, Οὐκοῦν xal πρός τινα 
τῶν συνήθων εἰπὼν, « Ἄγε πλουτήσωμεν, » ἑτεροίσς 
γνώμης παντάπασιν ἐγεγένητο, xal γυναῖχα τῶν 
ἀπεόῥιμμένων καὶ ἀπηνθηχυιῶν εὐγενῶν  dopocá., 


μενος, xai παίδων ἀχούσας πατὴρ, διένειμε τούτοις πλοῦτον βαθὺν καὶ ἀρχετὸν εἰς ἡδονάς, Κίμδιξ δὲ div εἰς 
ἄκρον xal γνίφων (41) καὶ δυσγρίπιστος, οὐδ᾽ ἄνω ἄραι τὰ βλέφαρα πειρώμενος, ἀναθδλέψαι καὶ εἷς πτωχοὺς 
ἀτενίσαι, οὐ παρῆχε τὸν πλοῦτον, ἀλλὰ πεδήτην εἶχε διὰ παντὸς δεσμοῖς ἀῤῥήγτοις ἁλύτοις τε, καὶ ἀπρόϊτον 
OX xou, ὅσα καὶ Δανάην ὁ πάλαι ᾿Ακχρίσιος. Καὶ σμικρολογίαν νοσῶν xal γλισχρότητα, xai τὰ πεμπόμενα πυλ- 
λάκις τῶν ἐδωδίμων ἀνέπεμπεν εἰς τὸ πωλητήριον xal δεῖγμα, ὡς ἰχθύας σύαχα (18) καὶ λάδραχα, ὡς μὲν 
μεγίστους, ὡς δὲ πίονας παρά τίνων αὐτῷ πεμφθέντας, τρίσσάχις ἀπέξοτο καὶ τοσαυτάχις ἐναλλὰξ ἐωνη μένους 
κατὰ χρείαν παρ᾽ ἑτέρων εἰσηνέγχατο. Καὶ ἦσαν ἄντιχρυς ἁλιεῖς οἱ ἰχθύες, ὃ πεπόνθασι δρῶντες, ὡς μὲν 
ἄγκιστρον χαλῶντες τὸ μέγεθος, περιτιθέντες δὲ τὴν πιμελὴν ὡς δέλεχρ, καὶ οὕτω κατασπῶντες τοὺς παριόντας 


εἷς τὴν ἐκείνων εἰσοίχησιν, 


Sed et Joannis Hagiotheodorite consilia flore- (; Εὐρόει δὲ xal τῷ ᾿Αγιοθεοδωρίτῃ ᾿Ιωάννῃ τὰ 


bant. Verum ei subita rerum mutatione ac varie- 
tate Theodorus Styppiotes colleza solers est adjun- 
ctus ; qui Joanni alias assentiens alias refragans, 
facundia quidem princeps, ordine vero secundus, 
iis dignitatis grudibus non contentus ad summum 
fastigium plenis velis ferebatur. ^ Oblata igitur 
opportunitate dissidiorum inter virum nobilem 
Michaelem Palaeologum et Josephum Balsamenum, 
cui Hagiotheodorite 48 soror nupta erat, consi- 
lium suum urget, ac Hagiotheodoritam e regia 
tanquam e celesti epecula in extreinum angulum 
preture Gracie et Peloponnesi exigit, a! provin- 
cias eas rito conslituendas eorumque virorum 
dissidia diriunenda. Ceterum Joanne iter adhuc 
adornante, fortuna discessu ejus non exspectato ad 


Styppietam transii!, eumque cupide et familiariter D 


amplexa ad omnes dignitatum gradus pro lempori- 


$[a605) ia: πλὴν τούτῳ ἡ ταχύπους τῶν πραγμά- 
των φορὰ xai ἀγχίστροφος συμφοιτητὴν ἐνδέξιον 
τὸν Στυππειώτην ἐφιστᾷ Θεόδωρον, ὅς συντρέχων d 
ἀντιτρέχων τῷ ᾿Ιωάννῃ, καὶ τῷ μὲν λόγῳ (49) τὰ 
πρῶτα, τῇ δὲ τάξει φέρων τὰ δεύτερα, οὐχ ἠνείχετο 
οὐδ’ ἠγόπα ταῖς παρούσαις ἀναῤδάσεσιν, ἀλλὰ τῆς 
χορυζαίας ἅπας γινόμενος, xal περὶ τὴν ἀχρώρειαν 
λιχνευόμενος ὅλον πρὸς τὸ ἀνώτατον τὸν δρόμον 
ἐπετεινε. Καὶ δὴ γχαιροῦ λαδόμενος χαθ᾿ ὅν οὐχ 
ὀλίγα ξυνέπεσε τὰ διάφορα μεταξὺ ἀνδρὸς εὐγενοῦς, 
τοῦ Παλαιολόγου φημὶ Μιχαὴλ, καὶ τοῦ Βαλσαμὼν 
Ἰωσὴφ, ὃς γαμθρὸς ἦν τοῦ ᾿Αγιοθεοδωρίτου ἐπ’ 
ἀδελφῃ, ἐπέθετο χραταιότερον, xal συντείνας ἐξ- 
οστραχίζει τοῦτον τῶν ἀναχτόρων ὡς ἀπὸ σχοπιᾶς 
οὐρανίου, xai ὡς εἰς χῶρον ἐκσφενδονᾷ μυχαίτατον 
τὴν πραιτωρίαν ἀρχὴν τῆς ᾿Ελλάδος xal τῆς τοῦ 
Πέλοπος, εὖ τὰ but διαθήσοντα xal. τὰς τῶν elpzud- 


Hier. Wolfii note. 


(46) Pro εἰ δέ malim legere εἴ γε, nisi aliquid 
forte ante εἰ δέ deest. Et certe paruin apte coheret 
oratio, quamvis utcunquesententia hoc inde colli- 
gatur, qui malo aut occasionem prabuerit aut non 
obstiterit, inali auctorem habendum esse. Ego pro 
τὸν ἀμύσαντα legi τὸν μὴν ἀμήσαντα, ab ἀμζω, non 
ab ἀμύω͵ addita negatione. Est et illud διηρίσαυ, 
utrum hic Puzenus ad Joannes imperator magis 
&ccusetur, an vero utriusque reprehensio conjun- 

atur. 

(47) Quid γνίφων sit, nusquam reperio ; neo alibi 


hoc vocabulum me legere memini. Γριπίζειν est 
piscari Δυσγρίπιστος fortassis homo occulti animi 
aut occultator rerum suarum, cautus admodum, 
qui facile deprehendi non potest. 

. (48) Quis piscis sit σύαξ, non reperio. Videtur a 
siwilitudine suis ita appellari, sive gustus sive 
ΜΝ τρροίοιυτ, Ν 

(49) Τῷ μὲν λόγῳ. Nota est illa oppositio, λό 
μὲν ἔργῳ δὲ, verbo et re ipsa. Sed Bio de ingeulo 
et dignitate agi existimo : nam alter codex habet 
tantum μετὰ τοῦτον ἔχων τὰ δεύτερα. 


DE MANUELE COMNENO LIB. I. 


890 


νων ἀνδρῶν διαλυσόμενον ἔριδας. Οὐχοῦν ὁ μὲν Α bus evexit et gloriam gloria cumulavit. Tandem 


Ἰωάννης ἐσχευαγώγει τὰ πρὸς τὴν ἔξοδον’ dj δὲ 
τύχη μηδὲ καθαρῶς τὴν τούτου μετάδασιν ἀναμεῖ- 
vaga T.0q τὸν Στυππειώτην μετισχευάσατο, val 
προσπλακεῖσα, πῶς ἅν εἶποι [P. 40] τις, ἀσμένως 
καὶ χαριέστατα ταῖς xaÜ' ὥραν πάσαις ἐχλέϊζεν ἀνα- 
δάσεσι, καὶ τὴν ἐκ δόξης εἰς δόξαν παρεῖχεν ὕψωσιν. 
Καὶ τέλος τὸν μὲν εἰς τὴν τοῦ ἐπὶ τοῦ xavuxsloo 
μεγαλοπρεπῆ πῤούδιδάζει τιμὴν xai τὴν παρὰ τῷ 
βασιλεῖ ΄ μεγίστην οἰκείωσιν, xal μείζοσιν ἑτέραις 
καταχυδροῖ προχοπαῖς, τὸν δ᾽ ἀγνωμονοῦσα xai 
Βλωμοῦ ἄρτου τίθησιν ἐνδεᾶ (50). Καὶ οὐκέτι τὰ 
δεδογμένα μετήμειψεν ἤ ὅλως ἐσέπειτα μετηλλοίω- 
σεν, ἀλλ᾽ ἔμεινεν ἢ ἀχροσφαλὴς ἐπὶ ταυτοῦ τὸ χαι- 
νότατον. Τὸ δ᾽ ἀπὸ τοῦδε ἦγε τὰ πράγματα ὁ ἀνὴρ 
ὅδε ὡς ἠδούλετο, βαθυγνώμων ὧν καὶ πεπνυμένος 
xai τὸ ἦθος ἐπίχαρις καὶ πτηνὸς τὴν φρόνησιν. 
'Hpeizo δὲ ὅσα ἐπέταττε βασιλεύς’ ἐπέταττε δ᾽ 
οὗτος ὅσα ἐχεῖνος ἐδούλετο. Πν δὲ ἐν τῷ τότε καὶ 
βασιλεὺς λημμάτων αἰσχρῶν ἐλεύθερος, θάλασσα 
φιλοδωρίας, ἐλέους ἀδυσσος, τῷ προσηνεῖ τοῦ ἔθους 
εὐέντευχκτος xai τὴν βασίλειον ἀρετὴν ἀπαράμιλλος, 
ψυχὴν εἰσέτι ἄτεχνον ἔχων καὶ γνώμην ἀπερίεργον. 
Ὡς γὰρ ἰἀπήγγελλον ἡμῖν οἱ τὴν ἡλικίαν προήκον- 
τες, ἐπὶ τὰς πλαγίῳ λόγῳ ἀδομένας χρυσᾶς ἕννας ol 
τότε ἦσαν παλινορομέσαντες ἄνθρωποι, xal σμήνει 
ἐῴκεσαν μελισσῶν ἐκ πέτρας γλαφυρὴς βομδηδὸν 
ἱπταμένων, fj οὐδὲν τῶν ἐπ᾽ ἀγορᾷ, εἱλουμένων διε- 
νηνόχατιν, ὅσοι τοὺς βασιλικοὺς χουσῶνας (91) εἰσ- 
ἤεσαν ὁποιουδή τινος φιλοτιμήματος ἀπολαύσοντες, 
ὥς τοὺς περὶ ταῖς πύλαις συνθλίδεσθαι χαὶ πρά- 
Ὑμᾶτα παρέχειν xal λαμθένειν ἀμοιδχδὸν, τοὺς μὲν- 
ἐπειγομένους εἰσιέναι, τοὺς ὃΣ τὴν ἔξοδον ἐπισπέρ- 
yovt:zc Ἡμεῖς δὲ χλέος οἷον ἀκούομεν. "Hv δὲ καὶ 
ἄλλως (52) τὰ κοινὰ ταμ'εῖα τὸ xat' ἐχεῖνο χαιροῦ 
Ex τούτου εἰσ τοῦτο ἐξερευγόμενα, καὶ κατὰ τὰς συν- 
αγωγὰς τῶν ὑδάτων πλημμύροντα χαὶ παραπτύειν 
τι τῶν ἔνδον πρὸς τοὺς ἐχτὸς xai πενομένους ἐθξ - 
λοντα, ὅσχ xai γαστὴρ ἐγγίζουσα τῷ τεχεῖν xal βα- 
ρουμένη τῷ ὑπερτελείῳ τοῦ ἀχθσφορήματος" d γὰρ 
μερίδα τῷ Θεῷ καὶ τῷ δικαίῳ διδοῦσα φορολογία τοῦ 
βασιλέως καὶ πατρὸς τῷ βασιλεῖ Μανουὴλ, χαὶ τὸ 
μὴ τῶν δαπανημάτων ἄσωτον καὶ ἀχόλαστον, εἰς 
σωρείας τὰ γρήματα ἐπεστοίδασε χαὶ ὡς χάχληκχας 


'ad canielii roagnificum anunus.et intimam impera- 
toris familiaritatem promotum magis etiam extulit. 
Alterum vero exosa ad extremam inopiam redegit ; 
neo mutavit decrete, sed oontra consuetudinem 
suam in eodem statu perpetuo permansit. Ex eo 
ille res omnes arbitratu euo. administrabat, homo 
profundi consilii, cordatus, suavibus moribus et 
volucri preditus ingenio. Que imperator jubebat, 
ezsequebatur : ille vero eajubebat que hic volebat. 
Erat tum etiam imperator a turpi questu alienus; 
munificentie pelagus, misericordie abyssus, ob 
comitatem aditu facilis, regiis virtutibus cedens 
nemini, 59 animo fraudis et curiositatis experte. 
Nam ut e natu majoribus accepimus, illius etatis 
homines aurea secula, que obliquis verbis cele- 
brantur, sibi restituta putubant;et qui ad fiscum 
imperatorium accedebant, examinibus apum erant 
similea e concava petra cum bombis provolantium, 
neque pauciores iis qui in foro conveniunt, nulli 
non commodi aliquid exspectantes, adeo ut ad 
portas premerentur invicem atque alii alios ur- 
gerent, hi ingredi, illi egredi properantes. Atque 
hec nos audivimus tentum, non etiam vidimus. 
Eodem tempore ex publicis thesauris subinde ali- 
quid ad pauperum necessitates levandas benigne 
redundabat. Nam Joannis imperatoris tributa,unde 
justitie οἱ Deo para dabatur, et frugi nummorum 
dispensatio Manueli acervos pecuniarum relique- 
rat;eademqueNuminis quoque benignitasauxerat, 
quemadmodum in Evanuelio et merces celestis et 


C multiplex compensutio certo promittitur. Cete- 


rum Manuel in optimo hoc instituto non diu per- 
mansit. Nam vir factus pro imperio res administra- 
vit ; et eos quibuscum res erat, non ut ingenuos, 
sed SO ut ereempta mancipia tractabat, et lar- 
giendi munificentiam restringebal, ac potius in 
contrarium "vertebat, iis etiam  distributionibus 
quas ipse ordinarat abrogatis, non tam, ut arbitror, 
suapte voluntate (nam res dubie in optimam par- 
tem interpretaude sunt) quam necessitate coactus, 
ad sumptus immensos tolerandos; id quod in ora- 
tionis progreesu declarabitur. 

αὐτὰ συναγήοχεν. Ἔν δ᾽, ὡς ἔοιχε, καὶ τὸ θεῖον 


ἐπευλογοῦν xai πληθύνον αὐτὰ κατὰ τὸ τοῦ ἐπαγγέλματος ἀδιάπτωτον, ὅ καὶ λῆψιν οὐρανίου εἾσ- 
πγεῖται μισθοῦ xai τὴμ εἰς πὸ ἀνταπόδυσιν. πολλαπάσιον. ᾿Αλλ᾽ οὐ μόνιμα τῷ βασιλεῖ Μανουὴλ τὰ τῆς 
ἀρίστης ταύτης προθέσεως, ἀλλὰ βραχύχρονα καὶ ἐπίκηρα. ἐς γὰρ ἄνδρας ἐλάσας ἀρχιχώτερόν τε 
ἤψασο τῶν πραγμάτων, τοῖς ὑπὸ χεῖρα οὐχ ὡς ἐλευθέροις, ἀλλ᾽ ὡς χληρωτοῖς (53ὲ θεράπουσι προσ- 
φερόμετος, xol τὴν τῆς φιλοδωρίας συνέστειλεν ἔχροιαν, ἵνα μὴ λέγοιμι ὡς εἰς τὸ παλίῤῥουν αὐτὴν 


Hier. Wolfii note. 


(90) Βλωμοῦ ἄρτου τίθησιν ἐνδεᾶ. Ὑπερδολικῶς 
hec scribi exsistimo ad insignem fortune muta- 
tioncm et summam imperatoris alienationem de- 
clarandam. 

(51) Χρυσών est auri thesaurus proprie apud 
huuc uuctorem. Ego fiscum verti, ;juia proprium 
non *uppetebat ob La'rini sermonis egeslatem. 

(32) Ἣν óà καὶ ἄλλως, Liberius hune locum 
verti, omissis iconibus οἱ metaphoris ineptioribus. 


Verba, si quis requirit, sio sonant : Alioque etiam 
eo tempore conclavia publica ez hoc ἐπ illud. eructa- 
bant, et ul colluvies aquarum redundabant, et. ali 
quid ex iis qui contincbanl in. externos et pauperes 
exspuere volebant,quemadmodum ulerus  par(ui vici- 
nus, qui plus quam maturi folus onere pregravatur. 

δὴ ληρωτόν, Alioqui est. quod sortito contin- 
git. Hic pro vernis heredltate relictis aut ἀντὶ τῶν 
ὠνητῶν posuisse videtur. 


391 NICETAE CHONIAT/E 393 


τΟιάσατο xal τὸν ἀναδασμὸν (δ4) ἔστιν ὅτε καὶ ἐφ᾽ οἷς ἐδικαίωσεν, οὐχ ἐκ xou. γνωμικοῦ (55) δ᾽ οἶμαι 
οσοῦτνν αἰτίου (χρὴ γὰρ ἐν τοῖς ἀδήλοις ῥέπειν πρὸς τὸ φιλάνθρωπον) ὅσον ἐκ τοῦ μὴ κοτόλης (56) 
δεῖσθαι ψηγμάτων, ἀλλ᾽ ἄντιχρυς πελάγους Τυρσηνιχοῦ ἅς εἴχε διευρύνας ἐξόδους τῶν δαπανῶν, ὡς 
προϊὸν δηλώσει τὸ λέγειν μοι, 


4. Hoc imperii statu hostilis nubes horrenda et A [(Ρ. 41] δ᾽. ᾿Αλλ’ οὕτω διακυδερνωμένῳψ τὴν βασι- 


pestilens ab occidente in fines Romanorum irrupit, 
De motu Alemannorum loquor et cognatarum eis 
gentium ; inter quos et inulieres erant, non con- 
junctis pedibus sed virorum inelar divisis super 
palliis equitantes, hastatz atque armate, 80 viril 
babitu ornate, Martio vultu, Amazonibus audacio, 
res. Inter quas una excelluit, quasi altera Penthe- 
silea, que ob fastigia et limbum vestium auro 
intertextum Auripes vocabatur. Expeditionis causa 
pretendebatur Dominicum sepulcrum et preparatio 
vie recte et non insidiose popularibus suis Hiero- 
solyma ascensuris. Neque 8e quidquam superva- 
cuum advehere, sed ΒΕ ea duntaxat que ad 
viam complanandam maxime necessaria essent, 


λείαν τῷ αυτοχράτορι νέφος πολεμίων ἐκ τῶν ἔσπε- 
ρίων ἐπισυστὰν χλιμάτων, τετριγὸς, δεινὸν καὶ 
ὀλέθριον, ἐς τὰ Ῥωμαίων ἐνέσχηψεν ὅρια, d τῶν 
᾿Αλαμανῶν φημι χίνησις xal ἡ τούτοις συνεξάρασα 
μοῖρα ὁμογενῶν ἐχείνοις ἑτέρων ἐθνῶν’ οἷς — xal 
θήλειαι χατελέγοντο ὡς ἄῤῥενες ἐφιππάζουσαι καὶ 
ταῖς ἐφεστρίσιν οὐ συμόάδην τὼ πόδε διαχαλῶσαι, 
ἀλλὰ περιδάδην ἀνέδην ἐποχούμεναι, καὶ χοντοφό- 
pot xoi ὁπλοφόροι κατ᾿ ἄνδρας ὁρώμεναι, καὶ &v- 
δρείαν στολὴν περιχείμεναι, αἴ xai ὅλως ἀρεϊκὸν 
ἔβλεπον καὶ ὑπὲρ τὰς ᾿Αμαζόνας ἠῤ᾽ένωντο. Μία δὲ 
«xai ὑπεξὴρετο παρ᾽ ἐχείναις καθάπερ ἄλλη τι 
Πενθεσίλεια, ἥτις ἐκ τοῦ στίζοντος χρυσοῦ xal πε- 
ριτρέχοντος τὰς ᾧας χαὶ τὰ λώματα τοῦ ἐσθήματος 


profitebantur ; per que non ventilabru, non celtes, B Χρυσόπους παρωνομάζετο. Αὐτὸ δὲ τὸ τῆς χινήσεως 


non ligones, sed galeas, thoraces, gladios, et que 
&lia bello apta sunt, innuebant. Hanc sibi itineris 
esse causam jurati affirrcabant ; neque id falso, ut 
postea cognitum est. Ac per legatos ab imperatore 
petebant sibi per ejus provincias pacatum transi- 
tuin dari : et forum preberi, quo commeatum pro 
hominibus et jumentis comparare possent. [mpe- 
rator vero etsi re inexspeciata et nova, ut fit, ter- 
ritus, tamen suia rebus non defuit. Nam et legatis 
pro tempore benigne respondit, et eorum institu- 
tum probare 8e et pios conatus admirari simulavit. 
Ac statim rerum venalium copiam preparaturum 
pollicitus est, quas accepturi essent, non quasi per 
alienam provinciam, sed per suam patriam tran- 
sirent, modo fidem darent transitum suum vere 
pium esse, et sine maleficio Romanorum finibus 
excessuros. His peractis edicta quovis dimittit, ut 
commeatus in viis, per quas Occidentales transi- 
turi sint, venalis exponatur ; idque fit statim. Sed 
quia verebatur Β΄ ne in pellibus ovium lupi 
yenirent, aut contra quam fabula narrat, sub asini 
exuviis leo lateret, &ut leoninam pellem vulpina 
obtegeret, Romanas legiones convocat, publice de 
re publica deliberat, quanta multitudo copiarum 
transitura sit exponit ; quantus sil equitatus,quan- 
tum gravis armature, quam infinita multitudo 
peditum, ut toti erci sint,ut cedium avidi comme- 
morat: sointillare oculos, et cruore delectari 


αἴτιον πρόφασιν τὸ xopiaxóv παρεῖχε χενήριον καὶ 
ἡ πρὸς τὰ εὐθέα τῶν σχολιῶν xal ἐπιδούλων παρ- 
ὁδων ἑτοιμασία τοῖς ix τοῦ γένους ἐχείνοις εὐθύ τῶν 
᾿Ιεροσολύμων ἐθέλουσιν ἴεσθαι. ᾿Ἔφασγον δὲ καὶ 
κατὰ τὴν ἔξοδον ἐχείνην μηδέν τι περιττόν ἐπισύ- 
ρεσβαι, ἀλλ᾽ ἢ τὰ πρὸς ἐξομάλισιν τῶν τρίδων ἀναγ- 
καιότατα xal μόνα ἐπάγεσθαι, Διὰ τούτων δὲ παρ- 
υπέφαινον οὐ πτύα (51) xai τύχια xal σχαπάνας, 
θυρεοὺς δὲ xal φώραχας xal φάσγανα, xal εἴ τι 
ἄλλο πρὸς πόλεμον ἐπιτήδειον. Καὶ τοῦτο μὲν τὸ 
παρορμῆσαν ἐχεῖνοι προύδάλλοντο xai διώμνυντο, 
καὶ ἦν, ὡς ἐκ τῶν ὕστερον ἔδειξαν, οὐχ ἐψευσμένα 
τὰ κ᾽ ἐχείνων λεγόμενα, Πέμψαντες δὲ πρεσδευ- 
τὰς͵ ὡς διὰ φιλίας, ἠτοῦντο τὸν βασιλέχ τὸν τῶν 
Ῥωμαίων παρελθεῖν, καὶ ἀγορὰς αὐτοῖς παροδίους 
προτίθεσθαι, ἐξ ὧν ὠνήσονται χαὶ ὅσοις ἄνθρωποι 
τρέφονται xal ὅσα ἵπποις ξυμδέδληνται. Ὁ δὲ βασι- 
λεὺς, ὡς εἰκὸς ἐκ τοῦ παραχρῆμα διαταραχθεὶς τὴν 
ψυχὴν τῷ ἀέλπτῳ τοῦ πράγματος xal μηδέπω εἷς 
τὸ κατ᾽ ἐχεῖνο χαιροῦ γενομένῳ, οὐχ ἀνῆχεν ὅμως 
τῶν συνοισόντων ἐπιμελλόμενος. Τοῖς τε γὰρ πρέ- 
σόεσι διελέχθη μετὰ προςηνείας τὰ πρόσφορα, καὶ 
ἐπαινεῖν ὑπερδαλλόντως τὰ δρώμενα ὑπεχρίνετο, 
καὶ ἄγασθαι αὐτόὺς τῆς εὐσεδοῦς προσεποιεῖτο mpo- 
θέσεως, κἀκ τοῦ αὐτίχα δὴ μάλα ἑτοιμάσασθαι τὰ 
πρὸς διέλευσιν ἐπτγγέλλετο, ἄφθονά τε εὐτρεπίσειν 
καὶ ἕτοιμα οὕτως λαδεῖν νὰ ὦνια ἰσχυρίζετο ὡς εἴ- 


περ οὐ δι' ἀλλοτρίας. ἀλλὰ διὰ τῆς σφῶν παρώδευον 


Hier. Wolfii nota. 


(^4) Kai τὸν ἀναδασμόν. Subintelligi potest εἷς 

τὸ παλίῤῥουν ἐδιάσατο᾽ Eam quoque distributionem 
uam ipse ordinarat abrogavit, nisi ἀναδασμὸν ἀντὶ 

δασμοῦ aut aliud simile ; Tributa pro sua. libidine 
exegit. 

(55) 'Ex τοῦ γνωμιχοῦ. Sua sponte, κατὰ ποοαί- 
peo ww. Recentioruin Grecorum formula est. Et. he- 
rilis bibliotheca libellum habet: Περὶ γνωμικῶν 
θελημάτων, De libero arbitrio aut libertate voluntatis, 
ut arbitror. 


(96) 'Ex τοῦ μὴ κοτύλης. Et δία sententiam 
potius quam verba secutus sum, que sic eonant : 
Quia non scobe colyls egebat, sed plane Tyrrheno 
mari, 0b. sumptuum quos. dilatarat amplitudinem. 
Pro ἄς lego δι’ ἄς, Nam prepositionis διὰ, librarii 
negligentin, pretermissio, turbat sententiam. 

(97) Πτύα. Nescio qui usus ventilabri sit in via 
complananda ; nísi forte cribrum íntelligat, quo 
glarea tenuior ἃ crassiore separatur, aut πτύον 
aliquid aliud eí significet. 


303 


DE MANUELE COMNENO LIB. I. 


394 


χώρας, ἄν δώσουσι μάνον Bia πιστὰ ὡς θεοφιλὴς Α magis omnes quam alios aque aspersione. Neque 


αὐτοῖς ὁ δίοδος ἀληθῶς xxi ὡς ἀμαχητὶ τὰ Po- 
μαίων ὅρια ὑπερδήσονται. Ταῦτ᾽ οὖν ὡς εἰκὸς κατα- 
στησάμενος, ἁπανταχῆ διεχπέμπει βασίλεια δια- 
τάγματα προεχχεῖσθαι τὰ ζωαρκὴ τῶν ὁδῶν καθ" 
ἄς οἱ ἐξ ἑσπέρας στρατοὶ διελεύσονται" χαὶ τῷ λόγῳ 
τὸ ἔργον ἐπηχολούθει. Ὑποδλεπόμενος δὲ καὶ ὑπο- 
νοῶν μή πως ἐν δέρματι προδάτων λυχιδεὶς ἔρχονται 
3| ὄνῳ ὑποχρύπτονται λέοντες ἀπ᾽ ἐναντίας τῷ μυ- 
θιχῷ διηγήματι, ἤ τὴν λεοντῆν ξυνέχωσι τῇ ἀλω- 
πεχῇ, τὰς ωμαϊχὰς ἀθροίζει δυνάμεις, συνδια- 
σχέπτεται κοινῇ περὲ τῶν χοινῶν, τὸ πλῆθος τῶν 
παρελευσομένων στρατῶν διέξεισι, τῆς ἵππου τὸ 
πολὺ καταλέγει, τὸ ὁπλιτικὸν ὅσον διασαφεῖ, τῆς 
πεζεταίρας μοίρας παρίστησι τὸ μυρίανδρον, τὸ 
πάγχαλχον περιλαλεῖ (P. 42] καὶ τὸ φόνιον, τὸ πῦρ 
τῶν ὁμμάτων ἅπαντας βλέπειν, καὶ τοῖς αἵμασιν 
ἐπαγάλλεσθαι ὡς οὐδὲ ῥαντισμοῖς ὑδάτων ἕτεροι, 
Οὐ ταῦτα δὲ μόνον τῇ γερουσίᾳ χαταγγέλλει καὶ 
τοῖς τέλεσι xal στρατεύμασιν, ἀλλ’ Osa καὶ ὁ ἐχ 
Σικελίας τύραννος, ὥσπερ θὴρ ἐνάλιος, κατὰ τῶν 
παραθαλαττίων χωρῶν διαπράττεται, τὴν ἅλμην 
τύπτων τοῖς ἐρετμοῖς, xal ταῖς 'Popaxixaiq ἐνορ- 
μιζόμενος χωμοπόλεσι, καὶ χείρων τὰ ἐν ποσὶ xatà 
πολλὴν τοῦ ἐπαμύνοντος ἐρημίαν. Καὶ δὴ τὰς μὲν 
πυργοθάρεις ἐπισχευάζει τῆς πόλεως καὶ τίθησιν 
εὐερχέα τὴν ὅλην τοῦ περιδόλου περίμετρον, τῇ δὲ 
στρατιᾷ χιτῶνας φολιδωτοὺς χορηγεῖ, κοντοῖς τε 
καθοπλίζει χαλχήρεσι, xai ἵπποις δρομιχοῖς διεγεί- 
ρει τὸ φρόνημα, καὶ χρημάτων ἐπιῤῥωννυσι διαδό- 
σεσιν, & νεῦρα τῶν πραγμάτων ἀρίστως τῶν πάλαι 
τις χατωνόμασε. Καὶ οὕτω σὺν Θεῷ συλλήπτορι καὶ 
τῇ πολιούχῳ Μητροπαρθένῳ 
χει τῆς χαλλιπόλεως καὶ τοῖς 
μανῶν, μὴ ἀφισταμένοις ἐπὶ 


vero hec duntaxat senatui, magistratibuset exerci- 
tibus narrat, sed illud etiam adjungit, quemnadmo- 
dum Sicilie tyrannus iostar marine bellue oram 
maritimam infestet, ut ad Romana oppida appellat 
et obvia queque vastet, prohibente nemine. Deinde 
turres et propugnacula urbis omnemque moenium 
ambitum iunstaurat ; exercitui loricas dat, ferratis 
haetis milites armat,equis velocibus eorum animos 
excitat, et pecunie distributione confirmat, quam 
ex antiquis quidam rerum nervos rectissime ap- 
pellavit. Ita legionibus, Deo et matre 83 Virgine 
custode urbis adjuvante, δὰ vim hostilem pro- 
pulsandam instructis, alias ad presidium urbis 
retinet atbuein moenibus disponit, alias exercitum 


B Alemannorum haud longointervallo subsequi jubet, 


et eus coercere qui extra aciem ad predam et ra- 
pinas evagentur ; idque facere pacate,non hostiliter. 
Ac in remotiori itinere nibil memorabile inter 
utrumque exercitum accidit. Ut autem Alemanni 
&d Philippopolim castra metati sunt, ne ibi qui- 
dem dissidium incidit. Nam ejus provincie pon- 
tirex, Italicus Michael, vir eloquens et omni do- 
ctrinie genere perpolitus, in congressibus ita suavis 
ut ab ejus ore omnes penderent, elatum regem 
verborum illecebris et lingue dulcedine, aliud di- 
cendo, aliud sentiendo, ao  Protei instsr pro 
Romanorum utilitate ee transformando, ita devin- 
xit ut eum dicto audientem haberet, ad epulas 
invitaret et propinaret. Qui quidem in ejus gratiam 
crudelissime tractabat eos qui pecunia non nume- 
rata commeatum alicundein castra udvehebant. . 


ὡς viv δυσμαχώτατα θέμενος τὰ στρατεύματα, τὰ μὲν εἰς ἔρυμα συνέ- 
τείχεσιν ἐφιστᾷ, τοῖς δ᾽ ἐπισχήπτει τῇ στρατιᾷ παρέπεσθαι τῶν ᾿Αλα- 
πολὺ, x&x τοῦδε εἴργειν τοὺς &x τῶν ᾿Αλαμανῶν ἐς ἀρπαγὰς παρεξιόν- 


τας xal προνομὰς, εἰρηνικῶς μέντοι xal μὴ πολεμιχῶς. Κατὰ μὲν οὖν τὴν ἀπωτέρω πορείαν οὐδέν 
τι ξυνηνέχθη ἀξιαφήγητον ἀμφοῖν τοῖς στρατεύμασιν ὡς δ᾽ εἰς Φιλιππούπολιν οἱ ᾿Αλαμανοὶ παρενές- 
θαλον, οὐδὲ κατὰ τὸν ἐχεῖσε σταθμὸν ἐς διαφορὰν ἀπεῖδον τὰ τάγματα. 'O γὰρ τῆς χώρας ἀρχιερεὺς (ἦν δ᾽ 
οὗτος ὁ ᾿Ιταλιχὸς Μιχαὴλ, ὁ xai λόγῳ πολὺς καὶ σοφίας ὁποίας εἴποι τις μέλημα, χὰν ταῖς ὁμιλίαις τὸ 
ἦθος ἐπαγωγότατος καὶ λίθος ἄντιχρυς Μάγννσσα) οὕτως ὑπηγάγετο τὸν ῥῆγα ταῖς τῶν λόγων ἐχθηλύνας 
ἴσγξι, xxl τῷ μέλιτι τῆς γλώττης χατεγοήτευσεν, ἀντιστρόφως μὲν οἷς ἐφθέγγετο, τοῖς δὲ 'Ρωμαίοις ἐπωφε- 
λῶς τὴν γνώμην μεταμείδων καὶ χατὰ τὸν Φάριον Πρωτεα δραστηρίως μεταδαλλόμενος, ὡς ἐχ τῶν ὦτων 
ἀναρτῆσαι κατὰ τοὺς ἀμφορέων διχκένους τὸν ὑψηλόφρονα ῥῆγα, καὶ σύσσιτον παραλαμβάνειν καὶ μεταδιδόναι 
προπόσεων᾽ ὃς xal μετήει ὠμοτάτως, αὐτῷ χαριζόμενος, τοὺς ἄνευ χαταθέσεως ἀργυρίου τὰ σῖτα ὁθενοῦν 
παρεισάγοντας, 

E.'Ev δὲ τῷ μεθίστασθαι ἐχεῖθεν καὶ προδῆναι ἢ V.Cum autem rex inde progrederetur, inter 
τὸν ῥῆγα τοῖς ἔμπροσθεν, ix τῶν xav' οὐρὰν 'AÀa- — extremum agmen Alemannorum et RHRomano- 
μανῶν xai Ῥωμαίων δίχη piv tà πρῶτα παῤῥη- rum S4 disceptatio oria est, quod aliqui male 
σιάζεται ὡς δῆθεν χαχῶς πασχόντων τινῶν’ εἶτα — traciarentur. Mox vulgi importunitate clamor et 
ἐξωθεῖ ταύτην ἡ φιλοτάραχος τῶν πολλῶν ἔνστασις, —rixasequitur, doneo ad manuset ad arma ventum 
xai τραχύνεται ταῖς βοαῖς. Ταύταις ἐφομαρτεῖ (58) — est. Unde baud dubie atrox pugna exstitisset, nisi 
τὸ παῤῥησιαστιχὸν xal φιλόνεικον. Ὁπλίζει τοῦτο — idem pontifex regem jum mutatum et bellum Spi- 
τὰς χεῖρας εἰς πόλεμον. 'H ᾿Ενυὼ ἐφέπεται, xal — rantem acinstar fere truculente concitatum ma- 
τῆς Φυλόπιδος ξυλλαδομένης ἡ μάχη λαμπρῶς ixop- ture placasset ac preler exspectationem cohibuis- 
θύετο. Φιλαυξὴς δὲ οὖσα αὕτη xai ἀεὶ τῶν ἄνω — set.Cum autem exercitus ad Adrianopolim conve- 


Hier. Wolfii note. 


(88) Ταύταις ἐφομαρτεῖ. Hio verba scrupulose persequi non necesse habui, 
ParROL. Gn, CXXXIX. 13 


399 NICETJE CHONIAT.£ 400 


οἰχτειρόντων αὐτοὺς ὡς ἐπήλυδας, μήτε τι κστατιθεμένων ὡς ὁμοπίστοις οἴκουεν, μᾶλλον μὲν οὖν 
καὶ προσαφαρπαζόντων ἐκ τοῦ σφῶν φάρυγγος ὅσα πρὸς σύστασιν σώματος. Ol δὲ χείριστοι. τῶν 
οἰκητόρων, xai ὅσοις τὸ ἀπάνθρωπον περιεσπούδαστο, οὐδὲ τὸ βραχύτατον γοῦν διεχάλων, ἀλλα τὸ 
χρυσίον ἀνερειψάμενοι ἤ τὸ ἀργύριον ἀνιμησάμενοι [P. 45] xal τῷ κόλπῳ ἐνθέμενοι ἀφανεῖς ἦσαν, 
οὐχέτι ἐν τοῖς μεσοπυργίοις ἐποπτανόμενοι. Εἰσὶ δ᾽ oi xai τοῖς ἀλφίτοις ἐμφύροντες τίτανον ἐποίουν 
τὰ σῖτα ὀλέθρια. Τοῦτο δὲ εἰ μὲν ἀληθῶς ὁ βασιλεὺς ἐπέταττεν, ὡς ἐλέγετο, ἀχριδῶς οὐχ ἴσημι" παρη- 
νομεῖτο δ᾽ οὖν ὅμως καὶ ἀνοσίως ἐπράττετο. Ὃ δὲ τοῦ βασιλέως βούλευμα (658) ἦν οὐχ ἀμφίλογον οὐδὲ 
ψεύδους παραπετάσματι σχιαζόμενον, ἀργύριον ἀδόχιμον εἰς νόμισμα κχέχοφε, xai τοῦτο προθάλλε- 
ται τοῖς bx τοῦ τῶν Ἰταλῶν στρατεύματος ἀποδόσθαι τι θέλουσι, Καὶ συντόμως εἰπεῖν οὐδὲν ἀπὴν τῶν 
δεινῶν ὃ οὐχ ἦν ἐπιτεχνώμενος αὐτοῖς ὁ βασιλεὺς καὶ τοῖς ἄλλοις δρᾷν διαχελευόμενος, ὡς ἂν εἴη ταῦτα 
καὶ τοῖς ἐξ αὐτῶν ὀψιγόνοις μνημεῖα δήπουθεν ἀνεξάλειπτα χαὶ δέους σπέρματα, τὴν κατὰ δωμαίων 
ἐχτοέποντα κίνησιν. 

VI. Idem et Turci imitati sunt, Manuelis litteris A ζ΄. Παρόμοια δὲ καὶ τοῖς Τούρκοις ἐπῆλθε ποιεῖν 
ad bellum Alemannis faciendum concitati. [taque κατὰ τῶν 'AAapavüv, τοῦ Μανουὴλ αὐτοὺς ἐπαλεί- 
circa Bathym, Pawplano quodam duce, prelio φοντος γράμμασι καὶ διανιστῶντος εἷς πόλεμον. 
victores multos occiderunt. Sed cum eam quoque Καὶ τοίνυν περὶ τὸν Βαθὺν ὑπερτερήσαντες, Παμ- 
partem aggressi easent que Phrygiam preteribut, πλάνου τινὸς ἡγουμένου τοῦ σφῶν στρατεύματος, 
opinione sua decepti interitum lounge remotum πολλοὺς διέφθειραν. Ἐπεὶ δὲ xal τῇ μοίρᾳ ἐπέθεντο 
uliro sibi accersiverunt, in foveam illapsi quam ἥτις τὴν Φρυγίαν παρώδευεν, clc κενὸν αὐτοῖς τὸ 
suis manibus effoderant. Neque enim omni injuria βούλευμα ἔσχασε, xxl τὸν ὄλεθρον ἑκουσίως χατὰ 
abstinentes 80 lxcessendi erant, nec ad iram, ad τῶν χεφραλῶν αὐτῶν val πόῤῥωθεν ὄντα μετάπεμ- 
cedes coneitindi. Verum illi densata phalange in πτὸν ἀτεχνῶς ἐποιήσαντο, χαὶ εἰς βέθυνον χατὠλι- — 
ripis Meandri fluminis etantes Latinorum exerci- σθον ὃν ταῖς οἰχείαις χερσὶν i 64govav. Τῷ τοι xai 
tum transitu prohibebant: qui cum omnibus tem- — iov μῃδὲν παρενοχλοῦντας οὐχὶ λυπεῖν, μη δ᾽ Gva- 
poribus ob vortices et varios anfractus non ubique — xaz7tv τὸ τοῦ θυμοῦ θηρίον ἀφυπνίζειν τὸ τέως 
facile superetur, tum plane tron-iri non poterat. χοιμώμενον, f πρὸς ἀνδροκτασίας διαῤῥενοῦν, οἱ δὲ 
Ibi Occidentales copie ipsa re declarurunt patientia εἷς φάλαγγας πυχνωθέντες xai ταῖς ὄχθαις ἐτεστῶ- 
sua factum esse quo minus Romanorum phalanges Β τὶς τοῦ ποταμοῦ (Μαίανδρος οὗτος ἦν) οὐχ εἴων 
prede essent eorumque urbes exscinderentur οἱ “ὅλως τὰ Λατινικὰ στρατεύματα διελθεῖν. Ἔστι 
cives pecudum instar mactarentur. Nam cum rege δ᾽ οὗτος xal τὸν μὲν ἀπαντα χρόνον οὐ ῥᾷδιος 
ad luminis ripas accedente neque naves presto ἁπανταχοῦ τὴν περαίωσιν, τότε δὲ καὶ τέλεον ἣν 
essent neque pons, et Turci equites et pedites ἄπορος, εἰς δίνας ἑλιττόμενος καὶ μεταχωρῶν εἷς 
permisti in ulteriore ripa se ad pugnam paratos στροφάλιγγας, ὅτε xàx τῶν πραγμάτων αὐτῶν al 
esse ostenderen!, et sagittis frontem exercitus δυσμιχαὶ δυνάμεις ὑπέδειξαν ὡς αὐτῶν ἀνεχομένων 
fluvium pretereuntis attingerent, tuno. quidem αἱ φάλαγγες Ρωμαίων εἰς προνομὴν οὐκ ἐξέχειντο 
paulu:n aeie ἃ fluvio subducta extra teli jaclum — xai αἱ τούτων πέλεις ἀδήωτοι παριππεύοντο, οὐδὲ 
castra posuit, atque omnes ubi cenarint, in equis βοσχημάτων δίχην οἱ τούτων οἰκήτορες ἀναιρού- 
armatos esse et currus curare jussit, ut diluculo μενοι ἐσφαχέλιζον. Ὡς γὰρ τῷ ὄχθῃ τοῦ ποταμοῦ 
cum Turcis'dimicaturos. Surgit igitur ante ortum προσάγοντος τοῦ ῥηγὸς οὗτε νῆες παρῆσαν moth 
solis, in tenebris adhucet ipse ad pugnam exor- μιαι οὔτε γέφυξα πρὸς διάδασιν ἔζευχτο, καὶ οἱ 
natus et exercitus omnis armatus. Idem et Bar-  Toopxo: ἀναμὶξ πεζοὶ xal ἱππεῖς ἐς τὸ ἀντιπέραν 
bari tecerunt, instruetaque acie, οἱ savittariis ΘῈ φαινόμενοι δῆλοι ἦσαν ἀχροδολίζοντες, xal τὰ «o- 
in ripa dispositis, et equitatu ut visum erat ordi- ἔξεύματα διιχνεῖτο τῶν παριόντων τὸν ποταμὸν xal 
nalo, cum Itali in ripa progredieban!ur, pugnam ὦ ἐνέπιπτον εἰς τὸ τῆς φάλαγγος μέτωπον, τότε μὲν 
ciebant eminus. Rex vero aciem obiens milites ὀλίγον ἐπαναγαγὼν ἀπὸ τῆς ὄχθης τοῦ ποταμοῦ 
hoc modo cohortatus est: « Expeditionem banuc ἃ τρατοπεδεύεται, ὅσον μὴ εἶναι βέλους ἐντὸς, xai 
nobis propter Christum, et divine, non bumana ἐπιτάττει πάντας δειπνοποιήέσαντας ἱπποχορυστὰς 
glorie parande causa, susceplam esse scitis uti- γενέσθαι xal τῶν ἁρμάτων (04) αὐτῶν ἐπιμελη- 
que, commilitones. Hac enim de causa, spreta θῆναι ὡς ἐς νέωτα (65) τοῖς Τούρχοις πολεμήσοντας 
domi jucunda vita, ultro a propinquis nostris Be- πρωϊαίτερον, Σχοταῖος τοίνυν διαναστὰς, καὶ τοῦ 
juncti per alienas regiones serumnas toleramus, ἡλίου μήπω τὸ ἄρμα ζεύξαντος, αὐτός τε ὡς πρὸς 
periculis exponimur, (ume  tabescimus, frigore πόλεμον ἔσταλτο xal ἡ λοιπὴ τὰ ὅπλα ἐνεδέδυτο 
horremus, :estu solvimur ; cubile terram, tectum στρατιά, Καὶ οἱ βάρδαροι ὁμοίως [P. 46) διαπρατ- 
colum habemus; quamvis nobiles, illustres, in- τόμενοι xal αὐτοὶ παρετάττοντο, τούς τε τοξότας τῷ 


Hier. Wolfii note. 


(63) Βουλεύματα. Aller addit καὶ συντάγματα, (65) Ὡς εἰς νέωτα. Videtur hic posuisse pro sic 
(64) "λρματα. An hic pro curribus ponat an vero τὴν ἐπιοῦσαν. Alter codex habet tantum πρωΐ. 
pro armis more barbarico, incertum mihi est. 


401 


DE MANUELE COMNENO LIB. I. 


402 


ὄχθῃ παρέτεινον, xxl τὸ ἱππιχὸν ὡς αὐτοῖς ἐδόκει Α cliti,divites, mnitis gentibus imperantes, thoraces 


παρεσχευάζετο, καὶ τοῦ ἀχροδολισμοῦ εἴχοντο, εἰ 
ποτε mpobydpouy οἱ Ἰταλοὶ κατὰ τὸν ποταμὸν' ὅτε 
xai τὰς τάξεις ἐπιπαρίὼν ὁ 2TE καὶ πιρακχλήσεις τοῖς 
σςετέροις ποιούμενος τοιάδε ἔφασχεν" « Ὅτι μὲν, 
ὦ συστρατιῶται, ἡ ἡμετέρα αὕτη χίνησις διὰ Χρι- 
στὸν, xal ὡς εἰλόμεθα τὴν προχειμένην μὴ τὴν ἐξ 
ἀνθρώπων ἀλλ᾽ ἐκ θεοῦ δόξαν θηρώμενοι, ἴσησι 
δήπουθεν xai ὑμῶν ἅπας σαφῶς" πῶς γὰρ οὗ ; 
oi τούτου ἕνεχχ τοῖς μὲν ἐπ᾽ oixou ἔνευπαθεῖν ἀπει- 
πάμεθα, καὶ τῶν οἰκείων ἕχοντως ἀπεξενώμεθα, xai 
διὰ τῆς οὐχ ἡμεδαπῆς παλοδεύοντες θλίψεσι προσ- 
ομιλοῦμεν, κινδύνοις παῤαδαλλόμεθα, λιμῷ τηχό- 
μεθα, χρύει πηγνύμεθα, θαλπωρῇ ἐκλυόμεθα, χλιν- 
τῖρα ἔχοντες τὴν γῆν, στέγην τὸν οὐρανὸν, ol εὐ- 


γενεῖς, οἱ εὐπάρυφοι, οἱ ἐπὶ δόξης xai πλούτου, Β 


xai πολλῶν ἐθνῶν χυριεύοντες. Τὰς δὲ πολεμικὰς 
σχευὰς ἐς ἀεὶ περικείμερα ὥσπερ ἀκούσια δεσμὰ, καὶ 
xiuvopusv αὐτὰς ἀνέχοντες ὡς ὁ τῶν ὁπαδῶν Χρι- 
στοῦ μέγιστος Πέτρος πάλαι ἀλύσεσι διτταῖς χα- 
χουχούμενος xal τέτσαρσι στρατιωτῶν τετραδίοις 
φρουρούμενος. Ὅτι δὲ χαὶ οἱ ὡς ἐν μεταιχμίῳ τῷ 
πορθμῷ τούτῳ ἀποδιιστάμενοι ἡμῶν βάρδαροι ἐχθροί 
εἶσι τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ, οἷς πάλαι νόμῳ πολέ- 
μου συμδαλεῖν ἐγλιχόμεθα καὶ ὧν τοῖς αἵμᾶσι δαυϊδι- 
χῶς ἐπηγγελλόμεθα νίψασθαι, οὐδὲ τοῦτο φιλοχρί- 
νεῖν θελήσει τις, εἰ μὴ προδήλως παραχοπεὶς τὸ 
φρονεῖν ὁρῶν ἄντικρυς οὐχ ὁρᾷ xal ἀχούων οὐδαμῶς 
ἐνωτίζεται, Εὗπερ οὖν τῆς εὐθὺ τῶν ἀθανάτων μο- 
νῶν πορείας μέλον ὑμῖν (οὐδὲ γὰρ ἀδιχος ὁ Θεὸς, 
ὡς μὴ τὸ τῆς ὁδοῦ ταύτης ὁρᾷν αἰτιώμενον, μηδ᾽ 
ἀκηράτων μεταδιδόναι λειμώνων καὶ σχιερῶν ἐν τῇ 
᾿Εδὲμ καταπαύσεων, oi τὰ οἵχοι καταλιπόντες ἀνθ- 
εἰλόμεθρα τοῦ ζῇν τὸ ὑπὲρ αὐτοῦ θανεῖν), xal εἰ 
μνήμη δέ τις ὑμᾷᾶς ὑπεισέρχεται ἃ καθ᾿ ὥραν ol 
ἀπεοίτμητοι οὗτοι τὴν καρδίαν εἰς τοὺς ἐχ τοῦ 
γένους παροινοῦσιν ἡμῶν, xal οὔς αὐτοῖς ἐπιτρί- 
ὄουσι κονδύλους ταῖς φρεσὶν ἀναφέρετε, καὶ τοῦ 
ἐχκεχυμένου ἄνευθύνως αἵματος μαλάσσει τις ἔλεος, 
στῆτε γενναίως ἄρτι xal. ἐῤῥωμένως διαγωνίσασθε. 
Μηδέ τι δέος ἐχπλῆσσον ἐχχρουέτω τοῦ χαθηγόντως 
ἀμόνασθαι, ἀλλὰ γνώτωσαν ἀληθῶς οἱ ἀλλόφυλοι 
ὡς ὅτου Χριστὸς ὃ καθηγητὴς ἡμῶν χαὶ διδάσκα- 
λος ὑπέρκειται προφήτου λαοπλάνου καὶ μυοῦντος 
σφᾶς τὰ ἀπόδλητα, τοσοῦτον xal ἡμεῖς αὐτῶν κατὰ 
πάνθ᾽ ὑπερφέρομεν. Ἐπεὶ οὖν παρεμδολὴ ἁγία 
ἡμοῖς καὶ στρατὸς θεόλεχτος, μὴ φιλοψυχήσωμεν 
ἀγεννῶς πρὸς φιλόχριστον xal ἀείμνηστον τελευτήν. 
Ei Χριττὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανε, πόσῳ ἡμεῖς τε- 
θνάναι δι’ αὐτόν ἐσμεν δικαιότεροι ; ἀγαθῆς ταυ- 
τησὶ πορείας ἀγαθὸν ἔστω καὶ τέλος ἐφομαρτοῦν. 
Μαχεσώμεθα μετὰ τῆς ἐν Χριστῷ πεποιθήσεως καὶ 
τοῦ εὖ εἰδέναι ὡς τοὺς ἐχθροὺς τροπωσύμεθα, ὅτι 
μηδὲ δυσχερὴς [P. &7] ἡ víxs, γένοιτο οἷα μηδένων 
ὑποστησομένων τὴν προσβολὴν, ὡς πεποίθαμεν, ἀλλὰ 
πάντων ἐνδωσόντων καὶ - πῤὸς: τὴν πρώτην ὁρμήν. 
Εἰ δ᾽, ὅπερ ἀπείη, πεσούμεθα, καλὸν ἐντάφιον τὸ 
ὑπὲρ Χριστοῦ τελευτᾷν. Βαλέτω με τοξότης Πέρ- 
σης ὑπὲρ Χριφτοῦ" ἀφυπνωτέον μετ᾽ ἐλπίδων χρη- 


΄ 


semper tanquam vincula necessaria gestamus, iis. 
que latigamur, quemadmodum maximus Christi 
servus Petrus duabus catenis oppressus et qua- 
luor militum quaternionibus custoditus. Darbaros 
autem, qui flumine ἃ nobis dividuntur, crucis 
Christi esse hostes, quos bello aggredi olim cupivi- 
mus, in quorum sanguine, ut David ]oquitur, nos 
loturos esse promisimus, quis est qui nesciat, nisi 
plane vecors nec apertis oculis videre neo patenti- 
bus auribus 89499 audire velit ? Quodsi recta in 
colum ascendere studemus (neque enim injustue 
est Deus, ut hujus vie causam ignoret, aut im- 
morialia prata οἱ umbrosa Edemi domicilia non 
retribuat nobis, qui relictis aedibus pro ipso mor- 
tem oppelere quam vivere maluimus), si memoria 
repeliis que quitusque temporibus isti corde 
incireumcisi in populares nosiros admittant, et 
quas eis alapas impingant recordainini, et sangui- 
nis innocenter ε ff:si aliqua misericordia tangimini, 
stale jam fortiter, et strenue pugnate, neque ullus 
vos terror moveat quominus alacriter resistatis. 
Cognoscant Barbari, quaotum Christus magister 
noster et preceptor seductorem prophetam οἱ 
impie religionis antietitem superat, tanto et nos 
rebus omnibus superiores eese. Cum igitur castra 
sancta simus et divinitus collectus exercitus, ne 
turpiter vitam amemus, nec obitum memorabilem 
pro Christi charitate reformidemus. Si enim Chri- 
stus pro nobis mortuus est, quanto justius nos pro 
illo oppetemus? honeste huic expeditioni etiam 
finis honestus imponatur : Christo freti pugnemuas, 
cum certa spe victorie 93 non difficilis. Neque 
enim quisque,ut confidimus, impetum nostrum to- 
leratit, sed omnes prime aggressioni cedent. Sin 
(quod absit) occubuerimus,honesta sepultura erit, 
ubicunque pro Christo occubuerimus. Me sagitta- 
rius Perea pro Christo feriat : cum ape bona mo- 
riar, eaque sagitta tanquam vehiculo ad requiem 
illam perveniam: quod mihi potius erit quam si 
morte ingloria in peccatis opprimerer. Jam tan- 
dem ulciscamur eos quorum impuris conoulcati 
pedibus et consanguinei nostri et Christiani fratres 
in communem illum sacrum locum abierunt, in 
quo defunctorum contubernalis factus est Christus, . 
Patri equalis et assessor.Nos sumus potentes illi, 


D nos omnes gladios strinximus, qui vitale divinum- 


que sepulerum tanquam Salomonis cubile cireum- 
Bistiinus. Ágarenos igitur ancille filios nos liberi 
tollamus e medio, et tanquam lapides offensionis e 
via Christi removeamus: quos haud scio cur Ro- 
mani tesuquam lupos ia suam e«dem alunt et per 
dedecus suo crudore ssginant,cum excitatis animis, 
et cogitatione cordato viro digna suscepta, tan- 
quam fere 8 gregibus, sic illi abipsorum provinciis 
atque urbibus pellendi essent. 94 Jam quia flu- 
vius hic, ut cernitur, nonnisi nova ratione transiri 
potest, ego ipse hujus exempli monstrator ero, 
meumque consilium primus exsequar. Acie con- 


401 


NICET/E CHONIAT A 


408 


trajicit, id quoque 88 promontorium cilra san- ἃ ἀλώπεχος ἐπὶ ῥηταῖς ὁμολογίαις εἴσω δέχονται 


guinem, quemadmodum paulo ante Corcyram, oc- 
cupaturus. Sed cum in viros cordatos et libertatis 
dulcedinem expertos incidisset, ita repulsus est ac 
8i in petram immobilem impegisset, infectaque 
re, remis dissimulande fuge causa ad puppim 
conversis, discesgit, Vitatoque Maleensi trajectu, 
ventorum contrariis procellis infesto, de quo pro- 
verbium usurpatur, Ad Maleam cum accesseris, 
eorum qua& domi habes obliviscere,fretum interius 
ingreditur. Et latus ejus utrumque pervagatus, 
non aperta loca duntaxat populatus est, sed oppor- 
tuna etiam et munita partim in deditionem accepit, 
partim vi subegit ; atque Acarnania, ZEtolia, que 
nunc Ártinia dicitur, totaque ora maritima vastata, 
Corinthiacum sinus intrat. Et in Crisseum portum 
invectus, in Mediterranea impressionem facere 
ausus est, cum neminem adversarium parem ἢδ- 
beret. Preterea classis prefectus gravi et levi ar- 
matura in aciem e navibus educta, cetorum instar 
qui pabulum utrinque petunt, in Beotiam irrupit, 
ei interjecti8 oppidis obiter direptis Thebas cepit, 
: et cives inhumaniter tractavit, qui cum ex antiquo 
rumore divites haberentur, 99 homo insatiabilis, 
qui nullum cupiditati statuerat. modum, nisi eum 
ut naves omnes aut galiem plurimas pecunie pon- 
dere ad tertium usque cingulum demergeret, οἱ 
opiflces exbaueit, οἱ sordidi oboli curiosus inda- 
gator, potentes, illustri genere natos, state vene- 
rabiles et dignitate prestantes viros, variis a!flixit 
modis, nullius verecundia aut misericordia motus, 
homo proreus inexorabilis, non vindictam inevita- 
bilem, non Cadmeam victoriam timens. Denique 
gacrig libris propositis, singulos cinotis lumbis 
ingressos, inspectieque libris, cum jurejurando 
guam rem familiarem declarare eaque abjurata 
discedere coegit.Sic omni auro, omni argento, omni 
pretiosa veste navibus imposita, ne corporibus 
quidem eorum pepercit quos epoliaret; sed primo- 
ribusdelectu ex optimatibus habito comprehensis, 
et matronis pulcherrimis ac dissimilis et texendi 
peritiesimis seleotis, inde discessit. Ita rebus pros- 
pere succedentibus, neque terra neque mari ullo 
resistente, Corinthum tendit, urbem divitem, in 
400 Istbmo sitam, duobusque commodissiuiis ad 
exportationem et importationem ac commutationem 


mercium portubus nobilern ; in quorum alterum ex D 


Asia, alterum ex Italia eppellitur. Cum autem 
mercatum, qus inferior urbs est, vacuum repe- 
risset, Acrocoriathum etiam (otnnes enim escu- 
lenta omnia, omnes opes sive sacras sive pro- 
fanas eo contulerant) tentandum censuit, οἱ 
Bi fieri posset, expugnandum. Fuit autem Acro- 
eorinthus veteris urbis arx, nunc vero castel- 
lum munitum est, monti &lto impositum in acu- 
tum cacumen fastigiato, ipsum vero fastigium 
planitiem habet mensa forma, firmis moenibus cir- 
cumdatum ; intus non pauci sunt aque pellucide et 
potabilis puteoli, et fons Pirene, cujus etiam Ho- 


Σικελιῶτιν φρουρὰν, εἰς χιλίους ἀριθμουμένην φρα- 
xtoóc. Καὶ οἱ μὲν κανὸν φορολογίας ἀποδιδρά- 
σκοντες ἔλαθον ὑπὸ χἀυνότητος νοῦ τῷ τῆς δουλείας 
ἐμπεσόντες πυρὶ χαὶ 'Ριυυμαίοις εἰσενεγχόντες πό- 
λεμον οἱ χαλίφρονες χρόνιον ὁμοῦ xai βαρύτατον" 
6 δὲ τὸ φρούριον χρατυνάμενος, καὶ ὡς εἶχεν αὐτὸ 
ποιήσας δυσαλωτότερον xal οἷον ἀπροσμαχύτερον, 
ἐκεῖθεν ὀναχθεὶς τῇ Μονεμόασίᾳ προσίσχει, ἐλπίσι 
θαλπόμενος ὡς λήψεται καὶ ταυτηνὶ τὴν ἄχραν 
ἀναιμωτὶ ὥσπε πρὸ τρίτης τὴν Κέρχυραν. ᾿Αλλ᾽ 
ἀνδοάσιν ἐντυγὼν νῷ διοιχουμένοις καὶ τὴν τῆς 
ἐλευθερίας οὐκ ἠγνοηχόσι Παφίαν, ἀπεχρούσθη ὡς 
εἰ xai προδόλῳ προσέθαλεν ἀτινάχτῳ, καὶ πρύμναν 
χρουσάμενος ἐκεῖθεν ἀνάγεται [P. 50] ἄπρακτος. 
Ὑπεέρδὰς δὲ τὸν ἐπὶ Μαλέαν πλοῦν, ἀντιπνοίας γέ- 
μοντα πάσης, περὶ oU xai ταῦτα παροιμιάζεται, 
« Μαλέαν δ᾽ ἐπιχάμψας ἐπιλάθου τῶν οἵἴγαδε, » τὸν 
ἐσέχοντα πορθμὸν ἀνάγεται, xal τὰ τούτου ἐκατέ - 
ρωθεν ἐπιὼν οὐ τὰ εὐχείρωτα μόνην κατέδραμε 
λείαν τιθέμενος, ἀλλὰ καὶ τὰ ἄλλως ἐπιχαιρότατα 
καὶ δυσάλωτα, τὰ μὲν ὁμοληγίᾳ χειρούμενος τὰ δὲ 
πολέμῳ δουλούμενος, ᾿Αχαρνᾶνάς τε xal Αἰτωλοὺς 
τοὺς νῦν λεγομένους 'Aot:vobe, καὶ ὅσα πάραλα 
ἀμχυρῶν τὸν Κορινθιαχὸν χόλπον εἰσέπλευσε. Καὶ 
τῷ Κρισσαίῳ λιμένι προσορμισθεὶς τοῖς ἐν μεσογείῳ 
θαῤῥεῖ προσδαλεῖν, οὐδένα ἔχων ἀντίπαλον Ἰσοστά- 
σιον. ᾿Αμέλει καὶ ὁ τοῦ στόλου ἀρχηγὸς τὸ ὁπλιτεῦον 
χαὶ ψιλὸν τοῦ στρατοῦ εἰς τάξεις διειληφὼς, καὶ 
χερσαΐος φανεὶς ὁ τέως θαλάττιος κατὰ τῶν χντῶν 
τὰ ἀμφιδοσχόμενα, τῇ Καδμείᾳ γῇ παρενέδαλε, 
καὶ τὰς ἐν μέσῳ χωμοπόλεις ὁδοῦ πᾶἄρεργον ληΐϊσά- 
μενος ταῖς ἑπταπύλοις Θήδαις προσέδθαλεν, ὧν wol 
γενόμενος ἐγχρατὴς ἀπανθρώπως τοῖς ἐχεῖ προση- 
νέχθη. κατὰ γὰρ παλαιὰν φήμην τῆς πόλεως ὡς 
πλουσίους τρεφούσης οἰκήτορας εἰς χρημάτων ἀπλη- 
στίαν ὑπονυττόμενος, xal μηδένα xópov φιλοπλουτίας 
εἰδὼς, ἀλλ᾽ ὅρον τιθέμενος τῆς ἐφέσεως τὸ καὶ εἰς 
τρίτον ζωστῆρα τῇ ὁλχῇ τῶν χρημάτων τὰς πάσας 
ἢ τὰς πλείους νῆας βαπτίζεσθαι, τούς τε χειρώνα- 
χκτας ἐξεπίεζε, περὶ τοῦ ῥύπου τῶν ὀδολῶν πολυ- 
πράγμων γινόμενος, xai τοὺς δυνατοὺς καὶ λαμ- 
προὺς τὸ γένος xai σεμνοὺς τὴν ἡλιγίαν καὶ περίφα- 
νεῖς κατ᾽ ἀξίωσιν διαφόροις χαχώσεσι καθύπέδαλλιε, 
μηδενὸς λαμδάνων αἰδὼ xal φειδὼ, μὴ δυσωπού- 
μενος τὴν δυσώπησιν, μὴ τὴν ᾿Αδράστειαν εὐλχδού- 
μενος αὐτοῦ που λαθοῦσαν ἀρχὴν, ἤ τὴν Καδμείαν 
λεγομένην νίχην ὑποδλεπόμενος. Τέλος δὲ τὰ pi 

προθεὶς γράμματα ἡνάγχαζεν ἕχαστον, τὴν ὀσφὺν 

ὑπεζωσιλένον εἰσιόντα, τὴν οἰχείαν οὐσίαν οἷς ἔνϑιυ- 
ρεῖται μεθ᾽ ὅρχου διασαφεῖν καὶ ταύτην ἐξομνόμενον 
ἀπιέναι. Καὶ οὕτω πάντα χρυσὸν, ἄργυρον πάντα 
διεκφορήσας, καὶ τὰς χρυσουὐφεῖς ὀθόνας ταῖς ναυσὶν 
ἐνθέμενος, οὐδὲ τῶν σωμάτων αὐτῶν τῶν δπ᾽ αὐτοῦ 
χαλαμωθέντων ἀπέσχετο, ἀλλὰ καὶ τούτων ἀριστίν- 
δὴν τὸ προῦχον συλλαδθὼν, τῶν τε γυναικῶν ἄπο- 
κρίνας ὅσαι τὸ εἶδος χαλαὶ xal βαθύζωνοι xal τοῖς 
νάμασι πολλάχις τῆς χαλλιχρούνου Δίρκης λουσά- 
μεναι καὶ τὰς χόμας διευθετισάμεναι καὶ τὴν 


409 


DE MANUELE COMNENO LIB. If. 


410 


ἰστουργικὴν κομψότητα καλῶς ἐπιστάμεναι, οὕτως A merus in Odyssea meminit. Id castellum, quamvis 


ἐχεῖθεν ἀνάγεται. Κατὰ ῥοῦν δὲ τῶν πραγμάτων 
αὐτῷ προχωρούντων, χαὶ μηδένα τοῦ καιροῦ ἀντί- 
μαχον ἔχοντος, οὐ xatà χέρσον, οὐ κατὰ θάλασσαν, 
τοῦ πρὸς Κόρινθον ἔχεται πλοῦ, πόλιν ἀφνειὸν xai 
χειμένην πρὸς τῷ Ἰσθμῷ vat ὀλδιζομένην ὑπὸ λι- 
μένων δυοῖν, ὧν ὁ μὲν τοὺς ἐξ ᾿Ασίας ναυλοχεῖ 
καταίροντας, ὁ δὲ τοὺς ἐξ ᾿Ιταλῶν εἰσπλέοντας, xai 
ἑᾳδίους ἑκατέρωθεν τὰς εἰσαγωγάς τε χαὶ ἐξαγωγὰς 
τῶν φορτίων ἔχουσαν καὶ τὰς πρὸς ἀλλήλους ποιου- 
μένην ἁμοιθάς. Καὶ δὴ τὸ ἐμπόριον εὐρὼν ἔρημον, 
ὅπερ ἡ κάτω πόλις ἐπονομάζεται, ὡς ἁπάντων ἀνα- 
σχευασαμένων εἷς τὸν ᾿Αχροχόρινθον (P. 51] καὶ 
συνηθροικότων εἷς αὐτὸν ὄψον πᾶν, ὄὅλύον ἅπαντα, 
ὅσος τε ἰδιώταις χείωτο καὶ ὅσος Θεῷ ἀφιέρωτο, 
ἔγνω δεῖν καὶ αὐτοῦ τοῦ ᾿Αχροκορίνθου πειραθῆναι͵ 
xal τοῦτον, εἴ οἷόν τε, ἐξελεῖν. "ἔστι δὲ ὁ 'Axpoxó- 
ρινθος τῆς μὲν πάλαι πόλεως Κορίνθου ἀχρόπολις, 
νυνὶ δὲ φρούριον ὀχυρὸν, αὐτὸ δὲ ὄρος ὑψηλὸν, εἰς 
ὀξεῖαν τελευτῶν χορυφὴν, αὕτη δὲ εἰς τραπεζῶδες 
χωρίον ἀποτελευτῶσα ἐπίπεδον, τετειχισμένον 
ἀσφαλῶς. ἴΕνδοθεν δέ εἶσι ποτίμου ὕδατος καὶ διαυ- 
γοῦς οὐχ ὀλίγα φρεάτια xai ἡ Πειρήνη χρήνη, ἧς ἐν 
ῥαψῳδίᾳ Ὅμηρος μέμνηται. ᾿Ασφαλῇ δ᾽ οὕτω καὶ 
ἀνεπιχείρητον ὄντα τὸν ᾿Αχροχόρινθον (καὶ φύσις 
γὰρ καὶ θέσις τοῦ τόπου καὶ περίδολος ἀῤῥαγὴς 
συνδὸραμόντα δυσάλωτον ἥ ἀνάλωτον αὐτὸν ἀπειργά- 
σαντο) οἱ Σικελοὶ ἀπονητὶ τὸ πλεῖον εἰσὴῇεσαν, βραχὺν 
ἀναλωχότες καιρὸν εἷς τὴν παράστασιν τοῦ pipa. 
τος. Καὶ καινὸν οὐδὲν τὸ συμύὰν, οὐδὲ θαυμάζε- 
σθαι ἄξιον’ οὐ γὰρ ἐπήρκεσεν ἂν αὐτὸ ἔχυτῷ τὸ 


el natura οἱ manu adeo munitum, adeo tutum ac 
pene inexpugnabile, Siculi Franci citra laborem 
fere sunt ingressi, exiguo tempore ad deditionem 
coactum. Neque vero novum hoc est aut mirandum ; 
neque enim ipsum castellum sine jus!o presidio 
se ipsum defendere 8018 aut hortes propulsare 
potuit : quamvis enim multi custodes in eo essent, 
nullus tamen inter illos fuit vir fortis, cui reote 
civitatis eustodia crederetur.Nam imperatorii mili- 
tes cum suo duce Nicephoro Chaluphe et Corinthio- 
rum proceres ibi desidebant ; et ex vicinis oppidis 
non pauci eo tanquam in certissimum asylum se 
receperant. Classis autem prefectus, munitione 
potitus, ejusque natnra considerata, ad quam op- 


p Pugnandam nusquam pateret aditus: « Deo duce, 


inquit, pugnavimus : Deus nobis hunc locum occu- 
pandum prebuit.» Eos vero qui intus erant deri- 
sit el ut imbelles exagitavit, Chaluphem in primls 
ut femina molliorem et ad colum et lanam tra- 
clandam aptiorem. Illius quoque loci opibus in 
triremes impositis, Corinthiorum nobilissimos et 
matronas fortissimas el ditissimas in servitutem 
abduxit. Ao ne Theodori quidem martyris mira-- 
culis clari imagine abstinuit : sed ea quoque ex 
templo &brepta, secunda navigatione usus in re- 
ditu Corcyreorum arcem firmavit. Tum si quis 
Siculas triremes multis pulchris rebus onustas et 
ad summum usque remigium 104? depressas vi- 
disset, rectissime dixisset non naves esse piraticas 
sed onerarias mercium omne genus vehentes. 


φρούριον, x&v ἦν ἀπροσμάχητον καθ’ αὐτὸ, οὐδὲ τοὺς ἐπιόντας ἐχθροὺς ἀπετρέψατο μὴ ἔνδον ἔχον 
φρουροὺς xai τὸ φυλακχιχὸν ἀξιόμαχον. ᾿Αλλ᾽ εἶχε μὲν ἀριθμῷ καὶ τούτους πολλοὺς, εἰς ἄνδρα δ᾽ οὐ- 
δένα συναλειφομένους ἀγαθὸν πρὸς φύλακα πόλεως" οἱ τε γὰρ ix βασιλέως ἔνδον προσέμενον μετὰ τοῦ 
σφῶν ἀρχηγοῦ (ἦν δ᾽ οὗτος ὁ Χαλούφης Νικηφόρος) καὶ τῶν Κορινθίων οἱ προὔχοντες, χὰκ τῶν πέριξ 
κωμοπόλεων οὐ βραχεῖαι μοῖραι ὡς εἰς καιριωτάτην τοῦ πολέμου ἀλεωρὴν εἰσεληλύθασι τὸν 'Axpoxóptv- 
θον. 'O τοίνυν τριηράρχης ἔνδον τοῦ φρουρίου γενόμενος, xai τὴν φύσιν τούτου χατασχεψάμενος ἅπαν- 
ταχόθεν οὖσαν ἀνεπιχείρητον, σὺν Θεῷ πολεμῆσαι ἔφη xai Θεὸν εἶναι τὸν τοιοῦτον αὐτῷ χῶρον xata- 
σχεῖν παρασχόμενον, κακῶς φάσχων τοὺς ἔνδον xai πλύνων ὀνείδεσιν ὡς ἀγεννεῖς τὰ πολέμια, μάλιστα 
δὲ τὸν Χαλούφην, ὃν καὶ γυναιχὸς ὠνόμαζε μαλακώτερον μηδὲν ἐπισταμένης πλέον τῆς ταλασιουργοῦ 
γυναιχωνίτιδος. Ὡς δὲ xal τὸν ἐχεῖσε πλοῦτον ἐνέθετο ταῖς τριήρεσι καὶ τοὺς γένει λαμπροτάτους τῶν 
Κορινθίων ἐδουλαγώγησεν, ἐξῃχμαλώτισε δὲ xal τῶν γυναικῶν ὅσαι χάλλισταί τε καὶ βαθύχολποι, μηδ᾽ 
αὐτῆς τῆς εἰχόνος τοῦ ἐτ μάρτυσι μεγίστου xai διαδοήτου ἐν θχύμασι Θεοδώρου τοῦ στρατηλάτου ἀποσχό- 
μενος, ἀλλὰ xal ταύτην τῷ αὐτοῦ τεμένει ἀναχειμένην ἀνελόμενος, οὐρίῳ καὶ φορῷ χρησάμενος ἀνήγετο 
πνεύματι, ὡς εἴχε, καὶ τὴν τῶν Κερχυραίων ἄχραν ἐν τῷ διάπλῳ πρὸς τὸ ἀσφαλέστερον καταστησάμενος, 
ὅτε xai τὰς Σιχελιώτιδας τριήρεις ἰδών τις εἶπεν ἂν σχοπιμώτατα μὴ νῆας εἶναι πειρατικὰς, ἀλλὰ μυριοφόρους 
HAN πολλῶν xal χαλῶν χρημάτων οὔσας ὑπερθριθεϊς καὶ τῆς ἄνω εἰρεσίας ἐγγύς που βαπτομένας τῷ 
εὐματι, 

D'. Ταῦτά τε οὖν ἐν ὠσὶν ἔνηχα ὄντα ἐλύπει τὸν ἢ 
αὐτοχράτορχα Μανουὴλ, xal κατὰ Δία Ἐποίει τὸν 


II. Quo nuutio turbatus Manuel imperator non 
secus ac Homericus ille Jupiter, aut Themistocles 
insomnes noctes ob Mitiadis 


Ὁμηρικὸν ἀτεχνῶς, συχνὰ τὸ ποιητέον ταῖς φρεσὶ 
μερυηρίζοντα, fj τὸν Νεοχλέους Θεμιστοκλῆν, ἀεὶ 
ἐπὶ συννοίας ὁρώμενον καὶ ἀύπνους νύχτας ἰαύοντα 
καὶ πρὸς τοὺς πυνθανομένους ἀποχρινόμενον ὡς 
καθεύδειν οὐχ ἐῴη Μιλτιάδου τὸ τρόπαιον. Ξυνεκά- 
λει τοίνυν εἰς τὴν τοῦ γενησομένου βουλὴν πάντα 
τὸν ταχτιχῶν ἐπιστήμονα xal δημηγόρον εἰδότα 
λέγειν τῶν νιφάδων πυχνότερον. Μία οὖν ἐκ πολλῶν 
ἀρίστη δέδοκτο βουλὴ καὶ τῷ αὐτοχράτορι ἐπεψή- 


tropeum agens, 
sollicite quid agendum esset animo agitabat. Igi- 
tur viris et rei militaris peritis et eloquentia claria 
&ccersitis, unum e multis consilium approbavit. 
Siculos terra marique bello petendos, eoque majore 
epparatu, quod id bellum spe non optima nitere- 
turet multa impedimenta habiturum videretur, 
quippe de quo ex sententia conficiendo veteres 
quoque imperatores desperassent. Convocantur 


45 


NICET/E CHONIAT/E 


416 


radians, sic ipsa inter virtutes reliquas elueebat, A τῶν ἀρετῶν ὁρμαθοῦ πλέον τὔχει τοὐπίσημον. Ma- 


adeo ut aliquando pallium et tunicam et lineam 
calyptram capitis pauperibus misericordia motus 
distribueret, nec de suo lantum largirelur, sed 
alios etiam ut pauperum inopiaesubvenirent impel- 
leret. His de caueis ille vir omnibus erat venera- 
bilis. Isaacius vero Manuelis frater sebastocrator 
ei tantum non iminolabat, id Deo gratum et facien- 
dum judicans, quod paátriarcba monebat, contra 
vero invisum Deo et absminandum, quod is vela- 
bat. At faetio pontificum virtutis inimicorum et 
huic sanctissimi viri instituto adver:antium eum 
apud imperatorem deferunt, quasi lasascio fratri 
regnum conciliare stnderet manifestos illius 807 
in sacrum palatium ingressus ut clandestinos, et 
pue palam colloquebantur,tenquam occultas con- 
spirationes calumniantur. Manuel igitur, ut ambi- 
tiosus adolescens, cui facile & patriarche acousa- 
toribus persuadebatur fratrem regnum affeotare, 
hunc throno deturbare cupiebat. Et quia nihil 
tam sanctum est quod oslumnia tentare non au 

deat, et omnes ad nocendum prooliviorea essecon- 
stat, de successore ei dando agitur, per causam 
quod cum Neplione quodam monacho perpera:n 
sentiret. Erat is monachus ei familiaris, et. Sepe 
mensa ejus iisdemque edibus utebatur. Crimini 
autem ei dabatur prava opinio, el rasa erat in lon- 
gum maxille, et ἃ patriarcha Michaele in carcerem 
conjecius fuerat, Itaque Cosmas etiam vt sectator 
ejus et suffragator in crimen venerat. Qua epeociosa 


calumnia freti adversarii patriarchum aperte incur- C 


sabant, et vi superare 80 in ordinem cogere mani- 
festis suffragiis nitebantur. Proinde in judicium 
adductus, ac potius prejudicio condemnatus, cum 
e& rogaretur que ignorabat, ob eaque per oetra- 
ciamum quemdam pelleretur, indignatione plenus 
imperatricis uterum exsecratur, ne mares liberos 
pariat, 808 et ex proceribus quosdam censura 
ecclesiastica notat ; et concilium ejiciendi sui cau- 
s& indictum, ut quod palatii fores frequentaret et 
personarum rationem baberet, seque per injuriam 
et contra instituta majorum sede et grege pelleret, 
insectatus est. Contostephanus autem, unus ex iis 
qui sellam imperatoris circumsistuntet familiarius 
cum eo colloquuntur, aegerrime ferre se herilis 
uteri exsecrationem ostendebat ; et simulata ingenti 
pre ceteris omnibus indignatione, ira estuans pa- 
triarcham aggreditur quasi alapam impacturus, 
quamquam ab eo sibi temperavit.ld necimperatori 
cordati hominis factum esse visum : quod suum 
judicium iracundia declaravit ;et consanguinei im- 
peratorii etsenatus Contostephani facinus nefarium 
reprehenderunt, qui tellurem vasto ore bominibus 
&deo iniquis inhiantem non horreret. Ipse vero 


λιστα δὲ τῷ πολλῷ τῆς ἐλεημοσύνης txixasto, ἅτις 
ὡς ἐν περιδεῤῥαίῳ χόσμῳ πολυτελεῖ προσπεπηγυτα 
τῇ ποικιλίᾳ τῶν ἀρετῶν δίχην ἀχτινώδηυς λίθου ἐπῶμ- 
φαινεν" οὕτω γὰρ τὸν εἰς ἀνθ:ώπους ἔλεον EB c -o 
ὡς xa! τὸν ἐπενδύτην αὐτὸν xai τὸν χιτῶνα ἐχυτοῦ 
τοῦ σώματος xal τὴν ὀθονουχεπῇ χαλύπτραν τῆς 
χεφαλῆς διαδιδόνχι πένησι xal πράγματα παρέχειν 
τοῖς &o' ἑστίας μὴ διφῶσι μόνον αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ 
πρὸς εὐπορίαν ἄλλων τυρδαζομένοις. Διὰ ταῦτα 
xai παρὰ πᾶσι μὲν ἦν α᾽δέσιμος ὁ ἀνήρ' ὁ δὲ σε- 
δαστοχράτωρ ᾿Ισαάκιηςς ὃ τοῦ βασιλέως Μανουὴλ 
αὐτόχιμης μόνον οὐχ ἐπέθυεν ὡς Θεῷ, ἐκεῖνο θεόσι- 
λὲς χαὶ πραχτέον οἰόμενος ὅπερ ἦν ὁ πατριάρχης 
ὑποτιθέμενος, κἀχεῖνο αὖθις θεομισὲς xxl ἀπώμοτον 


p ὅπερ οὑτοσὶ ἀπηγόρενεν᾽ 1 γοῦν φατρία (72) τῶν 


τότε ἀντιδόξων τῆς ἀρετῆς ἀρχιερέων καὶ τοῦ ἱερω 
τάτου τούτου ἀντίθετος μαῖρα ἐνδιαδάλλουσι τὸν 
ἄνδρα τῷ βασιλεῖ ὡς τῷ ἀδελφῷ ᾿Ισχαχίῳ τὴν βασι- 
λείαν μνώμενον, λαθραίας τὰς προόπτους εἷς τὸ 
ἱερὸν ἀρχεῖον ἀνόδους τοῦ σεδαστοχράτορος ὀνομά- 

ζοντες, καὶ κρυφιώδεις συσχευὰς τὰ obx ἐν μυχ 

γῆς καὶ παραδύστῳ, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἡλίῳ συλλαλούμενα 
μάρτυρι. Ὁ τοίνυν Μανουὴλ νέος dv ἔτι καὶ αὐτά- 
ρεσχος, xai ἄλλως ὑπούλέπεσθαι τὸν ἀδελφὸν Om) 
τῶν τοῦ πατριάρχου χατηγόρων ὡς βασιλειῶντα 
ἐναγόμενος, ἀνατρέψαι τοῦτον τοῦ θρόνου ἐζήτει. 
Κἀπειδὴ ἅπτεται μῶμος χαὶ τῶν ἀψαύστων, ὡς 
οἴδαμεν, καὶ ἀπας, ὡς καὶ τοῦτο ἴσμεν, εἰς τὸ 
κακόν τι δρᾷν προσχλινέστερος, χαθαιρέσει χάθυπο- 
δάλλεται ὡς συναιρετίζων μοναχῷ τινι Νήφωνι. Ἦν 
δὲ ὁ Nzouv συνήθης μὲν τῷ πατριάρχῃ καὶ πολλά- 
κις ix τῆς αὐτοῦ τραπέξης ἑστιαθεὶς καὶ στέγης 
ὁμοίως μετειληχὼς, δ'εἐδέδλητο δὲ ὡς οὐκ ὀρθὸς εἴη 
τὰ ἐς πίστιν, xal τὴν σχοινοτενῆ γένυν ἐχέχαρτο 
xxl δεσμιυτηρίῳ ἐνείρχθη παρὰ τοῦ πατριάρχου 
Μιχαήλ. Ἦν οὖν ὁ Κοσμᾶς δι’ αὐτὸν ὑπ᾽ αἰτίαν ὡς 
ὁμόφρων τε xai ὁμόδοξος, καὶ ol ἀντίδοξοι τῷ 
Κοσμᾷ εὐπροσώπου ταύτης ἀφοομῆς λαδόμενοι xac- 
ἐχρεχον ἤδη καὶ λαμπρῶς ἐπέκειντο, κατὰ κράτος 
αἱρήσειν xai ὅλαις καθελεῖν ψήφοις αὐτὸν ἐπειγό- 
μενοι. Κρινόμενος οὖν, ἢ μᾶλλον χαταχρινόμενος, 
καὶ & οὐκ ἐγίνωσχεν ἐρωτώμενος, xai διὰ ταῦτα τοῦ 
θρόνου ἐξοστρακιζόμενος, ζήλου πίμπλαται, καὶ τὸ 
συνέδριον ἐκεῖνο περισχεψάμενος τῇ μὲν μήτρᾳ τῆς 
βασιλίδος ἐπιτιμᾷ μὴ παῖδα τεκεῖν ἀῤῥενα, ἀφορίζει 
δὲ xal τῶν περὶ τὸν βασιλέχλ τινὰς xal τὴν τότε 
συνελθοῦσαν εἰς αὐτοῦ χαθαίρεσιν σόνοδον ὡς βασι- 

λείους θύρας ἐχτρίδουσαν xal πρόσωπα λαμδένου- 

σαν, χἀκ τούτου μὴ κανονιχῶς, ἀλλ᾽ ἀθέσμως WO 
θρόνου καὶ ποίμνης αὐτὸν ἀπελαύνουσαν. Τότε τοῖ- 
νῦν ὁ Κοντοστέφανος εἰς ὧν τῶν χυχλούντων θρόνον 
τὸν  dvaxtopixóv, τῶν ἐγγιζόντων τε βασιλεῖ καὶ 
προσδιαλεγομένων θαῤῥαλεώτερον, δεινὰ πάσχοντι 


Hier. Wolfii note. 


(79) 'H γοῦν πληθὺς τῶν βαχίστων ἀρχιερέων, 
τῶν μὴ τὴν αὐτοῦ ἀρετὴν ἀποδεχομένων, διαδαλλουσι 
τὸν πατριάρχην τῷ βασιλεῖ, ὡς τὸν αὐτοῦ ἀδελφὸν 
ἐπὶ τὸ ὕψος τῆς βασιλείας ὁ πατριάρχης ἀναδιδάσαι 


βούλεται Λόγους γὰρ ὁμιλοῦσι κατὰ μόνας ἀμφότε- 
pot, καὶ νύχτας ὅλας ἀγρύπνους διατελοῦσιν ἐν ταὶς 
συντυχίαις αὐτῶν καὶ σνσχευὰς xatà σοῦ ἐργά- 
ζονται. 


A1 


DE MANUELE COMNENO LIB. II. 


418 


ἐῴχει διὰ τὴν τῆς δεσποινικῆς νηδύος ἐπιτίμησιν, A Patriarcha leni voce dixit : « Sinite istum jamjam 


xai τὸν ζηλωτὴν ἐπὶ τούτοις ὑπὲρ τοὺς παρεστῶτας 
πάντας παραχαιρίως ὑποχρινάμενος ἐφίσταται τῷ 
πατριάρχῃ Bo4rtow θυμῷ καὶ πύξ πατάξαι τοῦτον 
δ'ανοούμενος, χἄν ἐπέσχεν ἑαυτὸν τῆς ὁρμῆς. Τοῦτο 
δὲ οὔτε τῷ βασιλεῖ ἐχέφρονος ἔργον ἔδοξε, καὶ ἔδει- 
ξεν, οἷς ἠγανάχτησε, βαρέως ἐνεγκὼν τὸ γενόμενον" 
xal οἱ xa0' αἷμα δὲ τῷ βασιλεῖ συναπτόμενυι xai 
τὸ ξυμπαρεστὼς γερούσιον ὡς ἀνόσια δρῶντι τῷ 
Κοντοστεφάνῳ ἐπέπληττον, μήτε μὴν πεφριχότι 
τὴν εὐρὺ μάλα τοῖς τὰ τοιαῦτα παρανομοῦσιν ἐπι- 
χαίνουσαν γῆν. Αὐτὸς δὲ ὁ πατριάρχης πραείᾳ ob- 
τωσί πως ἔφησε τῇ φωνῇ. « "Agste αὑτὸν, ὅσον οὔπω 


suam Petream accepturum. » Quibus verbis per 
ambages inpuebat quo mortis genere periturus es- 
set. An vero imperatoris conjux ob istam patris 
exsecrationen mares non pepererit, .Deo servum 
suum honorante atque efficiente ut illa per omnem 
etatem tantum puellas eniteretur, equidem non 
salis scio. Imperator autem recte sentire visus, 
cum a sua conscientia argueretur, ob virum 109 
justum, religiosum et criminis expertem istaque 
ignominia minime dignum solio deturbatum, hano 
et non aliam causam esse censuit cur nullos filios 
procrearet, 


τὴν oixslav metpalav ληψόμενον, » τὸν ἐκείνου μόρον ὅτῳ ξυμδαίη τρόπῳ γριφολογῶν ὧδε καὶ αἰνιτ- 


τόμενος. Εἰ δὲ 
ῥενος, τοῦ Θεοῦ τιμῶντος 
βίοτον, αὐτὸς μὲν 


χαὶ ἡ Βασιλὶς διὰ ταυτηνὶ τὴν ἐπιτίμησιν τοῦ πατρὸς οὐχ ἤχουσε παιδὸς μήτηρ ἀῤ- 
τὸν αὑτοῦ θεράποντα χαὶ 


θηλυτεκοῦσαν ἐχτελοῦντος xac' ὅλον τὸν ταύτης 


σαφῶς οὐχ ἴσημι' ὃγε μὴν βασιλεὺς εὐγνωμενῶν, do ἔδειξε, καὶ τῷ ἔνδον xal 


οἰκείῳ χριτηρίῳ πληττόμένος, οἷς ἄνδρα δίχαιον θεεσεδῇ τε καὶ ἄμεμπτον καὶ μηδέν τι καθαιρέσεως 


ἄξιον διαπραξάμενον 
στέρησιν. 


Δ΄. Ἡεσόντος δὲ, ὡς ἔφημεν, τοῦ Κοντοστεφάνου, ὁ Β 


μέγας δομέστικος Ἰωάννης τῆς τριηραρχίας ἐπι- 
λαμδάνεται, οὐχ ὥστε xa! μέγας δοὺξ ὀνομάζεσθαι, 
ἀλλ᾽ ὅσον τοῦ στόλου ἐξηγεῖσθαι χαὶ τοῖς γινομένοις 
ἐπιστατεῖν ὡς στρατηγίᾳ διαπρέπων ἀνὴρ καὶ χατὰ 
χεῖρα γενναῖος xai νοῦν ἡγεμονίας πλουτῶν ἀξιώ- 
vatov. 'O δὲ βασιλεὺς κατατρίδειν ἐπιειχῶς τὸν 
καιρὸν tix" ἐν δεινῷ τιθάμενος, καὶ τὶς ἡμέρας εἷς 
οὐδὲν ἀναλίσχειν οὔχουν βουλόμενος, ὡς ὁ Κεφα- 
λήνων βασιλεὺς Οδυσσεὺς τὰς ἡλίου πρότερον 
βοῦς, εἰς νῆχ ἐνέδη τὴν στρατηγίδα, xal κχύχλῳ 
τὴν Κερχυραίων πᾶσαν χατωπτευχὼς, j| προσδάλοι 
ἐπιμελῷς κατεσχέπτετο. Ἔς qào μῆνας τρεῖς d 
πολιορχία παρεξετείνετο, ὅτι μηδ᾽ εἶχε τὴν Ὄσσαν 
ἀνασπᾷν ἤ τὸν ἌΛθων ἐπιχυλίνοειν, καὶ ἀνατιθέναι 
τὰ ὄρη ἐπάλληλα, καὶ τὴν ἄχραν οὕτω ποιεῖν ἁλώ- 
σιμον. Ταῦτα γὰρ μεγαλπυργία μυθικὴ xai ἀπίθανος, 
ὯΩσ δὲ πάντοθεν ἦν ἀπορούμενος, ἔδοξε χατά τινα 
φάραγγα tüÁooóx καὶ προσιτὰ τιθεῖσαν τὰ ἔνδοθεν 
βαλέσθαι ξυλίνην xAMpaxa, ἐς σχῆμα πύργου τε- 
χτονγηθεῖσαν χυχλόθεν. ᾿ρμόττωοντο οὖν ναυπηγή- 
σιμα ξύλα, xai ἱστοὶ μεγάλων νεῶν συνεπήγνυντο, 
xal οἱ μὴ ἐξιχνούμενο. τοῦ ὕψους βλῆτρα ἐδέχοντο. 
Ὡς δὲ ἔδει ποτὲ ἀρθῆνχι xal παρὰ τὴν ἄχραν 
τεθῆναι τὴν πυργοειδῆ ταύτην χλίμαχα, ἡ μὲν 
κορυφὴ αὐτῆς ῥαχίᾳ πέτρας χαὶ πάγῳ προσήγγιζεν 
ὀκριόεντι, ὅθεν ὁ τῆς πόλεως τειχισμὸς ἀρχόμενος 
βάσιν Ἰνεδίδου τοῖς ἀπυύαίνειν ἐκ τῆς xAlpaxos 
μέλλουσι xai πρὸς τοὺς ἐπὶ τοῦ τείχους ἀντιφέρε- 
σθαι, ἡ δ᾽ ὑποδάθρα πλοίοις ἐπανέκειτο εὖ ἀραουΐα 
καὶ πεπηγυῖλ πρὸς τὸ ἔμπεδον χαὶ ἀκράδαντον, 
᾿Επιλέγδην οὖν οἱ ἐπ’ αὐτῆς ἀναδησόμενοι ἐπεχρί- 
vovto, xal οἱ ἀπάντων ἔξοχοι ἄλλων καὶ ἄλχιμοι 
κατὰ πόλεμον, ὅτι xal, « Ὃ τὸν βασιλέα φιλῶν καὶ 
φιλότιμος ἐν δεινοῖς ἀναδαινέτω, » βασιλεὺς αὐτὸς 
προεχήρυττεν. Οὐδένα μὲν οὖν συνηγηόχει τὸ 
τοιοῦτον διαχηρύχευμα, ἀλλὰ πάντες ἀνένευον πρὸς 
τὴν ἄνοδον, τὸ τοῦ χινδύνου μέγεθος εὐλαδούμενοι, 


ἕως ἱἱετραλεῖφαί τινες αὐτάδελφοι τέσσαρες, ἐκ τοῦ 


παρέλυσε τῆς, ἀρχῆς αἰνίαν ταύτην, οὐχ ἑτέραν τὴν τῆς υἱοτοχίας διετείνετο 


IV. Sed Contostephano, ut diximus, occiso ma- 
gnus domesticus Joannes preiecturam classis sine 
tamen magni ducis cognomento, suscipit, atque 
omnia administrat ut homo rei militaris peritissi- 
mus, et manu promptus et ingenio ad principatum 
aptissimo. Imperator vero frustra se tempus terere 
egre fereas, et dies, ut olim Cephalenum rex 
Ulysses solis boves, frustra consumere nolens, 
navi conscensa et Corcyra undique perlustrata di- 
ligenter considerat qua parte oppugnari posset. 
Nam obeidio tertium mensem jam durabat. Neque 
enim Ossam revellere aut Átbon advolvere et mon- 
tes montibus imponere poterat, quo arcem facilius 
expugnaret, ut poetica magniloquentia fabulatur. 
Ut vero omni consilio destituebatur, visum est in 
valle, qua ad interiora facilis patebat aditus, li- 
gueam scalam turris forma in orbem fabrefactam 
moenibus admovere. Proinde trabes nautice et 
magni mali coagmentantur ; et qui tante altitudini 
110 erant impares, commissuris aliorum ligno- 
rum sequantur ceteris. Ea scala cum tandem attol- 
leretur et ad arcem applicaretur, fastigium ejus 
asperam cautem attingebat, in qua monia urbis 
incipientia aditum e scala descensuris prebebant, 
ubi vestigia figere et hostes aggredi possent. Basís 
vero &cale probe coinpaota,itaque defixa ut minime 
agilaretur,navigiis incumbebat. Deliguntur fortia- 
simi quique et bellis celeberrimi ; et ipse imperator 
proclamat : « Qui imperatorem diligit et pericula 
non reformidat, ascendat. » Nec tamen eo preco- 
nio quiaquam evocabatur,sed periculi magnitudine 
territi ascensum detrectabant omnes, donec qua- 
tuor fratres Petraliphe, ex Francica gente oriundi, 
qui Didymotechi habitabaot, dicto imperatoris 
audientes primi scalam conscenderunt. Quorum 
audacia incitati alii non pauci, ac ante eos Pupaces, 
magni domestiei satelles, quasi numine afflatus 
prosiliens, consecuti sunt. Quibus omnibus impe- 
rator ob alacritatem eollaudatis, selectisque ad 400 


419 


NICETJAE CHONIATAE 


4-0 


eorum quos siepe in acie stetisse el viros esse for« A τῶν Φράγγων γένους ὁρμῶμενοι xal κατὰ τὸ Διδο- 


tes compertum habebat, eos ascendere jussit, 
prolixe prius cohortatus ad rem fortiter gerendam, 
eli 181 ipsis eorumque liberis ampla prezia et 
mutuam benevolentiam pollicitus : «Sive enim vi- 
tam periculo evitato servaveritis, inquit, certamine 
isto feliciter superato, me supra opinionem ves- 
tram pro domino et imperatore patrem fidelissi- 
mum habebitis : sive pro patrie honore vestraque 
gloria mortem oppetieritis, etiam sio ea qus ad 
ornandum obitum vestrum pertinebunt non ne- 
gligam, sed vestre familie, uxorum οἱ liberorum 
eam ralionem babebo, ut beati et felices sint 
judicandi, et ipsi magnum sitis tnortis solatium 
habituri, si quis modo sensus defunctis superest, 


μότοιχον τὴν οἴχησιν ἔχοντες, ἐπέδησαν πρῶτοι τῆς 
κλίμακος, τῷ βασιλεῖ πειθαρχήσαντες. Τούτων γὰρ 
ἀποτεθαῤῥηκότων πρώτως τὴν ἄνοδον, μάλιστα δὲ 
πρὸ αὐτῶν τοῦ Πουπάχη, ὃς δορυφορών τὸν μέγαν 
δομέστικον ὅλος ἦν ἐνθεάζων πρὸς τὸ ἔργον τότε 
χαὶ προαλλόμενος, καὶ ἕτεροι οὐκ ὀλίγοι χατὰ ζῆλον 
ἐπηκολούθησαν. Πάντας μὲν οὖν ἀγάμενος ἦν τῆς 
προθυμίας xal τοῦ ταχέος ὁρμέματος ὁ χρατῶν, 
ἀφορίσας δὲ οὔς ἔδει παρ᾽ ἀσπίδα πολλάκις ἐνιδρω- 
κότας καὶ ἄντιχρυς "Apsa πνέοντας, xal ἐς t&tpa- 
χοσίους ἠριθμηχὼς, ἀναδαίνειν διαφῆχε, πολλὲ 
πρότερον ἐς ἀνδρίαν παραχαλοῦντα τούτοις δια- 
λεχθεὶς, καὶ αὐτοῖς καὶ τέχνοις αὐτῶν ὁδρὰ γέρα 
καὶ ἀμοιδαίαν ἐπαγγειλάμενος εὔνοιαν. « Εἴτε γὰρ, » 


neo omnium ante actarum rerum oblivio obrepit, B φησὶ, « τοῖς ζῶσι σύνεστε, τὸν ἐφεστῶτα xÍvOuvov 


80 preclusa est rerum post actarum cognitio. » 
Primus igitur Pupaces, ut dixi, cum se cruce si- 
gnasset, ascensum auspicatur. Bequuntur Petra- 
lipha fratres, deinde alii, donec in scalis omnes 
constiterunt. Nemo fuit quin inusitato isto et hor- 
rendo spectaculo consternatus, ejulatu et lacrymis 
oppletus percusso pectore Deum invocarit. llli 
clypeis, quo tutiores essent, supra capita elatis 
Strictisque gladiis,cum ad hostesappropinquassent, 
acriter dimicant. Qui quamvis oinnis generia telis 
et grandibus sazis eos peterent, nibil proficiebant ; 
nam cum ut ipcudes rralleis, ita ipsi crebris 112 
telis ferirentur,indefessi, immobiles et in periculis 
imperterrili perseverabant. Atque in certamen 
exitum pulcherrimum habuisset magnamque Ro- 
manis gloriain peperisset, nisi casus quidam inau- 
Bpicalus et nimiis successibus invidens optimum 
principium et spem initio bonam infelici exitu ter- 
minasset. Nam cum Pupaces jam de ecala descen- 
disset et gradu ia rupe firmato cuni hostibus dimi- 
caret,scala confracta ceteri miserabiliter in fluctus 
suxa et navium tabulata precipitati, superne etium 


διαδοάντες χαὶ ἀρίστως ἀγῶνα τὸν προχείμενον 
ἀεθλεύσαντες, εὐρήσετέ με xai ὑπὲρ δόχησιν ἀντὶ 
δεσπότου xai βασιλέως πατέρα χηδόμενον' εἴτε τὸ 
ζὴν κχαταλύσετε, πατρίδι τιμὴν καὶ κλέος αὐτοῖς 
ἀρνόμενοι, οὐδ᾽ οὕτως τῶν εἷς δόξαν wal χειμένων 
ὑμῶν ἀφέξομαι, ἀλλ᾽ οὕτως εὖ διαθήσομαι τὰ κατ᾽ 
οἶγον xai τέχνα xai ὁμολέχτρους ὡς ζηλωτέα tois 
ἔτι περιοῦσι xal μαχαριστέα δοχεῖν, καὶ αὐτοῖς δὲ 
ὑμῖν ὑπαπιοῦσι χαθ᾽ ἄδην ἀσπάσια, εἴ τις τέως 
χαὶ ἐν νεχροῖς αἴσθησις, μηδὲ τὸ τῆς λήθης ποτὸν 
ἐγχεόμενον οὐ μόνον τὴν τῶν προλαδόντων ἀπαλεί- 
φει μνήμην, ἀλλὰ xal τὰ κατὰ τὸν βίον ἐπιγινόμενα 
oUxouv ἐς ᾷδου ἑπεισρέειν ἀφίησιν, ὅπως xoi; θα- 
νοῦσιν εἴησαν γνώριμα. » Πρῶτος οὖν ὁ Πουπάκης, 
ὡς ἔφην, τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ διατυπώσας ἐν 
ἑαυτῷ τῆς ἀνχδάσεως ἄρχεται, xal μετ᾽ αὐτὸν ol 
Πετραλεῖφαι χασίγνητοι, xai χαθεξῆς, ἕτεροι, ἕως 
πάντας dj χλίμαξ ἐδέξατο. Οὐδεὶς οὖν τῶν θεωμέ- 


νῶν ἦν ὅς ἐπὶ τῷ πραττομένῳ τούτῳ ἔργῳ οὐχ 


ἀνωλόλυξεν ὡς ἐπὶ καινῷ καρδιαλύήσας θεάματι, 
οὐδέ δαχρύων ὑποπλησθεὶς xai πατάξας τό στῆθος 
ἐθεοχλύτησε' Καὶ ἦν γὰρ ἀληθῶς τὸ ὁρώμενον xa- 


Baxis obruti plerique perieruni, ac pauci ex multis 
illis evaserunt incolumes. At Pupaces cum hostes 
monibus pepulisset ac parvam portam aperiam 
Ieperissel, per eam in castra rediit ; quie res non 
Romanis tantuin et imperatori, sed hostibus etiam 
Btupori et adrinirationi fuit. Quibus cum inhuma- 
nitas 11233 et animi feritas objiceretur, quoi de 
scala dejectos saxis obruerent, destiterunt, forti- 
tudinem eorum &dmirati. 


ταπλῆττον τὸν θεατὴν ὀφθαλμόν. Οἱ μὲν γὰρ τοὺς 
θυρεοὺς ὑπὲρ χεφαλῆς ἐς τὸ ἀσφαλὲς ἀνατείναντες 
xai τὰ ξίφη σπασέμενοι, τοῖς ix τοῦ φρουρίου 
προσηγγικότες ἐχθύμως διημιλλῶντο' οἱ δὲ πάσαις 
κατ᾽ αὐτῶν ἐχρῶντο βολαῖς καὶ λίθους ἀπεῤῥίπτουν 
χειροπλιηθεῖς. ᾿Αλλ᾽ οὐδὲν ἤνυτον" οὗτοι γὰρ, ὅσα 
καὶ ἄχμονες ῥαϊστῆρσι͵ παντοίοις τυπτόμενοι βλή- 
μᾶσιν ἀχάμαντες ἦσαν καὶ ἀπερίτρεπτοι χαὶ τὴν 
ἰσχὺν ἀνένδοτοι xáni τοῖς παροῦσι δεινοῖς ἀκχτά- 
πληχτοι. — Kav κάλλιστον εἰλήφει τέλος τὰ τοῦ ἀγῶνος τοῦδε, xal Ῥωμαίοις ἐγεγόνει πάντη κυδαντική" 
vüy δ' ἀλλ᾽ ἡ ταῖς τῶν πράξεων μεγίσταις ἐπεισερχομένη ἀγεννὴς περίπτωσις χαὶ τὸ ἄγεν ἀεί 
πως παρνχολούουσα, ἀρχὴν ἀρίστην ὑποθεῖσα τῷ ἔργῳ καὶ τῇ προθέσει χατὰ βραχύ πως ὁπομὰλ- 
πουσα, περὶ τὸ πέρας ἠγνωμόνησε τὸ ἐπέραστον. Ἴδη γὰρ τοῦ Πουπάχου τῆς χλίμαχος ἀποῦάντος 
xal τὼ πόδε ταῖς πέτραις ἐνερείσαντος, ὅθεν xai τοῖς ἐκ τῶν εἰχῶν διεφέρετο, ἡ χλίμαξ ἀποκαυλί- 
ζεται. Καὶ οἱ μὲν ἄλλοι πάντες κύμδαγοι ἐπὶ βρεγμόν τε καὶ ὥμους ἐλεεινὸν ἐπανετρέπεντο θέαμά 
xai ἄπιστος ὄψις οἰχτίρμοσιν ἀφθαλμοῖς, καὶ xoxüq παραπώλλυντο τοῖς τῶν χυμάτων διαύλοις φερόμε- 
νοι καὶ πέτραις χαὶ νεῶν προσαραττόμενοι χαταστρώμασι, κἀκ τῶν ὑψόλεν λίθοις χαταχωννύμενοι, 
ὡς βραχεῖς ἀπ᾽’ ἐχείνων δὴ τῶν πολλῶν τὸν κίνδυνον διεχφυγεῖν᾽ ὁ δέ γε Πουπάχης τοὺς ἐν τοῖς τείχεσι 
διασοθήσας xai πυλίδα ἀναπεπταμέννν εὑρὼν δι᾽ αὐτῆς ἐξέθορεν εἰς τὸ στράτευμα. Kal fv τοῦτο οὗ 
Ῥωμαίοις μόνον καὶ βασιλεῖ δι’ ἐχπλήξεως, ἀλλὰ xal τοῖς ὑπεναντίοις αὐτοῖς διὰ θχύματος, οἵ καὶ τὸ 
ἀπάνθρωπον ὀνειδισθέντες xai τὸ τῆς γνώμης ἀνήμερον ἐπεγχληθέντες οἷς χαταλιθοῦντες ἄνωθεν ἦσαν 


421 


DE MANUELE COMNENO 118. 1l: 


422 


τοὺς Ἀἀνατραπίντας ἐκ τῆς κλίμακος, ἀπέσχοντο τοῦ δρᾷν οὐτωσὶ, τοὺς ἄνδρας αἰδεσθέντες τῆς γενναιό- 


κῆτος. 


Ε΄. AXAX οὔπ» ἀκριθδῶς τὸ ἀτύχημα τοῦτο 'Po- A — V. Ejus cladis luctu vixdum finito et imperatoris 


μαίοις διεθρηνήθη καὶ τὴν ἐπ᾽ αὐτῷ τοῦ βασιλέως 
λύπην ὁ πάντα μαραίνων χρόνος διαφορήσας ἐλέανε, 
xxi χλλὴην τις ἐπισυμπλέχεται συμφορὰ χείρων τῆς 
πρώτης καὶ καγὸν ἐπεισχυμάζει ἀξιοπένθητον 
ἔτερον. Διαστατιάζονται Ῥωμαῖοι καὶ Βενέτιχοι 
χατὰ μέσην τὴν ἀγορὰν, xai στάσις οὐκ ἐρ:σχελίαι 
παρ᾽ ἑκατέρων πίπτουσαι τῶν γενῶν, οὐδ᾽ ἔπος 
αἰσχρὸν, ὁποῖον ἐῤῥέθη, τοιοῦτον ἐπαχουόμενον, 
οὐδ᾽ ἐδωμολοχεύοντο πρὸς ἀλλήλους ἢ χερτόμοις ol 
στατιασταὶ ῥήμασιν ἐκομψεύοντο, οὐδ᾽ ἔόαλλον 
ὕδρεσι καὶ ἐπλύνοντο σχώμμασιν, ἀλλ᾽ αἱ χεῖρες 
εἴχον τὰ ὅπλα xai ἡ μάζη ἀγχώμαλος ἐχορθύετο. 
Συχνοὶ οὖν οἱ xatà φήμην τοῦ καχοῦ μεθ᾽ ὅπλων 
ἑχστέρωθεν ἐπεισρέοντες καὶ τοῖς ὁμογενέσιν ἀρή- 
γόντες, πολλοὶ δὲ χαὶ οἱ ἐχεῖσε μὴ ὁπλενδυτοῦντες 
παρενέδαλον, γένει βασιλείῳ διαπρεπεῖς καὶ λαμπροὶ 
xat! ἀξίωσιν. Καὶ τῶν Βενετιχων δὲ ἀφίκοντο ol 
γεραίτατοι ὡς σδέτοντες τὸ χαχὸν καὶ διαλλαχτῆρες 
ἐσπόμενοι. ᾿Αλλ' οὐχ ἦν τῶν λεγομένων ἐπιστροφὴ, 
οὐδέ τις εἰσήει τούτους αἰδὼς τῶν συνειλεγμένων 
μεγίστων ἀνδρῶν ὁ γὰρ [Ἄρης ἐχπάγλως ἐμχίνετο, 
χαὶ προχύσεως αἱμάτων ἑρῶν ἐπισυνίστη μάλιστα 
τοὺς ὀπλίτας, χαὶ τούτους ἐκ τοῦ τῶν Βενετίκων 
πλέον στρατολογήματος, καὶ κατεῖχεν οὐδὲν οὐδ᾽ 
ἐπέστρεφεν. Ὅσον γὰρ ὁ μέγας δομέστικος τοὺς 
Ῥωμαίους ἀνέχοπτε τῆς ὁρλῆς χαὶ τὰς τούτων 
ἐπισυνδοομὰς ἐπετείχιζε, τοσυῦτον ἐδανυμηνίων 
Βενέτιχοι τῷ θυμῷ σφαδάζοντες xáx τῶν τριηρέων 
ἐξεχέοντο, ᾿Ιδὼν τοίνυν ὁ ἀνὴ ὡς οὐδὲν ὠφελεῖ 
διαλλαγὰς μετιὼν χαὶ ὡς ἄγει dvaqxzla. (73) τὰ 
γένη μάχῃ διαχοιθῆναι, τοὺς ἰδίους μεταπέμπεται 
δορυφόρευς, οὕς ἐπὶ χαιρὸν μάχης εἶχε χρησίμους 
ἑαυτῷ καὶ ὀπλίταις ἀγαθοῖς ἐχέχοντο, xai διαφίησι 
τοῖς Βενετίκοις. ᾿ξάγει ὃὲ xai μένος τῆς στρατιᾶς. 
"tt ὀλίγον οὖν οὗτοι ἀντισχόντες, τὰ νῶτα μετα- 
θαλόντες προτροπάδην φεύγουσι xal ταῖς ναυσὶν 
ἄχοντες συνωθοῦνται, βαλλόμενοί τε xal ἀναιρού- 
μενοι. Πλὴν οὐδ᾽ οὕτω τῆς βαρδάρου γνώμης ἠρέ- 
μησαν 5 τὰ ὅπλα μετὰ τὴν ἧτταν χατέθεντο, ἀλλὰ 
χατὰ τὰ δυσθάνατα τῶν θηρίων ἐφαλλόμενοί τε καὶ 
προαλλόμενο! ἐν δεινῷ τίθεντα! ὅτι μὴ Ρωμαίων 
αὐτῶν ὑπερίσχυσαν, ᾿Αμέλει xal χατὰ χέρσον μη- 
χέτι δυνάμενοι μάχεσθαι ἀποσαλεύουσι τὰς νῆας xal 
ἐξόρμους, τιθέασι" xal χατά τινα νῆσον ἀναχθέντες 
ἀμφίῤῥυτον (ἡ ᾿Αστερὶς αὕτη οἶμαί ἐστιν, ἣν φασιν 
οἱ πάλαι χεῖσθαι μέσον ᾿Ιθέάχης xal τῆς τῶν Κεφα- 
λήνων τετραπόλεως) ἐπιτίθενται ὡς πολέμιοι τοῖς 
ἐκεῖσε ἐξ Εὐδοίας παρορμῶσι πλοίοις Ῥωμαΐχοις, 
καὶ τὸ ναυτιχὸν χαχῶς διαθέμενο!, ὅ᾽ συνεπλήρουν 
oi Εὐδοεῖς μάλ'στα, τέλος xal αὐτὰ τὰ σκάφη πῦρ 
ἐμδαλόντες ἡθάλωσαν. Τῷ κακῷ δὲ τούτῳ ἕτερον 
ἀτοπώτερον ἐπιφέροντες τὴν βασιλίδα νῆχ χλοποφο- 
ροῦσι, xai παρ᾽ ἑχυτοῖς θέμενοι πρῶτα μὲν τὰς 


C 


doloretemporis spatio cunela consumentis utcun- 
que lenito, alia calamitas ingruit superiore pejor, 
et malum funestum suboritur. Inter Romanos et 
Venetos in medio furo seditio oritur, nec dicteriig 
et conviciis certatur, sed xanibus et arinis. Con- 
fluunt, ea audita, utrinque armati ad opem suis 
popularibus ferendam ; accessere item multi iner- 
mes, regio genere clari et dignitatibus illustres. 
Advenerunt et Venetorum primores motum illum 
sedaturi et pacem conciliaturi. Sed verbis iis move- 
batur nemo: nemo concilium illud maximorum 
virorum curabat. Mars enim atrociter ssviene et 
sanguinis effundendi cupidus gravis armature mi- 
lites, eosque potissimum  Venete factionis, ita 
concitabat ut nulla re eoerceri possent. Nam quo 
magis magnus domesticus Romanorum impetum 
reprimebat, eo magis Veneti ira perciti e triremi- 
bus erumpebant. 18114 Cum igitur videret 8e paci- 
ficando nihil proficereet populos prelio dirimi ne- 
cesse esse, suos ealellites accersit, quorum fideli 
opera in acie ulebatur, eosque in Venetos immit- 
tit. Educit et copiarum partem. Illi ipiturcum pau- 
liaper restitissent, arrepta fuga inviti jaculis et 
caedibus in uaves compelluntur. Verum ne sic qui- 
dem ferocia mitigata, arma nec post acceptam 
cladem posuerunt, sed instar belluarum «egre 10- 
rientium insilientes et prosilientes indignati sunt 
se ipsis Romanis non tuisse superiores. Et cum 
non amplius terra pugnare possent, in quamdam 
insulatn provecti, Asteridem opinor, quam veteres 
inter Ithacam et Cephalenum tetrapolim sitam ease 
tradunt, hostilem in modum Romanas naves illac 
transeuntes iuvadunt. Àc male tractata classe, Eu- 
boica presertim, deniqueipsas naves cremaverunt. 
Neque hoc malo contenti aliud gravius adjungunt : 
imperatoriam navem suffurati,primum conclaviaim- 
peratoria 135 peplisauratis et purpureis tapetibus 
exornant, deinde bomuneionem perditum, nigrum 
quemdam ZEthiopem, in eam introductum et splen- 
dida corona exornatum ut Romanorum imperato- 
rem cum magnifico comitatu per ludibrium cele- 
brarunt,deridendi Manuelis causa, qui non flavam 
comam baberet ut matura segetes, sed fuscus es- 
sel instar sponse illius in Canticis, que se nigram 
sed formosain esse ait, ut ἃ sole nonnihil adustam. 


p Quamvis autem imperator Barbaros statim justo 


eupplicio afficere posset, tamen veritus ne intestino 
bello commoto plura incommoda sequerentur, misg- 
sis e sua 'amilia quibusdam Venetis injuriarum tam 
sibi quum Romanis hostiliter illatarum veniam 
pollicetur, cum ultionem, aliis rebus urgentibus, 
intempestivam esse cerneret. Nihilominus ira 
animo, tanquam igne sub oineribus, prossa atque 


Hier. Wolfii note. 
(73) Puto ἀναγκαία pro ἀνάγκη ease positum, ut Καλλιόπεια pro Καλλιόπη. 


433. NICETAE CHONIATAR 42A 


atque in presentia dissimulata, tum eos ultus A ἐν αὐτῇ βασιλιχὰς διαιτήσεις χοσμοῦσι πέπλοις 
est cum res patiebantur, ut suo loco expone- ἀχρυσοῦφέσι xai ἀλουργοῖς τάπησιν, ἔπειτα δ' αὐτῷ 
mus. ἐμδιδάσαντες ἀνδράριον ἐπίτριπτον, κελαινοχρῶτά 
τινα Αἰθίοπα, εὐφήμουν ὡς βασιλέα Ῥωμαίων, περιάγοντες μετὰ λαμπρᾶς στεφανηφορίας χαὶ προ- 
πομπῆς, τὰ τῆς βασιλείας σεμνὰ διαπαίζοντες, καὶ καταμωχώμενοι τοῦ ἄναχτος Μανουὴλ ὡς μὴ tav- 
θίζοντος τὴν κόμην ὡς θέρος, ἀλλ’ ὑπομελαινομένου τὴν μορφὴν κατὰ τὴν τοῦ ἄσματος νύμφην τὴν 
λέγουσαν" « Μέλαινά εἶμι καὶ καλὴ, ὅτι παρέδλεψέ με ὁ ἥλιος. » ᾿Αλλ’ εἴχε μὲν ἀξίαν ἐπιθεῖναι δίκην 
τοῖς βαρδάροις ix τοῦ παραυτίκα ὁ βασιλεύς’ δείσας Ob μὴ ἐμφυλίου κινηθέντος πολέμου εἰς 
πλεῖον προχωρήσει τὰ ἄτοπα, πέμψας τῶν ἐξ οἰχείου γένους τινὰς ἀμνησνίαν δίδωσι τοῖς Βενετίχοις ὧν τε 
εἰς αὐτὸν ἠνομήχασι xxl ὧν εἰς Ῥωμαίους ὡς δυσμενεῖς ἐχαχούργησαν, ἐπεὶ τὰ τῆς ἀμύνης ἑώρα 
πως οὐκ ἀκχίνδυνα, πρὸς ἄλλα τοῦ καιροῦ ῥέπειν ἐπείγοντος. Πλὴν εἴ καὶ τὸν χύλον αὐτῆμαρ κατέ- 
πε εν, ἀλλ᾽ ὡς ἐν σποδιᾷ ἔναυσμα τὸν κότον ἐνέθαλπε τῇ dquyn ἕως τῶν πραγμάτων Ἐνδιδόντων 
αὐτὸν ἐξεπύρσευσεν, ὡς κατὰ χαιρὸν τὸν οἰκεῖον ῥηθήσεται. 

'Pum autemreconoiliatisexercitibus ad oppugna- B Τότε δ' οὖν φιλιωθέντων αὖθις ἀμφοτέρων τῶν 


tionem educit legiones ; et urbe, qua res ferebat, 
mari cireumsessa, nihil intentatum relinquit, quasi 
secum ipsecertans, an eam vel ad deditionem 1216 
compellere vel per vim exscindere posset. Igitur 
ex machinis grandia saxa crebro torquebantur, et 
sagittarii summa contentione sagittas hibernis ni- 
vibus crebriores in menia conjiciebant. Quidam 
etiam in multis munitionis partibus per valles in- 
Star caprearum arrepserant. Sed id unum profl- 
ciebatur, ne ignavus esset exercitus. Nam obsessi 
et ipsi fortiter se defendebant : at in campum de- 
acendendum et cominuscum Romanis pugnandum 
minime censebant, sed de manibus vim propulsa- 
bant, ei saxis omnique telorum genere hostes 


obruebant.Ui igitur animadvertit ea se conari quee ( 


ad exitum perducere non posset, inde recedere et 
obsidionem affectam relinquere noluit, ignominio- 
sum 8ibi fore ratus, si post multos labores, 660 
paucis cohortibus amissis, unum castellum, idque 
non ita pridem Romanis obnoxium, expugnare 
non posset, atque in sua ditione mille predones 
aleret,Coroyra relicta, qua Siculis triremibus na- 
vale ac receptum pre&beret. Obsidionem igitur, 
quoniam nulla spes melior affulgebat, ducendam 
esse statuit, et diuturnitate temporia presidiarios 
ad deditionem compellendos. Nec eum fefellit heec 
opinio,neque spes frustrata est. Hostes enim, 487 
aliquot diebus post, per legatos petunt spatium 
sibi dari cum armis ceterisque rebus suis disce- 
dendi. Ut enim videbant se per imperatorem ibi 
manere non posse atque inani spe subsidii regii 
lactari,'amis presertim periculo paulatim instante, 
id consilii ceperunt, Theodori Capellani potissi- 
mum impulsu, pres'dii prefecti, viri non sangui- 
narii, sed pro grege Cbristi solliciti; cui pax dis- 
sensione antiquior et Romani chari erant, ut 
postea demonstravit. Imperator igitur arrectis au- 
ribus eo nuntio audito statim etiam rei exitum 
videre cupiebat : sed priusquam letum responsum 
duret,asperitatem simulat οἱ nescio quid minatur, 
niei ea facerent qua legati pcllicerentur. Ut igitur 
tandem accedebant, ac ne tum quidem universi, 


στρατευμάτων εἷς πολιορχίαν ἐξάγει τὰς φάλαγγας, 
καὶ γατὰ θάλασσαν, ἐν οἷς παρείχοι, τὸ πόλισμα 
χυχλωσάμενος παντοῖος ἐγίνετο, ὥσπερ πρὸς ἑαυτὸν 
ἁμιλλώμενος ἐνεργότερος δείκννσθαι, εἴ πως παρα- 
στήσασθαι δυνηθείη τοῦτο xxi ἐξελεῖν, "Ex τε οὖν 
τῶν πετροδθόλων ὀργάνων τὰ βάρη τῶν λίθων ἠφίετο 
συνεχέστερα, χαὶ οἱ τοξόται παρὰ μαζὸν ἀεὶ πελά- 
ζοντες τὰς νευρὰς xal ἕως τῶν γλυφίδων ἕλκοντες 
νιφάδεσσιν  bouxóta χειμερίῃσι xarà τῶν ἐπὶ τοῦ 
τείχους τὰ βέλη ἔπεμπον. Ἦσαν δὲ χατὰ πολλὰ 
μέρη τοῦ ἐρύματος xai oi διὰ τῶν φαράγγων 
δίκην αἰγάγγρων ἐχρημνοθάτουν. ᾿Επεραίνετο δὲ 
οὐδὲν, ἀλλ᾽ fj ὅσον μὴ ἀεργὸν ὁρᾶσθαι τὴν στρατιάν. 
ΟἹ γὰρ ἔνδον xal αὐτοὶ γενναίως ἀπεμάχοντο, 
ὑποχατιέναι μὲν xai συστάδην ἀντιπλέχεσθαι Ῥω- 
μαίοις οὐμενοῦν οὐδαμῶς δοχιμαζοντες, ἀπό δὲ τῶν 
τειχῶν παντοδαπῶς ἀμυνόμενοι, καὶ βέλεσι καὶ λί- 
θων ἀφέσεσι παντοίοις χαχοῦντες τὸ ἀνθιστάμενον. 
Ὡς ἔγνω τοίνυν ὁ βασιλεὺς ἀδυνάτοις ἐπιχειρῶν, 
μεταναστεῦσαι μὲν ἐκεῖθεν xal τὴν πολιερκίαν 
ἀφειχέναι ἀτέλεστον οὐχ ἔχρινε δεῖν, καὶ ἀδοξίας 
ἄλλως ἑχυτῷ παραίτιον ὑπετόπαζεν, εἰ πολλὰ καμὼν 
xxi οὐχ ὀλίγας ἀπολωλεχὼς στρατιώτιδας οὐχ 
ἔξει φρούριον ἕν ἐξελεῖν, χαὶ τοῦτο πρότριτα 
Ῥωμαίοις ὑπόφορον, βόσχοι δὲ xal ἐπὶ τῆς οἱκείας 
χιλίους λῃστὰς, ὁρμητήριον παρεὶς χαὶ νεώσοιχον 
ταῖς Σιχελιώτισι τριήρεσι χατὰ Ῥωμαίων τὰ 
Κέρχυρα (74). ἹἙἙπεδάλετο τοίνυν χρονοτριδεῖν ἄλ- 
λη γὰρ οὐδεμία τις ἐλπὶς ὑπελείπετο τοῖς χργ,στο- 
τέροις αὐτὸν ὑποσαίνουσα, διὰ δὲ τῆς πολυη, μέρου 
προσεδρίας συμπείσειν ἄκοντας devo τοὺς ἐπὶ τῆς 
φρουρᾶς καταπροδοῦναί οἱ τὸ φρούριον καὶ σφᾶς 
προσαναθήσειν αὐτῷ’ ὅθεν οὐδὲ τοῦ χαλοῦ τῆς 
προσδοχίας ταύτης ἐχπέπτωχεν, οὐδὲ μὴν διήμαρτε 
τοῦ σχοποῦ, Ἡ μέρας γὰρ διαλιπόντες τινὰς διᾶ- 
πρεσύεύονται οἱ πολέμιοι, καὶ δέονται καιρὸν αὐτοῖς 
ὑποχωρήσεως ἔἐνδοθῆναι, ὡς ὅπλων xal τῶν ἄλλων 
ἦσαν ἔχοντες. Ὡς γὰρ ἑώρων βασιλέα μὲν οὐκ ἄν 
αὐτοὺς ἐπὶ χώρας μένειν ἀνήποντα, τὰς δ᾽ ἐλπίδας 
σχαζούσας εἰς xsvàv αἷς ἐδουχολοῦντο καθ᾽ ὥραν 
τὴν ἀπὸ τοῦ ῥηγὸς ἐπικουρίαν προσδεχόμενοι, ἅμα 
δὲ καὶ τὸν λιμὸν αὐτοὺς ἡρέμα ἐπιδοσχόμενον, 


Hier. Wolfiii notee. 
(76) Τὰ Kipxupa. Fortasse librazii error est pro τὴν Κέρκυραν, 


425 


DE MANUELE COMNENO LIB. II. ... 


426 


τὴν εἰρημένην ἐτράποντο,  'Evijqs δὲ πρὸς τὸ α sed pauci principio, iis etiam qui remanserant, 


τοιοῦτον μάλιστα ἔργον ὁ χαστελλάνος Θεόδωρος, ὃς 
τῆς φρουραρχίας προΐστατο, οὐχ ὥν αἱμάτων ἀνὴρ, 


ἀλλὰ τῆς ἀγέλης πλέον Χριστοῦ, χαὶ προτιθεὶς 
εἰρήνην τῆς διαστάσεως, καὶ φιλορώμαιος, ὡς 
ἔδειξεν ὕστερον. Βασιλεὺς τοίνυν ὠσὶν ἑστῶσι" 


ἀκούσας τὴν ἀγγελίαν, ἐζήτει θεάσασθαι καὶ πέρας 
αὐτίχα τὸ ἐφετόν. Πρὸ δὲ τοῦ τὰς ἀποχοίσεις 
ἰλαρὰς ἀποδοῦναι ἑαυτὸν εἰδωλοποίει τραχὺν, xal 
ὑπερορίοις ἀπειλαῖς ἐχέχρητο, εἰ μὴ ὄρῷεν ὅσα ἡ 
πρεσθεία χατεπαγγέλλεται. Ὡς οὖν ὀψὲ προσεῤῥύη- 
σαν, οὐδὲ τότε ὁμοῦ πάντες, ἀλλὰ χατὰ βραχεῖς, καὶ 


ostendebant imperatorem non superbum esse, ne- 
que quidquam gravius in dedititios consulere, sed 
eos humaniter exciperc, postquam eos porrecta 
dexlera salutatos satis diu comiter Lractarat, hor- 
tatur ut id amplectantur quod e re sua esse pu- 
lent : sui enim moris non esse, atque adeo neo 
regale nec liberale videri, vel manere volentes 
repellere, vel discedere cupientibus 118 obsiste- 
re. Multi igitur apudimperatorem manserunt, at- 
que in primis Theodorus Capellanus ; ceteri in pa- 
lriam Siciliam redierunt. 


πεῖραν τοῖς ἐπιμένουσιν οἱ ἐξιόντες διδόντες ὡς οὐχ ὑπερόπτης ὁ βασιλεὺς οὐδέ τι τῶν ἀέλπτων ἐπιτελῶν, 
ἀλλ᾽ εὐμενῶς αὐτοὺς προσιέμενος, μετὰ φιλοφροσύνην xal δεξίωσιν. ἱκανὴν αὐτοὺς ἑλέσθαι τὸ ποιη- 
τέον καὶ τὸ δοχοῦν ὠφέλιμον ἐγχελεύεται' ἑχυτᾷ γὰρ μὴ εἶναι πρὸς “τρόπου, μηδ᾽ ἄλλως κρίνειν 


βασιλικόν τε καὶ ἐλευθέριον, fj μένειν ἐθέλοντας ἀπελαύνειν ἥ ἀπιέναι 


βουλομένοις προσίστασθαι. Πολλοὶ 


μὲν οὖν συμπαρέμειναν βασιλεῖ, καὶ πρὸ πάντων ὁ καστελλᾶνος θεόδωρος᾽ οἱ δὲ λοιποὶ πρὸς τὴν πατρίδα 


Σικελίαν ἀνήχθησαν. 


ς΄, Βασιλεὺς δὲ, παριὼν εἴσω τῆς πόλεως͵ xxi τὴν Β 6. Imperator vero urbem ingressus, et castellum 


ἄχραν καταπλαγεὶς ὡς ὅπλοις οὐδ᾽ ὅλως ἀλώσιμον, 
καὶ φρουρὰν ἐπιστήσας ἀσφαλεστάτην ἐχ Γερμανῶν, 
ἄρας ἐχεῖθεν μετὰ [P. 60] πάσης ὡς εἶχε τῆς στρα- 
τιᾶς εἰς τὸν Αὐλῶνα μετασχηνοῖ, ἔνθα ἱκανὰς ἡ μέρας 
ἐναυλισάμενος τὴν εἰς Σιχελίαν χυροῖ περαίωσιν, 
γνωματεύων ἤρεμον εἶναι τὸν μαχόμενον καὶ εἰρήνης 
τὸν πόλεμον πρύτανιν, χὰἀχείνας εὐδαιμονεῖν τῶν 
πόλεων ὅσαι μὴ τοῖς τείχεσι, τοῖς δ᾽ ἔγχεσι opa (vov- 
ται, ὡς τούς γε δι᾽ εἰρήνην τὸν πόλεμον ἀλυσχάζον- 
ταν λεληθέναι ἄντικρυς ἔφασκεν ἑαυτοὺς ὅτι πλείονες 
ἐντεῦθεν ὡς ἐκ πολύχοος γηδίου φύονται οἱ διάφοροι, 
ἄν ἔχουσιν ἀρχὴν περικόπτοντες — xal στσθερᾶς 
εἰρήνης οὐδχμῶς ἀπολαύοντες, ᾽Αλλὰ. « δειλοὶ, » φη- 
σὶν ὁ Σολομὼν, « οἱ τῶν ἀνθρώπων εἰσὶ διαλογισμοὶ 


καὶ ἐπισφαλεῖς αἱ τούτων ἐπίνοιαι, ἡ δὲ βουλὴ τοῦ C 


Κυρίου βεδαία xal ἀμετάπτωτος, οὐδ᾽ ἔστιν ὅστις τῶν 
ἁπάντων αὐτὴν παραχρούσεται. »  Tó.& τοίνυν τὸν 
Μανουὴλ στηρίξαντα τὴν εἰς Σιχελίαν κέλευθον, xai 
πρὸς τὴν νῆσον χατάραντα ἥτις ᾿Αειρονήσιον ἐπιχέ- 
κληται, τοῦ ἐγχειρήματος ἐπέσχον διαχυχήσασαι τὸ 
πέλαγος λαίλαπες xai καταποντιστιχὰ τοῦτο ταρά- 
ξαντα πνεύματα, βροντῶν τε μυχήματα ἐξαισίων, 
xai ἀστραπῶν ἐχπυρηνίσματα τερατώδη xal ἀνάμ- 
ματα φοθερώτατα. Καὶ αὖθις δ᾽ ἐπιδαλλομένῳ καὶ 
τὴν πέραίωσιν ἐπισπεύδοντι οὐχ ὑπέθηχεν ἑαυτὴν 
ἢ θάλασσα ταῖς ναυσιν, ἀλλ’ ἀνεπήδα xal ἀνεῦράσ- 
σετο κάτωθεν, Ὡς οὖν ἀντέστησαν αἱ ἀντίπνοιχι, 
διαλύσασαι τὰ σχάφη γνόφῳ βαθεῖ, μόλις μὲν τῇ 
χέρσῳ τινα τούτων προσώχειλαν, καὶ αὐτὸς δὴ 


βασιλεὺς διεξέπλευσε βραδέως τὸν κίνδυνον, τὰ δὲ 


λοιπὰ διεσπάρη ἄλλα ἄλλοθι καὶ πάρεργον ἐγεγόνει D 


χλύδωνος, Τῷ tot τὴν δι᾽ ἑαυτοῦ πρὸς Σιχελίαν 
περαίωσιν ὡς ἀσύμφορον παρωσάμενος, ἀπαίρει 
μὲν ἐκ τοῦ Αὐλῶνος ὡς ἔχων ἦν τῶν δυνάμεων, εἷς 
δὲ Πελαγονίαν ἀφιγμένος, καὶ καταστησάμενος ὡς 
ξυνοῖσόν οἱ ἐδόχει τὰ πράγματα, κατὰ Σέρδων ἔγνω 
μεταθέσθαι τὸ πρόθυμον. Οὗτοι γὰρ, ἕως μὲν τὰ 
τῆς ἀρχῆς ἠρέμει τῷ αὐτοχράτορι, εὔνουν ἐπλάττόντο 


! Prov. xix, 21. 
ParaoL. Ga. GXXXIX. 


admiratus ut armis prorsus inexpugnabile, flrmis- 
simo Germanorum presidio imposito, cum omni 
exercitu Aulonem transit, ibique per aliquot dies 
commoratus navigationem in Siciliam decernit, 
quod eum demum tranquillum putabat qui pugna- 
ret,et bellum pacis sequestrum, atque eas urbes 
felices judicabat, quae non moenibus, sed ensibus 
munirentur : nam qui bellum pacis amore fugiant 
eos non animadvertere plures sibi ut pulverem e 
terra friabili hostes exsistere, qui et imperium eo- 
rum accidant, nec stabili pace ipsos frui. patiantur. 
Geterum,ut Salomon affirmat, irrita sunt homi- 
num consilia οἱ lubrice oogitationes: at. Domini : 
propositum firmum est atque immutabile, noque 
quisquam omnium propositum id evitare queat : 
ita etiam Manuelis institutum, cum in Siciliam iter 
intendisset οἱ ad /Eronesiam insulam appulisset, 
procella ventorum. mare exagitantes horrendaque 
tonitrua et terribilia prodigiosaque fulmina toto 
celo collucentia interruperunt. 1129 Secundo troji- 
cere aggressus tempestatibus qua repulsus est, et 
classe disjecta multisque navibus demersis, egre 
aliquot in densa caligine terram tenuerunt, atque 
ipse imperator sero periculum evasit. Omissa igi- 
tur ea navigatione quam suis auspiciis parum suc- 
cedere videbat, ex Aulone cum omnibus copiis 
discedit, ac Pelagonie rebus ex sententia ordina- 
tis,Servios invadere statuit, qui tranquillo imperii 
statu amicitiam simulantes, et aliud lingua prom- 
ptum aliud animo abditum habentes, posteaquam 
ea qua breviter exposui terra marique acciderant, 
resumpta per occasionem fiducia armisque sumptis 
finitimas sibi IN'omanarum proviucias male tracta- 
rant.Igitur instruclisgimam partem exercitus, cum 
impedimentis quum minimis, in Serviam ducit ; 
cujus salrapam imperatoria expeditio quantumvis 
dissimulata non fefellit. Is quia quod faceret non 
habebat, seque Romanis legionibus esse imparem 


14 


421 


NICET/E CHONIATJE 


428 


cernebat, e planitie in montes, unde salutem ex- A πρόσωπον xal τὴν γλῶτταν ἐπλούτουν πρὸς τὰ 


pectabat, se recepit, suuinquá populum noa secus 
ao pecorum greges hostibus dissipandum et ooci- 
dendum 1420 objecit, data cuique potestate salu- 
tis fuga suopte exemplo querende, viteque pedi- 
bus redimende. Que cum Serviorum princeps fe- 
cisset, imperator contra, leonis instar freti viribus, 
armenta boum aut greges caprarum dissipantis, 
profligatis barbarorum cohortibus multisque pos- 
sessionibus crematis, neo paucis mancipiis captis, 
inde diacedit, ac litteras rei bene geste nuntias 
peraagnum domesticum in urbem mittit. Nec 
multo post ipse consecutus, acloque triumpho, et 
l]etis acclamationibus applausuque senatus popu- 
lique totius exhilaratus, ad equestria certamina et 
gpectacula convertit animum. 


ἐν μυχῷ τῆς καρδίας ἀντίφθογγον. "Eztió7) δὲ xazà 
τε γῆν xarà τε θάλατταν ἐπεισήῤῥηκχεν ὅσα 
ἐπετέμετο ἡ ἀφήγησις, ἀνεθάῤῥησάν τε παρὰ τὸ 
δέον χαταχρησάμενοι τῷ xai, καὶ κατὰ Ῥω- 
αἰων ὅπλα ἤραντο, xal χαχως διέθεντο τὰς ὧπὸ 
Ῥωμαίους ὁμόρους αὐτοῖς χώρας. Καὶ δὴ τὸ 
εὔοσπλον ἀπολαδὼν τοῦ στρατεύματος, καὶ ἀπο- 
τάξας αὐτὸ πρὸς τὸ εὔζωνον, τὴν Σερόίαν εἴσεισι. 
Τὸν δὲ ταύτης σατράπην οὐ διεδραμε μὲν ἡ xax' 
αὐτοῦ βασίλειος ἐπέλευσις, κἂν ἠπείγετο λήσει, ὁ 
βασιλεύς" οὐχ ἔχων δ᾽ ὅ τι καὶ διαπράξαιτο, μηδὲ 
συνορῶν ἑαυτὸν ἀνταγωνιστὴν πρὸς τὰς ᾽Ρωμαϊκχὰς 
δυνάμεις ἀξιαγώνιστον, ἀφίσταται μὲν τῶν πεδινῶν 
εἰς δὲ τὰ ὄρη αἴρει τοὺς ὀφθαλμοὺς, ὅθεν προσε- 
δόχα ἥξειν αὐτῳ τὴν βόήθειαν.υ Ἰὰς δὲ τῶν 


οἰκείων πληθῦς, ὅὃσα xal θρεμμάτων ἀγέλας τὰ γλωρά δρεπομένων τῆς ὕλης, ἀφῆχε τοῖς ἐποῦσιν 
εἰς διασχόρπισιν καὶ ἀναίρεσιν, ἐπιτρέψας ἑκάστῳ τὴν διὰ φυγῆς εὔρασθαι σωτηρίαν [P. 61] καὶ 
πρίασθαι mos! τὴν ζωὴν ὡς εἰς παράδειγμα αὐτὸν ἀποδλέπουσι. Καὶ ὁ μὲν Σερδάρχης οὕτω 
διενοήθη, xai διεπράξατο xal ταῦτα ἦν τοῖς ὑπ᾽ αὐτὸν ὑπυθέμενος, βασιλεὺς δὲ ὡς λέων ἀλκῇ πίσυνος 
GouxoÀta βοῶν ἤ αἰγῶν αἰπόλια τὰ τῶν βαρδάρων κείρας συστήματα, xal πολλὰς μὲν συγχτήσεις πυρὲ 
παραδοὺς, οὐκ ὀλίγων δὲ σωμάτων ἐγχρατὴς γεγονὼς, ἔχεῖθεν ἐπάνεισι. Καὶ γράμμα μὲν εὐδὺς woz- 
γελον ἐχαράττετο, τοῖς τῆς πόλεως σημαῖνον οἶχύτορσι τὰ ἐξ ὑπογυίου ταυτὶ χατορθώματα, καὶ ὃ 
τούτο χομίζων ἀγγελεὺς ὁ μέγας ἦν δομέστικος" μετὰ βραχὺ δὲ καὶ ὁ τῶν ἀνδραγαθημἄᾶτων ἐπιφθάνει 
πατὴρ, καὶ καταγαγὼν ἐπὶ τοῖς τελεσθεῖσι τούὐύτόις περιφανῆ θρίαμδον, καὶ παρὰ τοῦ δήμου xal τῆς 
συγχλήτου πάσης ἐὐφημηθεὶς xal τῇ τῶν χρότων ὑψηγορίᾳ διαχυθεὶς, εἷς ἁμίλλας ἵππων ἀπεῖδε xal 


θέχτρα. 


Vere sppetente Pelagoniam denuo occupat, et B ἴΛρτι δὲ τοῦ ἔαρος ὑποφαίνοντος τὴν Πελαγονίαν 


quia de Siciliersi expeditione ipse desperarat, Mi- 
chaelem Paleologum, virum acrem, illustrem et ab 
antiqua stirpe nobilem, magna pecunia et justis 
militum copiis instructum eo ablegat. Qui ex sen- 
tentia imperatoris prius Venetias profectus, ibique 
milite conducto, e! ex Italicis provinciis magna 
Janceariorum manu collecta jam magnis viribus au- 
ctus 128 in Longobardiaappellit,ibiqueregiscopias 
illustribus victoriis superat, strenuam operam in 
rebus omnibus navante comite quodam Alexandro 
regis cognato, qui ob injurias ab illo sibi illatas 
recens ad Romanos defecerat. Ac Palcologi opes 
subinde augebantur ; qui cum pecuniam liberaliter 
distribueret, regi permolestus erat et muximas 
clades illaturus putabatur, plurimas urbes partim 
dcditione parvim vi capiendo ; ac saxis inde trans- 
latis et captivis aliquot ad imperatorem missis, in 
ora gei maris urbem quie etíam nunc Bare et 
Auloniu nominatur, munit. 


δοξος ἦν τὰ ἀνήχεστα, πλείστας τῶν ἐχεῖθι πόλεων, 


αὖθις χχτέλαδε, xai ἐπείπεῤ dj πρὸς Σικελίαν ἄφιξις 
αὐτῷ ἀπηγόρευτο, χρήμασιν ἐφοδιάσας πολλοῖς 
ἄνδρα δραστήριον, τῶν ἐπισήμων ἕνα καὶ εὐγενῶν, 
τὸν Παλαιολόγον φημὶ Μιχαὴλ, καὶ στρατιὰν αὐτῷ 
παραδοὺς ἴχανὴν xal χεῖρα συχνὴν ἐγχειρίσας ἐκεῖσε 
ἐξέπεμψεν, Ὁ δὲ χατὰ τὸ βασιλεῖ δοχοῦν ἐς Βενετίαν 
ἀφίχετο πρότερον, xal μισθοφοριχὸν ἐκεῖθεν ἀγηο- 
χὼς κὰχ τῶν ᾿Ιταλιωτίδων χωρῶν στρατολογήσας 
ἀδρὸν κοντοφοριχὸν xa! γενόμενο, ἤδη μεγαλοδύναμος 
πρὸς τὴν Λογγιδαρδίαν κατέπλευσε, καὶ συμμίξας 
ταῖς ἐχεῖσε δυνάμεσι τοῦ ῥηγὸς τροπαιοφορεῖ κατ᾽ 
αὐτῶν xal νίκαις ἀναδεῖται λαμπραῖς, ἔχων ἐπὶ 
πᾶσι συγχροτοῦντά οἱ xal συναντιλαμδανόμενον xal 
τινα κόμητα ᾿Αλέξανδρον, ἐκ ταυτοῦ μὲν ἀποῤῥυέντα 


( αἵματος τῷ ῥηγὶ, προσκεχωρηχότα δὲ προσφάτως 


Ῥωμαίοις δι’ ἃς ὑπέστη παρ᾽ αὐτοῦ συμφοράς. Καὶ 
ὁ μὲν Παλαιολόγος ἀεὶ πως ἐνεπλατύνετο, xal σπεί- 
po" φιλοτίμως xal διαδοὺς τὰ χρήματα ἐλύπει 
καιρίως τὸν Qva, χαὶ εἰσέτι δράσων ἐχεῖνον dxl- 
τὰς μὲν ὁμολογίᾳ χειρούμενος, τὰς δὲ κατασερέφων. 


᾿Αλλὰ καὶ λίθων μετενεχθέντων ἐχεῖθεν, καὶ τινων ἀναπεμφθέντων αἰγμάλώτων τῷ βασιλεῖ, πόλις κατὰ τὰν τῷ 
Αἰγαιοπελαγιτῶν χώραν τειχίζεται, Βάρη καὶ Αὐλωνία παρωνύμως ἐσέτι ὠνομασμένη. 
Ἴ. Ipse vero imperator cognitis Servim principis D)  (. Βασιλεὺς δὲ αὐτὸς αὖθις μαθὼν καχουργεῖν 


injuriis majoribus, quam superiores fuerant, et 
conspiratione cum finitimis Peonibus contra Ro- 
manos ini:a, illos ut minime pares per contem- 
ptum aggreditur; illi vero preter opinionem re- 
gistentes bellum non reformidarunt, maximis Hun- 
norum auxiliis ascitis. Tum Joannes Cantacuzenus 
19292 Barbaros adortus pugna non prius excessit 
quam illatis acceptisque plagis manuum digitos 


τὸν Σερύίξας δυναστεύοντα οὔρεσι xai χείρονα δρᾷν 
τῶν προτέρων, ὡς xal σπείσασθα: χατὰ Ῥωμαίων 
τοῖς γείτοσι Παίοσι, διστεύει χατ᾽’ αὐτῶν, ὡς μὴ 
ἀξιομάχων ἀφροντιστῶν. ΟἹ δὲ xa! ὑπὲ δόξαν χεῖρας 
ἀντῆραν, καὶ τὸν xaz' ὀφθαλμὸν ἐβάῤῥησαν πόλεμον, 
πλεῖστον συμμαχικὸν Οὐννιχὸν ἐπαγόμενοι, ὅτε xal 
ὁ Κανταχουζηνὸς Ἰωάννης, συμπλαχεὶς τοῖς βαρδά- 
βοις xal μέχρι τοῦ δοῦναι xal λαδεῖν ἐγκαρτερήσας 


429 


DE MANUELE COMNENO LIB. II. 


430 


πληγὰς τοὺς δαχτύλους τῶν χειρῶν ἀπεδάλετο, πολ- Α amitteret, a Serviorum multitudine circumventus. 


λῶν ἐπιδρισάντων ἐχείνῳ Σέρδων. Καὶ βασιλεὺς δὲ 
αὐτὸς χατὰ μονομαχίαν τῷ ἀρχιζουπάνῳ Βαχχίνῳ 
προσέμιξεν, ἡρωϊκὸν προφαίνοντι σῶμα καὶ αὐτουῦ- 
γοὺς χεῖρας ἐξ μων φύοντι" καὶ ὁ μὲν xax [P. 62] 
τῶν προσώπων πλήττει τὸν βασιλέα καὶ διαθλᾷ τὸ ix 
τοῦ κράνους καταχεχυμένον τῶν ὄψεων ἐκείνου σιδή- 
psov παραπέτασμα" ὁ δὲ τὴν χεῖρα τούτου τῷ Elos, 
διήλασε καὶ ἀπόλεμον ἔδειξε καὶ ζωγρίαν ix τοῦδε 
συνείληφεν. Ὡς δὲ xal οὕτω 'Ρωμαίοις αἰθρία νίκη, 
ἐπέλαμψε, τῶν fap6dpuv διάλυθέντων δίχην νεφῶν 
xXx τῶν ἐπαριστερῶν ἀρχῶν εἰς τέλος ἀπήντησεν ὁ 
πόλεμος δεξιώτατον, χατὰ τῶν Οὔγγρων ix τούτου 
ὁρμᾷ, μήπω τὴν τῆς μάχης κόνιν Ἐχ τῶν προσώπων 
ἀπομορξάμενος, ἀλλ᾽ ἔτι θερμοῖς ἱδρῶσι σταζόμενος, 
ἐπίχλημα φέρων τὴν τῶν Σέρδων ἐπιχουρίαν, χαὶ 
τὴν ἀπουσίαν ἀρπάζων τοῦ ἔπχρήξοντος" ὁ γὰρ τῶν 
Οὔγγρων ῥὴξ οὐχ ἦν xatà χώραν, τοῖς γειτνιῶσι 
'Ρὼς συμπλεκόμενος. Καὶ δὴ τὸν Σάουδον διαδὰς 
ποταμὸν καὶ τῷ Φραγγοχωρίῳ ἐμόαλὼν (ἔστι δὲ τόδε 
τμῆμα τῆς Οὐγγρίας οὐ τὸ ἐλάχιστον, ἀλλ᾽ ἱκανῶς 
πολυάνθρωπον, μεταξὺ Ιστρου xai Σαούδου τῶν 
ποταμῶν ἀναπεπταμένον, καθ᾽ ὅ xai φρούριον ἐου - 
μνότατον ἔχτισται, ὅ Ζεύγμινον ἐπιχέχληται, ὅπερ 
νῦν λέγεται Σίρμιον) χειρίστως τὰ ἐχεῖ διέθετο, 
Τότε καί τις llalov μεγέθει μέγιστος καὶ ἀνδρεῖον 
προφαίνων ψυχῆς παράστημα, τῶν ἄλλων ἀποδια- 
στὰς, ἐς αὐτὸν τὸν βασιλέχ θυμῷ φέρεταί. 'O δὲ 
τοῦτον ὑποστὰς ἐς τὸ μέσον τῶκ ὀφθαλμῶν τὸ ξίφος 
διελᾶ καὶ ἀφίστησι τῆς ζωῆς. Πολλοὺς τοίνυν ζω - 
γρίας λαδὼν καὶ πραγμάτων οὐκ ὀλίγων γενόμενος 
ἐγγρατὴς πρὸς τὴν βασιλίδα πόλιν ἐπάνεισιν, "Eq δ᾽ 
ὅσον πλεῖστον ἀπομηχύνας τὸν θροίχαμδον, λαμπρό- 
tata ὡς ἐνὴν διὰ τῶν τῆς πόλεως ἀμφόδων ἐπόμ- 
πευσεν, Ὑπερεξῆραν δὲ τὴν τηνιχαῦτχ χομψότητα 
τῆς πομπῆς τῶν Οὔγγρων οἱ νεχλεῖς xal τῶν Σέρδων 
οἱ δορυάλωτοι, στολὰς ἐνησθημένοι λαμπρὰς χαὶ 
ὑπὲρ τύχην ὁρωμένας αἰχμάλωτον, βασιλέως οὐτὰς 


Ipse quoque imperator cum Archizupano Bachino 
singulari certamine congreditur, viro heroica sta- 
tura et lacerloso ; qui cum faciem imperatoris 
percussisset et ferreum ejus velamen e galea deje- 
cissel,ipse vicissim manu ense trajecta debilitatus 
vivus in imperatoris potestatem venit. Posteaquam 
ibi quoque Romanis victorie serenit«s affulsit, 
Barbaris instar nubiuin dissipatis, οἱ malum pu- 
gne principium finis auspicatissimus est secutus. 
Hungaris missa Serviis auxilia causatus, superio- 
riis prelii pulvere aondum deterso, sed calidoadhuc 
sudore manans, captata defensoris absentia bellum 
infert.Hungaroruz; enim rex peregre aberat, cum 
finitimis Rossis depug::ans. ItaqueSavo fluvio supe- 


p ratofactaquein Francochorium impressione (ea non 


min:.:a Hungarie pars est, sed habitatoribus fro- 
quens, inter Istrum et Savum fluvios patens, in 
qua castellum munitissimum Zeugminum, quod 
nunc Sirmium vocant, situm esi) 123 provinciam 
illam pessime tractat. Tum Pson quidam ingenti 
corpore,et animum fortissimum pre so ferens, re- 
lietis ceteris in ipsum imperatorem impetu fertur. 
Is vero gladio inter utrumque oculum trajecto bar- 
barum occidit ; multisque captis, et opibus non 
paucis potitus, in urbem imperatricem regreditur ; 
actriumphoquam maxime extento splendidissimam 
pompam perurbis circuitus duxit, cujus elegantiam 
Hungarorum et Berviorum captivi illustrarunt, ve- 
stibus splendidioribus quam pro sua conditione 


( ab ipso exornati, ut. ea quoque re victoria glorio- 


Bior el civibus atquo exteris admirabilior esset, 
quippe captis viris eo bello nobilibus et spectatu 
dignis.Illud etiam pompa ejus admiralionein auxit, 
quod captivi non omnes una ibant, sed in classes 
distributi atque intervallis distincti, ut apectan- 
tíum oculi decepti majorem esse numerum arbi- 
trarentur. 


παρασχομένου, ὡς ἂν εἴη xal ἐντεῦθεν ἡ vix» περίδοξος xai τοῖς πολίταις αὐτοῖς διὰ θαύματος val 
ὅσοι μὴ ἐνδαποὶ, ὡς ἀνδρῶν κεχειρωμένων χατὰ τὸν πόλεμον τῶν ἐχ γένους ἐπισήμου καὶ ἀξίων τοῦ περιδλέ- 
πεσθαι. θαυμαστὴν δ᾽ ἐποίει τὴν τότε πομπαίαν πανήγυριν καὶ τὸ μὴ παριέναι ἀθρόους τοὺς αἰχμαλώτους 


ἀλλὰ κατὰ συμμορίας καὶ ἐκ διχλειμμάτων ἀφεστῶτας 
γων καὶ ὑπὲρ τοὺς ὄντας τοὺς παριόντας φαντάζεσθαι. 

Ἐν τούτῳ δὲ xal Σχυθῶν τὸν "ἴστρον διαπεραιω- 
σαμένων χαὶ τὰ περὶ τὸν ποταμὸν τοῦτον ληϊζομέ- 
νων Ῥωμαϊκὰ φρούρια, στέλλεται xaz' αὐτῶν Κα- 


λαμάνος τις. ᾿Αλλ᾽ οὗτος, μὴ δεξιῶς διαστρατηγήσας D 


τὸν κατὰ Σχυθῶν πόλεμον, ἧττήθη τε ὑπ᾽ αὐτῶν χατὰ 
χράτος, ὡς al τάξεις ἐῤῥώγεσαν, xal ἄνδρας ἀγα- 
θοὺς ὀπεῦλλετο, καὶ αὐτὸς δὲ χαιρίας ἐς τὸ σῶμα 
δεξάμενος. τὸ ζῶν μετήλλαξεν. Οἱ δὲ Σκύθαι χατὰ 
τὸν αὐτοῖς εἰωθότα τρόπον λείαν τὰ ἐν ποσὶ θέμενοι 
καὶ ἀναθέμενοι τοῖς ἵπποις τὰ λάφυρα νόστου ἐ- 
μνήσαντο. ῬῬχων δὲ αὐτοῖς dj τοῦ Ἴστρου περαίωσις, 
εὐχερεστέρα δὲ xai à κατὰ προνομὴν ἐπέλευσις, οὐ 
γοπηρά τε καὶ ἐργώδης d$ ἀναχώρησις. Ὁπλισμὸς 
γὰρ αὐτοῖς γωρυτὸς ἐπὶ τῆς ἱξύος ἐξηρτημένος πλά- 
q:0« xal χαμπύλα τόξα καὶ ἄτραχτοι. Εἰσὶ δ᾽ ol καὶ 
δοράτια χραδαίνουσι περιελίσσουσί τε χατὰ τὸν πό- 


ἄλλήλων, ὡς χλέπτεσθαι τὴν ὄψιν ἐντεῦθεν τῶν θεωμέ- 


Iuterea ScythisIstrum transgressis οἱ Romanorum 
castella ripensia populantibus. Curlamanus quidam 
contra 608 tissus, cum bellum imprudenter ad- 
ministraret, acie victus, multisqve viris fortibus 
amissis, 1224 ipse quoque ex vulneribus decessit. 
Scythe vero de more suo obvia queque predati, 
el spoliis in equos impositis domum redieruut. 
Facile autein Istrum trajiciunt nec difficulter pre- 
datum exeunt, citraque laborem et molestiam 
domum reverluntur. Arma eia sunt pharetra sagit- 
tis plena de humeris suspensa οἱ arcus ; sunt et 
qui hastilia vibrent et in puzua circumagant. Idem 
vero equus Scytham et in bellum fert et secia. vena 
alit et, ut aiunt, si feminini sexus est, belluinam 
ejus libidinem explet. Flumen transeunt corio su- 
bere expleto,itaque compacto ut neo minima gut- 


421 NICETA CHONIATE | A32 


tula penetret. Quo Seytha conscenso, equinaque À λεμον. Ὁ δ᾽ αὐτὸς ἵππος καὶ τὸν Σχύθην ὀχεῖ, διὰ 
cauda prehensa, et sella ceterisque belli instru- πολέμου φέρων τοῦ πολυάϊχκος, καὶ τροφὴν χορηγεῖ 
mentis impositis, equo pro velo, corio pro nave σχαζομένης τῆς φλεδὸς, ὡς δέ φασι, xal. ὀχευόμε- 
utens faciletrajicit, Istrique vastum pelagus ira- νου, εἰ ἔστιν ὁ ἵππος θηλυχὸς, τὴν ἄλογον ἀφροδί- 
nal. τὴν τοῦ BapÓ4pou ámoxsvot. Σχεδιάζει δὲ τοῖς Zxó- 
θάις τοῦ ποταμοῦ τὴν διάδασιν κάρφης πλήρης διφθέρα, λίαν ἐς τὸ ἀχριδὲς σύσπαστος, ὡς μηδὲ βραχὺ 
λιδάδιον ἐπεισρέειν ἔσωθεν. Οὐχοῦν ταύτην περιδὰς ὁ Σχύθης ἱππείας ἐξημμένην οὐρᾶς, καὶ τὴν ἀστράδην 
ἐπαναθεὶς καὶ ὅσα τοῦ πολέμου Opy«va, ῥᾷον διαπλωΐζεται, οἷα σκάφος λαίφει τῷ ἵππῳ χρώμενος καὶ τὸ τοῦ 
Ἴστρου διανηχόμενος πέλαγος. 

Interea Paleologus, cui ingenium inquietum et Ka: ὡδε μὲν εἶχε ταυτί’ ὁ δέ γε Παλαιολόγος, τὸν 
inutiles pecunie profusiones crimini dabantur, ubi ᾧΦιλοπράγμονα αἰτίαν ἀπειληφὼς xal τὸν δαπανηρὸν 
priinum Calabriam attigit, 825 imperio abire Ρωμαίοις ἀξυντελῶς, ἐξ ὅτου Καλαδρίας ἐπέδη, 
jubetur,suecessore misso Alexio Comneno, Bryennii τῆς στρατηγίας παραλύεται, στέλλεται δ᾽ ἀντ᾽ αὐτοῦ 
Cesaris filio, consobrino Manuelis, magni ducis ὁ Κομνηνὸς (75) ᾿Αλέξίος, ὁ τοῦ Βρυεννίου Καίσα- 
honore nuperaucto; una cum eoetiam Ducas Jo- ρος υἱὸς ἐξάδελφος ὥν τῷ βασιλεῖ πρὸς μητρὸς καὶ 
annes mittitur, vir et martialis et mercurialis: qui B τὴν τοῦ μεγάλου δουχὸς τιμὴν ἄρτι πρώτως περιζω- 
liberalesdisciplinasnon primoribuslabris attigerat, σάμενος. Συνεχπέμπεται δέ οἱ xal ὁ Aoóxac Ἰωάννης, 
nobili ortus genere et discipline militaris non igna- ἀνὴρ ἑρμαϊκὸς ὁμοῦ xa! ἀρεϊχὸς, ola παιδευμάτων 
rus. Hi igitur in Siciliam cum venissent, copiag ἐλευθερίων οὐκ ἄχρῳ λιχανῷ γὙεγευμένος xal γένους 
regis adorti classem ejus sepe devicerünt, adeo ut εὖ ἔχων xxi μεθόδων ἴδρις στρατηγικῶν. Οὗτοι οὖν 
naves dilaberentur et ipsum pene Brundisium ob- ἐς Σικελίαν τὸν πλοῦν θέμενοι συνέμιξαν ταῖς δυνά- 
sideretur. Sed fortuna illustribus certaminibus non get τοῦ ῥηγὸς xai μεγάλαις ναυμαχίχις πολλάχις 
plane favit ; nequeimperatorpulcherrimorum nun- αὐτὸν χατεπάλαισαν, ὡς τάς τε νῆας τούτου διαῤ- 
tiorum eum quem oportebat fructum cepit. Nam ῥυῆναι, ἐγγὺς δὲ πολιορκίας καὶ αὐτὸ γεγονέναι τὸ 
rex majoribus copiis coactis conductoque peregrino Βρεντήσιον. ᾿Αλλ᾽ οὔπω dj τύχη τοῖς λαμπροῖς τοῖσδε 
milite detrimenta accepta resaroire studuil; eosque καθαρῶς ἐπεμειδίασεν ἀγωνίσμασιν, οὔτε μὴν 6 
adorlus vincit, capit, in vincula conjicit, paulo βασιλεὺς ὡς ἔδει ταῖς καλλίσταις ἐνεώρτασεν ἀγγε- 
morrento eversis iis omnibus qua Romani maximis λίαις᾽ xai ὁ ῥὴξ μείζονα ἀθροίσας δύναμιν καὶ Es- 
laboribus et impensis consecuti fuerant. Manuel  vixóv ἐπαμησάμενος oj βραχὺ τὴν ἧτταν ἐπῆλθεν 
vero iis $8226 rumoribuset nuntiis excussa pristina ἀναμαχούμενος, xai συμθαλὼν περιγίνετα! τῶν dv- 
letitia οἱ in morrorem conversa, etsi casum illum ( δρῶν, xai συλλαδὼν δεσμώτας εἴργνυσιν ἀμφοτέρους, 
non saneleviter ac moderate tulit, sed luctui non ἐν ἀχαρεῖ χαιροῦ ἀνατρέψας ὅσα πόνῳ καὶ δαπά- 
parum indulsit ;lamen uthomoconstans, qui neo vat μεγίσταις ὑπὸ Ῥωμαίων εὐημερήθησαν. To- 
adverse fortune cederet nec rebus prosperis leti- ούτοις οὖν ὁ Μανουὴλ ἀχούσμασι xal ἀγγέλμασι 
tia efferretur, quasi cum illa calamitate pugnare τὴν πρότριτα ρθυμηδίαν ἀποχλυσάμενος, ὅσα τε ἀψιν- 
institit, aliaque clusso comparata ducem designal θιώδεσι χεράσμασιν ἐμπιχρανθεὶς τὴν ψυχὴν, ὡς 
Constantinum Angelum Philadelphiensem.Qui eum εἰκὸς μὲν οὐχ fjvévxe τὸ γεγονὸς φορητῶς, ἀλλ᾽ lxz- 
genere nou admonum nobili esset. ortus, sed pro» νῶς ἐπαθήνατο, Οὐχ ὧν δὲ ψοφοδεὴς, μηδ᾽ ἀναπί- 
cera statura et insigni forma preditus, Theodorum — ttov ἐν τοῖς δεινοῖς συναντήμασιν, οὔτε μὴν τῷ 
Alexii avi Manuelis fiiiam pulehritudine pronuba οὔρῳ τῶν πραγμάτων map! ὃ δεῖ χουφιζομενος, οὐδ᾽ 
uxorem duxerat. Quia vero potenlibus fere omni- αὖ πάλιν ἀγεννῶς ταῖς τούτων χαταιγίσιν ὕποχλι- 
bus tum nostre tum superioris etatis placitum est — vópevoc, ὡς πρὸς τὴν τότε τύχην ἀγνωμονοῦσαν 
stellarum progressiones et retrocessiones cerlos- ἀντιπράττων OupgilAázo. "Ἔνθεν τοι xal ἑτέραν 
que positus, configuralionea, accessus, recessus, ἐξαρτύσας νχαυτιχὴν δύναμιν ἐφίστησιν ἣιγειλόνι 
ceteraque que nugatores isti in. divino providen- ταύτης Κωνσταντῖνον τὸν "λγγελον, ὅς ἐκ μὲν Φιλα- 
lie fraudem affirmant, ac dissimulartter fatalem δελφίχς ὥρμητο xai γένους ἦν οὐκ εὐπαρύφου πάνυ 
omnium rerum necessitatem statuunt, ad felicita- ^ xai εὐγενοὺς, εὖ δ᾽ ἔχων τῆς σωματιχῇς φυῆς καπὶ 
tem humanosque casus mulium valere, Minuel τοῦ προσώπου λειίμωνα κάλλους κὴ πεύων τὴν θεο- 
idoneum exeundi tempus inquirit, idque Constan- δώραν πρὸς γάμον ἠγάγετο, ἤν ᾿Αλέξιος ὁ βεσιλεὺς 
tino denuntiat,Sed quid fii? Nondum ad occasum ὁ προπάτωρ τῷ τῷ Μανουὴλ ἐγείνατο, τὸ κάλλος εὖτυ- 
urgebat sol : Manuelis jussu homo revocatur ob χύήσας προμνέστριαν. ᾿Επεὶ ó' ἄπχσι (76) σχεδὸν 
127 incommodum exitum minus fausto siderum δοκεῖ τοῖς πάλαι καὶ σήμερον μέγα δυναμένοις ὡς 
positu, nec subtiliter et accurate perquisito. Rur- πρὸς τὰς τύχας συναίρονται χχὶ τὰ χατὰ τὸν ἀν- 


[md 


Hier. Wolfii note. 


(75) Pro Κομνηνὸς fortasse legendum Βρυέννιος, — dem sententiam complectitur, his verbis : Ot àctpo- 
nisi forte filius cognomen 8 matre propter impera- λέσχαι φασὶν, "Exaxpióootat τῷ ἀγγέλῳ d ἔξοδος, 
toriam stirpem acceperit. ὡς οἱ τῶν ἀστέρων ἀγαθοὶ σχηματισμοὶ ἐναδί 

(76) Ἐπεὶ δὲ ἅπασι. Alter codex brevius eam- ἔαν. 


433 


DE MANUELE COMNENO LIB. 1l. 


434 


θρώπινον βίοτον συναντήματα ol τῶν ἀστέρων àva- Α sus igitur thema constituitur, regule consuluntur. 


ποδισμηὶ xol προποδισμοὶ xal al θέσεις αὖται xal 
τὰ τοιάδε τῶν πλανήτων σχήματα, ol πλησιασμοὶ 
τε xai ἀποστάσεις xai τὰ λοιπὰ ὅσα οἱ ἀσιρολέσχαι 
φασὶ τῆς θείας προνοίας καταψευδόμενοι xal λελη- 
θότως τὸ εἵμαρτο καὶ τὰ δεδογμένα vf, ἀνάγχῃ ἀναλ- 
λοίωτά τε xai ἀνεπίκλωστα παρεισάγοντες, ὡραίαν 
τῷ ᾿Αγγέλῳ τὴν ἔξοδον ἀπαχριόοῖ. Καὶ εἴχε μὲν τῷ 
᾿Λγγέλῳ τὰ ἐξιτήρια συνταξάμενος" ἀλλὰ τί : οὔπω 
εἷς ὀψίαν ἐνειστήέχει ὁ ἥλιος, καὶ παλίμπους ἔπι- 
τάσσοντος βασιλέως ὁ Κωνσταντῖνος γίγνεται. Τὸ δ᾽ 


Post longam astrorum indagationem et contempla- 
tionem Angelus exit cum beneflcorum siderum 
comitatu. Sed illa hore observatio tantum Roma- 
nis profuit, priorumque ducum errata ita correxit 
et accepta detrimenta resarsit, ut Constantinus 
statim hostium manibus caperetur. Nam oum in- 
circumspecte navigaret, a Siculis triremibus, qua 
mare tuebantur, comprehensus δὰ regem perdu- 
citur; qui ea puleherrima preda delectatus, suis 
collaudatis, eum quoque vinctum in custodiam 
dedit. 


αἴτιον ἡ τῆς ἐξόδου ἀχαιρία, - καὶ τὸ τῆς ὁδοῦ τὸν 
Αγγελον ἅψασθαι οὐχ ὡς ἀγαθοὶ σχηματισμοὶ τῶν ἀστέρων ἐκέλευον ἤ γοῦν ἡ ἀκχρίδεια παρεῖχε τῶν 
τῆς ἀστρονομουμένης σφαίρας χανόνων, ἀλλ᾽ ὡς οἱ φλήναφοι ἐνεδίδοσαν, χαχῶς φάσκοντες καὶ παχέως 
τοῖς λεπτοῖς ἐπιδάλλοντες͵ κάντεῦθεν περὶ τὴν τῆς ὡραίας ὥρας σφαλλόμενοι εὕρεσιν. Πάλιν τοίνυν θε- 
μάτιον διετίθετο χαὶ χανόνες ἀπηχριδοῦντος Καὶ οὕτω μετὸ πολλὴν τῶν ἄστρων ἕρευναν καὶ σκέψιν 
xai περισχόπησιν ὁ ἼΛγγελος ἔξεισι, ταῖς τῶν ἀγαθοποιῶν ἀστέρῶν συνεξωρμηχὼς κινήσεσιν. Ἐς 
τοσοῦτον δὲ ἄρα τὰ τῶν Ρωμαίων ὥνησε πράγματα ἡ τῆς ὥρας ἄσφάλεια, ἢ τὰ τῶν πρώην ἀρχηγῶν 
ἀνώρθωσε πταίσματα xal εἴ τί ἀντίξουν συμδέδηκε μετεσχεύασεν, ὡς ix τοῦ ηαραυτίχα χερσὶν ἁλῶναι 
τῶν πολεμίων τὸν Κωνσταντῖνον. ᾿Απερισχέπτως γὰρ εἰς Σικελίαν τὸν πλοῦν ποιούμενος συνελήφθη 
ταῖς θαλασσοουλαχούσαις Σιχελιχαῖς τριήρεσι xal ἤχθη παρὰ τὸν ῥῇγα αἱ (μάλωτος, Ὃ δὲ, τῆς ἄγρας 
ἐπαινέσας τούς συλλαδόντας, καὶ ὡς καλῶν χάλλιστον εἰπὼν τὸ θήραμα, εἶχε καὶ τοῦτον δεσμώτην 


ἔμφρουρον. 


». Βασιλεὺς δὲ καὶ μετὰ δευτέραν ταύτην πληγὴν B 8. Imperator vero hao quoque plaga accepta, 


διηρευνᾶτο τὰ τῆς ἁμίλλης ἀνάλογα. Ὁρῶν δὲ τὸν 
διὰ πολέμων αὖθις τρόπον δύσεργόν τε καὶ ἀξύμφο- 
pov, χαὶ τὸ τῶν ἀταλωμάτων ἀδρὸν xal ἐπάλληλον 
ὑπειδόμενος οἷά τινα νόσου γάγγραιναν τά τῶν θη- 
σαυρῶν χατὰ βραχὺ ταμιεῖα νεμόμενον (ἐγγὺς γὰρ 
που χεντηναρίων τριαχοσίων χρυσίου ἀνάλωχε χρή- 
ματα), δέον εἶναι διενοήθη σπείσαςθαι τῷ ῥηγί. Οὐχ 
ἀηδῶς τοίνυν, ἀλλ᾽ ἀσμένως δεξάμενος τὴν τοῦτο 
ἐπισκήπτουσαν πρεσδείαν τοῦ τῆς πρεσθυτέρος 'Po- 
μῆς προέδρου, καὶ ὡς ἄγγελον εὐξύμδολον ἀσπα- 
σάμενος, στέλλει κατὰ τὸν ᾿Αγχῶνα τὸν πρωτοστρά- 
τορα ᾿Αλέξιον, ὅς ἦν πρεσδύτερος τῶν υἱέων τοῦ με- 
γάλου δομεστίχου, πρὸς ἀμφότερα μερίσας τὸ 
σγέμμα τε xal τὸ βούλευμα, δηλαδὴ xal πρὸς ἕτοι- 
μασίαν ὅπλων xal ξενικοῦ στρατεύματος συλλογὴν 
ἀπὸ τῶν ἑσπερίων μερῶν, εἰ τούτου δεήσειε, καὶ 
πρὸς τὴν τοῦ ῥηγὸς φιλίαν, εἰ πμοχωροῦσαν δρῴη 
τὴν ξύμδασιν, Ἔνθεν τοι xal ὁ ᾿Αλέξιος ἐκεῖσε 
γενόμενος, δραστήριος ἄνθρωποσ ὧν xal πᾶσαν 
ἐξησκηκὼς αὐτουργίαν πελεμιχὴν, vot τε τὴν γλῶτ- 
ταν ἔχων ἀνθάμιλλον καὶ χεῖρας ἀντεριζούσας ταῖς 
ἀρχικαῖς μεθοδεύσεσι, καὶ τὸ εἶδος αὐχῶν σεμνὸν, 
στρατολογεῖν εὐθὺς ἐπεδάλετο, χατασεῖσαι τὴν γνώ- 
μὴν tfj ἀχοῇ βουλόμελος τοῦ ῥηγὸς, καὶ συχνὴν ξυνέ- 
λεγεν (P. 05] ἵππον ὡς ἐς Καλαδρίαν μέλλων παρεμ- 
θαλεῖν. "Ev δὲ τῷ μέρει καὶ τοῦ τῶν σπονδῶν ἐπεμε- 
λεῖτο καθήχοντος, xai ὡς ἀλλήοις λέξουσι πολεμοῦν- 
τες 0 τε βασιλεὺς χαὶ ὁ ῥὴξ, γράμματά τε πέμπων 
ἐς Μάϊον xai δεχόμενος, ὅς ἐναυάρχει τότε τοῦ στό- 


cum quid facto esset opus deliberans a bello diffi- 
cili atque inutili magnitudine perpetuorum sum- 
ptuum deterreretur, fisenm instar cancri paulatim 
depascentium (nam ad ccc auri centenarios impen- 
derat), pacem cum rege faciendam esse statuit. 
Itaque legatos veteris Rome pontificis 1228 ea de 
causa missos haud invitus ac potius cupide susce- 
pit ;etut nuntiosrectissime consulentes amplexus, 
prutostratorem Alexium (is erat magni domestici 
fllius natu maximus) Ánconam misit bifariam 
suum consilium partitus, videlicet ad arma et mi- 
litem conductitium in Occidente parandum, si res 
posceret, et ad amicitiam regis, si paciflcatio suc- 
cessisset,conciliandam. Alexius eo profectus, homo 


C aceretin re bellica exercitatissimus, et lingua 


mentis emulatrice preditus, et dignitate forma 
conspicuus, in exsequendis imperatoris consiliis 
haud segnis, statim scribere milites instituit, ut ea 
fama regis animum percelleret ; ac magnum equi- 
tatum coegit quasi in Calebriam impressionem 
facturus. Interim tamen ea quoque curavit, quee 
ad belli compositionem et pacem inter imperato- 
rem et regem constituendam pertirebant, ultro 
citroque ad Maium classis regie prefectum mittcn- 
dis recipiendisque litteris. Legntos igitur ex Sicilia 
ad se missos ad imperatorem ire jubet, pe*itque 
ut eorum orationem audiat (eos enim, quautum 
intellexerit, nihil iniquum aut immcdicum postu- 
lare), et si paciflcatio successerit, id eibi, prius- 


λου τῶν Σιχελῶν, lipesOc[xv οὖν ix Σικελίας ἐπι- p quam vulgo 8429 innotescat, ut indicet, ne per 


σπασάμενος ἀναπέμπει ταύτην τῷ βασιλεῖ, xai δεῖ- 
ται προσσχεῖν οἷς λέγειν οἱ πρέσδεις ἔχουσιν (αἷ- 
τοῦνται δὲ, ὡς πυνθάνεται, οὐχ ὑπερόριχ οὐδ᾽ 
ὑπέρογχα) xa! αὐτῶ παραστήσειν, εἰ προδαίνουσι 


imprudentiam aliquid perperam agat, qui apud 
viros sit quos ipse ex provinciis regi Alemannorum 
gociis spe bona qua-i furto quodam ad se attraxe- 
ril, quorumque animos olim Romanis infestissimos 


435 


&utem quidam ab imperatore ad Alexium venit, 
qui pacificationis nuntium afferebat, clam civibus 
pecunia poer fidissimos alio translata capsas inanes 
obsignatas procerum fidei mandat, jubetque caveri 
ne quid inde auferatur, neve queratur quid in iis 
git, adul signa ante suum ab imperatore reditum 
aperiantur.Alexio ad hunc inodum Ancona digresso 
et inler imperatorem ac regem pace ac federe 
constituto (quanquam, ei vera dicenda sunt, non 
vera illa concordia fuit, sed temporiscausaduntaxat 
Bimulata), fructum illiusqualiscunque pacificationis 
tulerunt caplivi gratis soluti, non tantum nobiles 
' etregia slirpe orti, sed etiam gregarii milites, Co- 
rinthis tantum et Thebanis ignobilioribus exceptis? 
et iis qui subtilem telam texebant, 1809 formosis- 
que et locupletibus mulieribus ejusdem artificii 
peritis. Ac hodie quoque Thebanos et Corinthios 
in Sicilia texendis pretiosis auratisque incumbere 
videas, quomadmodum Eretrienses olim apud Per- 
gas,quod principes Daris regi Grecie bellum infe- 
renti restitissent. 


NICET/E CHONIAT/E 


conira Sicilia regem, ut potuerit, concitarit. Ut À καὶ περατοῦνται τὰ τῆς καταλλαγῆς, πρὸ τοῦ εἰ 


436 
ς 


ὦτα διαδῆναι πολλῶν ἵνα μὴ ἀηδὲς αὐτῷ τι λάθοι 
διαπραξάμενος, ὄντι παρ᾽ ἀνδράσιν οὕς αὐτὸς Ex. τῶν 
φίλων χωρῶν τῷ ῥηγὶ τῶν ᾿Αλαμανῶν χρησταῖς ἐλ- 
πίσιν ἡνδραποδίσατο, καὶ ὧν τὴν γνώμην κατὰ 'Po- 
μαίων πλεῖστα πάλαι φλεγμαίνουσαν χατὰ τοῦ Σι- 
κελίας ῥηγὸς, ὡς εἴχε, μετέθετο. Ὧ οὖν ἐπέστη τις 
ἐκ βασιλέως τὴν ἀγγελίαν ᾿Αλεξίῳ τῶν σπονδῶν 
διαφέρων, λάθρα τῶν ἐκεῖ τὰ χρήματα μετατίηθησι 
χαὶ συνεχπέμπει ταῦτα τοῖς πιστοτάτοις ἐσυτῷ ἀν- 
δράσι' ox δὲ κιδώτια καταλείπει τούτων κενὰ, σφρα- 
γἵδάς τε τούτοις ἐπιδχλὼν τοῖς xatà χώραν μέγα 


δυναμένοις παρέθετο, ἐπισχέψας ἀσυλίαν ἐπὶ τού- 


τοις ἅπασαν εἶναι, χαὶ μηδένα μεταλλᾷν τὰ ἔνδον, 
μήτε μὴν ἄλλως διαλῦσαι τὰ σημεῖα, εἰ μή γε αὐτὸς 
ἐς βασιλέα ἱχόμενος ἔχεῖθεν ἐπανελεύσεται. Καὶ 
᾿λλέξιος μὲν οὑτῶς ἐκ τοῦ ᾿Αγκῶνος ἀπενόστησε, 
βασιλέως δὲ καὶ ῥηγὸς εἰρηνιχὰ φρονησάντων χαὶ 
βλεψάντων πρὸς τὰς σπονδὰς ἤ, τἀληθὲς εἰπεῖν, οὐ 
χαθαρῶς ὀμονοησάντῶν, λυχοφιλίαν δὲ σχηματισα- 
μένων, ὦνοντο τῆς τούτων ὁποιασοῦν ἐνώσεως οἵ 
αἰχμάλωτοι λμθέντες ἀνάποινοι, οὐ μόνον οἱ λαμ- 


προὶ τὸ γένος xal βασιλείῳ τιμήεντες αἷματι, Ἀλλὰ xai οἵ τοῖς στρατιωτιχοΐς χαταλόγοις ἐνετάττοντο, 


πλὴν τῶν ἐκ Κορίνθου xai Θέδηθεν ἁρμωμένων, xxl 


τούτων ὅσο! τὸ γένος ἀφανϑῖς καὶ οἵ τὰς εὐη- 


τρίους ὀθόνας ὑφαίνειν ἔλαχον, καὶ τῶν γυναιχῶν αἱ χαλαὶ καὶ βαθύζωνοι καὶ τὴν αὐτὴν ἀνδράσι τέχνην 
ἐχμελετήσασαι. Καὶ νῦν ἔξεστιν ἰδεῖν τοὺς ἐν Σιχελίᾳ καταίροντας Θηδαίων παῖδας καὶ Κορινθίων ἱστῷ 
προσανέχοντας τῶν ἐξαμίτων καὶ χρυσοπάστων στολῶν, ὡς ᾿Ερετριεῖς πάλα! παρὰ Πέρσαις δουλεύοντας, ὅτι 
πολέμων ἦρξαν Δαρείῳ στρατείαν καθ᾽ ᾿Ελλάδος ἐλάσαντι. 


Ceterum non multum temporis intercessit, cum 
ambo rureus magno impetu bellum repetiverunt. 
Num imperator regulos finitimos potentiores polli- 
citalione pecunie impulsos cum regc committit. 
Rex vero Malum comitem, classis praefectum, ΧΙ, 
naves celeres in mare deducere, iisque nova ra- 
tione constratis Cpolim appellere, atque audiente 
urbana multitudine se proclamare Sicilie, Aquileie 
(Apulie ?),Capue, Calabrise atque earum regionum 
insularumque qua interjacent dominum et regem, 
Romanorum vero imperatorem contemnere, eique 
ubi maledixerit reverti jussit. Maius igitur Malea 
declinata /Egaoque sinu preterito per Hellespon- 
tum ad urbem imperatricem, uti juesus erat, con- 
tendit, fretumque emensus ad regiam 139 Bla- 
cherpniam appulit ; sbsgittisque, quarum cuspides 
&rgentee erant auraeteque, in eam conjectis, in 
reditu, e regione magni palatii remis inhibitis, re- 


gom suum laudibus evehit, navalibus sociis magna D 


voce magnoque cum tumultu acclamanlibus. Ita 
vavigatione summa celeritate confecta per Sesti e! 
Abydi angustias evasit. In urbe autem, quippe 
imperatore absente, magnus tumultus est excitatus; 
eaque ro Sicilie rex non parum gloriatus magnum 
ge triumphum esse adeptum putavit. Manuel vero 
id factum ludum et jocum interpretatus, quod rex 
tales honores consectarctur ac potius latrocinio 
quodam venaretur,eum gloriari inaniter ct nullius 
momenti successum jactare passus est. 


᾿Αλλ᾽ οὕπω μακρὸς διχλελοίπει χαιρὸς, xa! αὖθις 
ἑχάτεροι ὡς ἀχανεῖς ἀμπιτιδες χαὶ σύρτεις, αἵ 
κῦμα ὀρθὸν ἐπαιγίζουσιν, ἐς τὰς μάχας ἐπωγκοῦντο 
καὶ ὠροθύνοντο. Kai βασιλεὺς μὲν ἀνέσειε τῷ ῥηγὶ 
τοὺς μέγα δυναμένους ἀστυγείτονας ἐχείνῳ δυ- 
γάστας, χρημάτων ἐπαΐρων αὐτοὺς ὑποσ᾿,ἐσεσιν" ὁ 
ῥὴξ δὲ τῷ χόμητι τοῦ στόλου Μαΐῳ διαχελεύεται 
νῆας τεσσαράκοντα ταχυνχυτούσας πάσχς χαθελ- 
χύσα: τῶν νεωρίων, xal φραξάμενον καινότερον τὴν 
Κωνσταντίνου χαταλαδεῖν, καὶ αὐτὸν μὲν ἐπ’ ἀκροά- 
ctt τῶν ἀστυπόλων ἀναγορεῦσαι Σιχελίας xai "'Axvu- 
λίας Καπύης τε xxl Καλαύρίας xx! τῶν μεταξὺ τού- 
των χωρῶν χαὶ νέσων ὅλων κύριόν τε χαὶ βασιλέα. 
[P. 66] βασιλέα δ’ ἐχφαυλίσχι Ῥωμαίων, xai χαχῶς 
εἰπόντα ἔπανελθεῖν. ᾿Αμέλει τοι καὶ τά ἐντεταλμένα 
πληρῶν Μάϊος, Μαλέαν ἐπιχάμψας xoi τὸν ΑἸγαῖον 
χόλπον παραλλάζας xal παρνμειςὼς" Ἐλλήσποντον 
τῇ βασιλίδι πόλει προσώχειλε. Καὶ πρῶτα μὲν τὸν 
ἐπέχοντα πορθμὸν διαπλεύσας, χαὶ τοῖς ἐν βλαχέρ- 
ναῖς βασιλείοςς χαταχολπίσας, βέλη κατ᾽ αὐτῶν 
ἀφῆκεν ἀργυρέους ἔχοντα τοὺς ἀτράχτους ἀληλιμ- 
μένους ἐς βάθος χουσῷ, ἐν δὲ τῷ ἐχεῖθεν τὸν αὐτὸν 
ἐπαναμετρεῖν πλοῦν ἀπέναντι τοῦ μεγάλου παλατίου 
τὰς κώπας σχάσας τὸν οἰχεῖον ῥῆγα ταῖς εὐφῃμίαις 
διατρανοῖ, συνεπηχοῦντος τοῦ νχυτιχηῦ πληρώματος 
χαὶ θορυδώδη τελοῦντος τὴν ἀναχήρυξιν, Καὶ ὃ μὲν, 
οὕτω τὸν πλοῦν ἐπιταχύνας τῆς πάλχ! ἀδομένης 'Αρ- 
γοῦς πτηνότερον, Σηστοῦ xal ᾿Αὐύδου ὡς ϑλλων 
Συμπληγάδων ἐξέθορε, πολὺς δὲ ἀνὰ τὴν πόλιν ἔπε, 


κύμαινε τάραχος, βασιλέως μὴ παρόντος ἐντός: xal ἦν δὲ τοῦτο χαύχημα τῷ Σιγελίας ἑνγὶ, καὶ εἷς μέ- 
γίστον ἀνεγράφετο τροπαιούχημα, Ὁ δὲ Μανουὴλ εἷς παίγνιον τὸ γεγονὸς χαὶ γέλωτα ἀναφέρων, τὸν 


431 


DE MANUELE COMNENO LIB. IiI. 


488 


τοιαύτας ἑαυτῷ τιμὰς μνηστευόμενον ῥῆγα fj, τό γε ἀληθέστερον εἰπεῖν, λῃστεύοντα διακενῆς ἀφῆχε βρενθύεσθαι 


xal φυσᾷν ἐπ᾽ οὐδενὶ χρηστῷ κατορθώμχτι. 





ΤΌΜΟΣ ΤΡΙΤῸΣ 


ΤΙΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ MANOYBA TOY ΚΟΜΝΗΝΟΥ. 


--—— 


LIBER TERTIUS 


RERUM A MANUELE COMNENO GESTARUM. 


α΄. Τοιοῦτον μὲν οὖν εἰλήφει πέρας τὰ χατὰ Zoxe- ἃ 


λίαν τε καὶ Καλαδρίαν τοῦ βασιλέως Μανουὴλ ἀγω- 
νίσματα, [P. 67] λαμπρὰ μὲν καὶ πλεῖστα τῶν χρημά- 
των ἐχεῖσε μετηγγιχότα, εἰς οὐδὲν δὲ τέλος εὔχρηστον 
Ῥωμαίοις χατηντηχότα ἤ εὐσπούδαστον τοὶς ὕστε- 
ρον αὐτοχράτορσιν. ᾿Λλλὰ τί ἔχοι τις εἰπεῖν πρὸς 
ἄνθρωπον οὕτω προθύμως ἀγωνισάμενον πρὸς τὸ 
τὰ τῆς βασιλείας εἷς τὸ χρεῖττον ἀποχαταστῆσαι 
πράγματα χαὶ τὸ ἀλλόφυλον ὑποτάξαι, μὴ δυνηθέντα 
δέ ᾿Αλλ’ οὗτος αὖθις κατὰ Παιόνων, οὕς Οὔγγρους 
καὶ Οὔννους φασὶ, στρατείαν ἐχήρυξε, xal τοῖς χατὰ 
δυσμὴν ἔχουσι τὰς οἰχήσεις ὁπλίταις ἁμάξας ἐπέτα- 
ξεν ἄγειν εἰς τὸ στρατόπεδον, δι᾽ ὧν xal οὗτοι ἐφο- 
διάσονται τὰ βιώσιμα, xal τῷ λοιπῷ δὲ οὕτω συνα- 
ροῦνται στρατεύματ', ὅσοι τοιούτων σχευαγωγη μά- 
των σπανίζειν ἤμελλον. Ὡς οὖν εἷς ἕν συνήθροιστο 
τὰ στρατεύματα, εἴχε xal αὐτὸν παρόντα τὸν βασι- 
λέα πόλις 4 Σαρδικὴ, fj νῦν Τριάδιτζα ὀνομάζεται. 
Καιρὸν δ᾽ οὐχὶ πολὺν ἐκεῖσε προσμείνας, ἐπεὶ ἵκετο 
πρεσθεία ἐκ τῶν Παιόνων χαὶ λόγοι συμθατιχοὶ, 
ἑτέραν τραπόμενος πρὸς τὸν τῶν Σέοδων μεταῦθαί- 


1. Hie certaminum Manuelis in Sicilia et Cala 
bria fuit exitus ; que quamvis splendida et sum- 
ptuoss, tamen nihil fructus Romanis 882 aut 
gecuturis imperatoribus imitatu dignum attulerunt. 
Sed quid dicamus de viro qui tanta studio, quam- 
vis infelici conatu, in imperium in integrum resti- 
tuendum et Barbaros subigendos incubuit? Inde 
expeditione contra Peones, qui et Hungari et Hunni 
appellantur, indicta, Occiden!iales legiones curru3 
in castra adducere jubet, quibus et sibi ipsis com- 
meatum adveherent el ceteris, qui vehiculis care- 
rent, suppeditarent. Cum exercitus convenissent, 
ipse quoque Sardicam,que nunc Triadiza vocatur, 
venit. Ubi non diu commoratus, cum Peones per 
legatos pacem fecissent, iter contra Serviorum 
sairapam converlit. Quo obiter territo et persuaso 
ut omisso federe Hunnico solum imperatorem 
agnosceret οἱ formidaret, magna copiarum parte 
dimissa in provinciam Thessaliam profectus, ibique 
quandiu opportunum videbatur commoratus,impe- 
ratricem urbem ingreditur. 


νει σατράπην" xal διαθροήσας τοῦτον ὁδοῦ πάξεργον, xal πείσας αὐτὸν μόνον εἰδέναι βασιλέα καὶ δεδιέναι, 
τῶν δὲ μετὰ τῶν Οὔννων ἀφεστάναι σπονδῶν, πρὸς μὲν τὰ οἰκεῖα ἤθη τὸ πολὺ τῆς στρατιᾶς διαφῆκεν, 
αὐτὸς δὲ τὴν Θετταλῶν καταλαδὼν ἐπαρχίαν, χἀχεῖ προσδιατρίψας ἔφ’ ὅσον αὐτῷ ἐδόχει χαίριον, τὴν βασιλίδα 


εἴσεισιν πόλιν. 


Ἡλίου 8' ἄρτι τὰς χειμερινὰς τροπὰς παρελαύ- (; 1883 Post solstitium hibernum rursus Pelago- 


νοντος εἷς Πελαγονίαν ἔξεισιν αὖθις, ὁρμητήριον 
αὐτὴν χρίνων ἱκανὸν ὑποδέξασθαι στρατόπεδον εἷς 
πεδία ἱππήλατα ὑπτιάζουσαν, καὶ πρὸς τὰς πεύσεις 
εὖ ἔχειν καὶ τὴν τῶν δρωμένων κατάληψιν ὁπὸ τῶν 
ἐθνῶν μεθ᾽ ὧν ἀντεπαλαμᾶτο xal διεφέρετο" ἔτι γὰρ 


κατὰ Σικελίαν μεθεῖλχον αὐτὸν xal ὑπέθραττον, τὰ 


μήπω κχατασιγασθέντα τέλεον, xal ὁ τῶν Οὔννων 
τὴν ἀρχὴν ἐζωσμένος πρὸς ξιφουλχίαν ἔόλεπεν, ὡς 
ἔδειξεν ἐξ ὧν ἔδρασεν, Ἐπειδὴ γὰρ παρελύθη τῆς 
δουκικὴς ἀρχῆς Βρανιτζόδης xal Μελεγράδων ὁ 
Κομνηνὸς ᾿Ανδρόνιχος, 6 xa! ὕστερον τυραννεύσας 
Ῥωμαίων, οἵα χρύδδη κατὰ Ρωμαίων, ὡς ἤδετο, 
τοῖς Παίοσι συντιθέμενος xal περὶ τοῦ παραλυθῇ- 
ναι μὲν τὸν Μανουὴλ τῆς ἀρχῆς, αὐτὸν δ᾽ ἐπιδήτορα 
ταύτης γενέσθαι τῷ τούτων γοινολογούμενος ἄρχοντι, 
καὶ μετάπεμπτον τοῦτον εἶχεν εὐθὺς ἡ Πελαγονία, 
ὁπόσα μὴ εὐθὺν ἐκεῖνον εἰς τὸν ἐξάδελφον καὶ βασι- 
λέα διήλεγχον, κἀχεῖθεν d πόλις ἀναπεμπόμενον 


niam exit, que quod petentes campos haberet, 
apta ei videbatur et δὰ exercitum capiendum et 
δὰ nuntios rerum que a gentibus, quibuscum pu- 
gnabat, gerentur accipiendos. Nam Siculo bello 
&dhuc distinebatur non plane sopito ; et Hungaro- 
rum princeps,utfactaejus declararunt,bellum molio- 
batur. Postquam enim Andronicus Comnenus, qui 
post Romanorum tyrannidem invasit, ducatu Bra- 
nizobe et Belligradi adempto, quod cum Hunnis 
contra Romanos conspirasse et imperium Manuele 
dejecto auxilio principis Hunnorum sibi vindicare 
velle ferebatur, Pelagoniam accersitus, et insidia- 
rum quas imperatori et consobrino suo strueret 
convictus, et in custodiam quandam magni palatii 
datus fuit,llunnorum princeps bello Romanis sta- 
tim illato Branizobam obsidet, etlate omnia incur- 
sionibus pro sua libidine vastat. Quare imperator 
chartularium, Basilium Zinzilueem, ducem contra 


439 


NICETA& CHONIATAE 


440 


184 eos mittit. Is milite incohortes et phalanges A δέσμιον xal ἐν μιᾷ τῶν τοῦ μεγάλου παλατίου φρου- 


descripto, cum so invicelum exercitum habere pu- 
taret, Hungaros adortus, victoriam non diuturnam 
est adeptus : nam hostes in Romanos temere per- 
sequenles conversi acceptam cladem illustriore 
victoria pensarunt. Quo imperator audito iter eo- 
dem intendit, ut Peones suo adventu territi pro- 
vinciis illis cederent. Quod cum fecissent, iis con- 
ditionibus bello composito quas tempus ferebat, 
Branizobee et Belligradi rebus constitutis domum 
redit. 


ρῶν κχαθειργνύμενον τὸν κατὰ Ῥωμαίων εὐθὺς $ 
Οὐννάρχης ἐξέφερε πόλεμον, xal ἦν πολιορκῶν Βρα- 
νίτζοθαν καὶ κατατρέχων τὰ ἐκεῖ πάντα, λεηλατῶν 
τε καὶ ἄγων ὡς ἤρητο. Στέλλεται γοῦν παρὰ βασι- 
λέως στρατηγὸς κατ᾽ αὐτοῦ ὁ χαρτηυλάριος Βασίλειος 
ὁ Τζιντζιλούχης. Καὶ ὃς τὰς συνειλεγμένας δυ- 
νάμεις παραλαδὼν καὶ εἰς τάξεις χαταστήσας xai 
φάλαγγας, καὶ δόξας ἄξιον νίκης ἔχειν στρατὸν, τοῖς 
Οὔγγροις συμπλέκεται. Καὶ πρὸς βραχὺ μὲν κατη- 
γωνίσατο τὸ πολέμιον' ἐπαναστραφὲν δὲ ὡς ἀσὺν- 


τάχτως ὑπὸ 'Ρωμαίων καταδιωχόμενον (P. 68], 6 πέπονθεν ἔδρασε γενναιότερον. Βασιλεὺς τοίνυν, ἐνωτισάμενος 
ταῦτα, τὴν ἐχεῖσε πορείαν ἐπέτεινεν, εἰ πως οἱ Παίονες πρὸς τὴν αὐτοῦ διαταραχθέντες ἄφιξιν τῶν buf 
χωρῶν ἀπανασταῖεν" ὅ καὶ ἦσαν ὀιαπραξάμενοι, συμδιδασθέντες μετὰ τοῦ βασιλέως, ὡς ὁ καιρὸς τότε ἔδωχεν., 
Αὐτὸς δὲ, ὡς εἶχε τὰ κατὰ Βρανίτζοδαν χαὶ Βέλγραδα καταστήσάμενος πράγματα, εἰς τὴν βασιλίδα πόλιν 


μετασχηνοΐῖ, 


Cum hoster paulisper conquiessent nec ullius B Οὐχοῦν καὶ τῶν δυσμιχῶν ἐχθρῶν ἠρεμησάντων 


opes in Occidente metuenda viderentur, expedi- 
tionem in Armeniam decernit. Tarsum igitur et 
Adanam profectus, et finitimis, inferioris Armeniis 
locis, que Toruses afflixerat, refocillatis ac firma- 
tis, et Armenio, viro non simplici, sed occulti et 
insidiosi ingenii homine, sua presenta territo, 
non ulterius progreditur, nec, ut pater ipsius fe- 
cerat, totam 135 Armeniam sibi vindicat, nec 
castra et provincias pridem ub illo occupatas velu- 
ti e lupi faucibus eripit : sed Torusis fallaci blan- 
diloquentia deceptus et feederis illecebris irretitus, 
conversis frenis Antiochiam totius Syrie princi- 
pem et pulcherrimam urbem ingreditur. 


ἐπὶ βραχὺ δι᾿ ὁμολογίας καὶ φιλιώσεως, xal μη δένα 
ἔχων τῷ τέως ἀνθέλκοντα ἐξ ἱσκέρας ἀντίμαχον 
ἀξιόμαχον, xopot τὴν εἰς ᾿Αρμενίαν &vábaaw. ᾿Απά- 
ρας οὖν ἐς Ταρσὸν χαὶ ἀφιγμένος εἰς ΦΑδαναν καὶ 
óex τῇ κάτω ᾿Αρμενίᾳ πρόσχωρα, καὶ ταῦτα καχο- 
δαιμονοῦντα ὑπὸ τοῦ Τορούση διαθάλψας καὶ ἄσφα- 
λείας τῆς δεούσης ἠξιωχὼς, xat χαταπλήξας τῷ παρ- 
ουσίᾳ τὸν οὐχ ἁπλοῦν τὴν γνώμην, ἀλλὰ κρυψίνουν 
xai ὕφαλον ᾿Αρμένιον, σχάζει τὸ πρόθυμον, οὐδὲ 
περὶ τῆς ὅλης '᾿Αρμενίας διαγωνίζεται, τὸν οἶχεῖον 
πατέρα ἐζηλωχὼς, ἢ γοῦν ὅσα ἐχεΐῖνος ὑπηγάγετο 
φρούρια πολεμῶν, ταῦτα ὡς ἐκ φάρυγγος λύχου 
ποιμὴν λοδὸν ἥπατος προσχπχιτῶν καὶ λαμδάνων ix 


τοῦ τῶν ᾿Αρμενίων κατάρχοντος" ἀλλὰ τῇ διπλόῃ καὶ ἀπάτῃ τῶν λόγων τοὺ Τορούὔση φεναχισθεὶς καὶ τῇ αἷμυ- 
λίᾳ τῶν συνθηκῶν ἁπαλυνθεὶς τὴν διάνοιαν, τὰ χσλινὰ μεταστρέψας εἰς ᾿Αντιόχειαν παραγίνεται, τὴν τῆς ἀπᾶ- 


σης Συρίας προχαθη μένην χαλλίπολιν, 


2. Dum vero Tarsi agebat, Andronici petruclis Q β΄. 


fuga e carcere illi nuntiatur; cujus illi causa fu- 
erant ea que supra diximus, sed tamen illa quo- 
que incommodarun!, quod in dicendo liber et viri- 
bus prestans et forma digna imperio preeditus 
nunquam animum submitlebat : que res omnes 
imperatoribus regni amittendi metu suspecla et 
moleste esse consueverunt. Propter hec igitur et 
bellicam virtutem ot generis nobilitatem (nam eo- 
dem patre Alexio Joannes Manuelis et Andronici 
pater Isaacius sebastocrator nati erant) maxime 
observabatur et suspectus habebatur. Accessit alia 
quoque causa cur a Manuele in custodia haberetur. 
Imperatori huic tres fuere fratres, Alexius Andro- 
nicus et is cujus sepe facta est mentio, Isaacius, 
quorum duo obierunt patre adbuc superstite. 
Alexius unam reliquit filiam, $36 quam matri- 
monio sibi junxit magni domestici Joannis filius 
Alexius, de quibus etiam supra diximus. Andro- 
nicus filias tres suscepit, Mariam, Theodoram et 


, v 


Οντι δὲ κατὰ Ταρσὸν τῷ βασιλεῖ Μανουὴλ d 
τοῦ ἐξαδέλφου ᾿Ανδρονίχου ἐκ τῆς φυλαχῆς φυγὴ 
καταγγέλλεται, ἧς τὸ αἴτιον χαὶ ὅσα μὲν ἐῤῥέθη 
ἄνωθεν, οὐδὲν δὲ ἧττον τὸ ἐλευθεροστομεῖν ἀεὶ xai 
τὸ τῇ ὁώμῃ τῶν πολλῶν διαφέρειν καὶ fj εὖ ἔχουσα 
πλάσις τοῦ σώματος ἀξία οὖσα τυραννεῖν χαὶ τὸ τοῦ 
φρονήματος ἀταπείνωτον, à δὴ πάντα πεφύκασιν ol 
χρατοῦντες ὑπούλέπειν xal χνίζον ἔχειν xai ἕως 
καρδίας αὐτῆς βάλλοντα διὰ τὸ περὶ τὴν βασιλείαν 
περιδεές, Διὰ ταῦτα τοίνυν, ἀλλὰ δὴ καὶ τὸ ἂν μά- 
χαις ἐνδέξιον xal τὸ τοῦ γένους ἐπίσημον (ἂς γὰρ 
τοῦ αὐτοῦ πατρὸς (77) ᾿Αλεξίου τοῦ τῷ Μανουὴλ 
προπάτορος ὃ τε τούτου πατὴρ ὁ βασιλεὺς Ἰωάννης 
καὶ ὁ τοῦ ᾿Ανδρονίχου γενέτιης ὁ σεδαστοχράτωρ 
προΐλθοσαν Ἰσχάχιος)Ὶ ὀφθαλμοδολούμενος ἥν καὶ 
ὕποπτος μάλιστα. Συνέδη δὲ τι καὶ ἕτερον δὲ ὃ τοῦ» 
τον ἐν φρουρᾷ συνεῖχεν ὁ Μανουήλ, Τῷ βασιλεῖ τού- 
τῳ τρεῖς ἦσαν ὁμαίμονες, ᾿Αλέξιος, ᾿λνδρόνικος καὶ 
6 πολλάκις ῥηθεὶς Ἰσαάχιος. Τούτων οἱ μὲν δύο τὸ 
ζὴν μετήλλαξαν ἔτι τοῖς ζῶτι κατειλεγμένου τοῦ 


Hier. Wolfii note. 
(77) ᾿Εκ γὰρ τοῦ αὐτοῦ πατρός. Eudooia tertio gradu attigit Androuicum, hoc modo : 


(7 e Ύ Ύ Alexius LÁ 99 
Joannes fratres Isaacius 
Andronicus patrueles Andronicus 
Eudocia incesti 





441 


DE MANUELE COMNENO LIB. III. 


442 


πατρὸς αὐτοῖς xal βασιλέως ᾿Ιωάννου τοῦ Κομνηνοῦ, À Eudociam ; et filios duos, Joannem et Alexium. 


ἐσάλευς δὲ τὰς τοῦ γένους διαδοχὰς ὁ μὲν ᾿Αλέξιος 
ἐπὶ μιᾷ θυγατρὶ, fjv καὶ εἰς γαμετὴν γυναῖκα ἡρμό- 
σατο ὃ τοῦ μεγάλου δομεστίκου ᾿Ιωάννου υἱὸς ᾿Αλέ- 
ξιος, ὧν πέρι καὶ εἰπόντες ἔφθημεν" τῷ δ᾽ ᾿Ανδρονί- 
κῳ θυγατέτξες ἐγεγόνεισαν τρεῖς, Μαρία, Θεοδώρα 
xai Εὐδοκία, χαὶ υἱοὶ δύο, Ἰωάννης τε xal ᾿Αλέξιος͵ 
᾿ Τῶν θηλειῶν τοίνυν ἡ Εὐδοχία τὸν ἐκ παρθενίας 
ὀμευνέτην ἀποδαλοῦσα θανάτῳ ἀνοσίως ᾿Ανδρονίχῳ 
συνήρχετο, οὐ χρύθδην, ἀλλ᾽ ἀνέδην. Καὶ τοῖς Ἐπιτι- 
μῶτιν ᾿Ανδρονίχῳ διὰ τὸ τῆς συνουσίας ἀθέμιτον 
[P. 69] ἡ ἀφ᾽ ἑστίας μίμησις πρόχειρος εἰς ἀπόλο- 
qo» ἦν, καὶ χαριεντιζόμενος ἀνθυπέφερεν ὡς φιλεῖ 
τὸ ἀρχόμενον ἐξομοιοῦσθαι τῷ ἄργοντι xal τὰ τῆς 
αὐτῆς ὁμοστοιχεῖ xal συνάδει πως χεραμείας, εἰς 
τὸν ἐξάδελφον ἀποσχώπτων ταῦτα xal βασιλέα τὸν 
Μανουὴλ ὡς ὁμοιοπαθέσιν ὑποχύπτοντα πάθεσιν ἢ 
γοῦν xal χείροσιν ἁλισκόμενον, εἴπερ ὁ μὲν ἀδελφοῦ 
θυγατρὶ συνουσίαζεν, ὁ δ᾽ ᾿Ανδρόνικος ἐξαδέλφου παιδὶ 
συγχατέχειτο. Τὸ γοῦν τοιοῦτον οὔτε τῷ Μανουὴλ 
Ἦνδανε καὶ τοὺς ix γένους τῆς γυναάιχὸς μαίνεσθαι 
ἐποίει κατ᾽ ᾿λνδρονίχου xal διαπρίεσθαι ἀτεχνῶς, ix 
τοῦ πλείονος δὲ τὸν τῆς Εὐδοχίας ὁμαίμονα Ἰωάν. 
νην, ὅς τῇ τοῦ πρωτοσεδαστοῦ xal πρωτοδεστιαρίου 
ἐχυδροῦτο τιμῇ, καὶ τὸν ἐπ᾽ ἀδελφῇ τῇ Μαρίᾳ ὡσαύ- 
τως γαμόρὸν τὸν Κανταχουζηνὸν ᾿Ιωάννην. Πολλαὶ 
pix οὖν, ὡς εἰκὸς, ἐπιδουλαὶ χατὰ τοῦ ᾿Ανδρονίχου 
αἱ μὲν ἐνδόμυχοι ἦσαν καὶ σχότιοι τυρευόμεναι, αἱ 
δὲ χαὶ προδήλως τολυπευόμεναι' ἀλλὰ διέλυε ταύ- 
τας ὡς ἱστὸν ἀράχνης ᾿Ανδρόνιχος, xal ὡς παιδίων 
ἐπὶ ψάμμου ἀθύρματα διεσχέδαζεν, ἀνδοίᾳ τε τῇ 
σφετέρᾳ πίσυνος ὦν χαὶ χατὰ σύνεσιν τῶν ἐναντίων 
ὑπερφέρων πολὺ xai ὃσον αἱ ἄλογοι φύσεις τῶν λο- 
γικῶν ἥττηνται, ὥστε καὶ συμύὰν οὕτω πολλάκις 
προσπλαχεὶς ἐτρέψατο τούτους, τὰ φίλτρα τῆς Εὐ- 
δοχίας γέρας ἀρνύμενος. Ἣν δ᾽ ὅτε xal αὐτὸς μὲν 
ἐπὶ σχηνῆς τῇ γυναιχὶ κατὰ Πελαγονίαν συνεπλέχε- 
το, οἱ δὲ χαθ᾽ αἷμα τῇ Εὐδοχίᾳ προτήχοντες, περι- 
στάντες τὴν σχηνὴν ὡς τοῦτο ἔγνωσαν, μετὰ συχνῶν 
ὁπλοφόρων ἐτήρουν τὴν ἔξοδον ὡς αὐτίχα μάλα τοῦ- 
τον διαχειρισόμενοι. ᾿Αλλ’ οὐκ ἔλαθε ταῦτα τὴν Εύ- 
δοχίαν, καίπερ ἐφ᾽ ἑτέροις τὸν νοῦν ἔχουσαν, εἴτε 
διαγγελθέντα παρά vou τῶν ἐχ τοῦ γένους ἐκείνῃ, 
εἶθ᾽ ἑτέρως τὸν κατὰ τοῦ φθορέως αὐτῆς λόχον γνω- 
ρίσασα' ἦν γὰρ χἀχείνῃ δραστήριον τὸ φρονεῖν, οὐ- 
μενοῦν xatà γυνάϊκας πλουτούσῃ τὴν σύνεσιν. Δια- 
σαφεῖ τοίνυν τῷ ᾿Ανδρονίχῳ συγκαταχειμένῳ τὴ 
ἐπιδουλήν. Ὃ δὲ διαθροηθεὶς ἐπὶ τῷδε τῷ ῥήματ͵ 
ἐξανέθορέ τε αὐτίχα τῆς χλίνης, xal τὴν ἐπιμήχη 
διαζωσάμενος μάχαιραν διεσχοπεῖτο τὸ ποιητέον. "Il 
μὲν οὖν ὑπετίθει τῷ ἐρωμένῳ γυναικείαν ὑποδῦνα! 
στολὴν, χἀν τῷ ἐπιτάξαι αὐτήν τινι τῶν προχοίτων 
xai κατευναστριῶν γυναιγῶν λαμπτῆρα εἰσενεγχεῖν 
τῇ σχηνῇ, πρὸς ὄνομα xalécagav, καὶ οὕτως εἴς 
ἐξάκουστον ὡς τοῖς ἐλλοχῶσι τὴν ταύτης ἐνηχνθῆνα! 
φωνὴν, εὐθέως ἐξελθεῖν xal λαθεῖν. Τῷ δὲ οὐχ fpe 
σχεν ἡ παραίφασις, ἔἐχτρεπομένῳ μὲν val τὸ ἁλῶναι 
κἀπὶ τὸν βασιλέα ἐπισπώμενον τῆς κόμης ἄγεσθαι 
ἀγεννῶς, καὶ θάνατον δὲ οὐχ ἧττον ὑφορωμένῳ τὸν γυ- 


Eudocia, defuncto marito, nefaria consuetudine 
Andronici non clam sed palam usa est. Andronicusg 
vero quoties ob incestum reprehendebatur, hanc 
defensionem per jocum in proinptu habebat,solere 
subditos principum mores imitari, et aquam ex 
eodem fonle petitam eumdem saporem referre. 
Quibus verbis imperatorem Manuelem perstringo- 
bit ut iisdem aut etiam deterioribus affectibus 
obnoxium, qui cum fratris filia rem haberet, cum 
ipse patruelis duntaxat filiam complecteretur. li 
sales nec Manueli placebant et mulieris cognatos 
furore quodam contra Andronicum incendebant, 
Joannem in primis Eudocia Íratrem, qui protose- 
basti et protovestiarii dignitatem obtinebat. Joan- 
ne:n item Cantacuzenum, qui sororem illius Ma- 
riam in matrimonio habebat. Itaque aperta vi et 
occultis insidiis Andronicus crebro oppetebatur ; 
quas ut aranee telas et puerorum ludiera in arena 
facile dissipabat, cum fortitudine sua fretus, 137 
tum ingenio longe superior adversariis, ut pre illo 
brute pecudes haberi possent ; eosque sepe vim 
inferentes propulsabat, pericula illa Eudocie amore 
abunde pensata ratus. Accidit autem ut cum ad 
Pelagoniam in taberculo mulieris amplexibus in- 
dulgeret, Eudocie cognati cum multis armatis 
ejus exitum observarent ad cedem parati : sed ea 
res Eudociam non fefellit qnanquam aliis cogitatio- 
nibus intentam, sive a cognatorum aliquo monita, 
sive alia ratione insidias odorata fuerit, quippe οἱ 
ipsa acri ingenio et plus quam muliebri prudentia 


C iostructa ; insidias igitur accubanti Andronico indi- 


dicat. Quo verbo ille excitatus e lecto exailit, et 

relongo accinctus gladio quid agendum esset de- 
liberet. Mulier vero illum monet ut muliebri veste 
!ndutus, simul ac ipsa cubiculariam clara voce, ut 
δῦ insidiatoribus etiam audiatur, lucernam inferre 
Jusserit, statim clam egrediatur. Sed id consilium 
viro forti non placebat, ne captus deformiter 1238 
ad imperatorem oapillo traheretur metuenti, et 
muliebrem ac turpem mortem reformidanti. Itaque 
prelongo ense arrepto, et tabernaculo obliquo ictu 
dissecto,S:epem qua forte ante id erat, omne 8pa- 
tium quod vectes et funes occupabaut, uno ingenti 
saltu transilit; quo insidiatores obstupefacti illius 
effugium admirabantur.His rebus Manuel turbatus. 


D et crebris calumniis ab amore Andronici aversus 


paulatim orimina illa vera arbitrabatur : neque 
enim famam omnino 68:6 irritam,que talia de illo 
gpargeret. Ita nihil habet natura humana calum- 
niatrice lingua deterius; quam Psalmographus haud 
immerito multis in locis detestatur, ab ea2que se 
liberari optat. Manuel igitur cognatorum vocibus 
lanquam cassibus irretitus, nolens volens Androni- 
cum in custodiar. dat feireis compelibus flrmissi- 
mie vinctum ; in qua cum longo tempore male 
tractaretur, homo sudax et in rebus difficillimis 
ingeniosus animadvertit in turri 139 illa latcri- 
cia, cui Ínclusus erat, meatum antiquissimum, 


143. NICET/AE CHONIAT/E 42A 


atque in presentia dissimulata, tum eos ultus A ἐν αὐτῇ βασιλιχὰς διαιτήσεις χοσμοῦσι πέπλοις 
est oum res patiebantur, ut suo loco expone- χρυσοὔφέσι xai ἀλουργοῖς τάπησιν, ἔπειτα δ᾽ αὐτῇ 
mus. ἐμδιθόάσαντες ἀνδράριον ἐπίτριπτον, κελαινοχρῶτά 
τινα Αἰθίοπα, εὐφήμουν ὡς βασιλέα Ῥωμαίων, περιάγοντες μετὰ λαμπρᾶς στεφανηφορίας xai προ- 
πομπῆς, τὰ τῆς βασιλείας σεμνὰ διαπαίζοντες, καὶ χαταμωχώμενοι τοῦ ἄνακτος Μανουὴλ ὡς μὴ ἔαν- 
θίζοντος τὴν κόμην ὡς θέρος, ἀλλ’ ὑπομελαινομένου τὴν μορφὴν κατὰ τὴν τοῦ ἄσματος νύμφην τὴν 
Aévoucav: « Μέλαινά εἶμι καὶ καλὴ, ὅτι παρέδλεψέ με ὁ ἥλιος.» ᾿Αλλ’ εἴχε μὲν ἀξίαν ἐπιθεῖναι δίκην 
τοῖς βαρδάροις ix τοῦ παραυτίχα ὁ βασιλεύς: δείσας δὲ μὴ ἐμφυλίου κινηθέντος πολέμου εἷς 
πλεῖον προχωρήσει τὰ ἄτοπα, πέμψας τῶν ἐξ olxelou γένους τινὰς ἀμνησνίαν δίδωσι τοῖς Βενετίχοις ὧν τε 
εἰς αὐτὸν ἠνομήχασι xal ὧν εἷς Ῥωμαίους ὡς δυσμενεῖς ἐκαχούργησαν, ἐπεὶ τὰ τῆς ἀμύνης ἐώρα 
πως οὐκ ἀκχίνδυνα, πρὸς ἄλλα τοῦ καιροῦ ῥέπειν ἐπείγοντος. Πλὴν εἴ xai τὸν χόλον αὐτῆμαρ κατέ- 
πεψεν, ἀλλ᾽ ὡς ἐν σποδιᾷ ἔναυσμα τὸν κότον ἐνέθαλπε τῇ ψυχὴ ἕως τῶν πραγμάτων Ἐνδιδόντων 
αὐτὸν ἐξεπύρσευσεν, ὡς κατὰ καιρὸν τὸν οἰκεῖον ῥηθήσεται. 

Ῥαπι autemreconoiliatisexercitibus ad oppugna- B Τότε δ᾽ οὖν φιλιωθέντων αὖθις ἀμφοτέρων τῶν 


tionem educit legiones ; et urbe, qua res ferebat, 
mari cireumsessa, nibil intentatum relinquit, quasi 
secum ipsecertans, an eam vel ad deditionem 116 
compellere vel per vim exscindere posset. lgitur 
ex machinis grandia saxa crebro torquebantur, ei 
sagittarii summa contentione sagittas hibernis ni- 
vibus crebriores in mcenia conjiciebant. Quidam 
etiam in multis munitionis partibus per valles in- 
6lar caprearum arrepserant. Sed id unum profi- 
ciebatur, ne ignavus esset exercitus. Nam obsessi 
et ipsi fortiter se defendebant : at in campum de- 
&8cendendum et cominuscum Romanis pugnandum 
minime censebant, sed de menibus vim propulsa- 
bant, ei saxis omnique telorum genere hostes 
obruebant.Ui igitur animadvertit ea.se conari quee 
ad exitum perducere non posset, inde recedere et 
obsidionem affectam relinquere noluit, ignominio: 
sum sibi fore ratus, si post multos labores, neo 
paucis cohortibus amissis, unum castellum, idque 
non ita pridem Romanis obnoxium, expugnare 
non posset, atque in sua ditione mille predones 
aleret,Coroyra relicta, que Siculis triremibus na- 
vale ac receptum preberet. Obsidionem igitur, 
quoniam nulla spes melior affulgebat, ducendam 
ease statuit, et diuturnitate temporis presidiarios 
ad deditionem compellendos. Nec eum fefellit heec 
opinio,neque spes frustrata est. Hostes enim, 1187 
aliquot diebus post, per legatos petunt spatium 
sibi dari cum armis ceterisque rebus suis disce- 
dendi. Ut enim videbant se per imperatorem ibi 
manere non posse atque inani spe subsidii regii 
lactari,'amis presertim periculo paulatim instante, 
id consilii ceperun!, Theodori Capellani potissi- 
mum impulsu, pres'dii preefecti, viri non eangui- 
narii, sed pro grege Christi solliciti; cui pax dis- 
sensione autiquior et Romani chari erant, ut 
postea demonstravit. Imperator igitur arrectis au- 
ribus eo nuntio audito statim etiam rei exitum 
videre cupiebat : sed priusquam letum responsum 
duret,asperitatem simulat οἱ nescio quid minatur, 
nisi ea facerent qua legati pollicerentur. Ut igitur 
tandem accedebant, ac ne tum quidem universi, 


στρατευμάτων εἰς mo)iopxiav ἐξάγει τὰς φάλαγγας, 
καὶ γατὰ θάλασσαν, ἐν οἷς παρείχοι, τὸ πόλισμα 
χυχλωσάμενος παντοῖος ἐγίνετο, ὥσπερ πρὸς ἑαυτὸν 
ἁμιλλώμενος ἐνεργότερος δείκννσθαι, εὖ πως παρα- 
στήσασθαι δυνηθείη τοῦτο xai ἐξελεῖν, "Ex τε οὖν 
τῶν πετροδόλων ὀργάνων τὰ βάρη τῶν λίϑων ἠφίετο 
συνεχέστερα, xai οἱ τοξόται παρὰ μαζὸν ἀεὶ πελά- 
ζοντες τὰς νευρὰς xal ἕως τῶν γλυφίδων ἕλκοντες 
νιφάδεσσιν ἑοιχότα χειμερίῃσι χατὰ τῶν ἐπὶ τοῦ 
τείχους τὰ βέλη ἔπεμπον. Ἦσαν δὲ κατὰ πολλὰ 
μέρη τοῦ ἐρύματος xai oi διὰ τῶν φαράγγων 
δίχην αἰγάγγρων ἐχρημνοδάτουν. ᾿ἘἘπεραίνετο δὲ 
οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἤ ὅσον μὴ ἀεργὸν ὁρᾶσθαι τὴν στρατιάν. 
ΟἹ γὰρ ἔνδον xai αὐτοὶ γενναίως ἀπεμάχοντο, 
ὑποχατιέναι μὲν xai συστάδην ἀντιπλέχεσθαι Ῥως- 
μαίοις οὐμενοῦν οὐδαμῶς δοκιμαζοντες, ἀπὸ δὲ τῶν 
τειχῶν παντοδαπῶς ἀμυνόμενοι, καὶ βέλεσι καὶ λί- 
θων ἀφέσεσι παντοίοις χακοῦντες τὸ ἀνθιστάμενον. 
Ὡς ἔγνω τοίνυν ὁ βασιλεὺς ἀδυνάτοις ἐπιχειρῶν, 
μεταναστεῦσαι μὲν ἐχεῖθεν xal τὴν πολιερχίαν 
ἀφειχέναι ἀτέλεστον οὐκ ἔχρινε δεῖν, καὶ ἀδοξίας 
ἄλλως ἑαυτῷ παραίτιον ὑπετόπαζεν, εἴ πολλὰ χαμὼν 
xai οὐχ ὀλίγας ἀἁπολωλεχὼς στρατιώτιδας οὐχ 
ἔξει φρούριον ἕν ἐξελεῖν, xal τοῦτο πρότριτα 
Ῥωμαίοις ὑπόφορον, βόσχοι δὲ xal ἐπὶ τῆς οἰκείας 
χιλίους λῃστὰς, ὁρμητήριον παρεὶς καὶ νεώσοιχον 
ταῖς Σιχελιώτισε τριήρεσι χατὰ Ῥωμαίων τὰ 
Κέρχυρα (74). Ἑπεδάλετο τοίνυν χρονοτριδεῖν ἄλ- 
λη γὰρ οὐδεμία τις ἐλπὶς ὑπελείπετο τοῖς χρηστο- 
τέροις αὐτὸν ὑποσαίνουσα, διὰ δὲ τῆς πολυημέρου 
προσεδρίας συμπείσειν ἄκοντας ᾧετο τοὺς ἐπὶ τῆς 
φρουρᾶς χκαταπροδοῦναί οἱ τὸ φρούριον καὶ σφᾶς 
προσαναθήσειν αὐτῷ ὅθεν οὐδὲ τοῦ χαλοῦ τῆς 
προσδοχίας ταύτης ἐκπέπτωχεν, οὐδὲ μὴν διήμαρτε 
τοῦ σχοποῦ. Ἡμέρας γὰρ διαλιπόντες τινὰς δια- 
πρεσθεύονται οἱ πολέμιοι, καὶ δέονται χαιρὸν αὐτοῖς 
ὑποχωρήσεως ἐνδοθῆναι, ὡς ὅπλων xal τῶν ἄλλων 
ἦσαν ἔχοντες. Ὡς γὰρ ἑώρων βασιλέα μὲν οὐκ ἄν 
αὐτοὺς ἐπὶ χώρας μένειν ἀνήποντα, τὰς δ᾽ ἐλπίδας 
σχαζούσας εἷς χενὸν αἷς ἐδουχολοῦντο καθ᾽ ὥραν 
τὴν ἀπὸ τοῦ ῥηγὸς ἐπιχουρίαν προσδεχόμενοι, ἅμα 
δὲ καὶ τὸν λιμὸν αὐτοὺς ἡρέμα ἐπιδοσχόμενον, 


Hier. Wolfiii note. 
(76) Τὰ Κέρκυρα. Fortasse librazii error est pro τὴν Κέρκυραν, 


425 DE MANUELE COMNENO LIB. ]I. ..  - .. 426 


τὴν εἰρημένην ἐτραποντο, Ἐνῆγε δὲ πρὸς τὸ A sed pauci principio, iis etiam qui remanserant, 
τοιοῦτον μάλιστα ἔργον ὁ χαστελλάνος Θεόδωρος, ὃς — ostendebant imperatoreu non superbum esse, ne- 
τῆς φρουραρχίας προΐστατο, οὐχ dv αἱμάτων ἀνὴρ, que quidquam gravius in dedititios consulere, sed 
ἀλλὰ τῆς ἀγέλης πλέον Χριστοῦ, xal προτιθεὶς — eos humaniter excipero, postquam eos porrecta 
εἰρήνην τῆς διαστάσεως, καὶ φιλορώμαιος, ὡς — dextera salutstos satis diu comiter lractarat, hor- 
ἔδειξεν ὕστερον. Βασιλεὺς τοίνυν ὠσὶν ἑστῶσιν ἰδίαν ut id amplectantur quod e re sua esse pu- 
ἀκούσας τὴν ἀγγελίαν, ἐζήτει θεάσασθαι xai πέρας — lent: suienim moris non esse, atque adeo neo 
aücíxx τὸ ἐφετόν. Πρὸ δὲ τοῦ τὰς ἀποχοίσεις regale nec liberale videri, vel manere volentes 
ἱλαρὰς ἀποδοῦναι ἑαυτὸν εἰδωλοποίει τραχὺν, xal repellere, vel discedere cupientibus 1188 obeiste- 
ὑπερορίοις ἀπειλαῖς ἐχέχρητο, el μὴ ὄρῷεν ὅσα ἡ ΓΘ. Multi igitur apudimperatorem manserunt, at- 
πρεσθεία χατεπαγγέλλεται. Ὡς οὖν ὀψὲ προσεῤῥύη- — quein primis Theodorus Capellanus ; ceteri in pa- 
σαν, οὐδὲ τότε ὁμοῦ πάντες, ἀλλὰ χατὰ βραχεῖς, xal — triam Siciliam redierunt. 
πεῖραν τοῖς ἐπιμένουσιν οἱ ἐξιόντες διδόντες ὡς οὐχ ὑπερόπτης ὁ βασιλεὺς οὐδέ τι τῶν ἀέλπτων ἐπιτελῶν, 
ἀλλ᾽ εὐμενῶς αὐτοὺς προσιέμενος, μετὰ φιλοφροσύνην xal δεξίωσιν ἱκανὴν..αὐτοὺς ἑλέσθαι τὸ ποιη- 
τέον xai τὸ δοχοῦν ὠφέλιμον ἐγχελεύεται' ἑχυτᾷ γὰρ μὴ εἶναι πρὸς “τρόπου, μηδ᾽ ἄλλως xplvttv 
βασιλικόν τε καὶ ἐλευθέριον, ἢ μένειν ἐθέλοντας ἀπολαύνειν ἤ ἀπιέναι βουλομένοις προσίστασθαι. Πολλοὶ 
μὲν οὖν συμπαρέμειναν βασιλεῖ, xxi πρὸ πάντων ὁ καστελλᾶνος Θεόδωρος" οἱ δὲ λοιποὶ πρὸς τὴν πατρίδα 
Σικελίαν ἀνήχθησαν. . 

ς΄. Βασιλεὺς δὲ, παριὼν εἴσω τῆς πόλεως͵ καὶ τὴν Β 6. Imperator vero urbem ingressus, et castellum 
ἄχραν καταπλαγεὶς ὡς ὅπλοις οὐδ᾽ ὅλως ἀλώσιμον, admiratus ut armis prorsus inexpugnabile, flrmis- 
xal φρουρὰν ἐπιστήσας ἀσφαλεστάτην ἐκ Γερμανῶν, simo Germanorum presidio imposito, cum omni 
ἄρας ἐκεῖθεν μετὰ [P. 60] πάσης ὡς elys τῆς ovpa- — exercitu Aulonem transit, ibique per aliquot dies 
τιᾶς εἰς τὸν Αὐλῶνα μετασχηνοῖ, ἔνθα ἱκανὰς ἡμέρας — commoratus navigationem in Siciliam decernit, 
ἐναυλισάμενος τὴν εἰς Σικελίαν χυροῖ περαίωσιν, | quod eum demum tranquillum putabat qui. pugua- 
γνωματεύων ἤρεμον εἶναι τὸν μαχόμενον xal εἰρήνης — ret,et bellum pacis sequestrum, atque eas urbes 
τὸν πόλεμον πρύτανιν, χἀχείνας εὐδαιμονεῖν τῶν — felices judicabat, quae non monibus, sed ensibus 
πόλεων ὅσαι μὴ τοῖς τείχεσι, τοῖς δ᾽ ἔγχεσι φράγνυν- — munirentur : nam qui bellum pacis amore fugiant 
ται, ὡς τούς γε Ov εἰρήνην τὸν πόλεμον ἀλυσχάζον- — eos non animadvertere plures sibi ut pulverem e 
ταν λεληθέναι ἀντικρυς ἔφασκεν ἑαυτοὺς ὅτι πλείονες terra friabili hostes exsistere, qui et imperium eo- 
ἐντεῦθεν ὡς ἐκ πολύχοος γηδίου φύονται οἱ διάφοροι, — rum accidant, neo stabili pace ipsos frui. patiantur. 
Tv ἔχουσιν ἀρχὴν περικόπτοντες καὶ στοθερᾶς« — Caeterum,ut Salomon affirmat!, irrita sunt homi- 
εἰρήνης οὐδχμῶς ἀπολαύοντες, ᾿Αλλὰ, « δειλοὶ,» φη- num consilia et. lubrice oogitationes : at Domini - 
civ ὁ Σολομὼν, « ol τῶν ἀνθρώπων εἰσὶ διαλογισμοὶ — propositum firmum est atque immutabile, neque 
καὶ ἐπισφαλεῖς al τούτων ἐπίνοιαι, ἡ δὲ βουλὴ τοῦ C quisquam omnium propositum id evitare queat : 
Κυρίου ficGala καὶ ἀμετάπτωτος, οὐδ᾽ ἔστιν ὅστις τῶν itaetiam Manuelis institutum, cum in Siciliam iter 
ἁπάντων αὐτὴν παραχρούσεται. » Τόνε τοίνυν tÓóv —intendisset οἱ ad /Eronesiam insulam appulisset, 
Μανουὴλ στηρίξαντα τὴν εἰς Σιχελίαν χέλευθον, xai — procelle ventorum. mare. exagitantes horrendaque 
πρὸς τὴν νῆσον κατάραντα ἥτις ᾿Αειρονήσιον ἐπικχέ-. tonitrua et terribilia prodigiosaque fulmina toto | 
χληται, τοῦ ἐγχειρήματος ἐπέσχον διαχυχήσασαι τὸ celo collucentia interruperuunt. 1-29 Secundo traji- 
πέλαγος λαίλαπες xai χαταποντιστιχὰ τοῦτο ταρά- — cere aggressus tempestatibus qua repulsus est, et 
ξαντα πνεύματα, βροντῶν τε μυχήματα ἐξαισίων, classe disjecta multisque navibus demersis, egre 
xai ἀστραπῶν ἐχπυρηνίσματα τερατώδη καὶ dváp- aliquot in densa caligine terram tenuerunt, atque 
ματα φοδερώτατα. Kai αὖθις δ᾽ ἐπιδαλλομένῳ καὶ ipse imperator sero periculum evasit. Omissa igi- 
τὴν πέραίωσιν ἐπισπεύδοντι οὐχ ὑπέθηκεν ἑαυτὴν tur ea navigatione quam auis auspiciis parum suc- 
4 θάλασσα ταῖς ναυσιν, ἀλλ᾽ ἀνεπήδα xalávsÓpác- — cedere videbat, ex Aulone cum omnibus copiis 
σετο χάτωθεν. Ὡς οὖν ἀντέστησαν αἱ ἀντίπνοιχι, — discedit, ac Pelagonie rebus ex sententia ordina- 
διαλύσασαι τὰ σχάφη γνόφῳ βαθεῖ, μόλις μὲν τῇ — tis,Servios invadere statuit, qui tranquillo imperii 
χέρσῳ τινα τούτων προσώχειλαν, καὶ αὐτὸς δὴ statu amicitiam simulantes, et aliud lingua prom- 
βασιλεὺς διεξέπλευσε βραδέως τὸν κίνδυνον, τὰ δὲ — ptum aliud animo abditum habentes, posteaquam 
λοιπὰ διεσπάρη ἄλλα ἄλλοθι xal πάρεργον ἐγεγόνει D ea qua» breviter exposui terra. marique acciderant, 
κλύδωνος, Τῷ τοι τὴν δι᾽ ἑαυτοῦ πρὸς Σιχελίαν — resumpta per occasionem fiducia armisque sumptis 
περαίωσιν ὡς ἀσύμφορον παρωσά"λενος, ἀπαίρει — finitimas sibi Romanarum provincias male tracta- 
piv ἐκ τοῦ Αὐλῶνος ὡς ἔχων ἦν τῶν δυνάμεων, εἷς  rant.Igitur instructissimam partem exercitus, cum 
δὲ Πελαγονίαν ἀφιγμένος, xai καταστησάμενος ὡς — impedimentis quam minimis, in Serviam ducit ; 
ξυνοῖσόν ol ἐδόκει tà πράγματα, χατὰ Σέρδων ἔγνω — cujus satrapam imperatoria expeditio quantumvis 
μεταθέσθαι τὸ πρόθυμον. Οὗτοι yàp, ἕως μὲν τὰ — dissimulata non fefellit. Is quia quod faceret non 
τῆς ἀρχῆς ἠρέμει τῷ αὐτοχράτορι, εὔνουν ἐπλάττόνττο — habebat, seque Romanis legionibus esse imparem 


! Prov. xir, 21. | 
ParRoL. Gg. GXXXIX. 44 


447 


NICET/E CHONIAT/E 


448 


ab re dici posset in iis ludis Venerem cum Marte À ἄχαλκχον κεῖνον ἄρεα πῆ μὲν κύμθδαχον ἐπὶ βρεχμόν 


et Bellonam cum Gratiis coiisse : tanta erat varie- 
tas et elegantia. Studia porro Romanorum atque 
audaciam emulatio Latinisque precellendi cupiditas 
et imperatoris oculi judices actorum incendebant : 
Italos vero semper erecta cervix et animus super- 
bus atque indignatio, no Romani hastato illo cer- 
tamine superiores essent, excitabant. Imperator 
ipse duos equites 144 sinul prostravit, equo al- 
terum et hastu invectus, qui impetu jaculi etiam 
alterum una secum dejecit. 


τε xai ὥμους ἀνατρεπόμενυον, ἄλλοσε ἱππείας. 
ἀστράδης ἐχσφαιριζόμενον, ἄλλον πρηνῆ, δζυπτιά- 
ζοντα ἕτερον, ἄλλον μεταθαλόνταᾳ τὰ νῶτα καὶ 
προτροπάδην φεύγοντα, Ὁ μὲν ἐχλώριζεν ὑπὸ 
δέους, τὸν ἀχοντίζοντα δεδιὼς, χαὶ τῷ σάχει πᾶς 
ἐνεθάπτετο᾽ ὁ δὲ ἀνθηρὸς ἦν, τὸν ἀνταγωνιστὴν 
κατεπτηχότα ὁρῶν. Τὸ δὲ τοῦ ἀέρος ῥόθιον τῇ ὁδρμῆ 
τῶν ἵππων τεμνόμενον ἠνέμου τὰς σημαίας — xal 
λιγυρὸν ὑπεσύριττεν. Εἶπεν ἂν τις οὐχ ἀχόμψως, 
πρὸς τὴν τηνικαῦτα διάχυσίν ἀπιδὼν, ᾿Αφροδίτην 


"Ape συνελθεῖν, τῇ δ᾽ Ἐνξοῖ συμπλέκεσθαι Χάριτας’ οὕτω τὰ τότε παίγνια μίγμα ποιχίδου χαλοῦ 
ἐτύγχανεν ὄντα. ᾿Εποίει δ᾽ ἁμιλλᾶσθαι καὶ παραλογώτερον ᾿ΡῬωμαίους μὲν τὸ ὑπερφέρειν βούλεσθαι τῶν 
Λατίνων xai χατὰ τὴν τῶν δοράτων ἰγχοίνησιν, καὶ βασιλέως αὐτοῦ ὀφθαλμοὶ ἀγωνοθέται τῶν δρωμέ- 
νων γινόμενοι, Ἰταλοὺς δὲ ὁ ἀεὶ ὀρθὸς αὐχὴν καὶ τὸ ὑδρίζον φρόνημα, ἔτι γε μὴν τὸ μηδ᾽ ὅλως ἀνέχεσθαι 
Ῥωμαίους χρατεῖν τὸν διὰ χοντῶν πόλεμον. Βασιλεὺς δὲ αὐτὸς σύνδυο ἱππότας προσούδισε, xao' ἑνὸς 
μὲν ἐλάσας τὸν ἵππον xai τὸ δόρυ xpa3ivaq ἐχείνου δὲ συγχαταδαλόντος τὸν σύνεγγυς τῇ ῥύμῃ τοῦ 
διαχοντίζοντος, 

Postquam Antiochenos admiratione fortitudinis B λήσας οὖν ἐπ᾽ ἀνδρίᾳ τοὺς ᾿Λντιοχεῖς θαύματος, 


impleverat, cum ipsi vidissent que prius audive- 
rant, Cpolim redire instituit : et per amicas pro- 
vincias iler habens maximam copiarum partem 
dimisit. In quo prudentie sue oblitus milites 
plurimos amisit, extremo agmine male tractato : 
nam incitata itineris cupiditas et effrenis atque 
inconsideratuse domum itionis ardor legiones non 
paucas in illa dispersione afflixit, subito Turco- 
rum insultu oppressas. Tum re ipsa compertum 
esl quantum boni sit in providentia,quantum teme- 
ritas et inconsulta consilia apportent incommodo- 
rum et malorum ; ac longe prastare salutarem 
moram perniciosa» festinationi, quantumvis inilio 
Spe bona  blandienti. Fortassis autem gravior 
clades accepta esset, nisi imperator conversus 
Turcorum impetum repressisset atque excrcitum 
eo ordine, quo prius id fieri decuerat, reduxisset. 
Cum vero cadaveribus astitisset οἱ multitudinem 
interfectorum perspexisset, et labiis agitalis pre 
dolore femur crebro percussisset, cum profundis 
Buspiriis illacrymasse fertur, ut (in egritudine 
snimi et 1845 dolore solet. Quamvis aulem sus- 
ceptum dedecus abolendi cupidissimus, cum quid 
in presentia ageret non haberet, institutum iter 
tenuit. 


ὄψεσι παρειληφότας ἅπερ ἀχοαῖς ἔνηχοῦντο πρότε- 
pov, ἔγνω παλινῳδίαν doa: πρὸς τὴν Κωνσταντίνου 
τραπόμενος. Ἔνθεν τοι καὶ ὡς διὰ φιλίας μέλλων 
ἱέναι διαφίησι τὸ στρατόπεδον, ὅποι φίλον bxácto 
μεθίστασθαι, Τοῦτο δὲ μὴ καθ᾽ ἠγεμόνα ὁποῖος ἦν 
αὐτὸς βουλευσάμενος, ἔλαθε παραπολέσας τὸ πολὺ 
τοῦ στρατοῦ χαὶ χαχῶς τὰ xat' οὐρὰν διαθέμενος" 
à γὰρ πρὸς πορείαν ὀξεῖα τούτου ῥοπὴ xai d πρὸς 
τὰ οἰκεῖα ἤθη τῶν στρατιωτῶν ἀχαλίνωτος ἄπαρσις 
καὶ ἀλόγιστος οὐχ ὀλίγα των ταγμάτων διαλυθέντα 
παρελυμήνατο, τῶν Τούρχων ἐπεισπεσόντων ἀθρόως 
αὐτοῖς, ὡς πείρᾳ vivat τὸ τότε πολλοὺς οἷον ἀγα- 
θὸν ἡ προμήθεια, τὴν δ᾽ ὑστερούουλίαν πρᾶγμα 


, Α , 4 € » 4 3 
ἀνόνητον xai ἀξύμφορον, xai ὡς χρεῖσσον τὸ pub 


( ἡμέραν, ei σώζει xal δίδωσιν εὔχλειαν, τοῦ χατα- 


σπῶντος αὐτίκα εἰς θάνατον, χᾶν ὑποσαίνῃ χρηστό- 
τητι. Τάχα δ᾽ ἄν χαὶ εἷς χείριστον προὔδη τὰ οἴὔχτι- 
στα, εἰ μὴ βασιλεὺς ἐπαναστραφεὶς τῶν Τούρκων 
ἀνέστειλε τὴν φορὰν, xal προὔπεμψε τὰ στρατόπεδα 
μεθ’ οἵας ἔδει συντάξεως πρότερον, ὅτε καὶ λέγεται 
τοῖς τῶν πεσόντων ἐπιστάντα πτώμασι, χαὶ τὸ πλῆ- 
θος τῶν διαφθαρέντων ὅσον κατανοήσαντα, πλῆξαί 
τε τῇ χειρὶ τὸν μηρὸν ἀχθόμενον καὶ περιψοφῆσει 
τὰ χείλη πυκνὰ καὶ ἀνοιμῶξαι βύθιον καὶ δακρὸσαι, 
ταῦτα δὴ τά τῶν παθαινομένων σημαντιχὰ ἐπὶ τοῖς 


ὁρωμένοις Jj καὶ ἐνωτιζομένοις ἀλγεινοῖς θεάμασι xal ἀχούσμαοι, xai ὁρμῆσαι μὲν τὸ ἐν ὀφθαλμοῖς 
ἀναμαχέσασθαι ὄνειδος, γενναῖον δὲ τι ἐξ ὑπογυίου δρᾶσαι μὴ ἔχοντα ὀδοῦ τῆς προχειμένῃης αὖϑις 


ἔχεσθαι. 


&. Enimvero invidia, que non íantum provin- ἢ 


ciarum et urbium dominos subinde obliquo 
intuetur oculo et insidiatores in proximo alit, 
ged mediocres etiam insectalur, neo Styppiotam 
Theodorum gratia apud imperatorem pollentem 
inviolatum praeteriit, neque prius turbinibus et 
procellis agitare destitit, quam de gradu dejec* 
tum locoque motum iandem miserabiliter affli. 
xisset. Ego vero talia quoque hislorie insero, ut 
leclores cognoscant quam improvisa et incvita- 
biles res sit improbitas: see igilur, quanlum 
liceat, eos emulos observandos, qui ingeniissunt 


δι, Ὁ δὲ μὴ τοῖς ὑψηλοῖς μόνον xal δφνῶν me! 
πόλεων δυνάσταις λοξὸν del ἐνορῶν φθόνος wsl τὼς 
ἐπιδούλους τρέφων ἀεὶ ἐγγὺς, ἀλλὰ καὶ τοῖς μεεριω» 
τέροις ἐπιφυόμενος. οὗτος οὐδὲ τὸν Στυππειώτιμ 
θεόδωρον τῆς παρὰ βασιλεῖ παῤῥσίας εἴασεν áys- 
τάθετον, ἀλλὰ πνεύσας χαταιγιδῶδες καὶ ἄγριον i 
δυσπάλαιστος πολλάκις μὲν τοῦ στασίμου στυφελίξας 
μετήνεγχε, οἔλος δὲ xai ἀνέτρεψε xal εἷς πτῶμε 
χατήνεγχεν οἴχτιστον, Πασενείρω ὃς xal τὰ τοιάδε 
τῇ ἱστορίᾳ, δεικνὺς τοῖς ἀναγινώσχουσιν ὡς, x&v 
ἀσυλλόγιστὸν τι χρῆμα xal δυσφύλαχτον d πονηρία, 
χρῆναι γοῦν ὡς ἐξὸν ἐποδλέπϑσθχι τῶν ἀντιτέχνων 


419 


DE MANUELE COMNENO LIB. III. 


450 


ὁπότοι τὸν μὲν τρόπον οὐχ ἐλευθέριοι, τὸ δὲ ἦθος A illiberalibus et moribus occultig prediti linguaque 


ὑποχαθειμένοι xal τὴν γλῶτταν τῇ χαρδίχ πλουτοῦν - 
τες ἀντίφθογγον, πρὸ πάντων δὲ τιθέναι τῷ στόματι 
φυλακὴν xxi μὴ ἐᾷν τὴν γλῶτταν προπετῶς ἐχπη- 
δᾷν τοῦ ἕρχους τῶν ὀδόντων xai τοῦ τῶν χειλέων 
ἐπιτειχίσματος, ἅπερ ofa διπλοῦν m3pl60).ov ἣ φύσις 
ταὐτῷ περιεγύρωσεν. Ὃ γὰρ τοι τότες λογοθέτης τοῦ 
δρόμου οὐχ οἷός τε ὧν στέγειν τὴν ἐς τὸν Στυππειώ- 
τὴν τῆς τύχης εὐμένειαν χαὶ τὴν ἀχροτάτην τοῦ 
βασιλέως ῥοπὴν xal τὸ τῷ μὲν ἅπαντα τὸν χρόνον 
τῆς ἐς τὸν χρατοῦντα πα: ῥησίας τε χαὶ παρουσίας 
εἶναι χαιρὸν καὶ ἐξεῖναι δακτύλῳ πάντα μεταφέρειν 
xxi νεύματι, αὐτῶ δὲ xatd ταχτὰς ὥρας τῆν ἐς 
αὐτὸν ἀνεῳγέεχι πυλαίαν, xai τἄλλα Oca τῷ μὲν 
Στυππειώτῃ καὶ μόνον βουληθέντι ἀνύσιμα ἦν, τῷ 
δὲ οὐδ᾽ ὄναρ δι τοῦ φανιχστιγοῦ ἐφιπτάμενα xa 
διὰ τοῦτο τοῦ φθόνου γινόμετα ὑπεχχαύματα χα 
ἕως τοῦ ταμιείου πλήττοντα τῆς χαρδίας, σχαιωρεῖ 
χατὰ τοῦ ἀνδιὸς τὰ οἰχτρότατα. Καὶ δεινὸς ὧν χατ- 
τῦσαι δόλους xai διχρόαν εὐτυχών γλῶτταν, ὁποίαν 
ὄφις ὁ ψίθυρος καὶ ἀρχέκαχος, φιλίᾳ ὑποχλέπτει τὸν 
ἄνδρα, χαλῷ πράγματι συσγιάζων ἄτοπα διαδηὐλια 
χαὶ δηλητηρίου σχύφον περὶ χείλη ἀγάπης μέλιτι 
περιχρίων. ᾿Αμέλει τοι xai ἄλλα λέγων καὶ διανοού- 
μενος ἕτερα, καὶ χείλϑσι μὲν τιμῶν τῇ δὲ καρδίᾳ 
πόῤῥω πλαζόμενος, ἐλελήθει τὸν κατὰ τοῦτο μόνον 
&pyaiev xxl ἁπλόϊκὸν Στυππειώτην. ᾿Ενδιαδάλλει 
τοίνυν ὡς μαγγανευτὴν τοῦτον xal δολιόφρονα, xai 
γράφεται προδοσίας, τὰ κατὰ Σικελίαν λέγων ἀνατα- 
ράττειν πράγματα. ᾿Απαιτηθεὶς οὖν ὑπὸ τοῦ βασι- 
λέως πίστεις τῶν λεγομένων, τὴ Κιλικίᾳ (19) ἕτι 
ἐνδιατρίόοντος, αὐτὸν μὲν ἐφίστησι παραπετάσματι, 
τὸν δὲ Στυππειώτην ἀπολαδὼν ὡς ἔχων τι μόνος 
μόνῳ προσπδιαλέγεσθαι, ἀγει ὅπου ἦν ἀθέατος ὁ βατι- 
λεὺς ἐστηχὼς, xal λόγους ἀναχινέσας ἑἕτέρους εἶτα 
αἱ τοῖς χατὰ Σιχελίαν δολίως ἐνέδαλε. xal διδοὺς 
αὐτὸς ἀφορμὰς τοῦ μεμψιμγηιρεῖν pis μὲν donate 
σθα! τὸν Στυππειώτην ὅσα ὁ βασιλεὺς εἶχεν ἔπὶ τοῖς 
κατὰ Σιχελίαν διαπραξάμενος πράγμασιν, οὕτω δια- 
λύξι τὴν ἐντυχίαν, wai τοιοῦτον ἐνθάψας σπινθῆρα 
τῷ τοῦ βασιλέως ψυχῆ xal χατὰ τοῦ Στυππειώτου 
ἀφεὶς ὑποτύφεσθαι ἐσχέπτετο xal φηρυτηῦ εὐπορή- 
σειν ἑτέρων σιχοφαντήσεων, δι’ ὧν προχειροτάτη 
ἐσεῖτα: τοῦ σπινθῆρος d κίνησις, Οὐχοῦν χατὰ χαρ- 
δίας ἑτέραν πληγὴν ἀνταίαν εἰληφώς ὁ δηλωθεὶς 
λογοθέτης ἐχ τοῦ τῷ Στυππειώτῃ δοθῆναι δοχεῖον 
ἐρυθροδάνου διέλιθον χρύσεον, xal τοῖς ὅρχοις τοῦ- 
tov ἐπιστατῆται χατὰ τὸν ἐν βλαχέρναις μέγαν 
νΞών οὔ τὴν τοῦ χράτους διχδοχὴν ἐνεπέδουν ᾿Αλε- 
ξίῳ τε τῷ Οὐγγρίας καὶ τῇ θυγατρὶ τοῦ βασιλέως 
Μαρίᾳ, ἅ τῷ λογοθετιχῷ δήπουθεν ὀτφικίῳ ἧσαν 
ἁρμόδιά, συνθέσθαι λέγεται χάρτην λέρων ἔμπλεων 
παρὰ τοῦ Στυππειώνου δῆθεν τῷ τῆς Σικελίας ῥηγὶ 
σταλησόμενον, xai τοῦτον ἀναφύρας τοῖς τοῦ Στυπ- 
πειώτου τόμοις xai γράμμασι πεῖσαι τὸν [acia 


* 
t 
* 
t 


x 


C 


pollent ab animo dissentiente, ac custodia munien- 
dum os, nec sinendam linguam temere extra 
dentium soptum et labiorum munitionem evagari, 
quibus ἃ natu a quasi duplici vallo est inclusa. 
Nam dromi legotheta cum fortune benignitatem 
erga Styppiotam 12146 et p;iropensissimam imperato- 
ris voluntatein ferre non posse!,ad quem illi semper 
pateret aditus et colloquendi potestas daretur, adeo 
ul digito et nutu quidvis con(lcere!, cum sibi 
cerlis horis tantum accedero  permitteretur, et 
quae Styppioles sola voluntate impetraret, ea 
sibi ne per somnium quidem cernere contingeret ; 
invidia estuans, que ipsius animi penotralia in- 
sederat, homo callidus et instar pestiferi aerpentis 
bifida lingua instructus, amicitie simulatione 
virum cireumven:t, el scyphi veneno pleni oras 
&micitiz: melle inungit, aliud dicens, sliud cogi- 
tans, et labiis honorans, cum animo esset alienis- 
simo. His rationibus Styppiotam hac una in re 
incautum et simplicem fallit, eumque apud impe- 
ratorem ut impostorem et dolosum criminatur, et 
Sicula proditionis accusat ; cum vero imperator 
adhuc in Cilicia agens fidem sibi fleri postularet, 
eum sub velo stare jubel : ipse Siyppiotam, tan- 
quam arcani aliquid dicturus, eo seducit ubi im- 
perator occulebatur. Et ab aliis rebus exorsus 
tandem in Sicilie mentionem fraudulentur delabi- 
tur,dataque 847 illi occasione acta illa imperatoris 
reprehendendi colloquium dirimit. Ita irritato illius 
aniio aliarum calumniaruim occasiones querit, 
magis etiam contra Styppiotam inflammatus, quod 
imperator illi aurea bulla cum radiantibus gemmis 
data mandarat ut in magna Blachcrnia ecclesia 
jurijurando praeesset, quo imperii successio Alexio 
llungaro et fllie Marie confirinaretur (quod mu- 
nus.ad logothetie potius officium — pertinebat), 
scriptum nugacissimum composuisse fertur, quod 
&cilicet Styppiota ad Sicilie regem missurus esset, 
eoque in Stlyppiote codices et litteras clam inser- 
to, imperatori persuadet ut inquiri jubeat illas 
proditionis ad Siculum litteras. Quo facio impe- 
rator fulminis instar conira Styppiotam exarsit, 
eique oculos effodi jussit innocenti. O inspector 
omnium ocule justitie izevitabilis, cur &epe con- 
nives ad tales injurias et graviores eliam casus 


D hominum, neque statim tonitrua et fulmina pro- 


mis, scd vindictam procrastinas ? impervestigabile 
tuum est judicium, et humanis rationibusf48 in- 
accessum. Tu vero sapiens cs ot accuratus utili- 
tatis judex, quamvis tenuitatem ingeniorum nos- 
trorum frustreris. Draconem quidem aut leonem 
qui videt aut audit in montibus, sta:im declinat ; 
lacrymis et precibus etiam latro mitigatur : ad 
virum vero aliis insidiantem, qui aliud lingua 


Hier. Wolfii note. 


(79) Κιλικίᾳ. 'Appsvig. Creberrima est hec per- 
mutatio. Nan vetustus codex fere semper ἀντὶ Aa- 


τίνων 


μὲν Φράγγους, ἀντὶ δὲ Κιλικίας "Appeviav. 
τίθησι, MEM 


451 NICETJE CHONIATJ.E 452 


promptum, eliud pectore clausum habet, caven- A στεῖλαι τοὺς χατὰ ζήτησιν τοῦ πρὸς τὸν Qva 
dum magna sapientia est opus et Numinis auxi- γράμματος τὴν τοῦ Στυππειώτου σχηνὴν "ἐρευνζσον-. 
lio. τας. οὔ xal γενομένου ὁ αὐτοχρέτῳρ οἷα πυρσὸν 
αἰθέριον τὴν κατὰ τοῦ ἀνδρὸς ὀργὴν ἀνέκαυσε. Καὶ τὸ ἐντεῦθεν ἐχχοπεῖς τὰς κόρας ἀδίχως τυφλός ἦν, 
μὴ βλέπων τὸν ἔλιον. Ὦ πάντ᾽ ἐφορῶν ὀφθαλμὲ τῆς δίκης ἀλάθητε, »Σ ὥς ἐπιμύεις πολλάχις ἐπὶ τη λίοις 
παρανομήμασιν ἤ καὶ μείζοσιν ἑτέροις ἀνθρώπων καχοπραγήμασιν, οὐδ᾽ ἐπάγεις εὐθὺς τοὺς πρηστῇ- 
pz« xal τὸ κερχύν!ον ἄναμμα, ἀλλ' ὑπερτιθέμενος ἑπὲχεις τὴν χόλασιν ; ᾿Ανεξιχνίαστόν σου τὸ χρίμα, 
χαὶ ἀνθρώπων λογισμοῖς ἀνεπίδχτον' Πλὴν εἴ σοφὸς, val, xal γνώμων ἀχριδὴς τοῦ συνοίσοντος, xay 
ἡμᾶς τοὺς σμιχρογνώμονας λέληθας. "Πδη μὲν οὖν τις θηρητὴρ ὄφιν δαφοινὸν ἤ λέοντα λασιαύχενα 
εἰσορῶν xal ἀΐων ἐν ὄρεσιν εὐθέως ἐξέχλινεν. ᾿Αλλὰ καὶ καχόεργος ὅστις δὴ παραιτητός ἐστι, δάχρυσι 
καὶ λίταϊῖς πχρυπάγετα!, "Ανδρα 9E χαχὰ τῷ πλησίον βυσσοδομεύοντα xal ἄλλα ἐν μὲν φρεσὶ χεύθοντα, 
ἕτερα δὲ βάζοντα σοφίας δεῖ πολλῆς Ἐχυφυγεῖν, καὶ χρεία τῆς ἀπὸ τοῦ χρείττονος ἐφάψεως, 

Celerum fuit is logotheia (ut historie seriem Ἣν δὲ ὁ λογοθέτης οὗτος͵ ἵνα xal ἔτι μιχρὸν πα- 
paulo diutius suspendam) talis qui sublimiores ραχινήσω τῆς ἱστορίας μοι τὸν εἷἱρμὸν, μαθημάτων 
disciplinas primoribus duntaxat labris degustaral, μὲν ὑψηλοτέρων Ax: λιχανῷ γεγευμένος χαὶ τῆς 
sacrosancte sapientie parum diligens amator neO ὑπερσέμνου φιλοσοφίας o$x ἀχριδὴς ἐραστὴς οὐδ᾽ 
docilis discipulus, sed ingenio prestantissimo εὐμαθὴς ὀπαδις, χράτιστος δὲ τῇ qug xal bp ἀμελε- 
dictionis extemporalis studiosus,eloquentia fonlis τήτῳ χαίρων τῆς φράσεως, ῥέων τε τῷ λόγῳ κατὰ 
instar exuberante maximam gloriam adeptus. Fuit πηγάδα χαλλίρειθρον διεχδιδοῦσαν τῶν πρανῶν ἐκ 
et mortalium omnium gulosissimus et bibulorum τοῦδε χλέος ἀπννέγχατο μέγιστον. ᾿Ανθρώπων δὲ 
princeps; canere ad lyram et citharam pulsare, ὀψοφαγώτατος Qv xai οἴνοφλύγων ὁ χράτιστος πρὸς 
cordacem saltare et pedes celcriter hue atque λύριον ἔψαλλε xai πρὸς χιθάραν μετεῤῥυθμίζετο καὶ 
illuc agitare promptus. Quamvis autem vinui — xopóaxa ὠρχεῖνο xal τὼ πόδε πολλάχις παρενεσάλευε, 
avidissime ingurgitaret, tamen nullum ineo si- Χανδὸν δὲ τῶν οἴνων ἐμφορούμενος, xal κατὰ τοὺς 
gnuin ebrietatis apparebat ; imo quoplusbiberat,e0 θαλαττίους χόας γαὶ τὰς σπογγιὰς συχνάκις «ὃ 
prudentiusirrigationeilla viniexcitato $49ingenio ποτὸν ἀνιμώμενος, οὐ xatemÓvtou τὸν νοῦν τῷ 
loquebatur. Jam quia symposia consectabatur, ἀρδείᾳ, μήτε παρασφαλλόμενος ὡς οἱ ἔξοινοι, μι τε τὸ 
cum imperatori acceptissinmius erat, tum regulis χάρη βάλλων ἑτέρωσε ὡς ὑπὸ μέθης ἐπικλυζό- 
provinciarum, qui comessationes amabant, caris- μενος, ἀλλ᾽ ἔλεγέ τι σοφὸν, ἀναφλέγων τε καὶ ἄρδων 
simus. Ad quos cum legatus ibat, alios. potando ἐν τῷ πίνειν τὸ λογιζόμενον, καὶ πρὸς βλάστην 
superabat eoque redigebat ut longo tempore δὰ λόγων μᾶλλον ἐπερωννύετο, Διώχων δὲ τὰ συμπόσια 
vinum cdormiendum et ebrietatem discutiendam "^ οὐ βασιλεῖ μόνον πλεῖστα χεχάῤιστο. ἀλλὰ xai δυνά- 
esset opus, alios equal.at, cum quidem venires σταις μάλα πεφίλητο τῶν ἐθνῶν, ὁπόσοι τοὺς, κώμους 
eorum integra doliola caperent etamphoras digiti περιεσχούδαζον, Κατὰ γὰρ πρεσδείαν αὐτοῖς παρα- 
ut calices versarent, οἱ Herculanum scyphum άλλων τοὺς μὲν ὑπερέόδαλεν ἐν τοῖς πότοις χαὶ 
cone perpeluo subjungerent. Scd quia semel in πρὺς τὴ; ὀψὲ χατύήνεγχεν ἐκ τῆς μέθης ἀνάνηψιν χαὶ 
hujus viri mentionem incidi, illa eliam memoratu τοῦ χάρου ἀνάνευσιν, τοῖς δὲ xal ἰσοφάσισεν" οὗτοι 
digua referantur.Pepigitaliquando cum imperatora δὲ ἦσαν oi πιθάχνας ὅλας ἐς τὴν γαστέρα μετήγγιζον 
Manuele se porphyreticam patinam aqua plenam χαὶ ἀμφορέας ὥχουν τοῖς δαχτύλοις ὡς χύλιχας καὶ 
exhausturum, que olim in aula Phocee Nicephori τὸν σχύφον εἴχον ἀεὶ ἐπιδείπνιον τὸν ᾿Ηράκλειον. 
fuit ad Bucolcontem spectante, nunc vera in ma- ᾿Επεὶ δὲ εἰς τοὺς περὶ τοῦ ἀνδρὸς τοῦδε λόγους xa- 
ximo illo conclavivisitur, quod is imperator cujus βθάπαξ ἐνεπεπτώχειν, δεδόσθω χάχεῖνα τῷ ἱστορίᾳ, 
historiam scribimusemdificavit.Id imperatoradmira- ^ μνήμης ὄντα xal διηγήσεως ἀξία. Συνέθετό ποτε τῷ 
tus : « Optimesane, inquit, 150 logotheta. » Etei βασιλεῖ Μανουὸλ ὕδατος πλησθεῖσαν διεκροφῆσσι τὴν 
multum linee vestis pretiosis et compluresauri mi- πορφύρεον λεχανίδα, ἤν εἶχε πρότερον μὲν ἣ αἴϑριώ- 
nas promisit, si ita fecissel :sin minus, tantundem δυςς τοῦ χοιτῶνος αὕλειος τοῦ βασιλέως Nuts, φόρον 
ab eo stipulatus est. Quibus verbis homo delectatus D τοῦ Φωχᾶ, ἡ ἄνωθεν τοῦ Βουχολέοντος ὑπτιάζουσα, 
patinam aqua repletam, que ad duos choas capie- νυνὶ δὲ ὁ παρὰ τοῦ εἷς ἱστορίαν προχειμένου βασι» 
bat, instar bovis inclinatus exhausit, semel tan- λέως οἱχοδομηθεὶς χρυσόπαστος μέγιστος ἀνδρῶν. 
tum recepto inler potandum spiritu, ac statim — Βασιλεὺς δ᾽ ἐν θαύματι θέμενος τὸ λεχθὲν, xml πρὸς 
promissa ab imperatore munera ex pacto accepit. αὐτὸν, Ὑπέρεύγε, λογουέτα φάμενος, ὀθόνας εὐανθεῖς 
Etiam viridibus fabis impense delectabatur, ea- καὶ χρυσίου μνὰς ἱκανὰς ξυνέθετό oi καταδαλέσθαι 
rumque tota arva consumebat. Aliquando igitur δρῶντι ὡς ἔφησεν, ἤ μὲν ταυτὰ τουτονὶ καταθέσθαι u^ 
in castris cum trans flumen fabis consitum agellum περατοῦντα τά ξυγχείμενα, 'Oc δὲ τὸν λόγον ἄσμο- 
conspexisset, statim exutis vestibus tranavit ; neo νως ὁ ἀνὴρ ἠνωτίσατο, ἣ μὲν λεκανὶς ἦν ὑπερχειλὴς 
maximam devorasso partem contentus το] 4 υἷα ὕδατος, κεχαδυΐα περὶ χόας 600, ὁ δὲ κύψας τὸ ἄγγος 
in fasciculos collectaset humeris impositasabstulit, ἐκένωσεν ὅσα βοῦς, ἀπαξ àvaxójac τὸ συνεχὲς τῆς 
et in tabernaculo suo edens fabas suaviterabsum- πόσεως, καὶ τότε ὡς τὸ πνεῦμα πλεῖον συλλέξεις, xal 
psit quasi longo tempore jejunasset. Fuit homo εἶχεν εὐθύς τὰ ix συμφώνου πρὸς βασιλέως ἀποδιδό- 


453 DE MANUELE COMNENO LIB. III. 454 


μενα. Ἤττων δὲ ὧν τῆς τῶν. χλωρῶν κυάμων ἕστιά- À procere stature et heroici corporia, non imbcl- 
σεως οὐκ ἀπὸ ῥινὸς, ὃ φασιν, ἀλλ᾽ ἐξ ὀδόντων τῷ 118 sed fortis, eaque familia dignus ex qua mater- 
θχλῷ τούτων εἴλχετο. Ὅλας οὖν ἀρούρας κατεδαπάνα — nain stirpem trahebat. Moriturus, cum sauciam 
χαὶ θωὸς ἀχοιδέστερον ἐπεξάρχετο. Kal τότε παρὰ X haberet Styppiole calumniis conscientiam, virum 
τὸν ποταμὸν ἔνσχηνησάμενος, ἐπειδήπερ εἷς τὴν — accersitet lacrymis oppletus veniam petit.Quam ille 
περαίαν κυάμων θεάσαιτο γήδιον, ἐξ αὐτῆς xal τὸν — "5 E oblitus injuriarum ei concessit, et salutem 
ἔσχατον χιτῶνα ἀποδυσάμενος διενέξατο, καὶ τὸ ejus anime precatus est. Atque hec hactenus, 
πλεῖον ἀποτραγὼν οὐδ᾽ οὕτως ἀπέσχετο, ἀλλ’ ἐς — neque injucunda, ut opinor, neque inutilia. 
δεσμὰς τὸ μὴ κατεδηδομένον ξυνενεγχὼν ἐπὶ νώτου τε ἀράμενος διέδη τε τὸν ποταμὸν αὐτίκα δὴ μάλα, 
χαὶ ἐπὶ δαπέδου τῆς σχηνῆς καθιζήσας ἀνελέγετο τοὺς χυάμους ἠδέως, ὡς εἰ νῆστις ἦν ἐπὶ μακρὸν 
xai ἀπόσιτος: Ἡρωϊκοῦ δὲ σώματος μετέχων καὶ εἰς ἀρίστην ἡλιχίας ἀνατείνας ἀναδρομὴν οὐχ ἀπό- 
μαχος ἦν, ἀλλ᾽ ἔδλεπε γενναῖον καὶ τοῦ αἵματος ἄξιον ἐξ οὐ τὸ πρὸς μητρὸς ἐχείνῳ γένος χαθείλχετο. 
Τελευτῶν δὲ τὸν βίον, καὶ πλῆττον ἔχων αὐτὸν τὸ οἰχεῖον χριτήοιον ἐφ’ οἷς χατὰ τοῦ Στυππειώτου 
ἐλογοποίησε, μετάπεμπτον ποιεῖται τὸν ἀνδρα χαὶ συγγνώμην μετὰ δαχρύων αἴτεῖται. Ὅ: δὲ βραδεύων 
ἀμνησικάκως ἄφεσιν καὶ σωτηρίαν ψυχῆς προσεπηύξατο. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτω, καὶ οὐ κατὰ διήγησιν, οἶμαι, 
ἀλυσιτελξ τοῖς πολλοῖς οὐδ᾽ ἀκαλλῆ τε xai ἀχαρίτωτον. 

ε΄. Ὃ δέ γε Μανουὴλ, ἀποθαλόμενος θανάτῳ τὴν Β 5. Manuel autem conjugis Ale:2anna mortem 


ἐξ ᾿Αλαμανῶν σύνευνον, ἐχόψατο μὲν τὸν ἐκείνης 
μόρον διασπατμὸν οἷηθεὶς σώματος, vai ὡς λέων 
θρηνῶδες ἡρεύξατο, ταφῆς δὲ ἠξιωχὼς μεγαλοπρε- 
ποῦς, καὶ τῷ σκχήνει ἐπιτελέσας τὰ ὅσια ἐν τῇ τοῦ 
Παντοχράτορος πατρῴᾳ μονῇ, xai καιρὸν ὃν [P. 16] 
ἐδοχίμασέ παςιππεύσας ἡμιθανὴς xal ἡμιτομος πρὸς 
μνῆστρα δεύτερα ἔόλεψε, πατὴρ ἀχοῦσαι παιδὸς 
γλιχόμενος ἄῤῥενος. Ἠολλαχόθεν μὲν οὖν ἐπεφοίτων 
αὐτῷ xal γράμματα xal προμνώμενοι ἐκ βασιλέων, 
ἀπὸ ῥνηγῶν xai δυναστῶν ἀπάσης τῆς γῆς" ὁ δὲ 
προΐχρινεν ἁπασῶν μίαν τῶν θυγατέρων τοῦ τῆς 
᾿Δντιοχείας σατραπεύοντος Πετεόίνου, ταύτην λέγω 
τὴν τῆς Κοίλης Συρίας προχαθημένην, 7, Ὀρόντης 
ποτίζει χαὶ χαταπνέει ζέφυρος ἄνεμος. Ἣν δὲ ὁ 
Πετεύϊνος οὗτος ᾿ἰταλιώτης μὲν τὸ γένος, ἱππότης 
δ᾽ ἀχράδαντος xal ὑπὲρ τὸν ΠΙρίσμον ἐκεῖνον εὐμέ- 


λιος. Στείλας οὖν ἐκ τῶν τῆς γεδουσίας χαὶ τὸ γένος ἐπισήμους ἄνδρας 


non secus ac membrum a suo corpore avulsum 
acerbissime deploravit, justisque οἱ  persulutis 
eam. in paterno monasterio Pantocratoris magni- 
ficentissime sepeliit ; et luctus tempore, quod 
ipse sibi prefinierat, instar- semianimis et dimi- 
diati hominis exaclo, secundas nuptias spectavit 
masculi prolis cupiditate. Multis itaque e locis 
littere ad eum mittuntur: offeruntur regum et 
principum fili» ex omni terres. Ipse vero Petebini 
Antiochie Colesyrie primarie urbis, ad Orontem 
eite, quam ventus favonius perflat, satrape ἢ - 
liam delegit. Is Petebinus erat gonere Italus et 
eques prestantissimus. Missis igitur ad eum sena- 
torii ordinis nobilibus viris puellam ducit incom- 
parabili forma  preditam, &a8c  nuplias cele- 
brat. 

εἰσοικίζεται τὴν xópnv, 


xai ρῃύσας εἶχε τὰ γαμοδαίσια. "Hy δὲ καλὴ (80) τὸ εἶδος ἡ γυνὴ, xxi λίαν χαλὴ, χαὶ ἕως σφόδρα χαλὴ, 
xxi τὸ χἄάλλος ἀξύμόλητος, ὡς μῦρον εἶναι ἀτεχνῶς πρὸς αὐτὴν ᾿Αφροδίτην τὴν φιλομειδῇ xai χρυσῆν, 
Ἥραν τὴν λευκώλενον xal βοῶπιν, xai τὴν δολιχόδειρον καὶ καλλίσφυρον Λάχαιναν, ἃς οἱ πάλαι διὰ 
τὸ χάλλος ἐρέώσαν, καὶ τὰς λοιπάς δὲ ἀπάσας βίόλοι xal ἱστοοίαι διαπρεπεῖς τὴν θέαν παραδεδώ- 


Xx3t. 


Ὁ δὲ λόγος τὰ χατὰ τοὺς Τούρχους μέλλων αὖθις ἢ 1252 Jamcum ad institutum redeundumsit,quae- 


εἰς ἀρχὴν καθιστάμενος, χαὶ τινα 
τῶν ἄνωθεν σαφηνείας ἕνεχ δοίη ἂν εἷς ἀφήγησιν. 
Τῷ κατάρχοντι τῶν Τούρχων Μοσοὺς πολλοὶ μὲν 
ἦσαν υἱεῖς, xal θυγατέρες οὐχ ἐλάττους ἐγεγόνει“ 
σαν ἐν δὲ τῷ μέλλειν ἐξ ἀνθρώπων γίνεσθαι xai 
ταῖς ἐκεῖθεν χολάσεσιν (81) ὡς ἀσεδὴς παραπὲμ- 
πεσῇαι διανέμει τοῖς ἐχείνου παισὶ τὰς ποτὲ μὲν 
τοῖς Ῥωμαίων ὅροις χληρουμένας, τότε δὲ ὑπ᾽ ἐχείνῳ 
ταττομένας πόλεις καὶ χώρας, καὶ ἄλλοις μὲν εἰς 


διεξιέναι, ἅτε 


dam supra commemorata perapicuitatis gratia repc- 
tenda sunt. Masuto Turcorum imperatori multi 
erant filii, nec fllie pauciores.Moriturus provincias 
et urbes olim Romanas, tum vero suas, intcr 
eos distribuit. Cumque aliis alias assignaseet, 
Iconium metropolim cum subjectis oppidis Clizas- 
thlani filio, generis vero, Jagupasani Amasiam et 
Ancyram fertilemque Cappadociam cum locis ἢ- 
nilimis, Daduni urbes felices et | maximas, 


Hier. Wolfii note. 


(80) Ἣν δὲ καλή. Verbasic sonant: Erat autem 
formosa mulier, et valde formosa, et supra modum 
formosa, el. incomparabili pulchritudine, ut plane 
nuga essenL ad eam collata? Venus risu gaudens, et 
curea Juno candidis brachiis et. grandibus oculis, et 
Luczna longo collo et yulchrís talis, quas vetustas ob 
formam immorlalilati consecravit, οἱ carter: univer- 
δῷ quarum insignis pulchritudo libris et historiis ce- 
lebratur. Hec in convercione de industria preeter- 
missa hic subjeci, ne me negligentie accusent, si 


qui forle sunt qui ineptiis delectentur. 

(81) Καὶ ταῖς ἐκεῖθεν χολάσεσι, ad inferna sup- 
plicia ut homo impius rapiendus. Quorsum attinent 
ista tragica ? Christiane charitati nescio quam 
consentanea, plera certo inhumanpitatis ; quare a 
me pretermissa sunt. Videat quisque ut ipse recte 
vivnt et bene moriatur : judicium de aliis relinquat 
Deo cujus judicia longe alia sunt quam hominum, 
presertim ineptorum. 


Id 
d 


NICET/E CHONIATAE 


456 


Casaream οἱ Sebastiam, attribuit. Sed quousque, À χλῆρον πατρῷον κατέλιπεν ἕτερα, τὴν δὲ Ἰκονιξωΐ 


Domine, hereditatem tuam diripi δο prede et lu- 
dibrio esse populo vecordi et 8 vera tui cognl- 
lione ac fide &lienissimo patieris ἢ quandiu a nobis 
avertes faciem tuam, cum sis humanus, et men- 
dicitalis nostre oLllivisceria, nec gemitus nostros 
el ploratus audies, cum celeriter afflictis suc- 
currere soleas? neque ponas sumes, cum sis 
vindex ? quamdiu durabunt iste absurditales, ul 
Agaris ancille posteris nobis ingenuis dominen- 
tur,el gentem sanctam tuam, que sanctissimum 
153 nomen tuum invocat, perdent et occident, 
diuturnam servitutem et opprobria et alapas per- 
ditorum barbarorum sustinentem ἢ  Intuere tan- 
dem, clementissime Domine, captivorum erumnas. 
Sanguis famulorum tuorum nunc quoque, ut olim 
Abelis,te misericordem Dominum  inclamet. Arripe 
arma et seculum, exsurge ad opem nobis ferendam ; 
confirmatoque viro qui tibi placuerit probatusque 
fuerit, improbis vicinis nostris septupla reddito 
qui in hereditatem tuam commiserunt, et provin- 
ciis atque urbibus forliler recuperatis, quas bar- 
bari surripuerun', orientem et occidentem solem 
eorum limites stetuito qui a te cognomentum ac- 
ceperunt. 


B 


μητρόπολιν xal ὅσα τετάχαται ὑπ᾽ ἀὐτὴν τῷ Κλι- 
τζασθλᾶν ἀπεμερίζει υἱῷ. Τῶν δὲ γαμδρῶν-. τῷ μὲν 
ἸΙαγουπασὰν ᾿Αμάσειαν χαὶ "Αγκυραν ἐκληροῦτυ, 
καὶ τὴν Καπποδοχῶν εὐδαίμονα χώραν, καὶ ὅσα 
ταῖς πόλέσι ταύταις ὅμορα΄ Δαδούνῃ δὲ ἀπονενέ- 
μηνται πόλεις εὐδαίμονές τε xal μέγισται" Καισά- 
ρεια xal Σεύάστεια. ᾿Αλλ᾽ ἕως τίνος τὸν οἰκεῖον 
παρόψει χλῆρον, Κύριε, εἷς ἀπαγωγὴν ἐχαείμενον 
xal προνομὴν μαχραίωνα καὶ κίνησιν χεφαλῆς 
λαῷ μωρῷ καὶ οὐχὶ σοφῷ xai πόῤῥωθεν ἀπεσχοι- 
γισμένῳ τῆς εὐσεδοῦς περὶ σὲ δόξης xal πίστεως 
μέχρι τίνος ἀφ’ ἡμῶν ἀποστρέφεις τὸ οἰκεῖον πρόσ- 
ωπον, ὁ φιλάνθρωπος, καὶ τῆς πτωχείας ἡ μῶν Vn 
λανθάνῃ οὐδ᾽ ἐνωτίζῃ τοὺς στεναγμοὺς καὶ τὰ bi 
ἡρυα,ὁ ταχὺς τῶν θλιδομένων ἐπακουὸς, οὐδὲ δίχην 
ἐπιτίθης, ὁ τῶν ἐχδιχήσεων Κύριος ; ἕως πότε πα- 
ραλλὰξ ἕρποντα ἐσεῖται τὰ ἄτοπα, κἀὶ οἱ μὲν τῆς 
δουλίδος Ἄγαρ ἀπόγονοι καταχυριεύσουσε τῶν 
ἐλευδϑέρων ἡμῶν, ἀπολοῦσί τε καὶ ἀκπκοχτενοῦσι τὸ 
σὸν ἅγιον ἔθνος, ὃ τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα τὸ σὸν ἐπιχέχλη,.- 
ται ἅγιον ὄνομα, τοῦτο δὲ χρονίαν ὑπηρεσίαν 
ὑπομενεῖ, xal τοὺς ὀνειδισμοὺς ὑποίσει καὶ τοὺς 
χονδυλισμοὺς τῶν ἐπιτρίπτων τούτων ἀλλογενῶς ; 
Εἰσελθέτω ἐνώπιόν σου ὀψέ ποτε, φιλάγαθε Δέσποτα, 


τῶν ἐν πέδαις dj συνοχή. Βοησάτω πρὸς σὲ xal νῦν τὸν φίλοιχτον τὸ ἐχχεόμενον αἷμα τῶν σῶν 


᾿Ἐπ':λαθοὺῦ 


οἰκετῶν, ὡς τὸ τοῦ Αὔελ πρότερον. 


ὅπλου χαὶ 


θυρεοῦ, xai ἀνάστηθι εἷς τὴν βούθειαν 


ἡμῶν, καὶ χραταιώσας ὃν αὐτὸς αἰρετίσῃ ἄνδρα xal ἐφ᾽ ὃν εὐδοχήσειας. ᾿Απόδος τοῖς πονηροῖς γείτοσιν ἡμῶν 
εἰς τὸ ἐπταπλάσιον ὅσα ἐπονηρεύσαντο κατὰ τῆς κληρονομίας σου" xal πολεις καὶ χώρας ἐπανασώσας ἡμῖν Ἐν 
ἀνδρείᾳ, Bc ὑφείλουτο οἱ ἀλλόφυλοι, ὅρια στήσαις τοῖς ἔχ τοῦ σοῦ χαλουμένοις ὀνόματος ἀνίσχοντος ἡλίου καὶ 


δυομένου πρώτας καὶ ὑστάτας αὐγάς. 


Haec forlasse non. 808 re neque temere effudi- (ὦ 


mus, cum D«o paulisper collocuti, et morore 
oppressum animum nonnihil levavimus. Masuti 
autem liberi praecipuos regni paterni ac potius 
Romanorum fines trifariam partiti pacem et cogna- 
tionis jura parum curaverunt, ad bella intestina 
propenasi. Nam Iconii Sultanus Cuppadocie topar- 
chae,et hic ilii vicisssim, infesto animo est insidia- 
tus,donec odia ὅ4 in spertum eruperunt et ab 
ipsis imperatori sunt exposita.Qui cum utrumque 
perdituu cuperet, optabat ut non tantum inter 
gese rixarentur οἱ divellerentur, sed armis etium 
cerlarent, ut ipse otiosus illorum malis quippe 
barbarorum et impiorum insultaret ; ac. per lega- 
tos clam utrumque contra alterum concitavit. 
Aperle vero Jagupasani donis missis opem tulit, 
gultani odio, qui esset homo obscuri ac dolosi 
inzenii, nec cognalis tantum suis perniciem mo- 
liretur,sed et Romunorum fines subinde latrociniis 
vexaret. Jagupasanes igitur imperatore fretus 
gultano bellum infert: ille vicissim in aciem 
egreditur. Crebre pugne committuntur. Tandem 
post multas utrinque czxdes factas penes Jagupa- 
ganem victoria fuit, Atque armis ad tempus positis 
hic in sua provincia mansit. Sullanus vero im- 
peratorem recens ex Occidente reversum adiit, et 
humaniter ac honorifice exceptus non minus Ma- 
nuelem exhilaravit quam ipse benignitate hos- 


᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἴσως οὐκ ἀκαίρως οὐδὲ μάτην 
ἐξετοξεύσπαμεν, Θεῷ τι μικρὸν προσλαλυίσαντες, καὶ 
χενώσαντες τῆς λύπης βραχὺ ἐξ ὑπεράντλου ταύτῃ 
ψυχῆς. Oi δ᾽ οὖν τοῦ Μασοὺτ τριχῆ δασάμενοι τὰ 
κεφαλαιώδη τῆς ἀρχῆς ὀρίσματα, dj, τὸ νγτρεχὲς 
εἰπεῖν, τὰ τῶν 'ΡῬωμαίων σχοινίσματα, παῖδες παρὲ 
πατρὸς ἐς αὐτοὺς καταθᾶντα διαδεξάμενοι, ὀλίγα μὲν 
εἰρήνῃ xal τοῖς τῆς συγγενείας θεσμοῖς ἐπέθυτσαν, 
τὰ δὲ πλεῖστα εἰς διχφοκὰς οἰχείχς ἀπεῖδον καὶ 
προσέσχον ταῖς διαστάσεσιν. Αὐτίχα γὰρ ὃ τοῦ 
᾿κονίον σουλτὰν τῷ τῆς Καππαδοχίας τοπάρχῃ 
σκαιόν τι xal ἀγριον ἐπωφθάλμισε, xxl οὗτος εὖ 
ἐκείνῳ βλέμμα ὀλέθριον ἔῤῥιψε. Καὶ ὧν τὰ zer 
ἀλλήλων πονηρὰ διαδούλια οὐχ ὑπὸ σχότον καὶ 
κρύφα τελούμενα, ἀλλ’ ἔχπυστα val βασιλεῖ xal 
ἔχφορα ὑπ᾽ αὐτῶν, Ὁ δὲ, ἐπαρώμενος ἀ μφοῖν παν- 
ὦλειαν, ἠγάπα μὴ μόνον μέχρι τοῦ ἐριβθεόειν 
ἀπονεύειν ἀλλήλων xal ἀποσχίζεσθαι, ἀλλὰ καὶ 
ὅπλα ἄραντας εἰς μοῖραν διαστῆναι ἀντίψμῃεον, ὲ 
ἄγων ἠρεμίαν αὐτὸς τοῖς ἐχείνων ἐπιχαίρῃ καχοῖς 
ὡς ὁμοῦ τε ἀλλοφύλων xal ἀσεδὼν: xxl πέμπων 
λάθρα ἀγγέλους θάτερον θατέρῳ ἐνῆγεν εἰς πόλεμον. 
'Ex δὲ τοῦ προδήλου τῷ ᾿Ιαγουπασάνῃ προσέκχειτε, 
χαὶ οἱ τοῦ ἴλρεος συνεθίγγανεν οἷς ἐδωρεῖτο, μυ- 
σαττόμενος τὸν σουλτὰν ὡς ὑποχαθειμένην ἀεὶ τὴν 
«deny ἔχοντα xal ὕπουλον τὸ φρονεῖν καὶ ᾿περί- 
στροφον, xal μὴ μόνον δολοπλογοῦντα τοῖς ἐχ γένους 
ἐκείνῳ xal αἵματος τὰ ἀνύχεστᾳ, ἀλλὰ xal Ῥω- 


457 


DE MANUELE COMNENO LIB. III. 


4958 


μαίων del κατὰ λῃστείαν τὸ γειτονοῦν ἐχτρίδοντα. A pitii est exhilaratus. Nam spetn bonam habebat 


Πεποιθώς τοίνυν ᾿Ιαγουπασάνης τῷ αὐτοχράτορι 
ἐκφέρει χατὰ τοῦ σουλτὰν πόλεμον, xol οὗτος αὖθις 
ἀντέξεισι xat! αὐτοῦ, καὶ συῤῥαγέντες πολλάκις 
ἐμάχοντο. Ὁψὲ σὲ καὶ μεθ’ αἴματα ἐξ ἑκατέρων 
ῥεύσαντα τῶν στρατῶν πρὸς ᾿Ἰαγουπασάνην ἔδλεψε 
τὸ νικᾷν. Καὶ πρὸς xaipóv τὰ ὅπλα καταθέμενοι, 
ὁ μὲν ἐπέμενε κατὰ χώραν, ὁ δὲ σουλτὰν τῷ βασι- 
λεῖ πρόσεισιν ἄρτι πρὸς τὴν πόλιν τὴν βασιλεύου - 
σαν tx τῶν δυσμιχῶν ἐπανιόντι μερῶν, xal φιλο- 
φρόνως προσδεχθεὶς καὶ ἐντίμως οὐχ ἧττον ἐπ’ 
αὐτῷ τὸν βασιλέα διαχυθῆναι πεποίηχεν ἣπερ αὐὖ- 
τὸς ἐπὶ τῷ τῆς ξενίας ἐνευφράνθη ἀπροσδεεῖ. Οὐκ 
ἐλπίσι γὰρ μόνον χρηστοτέραις ὑπεσαίνετο Μανουὴλ, 
ὡς εὖ τὰ κατὰ τὴν ἕω διάθοιτο διὰ τῆς τοῦ σουλτά- 
νου παρουσίας καὶ τοῦ χεχαρισμένου τῆς ξενίας, 
δυναμένου γοητεῦσαι φιλοχρήματον βάρδαρον' ἀλλὰ 
xai δόξαν αὐτῷ τῆς βασιλείας τὸ συμδὰν dero. 
Εἰσιὼν τοίνυν ἄμα τῷ σουλτάνῳ τὴν Κωνσταντίνου 
κηρύττει θρίαμδον, Καὶ ἦν εὐπρεπῆς ὁ θρίαμδος, 
. καλλίστοις καὶ τιμήεσι πέπλοις παμφαίνων χαὶ 
τῷ τοῦ χόσμου πολυειδεῖ δαίδαλος. καὶ ἢμελλε 
βασιλεὺς διὰ τοῦ θριάμδου προϊέκαι πρὸς αὐτῶν τῶν 
ἀστῶν χροτούμενος, xal μέρος εἶναι τῆς τότε δορυ- 
φορίας τε xal λαμπρότητος καὶ τῶν χυδρούντων 
τὸν αὐτοχράτορα καὶ σουλτάνος αὐτὸς ἐπιπαριών. 
Θεὸς δ᾽ ἠχύρωσε τὰ τῆς ἡμέρας ἐκείνης λαμπρά’ ἢ 
τε γὰρ γῆ κλονηθεῖσα πολλὰς χατεδεδήχει λαμ- 
προτάτας οἰχήσεις, χαὶ ὁ ἀὴρ ταραχώδης ἦν ἐπιει- 
κῶς xal ἀνώμαλος, καὶ ἔτερ᾽ ἅττα ἐπισυμῦάντα 
δείματα ixslvotc, οὐ θριάμδοις ἠναγχάχει προσέχειν 


τὸν νοῦν, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς ἐκύμαινε λογιζόμενον. C 


Ἔφασχον δὲ xal οἱ τοῦ θείου νεὼ xal τοῦ βήέμα- 
τος ἔντροφοι xal αὐτὸς βασιλεὺς, οὐχ ἀγαθὰς χλῃ- 
δόνας δεχόμενος τὰ λεγόμενα, μηνίειν τὸ θεῖον χαὶ 
μηδ᾽ ὄλως ἀνέχεσθαι προχύψειν εἰς θρίαμθον μὴ 
θεοσεθείας ἄνδρα μετεσχηκότα, ὃν "κοσμοῦσιν ἔπιπλα 
παναγῆ καὶ ἁγίων ἔχτυπα διειλήφασι xal χαραχτὴρ 
χαθαγιάζει Χριστοῦ. Καὶ οὔτω μὲν εἰκαίως ὁ 
θρίαμὴος ἐσχεδίαστο, μηδαμῶς αὐτῷ mpocsay r,xótoc 
τοῦ αὐτοχράτορος, οὐδ᾽ ἔς ὅσον τὸ ἔθος ἀφοσιώσα- 
σθαι" εἰς ἱχανὸν δὰ ὁ σουλτάνος τῷ βασιλεῖ συνδιέ- 
τριψε χρόνον, καὶ ἵππων σταδιοδρόμων ἁμίλλαις 
τὸν ὀφθαλμὸν χαθειστίαχεν, ὅτε xal τις ἀνὴρ τῆς 
Ἄγαρ ἀπόγονος, ὡς μὲν ἐδόκει τὰ πρῶτά θαυμα- 
τοποιὸς, ὡς δ᾽ ὕστερον ἔδειξε, ταλάντατος ἀνθρώ- 
πὼν xal αὐτοέντης ἄντιχρυς; ἐπὶ τὸν κατὰ τὸ 
θέατρον πύργον ἀναλάμενος, οὐ κάτωθεν μὲν αἱ 
τῶν ἐπὶ σταδίου θεόντων ἀφετηρίαι εἷς ἁψίδας 
παραλλήλους χεχήνασιν, ἄνωθεν δ᾽ ἵπποι χαλκχήλα- 
τοι πεπήγασι πίσυρες χρυσῷ ἠλειμμένοι, τοὺς 
αὐχένας ὑπόγυροι, ἀντιδλάποντες ἀλλήλοις καὶ 
δρόμον χαμπτὴρος πνέοντες, διαπτῆναι τὸ στάδιον 
ἐπηγγέλλετο. Elovxst οὖν ὡς ἐφ᾽ ὕσπληγγος τοῦ 
πύργου, ἠμφιεσμένος ποδηρέστατον εὐρέχ χιτῶνα. 
Λευχὸς δὲ ἦν ὁ χιτὼν, λύγοι δὲ εἰς κύχλον περια- 
χθέντες ἐποίουν χολπῶδες τὸ ὕφασμα. "Hv δὲ σχοπὸς 
τῷ ᾿Αγαρηνῷ ὥσπερ ἱστίῳ ναῦς πτερωθῆναι τῷ 
- πέπλῳ, ταῖς τούτου κοιλότησι τοῦ πνεύματος ἐμφω- 


PATROL. GR. CXXXIX. 


Manuel se ob sultani presentiam non 155 modo 
rebus Orientis consulturum et avaro barbaro 
hospitii liberalitate fucum esse facturum, sed ex 
eo casu gloriam quoque sperabat. Cpolim igitur 
una cum illo ingressus triumphum. indicit. Qui 
cum eleganter instructus pretiosis vestibus οἱ or- 
namentiorzum varietate colluceret, atque imperator 
cum applausu et acclamationibus civium, adducto 
una sultano, qui inter ceteros proceres festivita- 
tem illam celebriorem redderet, proditurus esset, 
Deus illius diei splendorem fecit irritum. Nam 
terre motu multe splendidissime edes corruerunt ; 
et aeris intemperies ac caligo et alii quidam ter- 
rores estuantes bominum animos a triumphis in se 
convertebant. Aiebant et sacre «edis antistites 
(nec ipse imperator aliter ea omina accipiebat) 
irasci Deum neque velle ut homo impius eum 
triumphum intueretur, quem instrumenta sacra- 
tissima et divorum imagines ornarent et Christi 
signum consecraret. Sic triumphus frustra est 
instructus, et ab ipso imperatore ita negleotus ut 
nec recepte consuetudini satisfaceret. Sultanus 
vero non parvo tempore cum eo commoratus 1256 
spectaculis circensibus est oblectatus. Tum Aga- 
renus quidam, principio prestigiator habitus, ut 
vero post declaravit, omnium mortalium miserri- 
mus, sua sponte Hippodromi turri conscensa, sub 
qua carceres sunt unde emittuntur equi, supra 
vero quatuor equi aurali stant, collis incurvis, 
obversi sibi invicem, alacritatis ad cureum pleni, 
se stadium transvolaturum jactat. Stabat igitur in 
turri tanquam in carceribus, ampla et promissa 
admodum veste candida indutus, que vinculis in 
orbem succincta sinuosa efficiebatur. Putabat 
enim se veluti velo navem, ita laciniis illius aere 
expletis ad volatum instructum fore. Omnium igi- 
tur oculi :n eum convertuntur, rident spectatores, 
&c subinde clamant : « Volato, volato; » et: 
« Quam diu nos suspensos tenes, Saracene, et 
aerem ex turri libras ? » Imperatore hominem ab eo 
conatu deterrente, ipso vero sultano inter spem et 
metum suspenso, ne quid populari suo accideret. 
Is vero aerem subinde captans et ventum explorans 
spectatorum spom eludobat, ac 157 manibus sz po 
alarum instar ad volatum expansis et libratis ut 
plus venti colligeret, cum is tandem aptus et se- 
cundus aspirare viderelur, instar volucris sese 
agitat, et dum per aerem incedere nititur, Icaro 
miserabilius in colo volitat. Neque enim corporis 
gravitas humum tendentis alta eum teaere sinebat, 
donrc prostratus exspiravit, manibus, pedibus et 
omnibus ossibus confractis. Is volatus cum risu 
et derisu Turcorum sultani comitum vulgi fabula 
erat, adeo ut forum transire inderisi non possent, 
fabris argentariis ferramenta mensarum concu- 
tientibus. Quo imperator audito ridebat seilicet, 
non ignarus jocorum et salium turbe trivialis: 
sed in sultani gratiam, quem ista ludibria paulatita 


15 


A59 NICETJE CHONIAT/E 460 


mordebant, se illorum liceutiam coercere simu- A λεύοντος. Πᾶς οὖν ἐπέστραπτο πρὸς αὐτὸν ÓogaÀ- 
labat. μὸς, xal ἐμειδία τὸ θέατρον, xai πυχνὰ ἐκραύγαζον 
οἱ θεώμενοι, « Πέτασον, πέτασον, » xal, « Ἕως τίνος αἴρεις, Σαρακηνὲ, τὰς ψυχὰς ἡμῶν, ταλαντεόων ix 
τοῦ πόργου τὸν ἄνεμον ; » Βατιλεὺς δὲ πέμψας διεχώλυεν αὐτὸν τοῦ ὁρμήματος. θεατὴς δ᾽ ὥν τῶν 
δρωμίνων xai σουλτάνος αὐτὸς ἐπ᾽ ἀμφιδόλῳ τῷ ἀποτελέσματι ἃνεκήχιέ τε xal ἐσεσίρει, μετέωρος 
ὧν τὴν γνώμην xa! δεδιὼς περὶ τῷ ὁμογενεὶ, Ὃ δὲ, περιχάσχων τὸν ἀέρα συχνὰ, καὶ τὸ πνευμα διαχρ:- 
δούμενος, τὰς τῶν θεατῶν ἐλπίδας ὑπέχλεπτε, Καὶ πολλάκις διάρας τὰς χεῖρας xai σχηματίσας ταύτας 
Gu πτέρυγας εἰς χίνηστιν πτήσεως ὑπεστείλατο, τὸ πνεῦμα μεταπεμπόμενος. ᾿Επεὶ δὲ ποτε φορὸν παρ- 
εἴνα! καὶ οὔριον δέδοχτο, διατινάσσεται στηνοῦ δίχην, ἀεροδατεῖν οἱηθείς. ᾿Αλλ’ ἦν οὐρανοδρόμος Ἰχάρου 
ἐλεεινότερος. Καὶ ὡς σῶμα κεντροδαρὲς χαμαιριφὴς, οὐχ ὡς κοῦφος ἱπτάμενος, xai τέλος δὲ καταπεσὼν 
διέῤ'ηξε τὴλ Ψυχὴν, γαστροχνημῖδας xai χεῖραςχαὶ ὅσα τοῦ σώματος ὅδστώδη διαθρυθείς, "Hw τοίνυν ὁ 
ἐχπετασμός οὗτος εἰς μωχίαν xai γέλωτα τῶν μετὰ τοῦ σουλτάνου Τούρχων τοῖς ἀστυπολίταις διαθρυλού- 
μένος, οὐδ᾽ ἦν ἐπ’ ἀγορᾶς ἀχαταγελάστους αὐτοὺς παριέναι, τῶν ἀργυροχύπων ἀγοραίων τὰ τῶν τραπιζῶν 
διχψοφούντων σιδήρια, "Qc δ᾽ ἠνωτίζετο ταῦτα ὁ βασιλεὺς, διεχεῖτο piv, ὡς εἰχὸς, τὸ στωμύλον [P. 79) καὶ 
φιλοπχΐγμον τῶν ἐπὶ τῶν τριόδων εἰδὼς, σουλτάνῳ Ob χαριζόμενος (κατὰ βραχὺ γὰρ τὴν τοῦ βαρδάρου 
ψυχὴν ὑπεισερχόμενα ἔδακνε τὰ βωμολοχεύματα) ἐπλάττετο τὸν τὸ ἐχείνων ἐλευθερόστομον ἀναστέλ- 
λοντα. 

6. Enimvero Clizasthlanes post mirabilem beni- B ζ΄. Μετὰ δὲ τὴν ἀξιάγαστον φιλοφροσύνην δῶρα 
gnitatem et multa splendidaque imunera ex impe- πολλὰ χαὶ λαμπρὰ éx τῶν βασιλικῶν χρυσώνων ὁ 
raloriis thesauris exhausta, quibus obstupefactus σουλτάνος ἀπαρυσάμενος, ἐφ’ οἷς xal ἔχθαμδος 
dubitabat utrum tantumdem sibi reliqui fecisset ἐγεγένητο xal διαπορούμενος ἦν εἴ καὶ ἑτέρων το- 
imperator, letus atque opibus onustus domum σούτων τὸ πλῆθος xai τηλιχούτων τὸ μέγεθος εὐπορτὶ 
revertitur. Manuel enim cum sciret quemvis Bar- βασιλεὺς, χαίρων ἐπανέζευξεν ἔμφορτος. 'O γὰρ 
barum avarum esse, οἱ Romanorum opulentiam αὐτοχράτωρ, εἰδὼς μὲν ὅτι βάρόαρος ἅπας λημμάτων 
1558 ostentare vellet, quidquid Clizasthlani datu- ἥττηται, Aapmpovóusvoq δὲ μάλιστα. καὶ ἐχπλῆξαι 
rus erat, in splendidissimo quodam palatii con- θέλων τὸν Κλιτζασθλάνην ἐπὶ τοῖς πολυταλάντοις 
clavi ordine exposuit. Ea fuere moneta aurea τῶν θησαυρῶν οἷς d βασιλεία ᾿Αωμαίων περιεῤ- 
atque argentea, delicate vestes, argentea pocula ἐέετο, ἐν ivl τῶν χατὰ τὸ ἀρχεῖον λαμπροτάτων 
et Thericlea aurea et tela subtilissima aliaque — ἀνδρώνων ἑξῆς διατέθειχεν ὅσα τούτῳ παρασχέσβαι 
ornamenta eximia. Romanis paratu facillima, sed δῶρα προέθετο. "Hv δὲ ταῦτα χρυσός τε καὶ Aoqpopoq 
rara apud Barbaros οἱ pleraque nunquam visa. Id κχεχομμένος εἷς νόμισμα, xai τρυφῶσα ἐσθὴς, àap- 
igitur conclave ingressus sullanum accersit, nun- γύρεά τε ἐχπώματα xal θηρίχλεια χρύσεα, xai 
quid ex eo thesauro donari sibi velit rogat. Re- |, ó0óva: τῶν ἐξ ὑπερηφάνου ὑφῆς, ἄλλοι τε χόσμοι 
spondente illo id sibi fore ucceptum quod ipse C ἐξαίρετοι, 'Πωμαίοις μὲν — xal πάνυ sÜÓmÓpisco 
dedisset, rursus interrogabat, si eam pecuniam σπάνιοι δὲ παρὰ Παρύάροις αὐτοῖς xal τὰ πολλὰ 
in militem domesticum et exlernum ογοραγθί, μηδὲ θεατοί. Εἰσιὼν οὖν ὁ βασιλεὺς τὸν ἀνδρῶνα, 
num quis hostium suum impetum sustincre posset. — xai τὸν σουλτάνον ἐχεῖσε μὲέταπεμψάμενος, ἔρετο 
Cum vero ille non sine admiratione dixisset se, εἰ δωρηθῆναί οἱ τοῦ παρόντος βούλοιτο θησαυροῦ. 
sei tantum pecunie habuisset, jam olim hosteg  To95 δὲ εἰπόντος ὡς αἱρεῖται ὅσοις αὐτὸν δωρύήσηχει 
omnes gubacturum fuisse: « Hao, inquit, omnia βασιλεὺς, αὖθις ἐπήγαγεν εἴ τις τῶν ἀντιπάλων "Po 
tibi dono, ut et munificentiam meam noris, et μαίοις, αὐτοῦ ταῦτα χενωσαμένου εἷς ξενιχὸν xal ἐν- 
quantis opibus polleat is qui uni tantum donat,  ÓOzmàv στράτευμα, ὑπενέγχοι ἄν ὅλως τὴν κατ᾽ ἐκεί- 
conjiciag. » Js vero et l:etatus et obstupefactus et pe- νου τῶν Ῥωμχίων ὀρμήν. Τοῦ oi ἀγασαμένον xzí 
cuni.e cupiditalecaocus seimperatori Scbusliam eum εἰ πόντος ὡς, εἰ δεσπόζων ἦν τοσούτων ἡμάτων, 
suburbano agro redditurum pollicetur. Qua re Ma- εἶχεν ἄν παλαι τὸ χύχλῳ πολέμιον εἷς ὁπήχοον αὐτῷ 
nuel cupide 159 acceptu, seilli plus pecunie datu- μεταθέμενος, « Φιλοτιμοῦμαί σε τοῖς πᾶσι, φασὶ 
rum promisit, ubi verba ad rem contulisset. Et ut βασιλεὺς, ἵνα χαὶ τοὐμὸν εἰδείης φιλόδωρόν τε aura 
Barbari inconstantiam anteverleret et, fezrum fer- δαὶ μεγαλόδωρον, ἀκ λὰ xal ὅσων ἐστὶ χόριος χρη" 
vens adhuc suo arbitralu versaret Gabram Con- D μάτων ὁ τοιούτοις xal τοσούτοις ἕνα δωρονύγανυς.» 
slantinum cum multis aliis muneribus et omnis — 'O δὲ ἥσθη τε καὶ ἐξέστη τῇ ἀπομαγδαλιᾷ τῶν χρη- 
generis armis ad eum misit. Sed homo fallax οὲ μάτων, τυφλώττων πρὸς χκέἔρδος, καὶ θασιλεῖ τὴν 
fidci βογναη δ ignarus, ut Iconium rediit, foederis Σεδάστειαν καὶ τὴν ταύτης χώραν παρασχέαθαι xav 
oblitus Sebastia vastata οἱ vicinia ejus subacta επηγγείλατο, 'O Μανουὴλ δὲ, τὴν ὑπόσχεσιν catu 
summam rerum ad se transtulit, οἱ Dadune ejecto ἀσμένως δεξάμενος, xal ἕτερα δώσειν ξυνέϑετο 
Cesareaque occupata eliam reliquum popularem χρήματα, εἰ τοὺς λόγους τοῖς ἔςγοις πιστώσηται. 
suumJagupasanem evorlereatqueocciderecupiebat. Καὶ αὐτὸς μὲν τὴν τοῦ βαρδάρου προφθάνων ῥοπὴν, 
Qui cum et ipse vicissim copias suus cogeret seque καὶ ἕως ἔτι ὁ σίδηρος i» ἀκμῇ, ἐνεργῷ χρήσασθαι 
ut contra adversarium Jam majore potentia predi- τούτῳ βουλόμενος͵ διεπεπράχει ὡς εἰρήκει μετὰ 
tum instrueret, in ipso belli apparatuexstinguilur. καιρόν στείλας γὰρ τὸν Γαδρᾶν’ Κωνσταντῖνον ἐζ- 


ἂν "πο 


401 


ἐπεμψεν αὐτῷ φιλοτιμήματα ἄλλα ἄττα συχνὰ xal 
παντοδαποὺς ὁπλισμούς, Ὁ δὲ ἀπατεὼν ὧν xal μηδ᾽ 
ὅλως ἀλήθειαν ἐγνωχώς ποτε, τῶν τε συνθηχῶν 
ἐπελάθετο ἀπελθὼν εἷς ᾿Ιχόνιον, καὶ τὴν Σεδάστειαν 
ἐχπορθήέσας xal τὰ ὑπ᾽ αὐτὴν χειρωσάμενος γέγονε 
τῶν ὅλων αὐτὸς ἐγχρατής. ᾿Ἐπειδὴ δὲ xai τὸν Λα- 
δούνην τῆς οἰχείας ἀρχῆς παρέλυσιν, ἔχεῖνον μὲν 
δραπέτην xai πλανήτην εἰργάσατο, τῆς δὲ Καισα- 
ρείας αὐτὸς λαδόμενος xal τὸν λοιπὸν μετήρχετο 
ξύμφυλον, τὸν Ἰχγουπασάνηὴν φημὶ, νοσήσας κἀπὶ 
τῷ τούτου ἔρωτα χώρᾳ xal τὸν ἄνδρα διψῶν ἀνελεῖν. 
Ὅ δὲ καὶ αὐτὸς τό οἶχεῖον συγχροτῶν ἐν τῷ μέρει 
στρατόπεδον, [P. 80] καὶ ὡς πρὸς ἀνταγωνιστὴν 
ἤδη μείζονα περιδαλλόμενον δύναμιν παραταττό- 
μενος, φθάνει θανάτῳ τὴν προθυμίαν διακοπείς. 


Δαδούνης δὲ ὡς εἷς ἐρήμην δυνάστου τὴν τῶν ᾿Αμα- Β 


σέων σατρχπείαν παρεισιὼν ἐκεῖθέν τε ἀποχρούεται, 
καὶ τῇ μεταπεμψαμένῃ τοῦτον τῇ τοῦ ᾿Ιαγουπασάνη 
συνεύνῳ θάνάτου αἴτιος γίνεται: οἱ γὰρ ᾿Αμασεῖς 
ἐπαναστάντες αὐτὴν τε ὡς λάθρα τῷ Δαδούνῃ μνη- 
στεύουσαν τὴν ἀρχὴν ἠμύναντο τελευτῇ, xai Δα- 
δούνην ἀδοξήσαντες ἄρχοντα μαχρὰν ἀπεώσαντο. 
"AAA οὐχὶ xal τοῦ Κλιτζασθλᾶν γεγόνασιν ἰσχυρό- 
τεροὶ, ἀλλ᾽ οὗτος αὐτῶν φανεὶς δυνατώτερος, ὡς εἶχε 
πρώην Καππαδοκίαν, οὕτω xai ᾿Αμάσειχν εἴληφεν 
ὕστερον, ὀξείᾳ xal ἐπιτυχεῖ τύχῇ πρὸς τὰ πράγματα 
χρώμενος, ἄνθρωπος οὐχ εὐφυὴς τὴν διαρτίαν τοῦ 
σώματος, ἀλλ᾽ ἠχρωτηριασμένος ἐν οὐχ ὀλίγοις τῶν 
χαιρίων μελῶν. Αὐτίκα γὰρ αἱ χεῖρες τούτῳ ἐξήρ- 
θρωντο xai τὼ πόδε ὅποσχάζοντε ἦσαν, xai τὰ πολλὰ 
ἐφ᾽ ἁρμαμάξης τὴν πορείαν πεποίητο. “Ὅθεν καὶ 
τὰς ἀρχὰς τῶν xav' αὐτοῦ σχωμμάτων ἐξ αὐτοῦ 
δὴ ᾿Ανδρόνιχος ἐσέπειτα ποριζόμενος Κουτζασθλά- 
vuv (82) τοῦτον ὠνόμαζε, φιλολοίδορος ὦν εἴπερ 
τις ἄλλος, xal χαθάψασθαι ἀνθρώπων δεινότατος, 
χαὶ λόγοις Κερχώπων ἁπαλοῖς τοῖς οὐ χαλῶς πε- 
πραγμένοις τῶν ἔργων ἢ τοῖς αὐἡδῶς τοῦ σώματος 
ἔχουσι μῶμον προστρίψασθαι ἱχανώτατος, Ὁ μὲν 
οὖν ὁποῖος ἂν xal ἦν τὴν πλάσιν τοῦ σώματος, --- 
εἶχε δὲ ὡς αὐτὸν, οἶμαι, ἣ πλάστρια φύσις ἐπαλα- 
μήσατο, — μεγάλην ἀρχὴν εἰληχὼς xai τοσαύτας 
δυνάμεις περιδαλόμενος οὐχ εἵλετο ἐντεῦθεν βίοτον 
ἤρεμον, ἀλλὰ φύσει ταραχώδης ὧν χαὶ ἀκάταστό- 
ρεστος ὥσπερ τις κόλπος θαλάττιος, Ῥωμαίοις 
μὲν ἐν οἷς εἶχε λυπεῖν ἀχηρυχτὶ διεφέρετο καὶ 
ἀνέγχλητον πολλάχις ἐπῆγε τὸν πόλεμον, σὺν οὐδενὶ 


DE MANUELE COMNENO LIB. III. 


462 


Dadunes vero AÁmasie satrapiam ut possessore 
vacuam colam ingressus, et rursus inde ejectus, 
Jagupasanis uxori, a qua accersitus erat, causa 
morlis exstitit. Amaseni enim eam ut imperium 
160 Daduni clam conciliaturam per seditionem 
occiderunt ; et Dadunem, quem principern aversa- 
bantur, longe ejecerunt. Sed Clizasthlanis opibus 
resistere non potuerunt, quin, ut jam Cappadociam 
tenebat, sic. deinde Amasiam quoque occuparet, 
homo prospere fortune flatu in rebus celeriter 
conficiendis utens, quamvis corpore parum integro 
et pluribus precipuis membris mutilato: nam et 
articuli manuum elisi erant et pedes claudicabant, 
et cetera Bic affectus erat ut plerumque curru vehe- 
retur. Quibus de causis Andronicus, homo dica- 
cissimus et cavillandi vel animi vel corporis vitia 
peritissimus, Cuzasthlanem illum appellabat.Quam- 
vis autem tali corporea natura deformatus, tamen 
magnum adeptus imperium tantisque munitus 
copiis otio spreto, quippe turbulento et insatiabili 
preditus ingenio, Romanos ubi poterat, non 
indicto bello, nulla de causa violato federe, sed 
tantum quia ita libitum erat, vexabat atque oppu- 
gnabat. Nec ipsa Melitina abstinuit : sed facultate 
illius evertende perspecta, cum nullam ab Amera 
injuriam accepisset, causam impudenter commen- 
tus 1618 illum quoque, nihil eamdem religionem 
veritus, regno expulit. Deinde fratrem quoquesuum 
fraude circumventum in exsilium egit. Exsules 
omnes ad imperatorem se conlulere. Atque heo 
posterius acciderunt. Sed tum aucta potentia 
verecundiam imperatoris deposuit; et qua obser- 
vantia eum temporibus adductus coluerat, eam- 
dem ab imperatore postulabat, barbarica plane 
inconstantia. Nam ut necessitate urgente ultra 
decorum se demiserat, ita rebus secundis insole- 
scebat, animo una cum fortuna mutato. Tamen ali- 
quandoimperatorem venerabatur; et cum belluam 
potius ageret quam filium, patris illi honorem tri- 
buebat et filii adoptivi cognomentum ferebat. In 
litteris quidem pater imperator, et sultanus filius 
scribebantur. Nec tamen he appellationes sinceram 
inter eos amicitiam conciliabant aut pacta el con- 
venta stabiliebant. Nam ille instar exundantis tor- 
rentis aut draconia veneno turgentis obvia quzque 
infleiebat et abripiebat, multaque nostra oppida 


λόγῳ θεσμὰ παρατρέχων, καὶ συγχέων μὲν σπονδὰς, ἢ devorabat, improbitatis sue virus expuendo. Impe- 


τῇ οἰκείᾳ δ᾽ ἐφέσει ταλαντεύων τὸ πραχθησόμενον. 
Οὐδ' αὐτῆς οὖν ἀπέσχετο τῆς Μελιτηνῆς, ἀλλὰ καὶ 
τὸν ταύτης ἔχων καθελεῖν ἀμηρᾶν, μηδὲ τὸ τῆς 02n- 
σχείας ταυτὸν ὁπειδόμενος ἢ τὸ μηδὲν ἔχειν ἐπεγχα- 
λεῖν ἀλγεινὸν τῷ ἀνθρώπῳ, αὐτὸς ἀνεπικαλύπτως 
αἰτίαν πλασάμενος χαὶ γραψάμενος ἐχεῖθεν αὐτὸν 
ἐξήλασεν. "Ἔπειτα καὶ τὸν οἰχεῖον ὑφέρπων χασί- 
Ἴνητον μετανάστην xáxsivov ἔθετο. Oi ὃὲ φυγάδες 


rator vero vias illi alias invictis exercitibus, alias 
auro obstruebat, 167 et incitatam hominis cupi- 
ditatem ad pacem flectebat. Aliquando etiam Turcos 
in Romanorum fines eíffusos repressurus Pentapo- 
litanos invadit; ac Persis nec ad manus venire 
ausis, multis captivis, multis pectoribus abductis, 
triumphans urbem ingreditur. Eo tempore Solymas 
procerum  sultani princeps, homo callidus et 


Hier. Wolfii note. 
(82) Κουτζασθλάνην. Significat haud dubie vox hec aliquid, αἱ οἱ μούρτζουφλος, Bed scriptor hano 


aliis eque ac sibi notam esso ratus non declaravit. 


463 


NICET.JE GHONIAT/E 


464 


disertus, apud imperatorem multa pro domino suo Α πρὸς τὸν αὐτοχράτορα ἵχοντο. Kal ταῦτα μὲν συμ- 


verba fecit, ut Turcos illa contra sultani volun- 
tatem fecisse ostenderet, blanditiis verborum usus 
qua cum factis non congruebant. Btsi autem aperte 
mentiebatur, tamen quia imperatorem, ut Bar- 
barorum mos est, immodicis laudibus efferebat 
oratione ad imposturam composita, et equos cur- 
sores in suis stabulis eduocatos offerebat, nibil 
incommodi passus est. Accepit equos imperator, 
et Solymam, ejus equitate et submissione appro- 
bata (quanquam ea benignitas non ab hominis 
ingenio proficiscebatur, sed temporum erat), ad 
gultarum ablegavit, ut ea exponeret quae non 
ignorabat, et levitatem illi perfidiam atque iniqui- 
tatem objiceret, Neque vero ille quieturuserat, aut 
cladem illatam vel ad exiguum tempus 163 inul- 
tam passurus. Latrociniis igitur de more utebatur; 
et delectis cohortibus missis Laodicea Phrygie, 
qua tum non, uti nuno cernitur, moenibus ador- 
nata, sed instar pagorum ad radices collium sparsim 
exsiructa erat, ingentem predam pecudum et 
hominum abegit; multos etiam occidit, atque inter 
alios pontificem Solomonem, castratum illum qui- 
dem, sed gratiooum hominem et Deo virtute pro- 
pinquum. Dicebat autem per ludibrium sultanus ad 
suos, quo pluribus mslis Romanos afficeret, eo 
majora sibi beneficia ab imperatore exspectanda 
esse: ram penes quem victoria sit, ad eum quoque 
munera confluere solere, ne latius vagetur victoria, 
quemadmodum morbi periculosi diligentius cu- 
renfur, ne serpant. Nec interea quievit Manuel, 
sed primum per Basilium Zicandlam, deinde per 
Michaelem Angelum Turcos eos invasit, qui ob 
gregum et armentorum copiam loca herbida et cam- 
pestria consectantur, eaque de causa suis relictis se- 
dibus Romanorum fines cum omnifamilia occupant. 
lli 164 enim expedita copiarum parte in cohortes 
descripta secumque adducta, noctu adversarios 
reclius invadi posse rati, banc exercitui tesseram 
in nocturno illo conflictu dederunt, ut exclamarent: 
aferrum,» utsuos ea voce agnita inviolatos preter- 
irent, eos vero qui taciti accederent, occiderent ut 
peregrinos. Ea acclamatio totius pugne tempore 
gentes distinxit, et vt David ait, ferri instar in 
Persarum animos penetravit. Sed Turci post multam 
tandem czedem, tessera illa intellecta, eamdem vo- 


δέδηκεν ὕστερον' τότε δὲ πολυδύναμος γεγονὼς. τὸ 
πρὸς τὸν βασιλὲέχ αἰδῆμον ἀπεξύσατο, xai ἣν αὐτὸς 
θεραπείαν προσῆγε ταῖς τῶν πραγμάτων δυσχολίαις 
ἀγχόμενος, ταύτην ἐξῃτεῖτὸ οἱ παρέχειν τὸν αὐτο- 
χράτορα, βαρθδαρικῶς μεταλλοιούμενος τῷ καιρῷ, 
καὶ δεῆσαν ὑπὲρ τὸ δέον ὁποστελλόμενος͵ καὶ πτεροῦ 
αὖθις ἐλαφριζόμενος εὐπετέστερον, ὅτε τῇ ἑτέρᾳ πλά- 
στιγγι ῥοπὴν ἡ τύχη παρείχετο, τοῖς παλινστρόφοις 
βραδεύουσα πράγμασι. Παττάλῳ δ᾽ ὑπεχχρουόμενος 
πάτταλος ἐξομαλίζων ἦν τὸν βασιλέα xal θχραπεύων 
ἐνιαχοῦ, οὐ μὴν ὑπ᾽ ἐχείνου θηροχομούμενὸς διε- 
δείχνυτο. xai δόξαν ἀπονέμων πατρὸς υἱοθεσίας τι- 
μὴν ἐλάμθόανε. xal ἦν τὰ παρ᾽ [P. 81] ἀλλήλων 
χαραττόμενα γράμματα πατέρα βασιλέα χαὶ σουλ- 
τάνου υἱὸν καταγγέλλοντα. Πλὴν οὐδ᾽ οὕτως ἐς οι- 
λίαν ἀκραιφνῆ συνηρμόζοντο ἢ γοῦν τὰς σπονδὰς οὐ 
ξυνέχεον, Ὅθεν ὁ μὲν χατὰ χειμάῤῥουν πληθύοντα 
ἢ κατὰ πολλὰ ἐδηδοχότα φάομαχα δράκοντα χατ- 
ἐχλυζέ τε χαὶ παρέσυρε τὸ προστυχὸν, χαὶ συχνὰ 
τῶν ἡμετέρων πολίχνίων χατέχασχε, τὸν τῆς xax(ac 
ἀποπτύόων lóv ὁ δὲ βασιλεὺς περιεφράγμου τούτου 
τὰς διεξόδους καὶ εἷς ἀνάῤῥδουν τὸ ῥεῦμα ὁπανεστοί- 
6ats ρριγγίῳ ἀῤῥαγεῖ στρατοπέδου, ἢ ὁλκῇ χρυσίου 
ἐφολχοῦ χατεχοίμιζε πρὸς εἰρήνην τὸ τούτου βλὲ- 
qapov, xai ἕν τέως εἷς λῃστείαν ἐπηγρίχινε λοφιὰν 
χαὶ τὸν ὁλχὸν ὅν ἐπεσύρετο τοῦ στρατεύματος κατα- 
σιγάζων ἐπράννεν. ᾿Ενίοτε δὲ τοὺς ὡς πώεα πλατέα 
διεχχεχυμένους τοῖς Ῥωμαϊκοῖς σχοινίσμασι Τούρ- 
x294 ἀναστέλλων τοῖς περὶ τὴν πεντάπολιν ἐπιτί- 
θεται, xal σωμάτων ἀνθρωπίνων xai ζώων πολλῶν 


C γενόμενος ἐγχρατὴς, δ᾽ εἷς χεῖρας δεξαμένων αὖ - 
τὸν τῶν [Περσῶν, τοοπαιοφόρος ἐπανέζευξεν, ὁπ ηνίχα 
χαὶ Σολυμᾶς ὁ τῶν παρὰ τῷ σουλτάνῳ τὰ μέγιστα 


δυναμένων χορυφαιότατος τῷ βασιλεῖ ἐποφθεὶς πολλὰ 
μὲν ὑπερηγόρει τοῦ σουλτάνου, ἀποτρέπων τῆς 
ἐχείνου γνώμης τὰ παρὰ τῶν Τούρχων πραττόμενα 
χαὶ σοφιστιχῶς οἷς διεξήει καταχαριζόμενος, ἀσύμ- 
φώνα᾽ δ᾽ ὅμως τοῖς πράγμασι φθεγγόμενος ἡλίσχετο 
ψευδολογίας ἐγχλήματι' πλὴν οὐδ᾽ οὕτω τι πρὸς βα- 
σιλέως πέπονθεν ἄχαρι Σολυμᾶς. θεραπεύων δὲ καὶ 
ὑπὲρ τὸ ἀληθὲς ὡς ἔθος τοῖς βαςδάροις, τὸ ἄναχτα, 
καὶ τὰ ἐς ἀπάτην τεχναζόμενος ἵπποις αὐτὸν dixj- 
ποσιν ἐχολάχευσεν, οὖς τὸ ἐχείνου ἐσίπευεν ἱπποστά» 
σιον. 'O δὲ βασιλεὺς τοὺς ἵππους δεξάμενος καὶ 
Σολυμᾶν τῆς εὐγνωμοσύνης xxl ὑποταγῆς ἀποδεξά- 


cem et ipsi usurparunt, donec elapsa nocte dirempti ἢ μενος, ε᾿ xal μὴ τῆς ἐχείνου γνώμης ἴδιον ἦν, τοῦ δὲ 


sunt exercitus. Sunt et alie multe Manuelis contra 
Turcas οἱ Turcarum contra Romanos excursiones 


facte; quas plerasque, quod nihil memorabile in 


iis actum est, pretermisi, ne crebra similium 
rerum repetitio, sine ulla gratia novitatis, fasti- 
dium pareret lectoribus. 


χαιροῦ ὑπῆρχε δῶρον τὸ φιλοφρόνημα, πρὸς τὸν 
σουλτάνον ἀπέστειλεν ἐξηγησόμενον ἐκείνῳ ἃ οὐκ 
ἦν ἀγνοῶν, xal ἐς αὐτὸ τοῦ τροπου ἀποσκώψοντα τὸ 
παλίμθολον τὸ ἄπιστόν τε xal χαχόηθες, κἂν οὐχ 
ἦν αὐτὸν ἣρεμήσειν ἐπὶ τούτοις ἢ γοῦν καθυπερ- 
θέσθαι xai πρὸς βραχὺ Ῥωμαίοις τὴν ἀντιπάθειαν. 


'ExAóntus γοῦν ταῖς συνήθεσι λῃστείαις χρώμενος, Στείλας δὲ καὶ φάλαγγας ἐπιλέχτους τὴν κατὰ Φρυ- 
γίαν ἐχπορθεῖ Λαοδίχειαν, οὐχέτι οὗταν συνοιχουμένην ὡς νῦν ἑώραται, οὐδ᾽ εὐερχέσι φραγνυμένην 
τείχεσι, κατὰ δὲ χώμας ἐχχεχυμένην περὶ τὰς ὑπωρείας τῶν ἐκεῖσε βουνῶν. Ἤλασε δ᾽ ἐκεῖθεν Bapsisv 
λείαν ἀνθρρώπων xal ζώων πλῆθος οὐ srtaüpzstóv: οὐ μετρίους δὲ xal χατέχτανεν, ἐν οἷς xal τὸν ἀρχιερέα 
Σολομῶντα, ἐχτομίαν μὲν ἄνθρωπον, χαρίεντα δ᾽ ἄλλως τὸ ἦθος xal Θεῷ δι᾽ ἀρετῆς προσεγγίζοντα. Elpw- 
γευόμενος δ᾽ ἔφασχε πρὸς τοὺς οἰχείους ὡς ὅσῳ ἂν μείζω δράσειε Ῥωμαίους δεινὰ, τοσούτῳ μείζω παρὰ 


465 DE MANUELE COMNENO LIB. IV. 466 


βασιλέως ἀγαθὰ πείσεται: « Ὧ γὰρ πάρεστι, φησὶ, τὸ χρατεῖν, τούτῳ xal ai δωρεαὶ φιλοῦσιν ἐπιξε- 
νίζεσθαι, ἵνα [P. 82] μὴ πλεῖον ἦ τὸ νικ qv, ἐπειδὴ xal τὰ φλεγμαίνοντα τῶν σωμάτων τὰς νοσοχομίας ἐπι- 
σπῶνται πλείονας, ἵνα ἀντισπῶνται xal σταῖεν τὰ πρόσω νεμόμενα. » Οὐδ᾽ ὁ Μανουὴλ μέντοι ἐπὶ τού- 
τοις ἡσυχίαν ἡσπάσατο, ἀλλὰ πρῶτα μὲν διὰ τοῦ Γουδελίου Τζυχανδήλη, εἶτα xai διὰ τοῦ ᾿Αγγέλου 
Μιχαὴλ τοῖς Τούρχοις ἔπέθετο, ὅσοι πολυθρέμμονες ὄντες ἀναδιφῶσι πόας τὰς λειμωνίτιδας xal τούτων 
ἕνεχα τῶν οἰκείων ἠθῶν ἀπανιστάμενοι παγγενεὶ τὰ Ρωμαίων ἐπεισίασιν ὅρια. Οὗτοι γὰρ ἐς λόχους τὸ 
τῶν στρατοπέδων συντάξαντες εὔζωνον καὶ μετ᾽ ἑαυτῶν παραλαθόντες ἐξήεσαν. ᾿Αμείνω δὲ τὴν νύχτα 
κρίνοντες εἷς τὴν τῶν ἐναντίων ἐπίθεσιν, σύνθημα δεδώκασι τῷ στρατῷ ἐν τῷ xatX σχότον συμπλέχε- 
σθαι τοῖς Τούρχοις ἀναφωνεῖν « Σίδηρος, » ὡς εἴη αὐτοῖς οὕτως ἀντιπαρέρχεσθαι μὲν τὸ ὁμόφυλον ὡς 
ὁμόφωνον, τὸ δὲ σιγῇ ἐπιὸν χκαίνοιεν ὡς ἀλλόγλωσσον. Καὶ τοῦτο BV ὅλης τῆς τότε συμπλοχῆς ἐπι- 
φωνούμενον διέστελλε τὰ γένη, καὶ τὸ τοῦ Δαδὶδ, ὁ σίδηρος τὰς τῶν Περσῶν ψυχὰς διήρχετο. Μετὰ δὲ 
πολὺν ὀψέ ποτε φόνον οἱ Τοῦρκοι συνιέντες ὅ βούλεται τὸ ἀνὰ στόμα Ῥωμαίοις κείμενον, ξυνῳδὰ 
σφίσι xai αὐτοὶ ἐφθέγγοντο, ἕως τῆς νυκτὸς διαγενομένης ἀπ’ ἀλλήλων διέστησαν τὰ στρατεύματα, Πολ- 
λαὶ μὲν οὖν ἐκδρομαὶ τὸ τηνικαῦτα καιροῦ τῷ βασιλεῖ τούτῳ κατὰ τῶν Τούρχων ἐγένοντο, καὶ παρὰ τούτων 
αὖθις Ῥωμαίοις ἐπιξυνέστησαν' παρῆκα δὲ τούτων ὅσαι σὺν τῷ μὴ ἀξιαφήγητόν τι χεχτῆσθαι χαὶ κόρον τοῖς 
φιληκόοις ἐμποιέσειν ἤμελλον, οἷα τὰ πολλὰ εἰς ταυτὰ τὴν ἱστορίαν ἐπαναστρέφουσαι καὶ μηδέν τι παρεξηλλαχὸς 


εἰς τὴν διήγησιν ἔχουσαι. 





ΤΌΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ 


ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ MANOYHA TOY ΚΟΜΝΒΝΟΥ. 


—— 


LIBER. QUARTUS 


RERUM ἃ MANUELE COMNENO GESTARUM. 


[P. 83] a'. ᾿Επάνειμι δ᾽ αὖθις xi τὰ Παιονιχὰ, σα- A 


φηνείας δ᾽ ἕνεκα τοῦ ἵστορειν προαναδαλοῦμαι ταυτί. 
Τῷ τότε ἄρχοντι τῶν Οὔννων ᾿Ιατζᾷ δύο ἦσαν ὁμαί- 
μονες, Στέφανός τε xai Βλαδίσθλαδος (83) καὶ 
παῖδες Στέφανος χαὶ Βελᾶς. Τῶν ἀδελφῶν τοίνυν ὁ 
Στέφανος τὰς ὁμογνίους ἑχφυγὼν χεῖρας xat' αὐτοῦ 
φονώσας τὴν Κωνσταντίνου χατέλαδε, καὶ προσδε- 
χθεὶς ἀσπασίως τῷ αὐτοχράτορι Μανουὴλ ἄλλης τε 
φιλοφροσύνης ὡς πλείστης ηὐμοίρησεν, ἀλλὰ δὴ καὶ 
Μαρίαν ἔγημε τὴν τούτου ἀνεψιάν, ἣν ὁ σεύαστο- 
κρἄτωρ ἐφύτευσεν ᾿Ισαάχιος. Μετὰ βραχὺ δὲ καὶ ὁ 
τῶν ἀδελφῶν τρίτος Βλαδίσθλαδος κατ’ ἴχνια βαίνων 
τῷ Στεφάνῳ τῷ Μανουὴλ προσεχώρησεν, οὐ τοσοῦτον 
Ἰατζᾶ καταγνοὺς ὧς μὴ φιλοῦντος ὅσον εἰκὸς, ἡ ἐξ 
ἐκείνου ἐπιδουλὴν πτοηθεὶς, ὅσον τῇ τοῦ ἀδελφοῦ 
Στεφάνου φήμῃ γοητευθεὶς xal πρὸς αὐτὸν τὴν πο- 
ρείαν τεινάμενος. Τῷ τοι οὐδ᾽ αὐτὸς ἐξέπεσε τῶν 
ἐλπίδων ἢ ἀναξίως τοῦ γένους τῷ βασιλεῖ προσεί- 
ληπται, ἀλλὰ πάντα οἱ ἀπηντήχει χατὰ σχοπόν. Καὶ 
γυναῖχα δὲ ἣν ἡδούλετο ἀγαγέσθαι, καὶ ταύτην ix 
βασιλείου ἄν ἔγημεν αἵματος. ᾿Αλλὰ γάμου μὲν 
ἀπέσχετο, ἵνα μὴ τῆς ἐς πατρίδα λαθόμενος ἑἕπαν- 
ἐδου τὰ οἴκοι διαφθεροῖ, τῷ λωτῷ τῆς γυναιχὸς 
προσηλούμενος. ᾿Αλλ᾽ οἷα τὰ ἑπὶ τούτοις ; τελευτᾷ ὁ 
τῶν Οὔννων ῥὴξ ᾿Ιατζᾶς, xai ὁ θάνστος ἥμερος, τῆς 
φύσεως ὅ ἑνέθεινε βάρδιτον ὑποχαλασάσης τῆς ἀρ- 


1. Priusquam autem ad res Pannonicas redeam, 
perepicritatis 865 gratia, quedam premittenda 
sunl. Hunnorum princepsJazasduos fratres habuit, 
Stephanum et Bladisthlabum, totidemque filios, 
Stephanum et Belam. Stepbanus, evitatis insidiis 
qua a fratre sibi parabantur, Cpolim profectus et a 
Manuele imperatore humaniter susceptus, preter 
alia plurima beneficia, etiam Mariam uxorem acce- 
pit. imperatoris neptem, lsaacio sebastocratore 
natam. Paulo postalter quoque frater Bladisthlabus 
Stephanum imitatus ad Manuelem se contulit, non 
tam quod a fratre minus quam paresset amaretur 
&ut insidiastimeret, quam famarerum secundarum 
fratris Stephani impulsus. Neque vero spe sua 
frustratus est, aut aliter ab imperatore susceptus 
quam genus ejus decebat, sed omnia ex sententia 
confecit ; 86 uxorem quam vellet, vel ex impera- 
toria stirpe, ducere ei licuisset. Verum conjugio 
abstinuit, ne illius blanditiis irretilus neglecto 
reditu in patriam rebus suis minus consuleret. 
Sed quid fit? Hunnorum regi laze placida morte 
defuncto Stephanus filiusin principatu succedit. At 
imperator eocasu delectatus, initaqueratione, 166 
siHunnorumsatrapiaadSthephanum affinem suum, 
cui jure deberetur, transiret, primum id sibi glorie 
fore, deinde Romano imperio forsitan aliquid 


Hier. wolfii note. 


(83) Βλαδίσθλαδος. Id fortasse nomen est, pro quo nunc Ladislaum usurpant. 


467 


NICET/E CHONIATJE 


498 


tributi accessurum,Zeugminocerteet Francochorio À μονίας xal διαλυσάσης πρὸς ἄ xal ἐξ ὧν συντέθειται, 


citra controversiam potiturum, rei οοῃῆοίθηδιθ 
intendit animum. Legati statim ad llunnos mit- 
tuntur, qui cum eis de regno ad Stephanum trans- 
ferendo : agerent paulo post ipse Sardicam venit. 
Hunni vero ad primum auditum a Stephanoabhor- 
ruerunt et nomen ejus egre tulerunt, eumse cum 
ob alia repudiare asserentes, tum quod Romanam 
uxorem duxisset : minimeenim e re suaesse virum 
admittere Romanorum imperatori affinitate jun- 
ctum ; vereri se ne Hunni suo regi, rex vero 
imperatori Romanorum pareret. Hisde causis nec 
Stephano illuc profecto studuerunt, et legatos 
imperatoris rebus infectis dimiserunt. Unde Ste- 
phano majoribus viribus opitulandum ratus, Sardica 
ad Istri ripas, Branizobam et Belligradum, profi- 
ciscitur,etnepotem Alexium Contostephanumcum 
copiis adjungit 167 Stephano. Quicum Chramum 
tenuissent, prc virili egerunt eaque adregnumob- 
tinendum pertinebant. Quamvis autem Pannonum 
proceres et largitionibus ac adulationibus corrum- 
perert et maximis pollicitationibus inflarent, nihil 
tamen proficiebant, nisi ut Hunni Bladisthlabo Ste- 
phani fratri principatum deferrent. Quo paulo post 
defuncto rursusad laze filium Stephanum Hunni in- 
clinarunt. Quod factum nequeimperator equoanimo 
tulit ; et eo adjuvante Iazae frater Stephanus nihil 
non agebat, si quo modo regno potiretur. Ea de 
causamultisbellisconflatis, cumimperator laze filio 
Bele'e,quemimperii successorem designarein animo 
habebat, Mariam filiam despondisset, Hunni,utom- 
bus molestiis et periculis compendio defungeren- 
tur, invisum Stephanum dolo necare instituunt. 
Quam ad rem venenum aptissimum visum, quod per 
ministrum quemdam ejus Thomam largitionibus 
corruptum illi propiaaretur. [s vero venefticii insignig 
artifex, e suo ingenio alía ratione deprompta, cum 
168 forte Stephanusvenam incidisset,veneno icturr. 
inunxit ; quod in totum corpus diffusum, correptis 
vitalibus, hominem celeriter confecit. Cujus inte- 
ritus aperte declarat hominur cogitationes incer- 
tas et fallaces esse, ac nonnullos ea sequique asse- 
qui nequeant, et frustra suis niti consiliis ac cona- 
tibus divino auxilio non suffragante, cadaver ejus 
lubridio habitum sepulture honore caruit. Zeugmi- 
num Hunnis deditionem fecit. His imperator au- 


Ἢ δ᾽ ἀρχὴ ἐπὶ τὸν ἐκείνου διαδαίνει παῖδα τὸν 
Στέφανον. Ὁ δὲ βασιλεὺς ὡς Ex. ῥίζης ἀνομοίου φυὲν 
τι κάλλιστον τὸ γεγονὸς ἡγησάμενος, χαὶ χατὰ νοῦν 
ἀναπολέσας, ὡς εἰ πρὸς τὸν im' ἀνεψιᾷ γχμόρὸν 
Στέφανον, ὡς δῆθεν εἰς ἀρχὴν διχαιούμενον, ἢ τῶν 
Οὔννων μεταδαίη σατράπευσις, σχοίη ἄν τὰ πρῶτε 
κλέος αὐτὸς, ἔπειτα ἢ βασιλεία Ῥωμαίων μέρος 
ἴσως ἐχεῖθεν δασμοῦ, ἐκ τοῦ ἀναντιῤῥήτου δ᾽ οὖν 
ἀσφαλῆ τὴν τοῦ Ζευγμίνου καὶ τοῦ Φραγγοχωρίου 
κατάσχεσιν, συντείνει τὸ πρόθυμον πρὸς τὴν τῶν 
σχοπουμένων ἐχπλέρωσιν. Καὶ εἶχεν εὐθὺς τοὺς μὲν 
πρέσδεις dj τῶν Οὔννων χώρα, οἵτινες αὐτοῖς χατα- 
στάντες ἤμελλον ξυνδιαθέσθαι Στεφάνῳ τὸν τῆς ἀο- 
χἧς στέφανον, μετὰ βραχὺ δὲ αὐτὸν ἡ Σαρδιχή. 
Οὖννοι μὲν οὖν xal πρὸς τὴν πρώτην ἀχοὴν ἀπεπή- 
δησαν τοῦ Στεφάνου, καὶ τοῖς ὠσὶ βαρέως ἤχουσαν 
τὴν τούτου προσηγορίαν, καὶ δι᾽ ἄλλα μὲν φάσχοντες 
ἀποπέμπεσθαι τοῦτον, μάλιστα δὲ διὰ τὸ γῆμαι παρὰ 
Ῥωμαίοις: αὐτοῖς δὲ ἀσύμφορον ὅλως εἶναι προσ- 
ἐσθαι ἄνδρα κατὰ χῆδος τῷ βασιλεῖ Ρωμαίων συν- 
απτόμενον" ὑπούλέπεσθαι γὰρ μή πως Οὖννοι μὲν 
ón' αὐτοῦ βασιλεύωνται, [P. 84] αὑτὸς δὲ ὑπὸ τοῦ 
τῶν Ῥωμαίων ἄρχηται καὶ ὁρίζηται βασιλεύοντος. 
Διὰ ταῦτα τοίνυν οὔτε τῷ Στεφάνῳ ἑχεῖσέ ποι ἀφι- 
χομένῳ προσέκειντο, xai τοὺς κατάγοντας αὐτὸν ix 
βασιλέως ἀπράχτους ἡφίεσαν. Ἔνθεν tot xai διὰ 
μείζονος ἰσχύος ἐπιδονθῆσαι τῷ Στεφάνῳ δεῖν ὁ 
βασιλεὺς οἰηθεὶς αὐτός τε ἐκ Σαρδικῆς ἀπάρας ἀφι- 
χνεῖται πρὸς τὰ παρίστρια, λέγω δὴ τὰ χκἀτὰ βρα- 
νίτζοδαν χαὶ Βελέγραδα, καὶ τὸν ἀδελφιδοῦν ᾿Αλέξιον 
τὸν Κοντοστέφανον συνεχπέμπει τῷ Στεφάνῳ μετὰ 
ἰσχύος, οἱ xxi ὡς τὸν Χράμον xaztÀa6ov, ὡς ἑνὴν τὰ 
πρὸς ἀρχὴν διεπράττοντο, ὑποποιούμενοί τε δώροις 
τοὺς μέγα παρὰ ΠΙαίοσι δυναμένους xai κολαχείᾳ 
ὑποφθείροντες xal ὑποσχέσεσι μεγίσταις ἑπαίροντες᾽ 
ἑπέραινον δὲ οὐδὲν ἤ ὅσον Βλαδίοθλαδον τὸν τοῦ 
Στεφάνου κασίγνητον Οὔννους εἷς ἄρχοντα δέξασθαι. 
᾿Αλλὰ καὶ τούτου βραχύν τινὰ χρόνον ἐπιδιώσαντος 
τῇ ἀρχῇ, t« τὸν τοῦ ᾿Ιατζᾶ υἱὸν Στέφανον οἱ Οὖννοι 
πάλιν προσέῤῥεψαν. ᾿Αλλ’ οὔτε βασιλεὺς πράως 
ἥνεγχε τὸ γεγονὸς, xal ὁ τοῦ ᾿Ιατζὰ κασίγνητος 
Στέφανος βασιλέως συναιρομένου πάντα ἦν μη γανώ- 
μενος, εἰ πως τῆς ἀρχῆς ἐπιτεύζεται., Πολλῶν οὖν 
ἕνεχα τούτου συμδεδηχότων πολέμων, καὶ τοῦ βα- 
σιλέως τὸν τοῦ ᾿Ιατζᾶ υἱὸν τὸν Βελᾶν εἷς γαμθρὸν 


ditis Hunnis bellum indicit. D ἀνελομένου tmi τῇ θυγατρὶ ixtivou Μαρίᾳ, ὅν xai 
διάδοχον τῆς βασιλείας ἐμελέτα ποιῆσαι, ol τῶν Οὔννων ἀντιχαθήμενοι τῷ Στεφάνῳ τὶς πρώτας τῶν 
ἐλπίδων ἐχριζοῦντες βλάστας χαὶ ἀποτέμνοντες, τὸ Ex περιόδων τε ἔχείνῳ χαὶ χύχλων μακρῶν ἄντι- 
πράττειν ἀπολιπόντες xol ἑαυτοὺς πραγμάτων ἀλλοτριοῦντες, ἔγνωσαν ἐκποδὼν ποιήσασθαι δδλῳ τὸν 
ἀπεχθὴ Στέφανον. Διὰ ταῦτα τὴν φαρμαχοποσίαν ἐπῃνεχότες ὡς πρόχειρον ζωῆς κατευνάστριαν, πε- 
ριεσκόποιν τὸν τὴν θανατηφόρον χύλιχα τῷ Στεφάνῳ τοῖς ὀχχτύλοις ὀχήσοντα. Ὦς δ᾽ εὖρον ὁποδρη- 
στρά τινα τοῦ Στεφάνου θωμᾶν λεγόμενον, ἔστησαν τὸν μισθόν. Οὕτω δ᾽ ἦν ὀξύτατος ἐχεῖνος xal δεινότατος 
ἀνθρώπου χκαταλῦσα: ζωὴν xal σώματος διαστῆσαι ψυχὴν, πονηρῷ χέρδει χεῖρα ὑποσχὼν, ὡς καὶ οἶχο- 
θεν προσεφευρεῖν ἑτέραν μέθοδον δι᾿ ἧς εἰς ᾷδου τάχιον χαταχθήσεται Στέφανος, ᾿Αμέλει xat ἐν τῷ 
ἐξαιματοῦσθαι τὴν φλίθα τῷ Στεφάνῳ ἐγχρίεται φαρμάχῳ τὸ ἐπίθεμα τῆς τομῆς" τὸ δὲ ὅλῳ περι- 
χυθὲν τῷ σώματι xoi διαδραμὸν xal τοῖς χαιριωτέροις ἐνσχῆψαν μέρεσιν ἀπάγει τοῦ ζῇν τὸν ἀνυρω- 
πον, πράγμασιν αὐτοῖς σαφῶς πιστωσάμενον τὰς τῶν ἀνθρώπων ἐπινοίας ἀχροσφαλεῖς χαὶ δειλὰς, 
xxi ὡς εἰχῇ xai μάτην τοῖς ἀκιχήτοις ἐγχειροῦσί τινες ἐφετοῖς xal διαπονοῦνται τοῖς οἰχείοις ἐπιτη- 


469 


DE MANUELE COMNENO LIB. IV. 


410 


δεύμασι, μὴ vat θεϊκῆς συνεφαπτομένης χειρὸς ἄνωθεν xal τοῖς πραττομένοις ἐπευδοχούσης xal χατευθυνούσης 
τὰ τούτων διαδούλιά τε καὶ διαδήματα. Καὶ ὁ μὲν ἔκειτο οὕτως, xal ἦν ὁ νεκρὸς αὐτοῦ ὑὁδριζόμενος καὶ ὁσίας 
ἄμοιρος, xal τὸ Ζεύγμινον ὑπὸ Οὔννων ὁμολογίᾳ ἑάλωκε. Ταῦτα ὡς ἠνώτιστο βασιλεὺς, χατὰ τῶν Οὔννων 


κηρύσσει πόλεμον. 


β΄. .ὋὍτε καὶ ᾿Ανδρόνιχος πάλιν ἀποδρὰς καὶ mapz- A  2.S8ub id tempus Andronicus denuo carcere 


γενόμενος εἷς Γάλιτζαν ἐχεῖθεν ἐπανέζευξεν. "Εστι 
δὲ ἡ Γάλιτζα μία τῶν παρὰ τοῖς 'Ῥὼς τοπαρχιῶν, 
oUc καὶ Σχύθας (P. 88] Ὑπερδορέους φασίν. Ὁ δὲ 
τρόπος τῆς φυγῆς ἦν οὗτος, ἸΙλάττεται τὸν νοσοῦντα, 
xai προχοίτου παιδὸς εἰς τὰς σωματικὰς ὑπήρεσίας 
ηὐμοιρηχὼς ἀλλοεθνοῦς, xal τούτου xal τὰ πολλὰ 
τῆς ἡμετέρας διαλέχτου παραγραμματίζοντος, ἐπι- 
σκήπτει τούτῳ, ἐπεὶ xal μόνῳ ἀπὸ πάντων dj πρὸς 
τὴν φρουρὰν ἀνεῖτο εἴσοδος, ὑφελέσθαι λάθρα τὰς 
χλεῖς τῶν τοῦ πύργου πυλῶν, ὁπότε πρὸς ἡ μερινὸν 
ὕπνον οἱ φύλαχες τράποιντο δαψιλεστέρῳ χρησάᾶμε- 
yot τῷ ποτῷ, xal κηρῷ ἐχμάξασθαι ταύτας εἰς τὸ 
εὐτύπωτον, ὡς τῷ ἀρχετύπῳ εἶναι τὸ ἐχμαγεῖον 
κατὰ πᾶν ἐμφερὲς xal εἰχασμένον πρὸς ἴνδαλμα 
ἀπαράλλαχτον. Δρᾷ τὸ ἀνδράποδον τὰ πρόστα- 
χθέντα, εἰσάγει ᾿Ανδρονίχῳ τὰ τῶν χλείθρων ἴχνη. 
Ὁ δὲ τῷ παιδαρίσχῳ ὑποτίθησιν ἐμφανίσαι ταῦτα τῷ 
υἱῷ ἐχείνου τῷ Μανουὴλ, xal εἰπεῖν ὡς δεῖ τὴν ca- 
χίστην τοιαῦτα χαλχεύσασθαι, οὐ ταῦτα δὲ μόνον, 
ἀλλὰ χἀν τοῖς ἀμφορεῦσι τῶ, οἴνων, οἵπερ αὐτῷ τὸ 
τοῦ ἀρίστου στέγουσι πόμα, παραδύειν ix Alvoo νε- 
νησμένα καλώδια xal ἀγαρίδας καὶ xpóxaq xai μη- 
ρίνθηυς λεπτάς. Ὡς δ᾽ εἶχε πέρας τὰ βουληθέντα, 
ἀναπτύσσονται τὰ χλεῖρρα νυχτὸς, τὸ δεσμωτήριον 
ἀπραγμόνως ἀναπετάννυται’ ὁ παῖς ὑπουργεῖ τὸ 
ἔργον, παρ’ ᾿Ανδρονίχου λαδὼν τὸ ἐνδόσιμον: ὁ 
᾿Ανδρόνιχος ἔξειοι τὰ λίνα φέρων ἕν ταῖν χεροῖν. 
Γίνεται οὖν αὐτῷ τὸ κατάντημα τῆς τότε νυχτὸς 
χόρτος ἀμφιλαφὴς περί που τὰ &Óata μέρη τῶν 
ἀναχτόρων φυεὶς xal εἷς ὕψος ἀναδοχμών, Καὶ 
περὶ δευτέραν δὲ xal τρίτην ἡμέραν ταῖς πόαις 
ἑνειλημένος τοὺς διώχτας ἑλάνθανεν. Ὡς δὲ ἄλις 
εἶχον οἱ διφῶντες τῆς χατὰ τὰ ἀρχεῖα ἐρεύνης, δια- 
τίθησιν ᾿Ανδρόνιχος τὰς στάλιχας εἰς χλίμαχας, xai 
διὰ μεσοπυργίου χαλασθεὶς ἀχάτιον εἴσεισιν ἔχ συν- 
θήματος περὶ τὰς ἀχτὰς σαλεῦον xal τοὺς προδλῆ- 
τας, οἱ τὸ πάγαλον τεῖχος τῆς πόλεως διειλήφασι, 
τὰς τῶν χυμάτων ἀποθρχύοντες ἐμθολάς. "IIv δὲ 
τοὐπίχλην Χρυσοχοόπουλος ὁ τῇ ἁλιάδι ᾿Ανδρόνιχον 
εἰσδεξάμενος. ᾿Αλλ' οὕπω ἀκχριδῶς ἀνάγεσθαι 
ἤρξαντο, xal συνέχονται παρὰ τῶν χατὰ τὸν Βου- 
χολέοντα προφυλάχων, οἵ πᾶσαν νύχτα σχοπεύουσι 
xai τῶν ἄναχτόρων οὐκ ἐῶσιν ἐχόμενα ἑνίας νῇας 
διαπλωΐίζεσθαι. Ἐξ ἐκείνου δὲ τὰ τῆς σχοπιᾶς ταύ- 
τῆς ἤρξαντο, ἐξ ὅτουπερ ὁ Τζιμισκῆς ᾿Ιωάννης τῷ 
Φωχᾷ Νιχηφόρῳ νυχτὸς ἐπέθετο διὰ σαργάνης ἀνι- 
μηθείς. Παρὰ βραχὺ γοῦν ἦν dv xal πάλιν ᾿Ανδρό- 
νιχος χείροσι δεσμοῖς xal φυλακαῖς ἑνισχημένος, 
ἢ xai ξίφος τοῦ ζῇν αὐτὸν ὑπεξήγαγε τὰς πολλὰς 
εἰσέπειτα πλάνας ὑποτεμόμενον. Νῦν δὲ ἡ οἰχεία 
εὐτραπελία ἐῤῥύσατο καὶ τότε τὸν βαθυγνώμονα, 
ix τῶν ἑαυτῆς ῥιζοτομήσασὰ κήπων τὰ τῷ καιρῷ 
προσφυὴῆ φάρμαχα, ὥσπερ xal Δαδὶδ ἑξέσωσε moó- 
τερον ἡ ἐν Γὲθ τοῦ προσώπου ἀλλοίωσις ἔπιψόφησίς 


elapsus Galizam confugit : sed non diu ibi mansit. 
Est autem Galiza toparchia Rossorum, qui et Scy- 
the Hyperborei appellantur.Fuge ratio hujusmodi 
fuit. Morbum fingit, ac puero peregrino, cujus 
opera in corporis minieteriis uteretur, lingue 
nostratis non satis gnaro, eed cui soli ad custo- 
diam patebat aditus, mandat ut claves turris clam 
surripiat, eum vigiles largius poti meridianum 
somnum capiant, easque cera exquisite exprimat. 
169 Servulus jussa exsequitur, clavium exem- 
plum Andronici jussu Manueli filio ejus ostendit, 
ut quam primum tales fabricaretur, et inamphoras, 
quibus potus ad prandium ferretur, lineos funes, 
glomos et flla tenuia conjicit. Eo consilio ad 


B exitum perducto claustra noctu aperiuntur, carcer 


C 


citra laborem patet. Andronicus pueri ministerio 
evadit, funiculos manibus gestans. Ea nocte in 
denso et alto palatii gramine, quo nemo adire 80- 
lebat, in diem usque tertium delitescit : inquisito- 
ribus deceptis et jam defatigatis,funibus pro scalis 
usus per monia se demittit, naviculam conscendit, 
que ex composito in littore inter crepidines mari- 
timo urbis muro ad frangendum undarumimpetum 
interjectas fluctuabat : naute,a quo vehebatur,Chry- 
sopoli cognomentum erc!. Sed cum vix ex eo loco 
Bolvissent ubi Joannes 820 Zimisces sporla attra- 
ctus Nicephorum Phocam noctu oppressit, parum 
abfuit quin Andronicus aut gravioribus vinculis 
et duriore carcere constringeretur, aut sibi ipsi 
manus afferret, ut diuturnis molestiis liberaretur. 
Nunc hominem callidum ingenii dexteritas et 80- 
lertia, quemadmodum olim Davidem insanie simu- 
latio Getze, liberavit. Nam famuli persona simulata 
ex diuturnis vinculis elapsi, oravit cos a. quibus 
comprehensus crat, ut eui miserescerent et anle 
multas acerbitates ab bero perpessi et. nunc ob 
fugam male multandi. Herum autem Chrysopolum 
appellabat, et do iadustria barbare loquebatur, ac 
Greca multa se assequi dissimulabat. Sed et ipse 
Chrysopolus muneribus impetravit a speculato- 
ribus ut Andronicus tanquam servus fugitivus sibi 
redderetur. Ita preter spem ades suas ingressus, 
cognomento Blanganas, eadem opera suos ut adve- 
niens salutavit et ut. peregre abiens valere jussit ; 
golutisque compedibus Meliboti equo $21 con- 
&ceneo, qui ad fugam paratus erat, recta Anchia- 
lum contendit, quo cum venisset, Pupaci, qui (ut 
supra dictum est) primus Corcyre arcem conscen- 
dit, se agnoscendum praLbuit; sumploque ab eo 
viatico et via ducibus Galizam proficiacitur. Cujus 
fines ingressus,quo tanquaminasylum tutissimum 
properabat, et jam persecutorum metu se libera- 
tum putans, a Blachis, qui fugam ejus ex fama 
cognorant, captus ad imperatorem reducitur. Ibi 


ATA 


NICET/E CHONIAT/E 


412 


cum nullum assertorem, non amicum, non armi- ἃ τε τοῦ τυμπάνου xal jj μανιχὴ τῶν ποδῶν maptv- 


gerum,non ministrum ullum haberet,suapte indu- 
8lria rursus evadit. Simulato enim ad decipiendos 
lictores ventris profluvio,crebro ex equo descendit 
et ad requisita nature secessit.Quod dum et noctu 
et interdiu sepius facit, custodes hac ratione 
decipit: scipionem, quo ut eger innitebatur, in 
tenebris humi defigit, et. chlamyde circumposita 
et pileo imposito, ut hominem inflexis genibus 
cacantem  representaret, custodes simulacrum 
illud 122 intueri sinit; ipse saltum condensum 
ingressus instar fere e cassibus elapse fugit. Cu- 
Btodes vix tandem intellecto dolo confectam viam 
repetunt, Andronicum eodem fugere opinati. Ve- 
rum 18 converso itinere alia via Galitzam pervenit. 
At Pupaces imperatoris jussu publice multis verbe- 
ribus in tergo et humeris afficitur. Deinde collo 
funi inserto ἃ precone circumducitur, magna 
voce proclamante : « Quisquis imperatoris hostem 
edibus recipit datoque viatico dimittit, ita flagel- 
latur et circeumducitvr. » Ille vero intentis in po- 
puli concursum oculis, hilari vultu: « Hec,inquit, 
contumelia a quovis objiciatur, modo virum bene 
meritum non prodiderim aut acerbe dimiserim, 
sed, ut licuit, coluerim et letum ablegarim.»Tum 
vero Andronicus, obviis, quod aiunt, ulnis a 
Galitze prefecto susceptus est. Quem, etsi non 
diu ibi mansit, ita lamen sui desiderio devinxit, 
utei in venatu adesset et in senatu assideret, 
eodemque tecto et cibo uteretur. 


σάλευσις. Οἰχέτου γὰρ οἰκότριδος ὑποδὺς προσω- 
πεῖον, χρόνια δεσμὰ ἐχδιδράσκοντος, ἐδεῖτο τῶν 
συλλαθόντων μὴ παριδεῖν αὐτὸν οὐχ ὀλίγα πρὸς 
τοῦ δεσπότου πεπονθότα πάλαι δεινὰ, χαὶ νῦν δὲ δί- 
κας εἰσπραττόμενον τῆς φυγῆς. ᾿Εχάλει δ᾽ οὕτω 
τὸν Χρυσοχοόπουλον, μεταῤῥυθμίζων ἅμα πρὸς τὴν 
βάρδαρον φωνὴν τὴν Βλληνίδα διάλεκτον, καὶ μηδ᾽ 
ἐπαΐειν τὰ πλεῖστα ταυτησὶ πλαττόμενος. Kai aj- 
τὸς δὲ ὁ Χρυσοχοόπουλος δώροις παραχρουσάμενος 
τοὺς σχοποὺς ἴσχυσεν ᾿Ανδρόνιχον ἐξελεῖν, ὡς δρα- 
πέτην ἑαυτοῦ δοῦλον αἰτησάμενος xal λαθών. ᾿Αμέ- 
λει xal παρὰ δόξαν ᾿Ανδρόνιχος εἷς τὸν οἴχεϊον οἶχον 
παρέλθὼν, ὃς τοῦ Βλάγγα ἐπιχέχλῃηται, ὁμοῦ τε 
προσεῖπε τοὺς φιλτάτους τὰ εἰσιτήρια ἐποφθεὶς καὶ 
προσεφθέγξατο τὰ ἀπόδημα, τοὺς πόδας τῶν σιδή- 
pev ἀπολυθείς. Καὶ τὸ Μελίδοτον καταλαβὼν καὶ 
τῶν ἑκεῖσε ἵππων ἱπιδὰς, οἵπερ ἐχείνῳ πρὸς ἀπό- 
δρασιν ἡτοιμάσθησαν, τὴν εὐθὺ τῆς ᾿Αγχιάλου ἔἾεται. 
Ἔνθα δὴ γεγονὼς xai τῷ [ΙΙουπάκῃ ἰαυτὸν ἐμφα- 
νίσας, ὃς πρῶτος, ὡς ἤδη ἐῤῥέθη μοι, τὴν χατὰ 
Κορυφὼ tcavíón χλίμαχα, καὶ παρ᾽ bxslvoo λαδὼν 
τὰ ἐφόδια xal ἡγεμόνων ὁδοῦ εὐπορήσας τὴν ἃς 
Γάλιτζαν ἐπορεύετο. ᾿Αλλ᾽ ὅτε τοῦ δειμαίνειν ἀπεῖ- 
χεν ᾿Ανδρόνιχος ὡς ἤδη τὰς χεῖρας τῶν διωκόντων 
λαθὼν xai τῶν τῆς Γαλίτζης ὁρίων λάδόμενος, 
πρὸς fv ὡς εἷς σῶζον χρησφύγετον ὥρμητο, τότε 
θηρευτῶν ἐμπίπτει ταῖς ἄρχυσι’ συλληφθεὶς γὰρ 
παρὰ Βλάχων, οἷς ἡ φήμη τὴν αὐτοῦ φθάσασα 
φυγὴν ὑφηγήσατο, ἐς τοὐπίσω πρὸς βασιλέα πάλιν 


ἀπήγετο. Μὴ ἔχων οὖν τὸν σώζοντα καὶ λυτρούμενον, οὐ φίλον παρόντα παρήγορον, οὐχ ὑπασπιστὴν, 


, , 
οὐ θεράποντα, 


σεως. Τοῦτο 


οὖν πολλάχις τοῦ νυχθημέρου τελῶν, λανθάνει 


τῇ οἰκείᾳ αὖθις μεθοδείᾳ συνερίθῳ χέχοηται ὁ πολύφρων. Τῷ τοι χαὶ πρὸς ἀπάτην 
τῶν ἀπαγόντων ῥυσιν γαστρὸς πλασάμενος συχνάχις τοῦ ἵππου ἀποχατέδαινε xai ἐξέχλινεν εἰς 
matov παρασχευαζόμενος xal καθ᾽ ἑχυτὸν ἀφιστάμενος χαὶ 


ἀπό- 
ὡς δῆθεν ἐνοχλούσης ἀποχενώ- 
χατασοφισάμενος τοὺς ἐφομαρτοῦντας- 


ἰδιάζων, 


Τὸν γὰρ σχίπωνα (d ἦν βαχτηρευόμενος ὡς καχεξίᾳ 050cv παλαίων, σχοταῖος ἀναστὰς τῇ Yn προσή- 
ρεισε, xal τῇ μὲν χλαμύδι τοῦ σώματος περιείλησε τὸν λύγον, τὸν δ᾽ ἐπὶ χρατὸς πῖλον ἐπέθηκεν ἄνωθεν, 
xai ἀνθρωπόμορφόν τι τὸ γόνυ χάμπτον xal ἀφοδεῦον τεχτηνάμενος τοὺς μὲν φύλαχας τὸ ὑποχρινόμενον 
αὐτὸν ἀνδρείχελον ἐχλείπει περιχθρεῖν, αὐτὸς δὲ τὸν ἐκεῖσε λοχμώδη χῶρον χαθυποδὺς ὥσπερ δορ- 
χὰς ἐκ βρόχων xal ὄρνις ἐκ παγίδων ῥυσθεὶς ἐφέρετο. 'Oc δ᾽ ὀψέ ποτε τὸν δόλον ἐχεῖνοι ἔγνωσαν, οἱ 
μὲν συνέτεινον τὲν δρόμον ἐπὶ τὰ ἔμπροσθεν, οἱόμενοι xal πάλιν ᾿Ανδρόνιχον ἐκείνης ἧς καὶ πρότε- 
ρον ἔχεσθαι, ὁ δὲ παλίμπους γενόμενος δι’ ἄλλης εἰς Γάλιτζαν ᾧχετο. Τὸν δὲ Πουπάχην ὁ βασιλεὺς 
συλλαδὼν, ἕξανε πολλαῖς διὰ λώρων δημοσίᾳ κατά τε τοῦ νώτου xai τῶν ὥμων. Μετὰ δὲ προάγων αὐτὸν 
ὁ χῆρυξ ἐκ τοῦ τραχήλου σχοινόδετον, ἐπεόόα οὑτωσὶ τρανότερον: « Ὅστις τὸν ἐχθρὸν τοῦ βασιλέως 
προσιόντα οἱ εἰσοικίζεται χαὶ διδοὺς ἐφόδια ἐχπέμπει, οὕτω xal μαστίζεται xal πομπεύεται. » Ὃ δὲ 
πρὸς τοὺς συνιόντας ἀτενὲς ὁρῶν διαχεχυμένῳ προσώπῳ, « Αὕτη μοι αἰσχύνη πρὸς τοῦ βουλομένου ἤτω 
παντὸς,» ἐφθέγγετο, « μὴ ἐπιστάντα τὸν εὐεργέτην χαταπροδόντι ἢ ἐμδριθρῶς ἀποπεμψαμένῳ, ἀλλ’ ὡς 
ἐξῆν τεθεραπευκότι xal ἀποπέμψαντι χαίροντα. » Τότε δ᾽ οὖν ὑπτίαις ἀγκάλαις πρὸς τοῦ τῆς Γαλί- 
τζης ἐπιτροπεύοντος ᾿Αἡδρόνικχος προσδεχθεὶς ἔμεινε παρ’ ἐχείνῳ χρόνον συχνός. Οὕτω δὲ πρὸς τὸν ἔαυ- 
τοῦ πόθον ὅλον ἐκείνον ᾿Ανδρόνιχος ἀνηρτήσατο, ὡς καὶ συνθηρεύειν καὶ κυνθωχεύειν ἐχείνῳ Blade 
τε εἶναι xal σύσσιτος. 

3. Ceterum patruelis fugam οἱ exsilium igno-( Y. ᾿Αλλὰ τὴν τοῦ ἐξαδέλφου φυγὴν xal τὴν ἐκ 
minie eibi esse ratus 1823 imperator, ac longio- τῆς ἐνεγκαμένης ἀπαλλοτρίωσιν οἰχεῖον ὄνειδος xpl- 
rem ejus absentiam suspectam habens (nam in-  vwv ὁ βασιλεὺς Μανουὴλ, καὶ ἄλλως δὲ ὑφορώμενος 
gentem equitatum Scythicum cogere ferebatur, τὸ τούτου bmi πλεῖστον ἀπόδημον, ἑπεὶ καὶ ἤδετο 
ut Romanorum fines incursaret), ante omnia revo- παλεύειν μυρίαν Σκυθίδα ἵππον ὡς iQ τὰ Ῥωμαίων 
candum Andronicum censuit. Fide igitur dala ὅρια ἑσδάλῃ, ἔργον, ὃ φασι, τίθησιν ἀσχολίας ἀνώ- 
acceptaque hominem inde accersit: quo tempore, τερον ἐπανελθεῖν ᾿Ανδρόνιχον, Οὐχοῦν μετάπεμπτον 
ut dixi, ruptis Pannonii federibus Romanas ad ἑκχεῖθεν ποιεῖται, πίστεις δοὺς χαὶ λαθὼν, xal τοῦ 


419 


DE MANUELE COMNENO LIB. IV. 


ΔΑ 


πλάνου τοῦτον ἐναγχαλίζεται, καθ’ ὅν, ὡς ἔφην, και- αὶ Istrum provincias populabantur, Michaele ulroque 


ρὸν οἱ Παίονες τὰς σπονδὰς ἀθετήσαντες τὴν παρί- 
στριον Ῥωμχίων κατέτρεχον ἐπικράτειαν. Συμὄῦα- 
λόντες δὲ καὶ τοῖς στρατηγοῖς τῷ τε Γαύρᾷ Μιχαὴλ 
χαὶ τῷ Βρανᾷ Μιχαὴλ, κατὰ χράτος τούτους ἐτρέ- 
ψαντο καὶ λείαν ὅτι πλείστην ἤλασαν. Ἢν δὲ ὁ Γα- 
6pàc οὗτος νεωστὶ θύσας τὰ γαμοδαίσια μετὰ τῆς 
Κομνηνῆς ἘΕὐδοχίας, ἢ ᾿Ανδρόνιχος ἐπλησίαζεν, ὡς 
ἤδη φθάσαντες ἐδηλώσαμεν. Οὐχουῦῦ xal τῶν 
προσγενῶν Εὐδοχίας συνιστᾷν αὐτὸν θελόντων τῷ 
αὐτοχράτορι, πολὺς ἦν ἐπὶ βασιλέως ὁ τούτου χρό- 
τος xal ἔπαινος, xai ἐῤῥωμένως αὐτὸν ἐν τῇ χατὰ 
τῶν Οὔννων μάχῃ διαγωνίσασθαι ἰσχυρίζοντο, καὶ 
παρῆγον τῶν λεγομένων μάρτυρα τὸν συσυράτηγον 
αὐτῷ Μιχαὴλ τὸν Βρανὰν. Ὁ δὲ πρὸς τοῦ βασιλέως 


Gabra et Brana acie victo et preda ingenti abacia. 
1s Gabras nuper admodum cum Eudocia Comnenia 
Andronici amica, cujus ante meminimus, nuptias 
celebrarat, quem Eudocie cognati ut imperatori 
commendarent, magno applausu et laudibus prose- 
quebantur, etin pugna Hunnica fortiter se ges- 
sisse affirmabant. Quod ut credibilius esset, Mi- 
chaelem Branam collegam ejus testem citabant. 
Qui cum in imperatoris caput jurare juberetur an 
aliquod forte Gabre facinus vidisset, dilato re- 
sponso Gabram prius interrogat an ipse quoque 
aliquid laude dignum fecisset ac boni et strenui 
ducis officiis in pugna cum Dionysio Hungarorum 
duce functus esset 1$74 Gabra vero affirmante 


ἐπιταχθεὶς, ὅρκον τὴν οἰκείαν χεφαλὴν ἐπαγαγόντος, p fortissime se in illo prelio gessisse, subjicit se 


ἀληθῶς εἰπεῖν ὃ περὶ τοῦ Γαύρᾶ γενναῖον σύνοιδεν 
ἔργον, τὸ τέως μὲν ὑπερέθετο τὸν ἀπόλογον, πρὸς 
δὲ τὸν Γαδρᾶν στραφεὶς ἤρετο τοῦτον εἰ xai αὐὖ- 
τὸς ἀνδρεῖόν τι xal ἄξιον ἐπαίνου ἐνεδείξατο, εἶτε 
μὴν ὡς στρατηγὸς τὰ λῴονα δῖεπράξατο, ὅτε cup 
πεσόντες μετὰ τῶν Οὔγγρων Λιονυσίου στρατηγοῦν- 
τος ἐμάχοντο. Τῷ τοι xal καθομολογοῦντα σχὼν 
τὸν T a6pav, καὶ ὡς οὐχ ἄλλον ὄντως τὸ τότε αὐτὸν 
ἀνδρίνασθαι μαρτυροῦντα, ἐπήγαγεν ὡς οὐχ ἔχων 
βασιλέως ἐνώπιον παρανόσφίζεσθαι τὴν ἀλήθειαν, 
εἷς τὴν οἰκείάν χεφαλὴν αὐτὸν ἐξορκίζοντος, φησὶ 
μηδαμῶς ὑποστῆναι τὴν τῶν ἐναντίων ἐμδολὴν τὸν 
Ta6pàv: ἀλλ᾽ ἐκ πρώτης προσδολῆς ἀποδειλιάσαντα 
χἴχεσθαι φεύγοντα, xal ταῦτα αὐτοῦ πολλάχις ἀνα- 
οαλουμένου τοῦτον χαὶ, « Στῆθι, ὦ φίλος, εἰπόν- 
τος μετ᾽ ἐχδοήσέως. ᾿Λτὰρ καὶ σπεύδων ὁ βασιλεὺς 
αὐτό τε τὸ Ζεύγμινον Ῥωμαίοις ἐπανασώσασθαι 
xai δίκας τοὺς Οὔννους εἰσπράξασθαι ὧν εἰς Στέ- 
qavov πεπαρῳνήχασι, τοῖς ἐχεῖσε παρενέδαλε μέ- 
ρεσιν. Hi δὲ 6á26apot παρὰ τὰς ὄχθας τοῦ Ἴστρου 
ποταμοῦ ὡς εἷς πόλεμον διαταξάμενοι διεχώλυον 
τῆς στρατιᾶς τὴν περαίωσιν, παντοῖα βέλη ἐπα- 
φιέντες χαὶ τὰς ἐμδολὰς προχαταλαμθάνοντες, xüv 
ἦσαν οὐδὲν περαίνοντες" οἱ γὰρ ἑκηδόλοι Ῥωμαῖοι 
χαὶ τὸ ἄλλο ἅπαν ὁπλιτιχὸν ὠσάμενοι τούτους ἐξέ- 
χρουσαν τῶν παραχτίων μερῶν. Βασιλεὺς δὲ σὺν 
παντὶ τῷ στρατεύματι χατὰ τὸ Ζεύγμινον ἀφικό- 
μενος ἐκεῖ που στρατήγιον βάλλεται. Ἔστι δὲ τοῦτο 
χατὰ μεσημύρίαν ἀπρόσδατον γηλόφῳ παρήκοντι 
xai ποταμίῳ τειχιζόμενον ῥεύματι. "Qeco μὲν οὖν 


coram imperatore, in cujus caput jurare sit coactus, 
veritatem dissimulare non posse: Gabram hostium 
impetum nequaquam tolerasse, sed primo congres- 
su territum, fugam cepisse, quamvis ipse eum 
sepius revocasset, et magna voce hortatus esset 
ut resisteret. Ceterum imperator Zeugmini recu- 
perandi et necis Stephani ulciscend» cupidus exer- 
citum in illas partes adduxit. Sed Barbari acie in 
Istri ripis instructa, omni telorum genere traji- 
cere nostros prohibebant, aditu omni intercluso. 
Sed frustra; Romani enim sag:ttarii et gravis 
armatura ripis eos depulerunt; et imperator cum 
omnibus legionibus ad Zeugminum castra locat. 
Id oppidum alto tumulo impositum, et preter- 
fluente infra flumine munitum, a meridie adiri 
non potest. Rebatur autem se id primo impetu 
capturum, defensoribus solo conspectu sui territis 
et portus aperientibus. Sed cum omni aditu exclu- 
deretur, οἱ mcenia omni armorum et tormentorum 
genere 125 firmarentur, et hostes de pinnaculis 
non modo lethalia tela, sed et obscena diclerin et 
venenata probra jacularentur,Romani non amplius 
vacuis manibus accedebant, sed omissis maledictis, 
quibus femine pugnare solent, ferro rem gere- 
bant. Et imperstor ut sui emulatione milites 
&accenderet, primus equo invectus hastam in 
media porta deflgit. Deinde, quia saxa non 
suppetebant, fossa humo et sordibus impleta et 
quatuor tormentis in circuitu collocatis, monia 
prosterni jussit. Que cum in officio essent. omnia 


αὐτοθοεὶ αἱρήσειν τὸ πόλισμα ola τῶν ἔνδον καὶ ἢ et saxa talenti pondere jacularentur, monium 


χρὸς τὴν πρώτην αὐτοῦ θέαν χαταπλαγέντων xal, 
τὰς πύλας ἀναχλινάντων καὶ δεξαμένων αὐτὸν ἔν- 
δοθι' ὡς δ᾽ οὗτοι τὰς εἰσόδους παντάπασιν αὐτῷ 
ἐπεζύγωσαν, τά τε τείχη παντοίοις ὅπλοις vai áos- 
τηρίοις ὀργάνοις ἐχράτυναν, ἀλλὰ xal φαινόμενοι 
ἄνωθεν τὰς γλώσσας ἔθηγον ὡσεὶ ὄφεως, οὐχ ἀπὸ 
χειρῶν μόνον ἀφιέντες βέλη θανάσιμα, ἀλλὰ xàx 
τοῦ τῶν ὀδόντων ἕρχους αἴσχροῤῥημοσύνας τοξεύον- 
τες lip ἀςπίδων τῷ ὑπὸ τὰ χείλν, χρισθείσας, οὐδ᾽ 
οἱ Ῥωμαῖοι τὸ ἀπὸ τοῦδε χερσὶ xsvaiq αὐτοῖς προσ- 
ἐφέροντο, ἀλλὰ τοῦ χαχοῤῥημονεῖν ὡς ἀγεννοῦς 


ὅπλου xai γυναικείου ἀφιστάμενοι σιδήρῳ μάλιστα 


compagem labefactabant, unum potissimum, ab 
ipso Andronico ita directum ut murus inter duas 
turres conquassatus et vectibus suffossus penderet, 
ruinam minitans. Quadam autem nocte aliquot 
Hungarici proceres podium e trabibus contextum, 
116 foras prominens, ingressi et strictis gladiis 
aerem diverberantes, Romanis atrocissima queque 
cum ingenti clamore minitabantur. Sed vindicta 
eos e vestigio consecuta est: nam Andronicus 
tormento solerter directo munitionem in qua 
Blabant ita perculit, ut prostrata illos miserabilitee 
opprimeret. Nec multo post ipso quoque mwu»e 


415 


NICETAE CHONIAT/E 


A16 


Collapso scalis admotis Romani transcenderunt. À κχαχῶς διετίθεσαν. Πρῶτος τοίνυν ὁ βασιλεὺς τῷ τῆς 


Tum multi sunt occisi, multi victoribus supplices 
conservati: nonnulli etiam fuga salutem quesi- 
verunt. Sed quidam illius urbis vir nobilis et 
dives, cum uxorem suim, excellenti forma mu- 
lierem, ad stuprum a milite rapi videret nec ejus 
pudicitiam aliter tueri posset, acinace miseram 
confodit. O violenta rerum series, o fortune 
invidia atque insidis, que in amplissimo οἱ 
frequentissimo theatro hujusmodi tragadias agis. 
177 O duplices amores inter vos contrarii, ad 
unum premium tendentes; quorum alter per 
dedecus servare, alter per ferrum et sanguinem 
pudiciliam tueri studet. Ad expugnationem Zeu- 
gmini non parum contulerunt quidam ex civibus 
Romanorum studiosi, qui schedas sagittis sine ferro 
&appensas noctu in castra ejaculantes et Barbaro- 
rum vires et consilia detegebant et Romanorum 
animos conflrmabant. Pannonius vero quidam 
caplivus, pileo et reliquo habitu more patrio 
ornatus, a pretereunte milite occiditur. Is cum 
interfecti pileo capiti imposito pergeret, vindicta 
tacito pede illum consecuta effecit ut ab alio 
sequente Romano pro captivo Pannonio jugulare- 
tur, dignum e vestigio factis suis premium con- 
secutus. 

σὴς αὐτοὺς 
τείχους τὸ 


μιμήσεως ὁμοίῳ διερεθίζων τοὺς ὑπ᾽ ἐχεῖνον κατὰ 
τῶν τῆς πόλεως πυλῶν τὸν ἵππον ἐπαφίησι x«l μέ- 
σον αὑτῶν τὸ δόρυ ἤλασεν, ᾿Επὶ δὲ τούτοις τὴν τά- 
φρον ἐμπλήσας ἀφυσγετοῦ διὰ τὴν τῶν λίθων στέ- 
ῥῆσιν, τάς τε πετροδόλους μηχανὰς περιστήσας 
(τέσσαρες δ᾽ ἴσαν αὗται) τὰ τείχη κατασείειν ix 
ταττεν. ᾿Πνεργεῖς μὲν οὖν ἅπασαι ἦσαν, καὶ οἱ 
πέτροι ταλαντιαΐῖοι ἀφ ἐμενοι τὰς τῶν τειχῶν παρέ- 
λυον ἁρμογάς" μία δ᾽ ἐξ αὐτῶν μάλιστα, ἧς ἀρχι- 
τέχτων ἦν "'AvBpóvixoc, αὐτὸς τὴν σφενδόνην (84) 
τόν τε στρόφαλον xai τὸν λύγον διατιθέμενος, 
πλειόνως διεσάλευε τὸν meplÓoxov, ὡς xal τὸ μεσο- 
πύργιον, χαθ᾽ b τὰ βάρη τῶν πετρῶν ἠκχοντίζοντο, 
ὑποχαλᾷυ ἤδη καὶ μεθίστασθαι τοῦ χεῖσθαι ὀρθὸν, 
ἄλλως τε xal ὀρυχτῆρσιν ὑπομοχλευόμενον. Τότε 
τοίνυν κατά τινα τῶν νυχτῶν τινὲς τῶν μεγιστάνων 
Παιόνων μίαν εἰσιόντες τῶν ἐχχρεμῶν τοῦ τείχους 
xai προνευουσῶν ἔξωθεν μηχανῶν (ἄρχλας [85] οἷὸς 
ταύτας ἡ χοινὴ xal πᾶνδημος φράςις καλεῖν) τῶν 
χουλεῶν τὰς σπάθχς tiÀxocav, καὶ γυμνὰς αὐτὰς 
ἀνατείναντες διηπειλοῦντο ᾿Ρωμαίοις ὁκέραυχα, καὶ 
τὸ τέως βάπτειν μὴ ἔχοντες τὰ ξίφη αὔματι σχήμασι 
τὸν ἀέρα ἔπληττον xai φωνῶν ἐγέμιζον. κεχραγό- 
τες ὅσον ἐχώρουν αἱ χεφαλαί. ᾿Αλλὰ πόδας d, 
δίχη μέτεισι τούτυυς" τιτήνας γὰρ χατὰ τῆς ἀνεχού- 


μηχινῆς τὸ βλῆμχ ᾿Ανδοόνιχος οὕτω διαφῆχεν ἐπιτυχὲς ὡς διαλυθῆναι μὲν αὐτίχχ τοῦ 
προεχχρεμάμενον ἐχεῖνο ξύλινον σύνθεμα, ἐπιχχταύληθῆνχι δέ xal τούτους ἐχτὸς ἐς δου στό- 


pov κατωχάρα πίπτοντας χαὶ χυδιστῆρχς ὁδοωμένους, ἐλεεινοὺς, διανηχομένους ἀθλίως ᾿Αχέροντα. 
Μετὰ βραχὺ δὲ καί αὐτὸ τὸ τεῖχος ὑπέχυπτε, xal διὰ χλιμάχων εἶχε Ῥωμαίους ἀνιόντας xai τὴν πό- 
λιν εἰσιόντας. ΠΙολλοὶ μὲν οὖν βληθέντες εἰς θάνατον χατεδλήάθησαν, οὐχ ὁλίγο: δὲ καὶ προσχεχωρηκότες 
τοῖς ἤδη χρατοῦσιν ἐσώθησαν" εἰσὶ δ᾽ οἵ xai ἀποδράντες σωτηρίαν ἐντεῦθεν εὕραντο. Εἷς δὲ τῶν οἰ- 
κητόρων ἐχείνης τῆς πόλεως, xal οὗτος οὐ τῶν συγκλύδων xal συρφράχων, ἀλλὰ τῶν πλούτῳ λαμπρῶν 
xal γένει: ἐπισήμῳ διαπρεπῶν, ἀστεῖον τὸ εἶδος ηὔχει γύναιον xal σφόδρα χαλὸν τὴν μορφήν. Ὁρῶν 
δὲ παδά τοῦ τῶν Ῥωμαίων εἰς ὕδριν ἑλχόμενον, xal μὴ ἔχων ἐπαμῦναι τὐρχννουμένῳ ἢ βίᾳ τὴν 
βίαν ὠθῆσαι xai στῆσαι τὸν ἄδικον ἐκεῖνον ἔρωτα, βουλεύεται βουλὴν οὐχ ἥκιστα γενναίας ἤ τολμηρὰν 
xai ἀθέμιτον xal τῷ τῆς τύχης ἐνεστῶτι κατάλληον' διελαύνει τῶν σπλάγχνων τῆς φιλτάτης ὃν 
ἔφερεν ἀχινάκην. Οὐχοῦν ὁ μὲν τῇ γυναιχὶ ἐπιμαινόμενος ἄθεσμος ἐχεῖνος ἐραστὴς τὴν ἄλογον ἐμά- 
ῥανεν ἔφεσιν, οὐχέτι, ὄντος τοῦ ὑπεχχαύματος, τὴν δὲ σχετλίαν τῷ ὄντι ἐρωμένην τὸ ἦμαρ ἔλιπε τὸ 
εὐφρόσυνον. Φεῦ πραγμάτων ἀναγχαίας ἐπιπλοχῆς xal φθονεροῦ Τελχῖνος xal ἐπιδούλου, τοιαύταϊ 
τραγῳδίας σκηνοποίοῦντος ἐπὶ θεάτρου πολυπληθοῦς ? ὦ ἀντιφερομένων ἐρώτων ἐπ’ ἄθλῳ i 
ἐπιλήπτου καὶ σώφρονος, καὶ τοῦ μὲν ἐπ’ ἄθεροις λέχτδοίς σώζειν ἐθέλοντος, τοῦ δὲ φθάνοντος τῇ 
οἶσχος xai νεχροῦντος χαινότερον xai πάθει πάθος ἐχχρούοντος ! [P. 89] Συνήραντο δὲ τοῖς Ῥωμαίοις εἰς 
τὴν τοῦ Ζευγμίνου ἐχπόρθησιν xai οὐχ ὀλίγοι τῶν ἔνδοηι, τὰ Ῥωμαίων φρονοῦντες χαὶ τὰ τούτων ὡς 
εἴχογ διανιστῶντες φρονήματα" οὗτοι γὰρ ἀτράχτοις ἀσιδήροις βιύλία προσδέοντες. καὶ ταῦτα πρὸς τὸ 
Ῥωμαϊκόν στράτευμα νυκτὸς ἐχτοξεύοντες, παρίστων δι᾽ αὐτῶν ὅσα τε οἱ βάρδαροι ἐδουλεύοντο xai 
ὅση τούτων ἰσχὺς ἀκμάζουσα Tv. Ἤγετο δὲ τῶν Παιόνων τις τηνιχαῦτα αἰχμάλωτος ἔτι τὸν ἐγγώριον 
πιλον ἐπὶ χεφαλῆς ἔχων καὶ τὴν λοιπὴν ἠμφιεσμένος πάτριον στολήν. ’Λλλὰ τοῦτον 'Ρωμαϊός τις ἐπιπα- 
ριὼν σιδήρῳ πλήττει θανατοῖ, καὶ τὸ τῆς χεφαλῆς ἐχείνου ἑαυτῷ περιτίθησι κάλυμμα, καὶ dw ἀνύων 
οὑτωσὶ τὴν ὁδὸν. Τῆς δὲ δίκης ἐφεπομένης ἀψόφῳ ἐμδάδι, καὶ ὅ ἄλλῳ τέτευχε κακὸν τουτωὶ xm ἶαυ- 
τοῦ ἀγχωμάλως ἀναστρεφούσης, ἐφίσταταί οἱ χομώτερος ἕτερος ξιφήρης ἐκ τῶν ὄπισθεν, Ῥωμαίων» 
xa! παίει xatolav κχτὰ τοῦ τένοντος ὡς ζωγρίαν Halova, xal τοῦ ζῇν ἐκ τοῦ σχεδὸν μεθίστησιν. 


Zeugminco ad hune modum capto, imperator in 
fines Romanorum: discedit, avunculo suo Constan- 


'AXA! οὕτω μὲν ἑάλω τὸ Ζεύγμινον, ὡς ἐπιτρέ- 
χοντά με εἰπεῖν, μὴ ἐμόδραδύνοννα ταῖς διηγήσεσι. 


Hier. Wolfii note. 


(81) Αὐτὸς τὴν σφενδόνην. Cum quid palam (ὦ teneam, generaliter hunc locum sum interpretatus. 


sive füandam, cardinem et baculum appellet hic, ob 
ignorationem cujusmodi machina fuerit, non sati 


(85) "ApxAac. Non abhorret ἃ nostro vernaculo 
erkher. 


AT 


DE MANUELE COMNENO LIB. IV. 


418 


Kai βασιλεὺς ἐνεῖθεν ἀπονοστήσας πρὸς τὰ Ῥω- A tino Angelo Philadelphiense οἱ Basilio Tripsycho 


μαίων ὅρια μεταδέδηκε, τὸν δὲ ἑαυτοῦ θεῖον, τὸν 
ἀπὸ Φιλαδελφείας λέγω Κωνσταντῖνον τὸν ᾿Αγγελον, 
ἐπιτειχιστὴν εἴασε τοῦ Ζευγμίνου, σὺν αὐτῷ δὲ καὶ 
τὸν Τρίψυχον Βασίλειον' xal οὗτοι τὰ ἐντεταλμένα 
περατοῦντες τό τε Ζεύγμινον ἠρτίωσαν, ὅσαι χατ- 
ηρείποντο τύρσεις ἐπισχευάσαντες, xal τῆς ἄλλης 
ὁμοίως φρουρᾶς πεφροντίκασι, xai τὰ ἐν Βελεγρά- 
δοις πολίχνια πλείστης ὅσης ἐπιμελείας ἠξίωσαν. 
Καὶ αὐτὸν δὲ τὸν Νίσον τείχεσι περιέδαλον, καὶ 
τὴν Βρανίτζοθαν συνῴχισαν. Καὶ τὰ λοιπὰ πρὸς 
τὸ εὖ διαθέμενοι, ἔνθα διάγων ἦν βασιλεὺς, ἀφί- 
xovto, Οὔτος δὲ τὸν Δεσὲ μετελευσόμενος ἑαυτοῦ 
γενόμενον καχουργότερον τὴν ἐς Σερδίαν ὥρμα τρα- 
πέσθαι. ᾿Αλλ’ ὁ Δεσὲ xal πὄῤῥωθεν ἐπιτηρῶν τὰ 


ad oppidi instaurationem relictis; qui non pro- 
Siratas modo turres ceteraque ediflcia refecerunt 
ac presidiis munierunt, 3 ὁ 8 sed εἰ oppida Belli- 
gradiensa magno studio curaverunt, ao ipsum 
Nisum moenibus circumdederunt, οἱ Branizobam 
ducta colonia ceterisque rebus constitutis ad im- 
peratorem abierunt. Is Desem ulturus, qui priori- 
bus facinoribus majora scelera adjecerat, in Ser- 
viam intendit animum. Sed Deses multo ante 
observans quid ageretur, et id quod res erat 
maxime timens, ne, si imperator impressionem in 
Serviam fecisset, gravius aliquid sibi accederet, 
per legatos supplex petiit ut imperatorem citra 
periculum adire liceret. Quo impetrato cum satra- 


πραττόμενα, μάλιστα δ᾽ ὅπερ ἦν ἀληθὲς δεδιὼς, p pico comitatu advenit, ad imperatorem adduoitur, 


μή τι ἀηδὲς πάθοι xal ἀπευχταῖον βασιλέως εἰς 
τὴν ἑαυτοῦ χώραν παρεμθαλόντος, πέμψας εἷς βα- 
σιλέα ἐνδοθῆναί οἱ χαθιχετεύει τὴν ἐς αὐτὸν ἀπαθῆ 
ἄφιξιν, Ὡς οὖν εἶχεν ὃ ἤτησεν, ἀφίχετο δορυφορίας 
μετέχων σατραπιχῆς, xai εἰς θέαν τῷ βασιλεῖ χα- 
ταστὰς τὸ δολιόφρον τῆς γνώμης κατονειδίζεται, 
χαὶ οὕτως ὡς ἄσπονδος ἀποπέμπεται Καὶ ἐγγὺς 
ἐλθὼν τοῦ συλλλφθῆναι διαφίεται πάλιν οἴκαδε ἀπελ- 
θεῖν, τὴν τοῦ τρόπου μεταδολὴν χαὶ τὸ μηχέτι τὰ μὴ 
δοχοῦντα βασιλεῖ διαπράττεσθαι φρικώδεσιν ὄρχοις 
ἔμπεδωσάμενος, χἂν οὐχ ἦν τὸν χαμαιλέοντα πρὸς 
τὴν τῆς ἀληθείας μεταδαλέσθαι λευχότητα ἐφ᾽ iti- 
pav πᾶσαν χροιὰν ῥᾳδίως μετατ'ιθέμενον. ᾿Βξιὼν γὰρ 


qui dolosum ingenium ei objicit el pacem negat. 
Àc parum abfuit quin comprehenderetur, sed 
tamen domum redire jussus est, sanctissimo jure- 
jurando adactus se mutatis moribus nihil contra 
imperatorem admissurum,quamvis satis appareret 
eum a malitia non discessurum esse, Egressus ab 
imperatore variis curis estuabat. Pudebat acces- 
cisse,irascebatur ita se (ractatum esse,jurejurando 
se velut in ordinem coactum esse dolebat. Denique 
repudiatis omnibus 179 que contra animi sui 
sententiam juraret, vulpina pelle resumpta tragi- 
cum illud homo barbarus collaudavit: « Juravi 
lingua, mentem injuratam gero. » 


ἀπὸ προσώπου τοῦ βασιλέως πολλοῖς ἅμα τὴν ψυχὴν ἐμερίζετο πάθεσιν. Ἠσχύνετο ἔφ’ οἷς τῷ βα- 
σιλεῖ προσελήλυθεν, ὠργίζετο ὧν ἕνεχα πέπονθεν, ἐπαθαίνετο οἷς τὸς τῆς γνώμης παρεχτροπὰς θριγ- 
ίοις ὅρχων ἑαυτῷ ἐπετείχισε. Τέλος δὲ, ὅσα ὁμωμόχει τῷ βασιλεῖ τὴν οἰχείαν ἀποκρύπτων γνώμην 


χαὶ συνέθετο, χατανωτισάμενος τὴν 


συνήθη παρδαλέην ἕαυτῷ περιτίθησι, τὸ τοῦ τραγῳδοῦ ὁ βάρ- 


θαρος Exetvoc ἐπαινέσας ἄντικρυς xal εἰπών' « Ἧ γλῶσσ᾽ ὁμώμοχ᾽, ἡ δὲ φρὴν ἀνώμοτος. » 
δ᾽ Kal εἶχε μὲν οὕτω «aora: μήπω δὲ γεννήσας ( — 4. Imperator vero nondum euscepto fllio, omnes 


ὁ Μανουὴλ υἱὸν, ἀλλ ἐπὶ τῇ θυγατρὶ Μαρίᾳ, ἣν 
αὐτῷ ἣ ἐξ ᾿Αλαμανῶν ἀπέτεχεν ἄλογος, τὰς τοῦ 
γένους σαλεύων διαδοχὰς, ὅρχοις πάντας χατενεπ- 
ἐδωσε μετὰ τὸν αὐτοῦ μόρον αὐτήν τε τὴν Μαρίαν 
χαὶ τὸν μνήστορα ταύτης ᾿Αλέξιον, ὅς, ὡς εἰρήχει- 
μεν, ἐξ Οὐγγρίας ὥρμητο, χληρονόμους τῆς οἰκείας 
ἔχειν ἀρχῆς καὶ ὡς Ῥωμαίων ἄναξι σφίσι καθυπεί- 
xt:v xal mpocxoveiv. Ἔνθα οἱ μὲν ἄλλοι πάντες 
τοῖς ἔπιτετραμμένος ὑπέχυπτον, xal τοὺς ὄρχους ὡς 
ὁ χρατῶν ἐχέλευεν ἀπεδίδοσαν’ μόνος δ᾽ ἦν ἀποδυσ- 
πετῶν 'Avüpóvixoc, φάσχων ὡς ὁ βασιλεὺς εἷς δευ- 
τέρους ἀποχλίνας γάμους ἀῤῥενοτοχήσει δήπουθεν, 
xai πιστουμένους ἡμᾶς τῷ ὑστέρῳ τόκῳ τοῦ βασι- 
λέως τὰ τῆς ἀρχῆς δι’ ὅρχων ἐσέπειτα ἀνάγχη tf 
θυγατρὶ ἀρτίως ὄρχια διδόντας μὴ εὐορχεῖν, Καὶ 
ἄλλως δὲ τίς d τῷ βασιλεῖ θεοδλάδεια, ὡς πάντα 
μὲν Ῥωμαῖον τοῦ θυγατρίου κρίνειν ἀπόλεχτρον, τὸν 
δ᾽ ἀλλογενῆῇ καὶ παρέγγραπτον τουτονὶ εἷς ὄνειδος 
Ῥωμαίοις Ρωμαίων βασιλεύειν προχεχρίσθαι χσὶ 


Jurejurando adegit se post ipsius obitum Marie 
filie ex Alemanna procreate ejusque marito Alexio 
Hungaro, ut Romanorum imperatoribus,cum sum- 
ma observantia obtemperaturos. Huic edicto pa- 
ruerunt ceteri preter Andronicum ; qui iniquo id 
animo ferens, dicebat imperatorem secunda uxore 
duclaà marem utique procreaturum, cui si jusju- 
randum daturi essent,jusjurandu:n Marie jam dan- 
dum utique fore irritum. Deinde ira Numinis Im- 
pulsum videri imperatorem, qui omnibus Romanis 
repudiatis alienigenam et ascititium istum filie ma- 
ritum et imperii successorem cum Romanorum om- 
nium contumelia delegerit.Sed nihil his verbis motus 
eet imperator,ut hominis adversatoris et contuma- 


D cis. Quidam tamen dato jurejurando Andronico as- 


sensi 880 sententiam suam statim protulerunt: alii 
sententie dictione omissa, vehementer contende- 
runt neque imperatoris filie neque Romane reipu- 
blice expedire hominem alienigenam rerum potiri. 


ὑπερχαθῆσθαι ὅλων ὡς κύριον ; ᾿Αλλ΄ οὐχ εἶχε λέξας τὰ χρηστὰ ταῦτα τὸν βασιλέα πειθόμενον, ἀθερι- 
ζοντα τὰ λεγόμενα ὡς ἀνδρὸς ἀυτιδοξοῦντος xai ἰσχυρογνώμονος τερετίσματα. Els! δ᾽ oil μετὰ τοὺς 
ὅρκους ᾿Ανδρονίχῳ γεγόνασι σύμψηφοι, καὶ οἱ μὲν αὐτόθεν τὸ δοχοῦν ἀπεφήναντο, οἱ δὲ xal τὸ λέγειν 
ἀφέντες ἀγωνιστιχῶς μετεσχεύασαυ, μήθ᾽ ὅλως τῇ θυγατρὶ τοῦ βασιλέως μήτε μὴν τῷ τῶν Ῥωμαίων 


419 


NICETAÀ CHONIAT/E 


480 


ξυνοῖσον elvat πληρώματι τὸν ἐκ φυταλιᾶς ἐτεροφύλου ῥάδαμνον εἷς καλλιέλαιον μετεγχεντρίζειν πιότατον χα 


- πρὸς τὸ ἀνχζώσασθαι τὸ χράτος τῶν ὄλων προτίθεσθαι. 
9. Nunc aliud subjungendum est, indignum quod A 


silentio pra:tereatur. Erat imperator de urbibus et 
castellis Cilicie, cujus metropolis Tarsus est, 
admodum sollicitus. Quo cum multi nobiles pre- 
fecti missi essent, tandem ea provincia Comneno 
Andronico ut illustri genere orto et spectate vir- 
tutis viro decreta est : adjectum etiam Cypri tri- 
butum ad sumptus facilius tolerandos. Eo profe- 
ctus cum Toruse inimico sepe infeliciter dimicavit : 
tandem etiam turpiter victus audacissimum  faci- 
nusausus est.ULenim uterquesuas copias 1181 edu- 
Xerunt, Andronicus universum exercitum suum 
ita instruxit, ut animantis instar capite et cauda 
ceelerisque partibus constaret. Toruses contra suis 
in multos manipulos et cohortes distributis rursus 
illustrem victoriam est adeptus: nam Andronioi 
phalanges iis qui subinde ex insidiis integri viri- 
bus prosiliebant, cesserunt ac turpi fuge se manda- 
runt. Qua de causa Andronious animo eger atque 
inops consilii, quo pacto rebus afflictis succur- 
rendum esset aut ulciscendi hostes jam pro vi. 
ctoria diis immolantes, rem aggreditur incredibi- 
lem. Cum enim "Torusem cum satellitibus equo 
insidentem et militum ex hostium persecutione 
reditum exspectantem conspexisset,equo concitato, 
hasta directa percussoque scuto equo eum dejicit ; 
et per omnem ejus comitatum instar volucris equi- 
tis aut lubrice anguille elabitur. Neque tamen 
Torusi, oblongo scuto et ferreo thorace inunito, 
quid uam nocere potuit. 


ε΄. Ὁ δὲ λόγος προσθήσει τῇ ἱστορίᾳ καί τι Évepoo 
τοῦ λαθεῖν ὑπέρτερον ὄν. Τῷ βασιλεῖ τούτῳ πολλύ 
τις ἦν ἢ μελεδὼν τῶν χατὰ Κιλικίαν πόλεων xal 
φρουρίων, ὧν ἦν fj λαμπρὰ καὶ περιφανὴς Ταρσὸς ὡς 
μητρόπολις προχαθέζεται. Ὅθεν πολλῶν τῶν ἐκὶ 
δόξης xal τῆς ἐπισήμου αἵματος ἡγεμόνων ἐκεῖσε 
ἀφικομένων, ἐφεξῆς ἡ ψῆφος περιελήλυθεν ἐς τὸν 
Κομνηνὸν ᾿Ανδρόνιχον καὶ ὡς γένει μέγαν καὶ ὡς ἐν 
ἀνδράσιν ἀξιοθέατον. Τῷ τοι ἀφιγμένος ἐγεῖσε xai 
τὴν τῆς τοῦ Κύπρου δασμολογίαν προσειληφὼς, ὡς 
ἔχοι τὰς δαπάνας Exei00v. ἀντλεῖν, πολλάκις μὲν τῷ 
Τορούσῃ πρὸς μάχην ἀντιχατέστη xal ἀνεχή- 
pots πόλεμον, ἐχθρά οἱ νοῶν xal ὅπ᾽ ἐχείνου πά- 
λιν ἀποστυγούμενος, οὐδὲν ὁέ τι γενναῖον χατ- 
ώρθωσε πώποτε, οὐδ᾽ ἧς ἔτρεφε πολυτρόπου πείρας 
περὶ πολέμους καὶ πανουργίας εἰργάσατο ἄξιον. 
Τελευναῖον δὲ ἡττηχότος αὐτὸν αἰσχρῶς τοῦ Τορούση 
καὶ τρόπαιον στήσαντος, βουλεύεταί τι παραδολώ- 
τατον, ὁποῖον ὁ λόγος λέξων ἔρχεται. Ὡς γὰρ τὰς 
οἰχείας δυνάμεις ἑχάτερος xav! ἀλλήλων ἐξήνεγκαν, 
᾿Ανδρόνιχος μὲν ὅσα xal ζῶον τὴν στρατιὰν εἰς χε- 
φαλὴν καὶ μέρος τὸ χατόπιν xai μέλη ἀνάλογα τῷ 
παντὶ συνδιαθέμενος εἴχεν, ὁ δὲ Τορούσης slc πολλὰ 
χαταδιεῖλε τμήματα xal διασπείρας ἦν εἷς σπείρας 
καὶ λόχους τὸ οἰκεῖον στρατόπεδον, ᾿Επεὶ δὲ συμῦα- 
λόντες ἐμάχοντο, dj νίχη xal πάλιν ἐπεφοίτα τῷ 
Τορούσῃ λαμρά" τοῖς γὰρ ἀεὶ ἐπιδοηθοῦσιν ἀχμῆσι 
xal τοῖς ἐκ τῶν λόχων λαθρηδὸν ἐχπηδῶσιν "Apue- 
νίοις αἱ τοῦ [P. 91] ᾿Ανδρονίχου ἐνέδωχαν φάλαγγες 


C καὶ εἰς τροπὴν ἐνέχλιναν ἄκοσμον. Διὰ ταῦτα τῇ 


λύπῃ χαταποθεὶς ᾿Ανδρύνιχος, xal μὴ ἔχων ὅπως ἢ τὴν ἧτταν ἀναμαχέσαιτο ἢ γοῦν ἐξ ὕπογυίου δράσειξ 


τι γενναῖον κατὰ τῶν θυόντων ἤδη πολεμίων τὰ νιχητήρια, τοῖς ἐγγὺς ἀνεφίατων ἐπιχειρεῖ. 


Κατο- 


πτεύσας γὰρ τὸν Τορούσην μετὰ τῶν δορυφορούντων ἔτει που ἱστάμενον ἔφιππον, τὴν τῶν ταγμά- 
τῶν συλλογὴν ἀναμένοντα ἐξ ἧς εἴχοντο ἐπιδιώξεως, ὅλῳ ῥυτῆρι τὸν ἵππον ἀνεὶς ἐνσείει κατ᾽ ἐκείνου 
τὸ δόρυ, καὶ δὴ xarà τοῦ θυρεοῦ βαλὼν ἀνατρέπει τοῦτον τοῦ ἵππου, xal διεχπαίσας τὸ περὶ ἐκεῖνον 
ἐπίλεχτον, ὡς πτηνὸς ἱππότης ἢ ὀλισθηρά τις ἔγχελυς, τὰς τῶν ἀπάντων χεῖρας ἐξήλυξεν. Αλλ᾽ ἕως 
τούτου σεμνὸν τὸ τοῦ ᾿Ανδρονίχου χατόρθρωμα' τὸ δὲ παθεῖν τὸν Τορούσην χαχῶς ἀπεκώλυσαν οἵ τε 
σιδήρεοι χιτῶνες οὔς ἐνεδέδυτο, xal θυρεὸς ἐπιμήχης παρὰ πλευρὸν χαταδαίνων τοῦ ἵππου πλά- 
γίος. 

Paucis diebus post, sepositis bellicis occupatio- Οὐ πολλαὶ δ᾽ ἧμεραι (86) παρήλθοσαν ὕστερον, 
Bier Wolfii note. 


(86) Οὐ πολλαὶ δὲ ἡμέραι. Quia nimium lasci- ἢ re inflammato. Igitur  abjecto clypeo εἴ 
vire mihi est visus et peue ultra poetice licentie 
fines evagari sive Choniates sive paraphrastes 
quispiam ejus (nam velustus codex, qui ex arohe- 
Lypo auctoris descriptus videtur, longe paucioribus 
rem absolvii), summam duntaxat hujus amaltorism 
narratiuncule exposui. Ne tamen curiosus lector 
quidquam desideret, etiam heec interpretari volui, 
quantumvis inepta ; quee (si typographis ita vide- 
bitur) in contextum histori:x reponi poterunt : Non 
multis diebus post. Andronicus, neglectis et contem- 
plis cedibus, pugnis, bellis, classicis, terrore, metu, 
Marte sanguinario εἰ bellicis operibus, Veneris sacra 
colit. Qua non Helenam ei subjicit aut velut in con- 
spectum adducil, in Gracia el mediis Aryis habilan- 
tem, et forma ejus exhilaratum [urore concitat ; nec 
narem ὦ lificat, quam Phereclus gubernet : sed Phi- 
lipne in vicinia habitantis formam depingit cl leno- 
cinio concilial amatori Andronico,ex sola fama amo- 


galea, 


repudiata spretaque omni militia, ad amicam Antio- 
chiz degenlem deficit. Quo cum venisset. et. amoris 
tllecebris Martium habitum commutasset, tantum non 
lanam tractabat aut telam texebat et. colum 4enebet, 
ut olàim Hercules Omphalz,sic ipse Philippae eeretews. 
Erat ea Petebini filia, soror ejus qux non ila 
Manueli ímperatori, Andronici patrueli, mupserat. 
Antiochiz degens deliciis inhiabut, ornamentorum 
pene ad insaniam studiosus, satelliles per plateas 
circumducebat argenteis arcubus instructos, proce- 
ros, prima lanugine florescentes, flavis capiléts niten- 
les ; eaque ratione venebalur eum a. qua ipse captus 
erat οἱ amatoriis vinculis irretitus, et par pari cum 
fenore referebat, cum alioqui admiranda forma con- 
spicuus, tum veslibus subinde mutatis. insignis, 1is 
prasertim qua ultra naleset femora demissz findun- 
iur et ita. corporibus applicantur et. veluti attexte 
illi esse videantur; cujus inventi auctore ipse exstátil, 


481 


DE MANUELE COMNENO LIB. IV. 


482 


καὶ λογίζονται τῷ ᾿Ανδρονίκῳ δευτέρου λόγου xal A nibus totus Philippe amore inflammatus 187 (erat 


πάρεργα ἀνδροχτασίαι xai μάχαι καὶ πόλεμοι καὶ 
σάλπιγξ ἠχοῦσα τὸ ἐνυάλιον Δεῖμός τε Φόδος τε 
χαὶ "Ἄρης βροτολοιγὸς, χαὶ ἔργα πολέμια παρω- 
σάμενος τὰ τῆς ᾿Αφροδίτης μέτεισιν ὄργια. Ἧ δὲ 
Ἑλένην μὲν οὐχ ὑπούδάλλει, οὐδ' oiov ὑπ᾽ ὄψιν πα- 
ρίστησι καθ Ἑλλάδα καὶ μέσον "Apyoue τὴν οἴχησιν 
ἔχουσαν, καὶ διαχεῖ τῳ κάλλει, καὶ ἐχμαίνει πρὸς 
ἔρωτα, xal πηγνύει σχάφην, καὶ ναύαρχον ἐφίστησι 


ea Petebini Antiocheni filia,soro ejus quam Manuel 
imperator non ita pridem duxerat), et Antiochiam 
profectus puleherrimorum et ornatissimorum  ju- 
venum comilatu et exquisiti:e elegantis veslilu, 
quo naturalis formee dignilas et statura proceritas 
condecorabaiur, mulierem ita in sui amorem pel- 
licit, ut parentum et patriae oblita mutuo illius 
amore flagraret. 


Φέρεκλον, ix γειτόνων δὲ ὃν τὸ τῆς Φιλίππας εἶδος καθυπογράφει xai μαστροπεύει τῷ δυσέρωτι ᾿Αν- 
δρονίκῳ᾽ ἦν γὰρ ἐξ ἀκοῆς ἐρωτόληπτος. 'Ρίψας οὖν τὴν ἀσπίδα χχὶ τὸ χροάνὸς ἀποδαλόμενος xal τὸν 
ὅλον στρατιώτην ἀποσεισάμενος πρὸς τὴν ἐρωμένην αὐτομολεῖ οὖσαν κατὰ πόλιν τὴν ᾿Αντιόχειαν, "Ἔνθα δὴ 
γεγονὼς, xal τὴν ᾿Ερώτων ἀγλαΐαν τῆς Ἄῤεος σχευῆς ἀνθελόμενος, μόνον οὐκ ἔξαινεν ἔοια οὐδ᾽ ἱστῷ 
προσανεῖχε xal συνῇρεν ἠλάχατα, ὡς Ὀμφάλῃ πρὶν Ἡραχλῆς τῇ Φιλίππᾳ δουλεύων, Ἢ δ᾽ ἄρα ἦν τῆς 
συναφθείσης τῷ τούτου ἐξαδέλφῳῷ τῷ βασιλεῖ Μανουὴλ πρώην οὔπω πάνυ θυγατρὸς τοῦ Πετεδίνου 
ἀδελφή. Καὶ ὁ μὲν τὴν ᾿Αντιόχειαν χαταλαδὼν τρυφαῖς ἐχεχήνει xal χαλλωπισμοῖς ὑπὲλύττα καὶ 
δορυφόροις ἐπ’ ἀγυιῶν ἀργυροτόξοις ἐπόμπευε, τὴν ἡλικίαν εὐμήχεσιν, ἰούλῳ τε πρώτῳ λαχνουμένοις 
xai χόμαις πυρσαινομένοις ξανθαῖς, xal ἦν ἐντεῦθεν θηρῶν «Tv θηράσασαν. ἣν xal εἶχε ταῖς οἰχείαις 
ἐρωτοδέσμχις καταγοητεύσας. ᾿Ανδρόνιχος, καὶ ὅπερ ἐπεπόνθει τοῦτο δράσας φιλοτιμότερον, πλουτῶν 
μὲν καὶ ἀλλως εἶδος ἀξιάγαστον καὶ ὡς ἔρνος ἀναδαίνων ἐλάτινον, ἐπτοημένος δὲ καὶ περὶ τὰς 
ἐξάλλους στολὰς, καὶ τούτων ὅσαι περὶ γλουτὸν xal μηροὺς χαταδαίνουται διασχίζονται xai otv. εἰσί 
πως συνυφασμέναι τῷ σώματι, καὶ τοῖς ἄλλοις τῶν τοιούτων ἡγεμὼν καθιστάμενος, Οὐχοῦν τὸ μὲν 
βλοσυρὸν ἐχεχάλαστο xai τὸ ἐπὶ συννοίας εἶναι ἀεὶ, καὶ τὸ τοῦ ἤθους ἐμδριθὲς καὶ φροντιστικὸν ἐνδεδώ- 
χει, καὶ ἐπισκύνιον ὁ θὴρ ἀπεδάλετο᾽ ἡ δὲ ὡς ἑάλω χατάχράς, ὑπέχυψεν εἰς εὐνὴν, οἴκου τε xal πατριᾶς 
ἐπελάθετο, καὶ τοῦ ἐραστοῦ αὐτῆς ὀπίσω χατηχολούθησεν, 

Ὁ βασιλεὺς δὲ ὡς τοῖς περὶ τούτου κατεδροντήθη ἢ — Qua fama imperator pene attonitus Andronicum 


ἀχούσμασι, μιχροῦ καὶ ἐννεὸς ἦν xal πρὸς ἄμφω 
μεμέριστο᾽ xxl ὡς ἐρῶντα γὰρ ἔρον ἀξύμφυλον 
xai ἀθεμιτογαμοῦντα ἤχθραινε τὸν ᾿Ανδρόνιχον, 
xai ὡς αὐτὸν τῶν xaz' '᾽Λρμενίων ἐλπίδων ψευσά- 
μενον συλλαδεῖν ἐζήτει xal δίκας ἐξ ἐχείνου λαῦεῖν. 
Στέλλει τοίνυν τὸν σεδαστὸν Κωνσταντῖνον τὸν Ka- 
λαμᾶνον, ἄνδρα xal τόλμης λελογισμένης μεστὸν 
xxi τὸ γενναῖον εὐτυχοῦντα στάσιμον, xai τοῖς 
κατ᾿ ᾿Αρμενίαν μὲν ἐπιστατήσοντα πράγμασι, xal 
τῇ Φιλίππῳ [P. 92] δ᾽ ὅπως συναφθείη πειραθησόμε- 
νον. Ὁ δὲ τὰ μὲν πρῶτα εἰς νυμφίον ἑαυτὸν διευθε- 
τήσας, xal λαμπρυνάμενος ὡς εἰκὸς xai καθ᾽ ὅσον 
ἤδει (81) τὴν ἄρωμένην ὑπαγαγέσθαι, τὴν ᾿Αντιόχου 
εἴσεισι. Τοσοῦτον δὲ προσέσχεν αὐτῷ Φιλίππα, xai 
οὕτως αὐτὴν τοῦ προτέρου μετέθηκεν ἔρωτος, ὡς 
μηδὲ βλέμματος γοῦν μεταδρῦναι ἢ προσρήματος 
ἀξιῶσαι τὸν Καλαμᾶνον, μᾶλλον μὲν οὖν xai προσ- 
ονειδίσαι τάνδρὶ τὸ τῆς ἡλιχίας βραχὺ, καὶ ἐς αὐτὸν 
ἀποσχῶψαι τὸν αὐτοχράτορα Μανουὴλ, εἰ οὔτως 
ἀμαθῶς καὶ εὐήθως αὐτὴν ἔχειν {ζήθη ὡς ἀποστατή- 
cst μὲν ᾿Λνδρονίχου αὕτη τοῦ ἥρωος, οὗ τὸ κλέος 
εὐρὺ καὶ οὗ τὸ γένος πολὺ, προσχολληθήσεται δὲ 
ἀνδρὶ ὅς τὸ γένος ἀπεσύθεσμένος xal χθὲς xal πρώην 
εἰ ἔστιν ὅλως ἐγνώρισται. Ἐπεὶ γοῦν ὁ Κωνσταν- 
τῖνος ἀδοξοῦντας αὐτὸν (88) ἑώρα τοὺς τῆς Φιλίππας 


183 et ob incestos amores oderat, el spe Armenie 
recuperande frustratus comprehensum multare in 
animo habebat. Mittit igitur. Augustum Constanti- 
num Calamanum, virum cordatum, magnanimum 
et constantem, qui et Armenie preesset et Phi- 
lippam, si posset, duceret. Is principio sponsi or- 
natu sumpto, itaque paratus ut adamalam in sui 
amorem fpelliceret, Antiochiam ingreditur. Tan- 
tum autem abfuit ut Philippa ab Audronici amore 
avelleretur, vt Calamanum nec aspectu nec collo- 
quio dignaretur, ac potius brevitatem stature ejus 
irrideret ; atque ipsum imperatorem insectaretur, 
qui inepte pularet ipsam, despeclo inclyto et no- 
bilissimo heroe Andronico, ei nupturam qui ob- 
scura familia ortus nuper admodum nosci coperit. 
Hoc sui contemptu et amore Philippe erga An- 
dronicum cognito Tarsum discedit ; commissoque 
cum Armeniis prelio victus et captus magna pecu- 
nia abimperatore redimitur. Andronicus autem 1884 
Manuelis minas veritus, ac metuens ne Philippe 
amorem pristino carcere et diuturnis &erumnis 
commularet, Hierosolyma versus iter intendit, 
fuga de morearrepta ; et ut homo luxuriosissimus, 
Theodoram Isaacii sebastocratoris filiam incestat, 
Balduini Franci, qui toti Palestina nuper impe, 


Hier. Wolfii note. 


luxata vultus. torvitate, perpetua severitale remissa, 
gravitate morum et sollicitudine seposita, abjectogue 
supercilio. Ceterum illa prorsus capta conjugio 
assensit, aique edium el patri oblila amatorem 
secuta est. : 

(87) Καθ’ ὅσον ἧδει, pro jamjam, haud scio an 


usitatum sit. 8i ἤδει aut ἢδη παρὰ τὸ εἰδέναι legas- 
ne sic quidem placet ; judicium lectori relinquo. 

. (88) ᾿Αδοξοῦντας αὐτόν, Verba sio sonant : 
Cum igitur Constantinus se a Philippe amoribus de- 
spict cerneret, qui alas ad alium librarent et Andro- 
nicum malis pelerent eique faces preferrent. 


483 


NICET/E CHONIAT/E 


484 


rarat, viduam. Altera hac plaga accepta Manuel A ἔρωτας καὶπρὸς ἄλλον λύοντας τὸ πτερὸν, μη,λο- 


nihil non molitur, quo Andronicum in suam po- 
testatem. redigat ; missaque ad Ceolesyrie topar- 
chas aurea Bulla mandat ut Andronicum hominem 
seditiosum atque incestum capiant el visu privent. 
Ac luminibus orbatus aul plane ocoisus essel 
Andronicus, si es littere ad manus aliorum per- 
venissent. Nune Deo illum ad diem ultionis atque 
ad ea mala perpetranda οἱ perferenda reservante 
qui Llyrannide ab eo occupata acciderunt, ee litte- 
re Theodore redduntur. Quibus $85 ea lectis el 
insidiis cognitis charlam Andronico tradit.Qui ubi 
animadvertit ibi non herendum esse diutius sed 
propere discedendum, territus fugam adornat ; et 
Theodoram fraude pellectam,ut se non longe coini* 
taretur, seu volentem seu invitam secum abducit. 
Dum autem provinciam provincia mutat etin multi- 
plici illo errore varios dynastas et regulos adit, ab 
omnibus honorifice excipitur et magnis muneribus 
nfficitur. Sero tandem ad sultanum, qui Coloniam 
Chaldaam et finitima loca tenebat, divertit ; ibi- 
que cum Theodora et duobus ex eo susceptis liberis 
Alexio et Irene, ac Joanne quem ex legitima uxore 
procreatum Byzantio secum abduxerat, commo- 
ralur, donec ad Manuelem imperatorem reversus 
est ; id quod suo loco referetur, 186 ut res ejus 
geste cohereant. Et si autem Manuel vite An- 
dronici crebras ponebat insidias, ille tamen mi- 
rabili sorleriia et. tolerantia omnes laqueos eva- 
debat. 

μους ᾿Ανδρόνιχος ἐξ αἵματος ἡρεὐθροῦτο, ὦχρός τέ μιν 
πορφύρεον ἐύάπτετο θάνατον, εἰ χεΐρες εἴχον ἑτέρων 


p μανὴς ταῖς 


δολοῦντάς τε καὶ δᾳδουχοῦντας ᾿Ανδρόνικον, ἐκεῖθεν 
μεθίσταται, καὶ τὴν Ταρσὸν καταλαδὼν μετὰ τῶν 
ἀντιπάλων Ῥωμαίοις ᾿Αρμενίων συνεῤῥήέγνυ πόλε- 
μον. Ὡς δέ ποτε τούτῳ ἐπέδρισαν οἱ διάφοροι, ἐάλω- 
τε xai ἦν ἐν δεσμοῖς, Ὁ δὲ βασιλεὺς ἐλύσατο τοῦ- 
τον, ἱκανὰ ζωάγρια καταθέμενος. ᾿Ανδρόνιχος δὲ 
τὰς ἀπειλὰς τοῦ Μανουὴλ δεδιὼς, καὶ πτοηθεὶς μὴ 
πως συλληφθεὶς τῶν φιλοτήτων Φιλίππας τὴν προ- 
τέραν εἱρχτὴν ἀνταλλάξαιτο καὶ ὑποσταίη χρόνιον 
χκάχωσιν, ἄρας ἐκεῖθεν τῆς ἐπὶ τῶν “Ἱεροσολύμων 
εἴχετο, γαλῆ τὸ τοῦ λόγου (89) πρὸς στέαρ ἐλεγ- 
χθεὶς, κἀπὶ τὰς πρώην ἐπαναδραμὼν δραπετεύσεις͵ 
καὶ πρὸς τὰς παλαιτέρας αὐτοῦ μηχανὰς ἀπιδών. 
᾿Αδιαφόρως δ᾽ ἔχων τοῦ βίου, xal ὡς ἵππος θηλυ- 
παραλόγοις ἐπιθορνύμενος μέξεσιν, 
ἐγχρίπτει σαρχικχῶς xal ἐνασελγαίνει ἀχολάστως cf 
τοῦ πρώτου ἐξαδέλφου θυγατρὶ Θεοδώρᾳ (Ἰσαακίου, 
φημὶ, τοῦ σεθαστοχράτορος, τοῦ βασιλέως Μανουὴλ 
ὁμαίμονος) θανάτῳ ἄρτι ἀποδαλούσῃ τὸν παρθένιον 
σύνευνον, ὃς ἦρχε πρὸ βραχέος τῆς Παλαιστίνης" 
Βαλδουῖνος Tv οὗτος, τὸ γένος ἕλχων ἐξ Ἰταλῶν, 
Ἑτέραν ἐπὶ τούτοις πληγὴν ὁ βασιλεὺς δέχεται 
Μανουὴλ, καὶ πράττων ἦν πάντα διχτεχνώμενος, 
εἰ πως εἴη συνειχηφὼς ᾿Ανδρόνιχον τῶν οἰκείων 
ἀμφιόλήστρων ἐντὸς, ὅθεν ἐρυθροδάνῳ ἐνσημανθὲν 
ἀφῆχε γραμμάτιον, ἐνάγων τοὺς κατὰ Κοίλην Συ- 
ρίαν ἰσχύοντας ᾿Ανδρόνικον συσχεῖν ὡς ἀντίφρονα 
χαὶ περὶ τὸ γένος ἀκολασταίνοντα, καὶ τοῦ φάους 
στερῆσαι τῶν ὀφθαλμῶν. Καὶ τάχ᾽ ἂν τοὺς ὀςθαλ- 
εἴλε παρειὰς συνεχόμενον xal δεσμούμενον, ἢ καὶ εἰς 
τὸ τῆς βασιλιχῆς ἐκεῖν βαφῆς δελτάριον. Νῦν δὲ τοῦ 


Θεοῦ τηροῦντος αὐτὸν, ὡς ἔοιχεν, εἰς ἡμέραν ὀργῆς καὶ τοῖς μετόπισθεν καχοῖς ταμιεύοντος, ἅ τε 
παρὰ τὸ δέον εἷς τὸ ὑπήχοον ἐνεδείξατο, Ρωμαίων ἄρξας ἐκ τυραννίδος, xxi οἷς αὐτὸς ἀσυμπαθῶς 
ἐσέπειτα περιπέπτωχε, χερσὶ τὸ ἐπιστόλιον τῆς Θεοδώρας δίδοται. Ἢ δὲ ἀναγνοῦσα τοῦτο, xal 
Ὑνοῦσα τὰ κατ᾽ ᾿Ανδρονίχου τυρευόμενα, ἐξ αὐτῆς τὸν χάρτην αὐτῷ ἐγχειρίζει. Συνεὶς οὖν ᾿Ανδρόνιχος 
ὡς χωρεῖν ἐκεῖθεν δέον xxi ἐγχονεῖν, μηδ᾽ ἕδρας εἶναι τὸ ἀπὸ τοῦὃς ἀχμὴν, φρίκ) τε ὑφέρπεται, xai 
πρὸς ἀπόδρασιν ἐνοσχευάζεται. Σοφιστὴς δὲ ὧν xal ἀπατεὼν xal αὐτὴν ἀποπλανᾷ Θεοδώραν, καὶ ὥσπερ 
Εὐρώπην πάλαι ὁ Ζεὺς τοῦ χοροῦ τῶν παρθένων ἀποθουχολήσας xs φέρων ἐπὶ νώτων, εἷς βοῦν 
ἑαυτὸν μεταμορφώσας χαλλίχερων, οὕτω xal οὗτος ἀπουτίσας τῶν oixot τὴν vovalxa xal συμφο!:τῇῆσαί 
οἱ Xa664too ὁδὸν αἰτησάμενος ὡς προπέμψουσαν ἐχεῖρεν xai [P. 93] συνταξομένην ἐχείνῳ τὰ ἐξιτύή- 
pia, συνέχδημου xal συμπλανῆτιν ἑχοῦσαν ἐπεσπασατο ἄχουσαν, Χώραν δ᾽ Ex χώρας ἄμείδων, καὶ 
ἡγεμόσι καὶ δυνάσταις ἐπιξενιζόμενος πολυπλανὴς, xal παρ᾽ οἷς κατέλυε, τιμήεις ὧν xai αἰδέσιμος zil 
φιλορροσύνης ὅτι πλείστης κχαταξιούμενος xal δωρεῶν ἁδρῶν ἐν μεθέξει γινόμενος, ὀψέ ποτε κεὶ 
μόλις παρὰ τῷ Σαλτούχῳ τῆς πλάνης ἵσταται. Ἣν δ᾽ οὗτος τὰ τῇ Κολωνείᾳ τότε χληρούμενος ὅμορα. xai 
ὅσα τῆς Χαλδαίας πρόσοικά τε xai ἔγγιστα χαρπιζόμενος. Kdxtios ἦν ἀλύων xa! συνὼν Θεοδώρφ, 
μετ᾿ ὧν ἀπέτεκεν αὕτη τούτῳ παίδων δυοῖν ᾿Αλεξίου τε xai Εἰρήνης, ἔτι δὲ xal Ἰωάννου, ὃν ἐχ τῶν προ- 
τέρων καὶ γνησίων οἱ σπερμάτων συνίχδημὸν ix Βυζαντίου ἐπήγετο, δως τῆς ἐς αὐτὸν αὖϑις τὸν 
αὐτοχράτορχ Μανουὴλ ἔπαναλύσεως, T» χαὶ τὰ τὸν οἰχεῖον χρόνον καὶ πρόσφορον ὁ λόγις τῇ ἱστορίᾳ 
παρίξετα!ι, ὡς εἴη συνημμένα δήπου χαὶ συναφῆ τὰ ἐφεξῆς ὑπ᾽ αὐτοῦ πεπραγμένα xal τὰ map asm 
αὖθις ἐπ᾽ αὐτῷ ῥηθησόμενα. 'E» πολλοῖς μέντοι xal πολλάχις ὁ Μανουὴλ τὴν ᾿Ανδρονίχου δεσμεύων 
ψυχὴν, καὶ ζητῶν ταύτην λαθεῖν, τοῖς ἀνηνύτοις ἐγχειρῶν διηλέγχετο᾽ ὁ γὰρ πολύπλαγκτος οὗτος 
xal ταλασίφρων ᾿Ανδρόνιχος τὰς xaÜ' αὐτοῦ προσδολὰς εὐμαρῶς ἀπεχρούετο, καὶ τῶν θηράτρων κούφως 
ὑπεραλλόμενος, ἅπερ αὐτῷ πολλάχις ὑφηπλοῦτο xal ἐξετείνετο, ἀπαγίδευτος ἦν — xai ἀθήρευτος. 


Hier. Wolfii note. 


(89) Γαλὴ «à τοῦ λογου. Verba sic fere sonant : 
Quemadmodum | mustela, μὲ aiunt, ad sebum, ad 
prütinas [ugas reversus velustisque suis. machinis 
lentalis ; οἱ ut erat. luxuriosz vitz et ul equus erga 


mulieres insaniens, in velitos concubitus ruebat, car- 
naliter appropinquabat, et intemperanter indulgebal 
libidini Theedorc filie palruelis natu majoris Isaaci. 


A85 


DE MANUELE COMNENO LIB. IV. 


486 


ζ΄. ᾿Αλλὰ τίνα τὰ παρὰ πόδας ; χρεὼν γὰρ μηδὲ 6, Hoo loco illud pretereundum non est. Pleri- 


τούτων ἀφέξεσθαι. Περιδεεῖς οἱ πολλοὶ τῶν κρατούν- 
τῶν εἰσὶ χαι χαχύποπτοι, καὶ χαίρουσι διαπραττό- 
μενοι ὅσα θάνατος xal Χάος καὶ "EpsÓoc ἐν τῷ τοὺς 
εὐπατρίδας ἀκροτομεῖν xal ἐκποδὼν τιθέναι πάτα 
ὀψηλὸν καὶ μετέωρον, xa! ἐοίκασιν ἀτεχνῶς ὑὕψιτε- 
νέσι χαὶ ἀχροχόμοις πίτυσιν. Ὡς γὰρ αὖται καὶ 
βραχείαις ἀνέμων πνοαῖς τὰς τῶν κλάδων βελόνας 
διατινασσόμεναι ψιθυρίζουσιν, οὔτω δὴ καὶ οὗτοι xal 
τὸν πλούτῳ χομῶντα ὑποθλέπονται xal τὸν ἐπ’ 
ἀνδρίᾳ τῶν πολλῶν διαφέροντα χατεπτήχασι, Κἂν 
εἴη τις τὸ κάλλος ἀγαλματίάς, καὶ τὴν γλῶτταν ὡς 
ὄονις μουσηγέτης ἐστόμωτο, κἀν τὸ ἦθος ὁρῷτο 
εὐτράπελος, οὐκ ig χαθεύδειν τὸν ἐπὶ τοῦ στέφους 
οὐδ᾽ ἡρεμεῖν, ἀλλὰ γίνεται τούσῳ τῶν ὕπνων ἐχχκοπὴ, 
τῆς τρυφῆς ἀνατροπὴ, ἡδονῆς ὑφαίρεσις, φνοντίδων 
ἀπόθεσις" καὶ τὴν φύσιν μέμφονται τὴν πλάστριαν, 
ὅτι xal ἑτέρους εἰς τὸ ἄρχειν ἐπιδόξους ἐπαλαμή - 
σατο, xal μὴ πρώτους αὐτοὺς καὶ ὑστάτους χαλ- 
λίστους ἀνθρώπων ἐφύτευσεν, Οὐχοῦν χαὶ ἀντι- 
στρατεύονται τὰ πολλὰ τῇ προνοίᾳ xai τῷ θείῳ ὑπέρ- 
οπλοι γίνονται, πάντα ἀγαθὰ ἐκ τοῦ πλείονος 
ἐκχορδεύοντες xal ὡς θύματα σφαγιάζοντες, ὡς 
ἔχοιεν ἐφ’ ἡσυχίας δήπουθεν οὗτοι σπαθᾷν xai ὡς 
πατρῷον κλῆρον χαθηδυπαθεῖν μονώτατοι τά δημό- 
σια καὶ ὡς ἀνδραπόδοις χρῆσθαι τοῖς ἐλευθέροις χαὶ 
ὡς ὠνητοῖς τοῖς ἀξιωτέροις ἐνιοτε ἄρχειν προσφέρε- 
σθαι, καχῶς εἰδέτες καὶ τὸ φρονεῖν ὑπὸ τῆς ἐξουσίας 
ἀφηρημένοι xal καχοδούλως τῶν πρότριτα λαυθα- 
νόμενοι (90). Καὶ ὁ Μανουὴλ τοίνυν οὐδὲν ἄχαρι 
ἔχων ἐπεγκαλεῖν ᾿Αλεξίῳ τῷ πρωτοστράτορι, dj ὅ 


que principes formidolosi sunt suspicaces, nec 
inferno et morte clementiores in viris nobilibus et 
generosis e medio tollendis ; et ut alte picesm 
levissimo vento impulse ramorum aculeis inter 
se collisis stridunt, sic ipsi et divitem suspectum 
habent et fortitudine insignem forinidant. Nec for- 
ma nec facundia nec morum comitas insignis quie- 
ios eos esse patiuntur, sed omni pene vite guavi- 
tate privant, adeo ut naturam ipsam accusent 
quod alios etiam idoneos imperio formarit nec ip- 
808 primos et postremos omnium mortalium pul- 
cherrimos flnxerit, divineque Providentis repu- 
gnent,et optimum quemque tollante medio et in«tar 
hostiarum saocrificent, 187 ut ipsi metus et peri- 
culi expertes publica vectigalia tanquam privatum 
patrimonium pro sua libidine effundere et ingenuos 
homines pro mancipiis tractare possint, qui ali- 
quando ipsis sunt imperio digniores. Ita potentie 
fastigium prudentiam eis adimit, et pristini con- 
ditionis stultam oblivionem affert. Sic Manucl quo- 
que cum ab Alexio protostratore nulla re esset 
offensus, nec ejus fidem et benevolentiam deside- 
rare posset, ac tenuem pro meritis ei gratiam re- 
tulisset, sola suspicione adductus et improborum 
hominum calumniis impulsus, quia eum et duci- 
bus et militibus esse charum videbat oct liberalitate 
erga omnes uti, quanquam fortassis etiam divitias 
ejus clam appetebat, Sardice agens hominem ante 
lucem cum uxore sua cubantem comprehendit, et 
omnibus opibus multatum in monasterium quod- 


τι ὅλως παραλελύπηχεν ἤ παρηνώχλησεν ἢ τῆς Ó dam Papycii montis conjicit. Ne autem id facinus 


ὀφειλομένης εὐνοίας καὶ πίστεως χαθυφῆκχε βραχύ τι 
[P. 94) γοῦν ἀντίῤῥοπα δράσας ὧν ὑπ᾽ αὐτοῦ 
πέπονθεν εὖ, xai ὡς ἐπὶ ζυγοῦ τὴν ἑτέραν παρή- 
νεγχεν πλάστιγγα, ἐξ ὑπονοίας ὃὲ μόνης ὁρμώμενος, 
χαχοσχόλων τινῶν, ὡς ἄνθρωπος, ὑπαχθεὶς ὑφηγή- 
σεσιν, ἐκ τοῦ τὸν ἄνδρα ὁρᾷν καὶ στρατηγοῖς χαὶ 
στρατιώταις ἐρώμενον xxi φιλοτίμῳ γνώμῃ xal 
χειρὶ φιλοδώρῳ πρὸς ἅπαντας γρώμενον, ἴσως δὲ 
χαὶ τοῦ προσόντος αὐτῷ πλούτου ὑποτύφων ἔφεσιν, 
συλλαμθάνει τοῦτον διάγων ἐν Σαρδικῇ, μήπω ἐπι- 
φαυσχούσης ἡμέρας. τῇ οἰχείᾳ ἔτι συγχαταχείμενον 
ὁμευνέτιδι, καὶ οὐ μόνον τῶν ὄντων ἁπάντων ἀπο- 
γυμνοῖ, ἀλλὰ xal εἰς μοναχὸν ἀποχείρας ἐν ἑνὶ τῶν 
χατὰ τὸ Ἠαπύχιον ὅρος φροντιστηρίων παραῤῥιπτεῖ. 
Ἵνα δὲ μὴ ἦ τὸ πραχθὲν ἀπροφάσιστον xal προῦ- 
πτον διὰ τοῦτο τὸ βασιλιχὸν ἀδίκημά «s xal ἄσχη- 
μόνημα, οἱ συχοφάνται παρῆσαν ἐγγὺς ὑφειμένοι 
παρ᾽ ὧν ὑπεθλήθησαν, καὶ γοητεῖχι κατὰ βασιλέως 
τὰ αἰτιάματα οὕπω πάνυ τι πιθαναὶ xal δρασχήριοι 
ὡς ποιεῖν τὸν χεχρημένον πετόμενον χαὶ μηδ᾽ ὅλως 
θεώμενον χαθ' ὧν ἄν ἐπεισπέσθαι ξιφηφόρος βού- 
λοιτο, καὶ ἕτερ᾽ ἅττα βωμολόχα xxl ἀχοαῖς ὑγιαι- 
νούσαις οὐχ εὐπαράδεκτα, ὁποῖα πάλαι τοῦ Ι]ερσέως 


ἢ 


manifeste injurie damnaretur, sycophanle preato 
eranl, qui crimini darent eum magicis prestigiis 
imperatorem petere ; que haud scio an ita effica- 
ces sint (sane quidem aures ab istiusmodi com- 
mentis 188 abhorrent) ut hominem efficiant volu- 
corem, itaque perstringant oculos ut stricto ense ir- 
ruens non conspiciatur. Quod genus illa sunt que 
Greci olim de Perseo fubulantur. Eorum calumnia. 
torum princeps 6886 ferebatur Aaron Isaacius, qui 
Corintho cum ceteris in Siciliam abductus ibique 
Latinam linguam exquisite edoctus Latinorum in- 
terpretem agebat apud imperatorem. Alesii vcro 
uxor, Alexii primogeniti fratris Manuelis filia, pie- 
tate in maritum et pudicitia insignis et illustre 
muliebris saexusornamentum, frustra sibi ipsi ma- 
nus afferre conata, ad patrui pedes supplex advo- 
luta summoque cum luctu et sanctissimo jureju- 
rando marili innocenliam et erga imperatorem 
fidem atque observantiam testificata, permovere 
tamen ejus animum ad misericordiam, quamvis 
miserabili babitu,nec a sententia 189 deducere po- 
tuit. Itaque ex perpetuo moerore solitudinis et luctu, 
caste turiuris insiar, mentis errore usque ad obi- 


Hier. Wolfii note. 


(90) Τῶν πρότριτα λανθανόμενοι. Referri potest 
hoc vel ad meritorum et rerum gestarum oblivio- 


nem, vel ad insolentiam pristine sortis imme- 
morem. 


181 


perstitibus. At Alexius nigrum habitum amplexus 
divino amore levabatur, summi boni appetitione 
acquiescens et instar aquilae in nubibus volantis 
inferiora despiciens. Cum autem, dum opibus 
affluebat, eummus amator esset lautitiarum et 
conviviis delectaretur, atque omnes voluptates con- 
sectaretur, et carnibus nec jejuniorum diebus, ut 
feria quarta et septima, nec aliis solemnibus feriis 
abstineret, tum crudis herbis et pomis vescebatur, 
jejuniis gaudebat, ac tandem piscibus etiam festis 
diebus pro deliciis suavissime vescebatur. Quoties 
autem velerum cupediarum et curios» illius po- 
pine recordabatur, condimenta illa nibil aliud esae 
dicebat nisi ventris fastidium et appetitus irrita- 
menia : naturam enim paucis esse contentam, et 
bonam corporis habitudinem quovis cibi genere 
eque conservari. 
πολυπενθέστερον, 


NICET/E GHONIAT/E 


tum affecta et tabe confecta est, duobus filíis &u- A λογοποιοῦντες χαηγόρευν 


A88 


Ἔλληνεςς. Ἦν δὲ, ὡς 
ἥδετο, τῶν συχοφαντῶν τοῦ ἀνδρὸς ὁ προχειρότατος 
᾿Λαρών τις Ἰσαάχιος͵ Κορινθόθεν μὲν ὁρμώμενος, 
τὴν δὲ Λατινίδα γλῶτταν ἄχρως ἐξησχηχὼς fvlxa 
συναπήχθη τοῖς πατριώταις εἷς Σιχελίαν αἷχμάλω- 
τος, xai τοῖς ἔχ τῆς διαλέχτου ταύτης τῷ βασιλεῖ 
ἐντυγχάνουσιν ὑποδολεὺς τηνικαῦτα γενόμενος. Ἧ 
δὲ τοῦ ᾿Αλεξίου γυνὴ, θυγάτηρ οὖσα τοῦ πορφυρο- 
γεννήτου ᾿Δλεξίου, ὅς ἐπρωτοτόχει τῶν τοῦ Μανουὴλ 
ἀδελφῶν, ἐφιλοτιμεῖτο μὲν ἑαυτὴν ἀνελεῖν, φιλαν- 
δρίαν xai σωφροσύνην tv ταῖς μάλιστα τῶν γυναι- 
χῶν ἀγαπήσασα xai τιμήσασα, xal τῶν Ex τοῦ 
γένους θηλυτέρων χαλλιστεῖον οὖσα καὶ λαμκρὸν 
ἐπιχόσμημα xai περιλάλημα τοῖς πᾶσιν ἑράσμιον' 
τοῦ τοιούτου δ᾽ ἐγχειρήματος ἔχχρουσθεῖσα πεσοῦσα 
προσεχνυζᾶτο τοῖς τοῦ θείου xai βασιλέως ποσὶ, 
χαὶ ἐδεῖτο χοπτομένη θερμότερον φήνης (94) χαὶ 
ἐλεεινότερον, δραχόντων ὀδυνηρότερον, ἀλχυόνος 


χαρίσασθαι τὸν ἄνδρα αὐτῇ, μαρτυρομένη Θεὸν, xai εἰ τί που φριχῶδες τοῖς 


εὐσεθοῦσι πρᾶγμα xal ὄνομα ἀπαραλόγιστον, εἶναι τῆς ἐχείνου βασιλείας θεράποντα καὶ ἀχαταιτίατον 
πάντῃ τὸν εὐνέτην αὐτῆς. ᾿Αλλ’ οὐχ ἴσχυσε μεταθέσθαι τὴν γνώμην τοῦ αὐτοχράτορος, οὐδ᾽ ἀναλῦσαι 
ὅλως ἅπερ ἐκυίνῳ ἔδη γεχύρωτό πως καὶ δέδουχτο, xal ταῦτα ἕως δαχρύων αὐτὸν καὶ θέᾳ ἔλεεινῃ wal 
σχήμασιν ἱλασίμοις xai ῥήμασιν οἶχτροῖς ἔχθηλύνασα. ’᾿Αμέλει χαὶ τὸν φιλοδαχρον ἔχουσα κχατὰ 
τὰς φιλοσώφρονας τρυγόνας τὰ οἰκόπεδα περιέτρυζεν ὁλολύζουσα, xol τὴν μόνωσιν ἀπωδύρετο᾽ ὅθεν 
καὶ τῇ περισσοτέρᾳ λύπῃ καταποθεῖσα τὸ φρονεῖν παραχέχοπται, ἐπὶ παισὶν ἄῤῥεσι δυσὶ τὸ βίοῦν 
χκαταχαίνουσα xal ἑαυτὴν εἰς τέλος καταμαραίνουσα. Καὶ ᾿Αλέξιος μὲν τὸ μέλαν ἀσπασάμενος ἄμφιον 
τοῖς θείοις ἐχουφίζετο ἔρωσι, τοῦ ἀχροτάτου τῶν ἐφετῶν ἐφιέμενος χαὶ ὡς ὑψιπέτης ἀετὸς τῶν κάτω 
ὑπεριπτάμενος, Κρεωδαισίας δ᾽' ἄχρος ὧν ἐρασνὴς xxi χαρυχείαις χαίρων βρωμάτων xal πανθοινίαις 
προσχείμενος, ὁπηνίχα πλούτῳ πολλῷ περιεῤῥεῖτο xal τοῖς κατὰ χόσμον ἐνεὐπάθει τεῤπνοῖς τερπνοῖς, ὡς καὶ 
τὰς νηστίμους τῶν (P. 90] ἡμερῶν (Τετράδα φημὶ καὶ Ησαρασχευὴν) κρεωδόρον αὐτῷ παρατίθεσθαι 
τράπεζαν, ἤ Δεσποτιχῆς χατὰ ταύτας τελετῆς ἀγομένης ἢ μνήμης ἐνδόξου μάρτυρος τελουμέντς f 
τινος τῶν ὀπαδῶν τῶν Χριστοῦ, τότε ποηφαγῶν xxi ταῖς ὁπώραις ἐνξστιώμενος καὶ ταῖς ἀχάπνοις 
θύων τῶν τραπεζῶν xal τὸ πεινὴν πεινῶν ἀτεχνῶς, ὀψὲ δὲ xai ἰχθύων ἐνεορτάζων ταῖς παραθέσεσι 
ἔχαιρεν ὅτι μάλιστα, χαὶ μνήμην τῶν προτέρων λαμδάνων ὀψαρτυμάτων xal τῆς περιέργου τῶν 
χρεῶν δαιτρεύσεως ἀχκισμὸν ἐχάλει χοιλίας χαὶ ὀρέξεως μέθοδον ὅσα οἱ ἀδδηφάγοι xal χρεωφάγοι 
προτίθενται, μὴ δύνασθαι λἕγοντες τοῦ ἄγαν ὑποχαλᾷν: πᾶν γὰρ τὸ παρατιθέμενον εἰδέναι τὸ σωμάτιον 
συνιστᾷν χαὶ εὐεξίας εἶναι ποιητιχόν. 

Utrum vero vindicta, cum tot manus et pedesha- (ῷ Τί δὲ 4 φίλη δίχη ; ἄρα πολύπους xal πολόώχειρ 


bcat, cum acute 2890 omnia perspiciat et patentibus 
praedita sit auribus, obliviscilur, an non considerat 
aut penitus inulias praterit impudentes calumnias 
et accusationes bonorum virorum ? non utique : 
sed tum quoque declaravit ea se perspicere quem 
in telluris recessibus aguntur, et obscura lingue 
murmura exaudire. Án vero imperatori etiam ob 
iniquum istud facinus succensuerit, non hujus 
temporis est dicere. Oportlebat certe quidem illum, 
ut virum prudentem et non indoctum, non pro- 
pterea quod Alexii nomen a littera A inciperet, 
eum ut insidiatorem et successorem suspectum 
habere, sed imperii habenas ei mandare, qui se 
in Apocalypsi Joannis evangeliste et theologi A et 


οὖσα ὀξυδερκής τε xal πανδερχὴς, xa! μικροῦ πο- 
δῆρες τὸ οὖς ἔχουσα, λύήθεται, ἤ οὐχ ἐννοεῖ ἥ τέλεον 
παρίησιν ἀνεχδίκητα ὅσα ἐπί τισιν ἀναιδῶς οἱ τῶν 
ἔπαινετέων κατήγοροι συῤῥάπτουσιν ἔχδιχα ; Οὐμῶν» 
οὖν, ἀλλὰ παρυπέφηνε xai τότε ὡς τὰ ἔν μυχῷ 
γῆς διορᾷ καὶ τὰ ὑπὸ γλῶτταν ἔνωτίζεται τονθορυ- 
ζόμενα. El μὲν οὖν xal βασιλεῖ ἐνεμέσησε τῆς μὴ 
ἐνδίχου ταυτησὶ πράξεως, οὐ τοῦ παρόντος xata- 
λέγειν χαιροῦ" ἔδει δὲ σοφὸν ὄντα τὸν Μανουὴλ 
μηδ᾽ ἀμαθῆ, τε xal ἀναλφάδητον οὐχ ὡς διαδεξόριε- 
γον ἐχεῖνον xal τῆς ἀρχῆς παραλύσοντα τὸ ἃ περι- 
ἐργάζεσθαι, ἀλλ' ἐχείνῳ τὰ τοῦ ἄρχειν ἀνάπτειν 
πείσματα ὅς εἶναί φησι τὸ A xal τὸ OQ, τοττέστιν d) 
ἀρχὴ xai τὸ τέλος, ὡς Ἰωάννης ὁ εὐαγγελιστὴς καὶ 


Ω, hoc est. principium et finem, esse dicit, cui uti- ἢ Θεολύγος ἐν τῇ ᾿Αποχαλύψει διδάσχει με’ οὐ γὰρ λεῖ- 


que aliud A non defuturum erat. 
7. Calumniatores quidem alias alii ponas 


πει τῷ θεῷ À. 
C. Τοὺς συχοφάντας μέντοι μετῆλθε, καὶ ὅλλῳ 


Hier. Wolfii note. 


(91) θερμότερον φήνης. Verba sic sonant : Ardentius et miserabilius [ulica, draconibus masstius, halcyone 


lugubrius. 


DE MANUELE COMNONO LIB. IV. 


490 


μὲν ἄλλην δίκην ἐπέθηκε, τῷ δ᾽ ᾽Λαρὼν ἐπέδρισε A dederunt, Aaron vero gravissimas omnium, suis 


χαλεπώτερον, ταῖς οἰκείας ἀρπεδόσι περισχοινίσασα. 
Μετ’ οὐ πολὺν γὰρ τινὰ χρόνον ἁλίσκεται μαγείαις 
προσανέχων, καὶ προὔχειτο χελώνης ἔχφορον pi- 
μημα, ἔνδον στέγον τῆς χέλυος ἀνθρωπόμορφον 
εἴκασμα, πεπεδημένον ἄμφιυ τώ πόδε καὶ τὸ στέρνον 
ἐληλαμένον ἔλῳ διαμπερές. ᾿Εάλω δὲ καὶ βίδλον 
Σολομώντειον ἀνελίττων, ἥτις ἀναπτυσσομένη τὰ 
καὶ διερχομένη κατὰ λεγεῶνας συλλέγε; xal παρ- 
ίστησι τὰ δαιμόνια, συχνάκις ἀναπυνθανόμενα ἐφ᾽ 
ὅτῳ προσχέχληνται, καὶ τὸ ἐπιταττόμενον ἐπισπεύ- 
δοντα περατοῦν, καὶ προθύμως δρῶντα τὸ κελευός- 
μενον. Οὐκ ἐπὶ τούτοις δὲ μόνον ᾿Ααρὼν συνείληττο, 
αλλά καὶ ὅτι βασιλέως ἐνώπιον ὁποδάλλων ἃς Ex 
τῶν δυσμόθεν ἐθνῶν ἀφιχόμενοι πρέσδεις ἐχόμιζον 
ἀγγελίας, καὶ μὴ δυσαχθοῦντας ὁρῶν πρὸς τὰ τοῦ 
βασιλεως θελήματα, ἐπιπλήττει τούτοις Ἐν μιᾷ τῶν 
αἰτήσεων ὡς πρὸς τὰς καταθέσεις ἑτοιμοῤῥόποις τε 
xal εὐκόλοις, xal ὑποτίθησιν ἀντιτεῖναι πρὸς τὸ τῶν 
ζητημάτων τηνικαῦτα προχείμενον xxi μὴ ῥᾳδίως 
οὕτω χαὶ dx πρώτης καθυπενδοῦναι, ὡς ἐντεῦθεν 
κερδανοῦντας xal φιλίαν μείζω ix βασιλέως κἀκ τῶν 
δμογλώττων πλείω τιμήν. Καὶ τότε μὲν [P. 96] ἡ 
διάλεξις ὀιελέλυτο, ἀφώρατα τῷ βασιλεῖ θεμένη τὰ 
τοιχδι τοῦ ᾿Ααρὼν εἰσηγήματα xal τῷ τῆς διαλέχτου 
διαφόρῳ τὰ ἔκθεσμα σχέμματα συσχιάσασα᾽ κατὰ 
μόνας δὲ τὰ προδληθέντα τῶν ζητημάτων d$ βασιλὶς 
ἀναπεμπάζει φρενὶ, Λατινὶς οὖσα τὸ γένος καὶ τῶν 
λεγομένων ἀχριδῶς συνιεῖσα, καὶ ἀναχαλύπτει πάντα 
τῷ ἄναχτι. Ὁ δ᾽ ἐπὶ τοῖς ἠχουσμένοις ἀγαναχτήσας 
καχῶς τὸν ᾿Ααρὼν τίθησι, τῶν τε ὀφθαλμῶν τὸ φῶς 
ἀμαυορώσας καὶ τῆς οὐσίας πάσης ἀποστερήσας. 
Καχοεργὸς δ᾽ ὧν ὁ ᾿Ααρὼν, καὶ λιχνείαν φύσεως περὶ 
τὰ χείριστα δυστυχῶν, ἐς ὕστερον ἐνῆγεν ᾿Ανδρόνιχον 
τυραννήσαντα μὴ ὑἀέχρι τοῦ ἐχκόπτειν τοὺς ὀφθαλ- 
μοὺς τὴν τῶν ἀντιφρόνων ἐχείνῳ τιμωρίαν, περι- 
ἐστᾷν ἀλλ᾽ ἥ θάνχτον ἀπάντων χαταψηφίζεσθαι ἣ 
βαρυτέραις ἐχμοχλεύειν κυλάσεσιν, ξαυτὸν τιθεὶς 
εἷς παράδειγμα κἀντεῦθεν πιστούμενος τὰ λεγόμενα, 


ipse laqueis irretitus. Non multo enim post eum 
magie studiosum esse compertum est, et simula- 
erum testudinis prolatum, in quo erat imago ho- 
minis, qui ambos pedes habebat in compedibus et 
pectus clavo transfizum. Est et librum Solomo- 
nium evolvere deprehensus, qui cum legebatur, 
legiones demonum 18911 adducebat, subinde in- 
terrogantium eum accersiti essent, se jussa ala- 
criter exsequentium. Nec una h»c causa fuit cur 
comprenderetur Aaron, sed illa etiam accessit. 
Cum Occidentalium gentium legationes exponeret 
et imperatoris voluntali eas non refragari videret, 
in una postulatione legatos objurgat ut nimium ad 
jussa exsequenda paratos, monelque ut adversentur 


p neque tam facile assentiantur : id enim eis luoro 


fore, majoremque gratiam apud imperatorem ini- 
turos et a suis popularibus plus honoris consecu- 
luros. Ac tum id colloquium diremptum est impe- 
ratore ob Latini sermonis imperitium quid dictum 
esset ignorante. Ceterum imperatrix natione Latina 
et sermonis illius peritissima, propositis questio- 
nibus seorsim consideratis, imperatori exponit om- 
nia ; qui ira commotus Aaroni el visum et omnes 
facul,ates eripit.Sed is, ut homo muleficus et natura 
propensus ad scelera, post auctor fuit, Andronico 
jam rarum per vim potito, ut excecatione haud 
contentus adversarios aut plane occideret 89 aut 
gravioribus suppliciis coerceret, exemplo suopte ad 
eam orationem confirmandam usus, qui et viveret 
οἱ moveretur et epiraret et loqueretur et. consilium 
dare posset : neque enim manuum vi duntaxat, 
sed lingua etiam seque atque acuto gladio jugulari 
inimicos.Adjecit et alia inhumana nugamenta,qui- 
bus iracundum illum et morosum senecionem ad 
ciedes propens:orem fecit. Cujus improbi consilii 
huno fructum tulit, ut ab Igaacio Angelo, qui An- 
dronicum imperio everlit, venenata ei lingua pre- 
cideretur. 


ζῶντά τε xal χινούμενον καὶ πνέοντα xal φθεγγόμενον χαὶ συμφράδμονα εἶναι δυνάμενον, καὶ μὴ 
μόνον διὰ χειρῶν ἀντιλαδῆς, ἀλλὰ καὶ διὰ γλώττης αὐτῆς ὡσεὶ καὶ μαχαίρας ὀξείας ἀποδειροτομεῖν 
ἰσχύοντα τὸν dvtlüokov, καὶ ἔτερ᾽ ἅττα φλύαρα xal ἀπάνθρωπα ὑφηγούμενος, 8? ὧν τὸ ἀκροχολώτατον 
ἐχεῖνο καὶ ὑποδύσκολον τὸν τρόπον γερόντιον χαιρησιφονεῖν ἐπὶ μᾶλλον ἐπώτρυνεν. Ὧν δὴ πονηρῶν 
διαδουλίων καὶ παρπιφάσεων πιχρὰν ἀποτιννὺς ἀμοιδην τῷ γεννήτορι ᾿Ααρὼν ὁ τόν ᾿Ανδρόνικον ὕστε- 
ρον τῆς ἀρχῆς καθελὼν Ἰσαάκιος ὁ ἔλγγελος ἐχτέμνει τὴν αὐτοῦ γλῶτταν, συναφελεῖν τε xal σφανιεῖν τὸν 


ἐπὶ ταύτης σπεύδων ἰόν. 


Ὁ δὲ βασιλεὺς Μανουὴλ ἐπέδλεψέε ποτε θυμῷ [) Manuel vero imperator Selerum Sethum ot Mi- 


πλαγίῳ xal κινήσει ἐνδίχῳ χατὰ τοῦ Σχληροῦ Σὴθ 
καὶ τοῦ Σικιδίτου Μιχαὴλ, ὅθεν xal προστάξει τού- 
του τοῖς οἾκείαις ὄψεσιν ἄμφω τὸν σίδηρον ἐδέξαντο 
σίζοντα, λόγῳ μὲν ἀστρονομίας ἐχόμενοι, ἔργῳ δὲ 
μαγγανείαις προσχείμενοι xal. δαιμονώδεσιν ἑτέροις 
φεναχισμοῖς. Ὃ αὲν γὰρ Σχληρὸς ἐπιγάμου παρθέ- 
vou ἤρα xai ἐπείρα λαμπρῶς, παρορώμενος δὲ ὑπὸ 
τῆς κόρης xai ἀδοξούμενος στέλλει ταύτῃ διά 
προαγωγοῦ τινος γυναίου μῆλον Ηερσικόν. Ἠ δὲ 
παρθένος χαταθεμένη τοῦτο τῷ χόλπῳ ἐχμαίνεται 
μάλα δὴ πρὸς ἔρωτα xal ἀφροδισίου ὑποπίμπλαιχι 


ῬΑΤΒΟΣΙ,. Gn. CXXXIX. 


chaelem Siciditem justa ira permotuscecari jussit, 
qui sub astronomie professione magis et demo- 
num imposturis operam dabant. Nam Sclerus cum 
nubilem quamdam virginem,aqua contemnebatur, 
adamaret ac manifeste eollicitaret, per Ienam ei 
malum Persicum mittit ; quo puella "n sinum re- 
cepto, amore et libidine insaniens, ab illo corrum- 
pitur, 193 puelle vero cognati lacinus id indigne 
ferentes, et. strenue contra demonem pudiocitie 
puellarum infestum et pomo instar malefici illius 
serpentis insidiantem, quas castitate tanquam 


16 


494 


NICETJE CHONIATJE 


492 


Edemio horto ejiceret, vociferantes, effecerunt ut A οἵστρου, καὶ τέλος διαχορεῖται παρ᾽ αὐτοῦ, Ol à 


ejus aspectu penitus privaretur, quam impudice 
aspexerat. Sicidites vero prestigiis quibusdam re- 
rum earum conspectum eripiebat, quas oculi intue- 
bantur,et totas demonum cohorles immittebat iis 
quos volebat exterritos. Cum autem aliquando ex 
editiore palatii loco naviculum vidisset qua olle et 
patine vehebantur, astantes interrogavit quid da- 
turi esaent, si efficeret ut nauta alienata mente, 
navigatione omissa, remo ad comminuenda flclilia 
uteretur. Qui cum ei pollicerentur quidquid postu- 
lassct,nauta paulo post exsnrgit, et vasa non prius 
ferire destitit quam in pulverem rcdegisset. Quo 
conspeoto illi risu emoti, factum illud admirantes : 
nauta vero paulo post barba prehensa lamentari, 
amotaque culigine ita se ut ira numinis agitatum 
deplorare. Rogatus cur merces suas ita tractasset, 
cum dolore narrabat se remis intentum horribilem 
serpentem eupra vasa porrectum, oculis incouni- 
ventibus in 194 se conversum instar devoraturi 
vidisse, qui prius volutari non destiteriL quam 
fictilia confracta essent ; inde subito ex oculis 
evanuisse. Fecit et aliud non dissimile. ln balneo 
Javans rixari cum quibusdam coepit et in conclave 
egressus est. Paulo post et ceteri anhelautes et 
trepidi,pre metn ac festinatione invicein concul- 
cantes, narrant ex canali calide aque viros pice 
nigriores ex:iliisse, ἃ quibus nates ipsorum plantis 
pedum ferientibus balneo exaoti essent. Ob hmc 
igitur aliaque graviora facinora uterque oculis or- 
batus est. Ac Sethus quidem iisdem rebus etiam 
deinceps studuit : alter vero monachus factus scri- 
ptum spurcissimum,ut homo divina gratia indignus, 
de divinis mysteriis composuit. Illud etiam factum 
hujus imperatoris clarum est. 


τῆς παιδὸς προσγενεῖς βαρέως ἐνεγχόντες τὴν 
ταύτης ταπείνωσιν χαταδοῶνται γενναίως μάλα τοῦ 
ταῖς νεάνισιν ἐφοπλίζοντος δαίμονας καὶ δίχην 
ὄφεως ἀρχεχάχου δι’ ὀπώρας τὰς παρθένους συλα.-. 
γωγοῦντος καὶ τῆς σώφρονος βιοτῆς ὡς ἐξ Εδὲμ 
ἀπελαύνοντος, Καὶ πιχρόγαμος ἐντεῦθεν γενόμενης͵ 
ἥν καχῶς ἔδλεψεν, οὐδ΄ ὅλως ἔτι ξώραχεν. "Ot δὲ 
Σικιδίτης διά τινων ἀῤῥητουργιῶν χαὶ δεδορχότα 
τῶν θεωμένων ἐσκότου τὰ βλέφαρα xal ἀπεκλάνα 
τοῦ τὰ θεχτὰ ὡς ὄντα ὁρᾷν, xal τῶν ὁρώντων τὰς 
ὄψεις παρέφερε, xatà φάλαγγας ἐπισυνιστῶν τους 
δαίμονας, oUc ἄν ἐχπλῆξαι βούλοιτο. Ἔτυχε γοῦν 
ποτε ἀπὸ μετεώρου τῶν βασιλείων βλέπων εἰς θά- 
λασσαν, κατήγετο δὲ ἀλιὰς τρυδλίας xal λοπάδας 
ἔχουσα τὰ ἀγώγιμα, Φησὶ τοίνυν πρὸς τοὺς (P. 97) 
συνεστῶτας ὡς τίνα ἄν αὐτῷ χατάθωνται τὸν μι- 
σθόν, εἰ τὸν νηΐτην τῶν ὀρθῶν φρενῶν διεχπλεύσαντα 
μὴ ἄν ὀχνῆσαι παρχσχευάσειεν ἀναστῆναί τε τῶν 
σελμάτων, τὴν δικωπίαν προέμενον, wal συντρίψαι 
εἰς λεπτὰ τὰ κεράμια. Τῶν δὲ εὐγνωμονεῖν εἰπόν- 
των πρὸς ἅπαν τὸ παρ᾽ αὐτοῦ αἰτηθὶν, ὁ πρωρεὺς 
μετὰ βραχὺ τῆς ἕδρας ἀνίσταται, καὶ τὴν χώπην 
ἀνὰ χεῖρας λαθὼν χατέφερέ τε τῶν σχευαρίων συχνὰ, 
καὶ οὐκ ἀνῆχεν οὕτω διαπραττόμενος ἕως αὐὖτα εἷς 
κόνιν ἐλέπτυνεν. 'Ex δὲ τούτου οἱ μὲν ἄνωθεν θεώ- 
μενοι τῷ γέλωτι διεῤῥήγνυντο, τὸ γεγονὸς τιθέμε- 
νοι διὰ θαύματος’ ὁ δὲ πλωτὴρ ἀμφοτέραις μετ᾽ οὐ 
πολὺ τῶν γενείων δραξάμενος γοερὸν ἐπωδύρετο, 
xni ὡς θεοδλαδείᾳ τὰς φρένας παραχοπέντα πολλῷ 
ἔτι μᾶλλον ἀνανήψας τοῦ ζόφου ἑαυτὸν ὠλοφύρετο. 


( ᾿Βρωτώμενος δὲ ὃ τι πεπονθὼς τὸν φόρτον οὑτωσὶ 


διέθετο, διεξήει περιπαθῶς ὡς ταῖς χώπαις προσαν- 
ἔχων αἴφνης ὄφιν ὁρᾷ δαφοινὶν, πυρσώδη τὸν λό- 
φον, ἄνω τῶν τρυδλίων ἑχτεταμένον, ἐς αὐτὸν 


ἀτενὲς ὁρῶντα κατὰ τοὺς τῶν δρχχόλατων ἀχλινεῖς τὸ ὄμμα, xal καταπιεῖν ὀριγνώμενον, ὅς καὶ οὐχ 
ἔληξε τῶν ἑλίξεων πρὶν ἢ χατηλοήθη τὰ χεράμια, τὸ δ᾽ ix τούτου ἠφάντωται, ὥσπερ ἐχ μέσων οἱ τῶν 
ὀφθαλμῶν ἀποπτὰς. Kal τοῦτο μὲν τοιοῦτον, Éceoov δὲ χάχεϊῖνο. ᾿Εν βαλανείῳ λουόμενος ἦν, ἐς διαφορὰν 
δὲ χαταστὰς μετά τῶν τοῖς αὐτοῖς νίτροις ἁγνιζομένων εἰς τὰ ἀπόδυτρα ἔξεισι. Μετὰ μικρὸν δὲ καὶ 
ὦ iv τῷ λουτρῷ φεύγοντες καὶ συμπατοῦντες ἀλλήλους ἐξήεσαν ἐχεῖθεν περιδεεῖς" οἵ καὶ τοῖς συν 
εἰλεγμένοις πυχνὰ τὸ πνεῦμα συλλέγοντες ἔφασχον ὡς ἐκ τῆς θερμοῤῥόης ἐχπηδήσαντές τινες ἄνδρες 
πίσσης μελάντεροι ἐξῶσαν αὐτοὺς τοῦ λουτροῦ, παίοντες χατὰ τῶν γλουτῶν τῷ πλατεῖ τοῦ ποδάς. 
Διὰ ταῦτχ τοίνυν ἀμφότεροι καὶ πράξεις δὲ ἀσελγεστέρας ἑτέρας τῶν ὄχεων ἐστερήθησαν" οἷ δ᾽ 
αὐτοὶ ἐπιδιώσαντες, ὁ μὲν Σὴθ «αἱ πάλιν τοῖς προτέροις ἐνησχόλητο, ἄτερος δὲ εἷς μοναχὸν ἀποῦρι- 
ξάμενος, χρόνῳ ὕστερον σύγγραμμα τι περὶ τῶν θείων μυστηρίων ξυνθέμενος, ἀφῆχε δι᾽ αὐτοῦ 
κυνῶν ἐρυγὰς ὁ τῶν θείων δωρεῶν ἀνάξιος, Ἔργον χάχεϊνο τοῦ βασιλέως τούτου περιφανές. 

Cum Asiane urbes Chliara Pergamum οἱ Adra- [) Al ᾿Ασιαναὶ πόλεις͵ τὰ Χλιαρὰ, τὸ Πέργαμόν τε καὶ 


myttium a Persis maie tractarentur (nam finitime 


provincie per pegos habitabentur 1985 et prede 


hostibus erant), munitionibus eae firmavit οἱ pa- 
tentes campos castellis adornavit. Unde factum ut 
ea oppida frequentia civium et vita cultu rerumque 
copia multis beatis urbibus antecellant. Si quid 
igitur Manuel per omne imperii sui tempus Romanis 
utile suscepit et perfecit, hoo vel in primis celebran- 
dum est. Quis enim illac preterlene, non ignarus 
quam inculta locailla fuerint, quam feros et latroci- 
niis deditos cultores habuerint, non sublatis in cc- 
lum manibus imperatori Manueli paradiei delicias 


᾿Ατραμύτιον, καχῶς ἔπασχον ὑπὸ τῶν Περσῶν" αἱ 
γὰρ περιοικίδες χῶρα: ἀσυνοίκιστοὶ τε dy πρίοην, 
κἀχ τοῦ κωμηδὸν οἰχεῖσθχι εἷς προνομὴν τοῖς πο- 
λεμίοις ἐξέχειντο. Καὶ αὐτὰς τοίνυν ἔχρατόνατο 
τείχεσι, καὶ τὰ πλησίον δὲ ἱππήλατα πεδία φρου- 
ρίοις διέλαδεν ἐρυμνοῖς. Οὕτω δὲ πλήθυυσιν οἴκη- 
τόρων ταῦτα δὴ τὰ πολίχνια xai τοῖς κατὰ τὸν 
ἥμερον βίοτον ἐνευθηνοῦνται χρηστοῖς ὡς ὑπεράνω 
χεῖσθαι πόλεών πολλῶν εὐδαιμόνων" ἀγροὶ τε γαρ 
εἷς εὐφορίαν χαρπῶν ἡμερωθέντες ἐπέδωκαν, καὶ 
φυτηκχόμος χεὶρ ἐῤῥιζούχισεν ἐχεῖσε ξύλον ἅπαν 
καρποδοτοῦν, ὡς μεταθέσθαι (φάναι τὸ τοῦ Δαδὶδ) 


493 DE MANUELE COMNENO LIB, V. 494 


τὴν ἔρημον εἰς λίμνας ὁδάτων καὶ εἷς οἰκήσιμον τὴν A precetur ?In ea porroloca quee Nova eastra vocantur, 
mod ἀοίκητον. ΕἾ τι οὖν κατόρφωμα μέγιστον, — Byzantio pretor mitti οἱ vectigalia colligere solet. 
εἴ τι λυσιτελέστατον Αὔσοσιν ὁ Μανουὴλ διανενόηχε τὸ καὶ διεπράξατο καθ᾿ ὅσους ἦρξε 'Ρωμαίων 
ἐνιαυτοὺς, τοῦτο εἴη ἄν τὸ χράτιστον ὁμοῦ xai χοινωφελέστατον. Τίς γὰρ παραγων ἐκεῖ, καὶ εἰδὼς 
οἵαν μὲν ὁ χῶρος ἔτρεφεν ἀγριότητα οἵους δ᾽ ἔστεγεν ἄνδρας, ἀναιδεῖς μὲν [02] ὑπὲρ τὸν χορυνήτην 
Περιφήτην, ἀγριωτέρους δὲ τοῦ πιτυοχάμπου Σίνιδος καὶ τοῦ Σκίρωνος, οὕς ἀνεῖλε πάλαι Θησεὺς, 
οὐχ ἄν τὰς χεῖρας ἀνατείνας τῷ βασιλεῖ [P. 98] ἐπεύξχιτο τῷδε κλῆρον ἐν ᾿Εδὲμ ἀΐδιον xal τόπον 
χλοερὸν καὶ ἀνώλεθρον ; οὐκοῦν καὶ ἴδιον ἐπώνυμον ταυτὶ τὰ φρούρια χληρωσάμενα (Νεὄκαστρα γὰρ 
ὀνομάζονται) οἰκεῖόν τε ἁρμοστὴν ix Βυζαντίου στελλόμενον ἔχουσι, καὶ εἷς τὸ βασίλειον ταμεῖον 
ἐτήσεα ξυμφέρουσι κέρματα. 





ΤΟΜΟΣ IIEMIITO2 


ΤΗΣ BAZIABIAZ ΜΑΝΟΥΗ͂Λ ΤΟΥ ΚΟΜΝΗΝΟΥ, 


LIBER QUINTUS. 


196 RERUM A MANUELE COMNENO GESTARUM. 


, 


α΄. Αὖθις δὲ τῶν Παιόνων τοὺς δρχοὺς συγχεάν- ΒΒ 1.Cum autem Pannonii federa denuo rupissent, 
των ὁ κατ᾿ αὐτῶν ἐχφύεται πόλεμος, «xl πρὸς χαι- — bellum contraeos suscipitur, et aliquandiu inter- 
ρὸν ἀποῤῥυεὶς καὶ δόξας τέλος κατελελύσθαι (93), missum majore vi repetitur.Imperator, ubi primum 
ὁ δὲ xarà πολύχουν ἀνέθηλε λήϊον μάχαρος ἀνδρὸς — per auni tempus licuit, Sardicam iter intendit, quo 
ἀνμαιοτέρους ἀμητῆρας ἐθέλον. Ὡς οὖν ὑπέφαινεν — legiones convenire jusserat ; dum aulem copie con- 
ὥρα ὡραία τῇ ἐξόδῳ, ἤει τὴν ἐπὶ Σαρδικῆς βασι- trahuntur, audit duaram muliebrium enearum 
λεὺς, ὅπου xal ταῖς δυνάμεσιν ἅς ἄγειν ἤμελλεν — statuarum, quee in. Occidentali fornice fori Con- 
ἐπὶ Παίονας, τεταγμένον ἦν αὐτῷ cop6aAeiv. 'Ev — stantini sitze sint,alteram, que Hungarissa dicatur, 
ᾧ δὲ τὰ στρατεύματα ξυνελέγέτο, ἐνωτίζεταί οἱ ὡς — erectam stare, alteram, nomine Romanam, vetu- 
ἄνωθεν τῆς ἁψῖδος, ἥτις ἔχτισται κατὰ τὸ πρὸς — state collapsam esse. Quo intellecto statim illam 
δυσμὰς μέρος τῆς Κωνσταντινείου ἀγορᾶς, εἰχόνες — dejecit, hanc reposuit, ea statuarum mutatione 86 
(x χαλχοῦ δύο ἴδρυνταί πάλαι γυναιχόμορφοι, ἡ μὲν — fortunam etiam gentisutriusque multaturum ratus, 
χαλουμένη Ῥωμαία, θατέρα δὲ [P. 99] Οὔγγρισσα, οἱ rem Romanorum erecturum, Hungaricam de- 
νῦν δὲ ὑπὸ τοῦ tà πάντα μετασχευάζοντος χρόνου —pressurum. 1977 Legionibus in unum conductis, 
5 μὲν ἀπὸ Ῥωμαίων τὴν κλῆσιν εἰληχυῖα τῆς ὀρ. deliberandum proponit utrum ipse quoque bello 
θίχς κατήρειπται στάσεως, ἡ δὲ λοιπὴ ἐπὶ τῆς (; Hungarico interesse an summam rerum duei alicui 
προτέρας ἥδρασται βάσεως. Θαυμασας οὖν ἐχεῖνος — committere debeat. Ubi omnibus placuit ut ipse 
τὸ εἰρημένον, πέμψας εὐθὺς τὴν μὲν ἀνέστησε, τὴν — Bardice manerel et generales belli duces crearet, 
δ᾽ ἀνέτρεψε xal χατήνεγχε, τὰϊς τῶν εἰχόνων ut- ut absente imperatore incerli bellorum eventus 
τασχευαῖς μεταδαλεῖν xal μεθαρμόσειν οἱόμενος xai — acceptequo cladis dedecus mitiora essent et vi» 
τὰ πράγματα, καὶ τὰ μὲν τῶν Ῥωμαίων οἷον μετ- — ctoria plus laudis haberet, summa belli Andronico 
εωρίτειν, τὰ δὲ τῶν Παιόνων καθαιρήσειν. Συν- — Contostephano classis prefecto mandatur. Exercitu 
μένων δὲ τῶν στρατοπέδων σχέψιν προὔθηχεν — Sardicamoturo imperator preclara concione Con« 
εἰ δεῖ xal αὐτὸν συνεχστρατεύειν χατὰ Παιόνων, — tostephanum exhortatur, nec rationes tantum sed 
εἴτε μὴν στρατηγῷ τὰς δυνάμεις ἐπιτρέψαντα μετ- — tempus etiam gerendi belli edocet, armorumque et 
£Aüsiv οὑτωσὶ τὸ ἀντίπαλον. Ὡς οὖν πᾶσι δέδοχτο — aciei instruende rationem mpnatrat. Legatos item 
βασιλέα μὲν ἐπὶ Σαρδικῆς χαθῆσθαι, τῶν δ᾽ ἦγε- — ejus, tribunoscemterosque milites ad pugnam acuit 
μόνων τοὺς γενιχοὺς ἀναῤῥηθῆναι στρατηγοὺς τοῦ ^ commemoratis prioribus eorum facinoribus, et 


Hier. Wolfii note. 


(92) ’'λναιδεῖς μέν. Impudentiores  Periphete cla- (98) Δόξαν τέλος καταλελύσται, Cun aca. 
vigero et pinuflezio (liceat. enim et mihi ineptire) — videretur, «star fecundi agri i 

Sinnide el Scirone, quos olim Theseus sustulit, imma- — bustiores messores desideraniis 

niores. A 


495 


NICETJE OHONIAT.JE 


496 


exemplis ad festinandum et imminentia pericula Α πολέμου, ὅπως αἱ τῶν πραγμάτων ἄδηλοι ἐκδάσεις 


subeunda, quibus Deo adjutore fortiter superatis 
illustrem victoriam reportaturi sint,incitat. Quodsi 
gloriam ipsius illustrarint atque absenti victoriam 
pepererint, se liberaliter illos remuneraturum. At 
illi et dum hec dicebantur, attentione silentioque 
alacritatem euam ostendebant, et finita oratione 
198 magis etiam affectum suum et incitatos ani- 
mos declarabant, ut verborum lenociniis deliniti, 
δὶ quid molestie ex superioribus pugnis in me- 
moria residebat, id totum abolitum videretur. Nam 
et imperatorem leetig acclamationibus celebrabant,et 
se ultra vires etiam dimicaturos pollicebantur, 
petebantque ut a duce sine mora& contra hostem 
ducerentur. Ita incitatis exercitibus statim con- 
fusus clamor in castris tollitur, quod quidam ex 
gente Pannonica, dum concitato equo ac toto 


impetu fertur, pronus in fsciem prolapsus erat. - 


. Quo imperator audito et ipse exhilaratus est et 
omnes bono animo esse jussit, bunum id omen in- 
terpretatus belli feliciter eventuri, et Deum ser- 
vaturem ut ductor essel exercitus invocavit. Αἢ- 
dronicus vero cum omnibus copiis digressus, nost 
aliquotdiesSavo et Danubio superati» Zeugminum 
ingreditur. Pannonii vero ea re nihil territi, eed 
suis cohortibus instructiset non parvis auxiliis a 
finitimis populis 899 atque ipsis Alemannis, ut 
ferebatur, conductis, summaque rerum Diouysio 
viro strenuo et victoriis inciyto mandaia, pleni 
animorum et jactabundi incedebant. Is Dionysius, 
ut primum audiit Romanum exercitum [strum 
transisse, vicloriis prioribus inflatus insolenter 
gloriatus est se, ut pridem, ita nunc eliam occiso- 
rum Romanorum ossibus in tumulum aggestis pro 
tropeo usurum. Id enim barbarica feritate, victo 
Gabra et Brana, ut jum merr iui, fecerat. 


Οὕτως ἐξῃρμένων τῶν στοατευμάτων αἵφνης αἵρεται θροῦς ἐν τῷ στρατοπέδῳ συμμιγής" ἐχ γὰρ 
τῶν Παιόνων τις ἔθνους τὸν ἵππὺν χατὰ κράτος ἐλαύνων, καὶ προσδαίνων εἷς ὅσον 


εἶεν οὕτω καὶ τὸ ἐκ τῆς ἥττης αἶσχος μετριάζουσαι 
καὶ τὸ χατορθωθὲν μεγαλύνουσαι μᾶλλον xmi εἷς 
κλέος ἐξαίρουσαι μέγιθτον, ὡς κἀχείνου τε xal 
τούτου ξυμδεδηκότος χατ᾽ ἀπουσίαν τοῦ αὐτοχράτο- 
ρος, ἀναδείγνυται τῆς ὅλης ἀρχηγὸς στρατιᾶς ὁ τοῦ 
στόλου δοὺξ ᾿Ανδρόνικος ὁ Κοντοστέφανος. "Kv δὲ τῷ 
μέλλειν ἀπαίρειν τῆς Σαρδιχῆς τὰ στρατεύματα iv 
ἐπηχόῳ στὰς ὁ βασιλεὺς γίνεται χαλῶν — xal 

ναίων λόγων καὶ πολὺ τὸ πιθανὸν ἐχόντων ἀγορη- 
τής. Αὐτόν τε γὰρ  Kovtostégavov παρεθάῤῥυνεν 
εἰς τὴν προχειμένην στρατήγησιν, οὐ μόνον μεθό- 
δους ὑποτιθεὶς ταχτιχὰς, ἀλλὰ χαὶ χαιρὸν αὐτῷ τῆς 
πρασδολῆς ἐπισημαινόμενος εἶδός τε ὁπλίσεων καὶ 
σχήματα παρατάξεων, τούς τε ὑποστρατήγους χαὶ 
τοὺς ἰλάρχας καὶ χαθεξῆῇῆς ἄπαντας τοὺς ἐν ὅπλοις 
διανίστη πρὸς μαχισμὸν, ἐνάγων εἰς μνήμην τῶν 
προηγωνισμένων, καὶ πείθων τοῖς ὑποδείγμασι 
σπεῦσαι xal τὰ προχείμενα θαῤῥῆσαι δεινὰ xai 
ἀγαθὸν xai τούτοις σὺν Θεῷ ἐπιθεῖναι τέλος xai 
μετὰ λαμπρῶν τροπαίων ἐπανελθεῖν οὕτω γὰρ ὑπ᾽ 
αὐτῶν δοξασθεὶς ἐχεῖνος, χἀν τῷ ἀπεῖναι τοὺς θαρ- 
ὄάρους νικήσας, ἀντιχαταθήσει xal αὐτὸς τούτοις 
οὐχ εὐαγκάλους τὰς ἀμοιθάς. ΟἹ δὲ καὶ ὅτε μὲν ἤδετο 
ταῦτα πρὸς τοῦ χρατοῦντος, τὸ ἡδέως ἀχούειν χαὶ 
παραδέχεσθαι προθύμως ὑπέφαινον ἐξ ὧν τὰς ἀκοὰς 
ὑπέχλινον καὶ σιγὴν ἐπὶ τοῖς λεγομένοις ἡσπάζοντο' 
ἐπεὶ δ᾽ ἐπαύσατο τοῦ λέγειν, ἔτι μᾶλλον τὴν ἔνδον 
διάθεσιν ὑπεσήμαινον xal ὃν εἶχον γάργαλον ἐν 
ψυχῇ, τῷ μέλιτι τοῦ λόγου κχαταχηλούμενοι, ὑφ᾽ οὗ 
xal ἐῴκεσαν ἀτεχνῶς ἀποχλύσασθαι εἰ τί ποὺ τοῦ- 


C τοις εἰσεὀῥύηκεν ἀηδὲς ἀπὸ τῆς μνήμης τῶν πρό- 


νέρων πολέμων" βασιλέα τε γὰρ εὐφήμοις ἐκρότουν 
φωναῖς, χαὶ τὸ πρόθυμον xai ὑπὲρ ἰσχὺν ἐνδείξασθαι 
ἰσχυρίζοντο ᾿Αμέλει μηδὲ μέλλειν ἐδόων τὸν στρα- 
τηγέτην, ἀλλὰ τὴν ἐπὶ τοὺς πολεμίους ἅγειν αὐτούς. 
τοῦ 
xai ὅσον, ἐπὶ 


στόμα συγχατήνεχται τῷ ὀχήματι. Βασιλεὺς τοίνυν ὡς τοῦτο εἴχε πυθόμενος, αὐτός τε διεχέχυτο xa! 
θαῤῥεῖν παρεχελεύετο πᾶσιν, οὐχ ἄχαρι τὸ μέλλον ἐντεῦθεν οἵἷωνιζόμενος, xa! χαίρειν [P. 400] ἐνάγων 
ὡς ἐπὶ δεξιᾷ ἤδη τῇ τοῦ πολέμου τελευτῇ. Καὶ ὁ «μὲν ἐν τούτοις ἦν, Θεὸν σωτῆρα ποοηγὸν ἐπιχαλού- 
Mtv? τοῖς στρατεύμασιν. Ὃ δὲ ᾿Ανδρόνιχος τὸν στρατηλάτην ὑποζωτάμενος ἀπῆρεν ἐχεῖθεν μετὰ 
πασῶν τῶν δυνάμειυν, xal εἶχεν αὐτὸν ἡμερῶν τινων διαλειπουσῶν ὁ Σάουδις xai Δάνουδις διακπε- 
ραιούμενον, καὶ τὸ Ζεύγμινον εἰσεδέχετο. Οὐδ’ οἱ ΠΙἊαΐονες ἐπὶ τούτοις ἀναπεπτώχεσαν, ἀλλὰ τὲς 
οἰχείας ἴλας ἀγειράμενοι xal συμμαχικὸν ξενολογήσαντες οὐχ ὀλίγον ἐχ τῶν ὁμορούντων ale 
ἐνθνῶν καὶ ἐξ αὐτῶν δὲ ᾿Αλαμανῶν, ὡς ἐλέγετο, χαὶ Διονύσιον τούτοις ἐπιστήσαντες στρατηγὸν 
αὐτοχράτορα, γενναῖον ἁνδρα xal πολλάχις τὰς ἐναντίας συγχόψαντα φάλαγγας, καὶ φρονηματι- 
σθέντες οὗτω μετὰ χόμπου ἐπύήεσαν. Οὗτος δὲ ὁ Διονύσιος Ott ποώτως ἑχηχόει τὸν Ἵστρον διαδῆ- 
ναι Ῥωμαϊκὴν στρατιὰν, γεγχυρωμένος ὧν ἐπὶ ταῖς πρότερον νίχαις ἄς foto xatà Ῥωμαίων, μεγα- 
λοῤῥνμονῶν ἔλεγεν ὡς εἰς χολωνὸν αὖθις ἐσεῖται ἀγηοχώς x3 τῶν εἷς πόλεμον πεσόντων Ῥωμαίων 
οστᾶ, καὶ οἵα τροπαίῳ τούτοις ὡς xal ἄλλοτέ ποτε χοήσαιτο, ἐπεὶ xal ἦν t: τοιοῦτον βαρδαρικῶς δε- 
δραχὼς, ὁπιηνίχα τὸν l'a62zv xal τὸν Βονᾶν, ὡς ἤδη μοι :ῤῥέθη, κατηγωνίσατο, 


2. Contostephanus vero ip festo Procopii mar- ἢ β΄. ᾿Ενστάἄσης δὲ τῆς ἑορνίου μνήμης Ηροκοκίου 
tyris armatas phalanges in aciem educit, frontem τοῦ μάρτυρος, ἐχτάσσει τὰς δυνάμεις εἷς πόλεμον 
exercitus ipse occupat, cornu dextrum Andronico ὁ Κοντοστέφανος, καὶ αὐτός τε ἐνέδυ τὸν θώραχα 
Laparde,sinisirum aliistribunis mandat. D:sposuit xal τὴν ἄλλην πανοπλίαν ἡμφίεστο, xal τοῖς λοι- 
et aliag phalanges paulum ab ulroque cornu 86- ποὶς ὡσαύτως ἐπέταττε δρᾷν, xai τὴν ἑαυτοῦ ἕχα- 
motas, ut perternpus laborantibus legionibus sub- στὸος τάξιν ἐπεπορεύετο xal χαθίστχ πρὸς τὸ εὖ- 


491 


DE MANUELE COMNENO LIB. Y. 


498 


vaxtov. Kal τὸ μὲν τῆς φάλαγγος μέτωπον ἀπένειμεν À venirent.Interea littere imperatoris illi afferuntur, 


ὁ στρατηγὸς ἑαυτῷ, τὸ δὲ χέρας τὸ δεξιὸν ᾿Ανδρό- 
νιχὸς ἐπεῖχεν ὁ Λαπαρδὰς, τὸ δὲ λαιὸν ἄλλοι ta- 
ξίχρχοι, οὖς ὃ στρατηγὸς συνεπήγετο, ᾿Εξετετάχε: 


δὲ χαὶ ἄλλας φάλαγγας, μιχρὸν ἄποθεν αὐτὰς 
διαστήσας ἐχατέρου χέρατος, ὅπως ἐπιπχριοῦσαι 
xatà χαιρὸν εἴησαν ἐπαρήγουσαι τοῖς χάμνουσι 


τάγμασιν. Οὔτω δ᾽ ἐκτάσσοντι τὰς δυνάμεις καὶ 
καθιστῶντι τῷ ᾿Ανδρονίχῳ ἐφίσταταί τις ἐκ βασιλέως 
χομίζων γράμματα, ἐχείνην τὴν ἡμέραν χαθυπερ- 
θέσθαι τὴν συμπλοχὴν ἐπιτάσσοντα ὡς ἀσύμφορον 
ἐς ἔργα πολέμια, καὶ xag! ἑτέραν ἀναθέσθαι, ἣν 
χαὶ αὐτὴν τὸ ἐπιστόλιον ἀνεδίδασχε. Δεξάμενος οὖν 
ὃ στρατηγὸς τὸ βιδλίον εἰς τὸν οἰχεῖον χαθῆχε xóÀ- 
πον, μήτε τοῖς γραφομένοις προσσχὼν, μήτε τοῖς 


συνοῦσι μεγιστὰσι δῆλα τὰ προσταττόμενα θέμενος, Β 


ἐπαινετῶς δὲ παραχρουσάμενος ἕτφρων ὑποθέσεων 
διηγήσεσιν. ᾿Απετρέπετο δὲ ὡς ἀποφρὰς ἣ τότε 
ἡμέρα καὶ ὅλως ἀξύμφορος πρὸς τὴν xav' "Apea 
συμδολὴν, ἐπεὶ xai Tj τάς πλείστας xal μεγίστας 
τῶν πράξεων, καὶ παρὰ Θεοῦ τό πέρας κατ᾽ εὐδο- 
χίαν εἶτε μὴ δεχομένας, ταῖς τῶν ἄστρων οὐχ οἵδ᾽ 
ὅπως περιπλοχαὶς xal ταῖς τόιχῖσδε θέσεσι xal 
κινήσεσιν ἐπανατιθεὶς, xai τοῖς παρὰ τῶν ἀστρο- 
λεσχούντων λεγομένοις χκαθυπαγόμενος ἴσα ταῖς Ex 
θρανίδος Θεοῦ ἀποφάσεσιν. Ὁ δὲ μὴ τοῖς γραφο- 
μένοις ὅλως προσσχὼν, ἀλλ᾽ εἰδὼς ὡς μέγα ὧνησε 
πολλάκις τὸν ἀθλοῦντα xal βραχεῖά τις ὑποφώνησις 
τοῦ ἀλείφοντος, πρὸς τὸν ἐν χερσὶν ἀγῶνα διανίστησι 
λόγοις τὸ στράτευμα, « Μνήσασθε, » ὑποφθεγγόμε- 
voc, « ἄνδρες Ῥωμαῖοι, πολεμίου dÀxZc, μνήσασθε, 
xal μηδέν τι φρονήσητε τῆς δόξης xal τῆς τύχης 
τῆς ἐνούσης ἀνάξιον, εὖ εἰδότες ὡς χαὶ θῆρες ὀρει- 
νόμοί [P. 10] τοῖς xat' αὐτῶν εὐθαρσῶς ἐπιοῦσι 
δεδίασί τε προεγχειρῆσαι καὶ διασοδηθέντες ἀπία.- 
σιν, ὅσοι δὲ αὐτοῖς ἀντιμέτωποι στῆναι πεφρίχασιν, 
εἰς ἑτοίμην θοίνην ὠμοδορούμενοι πρόχεινται. ᾽Αν- 
δριστέον οὖν χατὰ τουτωνὶ τῶν θηριογνωμόνων 
βαρβάρων, μὴ πως ὑπ᾽ αὐτοῖς γενώμεθα, φιλοψυ- 
χίαν ἀγεννῶς νοσήσαντες μὴ σώζουσαν, ἀλλ᾽ ἀπολ- 
λύουσαν, τοῦτο δὴ ὅπερ (θ4) αἱ ταῖς ἀρεταῖς ἀντί- 
θετοι χαχίαι εἰώθασι δρᾷν, εἰ xal παρχπεπήγασιν 
αὐταῖς ixsivat καὶ εἰσί πως ἀγχίθυροι. Καὶ ἄλλως 
δὲ οὐχ ἡμεῖς μὲν Ἐσμὲν xal βλητοὶ xal θνητοὶ, ix 
δὲ χαλχοῦ τεχνητοὶ οἱ πολέμιοι" οὐδ᾽ οὗτοι μὲν 
χιτῶνας περίχεινται σιδηρέους χαὶ ὠχύποσιν ἵπποις 


ἄνέχονται, ἡμεῖς δὲ τούναντίον ἅπαν χαὶ σώματα ἢ 


γυμνὰ προδαλλόμενοι' οὐδ᾽ εὐπάλαμνον μὲν τὸ 
ἀντίπαλον, ἀπόμαχον δὲ τὸ ἡμέτερον, Τοῖς πᾶσιν ἡ 
αὐτὴ διάρτισις χαὶ μέλησις πολέμων xai ὅπλισις. 


quibus pugnam in alium commodiorem diem in 
litteris declaratum differre jubebatur. At ille libello 
in sinu condito jussa 200 negligit, et apud pro- 
ceres aliarum rerum mentlione interjecta callide 
dissimulat. Is autem dies, ut ater οἱ infaustus ad 
pugnam, improbabatur: nescio enim quomodo 
plurima et maxima quaque negotia, qua arbitratu 
Dei secundos vel adversos exitus sortiuntur, ad 
astrorum circuilug et certos positus ac progres- 
siones Manuel referebat, et nugas asirologorum 
pro oraculis excipiehat. Ceterum  Contostephanus 
iis litteris plane contemptis, non ignarus sepe 
modicam cohortationem ad cerlamen pugili mul- 
tum profuisse,legiones ad hunc modum alloquitur: 
« Fortes viros vos prebete, Quirites, neque fortuna 
el gloria vestra quidquam indignum admittite. 
Scitis enim etiam feras, si quis fortiter invadat, 
terreri ac in fugam conjici, timidos vero et fugaces 
ab eis devorari. Quare cum immaribus istis bar- 
bari8 strenue dimicandum eat, ne mortis formidine, 
qua non salutem sed exitium affert, jugum eorum 
turpiter subeamus et ignavie nostre graves 808 
poenas demus. Neque vero aut 208 8oli vulneribus 
et morti expositi sumus, aut hostes erei gunt et 
invulnerabiles : sed ut illi ferro muniti sunt et 
velocibus equis insident, ita esedem res nobis 
quoque suppetunt, neque fortitudine illis cedimus 
Omnibus eadem est instructio, eadem belli exer- 
citatio, eadem armorum ratio. Nam illud omitto, 
nos,quantum eloquentia et doctrina barbaros su- 
peramus, tanto etiam disciplina militari et solertia 
superiores esse. Sumus etiam antehac cum Pan- 
noniis congressi, eorumque agros vastavimus. 
Aggrediamur eos nunc quoque victorie habitu 
confirmato. Agite, viri, agite, commilitones, 118 
liberos et conjuges vestras videatis : barbarorum 
pereuntium voces Istri gurgites hauriant, cruen- 
tumque flumen Pannoniorum cladem et Romano- 
rum victoriam insolito spectaculo terris iis nun- 
tiet quas perfluit. Preterea illud etiam est consi- 
derandum, eum a quo huc missi sumus totum 
pendere a nobis, et bona spe ex nostris pollicita- 
tionibus 202 concepta jam fere captivos agitare 
animo et victorie magnitudinem sibi imaginari. 
Ne igitur presenti periculo, quod nihil habet 
morte gravius debilitati, vel illi pudori vel nobis 
ipsis calamitati simus. Summa enim mala tergi- 
versationem non patiuntur ; in quibus vel exigua 
negligentia summe rerum est eversio. » 


"Eo γὰρ λέγειν ὡς ὅσῳ λόγῳ xal παιδείᾳ τῶν βαρθέρων διενηνόχαμεν, ὡς καὶ εἰπεῖν, ἔμπειροι xal 
ξυνιδεῖν οὐκ ἄποροι, τοσοῦτον xol τέχναις στρατηγικαῖς μεθόδοις ὕπεοφέρομεν. Ἤδη, δὲ καὶ ἄλλοτέ 
ποτε συμθαλόντες διημιλλήθημεν Παίοσι, τὴν γῆν αὐτῶν ἐπιόντες χαὶ χείροντες. Οὕτω τοίνυν xal νῦν 
αὐτοῖς συμπλεκοίμεθα, ὡς εἰς ἔξιν τοῦ νίκᾷν προελθόντες. Ναὶ, ἄνδρες, καὶ συστρατιῶται, Οὕτω 


Hier. Wolfii note. 


(94, Τοῦτο δὴ ὅπεο. Ineptam et intempestivam 
hanc appendicem, a me de industria pretermissum, 
aio interpreteris licet : Id quod opposita vurtutibus 


vitia efficere consueverunt ; quanquam (llis propinqua 
sunt et pene adharent,/ Alter codex habet ὅπερ καὶ 
ἐν ταῖς καθολικαῖς ἀρεταῖς ἔχει τις τοῦτο ἰδεῖν, - 


499 NICETAE CHONIAT/JE $00 


τέχνα καὶ συλλέκτραυς ἔδητες, Αράτω τὰς φωνὰς τῶν Βαρδάρων ὁ βαθυδίνης οὗὑτοπὶ Ἴστρος ἐπιτρι- 
ὀομένων καὶ δίναις ἐναποψυχόντων:" ἀλλὰ xal αἱματώδης προῤῥέων δι’ ὧν χωρῶν ὁλχῷ σύρεται, 
διατρανούτω Παίονας ἡττημένους καὶ Ῥωμαίους ἀνάκηρυττέτω νιχῶντας, ἐξιστῶν τοὺς θεωμένους 
τῷ ἀήθει τῆς προχοῆς. Χρεὼν δὲ πρὲς τούτοις σχοπεῖν ὡς ὁ ἐχπέμψας ἡμᾶς ἐς τόνδε τὸν πόλεμον 
ἅπας ἡμῶν ἐξήρτηται, καὶ χρησταῖς ἐλπίσιν ὑποθαλπόμενος ἐφ᾽ οἷς αὐτῷ xal ὑπὲρ ἰσχὺν ἀνδρί- 
σασθαι συνεθέμεθα, μιχροῦ τοὺς ζωγρίας ἀναπολεῖ καὶ τὸ τῆς νίχης φαντάζεται μέγεθος, Μὴ τοίνυν 
χἀχεῖνον αἰσχύνωμεν χαὶ ἡμᾶς αὐτοὺς χαχῶς διαθώμεθα πρὸς τὸν ἐν ὄψει μαλαχισθέντες κίνδυνον, 
οὐδὲν ὅτι μὴ θάνατον τὸ πέρας ἔχοντα. Αἱ γὰρ ἀχμαὶ τῶν xaxov οὐ φιλοῦσιν ἀνάδυσιν, καὶ τὸ βραχέως ἐν 


τούτοις χαθυπενδοῦνγι καταπροδοῦναι τὸ πᾶν ἐστι. 9 


3. Hec locutus suas copias in patentem campum α γ΄. Τοιαῦτ᾽ εἰπῶν ἐπὶ 


educit. Idem contra et Dionysius facit, hilari vultu 
cum plausu et letitia, quasi ad ludum iret. Unde 
quid agendum esset in presentia ignsrus, suas 
copias neque in dextrum sinistrumve cornu distri- 
buit, neque in distinctas turmas et phalanges de- 
Bcripsit:sed tantum exercitum inunam quasi turrim 
globatum ac densatum atre nubis instar adduxit, 
cum summo et acerbissimo nostrorum contemptu. 
Vexillum ejus in crassa et. alta trabe, quam rotis 
impositam quatuor juga boum trahebant, 808 su- 
blime & ventis agitaebatur. Erat ea acies omnino 
horrenda visu, tota equestris et hastata. Nec viri 
tantum armis egregie ad pedes usque muniti, sed 
et equorum pectora, οἱ frontes ferro contra ictus 


πεδίου ἀναπεπταμένου 
προῆγεν. ᾿Αντεξάγει δὲ οἱ xal Λιονύσιος τὰ olxeia 
στρατόπεδα, χαροπὸς τῷ προσώπῳ, χροτῶν ἅμα καὶ 
χαίρων ὡς ἐπὶ παιδιὰν ἐξιών. Ὅπόθεν xal τὸ τί δεῖ 
ποιεῖν ἐπὶ χαιροῦ μὴ εἰδὼς, οὔτε εἰς χέρας δεξιὸν 
xai εὐώνυμον τὴν ὑπ᾽ αὐτὸν ἐμέρισε στρατιὰν οὔτε 
εἷς ἴλας ἀποδιεῖλε xal φάλαγγας, ἀλλ᾽’ ἃς ὁμαιχμίαν 
συνεσπειραχὼς μίαν τοτοῦτον στράτευμα xal πυχνώ- 
σας οἷον αὐτὸ xal πυργώσας xatd νέφος μέλαν 
ἐπῆγεν, οὐδὲν ἐλλείπων ὑπεροψίας ὠμῆς: Ἵν δὲ 
xal ἡ σημαία ἐχείνου μετεωρος, ἐπί τινος ἠνεμω- 
μένη παχέος καὶ ὐψιτενοῦς ἱστοῦ, τέτρασιν ὑποτρό- 
χοις ἑλχομένου βοῶν ζεύγμασιν. Αὐτὴ δὲ ἡ ἀντίμα- 
χος ὁμαιχμία φρικαλέον ὄντως καὶ δυσαντίδλεπτον 
ὅραμα ἦν, πᾶσα οὖσα ἱππότης xal λογχηφόρος. ΟὐὨ 


armabantur. Ad heo equorum hinnitus armo- p μόνον δὲ οἱ ἄνδρες μετεῖχον τοῦ ἀνγριδοῦς ὁπλισμοῦ 


rumque fulgor solis radiis everberatus, ut propius 
ventum est, utrique exercitui majorem admira- 
tionem et terrorem aíferebat. Sub meridiem in 
medium processere. Contostephanus, ubi tempus 
visum est, dextri el sinistri cornu milites proxi- 
mos extremum barbarorum agmen jussit cedere, 
sagittarios vero equites in primis crebras sagittas 
ut conjicerent horiatus est, eo consilio ut Panno- 
niorum continua phalanx dissolveretur. Nam ut 
poeta noster ait, « Arma armis, pede pes heret, 
densusque viro vir. Juncta equi capita habebant ; 
&trox pugna hastis horrebat, instar draconis squa- 
mas attollentis undabant exercitus. Dionysius vero 
velut turris firmissima procedens hastam in Conto- 
Stephanum et ejus exercitum vibrabat.Ubiad manus 
ventum est, primo hastis rem gerunt, urgent, ur- 
gentur 204 aliquandiu. Hastis fractis et tanquam 
sepes in medio exaggeratis, prelongos ensesstrin- 
xerunt ao denuo congressi pugnaverunt. Quibus 
hebebatis (nam tota acies utrinque ferrea erat et 
erea) Pannonii &estuabant, quippe qui Romanos 
suum impetum minime toleraturos pularant. Ro- 
mani ferreis clavis, quas in bellum ferre solent, 
arreptis Pannoniorum capita et facies opporlune 
cedebant. Unde multi oborta caligineequis devol- 
vebantur,multi sanguinis profluvio exanimabantur. 
Ita firmissima illa acie perrupta, Romanorum nemo 
erat qui non Pannonium feriret ac dejiceret, pro- 
stratumque spoliaret, nec aliam panopliam in- 
dueret,equumque conscenderet cujus sessorem oc- 


xai ποδηνεχοῦς, ἀλλ᾽ [P. 109] ἦν ὁρᾷν xal τῶν 
ἵππων αὐτῶν διαδήματα, μασχαλιστῆοας προφαι- 
γόντων χαὶ περιχειμένων προμετωπίδια xal προ- 
στερνίδια τῶν βλημάτων ἐρύματα. Ὁ δὲ τῶν ἵππων 
φριμαγμὸς, ἣ τε πρὸς ἥλιον ἀνταυγάζουσχ τῶν 
ὅπλων στιλδηδὼν, ὡς ἐγγὺς ἦν τὰ στρατεύματα, 
καινοτέραν ἐποίει τὴν θέαν καὶ διὰ φόδου καὶ θαύ- 
ματος τοῖς ἐκ τῶν στρατοπέδων ἀμφοῖν. ᾿Επεὶ δὲ 
προῆλθον ὡς εἷς μεταίχμιον xal περὶ μεσημθρίαν 
ἦν 4 ἡμέρα καὶ καιρὸς ἐδέχει συῤῥήγνυσθαι, ὁ μὲν 
Κοντοστέφανος τοῖς 6x δεξιοῦ xai λαιοῦ χέρως 
ἄγχιστα παραχολουθοῦσι τὰ τελευταῖα τῶν βαρθά- 
pov χόπτειν ἐφῆχε, μάλιστα δὲ τοῖς ἱπποτοξόσαις 
θαμὰ βάλλειν παρενελεύετο. Σχοπὸς δὲ ἦν ἐντεῦθεν 
τῷ στρατηγῷ κατασείσειν εἴτε μὴν ἐχχρούσειν τῖς 
συνεχείας τὰς {Πχιονιχὰς φάλαγγας κατὰ γὰρ τὴν 
ὋὉμηρικὴν καὶ τότε παράταξιν « ἀσπὶς ἀσπίδ᾽ 
ἕρειδε, χόρυς xópuv, ἀνέρα δ᾽ ἀνὴρ, » καὶ ἴσας εἷ- 
yov οἱ ἵπποι τὰς κεφαλὰς, ἔφριξε δ᾽ ἣἢ μέχη 
ἐγχείῃησι φθισίμόροτος, καὶ χατὰ χινούμενον δρά- 
κοντα xal φρίσσοντα τὰς φολίδας ἐχύμαινον — ol 
στρατοί. 'O δὲ Διονύσιες ὡς τεῖχος ἀτίνακτον 
προδδαινεν, ἐς αὗτόν τε τὸν Κοντοστέφανον καὶ τὸ 
ἀμφ᾽ αὐτὸν τεταγμένον τιταίνων τὸ ἔγχος. Ὡς οὖν 
ἰδέξαυντο τοῦτον Ῥωμαῖοι, διαιδορατισμοὶ παρ᾽ 
ἀλλήλων ἦσαν καὶ ὠθισμοὶ χαὶ ἀντωθισμοὶ μέχρι 
τινός" ἐπεὶ δὲ τὰ δόρατα χατεάγει xol ἦν τὸ μετ- 
αἰχμιον ἀποσχεδιασθὲν εἰς φραγμὸν τοὶς τῶν κον- 
τῶν στοιδασμοῖς, τὰς ἐπιμήχεις ἐσέπειτα μαχαΐρας 
ἐσπάσαντο xil αὖθις συμπεσόντες ἐμάχοντο. Ὡς δ᾽ 


ciderat. Vesperi receptui canebatur, sublimi illo D ἤδη καὶ αὗται τὰ στόματα ἡμδλύνθησαν διὰ τὸ τῶν 


Dionysii vexillo sublato, et exercitus navibus im- 
positi Istrum trejiciebant. Fama enim per Romana 
castra vagata. Pannonios posiridie auxilia flrma 


στρατευμάτων πάγχαλχον xal πανσίδηρον, οἱ μὲν 
Παίονες ἡμηχάνουν τὸ ἀχὸ τοῦδε, μηδαμῶς xarà 
νοῦν θέμενοι ὡς ἐπιόντας αὐτοὺς Ῥωμαῖοι δέξον- 


$01 


DE MANUELE COMNENO LIB. Y. 


802 


ται, Ῥωμαῖοι δὲ μετὰ χεῖρας τὰς ἐκ σιδήρου χο- A exspectare, ducem sollicitnm reddebat. Ob eam 


ρύνας χειρισάμενοι (ἔθος δὲ αὑτοῖς xal τοιόνδε φέ- 
psv ὁπλισμὸν, ἡνίχα ἄν εἷς πόλεμον ἴοιεν) ἔπαιον 
τούς Παίονας δι’ αὐτῶν’ xal ἦν καίριον μάλα τὸ 


igitur famam, que non proreus inanis esse puta- 
batur, post felicem pugne eventum inde discessit 
Andronicus. 


πλῆγμα, κατὰ χεφαλῆς xal προσώπων γινόμενον. Πολλοὶ τοίνυν σχοτοδινιῶντες τῆς ἱππείας ἄνετρές- 
«ovto ἕδρας" εἰσὶ δ᾽ oi καὶ ἐλειφαίμουν τοῖς τραύμασι. Καὶ οὕτω τοῦ ἀῤῥαγοῦς ἔκείνου δίασπασθέν- 
τος συντάγματος, οὐχ ἦν ὅς οὐχ ἦν τῶν Ῥωμαίων βάλλων xai χαταδάλλων Halova, f μὴ σκχυλεύων 
τὸν πεπτωχότα, ἢ μὴ πανοπλίαν ἑτέραν ἐπενδυόμενος, ἢ ἵππου μὴ ἐπιδαίνων οὗ τὸν ἀναθάτην 
κατέχανεν, Ἐπειδὴ δὲ περὶ ὀψίαν ἦν ἡ ἡμέρα, τὸ μὲν ἀναχλητικὸν ἣ σάλπιγξ διατόρως συνεθη μάτιζε, 
καὶ τὸ διαέριον ἐχεῖνο χαθῃρεῖτο τῆς τοῦ Διονυσίου σημαίας δίαρμα, ὁ δ᾽ Ἴστρος εἶχε τὰ πορθμεῖα χαθ - 
εἰλχυσμένα, καὶ ὁ στρατὸς εἰς τὴν περαίαν ἀνήγετο, Φήμη γὰρ ἀνὰ τὰ Ρωμχϊχὰ στρατόπεδα 
ἐπεφοίτα καὶ χαταχρότους ἐτίθει τὰς τοῦ στρατηγοῦ μήνιγγας, ὡς οἱ Παίονες οὐκ ἀγεννῆ ξενολογίαν 
κατὰ τὴν μετ᾽ ἐχείνην εἰσὶν ἐχδεχόμενοι. Διὰ ταύτην οὖν τὴν ἀχοῆν, μὴ πεφυχυΐαν ἐπίπαν ἀπόλ- 
λυσθαι, αὐτίχα μετὰ τέλος αἴσιον τοῦ πολέμου ἀπῆρεν ἐχεῖθεν ᾿Ανδρόνιχος. 


᾿Αλλ᾽ οὕτω μὲν κατεστρατήγηντο Ialovec βασιλεὺς ΒΒ Pannoniis hoc modo superatis, imperator tanta 


δὲ τὴν χαλλίστην ταυτηνὶ νίχην ἐνωτισάμενος θύει Θεῷ 
χαριστήρια, καὶ αὐτὸς ἦν ἐν χρότοις xal χαρμοναῖς. 
Κοινούμενος δὲ τοῖς τῆς βασιλίδος οἰχήτορσ! πόλεως 
ταῦτα δὴ τὰ εὐφρόσυνα κχατορθώματα, fP. 103) 
γράμματα εὐθὺς εὐάγγελα στέλλει, τὴν τροπαιουχίαν 
περισαλπίζοντα. Μεθ᾿ ἡμέρας δέ τινας xal αὐτὸς τὴν 
μεγαλόπολιν εἰσιὼν κατάγει θρίαμδον ἀπὸ τῆς ξῴας 
πύλης, ἥτις ἀνέῳγε χατὰ τὴν ἀχοόπολιν. Ola δ᾽ 
ἐπὶ μεγίστῳ τροπαίῳ καὶ ἀχραιφνεῖ χατορθώματι 
θριαμδεύειν μεγαλοπρεπῶς προθέμενος, καὶ τὰ τῆς 
πομπείας διασχευασθῆναι πρὸς τὸ ὑπέρογκον διατέ- 
ταχεν. Ἅπας οὖν περιπόρφυρος πέπλος καὶ χρυσίῳ 
κατάστιχτος ἀπῃώρητο, χαὶ οἱ ἀστυνόμοι ἄλλος 
ἄλλοθεν ἐπὶ τὴν πρόοδον ἐχείνην μεταῤῥυέντες ὡς 


ῥεῦμα κατὰ πρανοῦς ὀχετηγούμενον ἐξεχένωσαν ἄγο- ( 


ρὰς, οἴχους, νεὼς, Ἐργαστήρια καὶ ἄλλο μέρος ἅπαν 
τῆς πολυχανδοῦς πόλεως. Οὐδὲ τῆς τῶν αἰχμαλώτων 
συμμορίας ὁ θρίαμδος ἀπεστἔρητο, ἀλλὰ xxl τούτων 
πολλοὶ διῆγον τοὺς παρόντας xai ἐσέμνυνον τὴν 
πομπὴν παριόντες. Αὐτὰ μέντοι τὰ καθ᾽ ἑκάτερα 
μέρη τῆς ἀγυιᾶς, καθ’ ἥν ἔμελλε τελεῖσθαι ὁ θρίαμ- 
6oc, παρυφιστάμενα δρύφακτα εἷς διώροφά τε καὶ 
τριώροφα παρυψγύμενα πᾶσιν ἐνεποίουν θαυμασμὸν, 
καὶ τὰ τέγη δ᾽ οὐχ ἥκιστα μᾶλιστα πολλοὺς τοὺς 
θεωμένους χαὶ πάντας ἀνέχοντα ἐχχρεμεῖς. ᾿Επεὶ δὲ 
χαὶ τοῦ τὸν αὐτοχράτορα παρελθεῖν ἐπῆγε καιρὸς, 
προηγεῖτο μὲν ἀργύρεον ἐπίχρυσον τέτρωρον, ἵπποις 
λευκοῖς ὡς a χιόνων ἀποσκάδες ἑλχόμενον, ἵδρυτο 
δ᾽ ἐπ᾽ αὐτοῦ d) εἰχὼν τῆς ἀπροσμάχου συμμάχου xal 
ἀκαταγωνίστου συστρατήγου τῷ βασιλεῖ Θεομήτορος. 


victoria letus exsultans, Deo gratiis actis, statim 
rei bene geste nuntios in urbem 42085 mittit, ac 
post dies aliquot et ipse Cpolim ingressus trium- 
phum ducit ab orientali porla, quas ad arcem patet, 
eumque obinsignem et incruentam victoriam quam 
splendidissime et magniticentissime adornal. Ex- 
paase sunt omnes purpurew» et aurais vestes ; et 
cives alii aliunde &d pompam illam confluentes 
instar to»rentis ex monte decurrentis, fora, redes, 
templa, officinas et loca omnia urbis amplissime 
desuererunt. Sunt et captivi in triumpho docti. 
Platea illa utrinque suggesta habuit ad binas et 
ternas contignationes educta ; tecta quoque omnía 
spectatoribus referta fuerunt. Imperatorum qua- 
drige argentem aurate eum equis nive candidiori - 
bus precedebant ; quibus imposita erat imago in- 
victe adjutricis et insuperabiliscommilitonis Matris 
Dei. Neque vero axis magnum sonuit, quia non 
vehebat acrem deaia Minervam, que falso virgo 
dicitur, sed veram Virginem, que Verbum 4068 
iunexplicabili ratione per verbum peperit. Eum cur- 
rum imperatoris propinqui atque amici, senatus, 
viri magistratibus et dignitatibus insignes, pone 
sequebantur. Deinde ipse imperator prodiit, equo 
feroci insidens, vir inclytus et maximus, ornamen- 
tis illustribus insignis, comitante Contostephano 
triumphi auctore, qui ob victoriam et rem bene 
gestam celebrabatur. Magnum templum ingressus, 
Deoque coram omni populo laudato, id palatium 
pergit, laxataque nimía bellorum contentione lu- 


Οὐ μέγα δ᾽ ἔδραχεν ἄξων, ἀτι μηδὲ θεὰν ἦγε δεινὴν D dis equestribus recreatur. 


τὴν ψευδοπάρθενον ᾿Αθηνᾶν, ἀλλὰ τὴν ὡς ἀληθῶς παρθένον καὶ ὑπὲρ λόγον διὰ λόγου τὸν Λόγον λοχεύ- 
σασαν. Μετὰ δὲ τοῦτο οἱ xa0' αἷμα τῷ βασιλεῖ περιώνυμοι, καὶ ὅσοι γερουσιάζοντες τὰς πολιτιχὰς διεῖπον 
ἀρχὰς, καὶ οἱ λαμπροὶ τοῖς ἀξιώμασι xal τῇ τοῦ βασιλέως εὐνοίᾳ περίχλυτοι. "Ἔπειτα δ᾽ ὁ κρατῶν 
προΐει αὐτὸς, ἱππῳ ὑψαύχενι ἔποχος, χύδιστος, μέγιστος καὶ κόσμους τοὺς βασιλιχοὺς περιφανῶς πε- 
ρ'κείμενος. Παρείπετο δὲ ol xai ὁ τοῦ θριάμδου αἵτιος Κοντοστέφανος, ὑμνούμενος τῆς νίκης, τοῦ 
δεξιοῦ μαχαριζόμενος ἀγωνίσματος. Εἷς δὲ τὸν μέγαν νεὼν xal τοῦ παντὸς ἐνώπιου λεὼ τὴν τοῦ Ku- 
ρίου λαλήσας αἴνεσιν πρόεισιν ἐκεῖθεν εἰς τὰ βασίλεια, Ὥσπερ δὲ τόξον ἀνιεὶς ἑαυτὸν τῆς ἄγαν τάσεως 
διεχεῖτο ἵππων ἁμίλλαις. 


δ΄, Kal τὸ ἐπιὸν δὲ ἕαρ εἰς ἄνεσιν ταμιευσάμενος 
σώματος, ἐπειδὴ παρίππευσε Καρχίνον χαὶ παρῆλθε 
Λέοντα ἥλιος, 8 τε Σείριος ὑπέληγε τῶν φλογώσεων, 
αἱ δὲ χειμέριοι τροπαὶ ἤδη παρεσχυθρώπαζον, ἔξεισι 


4. Sequenti etiam vere in animi oblectationem 
insumpto, posquam sol Cancrum et Leonem per- 
mearat et estus Canicule desevierat, bruma jam 
instante in Occidentem egreditur. Audierat enim 


503 


NICETAR CHONIATAR 


50A 


Serviorum principem, inquieto et insatiabili inge- A πρὸς τὰ ἑσπέρια xal κατὰ τὴν Φιλίππου ξἐναυλίζεται. 


nio hominem, Stephanum Neemanem justo auda- 
ciorem factum finitima queque invadere, ac popu- 
lares suos graviter premere ferro grasiantem, sus- 
que 4207 fortune oblitum Crabatiam] et- Cattaro- 
rum dominatum sibi vindicare. Ut igitur Neemanis 
voluntatem exploraret, Theodorum Padiatem cum 
copiis ablegat. Erat autem ea Neemanis ferocia ul 
bello non indicto statim Rormanos invaderet. Pos- 
quam autem ipse imperator eum ulcisci statuit, 
bello celeriter relicto in montes confugit et spelun- 
cas 80 pelras subiit ; et subinde imminuta nonnibil 
superbia tandem supplex ad pedes illius procumbit. 
Augebatur enim animo, ne Servis principatus ali- 
cuiex iis quos ipseeverterat, qui esset eo dignior, 
tribueretur. Eum igitur hominem imperator 
tanta arte tractabat et ad fidem sibi servandam 
convertebat si quando a recla via aberrare et li- 
berlatem spectare videbat, aut cum Alemannorum 
rege se conjungere, aut ad Huanos inclinare et 
manubias communicare, quanta diligentia nec 
opilio exiguum gregem custodire solet. Neeman 
vero illam non minus formidabat quam leonem 
catere animantes. Nam cum imperator equitatu 
tantum educto et satellitibus sequi jussis Roma- 
norum fines egressus contra illum ferebatur, 
Servii statum suo arbitratu extemplo immutabat. 


'Hxzxórt γὰρ ὡς ὁ τῶν Σέροων σατράπης (ἦν δὲ τότε 
ὁ Νεεμᾶν Στέφανος) ὑπὲρ ὅ δεῖ θρασύτερος γέγονε, 
καὶ κακόσχολος dw τις ἥγηται σοφὸν τὸ περίεργον, 
xal τὴν ἐπιθυμίαν τρέφων ἀκόρεστον καὶ πρὸς 
τὰ ἐκεῖ πάντα διαπλωθῆναι φιλονειχῶν τοῖς Ex τοῦ 
αὐτοῦ φύλου βαρὺς ἐμπίπτει xal ξίφει τὸ γένος μέτ- 
εἰσι, μήτε μὴν τὰ οἰχεῖα εἰδὼς μέτρα Χορδατίαν 
ὁποποιεῖται καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἐπισπᾶται τῶν Καττά- 
ρὼν τὴν χυριότητα. Διὰ ταῦτα τοίνυν πεῖραν εἴλη- 
φέναι θέλων τοῦ ἐπὶ τούτοις τῷ Νεεμᾶν βουλήματος, 
στέλλει μετὰ δυνάμεως τὸν Παδιάτην Θεόδωρον, Τῷ 

δὲ τοπάρχῃ νεεμᾶν οὕτως ἀναρσίου μετῆν φρβονήμα- 

τος ὡς [P. 104] εὐθὺς ἐξενεγκεῖν ἀχήρυχτον πόλεμον 

καὶ Ῥωμαίοις ἐπεισπεσεῖν. Βασιλέως δ᾽ αὐτὸν μεῖ- 
ἐλθεῖν χρίναντος, ὀλίγον τῇ μάχῃ παραφανεὶς ἀπε- 
χρύψατο, τὰς τῶν ὁρῶν xal πάλιν ὑποδὺς καταδύ- 
σεις καὶ τὶς πέτρας θέμενος εἰς ἀποκρυδήν. "As( δὲ 
τι περικόπτων τῆς προλαδούσης ὀφρύος καὶ ὑφαιρῶν, 
τέλος τοῖς ἐχείνου ποσὶ τὴν οἰχείαν ὑποτέθειχε χε- 
φαλὴν, μέγας μεγαλωστὶ τεταμένος χαὶ περὶ τοῦ μὴ 
παθεῖν χαχῶς δεόμενος: ἠγωνία γὰρ μή πως αὐτὸς 
μὲν τῆς τῶν Σερόων παραλυθῇ δυναστείας, τὸ 
δὲ χράτος μετενεχθῇ πρὸς τοὺς ἐκείνου ἄρχειν δι- 
χκαιοτέρους, καὶ οὕς αὐτὸς χκατασπάσας εἶχε. πρὸς τὴν 
ἀρχὴν ἀναχθείς. Οὕτω δ᾽ εὐμαρῶς μετήει τοῦτον xal 
πρὸς τὴν ἐκείνου πίστιν μετέστρεφεν, εἴ ποτε dzo- 


πλανώμενον ἑώρα τοῦ εὐθέως xal ἐλεύθερον βλέποντα, Tj τῷ τῶν ᾿Αλαμάνων ῥι»γὶ προστιθέμενον ἢ to 
Οὔννοις προσνεύοντα χαὶ χοινὸν ἐχείνοις βαλάντιον (95) xai πήραν προσχτώμενον, ὡς οὐδὲ ποιμὴν 
ποίμνιον εὐπερίγραπτον. Οὕτω δ᾽ ἐδεδοίκει τοῦτον ὁ Νιεμὰν ὡς οὐδὲ τὸν βασιλικώτατον θῆρα τὰ χνώδαλα“ 
ὃ γε καὶ τὰ ἱππάσιμα μόνα πολλάκις ἐπιφερόμενος xal τοῖς δορυφοροῦσιν εἰπὼν « Ἐπεσθε,» τὰ Ῥωμαίων 
παρήλλαττεν δρια, xai xat' αὐτοῦ ἐξορμῶν πρὸς τὸ olxetov ἐφετὸν τὰ ἐχεῖθεν μετήμειδε πράγματα. 


208 5.Post hec Manuel, audita /Egypti fertilitate 0 εἰ, ᾿Αλλὰ τίνα τὰ ἐπὶ τούτοις ; ἐρᾷ xal στρατείας 


οἱ frugiferis Nili exundationibus, classe eam terram 
petere, et que auribus acceperat, oculis intuerl 
et contrectare manibus instituit, Quamvis autem 
proxima queque adhue in motu essent et licet 
secarentur et urerentur, non tamen tollerentur, sed 
instar redivive hydre repullularent,tamen importu- 
na ambitione impulsus, et veterum principum 
emulatione ac gloria adductus, qui non modo a 
mari ad mare, sed ab Oriente usque ad Occidentem 
dominati fuerunt, rebus magis urgentibus omissis 
longinquam expeditionem suscepit, consilioque 
suo cum Amerigo IIierosolymorum rege communi- 
cato,qui se οἱ presto futurum pollicebatur, classem 
amplius cc longarum navium contra Tamiatlhum 
comparat, inter quas erant x Epidamnise et sex 
Euboice expedile naves. Navarchum designat 
Andronicum Contostephanum magnum ducem ; et 
Theodorum Maurozumem cum rx triremibus ad 
209 regem premittit, qui,reliquam classem et 


ὑπερορίου, xal τὸ τῆς ΑἸγύπνου ἐνωτιζόμενος πάμ- 
φόρον, xal ὅσα γεωργεῖ Νεῖλος ὁ καρποδότεης καὶ 
εὔσταχυς, τοῖς πήχεσι μετρῶν τὸ εὔδαιμον (90), ἔγνω 
ἐν θαλάσσῃ θέσθαι χεῖρα αὐτοῦ aol ἐν ποταμοῖς δε- 
ξιὰν αὐτοῦ, εἴ πως τὰ δι᾽ ἀχοῆῖς ἐρώμενα Αἰγύπτια 
ἀγαθχ xal ὀφθαλμοῖς ἐντράνοις (97) θεάσαιτο καὶ 
θείη ληπτὰ ταῖς χερσίν. ᾿Βποίει δ᾽ ἔχεῖνον ταῦτε 
φαντάζεσθαι τὰ ἐν ποσὶν ὑπεραλλόμενον, καὶ ταῦτα 
ἔτι ὡδίνοντα, καὶ τεμνόμενα μὲν xal κατακαυίμενα, 
οὐχ ἀφαντούμενα δὲ καὶ ἀμαυρούμενα, ἀλλὰ παλιμφυῇ 
xatà τὴν ὕδραν γινύμενα, φιλοδοξία τις ἄκαιρος 
καὶ τὸ πρὸς βασιλεῖς ἀνθαμιλλᾶσθαι, οἷς τὸ κλέος 
πολὺ xal τὰ σχοινίσματα οὐχ ἀπὸ θαλάσσης μόνον 
ἕως θαλάσσης ὑφαπλούμενα πρὶν παρετέτατο, dAA' ἐκ 
τῶν ἑῴων ὁρισμάτων μέχρι τῶν ἐσπερίων δεικνεῖτο 

στηλῶν. Οὐχοῦν xal τὸ σχέμμα τῷ τῶν Ἱεροσολύ- 

μὼν ῥηγὶ ᾿Αμερίγῳ χοινωσάμενος, κἀκεῖνον εὐρὼν 
οὐχ ἀποπεμπόμενον τὸ evvónua, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ 
συλλαδέσθαι οἱ τοῦ ἐγχειρήματος ὑπισχνούμενον, 


Hier. Wolfii note. 


(95) Κοινὸν ἐκείνοις βαλάντιον, Pulo Choniatem 
de latrocinii 'societate el parlitione manubiarum 
loqui. 

196) Τοῖς πήχεσι μετρῶν τὸ εὔδαιμον, ' Alludit 
ed dimensiones agrorum, limitibus exundatione 


Nili confusis, unde quidam censent geometriam 
ortum habuisse. 

Θ᾽) Ἔντράνοις, Τρανὴς et τρανὸς usitata sunt, 
sed ἔντρανος alibi me legere non memini. 


DE MANUEL8 COMNENO LIB. Y. 


στόλον καταρτύει βαρὺν κατὰ τοῦ Ταμιάθου εἰς νῆας À Contostephanum jamjam adfore prenuntiaret,atque 


μαχρὰς διακοσίας xal ἔτι πρὸς ἀριθμούμενον, ἔν αἷς 
xiteAÉqovto δέχα μὲν αἱ ἀπὸ τῆς ᾿Επιδάμνου ἀνα- 
χθεῖσᾳι, V δὲ ταχυναντοῦσαι ἅπασαι, ἄς ἐπλήρουν ol 
Εὐῤοεῖς. ἀναδείχνυσι δὲ νχύαρχον τὸν μέγαν δοῦχαν 
τὸν Κοντοστέφανον ᾿Ανδρόνιχον. ᾿Απὸ δὲ τουτωνὶ 
τῶν τριηρέων ἐξήκοντα τῷ Μαυροζούμῃ παραδοὺς 
Θεοδώρῳ πρὸς τὸν ῥῆγα ἐξέπεμψε, προχαταγγε- 
λοῦντα μὲν χαὶ τὴν ὅσον οὐδέπω τοῦ λοιποῦ στόλου 
ἀναγωγὴν xal τὴν ἐχεῖσε τοῦ Κοντοστεφάνου ἄφιξιν, 
διαναστήέτοντα δὲ χἀγεῖνον ὡς εἴν, ἑτοιμασάμενος τὰ 
πρὸς τὴν ἔξοδον, ἄμα δ᾽ ἁποχομίσοντά οἱ xal τὰ τῶν 
ἸΙεροσολυμιτῶν ἱππέων ὀψώνια, ὅσοι συνεχστρατεύειν 
ἔμελλον τῷ ῥηγὶ συνεφαπτομένῳ τοῦ πολέμου καὶ xaz' 
Αἰγυπτίων τιθεμένῳ τὴν χίνησιν, [P. 105] καθ᾽ ὧν ὁ 


eum hortaretur ut ipse expeditionem maluraret ; 
simul etiain Hierosolymitanis equitibus, qui regem 
in /Egyptunm  seculuri essent, stipendia alferrei. 
Non multo post, vii! die mensis Julii, Conteste- 
phanus ad Melibetum appulit, ubi ab imperatore, 
qui classis spectanda gratia aderat, que & in rem 
fore viderentur cdoclus, biduo post Cola, que 
circa Sestura et Abydum sunt, pervenit, et Romanas 
auxiliaresque copias sibi assignatas triremibus im- 
ponit. Inde dum secundis ventris Cyprum versus 
navigat, in sex speculalrices naves ab /Egypti 
Amera missas ineidit ; quarum duabus captis, 
quatuor relique eminus accelerato cursu evase- 
rünt. 


στόλος ὁ ῬΡωμαϊκὸς συγκεχρότητο. Mev' οὐ πολὺ δὲ xai αὐτὸς ὁ Κοντυστέφανος ἔξεισιν (ἦγε δὲ τότε ὀγδόην 
μὴν ὁ Ἰούλιος), xal δὴ πρὸς τὸ Μελίόοτον καταχθεὶς, xai παρὰ τοῦ βασιλέως ἐχεῖσε ἀφιχμένου θεατοῦ τοῦ 
στόλου τὰ πρὸς τὸ ἔργον ὑφηγηθεὶς, μετὰ δύο ἡμέργυς ἀνάγεται, κἀὶ χατάγεται εἰς τὰ Κοῖλα, ταῦτα δὴ τὰ 
περὶ Σηστόν τε xai "᾿Αὔυδον, καὶ ἐντίθησι ταῖς τριήρεσι τὸ ἐκ 'Ῥωμαϊχῶν xal ἐθνιχὼν ἰλῶν ἀποχριθὲν 
καὶ παραδηθέν οἱ στράτευμα. Τὸ δ᾽ ἐντεῦθεν, ὡς ἐν τὸ πνεῦμα φορὸν xal οὔριον: τὰ πρυμνήσια λύσας 


καὶ τὰ ἱστία διαπετάσας τὴν ἐς Κύπρον παρανελέγετο χόλευθον. Κατὰ δὲ τὸν πλοῦν τοῦτον 


ἕξ ἐγκύρ- 


σας ναυσὶν ἄς ὁ τῆς Αἰγύπτου ἀμηρᾶς ἐπεπόμφει πρὸς χατασχόπησιν, τὰς μὲν δύο συλλαδῶν εἴχεν' αἱ 
δ᾽ ἄλλαι, αἵ καὶ μὴ ἀγχώμαλα τὸν πλοῦν ἐτίθεντο, xavatay τασαι διαδιδράσκουσιν. 
ς᾽ Προσωχείλας δὲ τῇ Κύπρῳ τὴν ἄφιξιν αὐτοῦ B 6. Ad Cyprum appulsus regi suum adventum 


παρίστησι τῷ ῥηγὶ, xai πυνθάνεται πρὸς ὅτῳ ἔχει 
τὸν νοῦν ἐχεῖνος, xai εἰ προμενεῖ αὐτὸν εἰς Κύπρον 
ἥ τὴν ἐπὶ ᾿Ιεροσολύμων βαδιεῖται οὗτος. Ὁ δὲ ῥὴξ 
κατὰ τὸν Ἐπιμηθέα, ᾧ τὸ μὲν μέλειν οὐχ εἶναί φασι 
τὸ δὲ μεταμέλειν, xal μάλα τὴν καρδίαν μέσην 
ἐπλήττετο, ὅτι συναρήξειν ὅλως βασιλεῖ χατένευσεν 
T, γοῦν ἐπώτρυνε τὴν xav! Αἰγυπτίων μελετῶντα xl- 
νησιν. Τῷ τοι xal ἀναδαλλομένῳ ἐῴκει xal σχεπτο- 
μένῳ πολλάκις τὸ ποιητέον. Ὀψὲ δ᾽ οὖν σημαίνει τῷ 
᾿Ανδρονίχῳ τὴν ἐπί Ἱεροσολύμων ἵεσθαι, ὡς ἐκεῖσε 


συνελθόντες συνδιασχέψωνται ἀμφότεροι ὅ χοινῶς - 


διαπράξονται. Εἴχε τοίνυν 4 μὲν Παλαιστίνη τὸν 
Κοντοστέφανον, τὸν δ᾽ ᾿Αμέριγον αὖθις ἡ μέλλησις 
xil ὃ μετάμελος πολὺς ἐγχείμενος ὑπέτυφε τὴν 
ψυχήν. Πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα Πάτροκλον πρόφασιν προ- 
τιθεὶς (θ8), οὐδὲν ἧττον ἐπὶ πᾶσι xal τὴν τῶν οἷ- 
χείων στρατευμάτων προύδάλλετο συλλογήν ᾿Αν- 
δρόνιχος δ᾽ ἐπὶ τούτοις ἤχθετο μὲν τοῦ χαιροῦ τη- 
νάλλως ἐχμετρουμένου, οὗπερ οὐκ ἦν εἰσαῦθις ἐπι- 
λαδέσθαι ὡς μηδὲ χομῶντος ἐξόπισθεν" ὑπέθραττε δ' 
αὐτὸν πλειόνως ὁ τοῦ ναυτικοῦ πληρώματος ὄψω- 
νιασμὸς διακενῆς ἀναλούμενος, Ὃ γὰρ βασιλεὺς 
τριῶν μηνῶν τῷ στόλῳ σιτηρέσιον ἐπεμέτρησεν ἐχ 
τοῦ Αὐγούστου μηνὸς ἀρξάμενος" ἦν δὲ τότε λήγων ὁ 
Σεπτέμδριος. ᾿Επὶ δ᾽ ἐδόχει ἀπαίρειν, τὴν διὰ ξη- 
ρᾶς πορείαν ὁ ῥὴξ τοῦ θαλαττίου προτίθησι πλοῦ, 
xal ᾿Ανδρονίχῳ οὐτωσὶ ποιεῖν ὑποτίθησι, φάσχων 
εὐμαρεστέραν εἰδέναι ταύτην πολλῷ καὶ ἀπαθεστέραν 
τῷ ἱλομένῳ, καὶ ὡς ἐσεῖται ἅμα οὕτως σφίσιν 


C 


nuntiat, illiusque sententiam exquirit, utrum ipse 
in Cyprum venire an se Hierosolyma ire malit ? 
At rex Epimethei more,quem post factum deliberare 
aiunt, cum plane penituissel quod se imperatori 
opem laturum proinisissot atque ejus /Egyptiacam 
expedilionem approbasset, maguopere 380 ange- 
batur. Proinde rem procrastinat, ac. subinde quid 
agendum sit deliberat. Tandem Andronicum Hie- 
rosolyma accereit, ut ibi in commune consulant. 
Quo cum Andronicus venisset, Amerigus denuo 
cunctatur, et penitentia vehementer estuans aliud 
atque aliud excusat, suarumque legionum con- 
vocationem causatur. Andronicus eam moram tum 
ob irrecuperabilis occasionis neglectum, tum vero 
propter frustra inaumpta in classem stipendia egre 
ferebat, que imperator ad tres menses duntaxat 
numerarat, ab Augusto auspicatus, cum Septem- 
ber tum esiret. Cum autem rex terrestre iler tum 
ut commodius et tutius navigationi pretulisset, 
tum quod obiter Tunium et Teuebium pagos aditu 
faciles et in planitie sitos, quorum habitatores 
Christiani plerique nominis /Egypti Amere pare- 
rent,occupare liceret, Andronicus regis consilium 
sequitur. Interjecto itinere citra molestiam con- 
fecto, et castellis que diximus, quod justo presi- 
dio ΕΝ non munita erant, in deditionem ac- 
ceptis,pergunt ; ei cum clusse, que jai ad Tamia- 
thum appulerat, congressi Sarracenos urbe effusos 
intrepida acie sic exceperunt, ut cum clatnore et 


Hier. Wolfii note. 


(98) Πάτροχλον πρόφασιν προτιθείς. Vide Erasmi 
Chiliadem ; quanquam haud scio an ad Homeri- 
cum Achillem alludatur, qui sevitie sue Patro- 
oli cedem preetexebat, oum hosti mortem depre- 


canti respondet : 


Κάτθανε καὶ llátpoxÀoc ὅ τις σέο πολλῷ ἀμείνων. 
()ccidit et Patroclus qui te viriutibus διά. 


Lad 


507 


NIOET/ES CHONIATAE 


508 


tumultu, vix aspectu Romanorum tolerato, intra A ἐξ ἐφόδου καὶ πάρει γον ὁδοῦ παραστήσασθαι τὸ 


portas refugerent.Id ea die fectum qua et triremes 
Nilum sunt ingresse, et rex pedes eodem venit. 
Postridie Sarraceni denuo convenerunt, cum Ro- 
manis in campo sinuoso et leniter ad murum in- 
flexo dimicaturi. Sed ne tum quidem eis restiterunt. 
Nam it& pugnabant, ut paulum a portis progressi 
nusquam a munitionibus discederent. Romanis au. 
tem irruentibus, salutem fuga querere contenti in 
portas irruunt,suam phalangem hostibus opponere 
non ausi.]d per dies complures factum. Quod eo 
pertinebat, ut res ostendit, ut Romani vana spe 
inflati tempus tererent. 28$ Aliquando post An- 
dronicus muros ferire arietibus non sine labore et 
periculo ccpit.Nam Berbari eos qui machinas ad- 


movebant, superne jaciendo οἱ telis grandinis in p 


modum ingerendis ab opere depellebant, aliaque 
comminiscebantur ad monium defensionem. Nihi- 
lominus partem muri dejecit, in quo celebris edes 
Dei Genetricis exstructa erat. Nam ibi narrabant 
cives Virginem Matrem cum sponso Josepho fugam 
gtitiege, cum sanguinarii Herodis metuin Egyptum 
fugerent. Proinde Sarraceni Romanos irridebant 
et Andronicum iasectabantur, quod edi non peper- 
cisset in qua Christiani Deo preces offerrent et 
vota exsolverent et sua mysteria peragerent. Sed 
cum ne sic quidem quidquam ex sententia succe- 
deret, majore impetu hostes invadendosratus regem 
adiit, vebementer instans ut et ipsi suis productis 
copiis urbem corona cingerent et si res facultatem 
haberet scalis admotis conscenderent. Is vero etsi 
institutum et prudentiam Andronici collaudabat,ta- 
men salutare Christi sepulcrum testatus se eam rem 
prius aggressurum esse negavit quam lignee 4918 
turres fabricarentur, quas moenibus admoveret. 
Jussitque palmas suburbani agriin eum usum Β00- 
cidi. Quod cum factum esset, turres nihilo magis 
exsetruebantnr ob regis procrastinationem et tergi- 
veraalionem. Ka re tristis Andronicus exercitum 
miserabatur jam commeatu destitutum et fame 
periclitantem. Nam alii ne obolum quidem ad 
emenda cibaria habebant ; alii indignabantur quod 
peculiare forum non habentes ἃ frumentatoribus 
regiis magua pecunia parum impetrarent. Et mili- 
tie tempus jampridem elapsum querelas et mole- 
stias militum augebat. In primis tamen inanis et 


irritee obsidionis ultra dies quinquaginta prorogate ἢ 


pigebat. Cum autem nihil per imperatoris litteras 
agere liceret nisi quod regi placuisset, illius 
sententiam exspectavit. Sed cum reipsa compe- 
risset eum nihil equi animo agitare neque quid- 
. quam opis afferre, exercitum vero in multis serum- 
nis et periculis versari videret, quippe fame ur- 
gente, ut ?14 nonnulli cibis inusitatis uterentur, 
omnes vero radicibus et palmarum comis elixis 
vescerentur,accedebat fama parum secunda, a sul- 
tano /Egypti et orientalibus Arabibus jamjam au- 
xilia submissum iri, et magna pecunia conductos 
equites Assyrios in propinquo esse. Mortuo non in 
eurem insusurrandum ratus, contempto Latinorum 


Toóvióv τε xai τὸ Τενέσιον. Τὰ δέ ἐστι χωμύδρια τῷ 
τῆς Αἰγύπτου ἀμηρᾷ καθυπείχοντα, οὐ δυσπρόσοδα 
οὐδὲ δυσέμδολα, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ὑπτίου χείμενα πεδίου, xal 
τοὺς πλείστους τῶν χατοίχων ἔχοντα γνωριζομένους 
ἐξ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ. Ὡς ἀγαθῇ γοῦν τῇ παραι- 
φάστει τοῦ ῥηγὸς πεισθεὶς ᾿Ανδρόνιχος, ἣν ἧρεῖτο 
οὗτος, ἐτράπετο. Τὴν δ᾽ idv τῷ μεταξὺ πορείαν 
ἀλύπως ἀνύσαντες, οἷς εἴπομεν φρουρίοις προσέδα- 
λον, καὶ ὁμολόγως αὐτὰ χειρωσάμενοι, ὅτι μηδ᾽ 
εἶχον ἔνδοθεν ἀξιόμαχον δύναμιν καὶ χεῖρα ἱκανὴν εἷς 
ἀντίπαλον μοῖραν χωρεῖν, τοῦ πρόσω εἴχοντο. Καὶ 
δὴ τῷ στόλῳ συμμίξαντες ἤδη τὰς χώπας ἐκὶ τοῦ 
Ταμιάθου σχάσαντι χαὶ ἐφορμῶντι, τοῖς πρὸ τῆς 
πόλεως εὐθὺς ἐχχυθεῖσι xal μεθ᾽ ὅπλων ἐποφθεϊσι 
Σαραχηνοῖς συμμίγνυνται, Οὕτω δ᾽ ἐξέπληξαν αὐτοὺς 
Ῥωμαῖοι καὶ διετάραξαν τῷ ἀποτοήτῳ τῆς ἀντιτάξεως 
ὡς σὺν βοῇ τε καὶ ταράχῳ συνωθηθῆναι εἴσω πυ- 
λων, μηδὲ καθαρῶς ἀντιύλέψαι σφίσιν ὑπενεγκόντας. 
Καὶ τοῦτο μὲν οὕτω τῆς ἡμέρας ἐκείνης πέπραχται, 
χαθ᾽ ἣν αἱ μὲν τριήρεις τῷ Νείλῳ προσώχειλαν, ὁ δὲ 
ῥὴξ πεζῇ παρεγένετο" τῇ δ᾽ ὑστεραίᾳ πάλιν οἱ Σαῤα- 
xnvol συμπλαχησόμενοι Ῥωμαίοις συνεληλύθεσαν 
χατὰ τὸ πρὸ τῆς πόλεως χολπῶδες πεδίον χαὶ ἐπι- 
χαμπὲς ἠρέμα περὶ τὸ τεῖχος. Πλὴν οὐδὲ τότε Ῥω- 
μαίους ὑπέστησαν. Τῶν γὰρ πυλῶν ὅσον ἀποσχόντες 
βραχὺ καὶ μηδαμὴ τοῦ προτειχίσματος ἀφιστάμενοι, 
οὕτω διετίθουν τὸν πόλεμον' ὡς δ᾽ ἐπ᾽ αὐτοὺς ὥρ- 
μῆντο Ῥωμαῖοι μόνον τὸ παθεῖν χαχῶς φυλαττόμε- 
νοι ἐνέκλινον εἷς φυγὴν xal διὰ τῶν πυλῶν εἶσε- 


C, χέοντο, μὴ εὐθύωρον ἅγειν εἰς τοὺς πολεμίους τὴν 


ἑαυτῶν ἀποθαῤῥοῦντες φάλαγγα᾽ καὶ τοῦτο ἐπὶ πολλὰς 
ἡμέρας ἐγίνετο. Ἴν δὲ ἣ στρατηγία αὕτη μηδὲν 
ἄλλο δυναμένη, ὡς δέδειχται, ἢ Ῥωμαίους χατασο- 
φίζεσθαι, ὅπως εἰκῇ χρονοτριδῶσιν, ἐλπίσι μὴ περαι- 
νομέναις ὑποσυλώμενοι, ᾿Αμέλει τοι τὰς ἐλεπόλεις 
ἐς νέωτα προσαγαγὼν ὁ ᾿Ανδρόνιχος οὐχ ἄμογητὶ 
καὶ ἀκινδύνως τὸ τεῖχος ἔτυπτεν᾽ οἱ γὰρ βάρδαροι 
τοὺς διαπειρωμένους τῶν μηχανημάτων ἕδαλλον 
ὑψόθεν xai τοῦ ἔργου ἀπεχώλυον, βέλη τε νιφάδων 
ἀφιέντες πυχνότερα χαὶ ἀντεπινοοῦντες τὰ τῷ τείχει 
σωτήρια. Ἴσχυσε δὲ καὶ οὕτω κόρσην κατερεῖψαι τεί- 
χους, ἐφ᾽ οὗ χηῶδες ἴδρυτο τέμενος τῇ Θεομήτορι 
ἀναχείμενον. "Hósto δὲ τοῖς ἀστοῖς ἔχεῖ που παὐ» 
σασθαι τοῦ πλάνου τὴν μητροπάρθενον σύναμα Ἶω- 
σὴφ τῷ μνήστορι, ὁπότε εἷς Αἴγυπτον ὥρμηντο τὸν 
παιδοφόνον Ἡρώδην ἐκχλίνοντες. Ot τοίνυν Σαρακηνοΐ 

ἀπέσχωπτον ἐς Ρωμαίόυς, xai ὕδρεσιν ᾿Ανδρόνικον 

ἔπλυνον οἵα μὴ φειδόμενον νεὼ καθ᾽ οὗπερ ἐψελησιά- 

ζοντες τὸ χριστώνυμον τὰ οἰκεῖα τελοῦνται μυστή- 
ρια, πῆ μὲν προσευχτήρια, πῆ δὲ xal χαριστήρια 
ἄδοντες. Ὡς δὲ οὐδ᾽ οὕτω τὰ κατὰ νοῦν ᾿Ανδρόνιχος 
ἐξεπέραινε, διὰ προσθολῆς ἰσχυροτέρας ἔγνω πειρά- 
σασθαι τῶν ἐντός. Καὶ δὴ τῷ ῥηγὶ πρὸς λόγους ἐλ- 
θὼν ἐνῆγε χαχεῖνον, πολὺς ἐγχείμενος, ἐξαγαγεῖν τὴν 
στρατιὰν xal τὸ τεῖχος ἅπαν διαλχδεῖν, xdv εἰ προ- 
χωροίη τὰ τοῦ ἔργου, καὶ χλίμαξι χρήσασθαι xzl 
τοὺς ἀναῤῥιχωμένους διαφεῖναι. Ὁ δὲ ἐπήνει μὲν τὰ 
λεγόμενα καὶ τῶν εὐμεθόδων βουλευμάτων ἀπεθείαζε 


509 


DE MANUELB COMNENO LIB. Y. 


510 


τὸν ᾿Ανδρόνιχον, οὐκ üA)u; δὲ τῷ πράγματι ἐγχει- À fastu vel. solus belli fortunam experiri decrevit. 


ρήτειν διεδεθχιοῦτο xal διετείνετο, τὸν τοῦ Χριστοῦ 
τάφον εἰς ὅρκον παραλαμδάνων, εἰ μὴ πρότερον 
πύργοι τεχτονη θήσονται ξύλινοι καὶ τούτους ἐπιστή- 
σει τοῖς τείχεσι, Καὶ ταῦτα λέγων ἐπέττατε τοὺς τῇ 
πόλει παραπεφυχότας φοίνιχας χαθαιρεῖν καὶ εἰς πύρ- 
γων ἀποξέειν ὑψώματα. Οἱ μὲν οὖν εὐυψεὶς καὶ ἀχρό- 
χομοι φοίνικες ἀπετέμνοντο, xai τὰ ἄλση τῶν δένδρων 
ἀπεκχενοῦτο, ἐψιλοῦτο ἅπας παράδεισος, τὰ δὲ 
τῶν πύργων δοχανώματα xai dj τούτων ἀρμογὴ xal 
ἀπάρτισις ἐξεπεραίνετο οὐδαμοῦ" ὁ γὰρ ῥὴξ ἐς ἡλίους 
μαχροὺς ἀπετίθει τὸ γενησόμενον ἐς αὕριον ἀεί πως 
ἀναδαλλόμενος, μηδὲ τὰ δεδογμένα πληρῶν. Ταῦτα δ᾽ 
ὁρῶν ᾿Ανδρόνιχος ἤχθετο μὲν, ὃ λειπόμενον ἦν, καὶ 
κατῴχτειρε τὴν στρατιὰν σιτίων ἤδη [Ρ. 107] σπα- 
νίζουσαν xal λιμῷ ϑανεῖν χινδυνεύουσαν, xal τοὺς 
μὲν μηδ᾽ ὀδολοῦ εὐποροῦντας ὡς ἔχοιεν τὰ πρὸς τὸ 
ζῆν ἐξωνούμενοι, τοὺς δὲ δυσχεραίνοντας ὡς οἶχείαν 
μὴ ἔχοντες ἀγορὰν, πλεῖστα τοῖς ἐπὶ τῆς σιτηγίας 
χατατιθέμενοι τοῦ ῥηγὸς, ὀλίγων ηὐπόρουν τῶν πρὸς 
ἰστίατιν. Καὶ ὁ συντεθειμένος δὲ χρόνος τῇ στρα- 
τείᾳ πάλαι ἐχμετρηθεὶς σχτελιάζειν ἐποίει xal δυσφο- 
ρεῖν, πρὸ δὲ πάντων d) xev?) xai ἀνόνητος προσεδοία͵ 
ἡμέρας ὑπιρδᾶσα πεντήγοντα. Εἴς ἑτέραν δὲ μὴ 
ἔχων ἀπιδεῖν ἐργασίαν, ὅτι μηδὲ εἴων αὐτὸν τὰ τοῦ 
βασιλέως γράμματα ὅλως ἐγχειρεῖν ἄ μὴ εἴη ἀσπά- 
cix τῷ ῥηγὶ, καθῆστο καραδοχῶν τὸ ἀπὸ τοῦ ῥηγὸς 
ἐνδόσιμον. ᾿Επεὶ δ᾽ οὐδέν τι χρηστὸν οὐδὲ μέτριον ix 
τῶν πραττομένων χατελάμθανε τὸν ἄνδρα διανοούμε- 
νον μήτε μὲν προσλαμθάνοντα xal συμμογοῦντα, καὶ 
εἷς δεινὰ δὲ xal. ἀμήχανα πολλὰ ἐμπεπτωχέναι τὴν 
στρατιὰν ὁρῶν κινδυνεύουσαν, ola τοῦ λιμοῦ ἐπιδρί- 
θοντος καὶ δεινῶς ἐπιδοσχομένου, ὡς ἅπτεσθαι τῶν 
ἀπηγορευμένων σιτίων τινὰς, πάντας δ᾽ ὁμῶς ῥιζο- 
φαγεῖν καὶ τὰς τῶν φοινίχων δρέπεσθαι κόμας καὶ 
δεῖπνον ἕψοντας παρατίθεσθαι, οὐχ ἀγαθαὶ δὲ καὶ 
φῆμαι προσέδαλλον, ὅσον οὕπω ξενολογίαν τοῖς πο- 
λιορχουμένοις ἀφίξεσθαι ἔχ τε τοῦ σουλτάνου τῆς Αἷ- 
γύπτου xal τῶν πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον ᾿Αράδων, καὶ 
᾿Ασσυρίαν δὲ ἵππον ξἑωνημένην πολλὴν ἄγχιστα εἶναι, 
ἀφεὶς πρὸς 00; νεχρῷ διαλέγεσθαι xal τὴν Λατινιχκὴν 
ἐξουδενώσας χόρυζαν ἐπαποδύσασθαι xal μόνος τὴν 
τοῦ πολέμου κέχριχεν ἄμιλλαν. ᾿ἔχχλησιάσας τοίνυν 
τὴν στρατιὰν, « Καὶ τὸ ἐνθάδε,» φησὶν, ὁ ἐπὶ πολὺ 
μένειν ἀνιαρὸν, xal τὸ μηδέν τι δεδραχότας καχὸν, 
χάθ᾽ ὧν ἐπήλθομεν, χερσὶν ἐπανηχέναι χεναῖς 


Convocatoque exercitu ad hunc modum disseruit : 
« Et hic diu commorari molestum est ; et nulla 
clade iis illata quos oppugnatum ivimus, ao vacuis 
reverli manil:us turpissimum. Utroque vero pejus 
estsummequedemenptie, parereviroa Romanorum 
commodis prorsus abhorrenti et nihilo melius erga 
nos affecto quau) ipsi hostes. Non videtis ut rex 
vallum longe a nostro communierit, neque inde 
prodeat, socius et confederatus noster, non secu8 
&c 8i ad festum et spectaculum invitatus esset, non 
autem belli societatem nobiscum coisset ? nonne 
idem et hostes nostri faciunt, cum dilata pugna 
intra moenia se continent ? itaque vereri mihi subit 
ne von modo rebus infectis discedumus, sed ne 


B vitam quidem nostram tueri possimus. Neque mibi 


cure ΦΈδ est an rex opem nobis ferat, sed illud, 
quo pacto dolos ejuseffugiamus quisuas insidiasjam 
ne dissimulare quidem stutet ac imminente peri- 
culo evitato incolumes hino discedamus. Fortasse 
nuno /Ezyptii nova medicamenta invenerunt, vete- 
ribus illis efficaciora, quibus non modo animi tri- 
tistia pellatur, ut illo Helene a Thoni uxore dato, 
sed [fortes etiam viri effeminentur. Hujusmodi 
poculo Amerigus δ ebrietatem hausto in diutur- 
num veternum incidiese videtur, ignavoque otio 
abjectis et neglectis armis torpescere, aut potius 
pecunia infectus mutasse animum et auro ob!ura- 
tis auribus obsurduisse. Nuno inane fcdus est 
quod cum ir peratore icit ; quem verbis duntaxat 
colit, animo ab eo abhorrens. Nos vero tantis malis 
circumventi et fame et bello abeumemur. Romani 
frustra viriute gloriantur: res & nobis preclare 
geste interciderunt. Prestitisset 22138 nos nun- 
quam per tanta maría portus hos intrasse, quam 
infectis rebus discedere hinc. Nuno albis velis, 
qualia Byzantio tulimus, redire non licebit, sed 
fuscis naves operiemus ob ignominie labem. Ve- 
rum nos, commilitones, eive populares sive pere- 
grini, sejuncti a Palestinis equitibus, hominibus 
superbia elatis et perfidis, barbaros invadamus, 
moenia oppugnemus, certatim oppidum boc capia- 
mus, itaque contendamus, quasi hostium divitiis 
jamjam potituri. 8i monibus muniti eunt barbari 
et ex superiore loco tela conjiciunt, sunt nobis in- 
gontes clypei,quos instarturrium opponamus, non 


αἴσχιστον" χεῖρον δ’ ἀμφοῖν τούτων καὶ μὴ vip διοι- D telismodoetgladiisimpervii,sed tormentorum etiam 


κουμένων ἄντιχρυς ἔργόν τὸ πείθεσθαι ἀνδρὶ οὐχ 
ὅπως xat' οὐδὲν ξυγχειμένῳ τὴν γνώμην Ῥωμαίοις, 
ἀλλὰ xal τῶν ἐχθρῶν οὔχουν διαχειμένῳ ἄμεινον. Οὐ 
συνίετε ὅπως ὁ ῥὲξ τὸν οἰχεῖον χάρακα τοῦ ἡμετέρου 
βαλὼν ἅποθεν πρόεισιν οὐδ' ὅλως ἐκεῖθεν ὁ συναγω- 


νιστὴς, ὁ σύμμαχος, καθάπερ εἷς ἑόρτιον ἄνεσιν παρ᾽ 


ἡμῶν xai θεατὴς προσληφθεὶς, οὐχ ἐργάτης "Αρεος 
ἔργων ; οὐχ οὕτω χαὶ οὗτοι δρῶσιν οἱ ἀντίπαλοι, 
ὅταν τὴν μάχην ὑπέςθωνται, οὐδὲ μαχούμενοι ἐξίασι 


ictibus inviolabiles.Quodsi officio fungi vultis, me se- 
quimini,paratum una vobiscum perpeti quidquid 
sors dederit. Neque enim committam ut quisquam 
dicat Andronicum solertem esse ad verba facienda 
et acuendos militum animos, sed ducem ignavum 
et ulciscendi hostis rudem. Imo et in prima acie 
stabo, ut decebit, οἱ extremum agmen claudam, 
ubi 2117 oportuerit. Deus consilia nostra fortunet, 
et calamitates in hostium capita vertat, » 


τῶν πυλῶν, ὥστε τὸ ἀπὸ τοῦδε τοῦτό μοι ἔπεισι δεδιέναι, μὴ οὐδὲν χρηστὸν κατωρθωχότες ἀπίωμεν, 


ἀλλ᾽ εἴ πως οὐχ Ἰχανοὶ ἐσοίμερα τὰς ἡμετέρας ἐχσῶσαι ψυχάς. ᾿Αλλ᾽ οὐδ᾽ ἐχεῖνό 
; . - : . pot διὰ μελέτῃς καὶ 
σκέψεως, ὅπως σὺν ἡμῖν μαχεῖται ὁ ῥὴξ, ἀλλ᾽ ὅπως τὰς αὐτοῦ δολοφροσύνας DE mh 


δι. NICETJE CHONIATJE 512 


ζοντος ἤδη μήτε μὴν παραπετάσματι συσχιάζοντος τὰ ἐνδόμυχα, ἀπείρατοι κακῶν ἐνθένδε ἀπάῤρωμεν, τὸν ἐν 
ὀφθαλμοῖς διαχρουσάμενοι κίνδυνον, Τάχα xa! νῦν Αἰγυπτίοις προσεξεύοννται φάρμακα τῶν πάλαι παρ 
αὐτοῖς ἰσχυρότερα ἃ καὶ μὴ κοιμίζειν μόνον λύπας ἔχουσι καὶ τὸ δεδηγμένον τῆς ψυχῆς ἀπροσδοχήτοις διαιτᾷν 
διαγύσεσιν, ὡς ἔχεῖνο πρώνν τὸ φάομαχον ὃ δεδώχει τῇ Λακαίνῃ θΘώνου παράχοιτις νηπενθὲς, χαχὼν ἀπάντων 
ἐπίληθες, ἀλλὰ καὶ πολεμιχοὺς ἄνδρας ἐχθυηλύνειν xal ποιεῖν [[08] ἀλκῆς ἐπιλήσμονας. Καὶ τούτων, οἶμαι, 
τῶν φαρμάκων ᾿Αμερίγῳ προὔτειναν σχύφον Αἰγύπτιοι, καὶ γοητευθεὶς, ὡς ἔοιχε, τῷ ποτῷ xal μετασχὼν ἐς 
μέθην τῆς χύλιχος πρὸς κάρον ἀποδεδόχμωται χρόνιον. Τῷ τοι παρὰ πάσσαλον μὲν αὐτῷ dj ἀσπὶς, τὸ δὲ 

ξίφος χαθυπνώττε! τῷ χουλεῷ, ἐπὶ δὲ σχυρωτῆρος τὸ δόρυ πέπηγεν. Ἤ τοῦτο μὲν οὐδαμῶς, ἀργύρῳ δὲ 
φαρμαχθεὶς τὰς φρένας ἠλλοίωται xal χρυσίῳ τὰ ὦτα βέδυσται, καὶ τούτῳ χνώμενος πρὸς τὸ δυσήκοον 

μετεσχεύασται. Καὶ νῦν φρυῦδαι μὲν αἱ ξυνθῆχαι ἄς ὑπὲρ τοῦ συμμαχήσειν Ῥωμαίοις βασιλεῖ δέδωχε, 
χείλεσι μόνοις ἐχεῖνον τιμῶν, τῇ δὲ καρδίᾳ πόῤῥω φερόμενος: ἡμεῖς δὲ τηλίκοις δεινοῖς περιστοιχι- 
ζόμεθα, εἼε πόλεμος ὁμοῦ xai λιμὸς ἡμᾶς δαπανᾷ, καὶ τὰ Ῥωμαίων ἐφ᾽ ἡμῖν αὐχήματα οἴχεται, τὰ 
δὲ λαμπρὰ τῶν χατορθωμάτων ἐφάντωται. Kpricgov ἦν μὴ ὅρμοις τοῖς ἐνταῦθα προσχεῖν, διαμεμετ- 

ρηκότας πελάγη ἀχανῆ xxi ἀόριστα, ἢ ἀπράκτους ἀπιέναι κατάραντας, ὡς νῦν γε οὐχ ἱστίοις λευχοῖς 
τὰς ναῦς πτερῶσαι ἡμῖν, ὡς οἵμαι, γενήσεται, ὁποίοις ἐχ Βυζαντίδος ἀνέχθημεν, ἀλλὰ φαιοῖς ἀτεχνῶς 
διὰ τὸ τῆς αἰσχύνης μελάνωμα. ᾿Αλλ᾽ ἄνδρες ὁμογενεῖς καὶ συστρατιῶται, xal ὅσον ἐνταυθοῖ ξενικὸν, 
ἀποχριθέντες τῶν []αλαιστίνηθεν ἱπποτῶν τῶν γαύρων τούτων χαὶ ὑψαυχένων xal Ῥωμαίοις ὡς 
ἔδειξαν ἀπίστων προσύάλωμεν τοῖς βαρδάροις, τειχομαχίαν στησώμεθα, ἀγωνισώμεθα ὡς τὸ πόλισμα 
τοῦτο ληψόμεθα, xai ὡς ἔδη ἔχοντες ἐν χερσὶ τὸν ἔνδον πλοῦτον ἀμιλληθῶμεν. Εἰ τεῖχος τοῖς 
βαρδάροις τὸ πρόδλημα χαὶ ἀφ’ ὕψους τῶν ἀμυντηρίων 3$ ἀφεσις, ἀλλ᾽ εἰσὶ xal map! ἡμῖν ἀσπίδες, 
αἵ οὐχ ἀνδράσι ῥᾳδίως ἀνέχονται (ὑπὲρ γὰρ τὸ σάχος εἰσὶ τὸ Αἰάντειον ἐκεῖνο τὸ ἑπταδόειον) ἀλλ᾽ ὡς 
πύργοι ἀντιπροδέδληνται, οὐ μόνον ἀτίναχτο! βέλεσι καὶ τοῖς ἀπὸ χειρῶν οὐτήμασιν ἀδιάῤῥηχτοι, ἀλλὰ καὶ 

τῶν ἀπὸ μηχανῶν ἀφιεμένων πάντων δήπουθεν στεγανώτεραι. Ταύτας ἀντιστήσαντες ὡς πυῤγοθδάρεις, ὀλίγα τὸῦ 
τείχους xai τῶν ἀπ᾽ αὐτοῦ μαχομένων φροντίσωμεν. Εἰ δὴ δίκαια ποιεῖν αἱρεῖσθε, ὥρα μοι πείθεσθαι, ἐπεὶ xal 
αὐτὸς ὅ τι ἄν δέῃ σὺν ὑμῖν ἀσμένως πείσομαι" μηδὲ γὰρ εἴη τινὰ ἐρεῖν ὡς ᾿Ανδρὄνιχος, ὑπαγαγέσθαι μὲν λόγοις, 
xal παραθῆξα: πρὸς "Apsa ἱκανώτατος, ἀρχηγὸς δ᾽ ἀχρεῖος μηδ᾽ ἀποχρούσασθαι εἰδὼς τὸ πολέμιον. ᾿Αλλὰ τὸ 
τῆς ἐμῆς κόρυθος μέτωπον ὄψονται πρὸ ὑμῶν οἱ ἀντίμαχοι. Καὶ πρόμαχος ὧν, δέον οὕτω ποιεῖν, καὶ οὐραγὸς 

ἐσοίμην ὑμέτερος, εἰ xal τοῦτο δίδωσιν ὁ καιρός" θεὸς δὲ περαίνοι τὰ βεδουλευμένα, xal τράποιτο πᾶν ἄπαί- 
ctov χατὰ χεφαλῆς ὧν τὴν χώραν χείρομεν. » 


7. Hec locutus οἱ ipse et cateri dimissa con- À ζ΄. Ταῦτ᾽ εἰπὼν αὐτός τε ὡπλίσατο, xai oí λοί- 


cione arma ceperunt. Et sub tertíam diei horam 
legiones instructas educit, primus ante omnern 
exercitum incedens. At Sarraceni portas serris et 
vectibus mnnierunt, et machinis quibusdam ad eas 
muniendas suspensis, de moenibus nostros omni 
telorum genere petebant, ut inlra teli jactum ne- 
. mini accedere liceret. Sed Andronicus nihilominus 
equo concitato hastam in portam dirigit, sagilta- 
riis et ceteris omnibus strenuo sequentibus, et 
classicis continenter canentibus, οἱ tympanis re- 
sonantibus, ut defensores urbis subito Romano- 
rum impetuettormentorumictibus percellerentur. 
Sed cum jam multis murorum partibus scale ad- 
moverentur, rex eo nuntio perturbatus, quasi ipse 
magno malo affectus aut fulmine ictus esset, diu 
tecitus stetit, Ac vix tandem pulsa illa caligine, 
conscenso equo cum delectis cohortibus 2188 ad 
Romanum exercitum properat, monetque ne cum 
iis pugnent qui jam pridem sibi nuntiarint se Ro- 
manorum imperatori deditionem facturos. Ea ora- 
tio militum manus torpedinia instar alligavit et ab 
urbe jamjam capienda revoeavit. Paclione vero a 
rege facta, hostibus magis utili quar: Romanis 
honesta, milites nulla ratione babita qualis ea pax 
essel, sed mentione ejns duntaxal audita, reditus 
cupidi pauticam petulanliam igni esse atrociorem 
reipsa monstraverunt, ac tumultu tota castra com- 
pleverupt. Nam et arietes injussu ducis incende- 


mol διαλυθέντες τοῦ συλλόγου τὰς πανοπλίας bwb5- 
σαντο. ᾿Επεὶ δὲ τότε ἦμαρ ηὐξάνετο ὡς ἐς τρίτην 
ὥραν προδεδηχέναι xxl τὰ τάγματα ἐξήεσαν, ἄρας 
ἐχεῖθεν προὴει σὺν κόσμῳ, τοῦ παντὸς προαφεστὼς 
στρατεύματος. Οἱ δὲ Σαρακηνοὶ τὰς πύλας διαλα- 
θόντες χλεισὶ xal ὀχεῦσι, xai τινα προπετάσαντις 
μηχανήματα τούτων ἐρύματα, ἔμενον ἐπὶ τῶν τει- 
χῶν, παντοίοις ὅπλοις τοὺς ἐπιόντας ἀποχρουόμενοι, 
χαὶ τὸν βέλους ἐντὸς ἅπαντα χῶρον τιθέντες ἀδιε- 
ὀδευτὸν οἷς τε ἀπεσφενδόνουν ix τῶν ἐπάλξεων xk 
otc ἐχ τόξων ἡφίεσαν. ’᾿λλλὰ χαίπερ οὕτω τῶν [P. 
109] ἔνδον ἀμυνομένων, αὐτός τε τὸν ἵππον ἐπελέ- 
σας κατὰ τῆς πύλης ᾿Ανδρόνιχος τὸ δόρυ ἴθυνε, κεὶ 
οἱ τοξόται καὶ ἅπας ἕτερος ἐνεργεῖς ἐδείχνυντο, εἶ 
τε σάλπιγγες πυχνὰ ἐνεπνέοντο, τὸ παρακλητιχὸν 
ἐς μάχην παραχελευόμεναι, καὶ ἐδαρυήχει τὰ χύμ- 
ὄαλα, ὡς τοὺς εἷς τὰ τείχη xxl τὰς βάρεις ἐχπλαγῆναι 

τὴν τῶν Ρωμαίων ἀθρόαν ἐμδολὴν κἀὶ ἐπέλευσιν καὶ 

τὰ ἐκ παντοίων ὀργάνων ἀφέματα, "Hr, δὲ τῶν Ἐλιμά- 

χων προσαγομένων xal χατὰ πολλὰ μέρη τοῦ τείχους 
ἐρειδομένων, ἣ τῶν γινομένων ἀγγελία παίει τὸν ῥῆγα 
διανταίαν πληγήν. Ὀ δὲ ὡς αὐτός τι μέγα κακὸν xal 
ἀπαράχλητον πεπονθὼς, ἤ τὸ λογιζόμενον πρηστῆρι 
παραχοπεὶς, ἐνεὸς ἦν ἐφ᾽ ἱχαυόν, Μόλις δ᾽ ἀνενεγκὼν 
τοῦ ἰλίγγου, αἰτήσας ἵππον καὶ ἀναπηδήσας ἐφίστα- 
ται τῷ Ῥωμαϊχῳ στρατεύματι μετὰ τῶν δπ᾽ αὐτὸν 
ἐπιλέχτων, καὶ τὰς ἀπάντων ἀναχόψας ὁρμὰς ὅπο- 
τίθησι μὴ διαμάχεσθαι ἀνθρώποις πάλαι διαμεμη» 


DE MANUELE COMNENO LIB. V. 


014 


νυχόσιν αὐτῷ ὡς ἑχυτοὺς ἀναιμωτὶ καὶ τὴν πόλιν À runt, et armis plerisque depositis in remos incu- 


βασιλεῖ παραδώσουσι. Kal ὁ μὲν λύγος οὗτος οἷά τις 
νάρχη τὰς Ρωμαίων χεῖρας ἐπέδησε xxi ἐγγὺς ἤδη 
τοῦ πορθεῖν τὴν πόλιν γιγενημένους ἔπαυσεν" αὐτὸς 
δὲ ὁ ῥὴξ ἐς συμδάτεις τραπόμενος ἀσπασίους μᾶλ- 
λον τοῖς ἐκ τῆς γαρ ἤ Ῥωμαίους κχυδαινούσας τὰς 
ξυνθήκας εἰργάσατο. Οἱ δ' οὖν στρατιῶται μηδ᾽ ὅλως 
ὁποῖα τὰ τῆς εἰρήνης χατεξετάταντες, ἀλλὰ καὶ 
πρὸς μόνην τὴν ταύτης ἀχοὴν νόστου μνησάμενοι, 
τὴν ναυτικὴν ἀπαιδευσίαν πράγμασιν αὐτοῖς χκαθυπ- 
ἐδειξαν δραστικωτέραν πυρὸς, xal ἀταξίας εὐθὺς 
ἐνέπλησαν τὰ στρατόπεδα. Αἱ τε γὰρ ἑλεπόλεις ὑπ’ 
αὐτῶν ἐπυρώθησαν γνώμης ἄτερ τοῦ στρατηγοῦν- 
τος, καὶ τὰς πλείστας ἀποφορτισάμενοι τῶν ὁπλί- 
σεων πρὸς ταῖς χώπαις ἐγένοντο χαὶ ἐπί πόντον 
ἔδλεψαν τὸν ἀτρύγετον, μανιχώτερον εἰς τὰς ναὺς 
ἐφορμῶντες, μηδὲ τὸ τοῦ χαιροῦ δυσχείμερον xal τὸ 
τοῦ πλοὸς ἕξωρον ἐννοοῦντες" τετάρτην γὰρ ἦγεν ὁ 
Δεχέμόριος μήν. "IIv οὖν ἰδεῖν τὸν πολύνεων ἐκεῖνον 
στόλον xal τὴν ἐπὶ λιμένων μίαν καταγωγὴν καὶ τὴν ἐχ 
τούτων αὖθις ἀναγωγὴν εἴς μύρια σχεδασθεῖσαν τμή- 
ματα, ἄλλων ἀγαπησάντων ἕτεφον πλοῦν xal πάντων 


bu.runt,furore quodam in naves irruentes, nihil 
hiberno tempore territi, ad navigationem minime 
apto: quartus enim Decembris dies tum ngebatur. 
Tum videre licebat ingentem illam classem ex 
una statione in varias diffundi partes, aliis aliam 
viam sequentibus, dum suam quique patriam pe- 
tunt, 2189 ut vix sex naves superessent, que 
Andronicum domum reveherent. Is vero llieroso- 
]yma cum rege profectus, atque cum justo comi- 
tatu Iconium pretervectus, Byzantium rediit. Ex 
multis au:em illis navibus alias adversi venti una 
cum vectoribus demerserunt ; ali:e fluctibus disje- 
cta verno tempore demum in navalia urbana sunt 
reducte ; neque paucae ubi vectores ad terram 
pervexerant,fluctuum arbitrio sunt  permisss. 1ta 
perexigue vel maris estum vel nautarum negligen- 
tiam evitarunt. Caterum Sarraceni Romanorum 
impressiones metuentes, eorumque navigationes 
in posterum precavere cupientes, legatis et. am- 
plis muneribus ad imperatorem missis pacem fir- 
marunt. 


πρὸς τὰς πατρίδας οἱαχοστροφούντων τὰς ναὺς, ὡς μόλις ἕς ἔτι ναυλοχεῖσθαι τριήρεις, αἵ ἔμελλον ἀναχομ- 
σειν ᾿Ανδρόνικον, Ὀ δὲ τὴν Emi ᾿Ιεροσολύμων ἄμα τῷ ῥηγὶ τραπόμενος νἀχεῖθεν ἁρμοζόντως παραπεμφθεὶς 
τὸ '[xóvtov παραλλάξας, ἐς Βυζάντιον παρεγένετο. Τῶν δὲ πόλλῶν ἐχείνων νηῶν αἱ μὲν ἀνέμων ἀντιπνοίαις 


περιπεσοῦσαι χατέδυσαν αὔτανδροι, αἱ δὲ χλύδωνι θχαλαττίῳ ὀιασπαρεῖσαι ὀψὲ xal ἔαρος 


ἐπιφαίνοντος 


τοῖς νεωσοίχοις τῆς πόλεως ἀπεδόθησαν. Οὐχ ὁλίγαι δὲ xal τῶν ἐπιδατῶν χενωθεῖσα: καθάπαξ ἐπιλαξο- 
μένων τῆς γῆς ὡς Χαρώνεια πορθμεῖα τοῖς τῶν χυμάτων διαύλοις ἀφείθησαν φέσεσῃχ!, ὡς βραχείας 


περιλειφθῆναι, βρασμὸν θαλάσσης xai ναυτῶν διαδράσας ἀμέλειαν. 


Oi δὲ Σαραχηνοὶ τὴν ἐς αὐτοὺς 


ὁδὸν τῶν Ῥωμαίων, ὡς ἔδειξαν, ἀποδειλιάταντες καὶ τόν ἐσέπειτα πλοῦν ἀποτρέποντες πρέσθεις ἐς 
βασιλέα ἔστειλαν, καὶ δῶρα τὰ παρ᾽ αὐτοῖς τιμώμενα ἔπεμψαν, xal τὴν εἰ άνην ἐχράτυναν. 
η΄. Ἤδη δὲ ὠδινούσης τῆς βασιλίδος καὶ τεχεῖν (| 8.Cum autem imperatrix partni propinqua es- 


ἐγγιζούσης σεσάρωτο μὲν τὸ οχημχ καὶ διηυτρέ- 
πιστο ἀχριθδὼῶς τὰ πρὸς τὴν χόησιν τοῦ παιδὸς xal 
τὴν ὑποδοχὴν τῆς μητρός. Ὡς δὲ κατήπειγον αἱ 
Εἰλείρθυιαι, ὁ πορφύρεος δόμος εἶχεν Ἐντὸς τὴν ἐπί- 
toxov. Ἠγωνία μὲν οὖν ἐπὶ τῇ γαμετῇ παρὼν 
βασιλεὺς, καὶ τὰς ὀδύνας ἐχούφ'ζεν ὁπτανόμενος, τὸ 
πλέον δὲ τοῦ βλέμματος ἐχαρίζετο τῷ σχεπτομένῳ 
τοὺς ἀστέρας χαὶ τοῖς χατ᾽ οὐρανὸν διχχαίνοντι" 
"Ems! δὲ τὸ τεχθὲν ἐξώλισθε τῆς νηδύος xal ἦν 
ἄρτεν καὶ ἣ τέχνη ἐδίδασκεν ὁλύιον xal μοιρηγενὲς 
χαὶ τῆς πατρῴας ἀοχῆς διάδοχον, Θεῷ τε φωναὶ 
ἀπεδίδοντο χαριστήριοι καὶ ἄπας ἦν ἐν χρότοις χαὶ 
χαρμοναῖς. Ὑπεξαίρων δὲ τὴν γενέθλιον xal ὀνομα- 
στήριην τοῦ παιδὸς ἡμέραν, ὡς εἴθισται παρὰ τοῖς 
βασιλεῦσι 'Ρωμαίων τοὺς ἐντιμοτέρους τῶν πολι- 
τῶν μετὰ χλάδων θαλιῶν εἰς τροφὴν ἐκάλε'!, xal 
᾿Αλέξιον τὸν παῖδα ὠνόμασεν, οὐχ ἁπλῶς τὴν χλῆσιν 
ἀπολεξάμενός, οὐδέ τὸν παῖδα τιμῶν τῷ τοῦ τεχόν- 
τος τὸν γεγεννηχότα ἐχεῖνον ὀνόματι, ἀλλὰ mooci- 
χων τὸν νοῦν ποοῤῥήματι πρὸς τὴν ὑπούληθεϊσαν 
ἐρώτησιν ἐξενεχθέντι, ἥτις ἦν ἐς ὅσον ἡ τοῦ βασι- 
ἕως ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ παραταθείη σειρὰ, τὸ 
δὲ προαγόρευμα αἵμα, ὅ τῆς συλλαδῆς διιστάμενον 
καὶ κα:ὰ στοιχεῖον ἀναλεγόμενον διὰ μὲν τοῦ ἃ σχα- 
φῶς ὑπίγραφε τὸν ᾽᾿Λλέξιον, διὰ 0E τοῦ 1 τὸν ᾿Ιωὰν- 
νην, διὰ δὲ τῶν ἐφεξῆς δύο γραμμάτων τὸν Μανουὴλ 
καὶ τὸν ἐξ ἐκείνου πάλιν παραληψόμενον τὴν ἀρχήν. 


get, deprompta et adornata est purpura ad puerum 
suscipiendum. Doloribus vero urgentibus, 929 
ea in purpura collocata, adest et imperator, sua- 
que presentia conjugem solatur et sublevat, rza» 
gis lamen iu stellas et punctum edend! fetus ani- 
mo intentus, Nato filio, quem astronomia docebat 
divitem fore itque unigenitu:u et paterni imperii 
euccessore;n, Deo gratie agebantur, omnesque 
subditi plaudebantet letabantur Ipse vero impe- 
rator, ul diem natalem celebriorem redderet, cives 
honoratiores,uti moris eral, ramos gestantes con- 
viviis excepit, et puerum Alexium nominavit. Idque 
nontemere, nec tam αἱ cum proavi sui nomine 
honoraret, juam propter oraculum, quo ci per 
ambages responsum fuerat seriem Comnenie fa- 
milie duraturam tantum, quot litteras nomen 
Aima, hoc est sanguis, complecterctur 86 per 4 
Alexius, per / Joannes, per M et A Manuel et filius 
ejus alter Alexius haud obscure significabantur. 
Cum puer δίαίθ procederet et instar fecunde 
plantie cresceret, aliud consilium capit imperator, 
221 et jusjurandum de imperii successione a Ma- 
ria lilia et ejus marito Alexio Pannonio in filium 
transferre instituit. Proinde cum filio et civibus in 
amplissimo templo Genitricis Dei convenit, δὲ per 
jusjurandum imperii successione in filium, tt pu-. 
tabat, translata, paulo post filiam ab Aleria «sten. 


3 .«. 
᾿ 


915 NICET/E CHONIAT/E 516 


git ; eique uxoris sue sororem,recens cum Balduino α Ὡς οὖν ὁ παῖς τὴν ἡλικίαν προέχοπτε καὶ κατὰ 
fratre Antiochia profectam, despondet. Ut διιίΐίθιω εὐθαλὲς καὶ πῖον νεόφυτον εἷς αὔξην ἀνέτρεχεν, 
Bub id tempus Hunzarie rex obiit, Manuel ejus ἕτερος σχοπὸς ἀνῆχε τὸν βασιλέα’ xai δὴ μενατι- 
inortem peropportunam ratus Alexium statim cum θησι τοὺς ὄρχους πρὸς τὸν υἱὸν, οὖς ἐπὶ τῇ θυγατρὶ 
spleudido comitatu οἱ maximo apparatu regio ad Μαρίᾳ καὶ τῷ μνήέστορι ταύτης ᾿Αλεξίῳ τῷ Halowi 
Pannonie dominatum accipiendum ablegat. Eo πρώην εἶχε τετελεκώς. "Ὅθεν αὐτὸν τε τὸν βασιλέα, 
sine labore diademate ornato, οἱ totius Hungarie καὶ ἐφ’ 5v οἱ ὅρχοι, καὶ τοὺς ἀποδώσοντας τούτους 
rege citra controversiam — declarato, imperator τὸ ἐν Βλαχέρναις εἰσεδέχετο τῆς Θεομήτορος μὲγα 
studiose maritum alterum filie quarit;ao nobilibus καὶ περίπυστον τέμενος. Καὶ διὰ τῆς τελεσιουργίας 
Romanis preteritis, indagat qui exterarum natio- τῶν ὄρχων εἷς τὸν ἐξ ὀσφύος αὐτοῦ τὴν σχηπτου- 
num principes aut celibes essent aut fllios habe- χίαν, ὡς ᾧετο, μεταθέμενος, μενὰ βραχὺ τοῦ μνή- 
ront paternis regnis successuros. Cum autem στερος ᾿Αλεξίου τὸ θυγάτριον ἀποζεύγνυσι, καὶ 
Guilielmus Sicilie rex in eo genere principatum αὐτῷ μὲν εἷς γυναῖχα ἐγγυᾶται τῆν τῆς γυναικός 
tenere videretur et ab illis nuptiis non &abhorreret, οἱ ὁμόσπορον, ἄρτι σὺν τῷ ἀδελφῷ Βαλδουΐνῳ τῆς 
crebre legationes ultro citroque misse de matri-  'Avrioytlac ἀπάρασαν. Ὡς δὲ xatd τὸν καιρὸν 
monii conditionibus frustra ΦΦ Ὁ agitabant. Nam B ixeivov ὁ τῆς Οὐγγρίας ἀπέθανε ῥὴξ, εὐτύχημα τὸν 
imperator a principio ambignus, et animo diversis τούτου θάνατον ὃ Μανουὴλ ἡγησάμενος πέμπει τὸν 
consiliis distracto subinde Ífluctuans, sententiam ᾿Αλέξιον εὐθὺς μετὰ λαμπρᾶς δομυφορίας καὶ βασι- 
tandem mutat, affinitatem Sicilie regis non e re λείου πλείστης παρασχευῆς, τὴν Hatovox)v παραι- 
publica fore exietimans. Ita filia ejus, quamvis & ληψόμενον δυναστείαν καὶ βασιλεύσοντο τῶν ὁμοε- 
multis procis expetita, diu celebs et mota θνῶν. Kal sÜys τοῦτον ἀταλαιπώρως ἡ Hatovía 
in palatio desedit. Sed post longam patrig ταινίᾳ ῥηγικῇ διαδούμενον xal τοῦ γένους ὅλου 
circumspeotionem, tandem uni ex filiis Mon- ἀνενδοιάστως δεσπόζοντα. Ὁ δὲ βασιλεὺς αὖθις ἀνη- 
tisferrati marchionis, adolescenti forrmosissimo ρεύνα ἐπιμελῶς τὸν τῷ ἐχείνου θυγατρὶ συζευόμε- 
euavissimoque, imberbi adhuc nubit, quamvis νον. Καὶ Ῥωμαίων ἀθερίζων ocv πρὸς γένους ἐπί- 
ipsa xxx annum  excessisset, virili predita ro- δοξοι, ἐφιλοχρίνει τοὺς δυνάστας ἐθνῶν, ὁπόσοι μὴ 
bore. ζυγῖται, xal τοὺς ὅσοι πατρῴαν διαδεξομένων μετὰ 
πότμον τῶν γειναμένων τούτους ἀρχήν. Καὶ ἐπειδήπερ ἔπιπτε τὸ πρωτεῖον πρὸς τὸν χρατοῦντα X:- 
χελίας Γιλίελμον (P. 1441], ἄλλος ἐπ’ ἄλλῳ πρέσδυς εἰς ἐκεῖνον ἐστέλλοντο, xal παρ᾽ ἐχείνου αὖθις τὸ 
κῆδος πρεσθεύοντος ἐπάλληλα ἦν τὰ κηρύχεια, xal ἣν ἐφ᾽ ἱχανὸν τὰ τῶν γάμων λογολεσχούμἭνα προεισ-- 
ὁδια. ᾿Αμφιτάλλαντον δὲ τὴν ἐπὶ τούτοις χαὶ τὰ πρῶτα ἔχων ὁ βασιλεὺς ῥοπὴν καὶ οἷον χυμαίνου- 
σαν xal πολλὰς μεταδολὰς λαμύδάνουσαν xa! τρόπας, ὀψέ ποτε μεθίσταται τοῦ σλοποῦ, 'Popalow 
χοίνας ἀσύμφορα τὰ μετὰ τοῦ ῥηγὸς Σιχελίας μνηστεύματα, Ἦν οὖν ἡ xópr πολυμνήστη βασίλεια, 
καὶ κατὰ τὴν ᾿Αγαμεμνόνειον ᾿Ηλέχτραν ἄλεχτρος ἐπὶ πολὺ τοῖς ἀναχτόροις ἀλύουσα, xal κατ᾿ ἂχε- 
ρωΐδα (99) ὑδρηλὴν ὑψηλὴ καὶ χοίτης ἀνδρῴας ἱμείρουσα. Συνέζευχτο δ᾽ οὖν ὅμως μετὰ πολλὴν τοῦ 
βασιλέως προμήθειαν ὕστερον ivi. τῶν τοῦ μαρχεσίου Μόντης φεράντης υἱῶν, χαρίΐεντι τὴν ὄψιν xai ἰδεῖν 
ἡδίστῳ καὶ τὴν κόμην ἡλιῶντι καὶ εὑπρεπέϊ xal μήπω φύοντι γένειον, αὐτὴ τὸ τριαχοστὸν ὕὑπεραναθᾶσα ἕτος 
xai ἀνδρικὴ τυγχάνουσα τὴν ἰσχύν. 

9. Hoc loco illud etiam est inserendum. Oeci- (j θ᾽, ᾿Αλλ᾽ ἐνταῦθα τῆς ἱστορίας γενόμενας καὶ 
dentalis maris sinus, qui Adria dicitur, a Siculo ταῦτα τοῖς εἰρημένοις προσεπαγάγω. Ἔστι τις θα- 
pe lago remotus et lionii maris abcessus quidam se- λάττιος χόλπος ἑσπέριος, ᾿Δδρίας λεγόμενος, éwe- 
paratus, Aquilone spirante late exestuat. Ejus Si- χωρῶν piv τοῦ Σικελιχοῦ πελάγους — xol οἷά τι 
nus intima Heneti, qui et Veneti appellantur, inco- ἐξέραμα τοῦ Ἰονίου ῥοῦ, καθ᾽ ἑαυτὸν ἰδιάζων καὶ 
lunt,homines maris alumni, vagi Phoenicum instar, πρὸς Βοῤῥᾶν ἄνεμον ἐπὶ πολὺ συρόμενος. Τούτου 
callidis prediti ingenlis. Hi 928 aliquando ἃ Ro- δὴ τὰ μυχαίτατα ἘἜνετοὶ νέμονται, οὕς καὶ Βενετί- 
manis ob belli navalis necessitatem suscepti ma8- χοὺς εἶποι τις ἄν χατὰ γλώττης ἰδιότητα, ἄνδρες 
ximo numero Cpoli consederunt, et in omnibus ηαλάττης τρόφιμοι, κατὰ Φοίνικας ἀγύρται, πα- 
Romanis provinciis dispersi, 8010 retento nomine νοῦργοι xà φρόνημα. ᾿Αλλ᾽ οὗτοι Ῥωμαίοις slezom- 
veteri, affinitatibus, amicitiis ceterisque rebus θέντες xarà χρείαν ἦν ὅτε ναυμαχιχὴν, κατὰ σμήνη 
conjunctissimi Romanis admodum creverunt ; et καὶ φατρίας τὴν Κωνσταντίνου τῆς οἰκείας à &- 
magnas opes nacti contumaces et impudentes eva- — ἔξαντο, ὃθβεν ἁπανταχοῦ τῆς Ρωμαίων ἐπιγρατείας 
serunt; nec Romanos tantum odisse, sed eliam διασπαρέντες, χαὶ μόνον τὸ ὀπὸ γένους ὄνομπ Kapu- 
edicta et minas imperatoris negligere coperunt. μεμενηχὸς αὐτοῖς ἔχοντες, τὰ δ' ἄλλα σύμφυλοι 
Unde factum est ut is mutata benevolentia, nuno , ὄντες xai φίλοι πάνυ Ῥωμαίοις ηὐξάνοντό τε καὶ 
Corcyre:e insolentia recordatus, nuno alia atque  ἐχυδάϊζον. Οὐκοῦν xal περ'δαλλόμενοι πλοῦτον Tto- 
alia injuria irriiatus, vehementer illis irasceretur ; λὺν αὐθήδειάν τε xal ἀναίδειαν μετεδίωκον, ὡς μὴ 


Hier. Wolfii note. 
(99) Kax' ἀχερωϊδα. Procera instar populi irriguz. 


o i 


-— 


511 


Lu 
," DE MANUELE COMNENO LIB. V. 


» 
--- t ^- 


518 


μόνον ἀναρσίως ἔχειν Ῥωμαίοις, ἀλλὰ xal τῶν βα- À eorumque grassationes intolerabiles ratus, litteris 


σιλικῶν ἀνεπιστρόφως ἀπειλῶν τε xal ἐντολῶν. 
Μεταλλοιοῖ τοίνυν τὰς ἐπ᾽ αὐτοῖς ῥοπὰς βασιλεὺς, 
καὶ νῦν μὲν τοῦ κατὰ Κέρχυοραν μεμνημένος ἔμπαρ- 
οιἰλέματος, νῦν δ᾽ ἄλλου πεῖραν λαμδάνων χαχοῦ, 
αὖθις δ᾽ ἑτέρου xai χείρονος πανουργεύματος τὴν 
ἐχεῖνου διαῤῥιπίζοντος ψυχὴν, εἰς θυμὸν ἐῤῥόχθησε; 
ὥσπερ ὑπὸ Καικίου fj ἀπαρχτίου ἄλμη καταιγιδῶ- 
δες καὶ ἄγριον πνέοντος. Καὶ ἐπειδὴ τὰ τούτων 
ἀτοπήματα ὑπέραντλά οἱ ἐδέδοχτο, γράμματα ἐφοί- 
τῶν χατὰ πᾶσαν ἐπαρχίαν Ῥωμαϊχὴν τὴν τῶν Βε- 
νετίχων κατάσχεσιν ἐπιτείνοντα, χαὶ τὴν ἡμέραν 
διασημαίνοντα χαθ᾽ ἣν ἔδει τοῦτο γενέσθαι xai τὰ 
ἐκείνων ἐσεῖσθαι δημόσια χρήματα. ᾿Ενστάσης οὖν 
τῆς προθεσμίας ἅπας συνείληπτο, xal τῶν χτημάτων 
ἐκείνοις τὰ μὲν εἶχε τὸ βασιλιχὸν θησαυροφυλάχιον 
ξυνενεχθέντα ὁπόθεν, τὰ πλείω δὲ οἱ τοπαρχοῦντες 
ἐξιδιώσαντο. Οἱ δ᾽ ἐν τῇ πόλει τὰς οἰκήσεις ἔχοντες 
Βενέτικοι, καὶ τούτων μάλιστα οἱ μὴ γάμοις ὧμι- 
ληχότες, δρασμὸν βουλεύονται, καὶ ἐπειδὴ τοῖς νεω- 
ρίοις ἐνώρμει τὴς πόλεως ναῦς τῶν τριαρμενίων, 
ἧς δὴ πολυχανδεστέραν ἢ μᾶλλον τὸ μεγεθος προ- 
φερεατέραν οὔ ποτε χαιροῦ ναυλοχήσειν [P. 112] 
ἐλέγετο, ταύτης νυχτὸς ἐπιδάντες τάς τε ἀγχύρας 
ἀνίμησαν χαὶ τὰ λαίφη τοῖς ἀνέμοις διαπετάσαντες 
ἀπενόστησαν. Κατεδίωξαν μὲν οὖν ὀπίσω τούτων 
νῆες πυρφόροι καὶ τριήρεις βασιλιχαὶ πλήρει ἀν- 
δρῶν oi τοὺς ἑτεροστόμους πελέχϑις ἐπὶ τῶν ὥμων 
ἀνέχουσι. Καὶ προσήγγισαν μὲν τῷ πλοίῳ, οὐχ 
ἴσχυσαν δ᾽ ὃ τι καὶ δράσαιεν, καὶ τοῦ πνεύματος μὲν 
τὴν vx ἐπείγοντος ὡς ἵπτασθαι δοχεῖν. οὐ ναυτίλ- 
λεσθα!, ἀπειπόντες δὲ μάλιστα πρὸς τὸ τῆς νηὸς 
ὕψος ἀτεχνῶς &vaOaivov ἀέριον xal τὸ ἀπονενοημέ- 
νον τῶν ἐμπλεόντων. Καὶ τότε μὲν jj πατρὶς Βενετία 
εἶχε τούτους εὐθυπλοήσαντας’ κατὰ δὲ τὸν ἐπιόντα 
ἐνιαυτὸν στόλον χρατύναντες τὰς νήσους ἐπήρχοντο, 
ἐς δὲ τὴν Εὐὔδοιαν εἰσπλεύσαντες ἐπολιόρχουν τὸν 
Εὐριπον, xal μέρος τι τούτου χατασχεῖν δεδυ η μέ- 
νοι πῦρ τοῖς οἰχοπέδοις ὑφῆψαν. Ἕαρος δ᾽ ὑποφαί- 
νόντος ἐχεῖθεν ἀνήχθησαν xal πρὸς τὴν νῆσον τὴν 
Χίον χατῆραν. ᾿Επεὶ δὲ πύθοιτο ταῦτα ὁ βασιλεὺς 
Μανουὴλ, στέλλει τὸν μέγαν δοῦχα τὸν Κοντοστέφα- 
vov ᾿Ανδρόνιχον περὶ που τὰς ἑχατὸν xat πεντήχον- 
τὰ τριήρεις ἔχοντα, ὅτι μηδὲ τῶν Βενετίχων ὁ 
στόλος ἦν ἐνδεέστερος ἤ ἄλλως τὸ κατετπουδασμέ- 
γον ἔχων μὴ κατηχριδομένον ἐν ἄπασι’ πρὸς 
yap ἀγῶνα μέγαν καὶ ἀνταγωνιστὰς Ῥωμαίους 
ἑτοιμασάμενοι εὖ ἀπανταχόθβεν ἡρμόσθησαν, καὶ 
συμμαχίδας οὐχ ὀλίγας νῆας ἐπήγοντο ἀπὸ τῆς τῶν 
Σρθλαδίνων ἐχπορισθείσας χώρας ἐκείνοις. Πρὸς δὲ 
τὴν πρώτην ἀποχναίσαντες ἀχοὴν τῆς τῶν Ῥωμαῖ- 
χῶν νηῶν ἀποπλοίχς . παρὰ χώπην ἵἴζανον πάντες 
καὶ χατεδάρθανον. Τοίνυν λύσαντες ix Χίου πρὸς 


in omnes provincias missis Venetos omnes certa 
die comprehendi eorumque bona publicari jube- 
ret. Quod cum ad constitutum tempus factum esset, 
eorumque bona partim in fiscum relata, partim a 
praesidibus provinciarum occupata essent, Veneti 
qui in urbe habitabant, celibes in primis, fugam 
&dornant ; navique tribus orna!a velis noctu con- 
scensa, quà. nulla unquam major ediflcatum iri 
creditur, abierunt ; quos cum imperatorie naves 
armatis *??*?4 plene, ancipites secures gestare 
solitis, persequerentur, adeptee quidem illos sunt : 
861 ob navis altitudinem οἱ velocitutem secundo 
vento volantis magis quam curreniig, et vectorum 
audaciam, re infecta domum redire sunt coactis. 
Veneti prospero cursu Venetias pervecli, anno se- 


B quente classe instructa, insulas invaserunt ; ao 


Euboeam ingressi Euripum obsederunt, et parte 
quadam ejus occupata ignem «edificiis injecerunt. 
Vere instante inde Cbium appulerunt. Qua re au- 
dita. Manuel magnum ducem Contostephanum 
Andronicum, cum navibus circiter cr ablegat, 
quod neo Veneta classis minor erat, summaque 
diligentia et omni apparatu ut ad magnum bellum 
et contra hostes Romanos instrucia erat, multis 
etiam auxiliaribus Sclavinorum navibus ascitis. 
Ceterum ad primam famam expeditionis Romano- 
rum turbati in naves se contulerunt, et in alias 
48 insulas subinde fugiendo transierun!, ut et 
ipais mutationes laboriose essent, et Romani egre 
ferrent negolium minus feliciter succedere nec 


C sibi pugnandi potestatem ab hoste fleri. Andro- 


nicus vero Maleam usque provectus, cum se 
ea sequi cerneret. qua assequi non posset, con- 
verso cursu in portum Byzantinum rediit. Enim- 
vero Veneti, cum suos bello parum proficere 
viderent, cum rege Sicilie pacem fecerunt, ut si 
arma eis inferrentur,illius auxiliis contra Romanos 
defenderentur. Ea fama impulsus imperator, non 
ignarus sepe ex levi causa magnas mulationes et 
ingentes calamitates esse ortas, antiquum fedus 
cum Venetis renovavit. Et quanquam eos a pace 
Siciliensi avellere non poterat, tamen petentibus 
veniam dedit, eaque restituit omnia, qua de more, 
ut Romani cives, obtinuerant: et quidquid de 
eorum opibus in fiscum relatum erat, reddere non 


D 3226 recusavit ; sed ipsi aliam commodiorem el 


utiliorem rationem secuti, ul strenui et solertes 
mercatores, omissa pecunie sud repetitione pe- 
pigerunt ut sibi quindecim auri centenarii pro 
confiscatis bonis darentur ; que summa non 
simul, sed pluribus pensionibus eis persoluta 
est. 


ἑτέρας νήσους μενέθαινυν, xaxsivuv ἀπανιστάᾶμενοι xal ἀεὶ φεύγοντες ἄλλαις πρὸόσέπλεον, ὡς πράγμα- 
τὰ ἔχειν χἀκείνους τὰς νήσους ἀμείδοντας, καὶ Ρωμαίους Ἐν δεινῷ τίθεσθαι ὅτι μὴ εὐρόησέ σφισιν ὁ 
πλοῦ, ἤ γοῦν ἀντίπρωροι τοῖς Βενετίχοις Ἐγένοντο, Ὡς δὲ μέχρι καὶ αὐτοῦ Μαλέου πεφθαχὼς ᾿Ανδρό- 
νικος ἦν διώχων ἄντιχρυς τὰ ἀχίχητα d τῆς ᾿Αργοῦς ὁπίσω ποντοπορεύων, πρύμναν χρουσάμενος τῷ 
λιμένι προσέσχε τῆς πόλεως. Οἱ δὲ Βενέτιχοι τὸ διὰ πολέμων ἑαυτοῖς ἐπαμύνειν οὔχουν εἰς ἀγαϑὸν mpo- 
ὀαΐνον ὁρῶντες μετὰ τοῦ ῥηγὸς ἐσπείσαντο Σιχελίας, ἵν᾽ ἐντεῦθεν εὐθυωροῖτο τούτοις τὰ «ἧς ἀμύνης sal 


519 NICET/E CHONIATIE — 530 


ἔχοιεν τὸν ἔπιχουρήσοντα, εἰ Ῥωμαΐοι κατ᾽ αὐτῶν ἐπίοιεν. Ὁ δὲ βασιλεὺς οὐχ ἀφροντιστήσας τούτων 
τῶν ἀχουσμάτων (ἤδει γὰρ ὡς καὶ φαύλη αἰτία πολλάκις παρεμπεσοῦτα πολλῶν πραγμάτων ὠδινύχει 
μιταδολὰς xa! συμφορὰς ἀπέτεκεν ὑπερόγχους) πρὸς τὰς προτέτας μετὰ τῶν Βενετίχων ξυνθήχας 
ἀπιόλενεν, ὡς ἐνῆν μὲν, ἠγωνισμένος ἀχυρῶσαι τὰς μετὰ τοῦ ῥηγὸς Σιχελίαε τούτων σπονδὰς τού- 
των δὲ μὴ ἀθετουμένων xol οὕτως αὐτοὺς ἐπισπασάμενος, xal ἀνεξιγαχίχν αἰτουμένοις χαὶ φιλίαν 
πϑοσεπινείμας. Ὅσα τοίνυν ἔθιμα ὧν αὐτοῖς ἰσοπολίταις οὖσι ’᾽Ρωμχίοις, ἀνανεωσάμενος, οὐδὲ τοῦ 
ἀποδοῦναι γοῦν ἀπέσχετο ἅπερ τῆς οὐσίχς σφῶν dj βασίλειος γάζα ἔστεγεν. OY δὲ τὴν χιρδαλέαν ὡς 
ἔμποροι μηδ᾽ αὐτοῖς xai βασιλεῖ ἀργαλέαν τραπύμενοι τὸν μὲν ἀναδασμὸν τῶν οἰχείων 

yalzsw εἴασαν, σοφιστικόν τι καὶ δῥαστήριον ἐννοήσαντες, ἐκ Ob συμφώνου συνήλθοσαν δέκα πρὸς 
τοῖς πέντε χρυσίου λήψεσθαι χεντηνάλιχ ἄνθ᾽ ὧν ἀπώλεσαν χρημάτων παντοδαπῶν, Καὶ εἶχον ταῦτα 


οὐχ ἅμα, πολλάκις δὲ χορηγούμενχ. 





ΤΌΜΟΣ EKTOAX 


ΤΗ͂Σ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΜΑΝΟΥΗΛ ΤΟΥ ΚΟΜΝΗΝΟΥ. 


LIBER SEXTUS. 


RERUM A MANUELE COMNENO GESTARUM. 


1.Hoc negotio confecto Manuel contra sultanum Α΄ a. ᾿Αλλ᾽ οὕτω μὲν ταῦτα διήνυστο τῷ βασιλεῖ 
educit copias, hominem inquieti ingenii, Romana- Μανουΐλ' ὁ δὲ λόγος προδαινέτω τοῖς ἐφεξῆς, καὶ 
rum provinciarum perpetuas incursiones suis διδότω τῇ levopíz ὡς ἕχαστον ἔχει xal χρόνου xal 
Turcarumque opibus augendis utilissimas judican- πράγματος, Ἐπὶ γὰρ οὐχ ἦν ἡσυχίαν τὸν σουλτάνον 
tem. Quare nihil otii concedendum ei, sed subinde ἀσπάτασθαι, ἅπαξ ἐπιτήδειον ἑχυτῷ πρὸς χρημα- 
armis vicissim lacessendum esse putavit. Proinde τισμὸν xal τοῖς Τούρχοις δὲ ὅλως ἀνυσιμώτατον 
nulla foedera; nulle inducim, legationes nulle ex- γνόντα τὸ del ἐπὶ τὰ 'Ρωμαίω, ὅρια ἐχχεχύσθαι, 
peditiones eorum morabantur, cum uterque audax ἔξεισι xai πάλιν γατ᾽ αὐτοῦ βασιλεύς. Τὰ πλεῖστα 
$71 et belli cupidus leviasima de causa ad arma μέντοι οὐδ᾽ αὑτὸς εἴα τὸν Περοσάρχην χαθεύδειν, 
alteri inferenda moveretur. Nihii igitur eis erat ἀλλ' ὅσα xal θῆρα ὠμηστὴν ἐφυπνώττοντα ἐξηγρίαι- 
antiquius quam perpeluo in armis esse, legione8 — vev ὑπονύσσων xal τοὺ xoitou ἀνίστη καὶ πρὸς 
contrahere, inter sese decertare. Hoc tantum inter μάχην ἠρέθιζεν. ᾿Ατὰρ οὐδ᾽ dvaxwyal πολέμων 
eos intereret, quod sultanus magno consilio et οὐδ᾽ ἐχεχειρίαι τῶν ἀντιτάξεων σπονδαί τε xal ξυν- 
providentia omnis administrabat. At imperator θῆκαι καὶ διαχηρυχεύματα πρέσδεων ἀπεῖργον τὰς 
generoso preditus animo, acer in pugnis et manu κατ᾽ ἀλλήλων ἐπελεύσεις xal ἀπετείχιζον.: ἀλλ’ 
strenuus, quo!ies hostes ingruere οἱ provincias p ἄμφω πρὸς θερμουργίαν ὄντες ἐπιῤῥεπεὶῖς xal πρὸς 
male tractare audiebat, primus equo conscenso in πόλεμον εὐπετεῖς xal μικρὰς ἐνίοτε παρεισφρησᾶσες 
militiam egrediebatur. Dorileum autem instaura- αἰτίας ἀλλήλοις ἀντεπεξήεσαν, xai ἦν ἔργον αὐτοῖς 
turus sultanum ad bellum concitavit; qui quasi τὰ μάλιστα περισπούδαστον ἣ πανοπλίας περίδυσις 
ignoraret quid ibi ageret, per legatos causam illius — xai d$ τῶν ταγμάτων συναγωγὴ καὶ τὸ ταῦτα συμ- 
profectionis sciseilatur, oratque ut inde discedat. πεσόντα διαπληχτίζεσθαι" Κατὰ τοῦτο δὲ ἀλλήλων 
Imperator, cui sultani dissimulatio ex eis litterig διήλλαττον, ὅτι ὁ μὲν σουλτάνος ἀεὶ προμηθευτικος 
subolebat, viciesim ee non parum mirari simulabat — xoi βουλευτιχὸς ἐδόχει τις εἶναι καὶ τὰ ἔργα ποιῶν 
illum tantum suum iter ejusque ilineris causam μετὰ σχέμματος, καὶ ἐτολύπευε τὰς μάχας διὰ τῶν 
ignorare. Urbis autem iastaurationem aggressus ὑπ᾽ αὐτὸν στρατηχῶν πεφυλαγμένως (οὐ γάρ πού 
ipse primus saxa humeris porlurecopil; eaque re τις αὐτὸν ἐθεάσατο ἐπὶ μετώπου ἱστάμενον φάλαγ- 
aliorum alacritaiem ita excitavit, ut murus ?98 γος ἢ τὸν χάματον τοῖς στρατιώταις συνδιαφέρον- 
celerrime in altum eductus vallo extrinsecus mu- — t2), ὁ δὲ βασιλεὺς γενναίαν ἔχων τὴν φύσιν ὀξύῤ- 
niretur, et intra monia pulei complures ut affa- ῥοπος ἐν τοῖς πολέμοις Ἐγεέκνυτο, xai τὰς διὰ 
tim equa suppeteret, elfoderentur. Al Perse non χειρὸς πράξεις δραστήριος Tv, xal φήμης διαδο- 
ferendum esse rati, si Dorylaei campis pellerentur, θείσης πολλάκις ἐσδαλεῖν “που τοὺς πολεμίους xal 
in quibus greges et arinenta eorum pascebantur, καχῶς τιθέναι τὴν ὑπ᾽ ἐχείνῳ ἀρχὴν πρῶτος τὸν 
etin urbe presidium collocaretur, laxis habenig ἵππον ἀνέδχινε xal ἀπεθαῤῥἥει τὴν ἔξοδον. Θελήσας 
oontra Romanos ferebantur ; observatoque eorum οὖν τὸ Δορύλαιον ἀναχτίσαι, πρησεξῆψέ τε καὶ πα- 


» "ὦ 


ΓΖ 
2QOEKU€8 7 


531 


DE MANUELE COMNBNO LIB. VI. 


ρεθηξε τὸ βάρδαρον εἷς πόλεμον ἐντεῦθεν, Ott xal Α ad petenda necessaria egressu obvios quosque oc- 


τὴν βασιλέως ἐς τὸ Δορύλαιον ἄφιξιν ἀγνοεῖν πλατ- 
τόμενος, διαπρεσδευσάμενὸς τὴν αἰτίαν ἐπυνθάνετο 
. xul παρῃτεῖτο αὐτὸν ἐχεῖθεν ἀπαναστεῦσαι. Ὃ δὲ 
χέρτομόν τι χαὶ σεσηρὸς ἐνορῶν οἷς τά τοῦ σουλτά- 
νου γράμματα διεξήει, ἐν μέρει δὴ οὐ τοῦ τυχόντος 
ἐτίθετο θαύμχιος ὅπως τὸν μέχρι καὶ Δορυλαίου 
δρόμον ἰχείνου ἠγνόησε xal τὴν αἰτίαν πλάττεται 
μὴ εἰδέναι. ᾿Ἐπεὶ δὲ xai τὴν πόλιν ἀνοιχοδομεῖν 
ἐπεδάλετο͵ νωτοφορεῖν τοὺς λίθους ἀρξάμενον οὕτω 
xal τοὺς ἄλλους ἠῤῥένωσεν ὡς ἀπτέρῳ τάχει τὸ 
τεῖχος ἀνεγερθῆναι χαὶ προσεπιόληθῆναί οἱ χαρά- 
χωμα ἕξωθεν καὶ ἀνορυχθῆναι φρεάτια ἔσωθεν εἷς 
πλείονας ὁδάτων ἀντλήσεις. Ἔν δεινῷ δὲ οἱ Πέρσαι 
τιθέμενοι εἴπερ τῶν Λορυλαίου πεδίων ἀπανασταῖεν, 
ἐν otc ἐθέριζε τὰ τούτων αἰπόλια xal βουχόλια πόαις 
ἐνσχιρτῶντα ταῖς λειμωνίτισι, καὶ δομηθήσεται 
πόλις xal φρουρὸς ἔγκαθεσθείη φάλαγξ Ῥωμαϊχὴ. 
ὅλαις ἡνίαις χατὰ Ῥωμαίων ἐφέροντο, χαὶ τὰς ἐπὶ 
σιτισμὸν ἐξόδους ἐχείνων τηροῦντες τὴν ξυλευσιν 
ἀνεῖογον xal ἀνὴρουν τοὺς ἐν χερσίν. Ὁ βασιλεὺς 
δὲ τὸ δεινὸν τοῦτο ῥᾳφόνως ἰάσατο᾽ ταχτὸν γὰρ ὁρί- 
σὰς καιρὸν τοῖς ἐπὶ συλλογὴν ἐξιοῦσι τῶν ἀναγκαίων, 
αὐτὸς προσημαίΐνων τῇ σάλπιγγι πρῶτος τοῦ Xdpa- 
χος ἀπανίστατο xai ἡγεῖτο τῆς ἐξόδου. Οὐχοῦν οὐδὲ 


cidebant. I1 incommodum imperator facile avertit ; 
nam certo tempore ad quaerendum commeatum 
prefinito datoque tuba signo, primus vallo relicto 
dux erat eorum qui necessaria conquirebant ; ac 
minime ab eis recedens, aliquando vesperi el cre- 
pusculo demum in castra revertebatur. Quam rem 
Perse moleste ferentes, et in. bellum intenti, fru- 
ctus οἱ casas incendebant, ne hostibus cibaria 
suppelerent. Accidit 49 ?9 autem aliquando ut 
imperetori cibum capturo, et malum Persicum cul- 
tello purganti nuntiaretur Persas in frumentatores 
fecisse impetum. Quare pomo abjecto, et armis 
propere sumptis, equo conscenso egreditur. Eo 
viso Barbari, qui phalangis instar constiterant, 
paulo post acie dissoluta fugaque simulata, subito 
conversi eos qui persequebantur credebant, Solent 
enim subinde calcaribus equos pungere ; qui cum 
impetu feruatur, eagittas a tergo emittunt ; muta- 
taque subito pugne facie, qui fugiebat fugatet in- 
sequentem iaterimil. Doryleo instaurato, et quee 
ad ejus defensionem pertinerent, rebus omnpibus 
instructo, discessit ; et Subleo quoque instaurato 
et munito, ceterisque rebus qnam optime ordina- 
tis, in urbem imperatricem rediit. 


πρὸς βραχὺ τῶν τὰ ἐπιτήδεια διφώντων μεθιστάμενος ἑνίοτε περὶ βουλυτὸν ἤ xal βαθεῖαν kamepav 
ἐπανέλυεν εἷς τὸ στρατόπεδον. Πέρσαις 5᾽ ἔμελε μὲν καὶ πολέμων πρὸς ταῦτα, xai συνεχῶς ἐκχονίζοντο' 
παρεδίδοσαν δὲ xal πυρὶ τοὺς καρποὺς xal τὰς σχηνὰς ἐνεπίμπρων, ὅπως μὴ εὐποροῖεν Ῥωμαῖοι δι’ 
Qv τράφήσονται. "Orb. δὲ πρὸς ἑστίασιν τραπομένου τοῦ βασιλέως μῆλόν τε Περσιχὸν μαχαιρίῳ ἀπολε- 
πίζοντος ἐπιδρομή τις ἀπήγγελτο Περσικὴ χατὰ τῶν τὰ βιώσιμα συλλεγόντων, καὶ ῥίψας τὴν ὁπώραν 
αὐτίχα xal τὸν ἀχινάχην περιζωσάμενος xal περιδὺς τὸν θώραχα xai τὸν ἵππον ἀναδὰς ἐξώρμησε. 
Καὶ οἱ Βάρδαροι xatà φάλαγγας ἴστασθα σχηματιζόμενοι μετ᾽ οὐ πολὺ τούτου ἐποφθέντος τὴν τάξιν 
ἔλυον, εἶτ᾽ ἀποδιδράσχειν πλαττόμενοι τοὺς ἐπιόντας ἔπληττον πάλιν ὑποστρεφόμενοι χαὶ τὸν τῆς τροπῆς 
καιρὸν εἷς τὸ βάλλειν τὸ ἐπιχείμενον χαὶ καταβάλλειν διατιθέμενοι. Ἵππος γὰρ συχνὰ χεντρίζεται 
παρὰ Πέρταις᾽ ὁ δὲ κόπτων θαμὰ τὸ δάπεδον ῥαγδαίως φέρεται, xxi ὁ Πέρσης τὸ βέλος ἔχων ἐν ταῖν 
χεροῖν ὀπίσω τοῦτο ἀφίησι, καὶ τὸν ὁρμῶντα φθάσας αὐτὸς ἀνῇρηχε, καὶ τὸν ἤδη χαταληψόμενον κατέλαεν, 
αἴφνης μεταμειςθεὶς ὁ διωχόμενὸς εἰς διώχοντα, Ἐπεὶ δὲ ἀνεπόλιτε τὸ Δορύλαιον xal τὰ εἷς φυλαχὴν τούτου 
τελείως ἀπηκριδώσατο, ix τῶν ἔχεῖσε μερῶν ἀπανίσταται, εἰς δὲ τὸ Σούύλεον ὡς εἶχε παραγενόμενος 
ἀνήγειρέ τε κἀχεῖνο καὶ φρουρᾶς μετέδωκε. Καὶ τὰ λοιπὰ, ὡς ᾧετο, ἀρίστως διαπραξάμενος εἴς τὴν βασιλίδα 


πόλιν ὑπέστρεψεν. 


᾿Αλλ᾽ οὕπω χρόνος συχνὸς, xxl αὖθις xav ἀλλή- C 


λων τὰς γνώμας ἐφλέγμαινον. Τῷ τοι xal ἀλλήλοις 
ἀντενεχάλουν τε xal mpos? Ttov, βασιλεὺς μὲν τὸ 
πρὸς τὸν εδεργέτην ἀχάριστον xal τὸ ἀμνημὸν τῶν 
προηγησαμένων εὐποιιῶν xal τῆς εἰς τὸ ἄρχειν τῶν 
ὁμοφύλων ἐχείνῳ παντοίας συνάοσεως, ὁ δὲ σουλτὰν 
τὸ πρόχειρον εἷς παρασπόνδησιν, vai τὸ φιλίας εὖ- 
χόλως ἀποπηδᾷν xal συγχέειν ἔχ τοῦ παραυτίχα 
τοὺς ὑπὲρ εἰρήνης τεθέντας θεσμοὺς, καὶ τὸ πλεί- 
σταῖς μὲν ἐκεῖνον ἐπαίοειν φιλοδωριῶν ὑποσχέσεσι 
καὶ βασιλικαῖς ὑποσημαίνειν ταύτας γραφαῖς καὶ 
βαφαῖς, ὀλίγα δὲ χορηγεῖν. Διὰ ταῦτα τοίνυν τάς 
τε οὔσας συνεχρότει δυνάμεις ὁ βασιλεὺς, καὶ νεωστὶ 
ἐπὶ ταύταις ἄλλας συνέταττεν' ἐστρατολόγει δὲ καὶ 
ξενικὸν οὐχ ὀλίγον, χαὶ τοῦτο ἐχ τοῦ γένους μάλιστα 
τῶν Λατίνων xal ἀπ᾿ αὐτῶν δὴ τῶν παριστρίων 
Σχυθῶν. Καὶ δὴ ἐς μυριάδας τὸ o'xtiov ἀριθμήσας 
στράτευμα ὡς ἀφανίσων ἐπὴει τὸ Περσιχὸν xal αὐ- 


PATROL. GR. CXXXIX. 


Nec multo post renovatis simultatibus, uterque 
cum ultero expostulans, Imperator sultano imme- 
morem et ingratum pro tantis beneflcils et auxiliis 
animum, quibus regnum in populares ei conflr- 
masset, sultanus imperatori violata pacta et in 
dissolvenda amicitia $80 levitatem, et pacis 
conditionibus temere abrogandis, et inanes magno- 
rum munerum fpollicitationes, que  rubricatis 
quidem litteris inscriberentur, sed exigua pre- 
berentur, objiciebat. His de causis imperator 
et veteres copias colligebat et novas conscribebat ; 
et auxilio peregrina haud parva accersebat, a 
Latinis potissimum et Scythis ad Istrum incolenti- 
bus; coactoque ingenti exorcitu ita 80 parabat, 
quasi Persicam gentem eversurus esset et Iconium 
cum ipsis moenibus abrepturus et sultani eaput 
pedibus conculeaturus. Rebus ad expeditionem 
necessariis preparatis magnum templum divina 


117 


923 


4 
NICETA CHONIAT/E lb 


524 


ineffabilis Saplentie ingressus numinis opem im- A τοῖς ἀναρπάσων τείχεσι. τὸ "Ixóvtov, καὶ τὸν σουλτά- 


plorat ; et victoriam orat ille quidem, sed non 
impetrat, ut belli eventus docuit, Persis judicio 
Dei nobis ipexplicabili concessam. Urhe digressus 
per Phrygiam et Laodiceam Chons8, olim Palassas, 
urbem magnam et beatum,patriam meam,pervenit ; 
et edem Archangeli magnitudine, pulchritudine et 
mirabili artificio insignem ingressus,Lampin disce- 
dit et Cel:nas ingreditur, ubi Mendri fontes sunt 
in quem Marsyas fluvius fluit; quo 88 hoc 
Marsyam Apollo excoriasse fertur, furore quodam 
de canendi peritia secum cerlare ausum. Inde Cho- 
ma et Myriocephalum transit. Castellum vetus et 
desertum id est,cui vel nomen ex re est inditum,vel 
reg nomen subsecuta es!; nam ibi sepe multa millia 
Romanorum capitum perierunt, ut dicturus sum. 
Semper &sutem caute instructaque acie procedebat 
et vallum communiebat, neque usquam fortunae 
temeritati se committebat. Tamen ut tardius ince- 
deret, jumenta efliciebant, a quibus machine 
trahebantur, οἱ que eas curabat. imbollium homli- 
num multitudo. Ceeterum Perse subinde ge osten- 
dentes levibus preliis Romanos lacessebant ; et 
gramen, qua eundem eis erst, demetebant, ut 
pabulum jumentis deesset ; et aquas inficiebant, 
Uode Romani morbo celiaco magnopere afllige- 
bantur et absumebantur. 


vov ληψόμενος ὑποχείριον, xal κατὰ τοῦ τραχήλου 
τοῦτον πατήσων ἐν τῷ ὑποθεῖναι δίχην θρανίδος ταῖς 
βάσεσιν ἑχυτοῦ. ᾿Αμέλει τοι τὰ πρὸς τὴν ἔξοδον 
ἑτοιμασάμενος εἴσεισι τὸν μέγαν νεὼν ὃς ἀπὸ τῆς 
θείας χαὶ ἀῤῥήτου Σοφίας ὠνόμασται, καὶ τὸ Θεῖον 
ἐπικαλεῖται συνέριθον, xai τὴν νίκην αἰτεῖται μὲν 
ἐκεῖθεν, οὐ δέχεται δὲ, ὡς τὸ τοῦ πολέμου πέρας 
ὑπέφηνε, μετατεθεῖσαν πρὸς τὸ ἀντίπαλον ἀνεοί- 
χτοῖς ἡμῖν θεϊκοῖς χρίμασιν. ᾿Απάρας οὖν τῆς βασι- 
λίδος τῶν πόλεων, Φρυγίαν τε χαὶ Λαοδίχειαν διελ- 
θὼν ἀφιχνεῖται ἐς Χώνας, πόλιν εὐδαίμονα xal μέ- 
γάλην, πάλαι τὰς Κολασσὰς (1), τὴν ἐμοῦ τοῦ 
συγγραφέως πατρίδα. Καὶ τὸν ἀρχαγγελιχὸν ναὸν 
εἰσιὼν, μεγέθει μέγιστον χαὶ χάλλει χάλλιστον ὄντα 
xxi θαυμασίας χειρὸς ἅπαντα ἔργον, ἐκεῖθεν ἐξε- 
λάσας εἷς Λάμπιν ἵχετο γαὶ μόλιν Κελαινὰς, ἔνθα 
τοῦ Μαιάνδρου εἰσὶν αἱ ἐκδόσεις xal ὁ Μαρσύας ῥεῖ 
ποταμὸς ἐμδάλλων εἷς Μαίανδρον, xal. ὁ ᾿Απόλλων 
ἐχδεῖραι Μαρσύαν ἐκεῖ που λέγεται χαθάπερ μύωπι 
οἷστρηθέντα βιαίῳ xal περὶ τῆς ἀοιδῆς ἐρίζειν ἀρ- 
ξάμενον πρὸς ᾿Απόλλωνα, Κἀκεῖθεν εἷς τὸ Χώμα 
ἐλθὼν τῷ Μυριοχεφάλῳ ἐφίσταται. Φρούριον δὲ 
τοῦτο παλαιὸν xal ἀοίχητον, προκληθὲν, οἶμαι, ὃ 
ἐγένετο, ἢ γεγονὸς ὅ προοεχλήθη" περὶ γὰρ αὐτὸ 
πολλάχις μυρίαις χεφαλαῖς Ῥωμαίων ἐδλήθη θά- 
νατος, ὡς λέξων ἔρχομαι. ᾿Δεὶ δὲ σὺν κόσμῳ καὶ 


τάξει τοὺς σταθμοὺς ὁ βασιλεὺς ἐτίθετο, βάλλων χάραχας xal τὸς ἀπάρσεις σὺν λόγῳ ποιούμενος 
xal μεθόδοις στρατηγικαῖς χρώμενος, εἴ xal τὴν πορείαν εἶχε σχολαίαν διὰ τὰ τὰς μηχανὰς ἀνέχοντα 
ὑποζύγια xal τοὺς ἐπὶ τούτοις τεταγμένους, πολλοὺς ὄντας «al ἀπομέχους πάντας. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ Πέρσαι 
παραφαινόμενοι δι᾽ ἀχροδολισμῶν ἐπέχειντο, καὶ προϊππεύοντες τὴν πόας ἔχειρον τὴν ἐνόδιον, ὡς μὴ 
εἴεν τοῖς Ῥωμαίων ἵπποις χιλοὶ, xal τὰ ὕδατα ἠχρείουν, ὡς μὴ καθαροῦ σπῷεν Ῥωμαῖοι ὕδατος. 
Αὐτοὶ μέντοι Ῥωμαῖοι χοιλιαχῷ συνισχόμενοι νοσήματι χακῶς ἔπασχον, xal ἦν νοσηλεία αὕτη ἐπιδοσχομένη 


μάλα τὸ στράτευμα. 


Il. Post hec bello sultanus intendit animum ; et (| Β΄. ᾿Επὶ δὲ τούτοις ἐμέλησε μὲν τῷ σουλτάνῳ xal 


magnis auxiliis ex Mesopotamia et ab aliis popula- 
ribus suis comparatis per legatos ab imperatore 
pacem petiit, iis conditionibus 8.8 quas ipse pre- 
scriberet. Quare omnes in bellis presertim Persicis 
exercitati et etale provectiores Manueli auctores 
erant Persice legationis cupide admittenda, neque 
sepem omnem incerle Martis alee commilttendi : 
bellum esse injens, loca ab hostibus occupata non 
facile transiri posse, Turcas validissimis equitum 
turmis florere ; ad hec luem in exercitu grassantem 
considerandum esse. Verum ille neglectis prorsus 
seniorum consiliis, cognatis vero suis cupide 
auditis, iisque potissimum qui classicum nunquam 
audierant, forma et auro gemmisque conspicui, 
legatos voli impotes dimisit. Caeterum sultanus 


cum denuo pacem petiissel, et. imperator gloriatus D 


esset se illi Iconii responsurum, in angu«tiis qua 
Clisura Zybrize appellantur, per quas Bomanis 
Myriocephalo digressis transeundum erat, suus 
phalanges abdit, ut impetum in eos pretereuntes 


τοῦ πολέμου, χαὶ ξυμμαχικὸν συνεπορίσατο ἱκανὸν 
ἀπό τε τῆς μέσης τῶν ποταμῶν «καὶ τῶν ἄνω 
συμφύλων βαρδάρων: διαπρεσδευσάμενος δὲ καὶ 
εἰς βασιλέχ τάς πρὸς εἰῤήνην συνθήκας ᾧτεῖτο, καὶ 
τῶν ἐχείνῳ βουλητέων, ὁποῖα ἄν xal ὥσιν, ἐπένενε 
τὴν περάτωσιν. Ἅπαντες τοίνυν ὅσοι πολέμων οὐκ 
ἀμελέτητοι, xal μάλιστα δὴ τῶν Περσικῶν, χαὶ 
γρόνῳ προήχοντες, ἐξελιπάρουν τὸν Μανουΐλ áp- 
πάσαι τὴν τοῦ Πέρσου πρεσδείαν xal μὴ τῷ κόδῳ 
τοῦ πολέμου τάς ἐλπίδας ὅλας ἀποχαρίζεσθαι, ἀφο- 
ρῶντα μὲν χαὶ πρὸς τὸ τοῦ ἀγῶνος μέγιστον καὶ τὰ 
μὴ βάσιμα ῥᾳδίως τῶν τόπων, ἄ οἱ ἀντίπαλοι προλο- 
χίσουσιν, ὑποδλεπόμενον δὲ οὐχ ἧττον χαὶ τὸν τῶν 
Τούρχων ἀκμαιοτάτην πᾶσαν καὶ εὔϊππον δύναμιν, 
μὴ παρατρέχοντα δὲ xai τὴν νόσον fj wm τὸ 
στράτευμα. Ὁ δὲ τοῖς παρά τῶν πρεσδυτέρων λε- 
γομένοις μηδ᾽ ὅλως προσσχὼν, τὴν δ᾽ ἀχοὴν. ὅλην 
ἀναπετάσας τοῖς ἐξ αἵματος αὐτῷ προσήκουσι, καὶ 
τούτων μάλιστα ὁπόσοι σάλπιγγος ἐνυαλίου ἦσαν 
ἀπεριήχητοι καὶ τὴν χόμην ἀγλαοὶ xal φαιδροὶ «4 


Hier. Wolfli note. 


(1) Τὰς Κολασσάς. Suspicor Choniatas 
quos epistola D. Pauli exstat. 


post appellatos esse qui olim Colossenses dicii fuere, ad 


528 


πρόσωπα xal χλοιοῖς 
διαφανέσιν ἐκ λίθων τηλαυγῶν καὶ μαργαρίδων τι- 
μαλγῶν τοὺς τραχήλους περιδεόμενοι, τοὺς πρέσδεις 
ἀπράκτους ἀπέπεμψεν. 'O δὲ σουλτάνος οὐχ ἀνῆκεν 
αὖθις τὰ πρὸς εἰρήνην διαλεγόμενος. ᾿Βπεὶ δὲ ἑώρα 
μὴ προχωρούσας τὰς συμδάσεις ἀλλὰ καὶ βασιλέα 
αὐτὸν κατὰ τὸ '[xóvtov ἀποχρινεῖσθαί οἱ μεγαλαυ- 
χοῦντα, προχαλαταμθάνει τὰς δυσχωρίας αἵ χλει- 
σοῦραι τοῦ ὙΤζυδρίτζη κχατονομάζονται, ἄς καὶ 
ἤμελλον Ῥωμαῖοι μετὰ τὴν ἀπὸ Μυριοχεφάλου παρ- 
ἰέναι ἅπαρσιν, κἀχεῖσε τὰς οἰχείας παραθδύει φά- 
λαγγας, ὡς ἀντιτάξαιντο “Ρωμαίοις αὐτίκα δὴ 
παριοῦσιν, Ἔστι δὲ ὁ τόπος οὗτο: ἐπιμήκης αὐλὼν, 
ἔχων ὀρῶν ὑπερδολὰς, κατὰ μὲν τὸ βόρειον χλίμα 
ὁποχαταδαίνων τοῦ ἀνάντους ἡρέμα εἷς γήλοφα καὶ 
πρὸς εὐρείας χοιλαινόμενος φάραγγας, χχτὰ δὲ θά- 
τερον μέρος εἷς προτομὰς προνεύων πετρῶν xal εἷς 
χρημνώδεις σύμπας ἀναστάσεις περιεῤῥωγώς. Ἐπὶ 
τοιαύτης οὖν μέλλων ἐλαύνειν ὁδοῦ οὐδέν τι τῷ 
στρατῷ συνοῖσον προμηθευσάμενος φαίνεται" οὔτε 
γὰρ τὸ πολὺ τῶν σχευοφόρων ἀπεσχευάσατο, ἤ γοῦν 
τὰς ἁμάξας ἐχποδὼν ἔθετο αἵ τὰς τειχομάχους ἔφε- 
pov μηχανὰς, οὔτε μὴν ἀπεπειράσατο σὺν εὐζώνῳ 
τάγματι ἀπώσασθαι τοὺς Πέρσας πρότερον dx τῶν 
ἀμφιλχφῶν ἐχείνων xai δρείων παρόδων xal λειᾶναι 
οὕτω τῷ στρατῷ τὴν δίοδον. ᾿Αλλ᾽ ὡς εἶχεν ἐπὶ πε- 
δινῶν ποιούμενος [P. 117] τὴν πορείαν, οὕτω κἀπὶ 
τῆς τρυμαλιᾶς ἐχείνης συνθλίδεσθαι εἴλετο, χαίπερ 
ἀκοῇ προειληφὼς, μετὰ βραχὺ δὲ ἔχων καὶ τοὺς 
ὀφθαλμοὺς αὐτοπείρως πιστουμένους τὰ ἀχουόμενα, 
ὡς οἱ βάρδαροι προχατειληφότες τὰς ἀχρωρείας 
ἐπίθωνται, xal ὡς πᾶσαν μὲν φαρέτραν ἐχπωματί- 
σουσι, πᾶν δὲ βέλος ἀφήσουσιν, ὅπως Ῥωμαίους 
τροπωσάμενοι τοῦ κρόσω προῦθαίνειν ἐπίσχωσιν, 
Επῆγεν οὖν οὕτω τὰς φάλαγγας βασιλεύς" dv δὲ 
τότε μὴν ὁ σεπτέμδριος. Προηγοῦντο δὲ τοῦ στρατοῦ 
μετὰ τῶν οἰχείων τάξεων οἱ δύο υἱοὶ τοῦ ᾿Αγγέλου 
Κωνσταντίνου, ὃ τε Ἰωάννης χαὶ ὁ ᾿Ανδρόνιχος, ὁ 
Μαχροδούκας ἐπ᾽ αὐτοῖς Ἀωνσταντῖνος xal ὁ Aa- 
παρδᾶς 'Avbpóvixoc. Μετὰ δὲ τούτους τὸ μὲν δεξιὸν 
ἐπεῖχε κέρας ὁ τοῦ βασιλέως γυναιχάδελφος BaÀ- 
δουΐῖνος, τὸ δ᾽ ἀριστερὸν ὁ Μαυροζώμης θεόδωρος. 
Ἐπὶ τούτοις εἵποντο τὰ σχευοφόρα xal τὸ οἰχετιχὸν 
τοῦ στρατεύμχτος αἱ τε φέρουσαι τὰς ἑλεπόλεις 
ἅμαξαι, μετὰ δὲ βασιλεὺς αὐτὸς xal ὅσον ἐπίλεχτον, 
μεθ᾽ οὕς ὀπισθοφύλαξ ὧν ᾿Ανδρόνιχος ὁ Κοντοστέ- 
φανος. Ἐπεὶ δὲ ἥψαντο τῶν δυσδάτων πορειῶν, τὰ 
μὲν περὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ ᾿Αγγέλου xal τὸν Μακρο- 
δούχχν xal τὸν Λαπαρδὸν τάγματα διεληλύθεισαν 
ἀπείρατα καχῶν' αἱ γάρ πεζιχαὶ δυνάμεις προῦε- 
δλημέναι διεσόδουν τοὺς Βαρδάρους ix τῶν γηλόφων 
ἀνασειράζουσα', ἐφ᾽ ὧν ἀπὸ τοῦ ὅρους χαθηχόντων 
ἐπιστάντες ἐμάχοντο, χἀπὶ τὸ ἄναντες παλίμποδας 
ἀνεστοίδαζον. Τάχα δ᾽ ἄν χαὶ τὰ ἐφεπόμενα τούτοις 
στρατεύματα παρήλθοσαν ἀπαθῶς τὰς τῶν Περσῶν 
ἐπισυστάσεις, εἴπερ ἔργον ἔθεντο Ῥωμαῖοι συμφρά- 
ξασθαι xal τοῖς προηγουμένοις συναπτῶς ἐφέπεσθαι 
τάγμασι, καὶ διὰ τῶν τοξοτῶν ἀνέχοπτον τῶν ἐπι- 
χειμένων Περσῶν τὰ ὁρμήματα. Νῦν δὲ αὐτοί τε τῆς 


DE MANUELE COMNENO LIB. VI. 


χρυσέοις xai περιδεραίοις Α 9888 facerent : est autem is locus oblonga convallis 


C 


$20 


verticibus montium assurgens, qua ad septentrio- 
nem paulo declivior in colles, in patentiores valles 
protenditur; ab altera vero parte altis rupium 
precipitiis includitur. Per talem viam transiturus 
Manuel nihil providit quod exercitui expediret : 
neque enim impedimentorum multitudinem, aut 
eurrus qui rmracbinas vebebant removit, neque 
expedita cohorte Persas ex montanis illis angustiis 
depulit, ut exercitui viam aperiret. Sed ut in paten- 
tibus campis, ita etiam in faucibus illis iter fecit, 
quamvis ante audiisset, id quod paulo post vidit, 
Barbaros jugis preoccupatis omnes pharetras ex- 
hausturos, omne telorum genus conjeoturos et nihil 
intentatum relicturos quo Romanos ulteriore pro- 
gressu prohiberent. Imperator (Septembri mense 
id factum eet) sio processit. Angeli Constantini 
duo filii Joannes et Andronicus cum suis ordini- 
bus antecedebant. Eos Macroducas Constantinus et 
Lapardas Andronicus sequebantur. In dextro 
cornu Balduinus imperatoris sororius, in sinistro 
Maurozomes $23.& Theodorus curabat. Hos secuta 
sunt impedimenta, lixe, calones, currus qui ma- 
chinas vehebant. Inde imperator ipse cum delecta 
manu. Extremum agmen clausit Andronicus Con- 
tostephanus. Impeditum illud iter cohortes filiorum 
Angeli, Macroduce et Laparde incolumes transie- 
runt, quod pedestres copie Barbaros e collibus, 
unde pugnabant, in montes repulerant.Forsitan et 
reliquae legiones salve transiissent, si Romani 
testudinem egissent, et antegressas cohortes sire- 
nue consecute essent,et per sagittarios Persarum 
impetum repreesissent. Sed quia eas commoditates 
neglexerunt, Persarum densum agmen ab editis 
locis in humilia et e tumulis in planitiem nmiagna 
vi incubuit, et confldentius in nostros invectum 
perrupit aciem, et Balduini cornu in fugam verso 
multos vulneravit, multos occidit. Ibi Balduinus 
suos laborare et undique premi videns, et imbe- 
cillores 838 esse quam ut Persarum phalangem 
perrumperent, cum aliquot equitibus in medios 
hostes invebitur : sed ab iis circumventus et ipse 
occiditur, et ejus milites omnes fortissime dimican- 
tes cadunt. Eo successu elati Barbari et conglobati 
omnes vias Romanis precluserunt; qui ut in 
angustiis, inter se impliciti et alii alios impedien- 


D tes, adversariis adeo nocere non poterant, ut et 


defensoribus suis obsisterent et urgentibus hostibus 
facilius interirent, neo ab extremo agmine aut 
ipso imperatore juvari aut recedere aut ad alter- 
utrum latus declinare possent. Nam currus, qui 
in medio trahebantur, nec antecedentes legiones 
reoipere sese aut aciem commodius instruere 
patiebantur ; et imperatoris progressum tanquam 
vallo objecto impediebant. Jumenta pariter et 
homines telis Persiois sternebantur ; valles plena 
erant cadaveribus, saltus interfectis scatebant ; 
manabant rivi sanguinis, czuore pecudum et homi- 
num permisto, tanta atrocitate, qua nullis expri- 


521 


NICET/E CHONIAT/E 


528 


mi litteris posait. Cum igitur neque progredi neque A συνεχείας χατημελήχασι, xai ol Hépca: πλείονες 


regredi 286 liceret (nam Perge a tergoetiam immi- 
nebant), in angustiis illis Romani ovium instar 
cedebantur. Quodsi quid generosi animi, si quis 
audacie fomes in hostem supererat, ea quoque 
deperdila et penitus exstincta sunt. Nam preter 
cetera mala hostes caput Andronici Bataze baste 
prefixum ostentarunt, qui Manuelis ex sorore 
nepos cum exercitu ex Paphlagonia et Heraclea 
Pontica collecto contra Turcas Amasenos missus 
fuerat. Itaque Manuel imperator hujusmodi rumo- 
ribus et spectaculis perturbatus, tum quod nepotis 
caput videbat, tum quod periculi quo circumventus 
erat magnitudinem cernebat, animo teger et dolo- 
rem silentio tegens, et mutis, quod aiunt, lacrymis 
luctum dissimulans, eventum exspectabat ; et inops 
consilii, quo se verteret, nesciebat. Tamen Romane 
legiones que antecesserant, periculosis illis itineri- 
bus superatis, in colle quodam aliquid ad securita- 


ἐπιδρίσαντες, ἀπό τε τῶν ὑψηλῶν ἐπὶ τὰ ταπεινὰ 
xal πρὸς τὸ πρανὲς ἐκ τῶν γηλόφων ὑποχαταθάν- 
τες, διαζευγνύουσι τὰς τάξεις συῤῥαγέντες παρα- 
δολώτερον, xal τρέπονται τοὺς περὶ τὸν Βαλδουῖνον, 
καὶ πολλοὺς μὲν τιτρώσχουσιν, οὐχ ὀλίγους δὲ 
ἀναιροῦσιν. Ἔνθα δὴ ὁ Βαλδουῖνος πονηρὰ τὰ καθ᾽ 
αὐτὸν ὀρῶν πράγματα xal τὰ στρατεύματα ἀτονώ- 
τερα ὥστε διελεῖν τοὺς πολεμίους χαὶ παρελθεῖν, 
καὶ πάντοθεν πιεζόμενος, ἀναλαδὼν ἱππέας τινὰς 
εἰς τὰς φάλαγγας διελᾷ τῶν Περσῶν, κυχλωθεὶς δὲ 
ὁπὸ τῶν πολεμίων αὐτός τε χαταχαίνεται xal οἱ σὺν 
αὐτῷ πίπτουσιν ἅπαντες, ἀλχῆς ἔργα xal χειρὸς 
γενναίας παράδειγμα ἐνδειξάμενοι. "Ex. δὲ τούτου 
πλεῖον ἐπαρθὲν τὸ βάρδαρον ἀπόρους πάντη Ῥω- 
μαίοις ἐποίουν τὰς τροχιὰς, καὶ βύζην νενησμένοι 


DB ἀπεῖργον τὴν πάροδον. Ol δὲ Ῥωμαῖοι οἷα ἐν στενῷ 


χωρίῳ εἰλούμενοι xai ἀλλήλοις περιπίπτοντες οὐ 
μόνον δρᾶσαί τι χαχὸν οὐχ εἶχον τοὺς πολεμίους, 


lem conferente vallum munierunt. ἀλλὰ xai τοῖς ἐπιπορευομένοις προσιστάμενοι 
ἀχρείους κἀκείνους ἐποίουν εἰς τὸ ἀμύνεσθαι. Ὅθεν xal ῥᾷον ὑπὸ τῶν ἐπιχειμένων αὐτοῖς ἔθνησχον, καὶ 
Xv οὐδὲ μία τις ἐπιδοήθησις ἀπὸ τῶν οὐραγούντων ταγμάτων ἤ ἐκ βασιλέως αὐτοῦ, fj, ὑποχώρῃησις xai 
παρίκκλισις ἐπὶ θάτερα' αἱ γὰρ ἅμαξαι χατὰ μέσον ἑλισσόμεναι ὑπονοστῆσαι μὲν οὐδαμῶς εἴων τὰς 
προηγουμένας τάξεις καὶ μετατάξασθαι πρὸς τὸ χρήσιμον, τοῖς δὲ μετὰ τοῦ αὐτοχράτορος στρατεύ- 
μᾶσιν ὥσπερ ἀντίφραγμα γινόμεναι τὴν ἐς τὰ πρόσω πορείαν ἀπετείχιζον, Ἕπιπτε τοίνυν βοῦς Ex τοξεύ- 
ματος Περσικοῦ, καὶ map! αὐτῷ βοώτης ἀπέψυχεν. “ἵππος xal ἀναδάτης ὁμοῦ κατεδέόληντο. Αἱ σήραγ- 
γες μεσταὶ σωμάτων προὐφαίνοντο. Τὰ ἄλση τῶν πεσόντων πεπλήρωτο. Αἱμάτων ῥύαχες προῦδαινον 
χελαρύζοντες. Alpa συνεφύρετο αἵματι, τῷ τῶν ὑποζυγίων τὸ βρότειον, Οὕτως ἦν δεινὰ τὰ ἐκεῖ καὶ 
πᾶσαν ὁπερδαίνοντα συγγραφήν. Ὥς οὖν οὔτε προχωρεῖν ἐξῆν xal τὸ ἀναζεῦξχαι δὲ ἀλλως ἀδύνατον 
(τοῖ γὰρ ἹΙέρσαι καὶ κατὰ νώτου ἐγένοντο xal τὰ πρόσω ἐποίουν ἀδατα), ὅσα καὶ θρεμμάτων ἀγέλαι 
Ρωμαῖοι περὶ σταθμοὺς τὰς δυσχωρίας ixslvac ἐφθείροντο. ᾿Αλλὰ καὶ εἴ τί mou γενναίου φρονήμα- 
τος ἐπῆν εἰσέτι αὐτοῖς ἢ θυμοῦ χατὰ τῶν ἀντιπάλων ὑπολέλειπτο ζώπυρον, καὶ τοῦτο σύεσθὲν ἀφήρητο, 
χαὶ ἀπέλιπεν αὐτοὺς τὸ πρόθυμον τέλεον, ix τοῦ τοὺς πολεμίους ὑπ’ ὄψιν ἄγειν αὐτοῖς ἕτεῤον συμ- 
φορᾶς ἐπεισόδιον, αἰχμῇ περιπαρεῖσαν τὴν τοῦ ᾿Ανδρονίχου τοῦ Βατάτζη χεφαλήν. Ἧν δὲ οὗτος 
ἀδελφ'δεῦς μὲν τῷ βασιλεῖ Μανουὴλ, ἀπέσταλτο δὲ μετὰ στρατιᾶς ὅσηπερ ἐκ Παφλαγόνων xai τῆς lv 
Πόνιῳ Ἡρακλείας ἐστρατολόγητο τοῖς ᾿Λμασεῦσι Τούρκοις ἀντιταξόμενος. Φήμαις τοίνυν τοιαύταις ὁ 
βυσιλεὺς xai ἀπευχτέοις τοιοῖσδε θεάμασι τὸ λογιζόμενον συγχυθεὶς, καὶ τὴν τοῦ ἀνεψιοῦ προτεινομένην 
ὁρῶν κεφαλὴν, χαὶ τὸ τοῦ κινδύνου ἐν ᾧ συνείληπτο προορώμενος μέγεθος, ἀθυμίᾳ συνείχετο, καὶ ἀφα- 
σίᾳ πέσπων τὸ ἄλγος xal κωφοῖς (ὃ λέγεται) δάκρυσι τὸ πένθος ἀφοσιούμενος τὸ μέλλον ἐχαραδόκχει, καὶ 
τὴν γνώμην ἀμφιῥεπὴς ἱἐδείχνυτο, Τὰ δέ γε προπορευθέντα Ρωμαίων τάγματα, τὰς ἐπισφαλεῖς ἐκείνας 
ἀτραποὺς ἀπαθῶς διελθόντα, ἐνηυλίσαντό που καὶ χάραχα ἔδαλον, γηλόφου λαδόμενα ἀσφάλειαν ἐκ μέργος 
βραδεύοντος. 

III. At Perse omni contentione copias, que cum (| Γ᾽. Οἱ δὲ Πέρσαι τὸ πᾶν εἰσέφερον τῆς σπουδᾷς" 
imperatore erant, debellare nitebantur, quod τὰ περὶ τὸν βασιλέχ χαταπαλαῖσαι στρατεύματε, 


maxima et potissima parte profligata 4283 illas 
quoque se facile superaturos putabant, quemadmo- 
dum in serpentibus videmus capite contrito una 
etiam reliquum corporis tractum emori, et arce 
expugnata, urbem hostibus resistere non posse. 
Imperator vero etsi sepe Barbaros ex angustiis 
illis depellere est conatus est suis viam complanare, 
tamen cum eum conatum videret non succedere se- 
que eque periturum, crescentibus subinde Persarum 
viribus, ut qui e superiore loco pugnarent, ei ma- 
neret, ae si progrederetur, cum pauoíis quos socum 
habebat, recta in hostes fertur, ceterosque monet 
ut quisque salutem querat, ut possit: se enim 
nihil boni sperare posse ex iis que videat. Atque 
ita poet multa vulnera et vibices, ensibus et ferreis 


ὡς εἴ τὸ πλεῖστον κατατροπωθείη xal χράτιστον, 
κἀχεῖνα ῥᾳδίως παραλύσειν οἱόμενοι, καθὰ καὶ ἐπὶ 
δράκοντος ὁρῶμεν γινόμενον (τῆς γὰρ κεφαλῆς συν- 
τριδείσης xal ὁ λοιπὸς συννεχροῦται ὁλχὸς τοῦ σώ-- 
ματος) Jj καὶ ἐπ’ ἀκῤῥοπόλεως" ταύτης γὲρ ἔξαιξε- 
θείσης xal ἣ λοιπὴ πόλις ὡς χατάχρας ἁλοῦσα τὰ 
οἴχτιστα πέπονθε. Καὶ βασιλεὺς μὲν πολλάκις ἀπε- 
πειράσατο τῶν ἐκεῖσε δυσπαρόδων ὁδῶν τοὺς βαρδά- 
ρους μεταστῆσαι, καὶ πολὺς ἦν ἐγχείμενος τοῖς ὑπ᾽ 
αὐτὸν ἐξομαλίσειν τὴν δίοδον’ οὐχ ὁρῶν δὲ τὰ κατὰ 
σχοπὸν προδαίνοντα, xzl ὡς ἀπολεῖται οὐδὲν μεῖον 
μένων χατά χώραν οἷα τῶν Περσῶν ἐπιχρατεστέρων 
ἀεὶ γινομένων ὡς ἐξ ὑπερδεξίων μαχομένων, ἐσδάλ- 
λει πρὸς τοὺς ἐνώπιον αὐτῷ πολεμίους μετ᾽ ὀλίγων 
τῶν ἀμφ᾽ ἐκεῖνον, καὶ τοῖς λοιποῖς δὲ ὁποτίθησι 


σώζειν σφᾶς ὡς ἕχαστος δύναται" 
χρηστὸν ix τῶν ἐν ὄψει xaiavotiv. Καὶ βασιλεὺς 
μὲν ὡς ἐκ γαλεάγρας τῆς τότε αὐτὸν διειληφυίας 
βαρδαρικῆς ἱξώλισθε φάλαγγος μετὰ τραύματα 
πολλὰ καὶ μώλωπας συνεχεῖς, οὖς ἀπὸ ξιφῶν ἐπλήγη 
xai σιδηρέων κορυνῶν ὑπὸ τῶν περιστάντων αὐτὸν 
Ἡερσῶν τυπτσόμενος, ἐπεὶ καὶ οὕτω δι ὅλου τοῦ 
σώματος τετραυμάτιστο ὡς τὸν μὲν θυρεὸν περὶ 
που τοὺς τριάκοντα ἔχειν ἐμπεπηγότας δυψητιχοὺς 
αὔματος ὀϊστοὺς, αὐτὸν δὲ μηδ᾽ ἀνορθῶσαι ὅλως δύ- 
νασθαι περιτραπεῖσαν τὴν κόρυθα. Πλὴν xal οὕτω 
mapà δόξα, τὰς τῶν βαρδάρων διέδρα λαδὰς, ὑπὸ 
Θεοῦ φρουρηθεὶς τοῦ xal ἐπὶ χεφαλὴν πάλαι Δαδὶδ 
ἐν ἡμέρᾳ πολέμου ἐπισχιάζοντος, ὡς αὐτός φησιν 6 
φιλόψαλμος. Τὰ δ᾽ ἄλλα 'Ρωμαϊκὰ τάγματα χειρόνως 
ἔπασχον ἀεὶ δόρασι περισταδὸν λελογχωμένοις νυσ- 
σόμενα xal βέλεσιν ἐκ τοῦ σχεδὸν διαμπερὲς ἐλαυ- 
νόμενα xal ὑπ᾽ ἀλλήλων ἐν τῷ συμπίπτειν διαφθει- 
ρόμενα. Εἰσὶ δ᾽ οἵ xai ταύτην μὲν ἀπαθεῖς παρῆλθον 
τὴν φάραγγα καὶ τοὺς ἐπ’ αὐτῆς ἱσταμένους Πέρσας 
ἐσόδησαν, προελθόντες δὲ καὶ τῆς μετ᾽ ἐχείνην 
ἁψάμενοι σέῤαγγος ὑπὸ τῶν ἐχεῖσε πολεμίων ἀπώ- 
λοντο. Εἷς γὰρ ἑπτὰ χοιλάδας ταφρώδεις πάσας καὶ 
ἀγχιτέρμονας ἢ πάροδος ἐχείνη διέσχιστο, εὐρυνο- 
μένη βραχὺ καὶ συμπτυσσομένη πάλιν πρὸς τὸ στε- 
νόπορον' καὶ ἦσαν αὖται παρὰ τῶν Τούρχων ἄχρι- 
Gi ἐφεστώτων τηρούμεναι. ᾿Αλλ᾽ οὐδ᾽ ὁ λοιπὸς 
χῶρος τῶν πολεμίων ἔσπάνιζε καθαρῶς, ἀλλ’ ἅπας 
τούτων πεπλήρωτο, Τότε δὲ χαὶ ἀνέμου πνεύσαντος 
καὶ θῖνα βαθεῖαν ix τῆς ἐχεῖσε ψαμμώδους μετεω- 
ροίσαντος γῆς σύρδην ἐμπίπτουσαν ἀμφότερα συμ- 
πεσεῖν ἐγένετο τὰ στρατεύματα, καὶ ὡς ἐν νυχτο- 
μαχίᾳ καὶ σχύτει ψηλαφητῷ ἀλλήλοις προσφερόμενα 
τοῖς ἐχθροῖς τοὺς φίλους ἐπιχατέσφαττον, xol οὐχ 
UE ὁμοφύλου διαχρίνειν ἀλλόφυλον, ἀλλὰ Ἰ]έρσαι 
x«l Ῥωμαῖοι συμδεύθλημένοι xal καθ᾽ ὁμογενῶν 
ἑσπῶντο τὰ ξίφη xal τὸν προσιόντα χατέχαινὸν ὡς 
πολέμιον, ὡς τὰς τάφρους τάφον ἕνα γενέσθαι καὶ 
πάμμιχτον πολυάνδριον καὶ σκήνωμα χοινὸν 'Ῥω- 
μαίων τε χαὶ βαρδάρων xai ἵππων καὶ βοῶν καὶ 
ὄνων ἀχθηφοῤῥούντων, "Emtsov οὖν ἀριθμῷ πλείους 
Ῥωμαῖοι, καὶ μάλιστα τῶν ix τοῦ γένους τῷ fa- 
σιλεῖ, καὶ τούτων οἷς πολὺ τὸ ἐπίσημον. Ὡς δὲ ἡ 
χόνις ἐλώφησεν 7] τε ἀχλὺς ἐχείνην xal ἀορασία διε- 
σχκέδαστο, ὠπτάνοντό τινες (φεῦ τοῦ ἀπευχτέου 


πράγματος καὶ δράματος) ἕως ἱξύος καὶ τραχήλου 


DE MANUELE COMNENO LIB. VI. 
αηδὲν γὰρ A clavis facta, ex barbarica illa phalange, tanqnam 


630 


decipula, est elapsus, sic quidem toto corpore 
convulneratus, ut scuto ejus circiter xxx βαρ ἰῷ 
iuhererent, ct ipse cassidem decussam attollere non 
posset. Tamen vel sic Deo defendente, qui in die 
belli caput ejus, quemadmadum olim Davidis, ut 
ipse in Psalmis fatetur, custodiebat, mirabiliter 
Barbarorum manus $288 e!fugit. Cetere vero 
legiones subinde pejus tractabantur. Nam et ferra- 
tis hastis undique pungebantur et jaculis peteban- 
tur, et invicem ipsi sese prostrati conculcabant. 
Quodsi qui has quoque fauces, Barbaris qui eas 
insederant pulsis, superarant, in altera valle ab 
hostibus interibant. Is enim transitus in vu pro- 
fundas valles inter sese vicinas findebatur, et 
initio paulolatior rursusin angustias complicabatur, 
Ec vero, omnes accurate ἃ Turcis custodiebantur, 
atque adeo estero quoque loca Turcarum plena 
erant. Ad hec procellis arenarum vento in eos 
impulsis ambo exercitus impetu congressi, veluti 
poctu et in densissimis tenebris pugnabant : nec 
ullo discrimine amici aut inimici, obvii quique 
trucidabantur ; eodemque loco Turci et Romani, 
jumenta et homines jacebant, ut vallis illa nibil 
esset aliud nisiamplissimum quoddam et commune 
Romsnorum, Barbarorum, jumentorum pecudum 
que eepulerum. Plures tamen Romani ceciderunt, 
presertim illustrissimi quiqueimperatoris cognati. 
Utautem 489 tnrbo ille discussa caligine quievit, 
conspecti quidam sunt (heu miserum spectalum) 
usque ad lumbos et colla cadaveribus circumasepti, 
qni supplices tendebant manus et gestu miserabili 
ac lugubri voce pretereuntium opem implorabant: 
sed nemo erat qui auxiliari posset. Nam quique 
suam cladem illorum exemplis metientes, in vite 
periculo haud sponte immisericordes erant et 
fuga salutem quirere satagebant. Imperator vero 
sub pyri sylvestris umbra vires exhaustas recipie- 
bat, sine armigero, sine satellite, sine custode 
ullo. Sed quidam gregarius eques ejus misertus 
ultro accedit, eique pro virili ministrare studet, 
et galeam huc atque illuc cadentem capiti reponit. 
Interea Peraa quidam accurrit, et freno prehenso 
eum abstrahere studet, quod nemo erat qui obsi- 
gteret. Sed eum Manuel ímpacto in caput hasim 
fragmine, quod adhuo reliquum hahebat, humi 


συνισχημένοι τοῖς πτώμασιν, οἱ xol χεῖρας piv ;) prostravit. Paulo post etiam alii Persa accurrunt, 


ἱκέτιδας dpsqov xal σχήμασιν ἐλεέινοϊς xal φωναῖς 
Ἰοερὸν ὑπηχούσαις πῤοὐχαλοῦντο τοὺς παριόντας 
εἷς ἀρωγὴν, οὐδένα δὲ τὸν ἀμύνειν δυνάμενον εἴχὸν 
οὐδὲ τὸν σώζοντα’ πάντες γὰρ οἷς ἔπασχον ἐχεῖνοι 
τὴν οἰχκείχν προτυπούμενοι συμφορὰν, τὸν περὶ 
ψυχῆς τρέχοντες, ἀκούσιοί τινες ἦσαν ἀνοιχτίρμο- 
νες, καὶ ὡς τάχους εἶχον σώζειν ἑαυτοὺς ἔσπευδον. 
'O δὲ βασιλεὺς Μανουὴλ σχιὰν ὑπελθὼν ἀχλαδηφο- 
ροῦντος δένδρου ἀνελάμύόανεν ἑαυτὸν xxl χαμοῦσαν 


qui eum 340 virum capere conabantur,sedet illos 
facile propulsavit arrepta hasta assistentis sibi 
equitis et uno ex hostibus transflxo: ipse vero 
eques stricto ense alteri caput. amputavit. Deindo 
aliis x Romanis militibus aceuarentibusindo digre- 
ditur, conjungere se eum legionibus qua» anteces- 
serant cupiens. Sed rursus paulum progressus, et 
Turcarum occursu et cadaverum acervis in viig 
jacentium impediebatur. 


συνέλεγε τὴν ἰσχὺν, μὴ ἔχων ὑπασπιστὴν συνιστάμενον, μὴ δορυφόρον ἐπισπόμενον, qo σωματοφύ- 
λακα ἐφεπόμενον. ᾿Ιδὼν δέ τις αὐτὸν xal οἰχτείρας ἐκ τοῦ τῶν ἱππέων τάγματος, xal οὗτος τῶν ἀγανῶν 
καὶ πολλῶν 'Ρωμαΐων, ἐφίσταταί οἱ προθύμως κατὰ προαίρεσιν καὶ διαχονεῖν αἱρεῖται τὰ δυνατὰ, ὅθεν 


531 NICETJE CHONIAT/E $32 


xal τὴν κυνέην ἑτέρωσε βαλλομένην τῇ ἐχείνου ἑφήρμοσε χεφαλῇ, Ἐν [P. 120] d δὲ καθ' 8 sipqxu- 
μὲν δένδρον ὁ βασιλεὺς ἀνεκώχευεν, ἐπιδραμών τις Ηέρσης ἐφεῖλχε τοῦτον τοῦ χαλινοῦ κατὰ πολλὴν 
τοῦ κωλύσοντος ἐρημίαν᾽ ὁ δὲ πλήξας αὐτὸν χατὰ χεφαλῆς τῷ τοῦ δόρατος τμήματι ὅ εἴχεν ἔτι ἐν ταῖν 
χεροῖν, εἷς γῆν ἔδαλλε. Μετ᾿ οὐ πολὺ δ' ἕτεροι Πέρσαι ζωγρίαν ἐλεῖν ὀριγνώμενοι ἐπ᾽ αὐτὸν ἕενται, 
ῥᾳδίως δὲ xai τούτους ἔώσατο" βασιλεὺς μὲν γὰρ τὸ τοῦ συνεστῶτος ἱππότου δόρυ ἀγχοινησάμενος 
διαπείρει ἕνα τῶν ἐπιόντων ἕως καὶ εἰς αὐτὸν θάνατον, αὐτὸς δ᾽ ὁ ἱππότης τὸ ξίφος σπασάμενος ἀπο- 
χαρατομεῖ ἕτερον. Συναλισθέντων δὲ xal περὶ τὸν βασιλέα ἑτέρων ὁπλοφόρων δέχα Ρωμαίων ἐκεῖθεν 
μετέδαινε, συμμίξαι γλιχόμενος τοῖς προηγησαμένοις τάγμασιν. ᾿Αλλ’ αὖθις μιχρόν τι προῦδάς ὑκότε 
Ἰούρχων τῆς πρόσω πορείας εἴργεται, xal τοῖς τῶν πεσόντων οὐχ ἧττον νεχροῖς ἀπερύχεται, oi περὶ 


τὰς ὀδοὺς αἰθριάζοντες ἀπέφραττον αὐτὰς σωρηδὸν προχείμενοι. 
VI. Faucibusistis et preeterfluente amne egresu- A Δ᾽. Μόλις δὲ τὰ ἐκεῖσε δυσπόρευτα χωρία καὶ τὸν 


peratis, alicubi super cadavera equitando, aliam 
Romanam manum cogit, que ad conspectum ejus 
accurrit. Ibi Joannem Cantacuzenum neptis mari- 
tum unum cum multis strenue dimicare, et dum 
frustra auxilia circumspecta, sterni ac spoliari 
videt. Perse vero qui illum ocociderant, ut impera- 
torem preterire viderunt (neque enim latere pote- 
rat), in cohorlem conglobati, imperatorem ut opi 
mam predam pelebant: quem se mox aul ca- 
pturos aut interfecturos opinabantur. Erant ii viri 
eximii et armis insignes, et omnes equis Arabicis 
insidebant : $411 qui preter alia ornamenta splen- 
didissima prolixas tricas ex equinis pilis contextas 
et sonoras nolas de collis dependentes habebant. 
Verum imperator, animis suorum excitatis, ho- 
stium impetum facile propulsat ; ac subindepaula- 
tim progrediendo, et nunc more belli nunc citra 
sanguinem Persas prelereundo, quorum alii atque 
alii ad eum capiendum properabant, exoptatus ad 
legiones que antecesserant pervenit, non tam 
guam vicem dolentes quam illius periculo aoilicitas. 
Sed antequam eas adipisceretur, aquam e preter- 
fluente fluvio haustam afferri sibijussit ; quasum- 
mis labris gustata et effusa, quod ex insuavisapore 
tabo infec.am cognovisset, cum suspirio : « Infeli- 
citer, inquit Christianorum sanguinem libavi. » 
lbi quidam audax et importunus homo,et illo acer- 
bissimo temqore acerbior:« Non nune, inquit, 
imperator, non nunc primum, sed olim et sepe et 
&d ebrietatem usque Christianorum sanguinem 
hausisti,dum 2492 pauperes subditos exactionibus 
vexas et deglubis. » Eum conviciatorem Manuel ita 
equo animo tulit ac si surdus esset ; et cum vidu- 
os,in quibua signata pecunia erat erat,a Persis diripi 
let effundi videret, Romanos hortatus est ut impetu 
in Barbaros facto pecuniam illam ipsi potius debi- 
tam arriperent. Tum rursus idem ille impudenter 
in imperatorem invectus : « Ultro,inquit,ista prius 
Romapis danda fuit,non nunc,ubi cum difficultate 
et sanguine paranda est.Quodsi vir fortis est,ut glo- 
riaturetechlamys postulat,in raptores Persasimpetum 
faciat,iisque fortiter cesis rapinas recuperet. » Ta- 
cuit et ad ea verba hominis importuni Manuel,eine 


ullo murmure, non secus atque olim David Semeis - 


intemperias tulit. Tandem Contostephanus quoque 


ἐγγύς που παραῤῥέοντα ποταμὸν διελθὼν, ἐνιαχοῦ 
τῶν θνησιμαίων ἐπιδαίνων χαὶ τούτων ὕπερθεν 
ἱππαζόμενος, ἀθροίζει καὶ ἄλλο τι στῖφος ’Ρωμαϊχὸν 
χατὰ θέαν αὐτοῦ συνδραμὸν, ὅτε χαὶ ἀναδλέψας ὁρᾷ 
τοῖς ὀφθαλμοῖς τὸν ἐπ᾽ ἀνεψιᾷ γαμόρὸν, τὸν Καντα- 
χουζηνὸν ᾿Ιωάννην, ἕνα πρὸς πλείους διαμιλλώμι- 
vov xai ἀνδρείως αὐτοῖς προσφερόμενον, xal περι- 
ὀλεπόμενον μὲν εἰ τις ἐπαρήξων ἐχείνῳ ἐλεύσεται, 
ἐχ δὲ τοῦ μηδένα τὸν ἀμύνοντα παρεστάναι μετὰ 
βραχὺ πίπτοντά τε xal σχυλευόμενον. Οἱ δὲ τοῦτον 
ἀπεχτονότες Πέρσαι ὡς εἴδον παριόντα τὸν αὗτο-- 
κράτορα (οὐδὲ γὰρ ἦν λαθεῖν), συγχροτηθέντες εἷς 
σπείραν ὡς εἰς θήραμα μέγα τὸν βασιλέα ἐπῴεσαν" 
ᾧῴοντο γὰρ αὐτίχα 0j, μάλα τοῦτον αἱρήσειν f) ἄναι- 
ρήσειν. Ἥσαν δ᾽ οὗτοι πάντες ᾿Αραδίοις ἔποχοι ἴπ- 
ποις xal χατὰ θέαν τῶν πολλῶν ὑπερφέροντες" 
ὁπλισμοῖς τε γὰρ ἐχπριπέσιν ἐχάζοντο, χαὶ τοὺς 
ἵπποὺς ἠσχημένους εἴχον ἄλλοις τε χόσμοις λαμ- 
προτάτοις, ἀλλὰ δὴ xxl ἐπαυχενίοις ἀγλαΐσμασιν ix 
τριχῶν συγχειμένοις ἱππείων, ἐς ἱχανὸν χαθιεμένων 
xai περιηρτημένους ἐχουσῶν ἀχητιχοὺς χώδω"ας. 
Βασιλεὺς 9' ἀναστήσας τὰ τῶν περὶ αὐτὸν φρονή- 
ματα τὴν τῶν πολεμίων ἐπέλευσιν εὐπετῶς ἀπο- 
χρούεται, ἀεὶ δὲ χατὰ βραχὺ προδαίνων τοῖς ἕμ- 
προσθεν' xal νῦν μὲν πολέμου νόμῳ ἐνιαχοῦ δὲ xai 
ἀναιμωτὶ παριππεύων τοὺς Πέρσας, ἄλλους ἐπ’ 
ἄλλοις συνιόντας xal πάντας συλλαθδεῖν αὐτὸν σπεύ- 
δοντας τρισάσμενος ἐφίσταται χαὶ ἀσπάσιος τοῖς 
προωδευχόσι τάγμασιν, οὐ μᾶλλον περὶ αὐτοῖς 
δυσχεραίνουσιν ἤ ἐπ᾽ αὐτῷ μὴ φαινομένῳ ἀγωνιῶσιν. 
Οὔπω δὲ συμμίξας τούτοις, ἀλλ᾽ ἐχεῖσε ἔτι ὧν ἔνθα 
ποταμὸν παραῤῥέειν ὁ λόγος εἴρηκε, δίψει συνέχε- 
και, καὶ δὴ αἰτεῖται τῶν χαρεστώτων τινὰ λαβόντα 
ὑδρεῖον ὕδωρ ἀρύσασθαι xal οἱ ἀποχομίσαι πιεῖν. 
Σπάσας τοίνυν τοῦ ὕδατος ὅσον ἄν τὴν ἐκείνου 
ἐδίανεν ὑπερῴαν, τὸ λοιπὸν ἐξέχεεν ofa μὴ τοῦ πο- 
θέντος ἡδέως διὰ τοῦ οἰσοφάγου χατολισθαίνοντος. 
Ἠολυπραγμονήσας δὲ τὸ ποτὸν xai λυθρῶδες τοῦτο 
κατανοήσας ᾧμωξε, xal sime μὴ εὐτυχῶς ἀποτεύ- 
σασθαι τοῦ τῶν Χριστιανῶν αἵματος. Παρεστὼς δὲ τις 
ἀνὴρ ἱταμὸς xal θρασὺς, ὡς ἔδειξε, xal τοῦ τότε xat- 
ροῦ δοσχολώτερος, ἀνερυθριάστως ἔφησεν, «e ὕΛπαγε, 
βασιλεῦ οὔχουν ταῦτα, οὐχί: οὐ γὰρ νῦν [P. 121] 
πρώτως, ἀλλὰ πάλαι καὶ πολλάκις xxl εἰς χραιπάλην 
xai ἀχραιφνῶς Χριστιανικῶν αἱμάτων χρατὴρ ἐχε- 


Andronicue incolumis advenit, qui extremum ag- D ράσθη σοι, χαλαμωμένώ τε καὶ ἐπιφυλλίζοντι τὸ 


men ducebat : et alii quidam apud Manuelem gra- 
tiosi, vulnerum expertes, concurrerunt. 


ὕπήχοον. » Οὕτω δ᾽ ἱλαρῶς τὸν κατήγορον ixsivov 


xai λοίδορον ὑπήνεγχεν ἄνθρωπον, ὡς εἴ μὴ ἦν 


533 DE MANUELE COMNENO LIB. VI. 534 


ἀχούων μηδ᾽ ἔχων ἐλεγμοὺς dv τῷ στόματι. Ὁρῶν δὲ xal τοὺς θησαυροφύλακας θυλάχους διασπωμένους 
ὑπὸ ΠΕερσῶ» καὶ κατὰ γῆς χεόμενον καὶ ἁρπαζόμενον τὸν εἷς νόμισμα χεχομμένον χρυσόν τε xai ἄργυρον, 
ἐνῆγε τοὺς συνόντας Ῥωμαίους ἐπεισπεσεῖν τοῖς βαρδάροις xal χτήσασθαι τὰ χρήματα Περσῶν δι- 
χαιότερον. Συστὰς δὲ αὖθις ὁ λῆρος ἐχεῖνος ἀνὴρ διελοιδορεῖτο ἀναιδῶς βασιλεῖ τοιαῦτα χελεύοντι, 
« Ἐχρῆν, » λέγων, « ἑχουσίως καὶ πρότερον διδόναι Ῥωμαίοις ταυτὶ, οὐχὶ δὲ πάντως νυνὶ, ὁπότε ἣ 
κτῆσις δυσχερὴς καὶ μεθ᾽ αἵματος. Εἰ δ᾽ αὐτὸς ἀνήρ ἐστιν ἰσχύος, ὁποῖος εὔχεται εἶναι, ἤ γοῦν 
ἀναξυρίδα περίχειται, τοῖς χρυσοσύλαις συῤῥαγεὶς Πέρσαις καὶ συγχόψας τούτους θαῤῥαλεώτερον ἐπα- 
νασωσάτω Ῥμαίοις τὰ ἁρπὰζόμενα. » ᾿Εσιώπα δὲ χάπὶ τούτοις τοῖς ῥήμασι, ὑπ’ ὀδόντα γρύζων 
μηδὲ τονθορύζων, ἀλλὰ φέρων τὴν τοῦ χερτόμου προπέτειαν ὡς Δαδὶδ πάλαι Σεμεεὶ τὴν αὐθάδειαν. 
“Οφὲ δὲ καὶ ὁ Κοντοστέφανος ᾿Ανδρόνιχος ἀθλαδὴς παρῆν, ὅς ἡγεῖτο τῶν τελευταίων τάξεων, «al ἕτεροι τῶν 
δυναμένων μέγα παρὰ τῷ Μανουὴλ ἀπλῆγες συνδεδραμήκασιν. 


Ε΄. ᾿Επεὶ δὲ νὺξ ἐπῆλθε xal σκότος ἡμέρας διάδο- A. — V. Ubi nox prelium diremit, omnes sederunt 


yov τὸν πόλεμον ἕπαυσεν, ἀδημονῶν ἅπας χαθῆστο 
ὁποίῳ τῷ τῆς χειρὸς κοίλῳ ῥίψας τὴν κεφαλὴν, καὶ 
τὸν ἐνεστῶτα κίνδυνον φανταζόμενος οὐ τοῖς ζῶσι 
συνέτατεν ἑαυτὸν, xal μάλισθ᾽ ὅτι τὸν χάρακα πε- 
ριτρέχοντες διαπρυσίοις ἀνεκάλουν φωναῖς οἷ Βάρδα- 
po: τοὺς ὁμοεθνεῖς αὐτοῖς, οἱ κατὰ χρείαν fj μετά- 
(«civ πίστεως πρὸς Ῥωμαίους προὺχώρησαν πάλαι, 
xal mapívoov ἐξελθεῖν αὑτονυχὶ τοῦ στρατηγίου ὡς 
ἀπολουμένων ἄρδην ἕωθεν αὐτίκα τῶν ἐν αὐτῷ. 
Διενυχτέρευον οὖν Ῥώμαϊοι κατὰ φρήτρας καὶ λο- 
γάδας τοῖς φύλοις φῦλα συναγειρόμενοι, βαπτόμε- 
νοι πρὸς ὥχρον ὁπὸ δέους, εἰς οἷον τὰ πέταλα τῶν 
δένδρων χατὰ καιρὸν τὸν φυλλοχόον μεταμορφάζεται. 
Αὐτὸς δὲ ὁ χρατῶν ἀγενεστάτας βουλὰς ὥδενεν. Ὡς 
δὲ ταύτας ἀποτεχὼν εἷς ἀχοὴν τῶν σὺν ἐκείνῳ ἐξ- 
ἐφερε, χαὶ ἦν τὸ ὑφηγούμενον λαθραία φυγὴ καὶ 
τοσούτων ψυχῶν εἷς αἰχμαλωσίαν καὶ θάνατον ἔχδο- 
σις, ἔχπλήττει τοὺς ἀχροωμένους, καὶ μᾶλλον τὸν 
Ἰζοντοστέφανον, ὡς ἀνδρὸς ἀλλοφρονοῦντος xal περι- 
στρεφομένου σχοτοδίνῃ ἀτεχνῶς φθεγγόμενος ῥήματα. 
Οὐ μόνον δὲ οἱ πρὸς σχέψιν τοῦ ποιητέον συνελ- 
θόντες βαρέως ἥνεγχαν τὰ ἠνωτισμένα, ἀλλὰ xal 
τις ἔξωθεν ἑστὼς τῆς σχηνῆς Ux τῶν ἀγνώστων 
xai τῶν πλείστων στρατιωτῶν, ὡς τὸ βασιλικὸν ἔς 
οὕς ἐδέξατο σχέμμα, ὑψώσας τὴν φωνὴν καὶ διωλύ- 
γιον ἀνοιμώξας, « Φεῦ, » εἶπεν, « ὁποῖα δὴ καὶ ὁ βασι- 
λεὺς Ρωμαίων sic: νοῦν ἐδάλετο. » Καὶ πρὸς ἐχεῖνον 
τὴν τοῦ λόγου στρέψας ὁρμὴν, « Οὐχὶ σὺ, » φησὶν, ὁ 
διὰ τῆς ἐρήμης ταύτης χαὶ στενῆς ὁδοῦ ἐχθλίψας 
ἡμᾶς καὶ εἰς [P. 122] ἀπώλειαν διηθήσας, fj μᾶλ- 


λον οἷονεί τινι ὅλμῳ ἐχπιέσας τοῖς συμπίπτουσι ( 


τούτοις σχοπέλοις καὶ τοῖς πεσοῦσιν ἀτεχνῶς ἐφ᾽ 
ἡμᾶς ὄρεσι; Τί ἡμῖν καὶ τῇ κοιλάδι ταύτῃ τοῦ 


tristes, capita manibus sustinentes ; et dum pre- 
sens discrimen reputant, se vivie non adnumera- 
bant, eo potissimum territi, quod Barbari circum 
vallum 848 cursitantes populares suos, qui vel 
religione mutata vel aliis de causis olim ad Ro- 
manos se contulerant, cum maximis clamoribus 
hortabantur ut ea noote castris excederent ; mane 
enim omnes qui in iis essent perituros. Eam no- 
ctem ita exegerunt Romani, metu pallentes, ut 
tribules cum tribulibus, amici cum amiois se con- 
jungerent. At imperator cum ignavissimum consi- 
lium de clandestina fuga et tot millibus neci obji- 
ciendis proceribus aperuisset, auditores, οἱ Con- 
tostephanus in primis, obstupuerunt, quasi verba 
bominis parum saní loqueretur. Neo iis solum qui 
|n consilium adhibiti fuerant, eam orationem 
graviter tulerunt: sed quidam obscurus miles, 
qui exira tabernaculum steterat, audito ejus pro- 
posito, cum ingenti suspirio et alla voce: « Quid, 
inquit, Romanorum imperatori in mentem venit? » 
Etad ipsum conversus : « Non tu, inquit, is es, 
qui in desertam et angustam istam viam nos intru- 
sisti οἱ in interitum $44 precipitasti ἢ et concur- 
rentibus istis scopulis et montibus nos omnino 
oppressurie veluti mortario contudieti? quid nobis 
rei est cum ista valle luctus et faucibus inferni? 
cur istos iniquos asperos tramites penetramus? 
quid nos privatim de Barbaris queri possumus, 
qui violentis istis anfracubus atque angustiis in- 
festis nos írreliverunt ? et tu nos tanquam oves 
mactationi destinatas prodis ? » His verbis animo 
emollilo ac potius consauciato consilium mutavit, 
et eam sequi viam instituit quam tempus pateretur, 


κλαυθμῶνος xal τῷ στομίῳ τοῦ ἄδου ἄντιχρυς xal τῷ παρελθεῖν τὰς ἀνωμάλους τούτας xal τραχείας 
τροχιάς; Ἤ τί ἴδιον ἐπάγειν τοῖς βαρδάροις ἐπίχλημα εἴχομεν, οἵ τοὺς χώρους τούς στενούς τε xal 
βιαίους καὶ σχολιοὺς περικαθίσαντες ἡμᾶς ἐσαγήνευσαν ; xxl νῦν ὅπως καταπροδίδως ὡς πρόθατα σφαγῆς τοῖς 
ἐχθροῖς ; » Τούτοις μαλαχθεὶς τὴν ψυχὴν εἴτ᾽ οὖν ἕως καρδίας δηχθεὶς εἰς ἑτέραν ἔτραπετο xal τὴν χατὰ τὸν 
χαιρὸν ἐχεῖνον ἐλᾷν εἵλετο. 


᾿Αλλ’ ὁ σπίρμα ἐγκαταλείπων πάλαι τῷ ᾿Ισραὴλ, [) Enimvero is qui olim Israeli semen reliquit, ne 


ἵνα μὴ εἰς τέλος ἀφαντωθείη τὸ ἐχείνου χληρούχημα 
ὡς Σόδομα γεγονὸς χαὶ ὁμοιωθὲν ὡς Γόμοῤῥα, ὁ 
παιδεύων xal πάλιν ἰώμενος, ὁ πατάσσων xal ζῇν 
ποιῶν, ὁ μὴ τὴν ῥάδδον τῶν ἁμαρτωλῶν ἐπὶ τὸν 
χλῆρον τῶν διχαίων εἷς τέλος ἐῶν οὗτος xai τότε τὸ 
ἅγιον ἔθνος κατοιχτειρήσας xai μὴ ἀπώσασθαι θελήσας 
ἐπίπαν χάμπτει τὴν τοῦ σουλτάνου ψυχὴν εἰς ἀξύμ- 


sua sors penitus, Sodome οἱ Gomorrbe instar, 
aboleretur; qui castigat et rursus medetur ; qui 
percutit οἱ vivere facit ; qui baculum peccatorum 
non perpetuo in sortem justorum gratsari sinit, is 
tum quoque sancti sui populi misertus, quem non 
penitus repudiare volebat, eultani animum ad inu- 
sitatam clementiam flectit, ut qui dudum Manuelis 


y35 


NICET/E €HONIATJE 


586 


virtutem verebatur, nuno ejus calamitate frange- A φυλον ἔλεον τὸ χαινότατον͵ xal ὅς τὴν τοῦ βασιλέως 


retur : aut ut olim per Chusin Achitophelis con- 
silia evertit, et animum Absalonis mutavit, ut ea 
Bequeretur que perniciem ei allatura erant, ita 
tum quoque Persarum 245 principem transver- 
sum egit, ut procerum ooneiliis impulsus, quibus 
tempore pacis ab imperatore pecunia alfluebat, per 
legatos ultro prior divinitus pacem imperatori 
offerret, quam is urgente necessitale petiturus 
erat, et pactiones rursus, ut ante, flagilaret. Perse 
vero sultani consilio nondum patefacto, castra di- 
lucülo oppugnatum ibant, uno impetu Romanos 
delendi spe concepta. Itaque cum barbarico ejulatu 
obequíitarent et milites-intra vallum sagittis confi- 
cerent, Joannes Constantini Angeli filius cur sua 
cohorte, Jussu Ímperatorís, ad Turcorum impetum 
reprimendum egreditur. Qui cum irrito conatu, 
nullo forti facinore edito, rediisset, Macroducas 
Constantinus orientales copias educit. Sed is quo- 
que non multo post in castra se recepit. Interea 
gultanus Gabram, honoratissimum inter suos 88 - 
irapos, ad imperatorem mittit ; cujus jussu Turci 
oppugnare vallum desistunt, et Romani clam sub- 
ducere sese desinunt. Is Gabras 8466 imperatori 
Barbarorum more submisse adorato dono adducit 
equum Níseum, frenis argenteis ornatum, ex iis 
qui ad pompas aluntur; et longum ancipitem gla- 
dium, ac sermonem de pacificatione interjicit, 
animo ejus ob aoceptam cladem, ui apparebat 
tristi, prius mollibus verbis quse in aurem illi 
dicebat delinito, et doloris acerbitate velut incan- 


tamentis quibusdam mitigate. Cum autem thoracem C 


imperatoris fulva veste tectum vidisset : « [ste 
color, inquit, imperator, pugna tempore minime 
commodus est, sed plane inauspicatus. » Id di- 
ctum imperator exiguo οἱ cogoto risu excepit; 
eamque vestem purpura et auro intextam illi dedit, 
&cceploque ense et equo pacem conscribit suaque 
manu subsignat. Inter ceteras conditiones, quas 
id tempus scrupulosius exquirere non sinebat, 118 
quoque erat, ut Doryleum et Subleum oastella 
everterentur. 

τὸ οὖς ἐχείνῳ ὑπεψιθύρισε ῥήμασι. Θεασάμενος δὲ 


ἀρετὴν αἰδούμενος πρότερον, τότε καὶ ταῖς ἐχείνου 
συμφοραῖς ἐπιχλᾶται" d] γοῦν ὁ διὰ Χουσὶ τὴν 'Ayi- 
τόδελ ἀχυρώσας βουλὴν, καὶ τὰς φρένας ἀλλοιώσας 
τοῦ ᾿Αὐεσαλὼμ ὡς τοῖς xa0' ἑαυτοῦ xal χείροσιν 
ἐπαγγέλλεσθαι, αὐτὸς xal τότε τὸν Περσάρχην ἐξέ- 
χρουσε τοῦ χαθήχοντος. Ιχρασυρεὶς γὰρ οὗτος 
ταῖς τῶν μεγιστάνων αὐτοῦ ὑποθημοσύναις, οἶπερ 
ἀπήντλουν ἀμφοτέραις ἐκ βασιλέως, κατὰ τὸν τῆς 
εἰρήνης χαιρὸν τὰ χρήματα, πέμψας πρεσδείαν 
εἰρηνικὰ διαλέγεται χαὶ τὴν συνομολογίαν ὡς πρώην 
αὖθις ἐπιζητεῖ, προφθάνων οἷον προαιρετῶς, τοῦ 
χρείττονος ἐποτρύνοντος, τὸν ἀναγχαστῶς ἔς τὰς 
συμθάσεις βλέψαντα ἄνακτα. Οἱ δὲ δὴ Πέρσαι μήπω 
τῶν κατὰ σχοπὸν τῷ σουλτάνῳ ἐχφανθέντων Bux 
ἕῳ προσήλαυνον ὡς χυχλωσέμενοι 'Ῥωμαίσυς καὶ 
ὥσπερ ὄψον εὐτρεπὲς xal χαθ᾽ ὁρμὴν μίαν οἵα θῆρες, 
λαφύξοντες, ἥ ὡς ἐγχαταλελειμμένα ὠὰ καὶ νασσιὰν 
ἐρήμην ἀπάξοντες, Περιστείχοντες τοίνυν τὸν χά- 
paxa τοὺς ἐντὸς χκατετόξευον, χύχλῳ περιελαύνοντες 
xal βαρδαριχῶς ἀλαλάζοντες. Βασιλεὺς οὖν ἐγκε- 
λεύεται ᾿Ιωάννῃ τῷ τοῦ ᾿Αγγέλου Κωνσταντίνου υἱῷ 
μετὰ τοῦ συνόντος ἐχείνῳ τάγματος τοῖς Πέρσαις 
προσδαλεῖν: ὁ δὲ χατὰ τὴν βασιλικὴν ἐπιταγὴν 
ἀναστελεῖν τοὺς Τούρχους πειρᾶταϊ, οὐδὲν δὲ τι xai 
δράσας γενναῖον παλίστροφος γίνεται. "Ex δὲ τούτου 
6 Μαχροδούχας Κωνσταντῖνος τὴν ὑπ᾽ αὐτὸν ἐξάγει 
στρατιὰν ἐκ τῶν ἑῴων στρατολογουμένην ταγμάτων" 
ἀλλὰ xal οὗτος μιχρόν τι φανεὶς ὑπενόστησεν. Ὁ δὲ 
4€ σουλτάνος πέμπει πρὸς βασιλέα Γαδρᾶν τὰ 
πρῶτα τῶν παρ᾽ αὐτῷ xal τετιμημένον τὰ μέγιστα" 
τὸ δ᾽ ἀπὸ τοῦδε οἵ τε Τοῦρχοι ix παραγγελίας τοῦ 
προσδάλλειν περιστάδην ἀπέστησαν καὶ Ρωμαῖοι 
τοῦ ὑπεξέρχεσθαι λήγουσιν. ι᾿Οφθῆναι δὲ τῷ βασιλεῖ 
μέλλων Γαύδρᾶς βαθεῖαν xal βαρδαρικὴν ἀπονέμει 
τιμὴν χαὶ προσχύνησιν, xal ἅμα ἵππον προσάγει 
δῶρον Νισαῖον ἀργυροχάλινον, ἐκ τῶν φατνιζομέ- 
νων εἰς πομπὰς, xal περιμήχη ἀμφήχη μάχαιραν, 
xal λόγον χινεῖ περὶ σπονδῶν, διομαλίσας πρότερον 
λόγοις ἁπαλοῖς τὴν ἐπὶ τοῖς συμὄᾶσιν δπεμφαινομέ- 
νὴν ἀχθηδόνα τοῦ βασιλέως, καὶ χαταστείλας τὸ τοῦ 
πάθους φλεγμαῖνον οἷά τισιν ἐπάσμασιν, οἷς πρός 
Γαδρᾶς ἥν εἶχε στολάδα ἐπὶ τοῦ θώραχος βασιλεὺς, 


τὴν χροιὰν χολοῦζφινον, « Οὐχ εὐσύμδολον τὸ χρῶμα τοῦτο ὁ φησὶν, « ὦ βασιλεῦ, ἀλλὰ xal λίαν κατὰ νὴν 
᾿ὥραν τὸδ πολέμου ταῖς ἀγαθαΐς τύχαις ἀντιπρᾶττον (2). » Αὐτὸς δ᾽ ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις τούτοις βραχύ τι 
καὶ βεθδιασμένον μειδιάσας, τὴν ἐπιθωράχιον στολὴν ἀποδὺς ἐχείνῳ δίδωσι πορφύρᾳ xal χρυσῷ διηνθι- 
σμένην. Τὸν δ᾽ ἵππον xal τὸ ξίφος δεξάμενος ἐγγράφους τίθεται τὰς σπονδὰς, καὶ τὴν χεῖρα τούτοις βραδεύει. 
Ἐνῆν δὶ τῷ γραμματίῳ καὶ ἄλλα μὲν ὅσα ὁ καιρὸς ἐπέταττε xarà μηδὲν ἀχριθολογούμενος, ἀλλὰ δὰ καὶ τὸ 


χαταστραφῖναι τὰ φρούρια τό τε Δορύλαιον xai τὸ Σούδλεον. 
441 Manuel cum pacem nihil insidiarum ha- ἢ ὐὕτως οὖν εὐρηχὼς τὸν Βάρδαρον τὰ πρὸς εἰρήνην 


bere et sincere secum agere Batbarum videret, 
alia via domum redire instituit, ut aspectum inter- 
fectorum declinaret. At vie duces ob id ipsum po- 
tissimum eodem eum reducebant, ut miserabilia 
illa spectacula oculis intueretur, que quidem nul- 


ἀληθῶς λαλήσαντα xal μὴ ἐπ᾽ ὀργὴν δόλους διαλο- 
γιζόμενον, αἱρεῖται δι’ ἄλλης ὁδοῦ πορευθῆναι καὶ 
μὴ τὴν αὐτὴν ἀναμετρήσειν αὖθις ἣν ἐδάδισε πρό- 
τερον, ἐχχλῖναι τοὺς πεσόντας βουλόμενος. Οἱ di 
τῆς ὁδοῦ ἡγεμόνες xar' αὐτὸ τοῦτο μᾶλλον ἐπὶ τὴν 


Hier. Wolfli nota. 


2) Nescio quid hoo jsive scomma sive capxa- 
σμὸς, Sibi velit, utrum rideat Manuelem ut metu 


pallentem,an vero innuat aurea arma periculosiora 
esse ferreis, quod spe prede plures alliciant. 


DE MANUELE COMNENO LIB. VI. 


ἐκεῖσε προῆγον, ἵν᾽ ὀφθαλμοῖς οἰκείοις knójorto A lis lacrymis satis deplorari queant. Nam fauces 


βασιλεὺς τὰ οἰχτρότατα ἐκεῖνα θεάματα. Καὶ γὰρ 
ἦν ἀληθῶς δαχρύων ἄξια τὰ ὀρώμενα, ἣ ἀληθέστε- 
ρον εἰπεῖν μείζω τοῦ ἀναχλαυσθῆναι διὰ τὸ τοῦ κακοῦ 
μέγεθος. Αἴ τε γὰρ φάραγγες εἰς ἰσόπεδον ἀνέθαι- 
νον, καὶ οἱ κοιλάδες εἰς χολωνοὺς ἀνηγείροντο, καὶ 
τὰ ἄλση τοῖς θνησιμαίοις ἐχεχάλυπτο. "Απας δὲ 
χείμενος ἀποσυρεὶς ἦν τὸ δέρμα τῆς κεφαλῆς (3), 
πολλοὶ δὲ xal τοὺς ἰθυφάλλους ἀπεκαυλίσθησαν. 
Ἐλέγετο δὲ τοὺς Πέρσας τοῦτο τεχνάσασθαι, ἵνα μὴ 


exequatme erant, valles in tumulos assurgebant, 
saltus cadaveribus operiebautur. Prostratis omni- 
bus cutis capitis detracta erat, nonnullis pudenda 
etiam precisa. Ideo factum a Persis dicebatur, ut 
cireumcisis ἃ Christianis non distinctis victoria 
anceps esset ; nam ex utroque exercitu multi ceci- 
derant. Nemo igitur preteriit quin lamentaretur 
et nominatim familiares atque amicos suos inter- 
fectos compellaret. 


τοῦ ἀχροδύστου ὁ ἐμπερίτομος διαστέλλοιτο xal ἡ νίκη οὕτως εἴη ἀμφιπαλὴς xal ἀμφήριστος, ὡς ἐξ 
ἐχχτέρων τῶν στρατοπέδων χιταδληθέντων πολλῶν. Οὐδεὶς τοίνυν χωοὶς δαγρύων καὶ στεναγμῶν ἀντὶ- 
παρῆλθεν, ἀλλὰ μέγα πάντες ἀνέχλαυσαν xal ὀνομαστὶ τοὺς ἀπολωλότας ἑταίρους καὶ συνήθεις Exá- 
λεσαν, 

᾿Αλλ’ ἐνταῦθα τοῦ λόγου γενόμενος. ἐκεῖνο ἔχω εἰ- ἃ Hoo loco illud in mentem mibi venit, res futu- 


veis, ὡς δυσφύλαχτον τὸ μέλλον τοῖς ἀνθρώποις ἡμῖν, 
xai οὐκ ἄν τις ῥᾳδίως ἐξαναλύξῃ τὸ ἑπιὸν, εἰ μή 
τῷ τὸ θεῖο, ἐχ λιπαρίας ἰλεωθὲν ἀπώσαιτο τὰ δεινὰ 
4$ ἐκ τούτου εἷς τοῦτο μετακλινεῖ, καταμιγνύον τὸ 
«ἧς χινήσεως ἀχραιφνὲς καὶ τῷ φιλανθρώπῳ χαπη- 
λεῦον τὸ ἄκρατον. Βασιλεὺς γὰρ ἣνίχα ἦν κατὰ 
ἹΙερσῶν ἐκστρατεύειν προθέμενος, ἐδόχει καθ᾽ ὕπνους 
δρᾷν ὡς εἰς στρατηγίδα νῆα ἐμὰς αὐτός τε καὶ 
συχνοὶ τῶν ἐπιτηδείων τὴν Ἰ]ροποντίδα ἀνελέγετο, 
αἴφνης δὲ συμπεσεῖν τὰ ἐξ Εὐρώπης xal ᾿Ασίας 
ὄρη, ὡς ἀφανισθῆναι μὲν τῆς νηὸς θραυσθείσης τὸ 
ἐμπλέον ἅπαν, αὐτὸν δὲ μόλις ἐκδοθῆνάι τῇ χέρσῳ 
ταῖς χερσὶ νηχόμενον. Καθ’ ἣν δὲ ἡμέραν τῶν ἐπι- 
σφαλῶν ἐχείνων ἐπέδαινε τρίδων, ἀνήρ τις προσελ- 
θϑὼν [P. 124] αὐτῷ δίγλωττος, τὸ γένος Ρωμαῖος, 
τοὺπίχλην Μαυρόπουλος, δόξαι οἱ ἔφατο xav' ὄναρ 
τὸν Éx τοῦ Κύρου παρώνυμόν ναὸν εἰσελθεῖν, ἐν 
δὲ τῷ ἱλεοῦσθαί οἱ τὴν εἰκόνα τῆς θεομήτορος φωνὴν 
ἐξιχνουμένην ἐχεῖθεν ἐνωτισθῆναι, λέγουσαν ὡς 
« ᾿Αρτίως ἐν μεγίστοις μάλιστα χινδύνοις ὁ βασιλεὺς, 
καὶ τίς ἀπελεύσεταί μοι τούτῳ συνέριθος ; » Elpn- 
κότος δὲ τινος ἀοράτως « ᾿Απελθέτω Γεώργιος, » 


ras difficulter ab hominibus posse precaveri, ne- 
que facile quemquam pericula $948 evasurum, 
nisi numine exorato divinitus custodiatur malo- 
rumque levamen impetret. Nam imperator, cum 
Persis inferre bellum statuisset, in somnis sibi 
visus est conscensa imperatoria nave cum multis 
familiaribus Propontidis oram legere ; subito vero 
Europe et Asie montes concidisse, fractaque nave, 
caeteris omribus sublatis, se vix manibus in littus 
enatasse. Quo autem die periculosas illas vias in- 
gressurus erat, homo quidam duarum linguarum 
peritus, natione Bhomanus, cognomento Mauropulus, 
ei dixit se visum in somnis Cyri ed.:m ingredi, et 
dum Genitricem Dei placaret, vocem ex ea editam 
audire, que diceret : « Nunc iz summo discrimine 
versatur imperator, et quia ei meo nomine opem 
feret ? » Cum quidam ex obscuro dixisset : « Ab- 
eat Georgius, » illam respondisse: « Tardus hic 
est. » Illo iterum dicente: « Abeat Theodorus, » 
eo quoque repudiato denique mestam exclamasse 
neminem malum illi imminens precavere posse. 
Atque hec hactenus. 


« No obtoc, » εἰπεῖν. Κάχείνου δὲ πάλιν ἐπενεγχόντος, « ᾿Απίτω θεόδωρος, » καὶ πρὸς τοῦτον ἄπανήνασβαι, 
τέλος δὲ μετὰ περιαλγείας φθέγξασθαι ὡς οὐδεὶς προφθάσει τὸ φυόμενον ἐκείνῳ χακόν. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτω. 


C. Μετὰ δὲ τὸ ὑποκχαταδῆναι τὰς δυσχωρίας ἐν- 
ἔκειντο xal πάλιν οἱ Hépaa: “Ρωμαίοις ix τῶν ὄπισθεν 
ἐπιφαινόμενοι' μεταμέλῳ γὰρ ἐλέγετο πληγῆναι τὸν 
Πέρσην ὅτι τὸ ἐν χερσι παρῆχε θήραμα, κάντεῦθεν 
ἐνδοῦναι τοῖς οἰκείοις ἐχεῖνα ἐπιοῦσιν ἐνδείχνυσθαι 
ὅσα καὶ πρὸ τῶν σπονδῶν ἐξῆν διαπράττεσθαι. Οὐ 
πανσυδί δὲ xal ὡς ἡνίκα τὰ δυσέμδολα χωρία Ῥω- 
μαῖοι διήρχοντο, οἱ Τοῦρχοι παρείποντο, ἀλλὰ κατὰ 
διαλειπούσας συμμορίας ἐπηχολούθουν: οἱ γὰρ 
χράτιστοι χαὶ πλεῖστοι ταῖς τῶν σχύλων ὠφε- 
λείχις ἰμφορτοι γενόμενοι τῆς οἴκαδε φερούσης 
ἥψαντο. Πλὴν χαὶ οἱ παρεπόμενοι ἐχεῖνοι πολλοὺς 
διέφθειρον, καὶ τούτους πάλιστα ὁπόσοι τραυματίαι 
τε χαὶ ἀπόμαχοι, καίπερ τοῦ βασιλέως τοὺς πολε- 
μικοὺς τῶν ἡγεμόνων καὶ δραστηρίους οὐραγεῖν 


V]. Postquam autem ex angustiis evagerunt, Perse 
Bomanos iterum ἃ tergo sunt adorti. Persam enim 
ponituisse ferebant quod 249 paratam predam e 
manibus amisisset, et suis concessisse ut Romanis 
ostenderent ea quise etiam anie pacem facere po- 


D tuissent. Non tamen toto exercitu, ut tum cum 


angustias transirent Romani, assectabantur, sed 
ex intervallis et sejunctis cohortibus. Nam plerique, 
optimi quique presertim, manubiis onusti domos 
suas repetebant. Nihilominus tamen illi qui tergis 
inherebant multos occidebant, vulneratos preser- 
tim atcue imbelles, quamvis imperator bellicosos 
et strenuos duces extremum agmen claudere jus- 
sisset. Ubi Chonas pervenerunt, cupide quieverunt 
ut hostes non amplius visuri. Imperator vero uni- 


Hier. Wolfii nota. 


(3) Hic apertius consilium Turcorum declarat, 
ostentare eos voluisse, nullum Turcam sed Chri- 
stianos duntaxat periisse. Quia vero Turcis addere 


preputia non poterant, Christianis ea preciderunt; 
et quo&8 viveutes non potuerant, defunctos in Tur- 
688 transformarunt utique ludibrii causa. 


539 


NICET/E CHONIAT/E 


$40 


euique male habenti staterem viaticum dedit ad A ἐπιτάξαντος. Ὡς δὲ κατὰ τὰς Χώνας παρεγένοντο, 


morbutn pro tempore curandum, Chonis Philadel- 
phiam descendit, atque ibi ad valetudinem a belli 
&rumnis recreandam aliquot dies commoratus, 
premissis in urbem nuntiis acceptam cladem Cpo- 
litanis per litteras significavit; in quibus nunc 
idem sibi quod Romano Diogeni accidisse quere- 
batur, qui bello Sarracenis illato magnam oopia- 
rum partem amisisset et ipse captus fuisset : nuno 
sultanieum fedus 950 extollebat, et sultanum 
pacem expetiisse jactabat, aurea bulla consigna- 
tam pactionem ostentans, ἃ sultano subsoriptam, 
quasi metu id fecisset. Nihilominus tarnen Subleum 
in transitu ex sultani voluntate diruit, sed Dory- 
leum nequaquam. Quare a sultano per legatos 


ἄσμενοι ἐχεῖσε τὸ γόνυ ἔχαμψαν, ὡς οὐχέτι τοὺς 
πολεμίους ὀψόμενοι. Βασιλεῖ δὲ xai τούτου ἐμέλησεν, 
ἑχάστῳ χαχεχτοῦντι στατῆρα διαδοῦνα: ἀργύρεον, 
γοσοχομίας ἐφόδιον πρόσχαιρον, Καταδὰς δὲ ἐὶς Φιλ- 
αδέλφειαν ἡμέρας τινὰς ἐκχεῖσε διότριψε, τὴν τοῦ 
σώματος διάθεσιν ἀναχτώμενος, καθῃρημένην οἷς 
ἐπιπόνθει χατὰ τὸν πόλεμον. Προεχπέμψας δ' ἀγ- 
γέλους τὰ συμδεδηχότα ταῦτα τοῖς Κωνσταντινου- 
πολίταις παρίστα, νῦν μὲν ταυτοπαθῆ πως ἑαυτὸν Ῥω- 
μανῷ τῷ Διογένει κατονομάζων, ἐπεὶ καὶ οὗτος ὁ βασι- 
λεὺς xav3 τῶν Τούρκων ἐξενεγκών ποτε πόλεμον τό τε 
πολὺ τῆς στρατιᾶς ἀπεδάλετο κἀὶ αὐτὸς συλλυη,φθεὶς 
ἀπήχθη αἰχμάλωτος, νῦν δὲ τὰς μετὰ τοῦ σουλ- 
τάνου σπονδὰς ὑπεξαίρων, xal χάτωθεν (4) τῆς 


pactionis est admonitus, mirari se dicente quod ἢ ἑαυτοῦ σημαίας μεγαλοῤῥημονῶν αὐτὰς περστῶσαι, 


Dorylaum nondum eversum esset. Ille vero, se 
parum ea curare que» necessitale facta essent re- 
spondens, Dorylei evertendi mentionem ininime 
ferebat, illam opinor partem Delphici oraculi, quod 
Epicydidi est redditum, secutus : | 


Jura, mors rapit hos etiam, qui fadera servant ; 
ea vero qua sequuntur neglexit : 


Jurisjurandi sed filia nominis expers, 

Trunca pedum manuumque, celerrima sed tamen instat, 
Persequilurque virum, dum stirpem funditus omnem 
Hauserit. Αἱ soboles servantis [edera floret 

Post obilum magis, in seros rediviva nepotes. 


ἀνέμῳ ἀναπεπταμένης xal πρὸς τὸ τῶν ἀντιπάλων 
ἀφορώσης μέτωπον ὡς φόδον ἀντιπίπτειν καὶ τρόμον 
αὐτοῖς. Οὐ μὴν ἀλλὰ τὸ μὲν Σούδλεον ἐπιπαριὼν. 
χατὰ τὸ σουλτάνῳ δοχοῦν αὐτὸς καθαιρεῖ, τὸ δέ γε 
Δορύλαιον οὐδαμοῦ. "Ὅθεν στείλας ὁ σουλτάνος mps- 
cOslav τῶν τε συνθηχῶν αὐτὸν ἀνεμίμνησκε, xai 
θάυμάζειν ἔλεγεν ὅπως μὴ ἐς δεῦρο χαθήρηται τὸ 
Δορύλαιον. Ὁ δὲ ὀλίγα τοῖς κατ᾽ ἀνάγχην γενομένοις 
τὸν νοῦν προσέχειν εἰπὼν, χατεδαφίσαι δὴ τὸ Δορύ- 
λαιον οὐδ' ἄχροις ὠσὶ παρεδέχετο, ἐκεῖνο ἀτέχνως 
τῶν τῆς Πυθίας πρὸς τὸν ’Επικυδίδην ἐπῶν ἄποτε- 
μόμενος καὶ [P. 125] αἰνέσας" 


« Ὄμνυ, ἐπεὶ θάνατός γε καὶ εὔορχον μένει ἄνδρα, » 


τὰ δὲ ἐφεξῆς, X φασιν οὕτω, παρεπισχὼν, 


« Ἀλλ᾽ ὅρκου πάϊς ἐστὶν ἐνώνυμος" οὐδ᾽ ἔπι χεῖρες 
Οὐδὲ πόδες, κραιπνὸς δὲ μετέρχεται, εἰσόχε πᾶσαν 
Συμμάρψας ὀλέσῃ γενεὴν xal οἶχον ἅπαντα. 
᾿Ανδρὸς δ᾽ εὐόρκου γενεὴ μετόπισθεν ἀμείνων. » 


Ceterum Persa Atapacum ducem eum deleota ex (; Ὁ δὲ γε Πέρσης μοῖραν ἀπόλεχτον τῆς ὅλης αὐτοῦ 


omni exercitu IV et XX millium manu ablegat, ut 


στρατιᾶς ἀποδιελὼν, εἷς χιλιάδας εἴκοσι πρὸς ταῖς 


δὰ mare usque oinnes urbes οἱ provincias vestet 
ac nemini pareat, sibique aquam marinam, remum 
?51 et arenam apportet. Is jussa exsequens 
Meandrias urbes subitis et improvisis incursioni- 
bus miserabiliter populatur, Tralles et Phrygie 
Antiochiam deditione capit, Luma Peutachira et 


τίσσαρσι μετρουμένην, xal στρατηγὸν αὐτῇ τὸν 
᾿Ατάπαχον ἐπιστήσας πέμπει τὰς ἄχρι θαλάττης 
πολαις καὶ χώρας πορθήσοννα, φείσασθαι μηδαμῇ 
μηδεμιᾶς ἐπισχήψας, ἀποχομίσαι τε αὐτῷ 

θαλάττιον xal χώπην xai ψάμαθον. Ὁ δὲ τὰ ἐπιιι» 
ταγμένχα διδοὺς πέρατι, τὰς Μαιανδρικὰς ἐπιὼν 
alias munitiones vi expugnatas spoliat, et ordine πόλεις ἐδήου οἰχτρῶς, ἐσδολὰς ἀχηρύχτους καὶ ἐφό- 
progressus oram maritimain quoque vastat. δους ἀπρούπτους τιθέμενος. Ιαρεστήσατο δὲ καὶ 
τὰς Τράλλεις τὴν πόλιν xai τὴν χαὰ Φρυγίαν ᾿Αντιὄόχειαν, τὰ Λοῦμά τε xai τὸν Πεντάχειρα καὶ 
ἕτερ᾽ ἄττα ἐρύματα xatdxpac ἑλὼν ἐσχύλευσεν. Ὁδῷ δὲ προϊὼν xai τὰς παραθαλαττιδίους ἐλυμήνατο 
ὥρας. 

"VIL Quibus rebusauditisimperator, cum aliisplu- ἢ Z'. Βασιλεὺς δὲ ταῦτα ἐνωτισάμενος ἄλλαις tf 
rimis artibus usus est, tum sine buccinis οἱ tubis πλείσταις μεθόδοις ἐχρήσατο xal δὴ xal τῷ μὴ ἐπὶ 
e tentorio prodiit. Nunc enim talibus rebus non βυχάναις καὶ σάλπιγγι τῆς σχηνῆς προῖϊξναι, « Οὐ 
esse opus, sed arcubus et hastis, ut insolentes ho- χρεία, « λέγων, » τοιούτων ἄρτι τινῶν, ἀλλὰ τόξων καὶ 
stesRomanis provinoiis exigantur. Ac ipsesibi non δοράτων, ἵνα τοὺς μισοῦντας ἡμᾶς, ol (κατὰ Δαδὶδ 
exeundum ratus, Joannem Batatzemnepotem suum εἰπεῖν) ἤχησαν xal ἦραν χεφαλὰς, τῶν Ῥωμαϊκῶν 
misit, virum cautum et strenuum, et Ducam Con- ἀποπεμψώμεθα χωρῶν. » Καὶ αὐτὸς μὲν τὴν εἰς τοὺς 
Stantinum, adolescentem adhuc pene imberbem, πολεμίους ἀπᾶραι οὐδαμῶς ἐδιχαίωσε, στέλλει δὲ τὸν 


Hier. Wolfli note. 


(4) Kai κάτωθεν. Ef infra vexillum suum vento 


| tremore corriperentur, pacem confecisse eultanum 
eepansum, el hostium frontem spectans, ut ii metu el 


gloriabatur. 


041 


DE MANUELE COMNENO LIB. VI. 


642 


ἀνεψιὸν Ἰωέννην τὸν Βατάτζην, τῷ δραστηρίῳ ἐν A sed virili maturitate preditum, et Michaelem Aspie- 


δάοντι χρώμενον, χαὶ τὸν δούχαν Κωνσταντῖνον, vta- 
νίαν ἄρτι ὑπεηνήτην xal κατὰ τῶν φυτῶν» τὰ εὐγενῆ, 
καρπογονεῖν πρὸ ὥρας ἐπαγγε λλόμενον, ἔτι δὲ τὸν 
᾿Ασπιέτην Νιχαὴλ, πολλὰ παραινέσας αὐτοῖς σὸν 
εὐδουλίᾳ χαὶ τάξει τὸ πραχθησόμενον ἅπαν ποιεῖν, 
πρὸ δὲ τούτων μὴ προσπελάσαι παντάπασι τοῖς βαρ- 
ὄάροις, εἰ μὴ πείρᾳ γνοῖεν ἀχριύεῖ πρότερον ὁπόσοι 
εἴεν τὸ πλῆθος xal ὧς νιχῷεν αὐτοὺς μαχεσάμενοι. 
Καὶ Πέρσαι μὲν πέρας τῆς ἔφόδου τὴν θάλατταν 
θέμενοι μετὰ πλείστης ὅτι λείας ἀνέλυον, χάχεῖϊνα 
x3lpovts οἷς χατὰ τὴν χάθοδον οὐ προσέθαλον᾽ υἱ δ’ 
ἀμφὶ τὸν Βατάτζην τὰς δυνάμεις ἀναλαθόντες, ὅσαις 
τε αὐτοὺς ὁ βασιλεὺς ἐφωδίασε xal ὀὁσαι χατὰ πάρ- 
οδον ξυνελέγησαν, ἤλαυνον εὐθὺ τοῦ Ὑελίου καὶ 
τοῦ Λειμμόχειρος τῶν πολιχνίων, xa0' ἃ περὶ πο- 
ταμῷ τῷ Μαιάνδρῳ πάλαι ποτὲ γέφυρα περιήγετο. 
᾿Επεὶ δὲ οἱ σκοποὶ, οὖς ἄρα ὁ Βατάτζης χατάστησε 
κατὰ πάσας τὰς ὁποιοῦν φερούσας ὁδοὺς, ἀπήγγελ- 
λον τὴν τῶν Toópxov ἀνάζευξιν καὶ ὡς οὐ πρόσω 
ἤδη εἰσὶν ἔφορμῶντες, εἰς δύο ἀποτμηματίσας τὴν 
στρατιὰν τὸ μὲν πλέον ταύτης εἷς λόχους χαθίστησι 
κατὰ τὰς ὁδοὺς, ἄς ἔμελλε τέμνειν τὸ πολέμιον, τὸ 
δὲ λοιπὸν ἐς τὰς μετὰ τὴν παλαιὰν γέφυραν ix6á- 
σεις τοῦ ποταμοῦ διασπείρας προσμένειν ἐχέλευξ 
μερίδος τινὸς ἀπὸ τῶν Τούρχων μετὰ τῆς αἴχμαλω- 
σίας περαίωσιν, καὶ τηνιχαῦτα μηδ᾽ ὅλως χατοῤ- 
ῥωδεῖν, ἀλλὰ θαῤῥαλέως προσυπαντᾷν, Καὶ ὁ uiv, 
ὡς ἄμεινόν οἱ δέδοχτο, (P. 126] οὕτω δὴ τὸ olxeTov 
διεσχεύασε στράτευμα" οἱ δὲ Τοῦρχοι ὡς εἴχοντο 
τοῦ διαδαίνειν, ἐξ ὑπερδεξίων βαλλόμενοι el; τὸν 
ποταμὸν συνωθοῦντο χαὶ ἀπεπνίγοντο, Ὁ δὲ γε 
᾿Ατάπαχος μετὰ τῶν ἀμφ᾽ αὐτὸν εὐοπλοτάτων ἐΐς 
λόχον συσπειραθεὶς xal συστραφιὶς ἀγχωμάλως 
Ρωμαίοις συμπλέκεται, xal τὸ ἐντίμαχον ἐντεῦθεν 
κακῶσαι βουλόμενος xai τοῖς ὁμογενέσιν ἐχεχειρίαν 
διδόναι τῆς τοῦ ποταμοῦ περαιώσεως, ὡς μὴ o94- 
νεῖν ἐχάστου προθυμουμένου βραδεῖα μὲν ἡ διαδασις 
γίνοιτο, δεινὴ δὲ dj τῶν σφαλλομένων ἀπῶλεια, ᾿Εφ’ 
ἱκανὸν μὲν οὖν ἀντισχὼν ἐχθῦύμως ἐμάχετο, ἀνδρείου 
φρονήματος καὶ χειρὺς γενναιοτάτης ἔργα δεικνύς. 
Ὡς δὲ μάθοι xal χατὰ τὴν περαίαν τοῦ ποταμοῦ 
Ρωμαίους ἐφεστάναι xai ἀναιρεῖν τὸ διαδαΐνον τοῦ 
lispstxoo στρατεύματος, καταχλᾶται τὸ πρόθυμον, 
καὶ τοῦ ἀχμαίου ἐκείνου μιθαρμοσθεὶς λήματος τὴν 
σωτηρίαν ἑαυτῷ διατιθησι, καὶ δὴ τὴν προχειμένην 
παραλλάξας πορείαν ἀνωτέρω μεταχωρεὶ, ἀναδι- 
φῶν ἑτέραν περαίωσιν. Ὡς δὲ ἄπορος ἦν ὁ ποταμὸς 
πανταχόθεν, τοὺς ἐπιδιώχοντας δεδιὼς, τὴν ἀσπίδα 
ὁποθεὶς τῷ ὕδατι ὡς χελητίῳ ταύτῃ ἐχρῆτο, ἀρί- 
στως ἀντιχαταστὰς τῷ τῆς ἀνάγχης ὀξεῖ. Καὶ τοί- 
vuv τῇ μὲν λαιᾷ τὸν ἵππον κατέχω, παρανηχόμε- 
vov, τῇ δεξιᾷ δὲ τὴν σπάθην γυμνὴν διδωχὼς, καὶ 


tem, multum hortatus ut prudenter et teinpe- 
Blive omnia administrarent, neo prius Barbaros 
invaderent quam numerum eorum cognovissent et 
vicloriam penes se fore intellexissent. Perse vero, 
quorum oxcursionisterminus mare fuit, cum opima 
preda recedentes ea quoque in reditu populati 
sunt, qua ante non attigerant,. Batatzes vero cum 
copiis et ab imperatore $?8$ acceptis et in itinere 
collectis recta Hlyelium et Limmochirem oppida 
petierunt, qua olim Meandri fluminis ponsfuit.Sed 
cum speculatores, quos in omnibus vilis constitue- 
rat, Turcorum discessum,qui quidem in propinquo 
essent, significarent, exercitu in duas diviso par- 
ies majorem in insidiis collocat, qua hostes transi- 
turi erant, alteram ultra fluvium juxta vetorem 
pontem dispersam exspectare, etturmas Turcarum 
cum captivis trajecturas fortiter invadere jubet. 
Cum vero Turci ex superiore loco telis petiti in 
flumine mergerentur, Atapacus eum fortissima co- 
horte cum Romanis congreditur, ut suis trajicien- 
di spatium preberet, ne singulis anteverlere cu- 
pientibus et longior mora intercederet, et qui vado 
&aberrarent, crudeliter interirent. Ita diu acerrime 
dimicando, et fortis animipromptissimeque manus 
facinora egregia edendo, ut etiam ultra flumen 
Romanos stare cognovit, οἱ quidquid Persarum 
transireLoccidere, ὃ ὅ 8 fracta alacritate et generoso 
illo spiritu debilitato sue saluti consulit,et propo- 
sitoitinere declinatosuperius abscedit,aliud vadum 
quesiturus. Quia vero flumen nuequam transiri 
poterat, capio ex tempore consilio scuto pro lintre 
utitur, leva equum juxta nalantem duoit,et dextra 
gladium pro gubernaculo sustinens natando pau- 
latim progreditur. Mortem tamen evitare non po- 
tuit, Nam cum in ulteriorem ripam evasisset, 
tumulo conscenso quis sit predicat, et arroganti- 
bus verbis semet ipsum celebrat,quo plures Turcae 
eo confluerent. Verum non ab illustri aliquo et 
noto Romano, sed ab Alano quodam occiditur. Ex 
eo Perse effuse fugientes plerique in Meoandro 
submerguntur, perpaucis ex tot millibus conserva- 
tis. Id factum, si quid aliud, rem Romanam erexit 
et Persarum insolentiam repressit. Alacres enim 
invehebantur, et Romanos terga daturos, se vero 
totam prope Phrygiam, quam late Maeander ad 


D mare usque $54 protenditur,deleturos putabant. 


In hoc prelio Aspietes cecidit hoo modo. Persa 
quidam cum ipsum ob firmitatem armorum et scu- 
tum ad pedes usque demissum vulnerare non pos- 
set, impetu in equum ejus invehitur ; qui lethaliter 
1n fronte percussus regred.tur, et in posteriores 
pedes erectus sessorem in flumen praecipitat. 


προσποιῶ"» ἐν τῷ παραυτίχα ταύτην εἰ οἴακα, ἐσάλευεν οὕτω χατὰ βραχὺ τοῦ ποταμοῦ διχπλέων τὸ 
πέλαγος. Οὐ μὴν ἐς τέλος ἐξέπλευσε τὸ θανεῖν. Εἷς γὰρ τὸ ἀντιπέραν ἤδη γενόμενος ἐπί τι γάλοφον 


ἄνεισιν, ἑαυτὸν ὅστις ἐστὶν εὐοημῶν xal μεγάλης γλώττης χόμπῳψ χρώμενος, ὅπως συναχθῶσι 
ἕτεροι Τοῦρχοι μετ᾽ αὐτοῦ" οὐδενὸς δὲ τῶν ἐπισήμων καὶ αὐτὸν εἰδότων Ῥωμαίων προσπελάσαντος, 


xal 


ἀλλὰ τινος τῶν ἐπικούρων ᾿Αλανῶν ἐπιδραμόντος ὅπου τὴν καινὴν εἰρεσίαν σχάζειν ἔμελλεν, ἀναιρεῖ- 
ται ἀμφιστόμῳ κνώδοντι. 'Ex δὲ τούτου ἀχόσμως τε Πέρσης ἔχαστος ἀπεδίδρασχε xal Μαίανδρος τοὺς 


543 NICET/E CHONIAT. E $44 


πλείονας εἰσεδέχετο (5), ὡς βραχεῖς ἐκ τῶν τοσούτων χιλιάδων διασωθῆναι. Καὶ τοῦτο τὸ ἔργον, εἴπερ 
τι ἄλλο, ἀνάῤῥωσε μὲν τὰ Ῥωμαίων πράγματα, χαθεῖλε δὲ τὰ Περσῶν φρυάγματα' ὡς γὰρ οὐ δεξομέ- 
νων σφᾶς τῶν Ῥωμαίων γεγηθότες ἐπήεσαν, καὶ ὡς πᾶσαν ἀφανίσοντες μικροῦ τὴν Φρυγίαν καὶ φθε- 
ροῦντες ὁπόσην ἔπεισι Μαίανδρος ἀγχυλοῤῥόας, ἐσδάλλων εἷς θάλασσαν. Πίπτει δὲ κατὰ τοῦτον τὸν 
πόλεμον ᾿Ασπιέτης ἐξ αἰτίας τοιᾶσδε., Πέρσης ἀντιχαταστὰς ᾿Δσπιέτῃ, πλήττειν οὐχ ἔχων χατὰ τοῦ 
σώματος (τὰ γὰρ ὅπλα ἦν ἰσχυρὰ καὶ dj ἀσπὶς ἐς πόδας χαθήκουσα) ἐπὶ τὸν ἵππον d ἦν ᾿Ασπιέτης 
ἔποχος θυμῷ φέρεται" xal δὴ ὡς ἐπλήγη καιρίαν χατὰ τῶν προσώπων ὁ ἵππος, εἰς τοὐπίσω τε ἀναχάἄζεται, 


xal τοὺς πρόσθεν πόδας μετεωρίσας μετεωρίσας ἐπικαταδάλλει τὸν ἄναδάτην εἷς τὸν ποταμόν. 
VIII. Post hunc successum Manuel bellum Persis A Η΄. ᾿Επὶ δὲ τῷδε τῷ ἔργῳ καὶ ἕτερον ὁ βασιλεὺς 


infert, qui ad Lacerium et Panasium incolunt, et 
Panasianis profligatis Lacerianos invadit. Sed 
priusquam ad hostes ventum esset, Catidem Lao- 
dicensem speculatum mittit, qui ut Turcarum res 
se haberent quam celerrime renuntiaret. Is vero ut 
Turcis, contra quos imperator ut paratam predam 
jbat, terrorem inguteret, imperatoris presentia 
nuntiata facit ut diffugiant. Quamobrem iratus 
imperator nasum illi precidit : sed hostes nulla 
festinatione assequi potuit. Alio quoque tempore 
Turcos per Andronicum Angelum aggressus parum 
prospere $55 pugnavit. Cui cum Orientalium 
copiarum partem optimam dedisset etlegatum Ma- 
nuelem Cantacuzenum adjunxisgset, virum in rebus 
gerendis strenuum, una cum aliis illustribus Ro- 
manis, Turoos Characenos jussit invadere. Is Cha- 
rax inter Lampem et Graosgala situs est. Androni: 
cus copiis assumptis in Graosgalacte primum ca- 
strametatur,deinde jumentis el reliquisimpedimen- 
tis ibi relictis Characem cumlevi armatura invadit. 
Sed nullo facinore edito quod tanto exercitu di- 
gnum esset, raptis tantum pecudibus et paucis 
Turcis pastoribus abductis, trepidus inde refugit. 
Nam cum se noctu Turce cum clamoribus osten- 
dissent, non qnantus eorum esset numerus exape- 
ctavit, non suos ad pugnam instruxit,sed equum et 
manibus et pedibus et voce ad velocissimum cur- 
sum incitavit, nec in castra sed Chonas properavit. 
Et quia equum currere diutius posse videbat, ne 
ibi quidem cursum inhibet,sed Phrygise Laodiceam 


conlendit. Enimvero exercitus inopinata ducis C 


&baentia consternatus acie soluta effuse fugit, 256 
pecudibus et captivis omissis. Forsitan etiam inter 
sese certassent Romani, quia nox adhuc erat, nisi 
Manuel Cantacuzenus stricto ense obatitisset, et 
fugitivos obliquo gladio perculisset,ac stare jussis- 
get prosequente nemine. Sio tandem feda et pre- 
ceps illa fuga nonnihil compressa est. Qua indi- 
gnatus imperator parum adfuit quin Andronicum 
muliebri habitu per urbem circumduci juberet.Sed 
utsuorum amans, cognationis ratione habita, ire 
imperavit, presertim oum in ea pugna paucissimi 
cecidissent. Nihil in ea expeditione memorabile 
gestum est, quod et subito eductus est exercitus 
et celerius reductus. Persa vero quidam arduo loco 


occupato, multos pretereuntium Romanorum sa- ἢ ἀφάντωσιν ἐχταραχθὲν διαλύεται τῆς 


gittis interemit, etiam thoraces penetrantibuse. 


ἀνύσαι προθέμενος, ἔξεισι κατὰ μέρος χατὰ τῶν 
ἐν Λαχερίῳ καὶ Πανασίῳ χατασχηνούντων Περσῶν. 
Καὶ ei, ἀναστήσας τοὺς χατὰ τὺ Πανάσιον, τοὺς d) 
Αακχερίῳ μέτεισιν ἔπειτα. Πρὸ δὲ τοῦ τῶν χώρων 
ἐντὸς γενέσθαι καθ᾽ οὕς ηὐλίζοντο οἱ πολέμιοι, στέλ- 
λει τὸν Λαοδιχέα Κατίδην ἐν οἷς ἐστι τὰ τῶν Τούρ- 
κων κατασχεψόμενον χαὶ τάχος ἐχείνῳ ἀπαγγι-» 
λοῦντα τὸ ὁραθέν. Ὁ δὲ [P. 127] διασοδεῖ τοὺς 
Πέρσας, ἐς οὖς ἐξώρμα ἁ βασιλεὺς ὡς εἰς λείαν ἐτοί- 
μὴν xai ὅτι ἐγγύτατον θήραμα, καὶ τὴν αὐτοῦ παρ- 
ουσίαν δήλην ἐχείνοις τίθησι, διαθροῆῦσαι θέλων 
τοὺς Πέρσας τῷ βασιλέως ὀνόματι. Καὶ τῷ. μὲν χα- 
λεπήνας ἐχεῖνος xal πρὸς ὀργὴν ἐξενεχθεὶς Dien 
ἐπέθηχε τὴν ἐχτομὴν τῆς ῥινός αὐτὸς δὲ μηδὲ 


Β βραχύ τι γοῦν ἀναδὺς, ἀλλ᾽ ἐπιταχύνας ὡς εἶχεν, οὐ 


κατόπιν ἤχει xal οὕτω τῶν πολεμὶῖων. ᾿Αλλὰ καί 
ἄλλοτέ ποτε δι’ ᾿Ανδρονίχου τοῦ ᾿Αγγέλου τοῖς 
Τούρχοις ἐπέθετο, xdv οὐχ ὡς ἄριστα καὶ τότε τά 
χατά τὸν πόλεμον αὐτῷ ὑπηντίασε, Τῷ γὰρ ἀνδρὶ 
τούτῳ τῶν ἑῴων ταγμάτων ὃ τί περ χράτιστον πα- 
ραδοὺς, xai συνεχπέμψας αὐτῷ τὸν Κανταχουζηνὸν 
Μανουὴν, ἄνδρα περὶ τὰς πράξεις ἀγαθὸν xal Ntv- 
ναῖον, καὶ ἑτέρους τῶν ἐπὶ δόξης 'Ρωμαίων, κατὰ 
τῶν ἐν τῷ Χάραχκι Τούρχων ἀφίησι" κεῖται δὲ ὃ 
Χάραξ οὗτος μεταξὺ Λάμπης καὶ τοῦ τῆς Γραὸς 
Γάλακτος. Τὰς δυνάμεις τοίνυν ἀναλαδὼν ᾿Ανδρόνι- 
xoc πρῶτα μὲν εἷς τὸ τῆς Γραὸς παρεμδάλλει Γάλα, 
ἔπειτα δ᾽ ἐχεῖσε τὰ ὑποζύγια ξχαὶ τὴν ἄλλην ἀπο- 
σχευὴν καταθέμενος ἄνεισιν ἐς νέωτα πρὸς τὸν Χά- 
ρᾶχα, χούφως ὡπλισμένην ἔχων τὴν στρατιάν. Od 
γενναῖον δὲ τι δράσας οὐδ᾽ ἄξιον τοῦ τοσούτου στρα» 
τεύματος, ὅ τηνιχαῦνα ἐπήγετο, ἀλλὰ συμμετρή- 
σας τὸ ἔργον δοσχημάτων ἁρπαγαῖς καὶ ποιμνέταις 
ὀλίγοις Τούρχοις, περιδεὴς ἐχεῖθεν ἀπονοστεῖ. 'Ext- 
φανέντων γὰρ ix τῶν ὄπισθεν νυχτὸς BapOdpon 
τινῶν χαὶ βοησάντων, μὴ ἀναμείνας ἣ τὸ πλῆθος 
τῶν ἐπιόντων κατεξετάσαι ἢ τοὺς ὑπ᾽ αὐτὸν εἰς 
μάχην καταστησάμενος, ἀνεὶς τὸν ὑπεχφέροντα fa- 
mov xal χερσὶ xal ποσὶ xal φωνῇ πρὸς τὸ φέρεσθαι 
ὀξέως διήγειρεν, οὐ τὴν ἐς στρατήγιον φίρνοσαν 
ὁδεύων, ἀλλ᾽ εὐθὺ τῆς τῶν Χωνῶν ὡρμηκὼς πό- 
λεως. ᾿Ιδὼν δὲ τὸν ἵππον xal ποῤῥωτέρω χωρεῖν 
ἔχοντα οὐδ᾽ ἐκεῖσε τὸν δοόμον ἵστησιν, ἀλλ᾽ ἐς τὴν 
ἐν Φρμγίψ Λαοδίκειαν ὅλον συντείνει τὸ πρόθυμον. 
Τὸ δὲ στράτευμα πρὸς τὴν ἀθρόαν τοῦ ἡγεμόνος 
συντάξεως 
καὶ σὺν οὐδενὶ χόσμῳ τρέπεται πρὸς φυγήν, τῶν 


Hier. Wolfii. note. 


(Ὁ) Μαίανδρος τοὺς πλείονας εἰσεδέχετο Adde ἕτεροι δὲ ἐφονεύοντο, alii occidebantnr. 


549 DE MANUELE COMNENO LIB. YI. 546 


θρεμμάτων καὶ τῶν αἰχμαλώτων ἀφέμενον. Τάχα A Huno multi viri fortes adorti et telis eminus et 
δ᾽ ἄν xal ἰαυτοῖς συμπεσόγτες ἐμαχέσαντο Ῥω- — hastis cominus irati feriebant. Verum ille agilitate 
paio: νυχτὸς ἔτι οὔσης, εἰ μὴ ὁ Κανταχουζηνὸς corporis et tela in se excussa evitabat, $53 donec 
Μανουὴλ ὡς ἐξ ἀντιπάλου συστὰς xai σπασάμενος — Xerus Manuel equo desiluit, objectoque scuto telis 
μάχαιραν ἔπαιε τῷ ταύτης πλατεῖ τοὺς δραπῖτας, ^ ejus exceptis, stricto ense iterato ictu caput ei 
« Στῆτε, »λέγων' «οὐδένων ἐπικειμένων mot φέρεσθε ;* — frustra mortem deprecanti, et ab iis petenti veniam 
Kal οὕτως ἔληξάν ποτε πρὸς μικρὸν τῆς ἀλόγου — in quos tanquam immanis fera grassatus fuerat, 
ἐχείνης ἀπάρσεως xal τοῦ ὅλῳ ῥυτῆρι κατὰ τε πρα-'. dissecuit. 

νῶν κατὰ τε φαράγγων xal γηλόφων ἴεσθαι, Πρὸς ἤν ἀχλεᾶ τοῦ ᾿Ανδρονίχου φυγὴν βαρυαλγήσας ὁ 
βασιλεὺς ἐγγὺς ἦλθε τοῦ διὰ τῶν ἀμφόδων τῆς πόλεως ἐχφαυλίσαι ᾿Ανδρόνιχον γυναιχείαν στολὴν 
περικείμενον. Φιλοιχεῖος δ᾽ ὧκλ xal ἀεὶ ἐνδιδοὺς πρὸς τὸ αἴμα καθεῖλε τὸν χόλον, xal ἄλλῶς μαθὼν ὡς 
βράχισοι Ῥωμαίων ἐν τῷ πολέμῳ τούτῳ πεπτώχασιν. Ἰ]ρίστευσαν δὲ οὐδένες χατὰ ταύτην τὴν 
ἔφοδον, οἷα τῆς ἐς τοὺς βαρδάρους ἀνόδου γενομένης ὀξείας καὶ τῆς ἐς τοὐπίσω αὖθις ὀξυτέρας με- 
ταχωρήσεως. Πέρσης δέ τις τηνικαῆτα τόπου ἀνέντους λαδόμενος χάνταῦθα ὑφιζήσας πολλοὺς τῶν 
παριόντων Ῥωμαίων ἀνήρει, θανάσιμα πάντα xal κατάγοντα ἐς [P. 128] ἄδου δέλεμνα πέμπων διὰ 
430 ἀσπίδος But καὶ θῶρακος, xai ἦσαν ἁμαιμάχετον χαχόν. "Emi τοῦτον πολλοὶ μὲν ὅσοι ἀρετῆ 
ἀντεποιοῦντο ἐπισυνέστησαν, xal ἀγχοτάτω παραγενόμενοι ἔδαλλον βέλεσι καὶ ἔπειρον δόραστι, θυμῷ 
πολλῷ χρώμενοι. Ὃ δὲ πυῤῥιχίζων ἄντικρυς ἐξωρχεῖτο πάντα τὰ ἐς αὐτὸν φερόμενα βλήματα καὶ 
στροφάδην τοὺς ὑπαντιάζοντας ἔχτεινεν, ἕως ὁ Ξηρὸς Μανουὴλ ἀηὸ τοῦ ἵππου χατεπήδησε xai τὴν 
ἀσπίδα πραδεδλημένος ξιφήρης, τὴν χεῖρα τῷ Πέρσῃ ἐπῆλθε, τὰ βέλη πάντα τῷ σάχει δεχόμενος, vai 
χατὰ κεφαλῆς καιρίαν ἔπληξε, καὶ ἀνήρηκεν. Οὕτω δὲ τὸν Ξηρὸν ἀπέχοχτα εὗρεν ὁ Πέρσης τοῦ ἐχεῖνον 
ἀπικτονένχι χαὶ πρὸς τὴν αὐτοῦ περὶ τοῦ μὴ θανεῖν δέησιν ἀκαμπῆ καὶ σχληρὸν αληϑῶς xal ἀνέν- 
δοντον, ὡς καὶ δευτέραν πληγὴν ἐπὶ τῇ προτέρᾳ λαδεῖν oi; καὶ πχραχαίρια ἔῤαζε͵ φιλανθρώπων τυχεῖν 


δεόμενος ὧν αὐτὸς καχὸν ὀλέθριον ἦν. 


Τότε xai ἐμὸς συγγενὴς, τῷ χλήρῳ μὲν τῇ πό- 
λεως κατειλεγμένος Χωνῶν, Λευΐτης τὴν τάξιν, 
λήματος δ᾽ ἀνδρείου πλήρης, συνανελθὼν τῷ λοιπῷ 
στρατεύματι ἐς τὸν Χάραχα μετὰ σχευῆς πολεμιχῆς, 
xal σκυλεύσας εἴ τί που ἐφεῦρεν d χεὶρ ἐν τοῖς τῶν 
Τούρχων σχηνώμασιν, οὐκ ἀπεφορτίσατο κατ᾽ αὐτὸ 
τὸ δεινὸν τὰ λάφυρα, ἀλλὰ ταῦτα φέρων, & χαὶ ἦσαν 
στολαὶ Περσικαὶ πήρας gvtóq καὶ ὃϊς πηγεσίμαλλος 
βάδην ἐπορεύετο, ἐπιστρέφων τὰς ἀπάντων Odi 
εἰς ἑαυτὸν, x«l ὑκὸ μὲν τῶν ὡς ἀδεῆς iv τοῖς πε- 
ριστατιχοῖς καιροῖς εὐφημούμενος χαὶ χορυφαῖος 
κρινόμενος ἄντικους τῶν xat ἐχεῖνο στρατευσάν- 


Tum cognatus quoque meus, clericus urbis 
Chonarum,ordine Levita, sed animo forti prreditus, 
qui cum exercitu pro milite ad Characem iverat et 
epolia in Turcarum tabernaculis repertu legerat, 
in ipso periculo parta preda non deposita (erant 
autem 8tole Persice et ovilla vellera in pera) pede- 
tentim incessit, conversis in eum oculis omnium, 
aliis ut in rebus asperis interritum et primarium 
militem laudantibus, aliis deridentibus quod vitam 
ove com mutaret. Sed ille sio etiam iter conficiebat, 
et ubi res ferebat, fugam ceteris turpem perse- 
quente nemine exprobrabat. 


τῶν καιροῦ, ὑπὸ δὲ τῶν τωθαζόμενος ὡς προύατίου ἀρνύμενος θάνατον. Αὐτὸς μέντοι xai οὕτω τὴν ὁδὸν 
fjvosv, ὅπη παρείχοι, τοὺς δραπέτας βάλλων ὀνείδεσιν ὡς μηδενὸς διώχοντος ἀγεννῶς ἀπαίροντας, 


Οὐ κολλῷ δὲ ὕστερον χρόνῳ τὴν ἐχ Κλαυδίου C Non multo post Turei Claudiopolim obsederunt, 


Καίσαρος παρώνυμον πόλιν οἱ Τοῦρχοι περιχαθί- 
σαντες πρῶτα μὲν οὐδὲ προελθεῖν ὅλως εἴων τοὺς 
ἀποτεταγμένους εἷς τὴν ταύτης φρουρὰν Ρωμαίους, 
ἔπειτα δὲ καὶ πολιορκεῖν ἐπεδάλοντο. Ὅθεν οἱ ἔσω- 
θεν, εἰ μή τις αὐτοῖς ἐπαρήξειεν ἔξωθεν, σφᾶς τε 
αὐτοὺς xal τὴν πόλιν χαταπροδώσειν ἠπείλουν, ὡς 
μὴ χρόνια λιμώττειν στέγοντες ἔτι, χαὶ τοὺς πο- 
λεμίους ἀποτρέψασθαι ὅλως οὐχ ἔχοντες. Mi) ἀνα- 
μείνας οὖν τὴν τελείαν τοῦ χαχοῦ ἀγγελίαν ὁ Μα- 
νουΐλ, ἀναστὰς τὴν ὑστεραίαν, Jj τάχους εἶχεν, ἐπὶ 
τὴν Κλαυδίου διὰ τὴς Νιχουήδους ἤλαυνε, μὴ αὖ- 
λαίαν ἀναχτορικὴ κλίνην, μὴ στιδάδα μήτε τινὰ 
ἄλλην σχευὴν τρυφῶσαν ἀρχιχὴν ἐπαγόμενος, μόνα 
δὲ τὰ ἱππάσιμα φέρων χαὶ στολὰς φολίσι σιδηραῖς 
ὅφαντάς. “Επέτεινεν οὖν τοὺς σταθμούς. Τοσοῦτον 
δ᾽ Xv ἐχείνῳ τὸ πρόθυμον φθάσαι τοὺς πολιαρχοῦν- 
τας ποθοῦντι πρὸ τοῦ παθεῖν τι τοὺς ἔνδον δεινὸν, 
ὁποῖον οὐχ ἔστι λόγῳ περιηγήσασθαι, Οὐχοῦν τας 
γύχτας ἴαυεν αὔπνους καὶ πρὸς τὴν πορείαν ἐχρῆτο 


ac primo Romanum presidium exitu intercluse- 
runt, deinde etiam menia oppugnare 3858 cepe- 
runt. Obsessi autem, nisi mature auxilia milte- 
rentur, quod neo diuturnam famem perpeti necho- 
stes populsare ullo modo possent, deditionem se 
facturos minabantur. Manuel igitur mali extremi 
nuntio non exspectato, postridie, quanta celeritate 
poterat, per Nicomediem Claudiopolim maximis 
itineribus contendit, sine ullis aulicis deliciis, ar- 
mis et equis duntaxat instruclus; et ut hostium 
conatus anteverteret, insomnes noctes agit; et ad 
faces per Bithyniam, que propter crebras valles et 
densas silvas multis in locis impedita habet itinera, 
pedeg proficiscitur. Quod sicubi quiescendum erat, 
cubile illi erat humus, lectus e paleis et fono con- 
stabat. Cum pluvio tempore in palustri loco diver- 
sabatur, nubes οἱ subterfluentes rivi somnum ei 
ioterrumpebant. Que res majorem ei hominum et 
benevolentiam et admirationem peperit, quam ín 


"41 NICET.E CHONIATJE $48 


imperii principio diadema purpuraet equus aureis A φωτὶ ποιητῷ βαδίζων διά τῆς Βιθυνῶν" ἣ δὲ ὡς 
phaleris ornatus. Ut prope 8569 Claudiopolim ven- ἐπίπαν ταῖς ϑυναγκείαις πεπύχνωται, καὶ ἄπορὸς 


tum est, Barbari adventu ejus ex vexillis et splen- 
dore armorum cognito fuge se mamdarunt, illo 
quam longissime persequente. Non minus autem 
ejus adventu obsessi jamjam desperantes recreati 
sunt quam naute post multum remigandi sudorem 
secundo vento, aut vere dulcissimo post asperri- 
mam hiemen aut alterius mali principii leto exitu 


ἐστι πολλαχῆ τῳ τῆς ὕλης συνηρεφεῖ, Et δὲ που καὶ 
χρείας ἱκανούσης ἐδεῖτο διαναπαύεσθαι, γήϊνον εἶχε 
τὴν καθέδραν, xal χάρφη ὑποδεδλημένη καὶ φορυ- 
τὸς ὑποχείμενος ἐχείνῳ τὴν στρωμνήν ἐσχεδίαζεν. 
Ὁτὲ δὲ ὑετοῦ κχκατενεχθέντος xai τοῦ σταθμοῦ γε- 
νομένου χατὰ φάραγγα τεναγώδη ἄνωθέν τε ταὶς 
σταγόσιν ἐτέγγετο xal τὸν ὕπνον διεσπᾶτο τῷ τὴν 


homines exhilarari golent. στιθάδα ὑποτρέχοντι νάματι. Κἀπὶ τοῖς τοιούτοις 
ἠγαπᾶτο μᾶλλον xai ἠγᾶτο f| ὅτε διαδήματι ἕταινιοῦτο xal περιέχειτο τὴν ἁλουργίδα xal τὸν ἵπεον 
ἀνέδαινε τὸν qposogáAapov. Ὡς δὲ ἤγγισεν οὔ [P. 429] ἐπορεύετο xal ὦπτο τοῖς περὶ τὴν Κλαυ- 
διούπολιν ἐσχηνωχόσι. Βαρδάροις, οἱ μὲν ἐς φυγὴν ἐχεῖθεν αὐτίχάχ ὥρμησαν. ἐγνωκότες τὴν αὐτοῦ 
ἔλευσιν ἔκ τε τῶν σημείων τῶν ταγμάτων xol τῆς τῶν ὅπλων λαμπηότητος, αὐτὸς δ᾽ ἐπέχειτο διώχων 
ἐς ὅσον ἦν ἐφιχτὸν ὡς προσωτάτω τῆς μάχης. Οὕτω δ᾽ ἀσπάσιος ἐπέστη τοῖς ἐν ἐχείνῃ τῇ πόλει Ῥω- 
μαίοις ἀπειρηχόσιν ἤδη πρὸς τὰ τῶν Τούρχων φρονήματα, ὡς οὐδὲ ναύταις οὖρος προσχεχμηχόσι ταὶς 
χώπαις xai πλεῖστον αὐταῖς ἐνιδρώσασι, xal ἔαρ ἥδιστον μετὰ χειμῶνος χατήφειαν, ἤ ἕτερόν τι τῶν 
ὃσα ix λυπηρῶν ἀρχῶν slc χρηστοτέραν μεταδαίνει χατάστασιν. 





ΤΌΜΟΣ EBAOMOS 


ΤΙΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ MANOYHA TOY KOMNIINOY. 


LIBER SEPTIMUS 
RERUM A MANUELE COMNENO GESTARUM 


1. Nune illa etiam referenda sunt. Imperator, B α΄. Aostov τῷ λόγῳ xáxsiva, Ὁ βασιλεὺς οὗτος 


quia gentes sinus Ionii bello petere non poterat, 
imo potius incursiones earum in Romanas provin- 
cias perpetuo timebat, haud ignarus copias Ocvi. 
dentales 269 Romanis esse longe superiores, 
preserüm vero formidabiles eas fore si in unum 
conspirarent,multo antese quovis modo contra illas 
muniebat. NamOrientales quidem Barbaros licere 
Bibi et pecunia conciliare et armis intra fines suos 
continere: sed oceidenialium gentium multitudi- 
nem timere se, quod viri superbi sint, indomiti, 
sanguinarii, nec tantum opibus et armis abundent, 
sed irreconciliabili etiam odio Romanos persequan- 
tur. Proinde Venetias, Genuam, Pieas, Anconam 
et reliquos ore maritime accolas Romanis conci- 
liabat, jurejurando devinciebat, omnis generis off. 
ciis alliciebat et in urbe imperatrice hospitiis exci- 
piebat. Εἰ quia verebatur ne quis Occidentalium 
regumopibusauctis Romanosinvaderet,potentiorum 
injuriis obnoxios populos pecunia reficiebat, in ar- 
mis exercebat et ad resistendum animabat. Ao 
Italos contra Alemanie regem Friderioum, qui eos 
sue ditionis facere maxime cupiebat, sepe 961 
concitavit, per legatos hortatus ut fortes viros se 
preberent et regis dolos caverent, quem corone 
accipienda gratia sepe veterem Romam ingressu- 
rum impediit, papa per litteras monito ne suam 


μὴ ἔχων νόμῳ πολέμου χατὰ τῶν ἐθνῶν ἐπελθεῖν 
ὁπόσα χόλπον ἀμφινέμεται τὸν Ἰόνιον, ἢ μᾶλλον 
τὴν χατὰ Ῥωμαίων ἔφοδον τούτων πρὸ ἀφθαλμῶν 
ἔχων ἀεὶ καὶ χρίνων φούδερὰν xal δυσάντητον, οἷα 
εἰδὼς τὰς τών Ῥωμαίων δυνάμεις ἀπροσφυεῖς ἐξ 
ἀντιπάλου στῆναι ταῖς ἑσπερίαις καὶ ἀντιχρὺυς χύ- 
tpxc πρὸς λέδητας, ὡς ἐξὸν xal τὸ θέσθοι διαθήκην 
κατὰ Ῥωμαίων χαὶ συμφρονήσειν ὅλως τοὺς δυσμό- 
θεν xal πρὸς μίαν τραπέσθαι σύμπνοιαν ὑπεδλέξετο, 
xai παντοίως ἀσφαλιζόμενος πόῤῥωθεν τοὺς μὲν 
χατὰ τὴν Lio BapOipoue ἐξεῖναί οἱ ἔφασκε χρήμασι 
πρὸς φιλίαν ὑπάγεσθαι «ol διὰ μάχης συμκείθειν 
τῶν οἰχείων ὅρων μὴ ἐχχεχύσθαι, τήν γε μὴν ἔσπε- 
ρίαν δεδιέναι πολλαχῶς ἐθνιχὴν πολυσκπέρειαν. 
ὀψαυχενεῖν τε γὰρ τοὺς ἄνδρας xal τὸ φρονεῖν εἶναι 
ἀταπεινώτους, τὸ τε φιλαίματον διὰ μελέτης ἔχειν 
ἀεὶ, xal μὴ μόνον πλοῦτον [P. 430] περιδιδλῆσθαι 
πολὺν καὶ σιδηροφορεῖν πάντας εἰς πόλεμον, ἀλλὰ 
χαὶ τὸ δύσνουν τρέφειν χατὰ Ρωμαίων ἀχοίμητον 
xal φιλεχθρεῖν ἀεὶ χατὰ τούτων xal λοξὸν ορᾷν καὶ 
σφοδρύνεσθαι. ᾿Αμέλει Βενετίαν καὶ Γένουαν, Πίσαν 
τε xai τὸν ᾿Αγκῶνα, xai ὅσα παρὰ θάλατταν ἔθνη 
ἕτερα διαχέχυται, gia Ρωμαίοις ἐτίθει κατεμπεδῶν 
ὅρχοις xal παντοδαπαῖς φιλοφροσύναις ὑποποιούμε- 
νος, xai χαταγωγαῖς αὐτὰ δεξιούμενος ἐν τῇ ἀρ- 
χούσῃ οῶὧν πόλεων. Ὑφορώμενος δὲ μηπως τῶν 


949 


DE MANUELE COMNENO LIB. VII. 


550 


παρ᾽ αὐτοῖς λεγομένων ῥηγῶν ἰσχύν τις περιδὸς A gloriam alteri daret neve limites patrum trausfer- 


μείζονα, εἶτα κατὰ Ῥωμαίων ἐπίῃ, χρημάτων ἀν- 
ελάμδανε δόσεσιν, ἐσωμάσχει τε καὶ ἐπέθηγε πρὸς 
ἀνθόπλισιν τὸ ὑποπίπτειν χινδυνεῦον γένος ἄρχοντι 
ὑπερέχοντι. Ἰταλιώτας οὖν πολλάχις κατὰ τοῦ ῥη- 
γὸς ᾿Αλαμανίας τοῦ Φρεδερίχου ἀνθώπλισεν. Ὁ μὲν 
Υὰρ ὑποχλιθῆναί οἱ τούτους καὶ τὰ χαθ᾽ αὑτοὺς ἐπι- 
τρέψειν ἐχείνῳ διὰ πλείστου ἐτίθβετο᾽ ὁ δὲ Μανουὴλ 
πέμπων ἐνίσχυεν ἐχείνους xai χραταιοῦσθαι ὑπετί- 
θει, καὶ τὰς τοῦ ῥηγὸς δολοφροσύνας ἐνῆγε φυλάτ- 
τεσθαι. ᾿Αλλὰ χαὶ τὴν πρεσδυτέραν Ῥώμην εἰσ-- 
ἱέναι καὶ στεφθῆναι τὸν αὐτὸν ῥῆγα πολλᾶχις 
ἐπιδαλόμενον ἀπεῖρξε τοῦ ἐγχειρήματος, « « Μὴ δώ- 
σεις ἑτέρῳ τὴν δόξαν σου, » γράφων τῷ πάππᾳ, € μηδὲ 
πατέρων ὅρια μέταιρε, μή πως τὸ ἀπρομήθευτον 
ὕστερον ἔργοις αὐτοῖς ὁποῖόν ἐστιν ἐπιγνοὺς τηνι- 
καῦτα πλήττῃ τὴν ψυχὴν μεταμέλῳ διὰ τὴν τοῦ 
εἰκότος ὀλιγωρίαν, ὁπότε τὸ xaxóv παντάπασι ἀθε- 
ράπευτον. » Καὶ ἦν ix τούτορ τῆς μεγιλοδόξου 
“Ῥώμης ἀποχλειόμενος, γαθά τις ἄοπλος, ὁ μυριάσι 
γαυριῶν στρατευμάτων. "ἔστι δ᾽ ὅτε τὰ μὲν τείχη 
Μεδιολάνων ὑπ᾽ ᾿Αλαμανῶν κατεστράφησαν, οἱ δὲ 
τῆς πόλεως ταύτης οἴχήτορες χατασοφισάμενοι τοὺς 
ἕνορχον ἀνάγκην σφίσιν ἐπενεγχόντας μὴ dv τὸ 
τοῖχος ἀναδομήσειν ποτὲ, τὰ μὲν πρῶτα ἐπὶ τάφρῳ 
ᾧκουν βαθείᾳ xal ὀρυχτῇ, μὴ ἐπιορκεῖν dx τοῦδϑ 
λέγοντες, ἔπειτα δὲ ὡς πρότερον τὰ τείχη ἀνεχαί- 
νισαν τοῦ βασιλέως τοῦδε γενομένου συλλήπτορος. 
Ἐπὶ τούτοις γε μὴν τὸν Μόντης Φεράντης μαρχέ- 
σιον, εὐγενείᾳ καὶ εὐτεχνίᾳ χομῶντα καὶ μέγα δὺυ- 
νάμενον, εἷς φίλον ’Ρωμχίοις ἐγγράψας τοῦτο μὲν 


ret, ne temeritatis et negligentie tum demum 
peniteret, cum accepta mala corrigi non possent. 
lta inclyte Roma aditu tanquam inermis exclu- 
sus est is qui armatis legionibus efferebatur. Quo- 
dam tempore Mediolani menia sunt ab Alemanis 
diruta : sed cives jurejurando adacti se nunquam 
ea instauraturos, iia victores eluserunt ut urbem 
principio profunda fossa munirent,se pacta et con- 
venta violare negantes. Deinde imperatoris auxilio 
freti ipsa monia reposuerunt. Ad hec Montisfer- 
rati marchione, viro nobilitate auctoritate et felici 
sobole insigni, tum amplis muneribus tum Maria 
filia, ut supra expositum est,ejus fllio desponsa ad 
Romanorum amicitiam adjuncto,magis etiam prin- 
cipis Alermanorum consilia fregit. Qui Moguntino 
episcopo, cancellario suo, cum magnis copiis mis- 
so,ltalicas urbes ἃ papa avuleas ΦΘΦ sine ullo 
metu subigebat. Verum Montisferrati marchio lar- 
gitionibus imperatoris impulsus Conradum filium, 
hominem formosum, fortem, cordatum, viribus et 
etate florentem, cum copiis contra Moguntinum 
mittit, Commisso prelio Alemani ab equitatu pro- 
fligantur ; et inter alios ipse Moguntinus captus 
forsitan Byzautium missus essct, nisi imperator 
ante obiisset. Nec ulla fuit urbs Italie, aut «iam 
ab Italia remotior,in qua imperatornon unu; con- 
juratum et hominem sibi fidelem haberct. Unde 
que in conelavibus Romanorum adversarii clam 
consultabant,ea omnia resciscebat. Aliquando ejus 
legati negotii cujusdam causa Anconam missi, sive 


δωρήμασιν ἀδροῖς, τοῦτο δὲ τῷ τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν C ut quosdam ad imperatoris amicitiam attraherent 


νεώτερον συνευνάσαι τῇ οἰχείᾳ θυγατρὶ τῇ Μαρίᾳ, 
ὡς ὀλίγῳ πρότερον εἴπομεν, ἔτι μᾶλλον ἐχύρου τὰ 
διαδούλια τοῦ ἀρχτγοῦντος ᾿Αλαμανῶν. Ὥστε ὁ μὲν 
τὸν οἰκεῖον, ὡς ἣ Λατίνων βούλεται φωνὴ, χαγχξ" 
λάριον, ὡς δ᾽ ἜἜλληνες εἵποιεν, λογοθέτην (ἦν δὲ οὗ- 
τος ὁ Μαγέντζης ἐπίσκοπος) πέμψας μετὰ πλείστης 
δυνάμεως τὰς Ἰταλικὰς ὑπεποιεῖτο πόλεις, ἀπο- 
σπῶν αὐτὰς ἐκ τοῦ πάππα καὶ χατὰ παῤῥησίαν ἀνεύ- 
θυνον ὑπονοσφιζόμενος" βασιλεὺς δὲ τὸν μαρχέσιον 
χρημάτων ὑποσχέσεσιν ἔλαφρίσας πείθει τῷ Μα- 
Ὑέντζης ἀντίπαλον διαφεῖναι τὸν οἰχεῖον υἱὸν Κοῤ- 
ῥάδον, καλὸν ὄντα ἰδεῖν xal τὴν ὥραν εὐπρεπῆ, 
ἀνδρίας τε καὶ συνέσεως ἐς ὅτι χράτιστον χαὶ 
ἀκρότατον ἥχοντα, xal ἀχμάζοντα ἑώμῃ σώματος 
Καὶ συμπλοχῆς γενομένης τοὺς 
εγρούσατο ἱππομαχίᾳ τρεψάμενος, ἐνίων δὲ xal xpa- 
τήσας, ἐν οἷς ἡριθμεῖτο xal ὁ Μαγέντζης ἐπίχσο" 
πος. Τάχα δ’ ἄν οὗτος xai ἐς Βυζάντιον ἦν ἀνα" 
πεμφθεὶς, εἴ μὴ βασιλεὺς ἐξ ἀνθρώπων ἐγένετο 
᾿Αλλ᾽ οὐδὲ τις ἦν τῶν [P.. 131]. ᾿Ιταλιωτίδων ἤ τῶν 
ἔτι ποῤῥωτέρω πόλεων xa0' ἣν ὁ βασιλεὺς οὗτος οὐχ 
εἶχεν ὁμοτὴν οἰχεῖον καὶ φρονοῦντα ol πιστά, ᾿Αμέ- 
λει χαὶ ὅσα εἰς τὰ ταμιεῖα τῶν ταμιείων εἰσιόντες 
ἐν κουπτῷ ἐτύρευον χαὶ ἐτύρδαζον ὁπόσοι τῶν 
bui Ῥωμαίοις ἀντίφρονες, ἀχουστὰ ἦν ἐκείνῳ καὶ 
ἔχπυστα. ἽΔλλοτε δέ ποτε χατὰ τὸν ᾿Αγχῶνα ἧκον 
ἐκ βασιλέως τινὲς, δεῆσαν οὕτω, κατὰ γρείαν πραγ- 


quos Lizios vocant, sive ut aliquid aliud Romanis 
utile conflcerant,cum id expedivissent,Alemanorum 
rex irá plenus copias ed vastandam eam urbem 
mittit et cives puniendos, qui cum imperatore ἴω- 
dus facerent, ejusque legatos in íraudem utique 
suam ad urbes a se alienandas recepissent. Is exer- 
citus Ancona $963 hostiliter circumsessa Romano- 
rum legatos dedi sibi postulabat. Anconitani vero 
eas minas ita audiverunt, vallum obductum arma- 
tamque aciem ita timuerunt, ut legatos non modo 
non prodiderint, sed contemptis Alemans pericu- 
Ium illud fortiter tolerarint, et ducta obsidione 
insolitos quoque cibos gustarint. Imperatorii vero 
legati, populo pro concione interrogato an auxilia 


᾿Αλαμανοὺ ἀπ. D sibi accersere liceret, cum populus respondisset 


Jicere quidem, sed pecuniam in promptu non esse, 
ipsi Deum testati affirmarunt imperatorem omnes 
belli impensas persoluturum, et ne cunctarentur 
hortati sunt : alioqui gravissima queque ab hosti- 
bus toleraturos, uxoribus et liberis in servitutem 
abductis, pecunia et rebus omnibus direptis. Ita. 
que ἃ quodam comite Guilielmo et vidua nobili, 
que nuper defuncti mariti opibus potiebatur, ma- 
gno fenore accepta pecunia et auxiliis introductis 
libertatem $64 sue civitati restitutam sunt gratu- 
lati. Quo successu letus imperator Anconitanos 
collaudat ; et civitate Romana donatis omnia se 


5631 


NICET/& CHONIAT4E 


302 


prestare velle pollicetur, que et ipse honeste dare A μάτων. Oi μὲν οὖν τὰ κατὰ σχοπὸν ἐξεπέραινον 


et illi recte petere possint : aurique longe plus mi- 
sit quam impenderant. Atque hunc res Anconita- 
rum exitum habuerunt, qui quidem natura esse 
constantes nec fidem cum fortuna mutare videban- 
tur. Nam cur alioqui vioini regis Alemannorum 
potentiam et edicta sprevissent, eique Romanorum 
imperatorem tantis marium et terrarum spatiis 
sejunctum preetulissent, nisi notionem honestatis 
innatam habuissent, magna animorum constantia 


xii τὰ διατεταγμένα σφίσιν ἐδίδοσαν πόρατι, εἶτε 
τὸ εἰς φιλίαν ἐχείνου ἑλχύσαι τινὰς ἦν, οὖς λιζίους 
φασὶν, εἴτε τι ἵτερον Ῥωμαίοις ὠφέλιμον: ὁ δέ 
Yt ῥὴξ τῶν ᾿Αλαμανῶν θυμοῦ ὑποπίμπλαται, xal 
πέμπει τοὺς τὸν ᾿Αγχῶνα πορθέσοντας xal τισομέ- 
νους τοὺς ἐχεῖ xal χολάσοντας, οἷς σπένδονται '"Pu- 
μαίοις καὶ xaxd τὴν ἑαυτῶν εἰσδέχοντάι πρίσδεις 
οὐδὲν ἕτερον ὅτι μὴ τὰ χατ᾽ αὐτοῦ δηλαδὴ μετιόν- 
τας χαὶ πόλεις τὰς ἐχεῖ μεθιστῶντας τῆς ἐς αὐτὸν 


εὐνοίας καὶ πίστεως. Καὶ τὸ μὲν πεμφθὲν ix ῥηγὸς 
στράτευμα ὡς πολεμίους τοὺς ᾿Αγκωνίτας μετήρ- 
χοντο, xal περιζώσαντες τὴν πόλιν ἀπῇῆτουν ἐχδοῦ- 


praediti, nullis adversitatibus labefactanda ? Quan- 
quam illud etiam Anconitanis objici posse video, 
quod avaritia impulei ab eo cui non ita pridem 
paruerant, ad illum defecerint qui cupiditatem ναί σφισι τοὺς πρέσδεις "Pouzlov* οἱ δ᾽ ᾿Αγχω- 
eorum et sordes expleverit, νῖται οὕτως ἦσαν εὐγνώμονες dxpoatal τῶν ἧπει- 
λημένων fj τῷ βληθέντι παρὰ τῶν πολεμίων ἐξέστησαν χάραχι ἤ τῷ ἀρεϊχῷ ἐχείνῳ πρὸς δέος συνεπιλήθη- 
σαν περιζώματι ὥστε οὐ μόνον οὐ προῦδωχαν οὕς οἱ ᾿Αλαμανοὶ ἐπέχειντο ἐξαιτούμεγοι, ἀλλὰ xxl μα- 
χρὰν χαίρειν εἴασαν γενναίως τὸν παρόντες διαφέροντες χίνδυνον. ᾿Επιτεινομένης δὲ τῆς πολιορκίας 
xal χρονιζόντων τῶν πολεμίων ἥψαντο τῶν ἀήθων xzl πρὸς ἄ μὴ θέμις τρεχεδειπνεῖν σιτοφαγεῖν εἷ- 
ωθότα ἄνθρωπον. Οἱ τοῦ βασιλέως τοίνυν τὸ πλῆθος ἐχχλησιάσαντες, εἰ ἔξεστιν αὐτοῖς ἐπιχουρίαν ἐΐσ- 
ἐνεγκεῖν ἐπυνθάνοντο. Τῶν δὲ εἰπόντων ἐξεῖναι μὲν, χρημάτων δ᾽ αὐτόθεν μὴ εὐπορεῖν, αὐτοὶ διετεί- 
vovto χαὶ Θεὸν τοῦ λόγου πεποίηντο μάρτυρα xai μὴ μέλλειν ἐνῆγον, ὡς βασιλεὺς ἅπαν χχταθήσει 
τὸ τοῦ πολέμου δαπάνημα, ἣ μὴν ἀπεχδέχεσθαι σφᾶς τὰ ἀνύποιστα προὔλεγον ὑπὸ τῶν τὴν πόλιν διδιλῃ- 
φότων, παίδων μὲν xol γυναιχῶν ἀπαγομένων, χρημάτων δὲ xai πραγμάτων ἁρπαζομένων. Ἔνθεν 
τοι xal μετάπεμπτόν τινα τιθέασι κόμητα Γιλίελμον τοὔνομα xal γυναῖχχ τῶν εὐγενῶν οὐ πρὸ πολλοῦ 
μὲν θανάτῳ σπανιζομένην τοῦ ὀμευνέτου, γενιχὴ δὲ τὴν ἰσχὺν xal τὴν ἐχείνου χληρουμένην ἀρχὴν, 
xal τούτοις ἀδρὰ τὰ δόματα στήσαντες, κἀντεῦθεν σὺν οὐδενὶ πόνῳ τὸ πολέμιον ἀποτρεψάμενοι, ὡς ἐκ 
βάθους θαλάσσης τῆς αὐτῶν ἀνανηξαμένης πόλεως ἔχαίρον τὴν ἐλευθερίαν ἀνασωσάμενοι. Βασιλεὺς δ' 
ἐπὶ τούτοις ὅσα εἰκὸς εὐφρανθεὶς τούς τε ᾿Αγκωνίτας ἐπαίνοις τῶν γεγονότων ἀμείόεται, καὶ τοῖς 
ἰσοπολίταις τῷ γένει Ρωμαίων ἐγχρίνας ἅπαντα ὑπισχνεῖται παρέξειν, ὅσα οἱ ἀμεμφῆ τε καὶ δυνατὰ χἀχείνους 
δέον αἰτεῖν. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ χρυσίον πολλαπλάσιον πέπομφε. Καὶ εἰς τόδε μὲν τῶν ᾿Αγχωνιτῶν ἐτελεύτα τὰ πράγ- 
ματα, φύσει τὸ πιστὸν ἔχειν δοξαντων καὶ μὴ πρὸς τὸ συμπῖπτον τῆς τύχης τὰς γνώμας μεταχυδεύεσθαι. Eia 
γὰρ ἂν τις ὅπως τοῦ μὲν ix γειτόνων αὐτοῖς δυνάστου xai χατάρχειν ἀξιωτέρου παρηγκωνίσαντο τὸ ἐπίταγμα, 
ὃς ἐστιν ὁ τῶν ᾿Αλαμανῶν ῥὴξ, τὸν δὲ μετὰ πολλὴν ὀπτανόμενον γῆν xxl ὄρη σχιόεντα “Ρωμαίων ἄνακτα 
ἡγαπήκεσαν, [P. 132] εἰ μή τις αὐτοῖς ἐμπεφυχυῖα ἦν αὐτόφυτος συνείδησις τἀγαθοῦ xdv τοῖς δεινοῖς ἀπτόητος 
ὅρμησις καὶ πρὸς τὸ τῶν πραγμάτων οὐχ ὅμοιον ἀεὶ βεδηχυΐῖα xal μὴ εὐτίναχτος. Rim δ᾽ ἄν ἕτερον τούτοις 
οὐχ ἀρεσχόμενον ἀνθυπενεγκεῖν ὡς ἥττονες ὄντες κέρδους οἱ ᾿Αγχωνῖται xal ἀγυρτεύοντες καὶ πρὸς τὸ 
λαδεῖν ,εἴρα προτείοντες ἀπέστησαν μὲν τοῦ χθές τε xal πρώην ἐς ἡγεμόνα σφῶν ἀποτεταγμένου, 
ὁπίσω δ᾽ ἐπορεύθησαν ἄλλου, ὃς ἤνεγκεν αὐτοῖς τὴν ἐπιθυμίαν χαὶ τὸ χερδαλέον καὶ χάπηλον ἐθεράπευσε τοῦ 
φρονήματος. 


$05 il. At imperatori res ita administranticri- ((— B'. Τῷ δὲ βασιλεῖ ταῦτα οὕτω διοιχουμένῳ χλευε- 
mini dabatur a Romanis,quod ex ambitione longin- σμοὶ παρὰ Ρωμαίων ἑπετρίδοντο ὡς ὁπερορίους 
qua desideraret et oculos in extrema terrarum ex- δῆθεν ἐπιθυμίας διὰ τὸ φίλαυτον τρέφοντι xal 
tenderet, mulia audacter, temere multa agere!, et ὀφθαλμοὺς ἔπ’ &xpx γῆς ἐκτείνοντι, καὶ ὅσα θερμὰ 


ultra limites a superloribus imperatoribus prefini* 
tos multum evagaretur, et pecuniam ἃ subditis 
acerbe et perinjurlam exactam inutiliter dilapida- 
ret. Verum perperam ista reprehendebantur, non 
ab inani studio novitatis profecia, sed Latinarum 
gentium metu, quarum vires inexpugnabiles es- 
sent ; que si conspirassent, verebatur ne torrentis 
instar nostrum imperium vastarent. Ea de causa 
vel exiguum fomitem ut magni incendii causam 
suspectum habebat ; et suborientia incommodorum 
semina statim exstirpabat, optimi agricole more, 


qui spinas adhuc teneras et degeneres frutices ἢ 


runcare solet. Atque hoc ejus obitu declaratum 
est, cum sapienti gubernetore amisso reipublico 


xai τολμηρὰ, ταῦτα διαπραττομένῳ, xal τῶν dió- 
νων βάλλοντι πόῤῥωθεν οὕς οἱ πρώην ἔτεμον βασι- 
λεῖς, καὶ πρὸς χρήσιμον οὐδὲν ἀπαντλοῦντε τὰ 
χρήματα ἄ συλλέγει τὸ ὑπ᾽ ἀρχὴν χαλαμώμενος 
ἀπογραφαῖς τε καὶ φόροις ἐκδαπανῶν ἀσουνέθεσιν. 
Οὐ καλῶς δὲ παντάπασιν ἐχείνῳ τὰ τοιάδε προσὲῤ- 
Qmrov, ὅτι μηδ᾽ ἦν χαινοτομία τις ἄλογος ἃς τὸ 
παντελὲς τὰ πραττόμενα, ἀλλὰ τὰ τῶν Aacivoy 
γένη ὁρῶν ἄμαχον ἰσχὺν περικείμενα ἐδεδίει τὸ 
σύμπνουν, ὡς ἔφην, μὴ καταχλύσειε τὰ ἡμέτερα, 
ὥσπεὸ καὶ χείμαῤῥος ἐξ ὀλίγου μέγας φανεὶς πα- 
ρασύρει γήδια γεωργῶν. Διά co: τοῦτο xal τὸ μι- 
κρὸν ὑφορώμενος ἔναυσμα ὡς πυρσοῦ παραίτιον, 
ἐνιαχοῦ δὲ καὶ εἷς μεγίστην προδαῖνον πυρκαϊὰν 


553 


DE MANUELE COMNENO 118. VII. 


554 


x3! εἷς ἐμπρησμὸν ἔχτοτε, ἄν εὐπράστου ὕλης A vis pene demersa est. Ac eum tributa exaggerasse 


τύχῃ λαδόμενον, xal πρὸς μόνην ὑποψίαν φυομένην 
τὴν τῶν λυπούντων ἀρχὴν ἀπεμάχετο xatà τοὺς 
ἄοίττους τῶν γηπόνων, οἵ τὰς ἀχάνθας τὰς τὴν 
πρασιὰν λυμαινομένας νεχρὰς ἔτι ἐχσπῶσι καὶ 
χαταστρέφουσιν ἀρτιθραλῇῆ τῶν δένδρων τὰ μὴ χη- 
πεύσιμα. Καὶ τοῦτο σαφῶς ὑπέδειξε τὰ μετέπειτα, 
ἡνίχα τὴν μὲν ἐνταῦθα ζωὴν αὐτὸς μετηλλάχει, τὰ 
δέ 1εὲ πράγματα κχυδερνήτην ἀπούαλοντα σοφὸν 
μικροῦ τὸ τῆς βασιλείας σχάφος ἐδάπτισε. Τὸ δ᾽’ 
οὖν τῶν δασμῶν ἐπιτεταμένον οὐδ᾽ αὐτὸς ὡς μετ- 
εἐδίωχεν ἀποχρύψομαι. 'AXX οὐδ᾽ ὅτι αἱ ἀρχαὶ δη- 
μοσιώναις προὐδέδληντο παραδράμοιμι, ὥσπερ καὶ 
τὸ ποθεῖν νεώματα ἐν ἀρούραις xal τῷ ἑαυτοῦ 
ἀρότρῳ διασχιζειν αὔλαχας, Ἐξ ὧν αὐτῷ ἀνδρομεγέ- 
θης ἀνέθλαστεν ἄσταχυς. Ἣν δὲ τὰ συλλεγόμενα 
χρήματα οὐ τοσοῦτον ἀποθήχαις ἀποτιθέμενχ ἢ 
μυχῷ γῆς ἐγχατορυττόμενα, ὅσον ἀμφοτέραις ἀπο- 
κενούμενα xal ἀφειδῶς παρεχόμενα xal μοναῖς μὲν 
xal τεμένεσι xai Ρωμαίοις ἐλασσουμένοις, τὰ δὲ 
πλεῖστα ταῖς τῶν ἐθνῶν μεταγγιζόμενα παυνσπεο- 
μίαις, xal μάλιστχ ταῖς Λατινιχαῖς ἐἔχρέοντα 
ὀμνγύρεσι. Φιλοδωρίας γὰρ μεταδιώχων Ἐπίδειξιν 
ἀσώτως ἐσχόρπιζε χαὶ ἀγήλισχεν ἅπερ ἀμφοτέραις 
συνέλεγε, τοὺς ἄχρως κερματιστὰς φροντιστὰς τῶν 
οἰχείων ἐφιστῶν. Μέρος δὲ τῆς δαπάνης καίριον 
ἦσαν xai ὅσοι καθ᾿ αἷμα συνήπτοντο xal ἄλλως 
φχείωντο. Αὐτίκα τοίνυν ἡ ἀνεψιὰ Θεοδιύρα, 7, καὶ 
(ὡς ἔφημεν) ἐπλησίαζε, βασιλικωτάτης μετεῖχε 
δορυφορίας, xal μὴν οὐ διαδουμένη, xal τῶν ἀρ- 
χείων βαρουμένων παριέναι ἤθελε, xal χατὰ ουσι- 


xiv μὲν ἰδιότητα σοδαρὰν ἔλχουσα [P. 133] τὴν C 


ὀφρὺν xal ἄνω τὸ ὄμμα τείνουσχ, τὸ δὲ πλέον ἀγέ- 
ρωχον βλέπουσα. Καὶ ὁ ἐχ ταύτης δὲ γενόμενος τῷ 
βασιλεῖ παῖς καὶ ἐφεξῆς ἔτεροι ὅλας θαλάσσας 
χρημάτων εἷς ξχυτοὺς μετωχέτευον. Εὔχολος δὲ ὦν 
εὐχείρωτος τοῖς χατευναστῆοσι καὶ θαλχμνηπό- 
λοις ἐκτομίαις, ἀλλὰ δὴ καὶ τοῖς ἀπὸ γενῶν Excpo- 
γλώττων ὑποδαρδαρίζουσιν ὁπηρέταις, ὧν ὁ σίελος 
τοῦ λόγου mponxovtibeto, τοῖς ῥῤυηφενέσι καὶ τού- 
τοὺς ἐνέταττεν εὐπετῶς τὰ πολλὰ τὸ οὖς αὐτοῖς 
ὁποχλίνων, καὶ ἅπερ ἠτοῦντο, ἑᾳφόνως ἐχπερατῶν. 
Τισὶ τοίνυν ἐκ τούτων οὕτως εὐρόει τὰ χατὰ βίοτον 
ὡς σωρείαις χρημάτων ἐνευθηνεῖσθαι xai τοῖς χατὰ 
κόσμον πᾶσι περιῤῥεῖσθαι λαμπροῖς ἴσα xal μεγι- 
στᾶσι μεγίστων ἐθνῶν, καὶ ταῦτα παιδείας ἁπάσης 


et magistratus publicanis vendidisseet fertilissimos 
agros suis aratris proscidisse $966 nec ipse dissi- 
mulare possum. Sed pecunia hoc modo collecta 
non tam in thesauros referebatur quam utraque 
manu liberaliter effundebatur, partim in monaste- 
ria, sacras edes et pauperes Romanos, partim 
vero et maxima quidem ex parte, in varias gentes, 
Latinas presertim. Nam ex muniflcentie ostenta- 
tione effuse spargebat et insumebat ea que utraque 
manu collegerat, οἱ acerbissimos exaclores ἡ18- 
stores designabat. In jusla eumptuum parte illa 
neplis ejus Theodora, cujus, ut dixi, consuetudi- 
ne utebatur, quamvis expers diadematis, tamen 
comitatu plane regio utebatur, mulier superciliosa 


B et arrogans, que palatium nisi exquisite perpur- 


gatum ingredi recusabat. Sed et filio ex ea pro- 
creato et aliis pluribus tota maria pecunia afflue- 
bant.Eunuchis quoque cubiculariis aliisque mini- 
stris ex peregrinis ortis nationibus, semibarbaris, 
qui expeditius spuebant quam loquebantur, erat 
facilis et benignus, eosque in divitum numerum 
referebat, ut acervis pecuriarum et omni genere 
263 ornamentorum tanquam maximarum gentium 
proceres circumfluerent, idque cum omnis erudi- 
tionis expertes lingue Grece vestigia ita perse- 
querentur ut specula et rupes extreicum sonum 
pastoralium canticorum. llis tanquam observantis- 
simis et fidelissimis ministris non modo summos 
magistratus tradebat, sed pro tribunali juris di- 
cendi provinciam in causis difücillimis, quae vel 
peritissimis legum negotium facesserent, assigna- 
bat. Cum aliqua provincia describenda erat (id 
&utem fiebat sxpius), istiusmodi cetus eruditis 
preponebatur. Quodsi quando nobilis aliquis Ro- 
manus eis adjungebatur, vir prudens οἱ cordatus, 
is ea de causa miltebatur ut descriptionis munus 
obiret ceterosque labores colligendi tributi austi- 
neret: barbarus vero pecuniam accipiebat, et 
88coos obsignatos ad imperatorem mittebat. Sed 
pleraque contra eveniebant quam sperabat ille. 
Nam dum Romanos peculatus suspeclos cavebat, 
non animadvertit se avaros Barbaros locupletare 
et homunciones infelices beare, atque inlerim 
Romanos a se alienare,ut fidei el natura insite et 
doctrina comparat» $268 obliviscerentur. Cognita 


ἐστερημένοις καὶ φωνῆς ᾿Ελληνίδος τὰ ἴχνη μετα- ἢ enim imperatoris de se suspicione, quod ministri 


διώχουσιν ὡς αἱ σχοπιαί τε καὶ αἱ πέτραι πρὸς τὰ 
τῶν ποιμένων αὐλήματα τὸ τῆς ἠχοῦς ὑστὲρόφωνον, 
Κάἀπὶ τούτοις ὡς πιστοτάτοις αὐτοῦ xal θερμοῖς 
θεράπουσι μάλιστα πεποιθὼς οὐ μόνον αὐτοῖς τὰς 
μεγίστας ἀρχὰς ἐγχειρίζει, ἀλλὰ καὶ χρίσεσιν ἐφίστα 
δικαστικαῖς ὧν ὀψὲ xal νομοτρίδεϊῖς ἄνδρες ἐφί- 
xotvto ἂν, Δεῆσαν δὲ xal τῶν ἐπαρχιῶν τινὰς ἀπο- 
γράφεσθαι (τοῦτο δὲ συχνάκις ἐγίνετο) ὁ τοιόσδε 
χορὸς τοῦ λογίμου προὺτίθεντο, Et δέ που xal παρ - 
ἐζεύγνυτό τις αὐτοῖς εὐγενὴς Ῥωμαῖος ἀνὴρ, 
βάπτων ὅλος εἰς νοῦν xal γέμων φρονήσεως, κατὰ 


ParnRoL. Gn. CXXXIX. 


potius ac bajuli questus quam fideles procurato- 
res indicarentur, et bini in provincias mitteren- 
tur, sorvi magis quam gubernatores imperii, id 
solum agebant quod in mandatis acceperant, ct 
extortam peccniam tanquam in manipulos colli- 
galam ad barbarum illum magna preditum au- 
ctoritate et plurimia Romanis prelatum velut in 
aream congerebant, cetera vero negligebant : ne 
dicam ad imperatorem pauca et veluti quisquilias 
pervenisse, illos vero pleraque suffuratos esse. 
Fidelis enim servi munus erat scilicet ex farina 


18 


55 NICET/E CHONIATAÀ 5566 


Bibi primum panes conficere, deinde eliam college Α τοῦτο ξυνεπέμπετο, ὅπως ὁ μὲν ἀπογράφων ἔσται 
aliquid impertiri. xai τολυπεύων τὰς ὑποθέσεις, ἐξ ὧν ἤμελλον ol φόροι 
συνάγεσθαι, ὁ δὲ ὡς χκερδοσυλλέχτης προεδρεύει καὶ τὰ φασχώλια σφραγῖδι διασημαίνεται ἃ ἤμελλον 
εἰσφέρεσθαι βασιλεῖ, Τὰ πλεῖστα μέντοι πρὸς τοὐναντίον αὐτῷ περιίστατο, xal ἠθέτητό οἱ ἐντεῦθεν 
τὰ σχέμματα' Ῥωμαίους γὰρ ὡς χλεμματιστὰς ἐχτρεπόμενος εἴτε ὑπούλεπόμενος, ἐλάνθανεν ἑαυτὸν 
ἑρασιχρημάτους ὀλύίζων Βαρδάρους xal εὖ ποιῶν ἀνδράρια χαχοδαίμονα, καὶ τοῦ χατὰ φύσιν xal 
καιδείαν χρηστοῦ xol πιστοῦ πρὸς τὴν ἀντιχειμένην γνώμῆν τοὺς ἐνδαποὺς καθιστῶν, ἐπεὶ χαὶ τὸ εἷς 
αὐτοὺς χαχύποπτον τοῦ βασιλέως ἐκεῖνοι γνωρίζοντες, καὶ ὡς ὑπηρέται πλέον xal προαγωγοὶ 
λημμάτων ἤπερ ἀσφαλεῖς τὰ εἰς πίστιν χρινόμενοι τοῖς ἐθβνιχοῖς συντάττονται, κατὰ σύνδυο ἐχπεμπό- 
μενοι, ἤ γοῦν ὡς maxopot xal παράσειροι τοῦ τῆς ἀρχῆῇς λογίζονται ἅρματος, τὸ διατεταγμένον μόνον 
ἐποίουν, θερίζοντες xal δεσμεύοντες ὡς δράγματα τὰ χέρματα, xal ὡς εἰς ἅλωνα συμφοροῦντες τὸν 
ἐπὶ πολλῶν καθιστάμενον ἔχεῖνον xal πλείστων ἄλλωυν Ῥωμαίων ἀντάξιον χρινόμενον Βάρθαρον, 
τὰ δ᾽ ἄλλὰ παρέδλεπον, ἵνα μὴ λέγοιμι ὡς βασιλεῖ μὲν βραχέα xai οἷοι ἀφαιρέματα τῶν ἄλλων cic- 
(veto, τὰ δὲ πλείω ἐχεῖνοι παρενοσφίζοντο, τοῦ ἀγαθοῦ xal πιστοῦ παρὰ βασιλεῖ δούλου ἐν πρώτοις 
ἑαυτῷ φύροντος ἐγκρυφίας ἐκ τῶν ἀλοωμένων πυρῶν εἴτ᾽ οὖν χρυσίνων, χαὶ μετέπειτα μεταδιδόντος καὶ τῷ 
συνάρχοντι. 

3. Ab hoc imperatore turris illa noa procul a B. γ΄. Ἔργον τοῦ βασιλέως τούτου xal ὁ μὴ πολὺ 


continente in mari exstructa est, que Damalis pri- 
dem,nunc Arcula dicitur, etaltera turris e regione 
juxta Manganium monasterium,eo consilio ut ferrea 
calena utrinque extenta barbaris navibus aditus 
in loca urbis ?69 arci vicina et tractum illum 
omnem usque ad Blacherniam regiam interclude- 
retur. Magniflcentiam ejus testantur etiam ma- 
xima illa conclavia in utroque palatio structa, 
aureis laminis refulgentia et illustribus coloribus 
exornata, in quibus bella ejus cum barbaris alia- 
que ex utilitate Rormnani imperii administrata sum- 
mo depicta artificio spectantur. Ad hec pleraque 
splendida in freto Propontidis edificia, in quibus 
imperatores propter aeris temperiem  wstatem 
exigere solent, ut olim Persarum reges Susis atque 
Ecbatanis, exedificavit et exornavit. Nam et cum 
tempus postulabat, patientissimus erat laborum, 
frigoris,estus,insomnise ; eteum a bellis vacabat, 
jucunditati se dabat et genio indulgebat. Ac si 
quis accuratius observasset quantopere lautitiis 
ciborum et lyra,cithara, symphoniis delectaretur, 
eum in iis solis etatem exegisse et voluptatem 
summum bonum statuisse judicasset.Sin duristem- 
poribus omnem jucunditatem despicere οἱ volupta- 
tem in vitio ponere vidisset, ingenium ad utrumque 
paratum miratus esset. Templum divin: Irene ma- 
ximum et pulcherrimum $70 a Marciano impera- 
tore conditum et incendio absumptum instaurare 
oggressus, cum partes quasdam ex fundamentis 
exstruxisset, destitit; et monasterium in Ponti 
faucibns, loco qui Catascepe dicitur, archiducis 
Michaelis nomino exstruxit ; in quo celeberritnos 
quosque et prestantissimos monachos collocavit, 
ea ratione ut solitariam et quietam vitam sine 
ulla sollicitudine possent degere. Cum enim mo- 
nachos possessionibus et negotiis turbatos et 
tranquillitate animi et Dei cultu excidere intel- 
ligeret, nullas cis vineas, nullos agros, nullas 
possessiones, quas nez eorum professio admittit, 
assignavit, sed ex fisco tantum pendi jussit quan. 
tum ad victum et cultum opus esset. Videtur ni- 
mirum immodicam cupiditatem struendi monastoria 


τῆς [P. 434] θαλάσσης ἔνδον ἵσταμενος πύργος τῆς 
προσχλυζούσης τὴν χέρσον, ἅτις ὠνομάζετο Δάμα- 
ji, τὰ νῦν δὲ ἴἼἌρχλα καλεῖται, ἀλλὰ δὴ καὶ ὁ 
ἀντίπορθμος οὗτος πύργος τῆς τῶν Μαγγάνων ἀγ- 
yox δεδομημένος μονῆς. "Hv δὲ σχοπὸς τῷ τούτους 
ἀνεγείραντι ἄναχτι χατὰ καιρὸν ἐπαγωγΐς πλοίων 
Βαρδαριχῶν σιδηρᾶν ἐξ ἑχατέρων ἅλυσιν διατείνε- 
σῇαι, xai ἄδατον ἐντεῦθεν γίνεσθαι ὁπόσα περὶ τὴν 
ἀχρόπολιν μέρη τῆς πόλεως χαὶ τὸν συρόμενον 
ἔσιοθεν ὁλχὸν ἕως xal ἐς αὐτὰ τὰ ἐν Βλαχέρναις 
βασίλειαν, Φιλοχαλίαν δὲ κατηγοροῦσι τοῦδε τοῦ 
βασιλέως xal οἱ xav'. ἄμφω τὰ ἀνάχτορα ἐπιμήκιστοι 
περίστυλοι ἀνδρῶνες, oU; αὐτὸς ἀνήγειρεν, οἵ ψηφί- 
δων χρυσῶν ἐπιθέσεσι διαυγάζοντες τυποῦσιν ἄνθεσι 


( βαφῆς πολυχρόου xzi τέχνῃ χειρῶν θαὐμασίᾳ ὅσα 


οὗτος χατὰ Βαρδάρων ἠνδρίσατο ἤ ἀλλως ἐπὶ βέλ- 
τιον Ῥωμαίοις διεσχευάχει, ᾿Αλλὰ xal τὰς πλείστας 
τῶν χατὰ τὸν πορθιλὸν τῆς Ησοποντίδος λχμπρῶν 
οἰχοδομιῶν, ἐν αἷς οἱ asc Ρωμαίων θερίζουσι 
τὰς εὐωρίας μεταδιώχοντες ὡς οἱ πάλαι χρατοῦντες 
Ἱερσῶν τὰ Σοῦσά τε xal ᾿Εσδάτανα, οὗτος ἀνήγειρε 
χαὶ πρὸς χόσμον ὑπεξῆροΞς πλείονα. Καὶ πρὸς τοὺς 
πόνους γὰρ ἀντεῖχε μάλα, καιροῦ καλοῦντος μο- 
χθεῖν, καὶ ψῦχος ἔστεγε xal mviyoc ἔφερε καὶ xpi 
ὕπνον ἀπεμάχετο, xal ταῖς τρυφαῖς δὲ προσανεῖχε 
πολέμων ἄγων σχολὴν xxi ἐνησμένιζε ταῖς ἀνέσεσιν. 
Εἰ τοίνυν περιεργότερον τοῦτον ἠθρήχει τις, ὅκως 
ἔχαιρε χαρυχείαις βρωμάτων xal τοῖς πρὸς λύριον 
xal κιθάραν xal συμφωνίαν ᾧδῶν ἔχουσιν oóx ἀπ- 
ηχθάνετο, εἶπεν ἂν ὡς μόνοις ἐννεάπας ἔχει τοῖς τοι-- 
οὕτοις καὶ ἡδονὴν τὸ πέρας ἔγηται τῆς ζωῆς" εἰ δὲ 
τοὐναντίον αὐτῷ προσέόλεψε πρὸς πᾶσαν ἀταπει- 
νώτῳ γλυχυθυμίαν τυγχάνοντι xai τιθεμίνῳ map 
φαῦλον ἡδυπάθειαν δυσχόλων ἐπιστάντων καιρῶν, 
ἐθαύμασεν ἄν ὅπως ἐξήλλαχτο πρὸς ἀμφότερα. 
Ἐπιδαλόμενος δὲ τὸν πρὸς θάλασσαν τῆς ἁγίας 
Εἰρήνης οἰχοδομήσειν νεὼν, ὅν μεγέθει μέγιστον 
xal κάλλει χάλλιστον πάλαι Μαρχιανὸς ὁ πάνυ dv- 
ἤγειρε, πῦρ δὲ ἠθάλωσε, μέρη τινὰ τοῦ τοιούτου 
τεμένους ix βάθρων δειμάμενος. τοῦ λοιποῦ τῆς 
νχοδομίας ἐπαύσατο. Ἱδρύσατο δὲ φροντιστήριον 
ἱερὸν περὶ που τὸ τοῦ Πόντου στόμα, εἰς τόπον τινὰ 


551 


DE MANUELE COMNENO LIB. VII. 


$58 


Κατασχέπην λεγόμενον, εἷς ὄνομα τοῦ ἀρχιστρατ- À improbasse,et exemplum prodere posteris voluisse, 


ἤγου Μιχαὴλ, καθ᾽ 6 τῶν τότε μοναττῶν ἡθροιχὼς 
τοὺς ὀνομαστοτάτους τε xal ἀχρέμονας πάντη 
μοναδίκὸν καὶ ἀπράγμονα μετιέναι βίον προεμὴη- 
Ξύσατο. Εἰδὼς γὰρ τὸ κτη ματιχοὺς εἶναι xal τυρ- 
δάζεσθαι πάλιν περὶ πολλὰ τοὺς τὸν ἐρημικὸν βίον 
ἀνελομένους τῆς ἡσυχίας σφᾶς μεθιστῶν xal τοῦ 
χατὰ Θεὸν ζὴν ἀπάγον, τοῦτο δὴ τὸ οἰχεῖον αὐτοῖς 
ἐπάγγελμα, οὐδὲν χτησίδιον αὐτοῖς ἀπετάμ:το οὔτε 
μὴν ἀγροὺς xai ἀμπελῶνας τῷ φροντιστηρίῳ ἀπ- 
ἐταξε, πᾶσαν δὲ τοῖς μονασταῖς δίαιταν ἐκ τῶν 
βασιλιχῶν χρυσώνων ἐπιμετρήσας ἐχεῖθεν αὐτὴν 
ἐδράδευεν, ἀνακόπτων, οἶμαι, ἐντεῦθεν τὸν πολὺν 
ἔρωτα τῶν πλείστων περὶ τοῦ μονὰς συνιστᾷν, xal 
[P. 435] παράδειγμα διδοὺς τοῖς μετόπισθεν ὅπως 


χρεὼν νεὼς ἀνιστᾷν xal οἵαν δέον ἑτοιμάζειν τρά- Β 


πεζαν τοῖς ἐρημιχοῖς xal ἀδίοις καὶ τῆς ὕλης ἑαυ" 
τοὺς ἐχλύσασι. Τοσοῦτον δ᾽ ἀπεῖχε τοῦ τὴν νῦν 
κατάστασιν ἐπαινεῖν, oi μονάζειν μὲν ἐπαγγέλλὸν- 
ται, πολυχτήμονες δὲ καὶ πολυφρόντιδές εἶσιν ὑπὲρ 
τοὺς τῇ ἐνταῦθα φιληδοῦντας ζωῇ, ὥστε xal τὴν 
νεαρὰν νομοθεσίαν, ἤν ὁ βασιλεύτατος τῷ ὄντι Νικη- 
φόρος ὁ Φωχᾶς, ὁ τὴν ἰσχὺν ἡρωϊκὸς xai πολὺς τὴν 
σύνεσιν, ἔθετο παύουσαν τὰς μονὰς ἔμπλατυνεσθαι 
χτήσεσι, τεθνηχυΐῖαν πάλαι τῷ χρόνῳ xai τὸ χῦρος 
ἀποθεμένην, τῷ ἐρυθρῷ τῆς βασιλείου βαφῆς ὡς 
αἵματι ἀναθάλψας ἐζώωσεν. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ xal τῷ 
πατρὶ καὶ τῷ πάππῳ καὶ τοῖς xaÜ' αἴμά προσήχουσι 
λοιποῖς ἅπασιν, ὁπό σοι μονὰς δειμάμενοι ὅλα πλέθρα 
qfi« καρποφόρα xal λειμῶνας χλοεροὺς αὐταῖς προσ- 
ἐχλήρωσαν, ἐπεγχαλῶν οὐχ ἐπαύετο, οὐ χατὰ τοῦτο 
μεμψιμοιρῶν ἤ μυχτῆρα καταχέων πλατὺν τῶν 
ἀνθρώπων, ὅτι τῆς οὐσίας Θεῷ τι ἀπένειμαν, ἀλλ’ 


quo pacto templa eondenda, et quz vivendi ratio 
eremitis pauperibus eta terrenis rebus se abstra- 
hentibus proponenda sit. Tantum autem abfuit ut 
eorum institutum laudaret, qui monasticam vitam 
professi et opibus aífluunt et multitudine curarum 
magis distrahuntur quam 221 ii qui hujus vita 
deliciis occupantur, ut sanclionem Nicephori 
Phoes, fortissimi et cordalissimiimperatoris, olim 
abolitam, de non augendis monasteriorum latifun- 
diis, quasi postlimin:o revocarit, neque patrcm, 
avum ceterosque cognatos suos omnes, qui mona- 
sleriis amplissima predia donarant, incusare de- 
Bliterit, non quud de suis opibus Deo aliquid con- 
secrassent, sed quod rem bonam male admini- 
sirassent. Nam cum monachis habitationes in 
abditis et desertis locis, in antris et montium ca- 
cuminibus assignande essent, οἱ Cpolis tanquam 
Sirenum cantus vitanda, gloriola ductos incrustuta 
sua Bepulera et vario marmore exornata iis qui 
templa ingrediantur spectanda proposuisse,et mor- 
tuos quoque coronari et hilari splendidoque vultu 
conspici voluisse, et in foro ac triviis monasteria 
&edificasse, et ibi nullo cum delectu virtutis velut 
in cavea conclusisse eos, qui monachos non ultra 
tonsum capillum et mutatum habitum promissam- 
que barbam exprimerent. His igitur de causis, 
sive ut monasticam sanctimoniam nutantem ac po- 
tius humi fere prostratam fulcirct, sive metuens 
ne 232 ea ipse facere diceretur quo reprehen- 
deret, rationem a suis majoribus diversam est se- 
cutus. 

ὅτι μὴ καλῶς τὸ χαλὸν εἰργάσαντο, Δέον γὰρ ἐν 


τόποις δυσερευνήτοις καὶ χωρίοις πανερήμοις xxi σπηλαίων ὁπαῖς xai ὀρῶν περιωπαῖς τοῖς μονάζου- 
σιν ἀποτάξαι τὸ σκήνωμα, xal παριδεῖν ταυτηνὶ τὴν ἔφ’ Ἑλλησπόντῳ χειμένην χαλλίπολιν ὡς τὸν 
λωτὸν Ὀδυσσεὺς xal Σειρήνειχ μέλη τὰ δυσαπόσπαστα, οἱ δὲ τὸν ἐξ ἀνρρώπων θηρώμενοι ἔπαινον, 
xai τοὺς χεχονιαμένους ἑαυτῶν ταφοὺυς xal ψηφῖσι πολυχρώσμοις διηνθισμένους εἰς θέαν τοῖς εἰσιοῦσι 
τοὺς νεὼς προτιθέντες, καὶ νεχροὶ ἐρῶντες στεφανούμενοι δείκνυσθρχι xal στιλπνοὶ καὶ φαιδροὶ τὰ 
πρόσωπα, ἐπ᾽ ἀγορᾶς τε xal τριόδων τὰ θεῖα χοδόμησαν φροντιστήρια, ἐνλαχχεύσαντες ἐν τούτοις 
xai ἐνσηχάσαντες οὐκ ἐπιλέγδην τὸ ἀρεταῖνον, τὸ δὲ μέχρι τριχῶν ἀποδολῆς xal τῆς τῶν ἐσθημάτων 
μεταδολῆς καὶ τοῦ ἀφειμένου πώγωνος χαραχτηρίζον τὸν μοναστήν. Διὰ ταῦτα τοίνυν εἴτε τὴν μοναδικὴν ὑπε- 
ρείδων σεμνότητα ἤδη ἀφαντουμένην xal πρηνῆ ἐπὶ στόμα πίπτουσαν, εἴτε μὴν δεδὼς μὴ ἐσεῖται μέσος ληφ- 


θεὶς ὡς χαίρων οἷς διεδέδλητο, ἑτέραν ἐτράπετο ἧς οἱ ἐξ αἵματος ἐχείνῳ ἐδάδισαν. 


9. Θεσμοῦ δὲ παρὰ Ρωμαίοις κειμένου, οἶμαι (] 


δὲ xai παρὰ Βαρδάροις αὐτοῖς κρατοῦντος, ὀψώνιχ 
τοῖς στρατευομένοις παρέχεσθαι, χαὶ τούτων πολ- 
λάκις ἔχταξιν γίνεσθαι, εἰ εὐοπλοῦσιν, εἰ τῶν ἵππων 
ἐπιμεμέληνται, ἀλλὰ χαὶ τοὺς νεωστὶ στρατευομέ- 
νους πρότερον ἐξετάζεσθαι, εἰ εὐρώστως ἔχουσι τῶν 
σωμάτων, εἰ τόξων εἰσὶν εἰδήμονες, εἰ χραδαίνειν 
δόρυ ἐπήσχησαν, εἶθ᾽ οὕτω τοῖς χαταλόγοις ἐγγά- 
φεσθαι, ὁ βασιλεὺς οὗτος τὰ τοῖς στρατιώταις διδό- 
μενα σιτηρέσια ὡς εἰς δεξαμενὴν ὕδωρ τὰ ταμιεῖα 
συσχὼν, ἰᾶτο τὸ δίψος τῶν στρατευμάτων ταῖς λεγο- 
μέναις τῶν παροίχων δωρεαῖς, ἔργῳ καταχρησά- 
μένος παρὰ τῶν πρώην ἐφευρημένῳ βασιλέων xal 
σπανίως ἐπί τισι γινομένῳ τοὺς πολεμίους πολλάκις 
συγχόψασιν. "Eiagev οὖν ἐντεῦθεν καὶ τὸ στρατιω - 


4. Jam quia Romanis; ac Barbaris eliam, ut opi- 
nor, est in more positum ut stipendia militibus 
solvantur et ii sepe in. medium producantur, ut 
exquiratur an armis instrucli sint, an equos probe 
curatos habeant ; item ul tirones, priusquam in 
catalogos referantur, explorentur an corporibus 
valeant, an sagitlare sciant, an vibranda hasta se 
exercuerint ; hic imperaior stipendia militaria in 
fiscum tanquam aquas ia cisternam coegil, et 
exercituum cupiditalem donativis que incolarum 
dicuntur levavit, abusus re a veleribus imperato- 
ribus inventa et raro usurpata in eos qui hostes 
sepe ceciderant. Hinc faclum est ut et milites 
enervarentur, οἱ maximum pecunie flumen in 
ignavos ventres effunderetur, et Romane provin 


959 


NIGET/E CHONIATJE 


560 


cie male tractarentur. Nam et strenui milites, αὶ τικὸν ἀτονωτερον ἐργασάμενος xal χρημάτων &65- 


cum non amplius id exspectarent quo peculiariter 
ad virtutem bellicam excitabantur, quod tum pro- 
miscue omnibus idem preniium propositum erat, 
alacritatem 4 2 8 illam in periculis adeundis abje- 
cerunt ; et provinciales, qui clim fisco pecuniam 
numerabant, a militari avaritia pessime sunt tra- 
ctali, erepta non pecunia tantum, sed el intima 
tunica, aliquando a liberis et uxoribus avulei. 
Proinde quilibet militie nomen dabat, et multi 
ignavissimi el sordidissimi opifices, vel equo Per- 
sico donato vel paucis aureis datis, nullo delectu 
&cto in militum catalogos relati litteris imperia- 
libus irrigu& prata et rura fertilia et Romanos 
tributarios accipiebant, ut eis aliquando servili 
habitu ministrarent ; et vir Romanus gravi vultu, 
rei militaris peritus, et tanto excellentior ut illi 
comparatus Achilles videretur, aut duabus mani- 
bus armatus cum eo compararetur qui neutram 
incolumem haberet, tributum penderet homun- 
cioni semibarbaro, qui instructam aciem nunquam 
viderat. Enimvero perturbationis hujus Romane 
provincie graves penas dederunt, quarum alim 
ente oculos nostros a Barbaris 974 spoliat» et 
occupale sunt, alie ἃ nostris tanquam aliene va- 
state et everge. Sed quousque, Domine, heredita- 
lis tue oblivisceris, aversaque ἃ nobis facie ire 
iue locum dabis ? quando ex sancta. edo tua pro- 
spectans nostras erumnas et calamitales intuebe- 
ris, malisque non urgentibus liberabis? eaque 
averles quae longe graviora impendere videntur ? 
χερσὶν ὁπλιζόμενον χρίνεσθαι πρὸς τὸν μηδετέραν 


σσοὺυς εἰς ἀςγὰς γαστέρας ὀχετηγήσας χαὶ τὰς 
Ῥωμαϊκὰς ἐπαρχίας κακῶς διαθέμενος" [P. 136] 
οἵ τε γὰρ ἀγαθοὶ στρατιῶται τὸ ἐν τοῖς δεινοῖς 
φιλότιμον ἐνθένδε χαταλελύχασιν, οὐχέτι τοῦ ὅπο- 
νύσσοντος πρὸς ἀρετῆς ἀρεϊκῆς ἐπίδειξιν ἰδίου 
σφίσιν ὡς πρώην μένοντος, ἀλλ᾽ εὐπορίστου προ- 
χειμένου τοῖς ἅπασι, xai οἱ τὸν δημόσιον πάλαι 
δεσπότην λαχόντες τῶν ἐπαρχιῶν οἰχήτορες ὑπὸ 
τῆς στρατιωτικῆς ἀπλητίας πεπόνθασι τὰ οἶχτρό- 
τατα, οὐχ ἀργύριον μόνον xal ἀδολὸν ἀφαιρούμενοι, 
ἀλλὰ χαὶ τοῦ τελευταίου χιτῶνος ψιλούμενοι, ἐνίοτε 
δὲ χαὶ τῶν φιλτάτων αὐτῶν ἀποσπώμενοι. Ἣν 
τοίνυν διὰ ταῦτα τὸ στρατολογεῖσθαι παντὸς τοῦ 
βουλομένου. χαὶ πολλοὶ ταῖς ῥαφίσι χαίρειν εἰπόντες 
ὡς ἐπεισχομιζούσαις αὐτοῖς τὰ χρε:ώδη στενῶς wal 
δυσεχιάστως, ἄλλοι τὸ ἱπποχομεῖν λάβαντες, wal 
τὴν ἐκ πλινθείας ἰλὺν ἀπονιψάμενοι ἕτεροι, εἰσὶ δ᾽ 
0l χαὶ τὴν τῶν χαλχείων ἀσδόλιν ἀπομορξάμενοι 
τοῖς στρατολογοῦσι παρέστησαν, χαὶ παρενεγχόντες 
ἵππον ἹΙερσαῖον ἢ χρυσίνους ἀριθμῷ βραχεῖς xa- 
ταθέμενοι ταῖς στρατιώτισι κατελέγησαν ἵλαις 
ἀδασχνίστιυς, xàv τοῦ παραυτίχα βασιλιχοῖς ἐφω- 
διάσθησαν γράμμασι πλέθρα γῆς δροσερὰ xal ἀρού- 
ρᾳς σιτοφόρους xal ᾿᾽ῬΡωμαίους ὑποφόρους βραδεύ-- 
ουσιν, ὡς ὑπηρέτεῖν ἐν σχήματι δούλων, ἐνίοτε δὲ 
xii χατατιθέναι φόρους ἀνδραρίῳ μιξοθδαρθάρῳ, 
μήδὲ εἰ ἔστιν ὅλως ἐγνωχότι παράταξις, Ῥωμαῖον 
ἄνδρα γεραξὸν τὸ εἶδος xal οὕτως εὖ εἰδότα πολέ- 
μων χαὶ τοσοῦτον τοῦ φορολογοῖντος αὐτὸν Ümtp- 
φέροντα ὡς ᾿Αχιλλέα πρὸς ἐκεῖνον δοχεῖν, T, διτταῖς 
ἀπὸ πάθους ὀρέγοντα. ᾿παξίως οὖν τῆς ἀκοσμίας 


ταύτης τῶν στρατευμάτων αἱ ᾿Ρωμαϊκαὶ πεπράγασιν ἐπαρχίαι, αἱ μὲν πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν ὑπὸ 

τῶν ἀλλοφύλων σχυλευόμεναι καὶ εἰς ἀρχὴν αὐτοῖς ἰδιούμεναι, αἱ δὲ ὡς ἀλλότριαι τοῖς ἡμετέροις 
᾽ν f , m" - 4 * 

φαντούμεναι xal δῃούμεναι. "AXX ἕως πότε, Κύριε, τῆς σῆς ἔπιλήσῃ κληρονομίας, καὶ τὸ σὸν ἀπο- 


τρέφων ἀφ' ἡμῶν πρόσωπον ὀδοποιήσεις τρίδον τῇ ὀργῇ cov; 


Πότε ἐπόψει ἐξ ἁγίου ἐπιδλέψας 


χκατοιχητηρίου σου, xxi ἰδὼν ἴδῃς τὴν ἡμετέραν συνοχὴν τὸ xal κάχωσιν, καὶ ῥύσῃ τῶν ἐφεστώτων XXX ὧν; 
ἀπαλλαγὴν δὲ παρέξεις καὶ τῶν πολὺ τούτων ἐλπιζομένων χαλεπωτέρων ; 


5. Nunc illud etiam addendum est. Plerique ( 


Romanorum imperatores imperare, aurum gestare, 
communibus ut privatis uti, eaque suo arbitratu 
quibus volunt donare non contenti, nisi sapientes, 
forma diis, robore heroibus similes, et ut Salomon, 
divinitus cdocti et doctores Divinitatis et norme 
rectissime, denique divinarum humanarumque 
rerum interpretes verissimi habeantur, injuriam 
Bibi fleri censent. Unde fit ut, cum immodestiores 
et audaciores, qui nova dogmata in Ecclesiam 
introducunt, coercere aut id munus iis qui theolo- 
gio scientiam profitentur mandare deberent, nec 
in hac parte ullo inferiores esse volentes, iidem 
dogmatum et auciores et arbitri ac disceplatores 
$1055 exsistant, sepo ctiam dissentientes multent. 
Hic quidem imperator nutura facunduset suavis 
sermonis affluentia ornatus non elegantes tantum 
epistolas scribebat, sed et religionis instilutiones 
parturiebatac publice de:lamabat. Tandemetiam de 
divinis dogmatibus et ipso Deo disserebat. S:*pe 
etiam dubitationem pre se ferens, questiones 


£. Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις κἀκεῖνα δοτέον τῇ 
ἱστορίᾳ. Τοῖς πλείοσι βασιλεῦσι Ῥωμαίων οὐχ 
ἀνεχτόν ἐστιν ὅλως Apytiv μόνον xal γρυσοφορεῖν 
χαὶ χρῆσθαι τοῖς χοινοῖς ὡς ἰδίοις χαὶ διαδιδόναι 
ταῦτα χαθὼςς ἄρα xxi οἷς βούλονται, οὐδὲ μὴν ὡς 
δούλοις τοῖς ἐλευθέροις προσφέρεσθαι, ἀλλ᾽ εἶ μὴ 
χαὶ σοφοὶ Óoxwitv xal θεοείχελόι τὴν μορφὴν καὶ 
ἥρωες τὴν ἰσχὺν xal ὡς Σολομῶν θεοσόφοι xai 
δογματισταὶ θειότατοι χαὶ χανόνες τῶν χανόνων 
εὐθέστεροι xal ἁπλῶς θείων xai ἀνθρωπίνων vpi- 
μάτων ἀπροσφαλεῖς γνώμονες, δεινὰ οἷονται πά- 
σχειν. Ἔνθεν τοι xal δέον τοῖς ἀπαιδευτοτέροις xai 
θρασυτέροις ἐπιτιμᾷν ἑπεισάγουσι νέα xal ἀσυνήθη 
τῇ Ἐχχλησίᾳ δόγματα, fj γοῦν ἀνατιθέναι ταῦτα 
οἷς ἐπαγγελμα τὰ περὶ Θεοῦ εἴδέναι xal λέγειν, ol 
δὲ οὐδὲ χατὰ τοῦτο τό μέρος δευτερεύειν οὐτινοσοῦν 
ἀνεχόμενοι οἱ αὐτοὶ δογμάτων εἰσηγηταὶ [P. 137] 
xal διχασταὶ τούτων χαὶ ὀρισταὶ, πολλαχοῦ δὲ καὶ 
χολασταὶ τῶν μὴ συμφωνούντων αὐτοῖς γίνονται. 
Καὶ ὁ βασιλεὺς τοιγαροῦν οὗτος εὐγλωττίαν εὐτυχη- 
χὼς χαὶ λόγου ἔμφυτον χάριν πεπλουτηχὼς οὐ 


501 


DE MANUELE COMNENO LIB. VII. 


562 


λαμυρῶς ἐπέστελλε μόνον, ἀλλὰ xal κατηχητηρίους À Scripturis proponebat, earumque solutiones eru- 


(bue λόγους, οὖς φασι σελέντια, xal εἰς χοινὴν 
ἀνέπτυσσεν ἀκοήν, Ὁδῷ δὲ προϊὼν xai δογμάτων 
ἥπτετο θείων xal περὶ Θεοῦ διελέγετο. ᾿Αμέλει καὶ 
χατασχηματιζόμενος πολλάκις τὸν ἀποροῦντα Γρα- 
φιχὰς εἰσῆγε ζητήσεις, xal περὶ τῶν λύσεων του- 
τωνὶ διεπυνθάνετο ξυναγείρων ὅσον ἔχαιρε λογιότητι" 
^AXAX ἦν ἄν ἐπαινετέος κἀν τούτοις, εἰ μέχρι τούτων 
τὴν λιχνείαν ἐχτείνων τοῖς δυσεφίχτοις οὐδ᾽ ὅλως 
προσέθδαινε δόγμασιν, ἤ xal τούτοις ἐφιστάνων τὸν 
νοῦν οὐχ ἦν ἰσχυρογνώμων, οὐδὲ τὸν νοῦν τῶν 
γραφομένων πρὸς τὴν οἰχείαν μεθεῖλχεν ἐν πολλοῖς 
πρόθεσιν, ὁρίζων καὶ προσεπάγων ἐξηγήσεις ἐν οἷς 
πρὸς ὀρθὴν ἔννοιαν οἱ Πατέρες ἐφθέγξαντο, ὡς εἶπερ 
ὅλον αὐτὸν συνείληφε τὸν Χριστὸν xal ὑπ᾽ αὐτοῦ 


μεμύηται τὰ περὶ αὐτοῦ τρανότερον καὶ θειότερον. p 


Ζητήσεως οὖν γενομένης περὶ τοῦ Γραφιχοῦ ῥήτοῦ 
ὅ φησι τὸν σεσαρκωμένον Θεὸν προσφέρειν τε ὁμοῦ 
καὶ προσφέρεσθαι, χαὶ τῶν τότε λογίων ἀνδρῶν εἷς 
ἐναντίας μοίρας ἀποχριθέντων, ἐφ’ ἱχανὸν τὰ τῆς 
ἐξετάσεως παρετάθησαν, ῥήσεις τε καὶ ἀντιῤῥήσεις 
ἐξ ἑχατέρων ἐχύθησαν τῶν μερῶν. ᾿Ορθοτομηθέντος 
δὲ τοῦ ζητουμένου, xal τῇ δόξῃ προστεθέντος τοῦ 
βασιλέως τῇ θεοφιλεῖ τε xal χρείττονι, χαθαίρεσιν 
ὑπέστησαν ὡς ἀντίφρονες ὃ Ὑποψήφιος τῆς Θεου- 
πόλεως, μεγάλης ᾿Αντιοχείας Σωτήριχος ὁ Παντεύ- 
ἵενος, ὁ Δυῤῥαχίου Εὐστάθιος, ὁ τῆς Θεσσαλονίκης 
Μιχαὴλ τὸν ῥητοριχὸν χοσμῶν θρόνον xal τὸν 
εὐαγγελικὸν ἀναδαίνων ὀκρίθαντα, ὁ Βασιλάχης" 
Νιχηφόρος τὰς τοῦ [ΙΙαύλου ἀναπτύσσων ἐπ᾽ ix- 
χλτσίας ἐπιστολὰς xal διαλευχαίνων τῷ τῆς χαλλιῤ- 
ῥημοσύνης φωτὶ ὅσαι τῶν ἀποστολιχῶν ῥήσεων τῇ 
ἀσαφείᾳ ὑπομελαίνονται χαὶ τῷ βάθει τοῦ πνεύμα- 
τος ἐπιφρίσσουσι. Λέγεται δὲ ὡς τοῦ δόγματος 
τούτου ὑποχινουμένου xal εἷς χοινὴν ἑπιχρινομένου 
προτεθρῖναι βάσανον, ἑξώρως ἑχραγῆναι βροντὴν 
ξἐξαισίαν, ὑφ᾽ ἧς xal περιχτυπηθῆναι τὰς ἀχοὰς τὸ 
συνὸν ἅπαν τῷ βασιλεῖ χατὰ Πελαγονίαν διατρίόοντι 
τότε, ὡς ἀπὸ τοῦ χτύπου πολλοὺς εἷς γῆν χαταπί- 
πτειν᾿ xal τινα τῶν λόγου τροφίμων, Ἡλίαν τοῦὔ- 
νομα, τὴν τύχην ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς, τοῦ στρατοῦ 
φύλαχα, βίόλον ἀναπτύξαντα περὶ βροντῶν καὶ 
σεισμῶν διεξιοῦσαν, xai τὰ περὶ τὸν χαιρὸν ἐκεῖνον 
xa0 ὃν ἱδρόντησεν ἐπελθόντα, φάσχοντα εὑρεῖν 
οὑτωσὶ, Πτῶσις σοφῶν. Οὐ μόνον τοίνυν οἱ ῥυηθέν- 
τες ἄνδρες, τῶν τηνιχαῦτα σοφῶν ὄντες οἱ χράτι- 
στοι͵ τῆς ᾿Εκχλησίας ἀπεσφενδονήθησαν xal πάσης 
ἱερᾶς ὑπηρεσίας ἑξωστραχίσθησαν, ἀλλὰ σὺν αὐτοῖς 
χαὶ ἕτεροι τῶν ἱερῶν καὶ θείων περιόόλων ἀποση - 
χασθέντες ἠλάθησαν. Μετὰ χρόνους δὲ τινας τήν" 
« Ὁ Πατήρ μου μείζων μού ἐστι,» τοῦ θεανθρώ- 
mou φωνὴν προθεὶς εἰς ἐξέτασιν, ὁλίγα [Ρ. 138] 
ταῖς τῶν Πατέρων προσσχὼν ἐξηγήσεσι, xxl ταῦτα 
διαφόροις οὖσαις xal ἱκαναῖς πρὸς τὴν τοῦ ζητου- 
μένου παράστασιν xal σαφήνειαν, ἐφερμηνεύσεις 
οἰχείας εἰσήνεγκε, φιλονείχως τῶν ἅπαξ δοξάντων 
περιεχόμενος, xai πρὸς τὸ οἰχεῖον ἀνθέλχων βού- 
λημα, χαὶ 6 χυρώσειν προέθετο, τὰς μηδὲν τῇ ἀλη- 
θείᾳ λυμαινομένας, ἀλλὰ θεοσόφως λεχθείσας ῥήσεις 


ditis omnibus convocatis requirebat, quanquam in 
his etiam laudari potuisset, nisi curiositate ingenii 
eas etiam qusstiones agitasset que attingi se nullo 
modo patiuntur, aut saltem omissa pertinacia Scri- 
pturarum sertentiam in multis ad suam opinio- 
nein novis interpretationibus non accommodasset, 
veris declarationibus veterum  repudiatis, quasi 
ipso totum Christum comprehendisset et ab ipso 
de natura ejusdilucidius ac divinius edoctus esset. 
Orta igitur questione de illo dicto, quo dicitur in- 
carnatum Deum simul et offerre et offerri, et 
eruditis inter se dissentientibus, disceptatio longo 
tempore est extracta, multis et con(irmationibus 
et confutationibus utrinque allutis. Verum impe- 
ratore pie et vere sententie post solertem contro- 
versis explicationem assenso, adversarii loco moti 
sunt ut perperam sentientes, Hypopsephius Theo- 
politanus, Soterichus Panteugenus Antiochenus, 
Eustathius Dyrrachinus, 2426 Michael Thessalo- 
nicensis concionator, Nicephorus Basilaces, qui 
Paulinas epistolas interpretabatur et lumine elo- 
qusntie apostolicorum scriptorum obscuritatem 
altissimo spiritu refertam illustrabat. Ferunt, cum 
h&c controversia agitaretur et publice disceptanda 
proponeretur,alieno anni tempore ingens erupisse 
tonitru, et auribus eorum omnium qui tum Pela- 
gonie cum imperatore erant ita insonuisse ut 
nonnulli humi prolaberentur. Et Eliam quemdam 
hominem eruditum et celebrem, aperto libro qui 
de tonitribus et terremotibus dissereret, et iis lectis 
qua ad tempus illud pertinerept, scriptum inve- 
nisse Casus sapientum. Itaque non ii modo quos 
diximus, doctorum eruditissimi, ecclesiis pulsi et 
omnibus sacris ministeriis interdicti sunt, sed alii 
quoque una cum illis. Aliquot annis post questione 
de Dei hominis dicto : « Pater major est me, » 
proposita, parum curatis Patrum explicationibus, 
iisque variis et ad controversie explicationem et 
declarationem sufficientibus, suas interpretationes 
attulit, easque pertinaciter defendit: οἱ ud suam 
voluntatem 2 8 ὁ οἱ sententiam universalium do- 
ctorum sententias, ron modo veritati non adver- 
santes sed divinitus editas,accommodavit.Nam oum 
alii dicant Patrem ut Filii auctorem dici majorem, 
alii de natura humana id intelligant, et id dictum 


D non Verbo sed assumpte carni attribuant, ut et 


illa de profectione ad Patrem, de adventu princi- 
pis mundi, qui nihil in ipso inveniat : alii, etsi de 
Verbo vocem major accipiant, non absolute tamen 
et essentialiter, sed ob inhumanationis summam 
exlenualionem el humilitatem ; atque alii aliter, 
pie tamen, explicent: iia, nescio quomodo, ut 
proposite questioni non salisfacienlibus improba- 
lis,aliam attulit interpretationem, indictoque con- 
cilio et omnibus sacrerum Litterarum studiosis 
convocatia singulos horiatus est ut ei deoreto hoo 
mado subscriberent : « Equidern etiam sanctorum 
Petrum voces de illo dicto, Pater major est me, 


563 


NICET/E CHONIAT/E 


$64 


amplector: aio tamen id dictum pertinere ad car- À τῶν μαχαρίω, διδασκάλων τῆς οἰχουμένης. Τῶν μὲν 


nem in eo conditam et passibilem. » Quod nescio 
quomodo Filio inoarnato minus tribuit quam Patri, 
perinde ae si ob nature humane assumptionem el 
peregrinationem in terram pari dignitate excidisset 
&csuam auctoritatem 218 amisset, οἱ intra li- 
mites extenuationis constitissel, ac non deificas- 
get et exlulisset humilia, et sua gloria per unionem 
illam ornasset potius quam ea re ipse depressus 
esset. Quod absurdum est. Atque eliam rubra 
Bcriptura tanquam ense flammeo decretum hoc 
munivit, quo mortem minitabatur et exeommu- 
nicalionem ei qui, non dico prima impulseione 
animi reprehendere et submurmurare, sed tantum 
introspicere ausus esset. Deinde idem decretum 
de quorumdam assensoruim vel assentatorum po- 
tius consilio lapideis tabulis insculptum in mazxi- 
mo templo dedicavit. Verebantur enim ne sanctio 
illa, ut que pretextu carnis ipsi Verbo derogaret, 
abrogaretur, presertim cum extenuationem et hu- 
manitatis rationem preteriissent. 


p τόμῳ δογματιχῷ 


γὰρ λεγόντων τῷ αἰτίῳ εἰρῆσθαι μείζονα, τῶν δὲ 
κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ἐξειληφότων xal τῷ προσλήμ- 
μάτι, οὐ τῷ λόγῳ τὴν φωνὴν ταύτην ἀπονειμαμέ- 
νων, ὥσπερ xal τὸ πρὸς τὸν llatioa πορεύεσθαι 
καὶ τὸ ἔρχεσθαι τοῦ χόσμου τὸν ἄρχοντα xà! ἔρευ- 
vüvtx μηδὲν ὅλως εὑρίσκειν ἐν αὐτῷ, τινῶν δὲ 
περὶ τοῦ λόγου τὸ μεῖζον ἐχλαδομένων, οὐχ ἁπλῶς 
δὲ xal xaz' οὐσίαν, ἀλλὰ διὰ τὴν Ἐν τῷ ἔνανθρωπὶ - 
οαι ἄκραν χένωσιν καὶ ταπείνωσιν; xal ἄλλων ἄλλως 
εὐσεδῶς μέντοι ἐχδεξαμένων. ταύτας οὐχ οἵδ᾽ ὅπως 
ἀποστέρξας ὡς οὐχ ἱκανῶς περὶ τοῦ προκειμένου 
εἰπούσας, χαὶ ἑτέρως αὐτὸ διηρμήνευεν, ᾿Αμέλει 
xxl σύνοδον συγχροτήσας xai ἅπαν ὅσον τοῖς θείοις 
ἔχαιρε δόγμασι συναθροίσας, ἐνῆγεν ἕχαστον ἐν 
ὑπογράφειν ὀρίζοντας — obtwst 
« ᾽Λποδέχομαι μὲν xai τὰς περὶ τοῦ, 'O Πχτήρ μου 
μείζων μού ἐστι, τῶν θεοφόρων Πατέρων φωνὰς, 
λέγω δὲ εἰρῆσθαι τοῦτο καὶ xatà τὴν ἕν αὐτῷ χτι- 
στὴν xal παθητὴν σάρχα, » Τοῦτο δὲ οὐχ οἶδ᾽ ὅπως 
τὸ ἔλαττον πρὸς τὸν Πατέρα τῷ Υἱῷ σαρκοφορήσαντι 


περιτίθησιν, ὡς εἴπερ ἀπωλίσθησε τῆς ἰσότητος διὰ τὴν ἀνθρωπίνης φύσεως πρόσληψιν καὶ τὴν πρὸς 
ἡμᾶς ἐπιδημίαν, μὴ τὴν ἰδίαν καὶ οὕτως ἀνασώζων δόξαν, τοῖς δὲ τῆς χενώσεως μέτροις ἐναπομείνας, ἢ μὴ 
θεώσας καὶ ὑψώσας τὸ ταπεινὸν καὶ τῶν οἰχείων αὐχημάτων μέτοχον ἀναδείξας ἐξ αὐτῆς τῆς ἑνώσεως, ἀλλ᾽ 
ὑπ᾽ αὐτοῦ τούναντίον ταπεινωθεὶς, ὅπερ ἄτοπον. ᾿Αμέλει xal γραφαῖς ἐρυθραῖς ὡς φλογίνῃ ῥομφαίᾳ τὸ 
δόγμα τοῦτο διειληφὼς, ἀπειλούσαις θάνατον καὶ ἀποκήρυξιν πίστεως τῷ προσεμόλέψαι ὅλως ἔνδον τολμή- 
σαντι xal χατὰ πρώτην τοῦ νοῦ χίνησιν, πολλῷ δέω εἰπεῖν ἐπιλαδομένῳ καὶ ὑποτονθορύσαντι, ἔπειτα 
λιθίναις πλαξὶν ἐἔγχαράξας ὑποθήκαις τινῶν τῶν ἐπαχολουθούντων αὐτῷ xal χολακευόντων ἐπὶ νεὼ 
τοῦ μεγίστου ἀνέθετο. Ὑφεωρῶντο γὰρ τὴν τῶν χυρωθέντων ἀνάλυσιν ὡς εἰς αὐτὸν τὸν λόγον διὰ μέσης τῆς 
σαρκὸς ἀποφερόντων τὸ ἔλαττον, xal μάλισθ᾽ ὅτι τὴν χένωσιν καὶ τὸ κατὰ τὸ ἀνθρώπινον νοούμενον παρε- 


δλέψαντο. 


6. Ejusdem generis illud etiam est quod Manuel (1 


sub vite finem fecit. Exstat inter ceteras cateche- 
tice tabule ssnctiones anathema in Mahometi 
Deum, quem nec genuisse nec genitum sed bo- 
losphyron esse affirmat. Id anathema ex omnibus 
catecheticis libellis aboleri voluit ab ipsa Magne 
ecclesic tabula auspicatus, idqueratione probabili 
scilicet. Aiebat enim blasphemiis in Deum quali- 
buscunque 229 offendi Agarenos, qui ad piam 
nostram religionem deflcerent. Proinde maximo 
Theodosio accersito, qui principem sedem curabat 
atque ornabat, et primariis sacerdotibus, qui tum 
in urbe erant eloquentia et virtute prmstantes; 
questionem cum tumido exordio proponit. Qui 
cum omnes refragarentur, nec ullo modo iila ad- 
mitterent ut absurda et 8 vera de Deo sententia 
abducentia, utque anathema illud offensionis ple- 
num pie explicarent (nec enim Deum caeli et terre 
conditorem ullo modo anathemate notari, sed ho- 
losphyrum illum Deum, quem delirus et furiosus 
Machometus nec genitum nec gignentem confin- 
geret: nam apud Christianos Deum Patrem cele- 
brari, quod detestandis Machometi nugamentis 
plane prohibeatur. Deinde se non satis intelligere 
quid sit illud holosphyrum), eis animo nihil mi- 
tigalo contemptis, suapte auctoritute, et aulicorum 
eruditorum, quos tempori servire norat, ministe- 
rio, decretum proponit, quo [et Machometi deli- 


€. Otov δὲ xal τόδ᾽ ἔρεξεν ἀνὴρ οὐτοσὶ περὶ τὸ 
πέρας τῆς αὐτοῦ βιοτῆς. Ἵϊγχειται τῷ χατηχητιχῷ 
πυχτίῳ μεθ᾽ ἑτέρων ἀφορισμῶν xal τὸ ἀνάθεμα τῷ 
Θεῷ τοῦ Μωάμετ, περὶ οὗ λέγει, « Οὔτε ἐγέννησεν 
οὔτε ἐγεννήθη, » καὶ ὅτι ὁλόσφυρός ἐστι. Τὸν τοιοῦ- 
τον τοίνυν ἀναθεματισμὸν ἀπαλεῖψαι τῶν ὅλω 
χατηχητηρίων βίδλων προέθετο, ἀπ᾿ αὐτῆς" τῆς ἕν 
τῇ Μεγάλη ἐχχλησίᾳ [P. 139) πυχτίδος ἀρξάμενος. 
Καὶ ἡ πρόφασις ὡς μάλα εὐπρὄσωπος" ἔφασκε γὰρ 
ὡς εἷς σκάνδαλον πρόχειται τῶν μετατιθεμένων 
᾿Αγαρηνῶν εἰς τὴν χαθ᾽ ἡμᾶς θεοσεδῇ πίστιν τὸ" 
βλασφημεῖσθαι ὅλως θεόν. Οὐχοῦν μετάκλητον τίθησι 
τὸν μέγιστον Θεοδόσιον, ὃς διεῖπε τηνιχαῦτα καὶ 
ἐχόσμει θρόνον τὸν πρώτιστον, χαὶ τῶν χατὰ τὴν 
πόλιν ἐνδημούντων ἀρχιερέων τοὺς λόγῳ xal ἀρετῇ 
διαπρέποντας, xal χοινοῦται τούτοις τὸ σχέμμα μετ᾽ 
ὀγχηρῶν προεισοδίων τῆς ὑποθέσεως, ᾿Ανανεύοντας 
δὲ πάντας εὑρὼν καὶ μηδ᾽ ἄχροις παραδεχομένονς 
ὠσὶ xà εἰσηγούμενα ὡς ἀπόφηυα xal τῆς εἷς Θεον 
ἀληθεστάτης δόξης ἀπάγοντα, ἐξηγουμένους δὲ θεο- 
φιλῶς τὸ εἰς σχάνδαλον δῆθεν xoi πρόσχομμα xal- 
μενον, καὶ διασαφοῦντας μὴ ὅλως θεὸν οὐρανοῦ xal 
τῆς ποιητὴν καθυποδάλλεσθα: ἀναθέματι, ἀλλὰ τὸν 
παρὰ τῷ λήρῳ καὶ δαιμονιώδει Μωάμετ ἀναπγαττό- 
μένον ὁλόσφυρον Θεὸν xal μήτε γεννηθέντα μήτε 
γεννήσαντα (παρὰ Χριστιανοῖς μὲν γὰρ δοξάζεσθαι 
Πατέρα Θεὸν, αὐτὰ τὲ τὰ ἀπόδλητα τοῦ Μωάμετ 
ληρήματα τοῦτο ἀπαγορεύειν ὅλως" xal ἄλλως δὲ 


$65 


DE MANUELE COMNENO LIB. VII. 


506 


μὴ συνιέναι ἀκριδῶς ὁποῖόν τί ἔστι τὸ ὁλόσφυρον), A rium (our enim theologiam dicam ?) defende- 


αὐτοὺς piv φθινύθειν εἴασεν ἐν στήθεσιν ἔχων νόον 
ἀκήλητον, καθ᾽ ἑαυτὸν δ᾽ ἐχτίθησι τόμον, ὑπουργοῖς 
εἰς τοῦτο χρησάμενος οὔς δε: τῶν Ex. τῆς βασιλείου 
αὐλῆς τὸν καιρὸν χολαχεύοντας xal λόγου μετέχοντας, 
ὑπερηγοροῦντα μὲν τῆς τοῦ Μωάμες μωρολογίας 
(οὐ γὰρ ἄν εἴποιμι θεολογίας), καθαπτόμενον δὲ 
λαμπρῶς τῶν πρότερον βασιλέων xai τῶν ἐκ τοῦ 
καταλόγου τοῦ ἱεροῦ ὡς ἀμαθῶς καὶ ἀπερισχέπτως 
ἀνεχομένων ὑπὸ ἀνάθεμα τίθεσθαι Θεὸν τὸν ἀληθι- 
νὸν, xal τοῦτον εἰς χοινὴν ἀχρόασιν ἐπὶ τῶν ἱερῶν 
ἀρχείων ἐχδίδωσι, συνεχπεπομφὼς olov τοῦ τόμου 
προοδευτὰς xal vsoÀalav χροτοῦσαν τὰ γεγραμμένα 
ὅσοι τῆς συγχλήτου βουλῆς καὶ τῆς γερουσίας 
ἦσαν χεφάλαιον, καὶ τοὺς ix γένους ἔχείνῳ λογιό- 


batur, et superiores imperatores sacrorumque 
antietites aperte Ltaxabantur, qui Deum verum ine- 
rudite ct inconsiderate anathemate notari 280 
passi essent. Et id decretum in sacro palatio pu- 
blice recitandum curat, principibus senatus et 
cognutis suis litterarum studiosie, qui veluti viam 
prepararent atque applauderent, premissis. Erat 
autem oratio adeo probabilis, non spiritualium 
verborum gravitate sed humane sapientie suavi- 
tate,ut aures non eorum duntaxat qui variam ejus 
compositionem et jucundam vanitatem spectabant, 
sed eorum etiam qui ipsius scripti sententiam in- 
dagabant, propemodum  suspensas teneret. Ac 
forsitan veri Dei gloria Machometano illi Deo, 


τὴτι χαίροντας. Τοσοῦτον δὲ τὸ πιθανὸν ὁ λόγος B quisquis est, nisi patriarcha strenue adversatus 


ἐπλούτει, οὐχ ἐν διδαχτοῖς πνεύματος βρίθων ῥή- 
μασιν, ἄλλ᾽ ἐν πειθοῖ σοφίας ἀνθρωπίνης κομῶν, ὡς 
μικροῦ δεῖν ἀπχιωρῆσαι τῶν ὦτων μὴ μόνον ὅσον 
ἀφεώρα πρὸς τὴν ποιχίλην τούτου περιδολὴν καὶ 
τὸ ἐπίχαρι τοῦ πτερώματος, ἀλλὰ xal αὐτὸ τὸ μεῖ- 
αλλεῦον τῶν γεγραμμένων τὸν νοῦν. Καὶ τάχ᾽ ἄν 
3v ὡς ἀληθὴς Θεὸς δοξαζόμενος ὁ παρὰ τῷ Μωάμετ 
ὁστισοῦν χληρούμενος ὁλόσφωρος Θεὸς, εἰ μὴ ὁλοσχε- 
ρῶς ὁ πατριάρχης ἀντέδη: οὔτε γὰρ οὗτος τοῖς 
γραφομένοις τὸν νοῦν προσέσχηχεν ὡς ἐπισφαλῇ xal 
vía ἐπεισάγουσι δόγματα, xal τοὺς λοιποὺς δὲ ὡς 
δηλητηριώδη ταῦτα ὑφορᾶσθαι παρέπειθεν. Ὁ δὲ 
ὥσπερ τι δεινὸν πεπονθὼς ὀνείδεσιν ἔπλυνε τοὺς 
ἀρχιερεῖς, xal μωρὰ τοῦ κόσμου τούτους ὠνόμαζεν, 
ἄλλως τε καὶ νόσῳ τότε προσπαλαίων δεινῇ, ὑφ᾽ ἧς 
καὶ τὸν βίον ἀπέλιπες, καὶ Ἐπίχολος ἐντεῦθεν γινόμενος" 
Οὐκοῦν ὅσα τῷ προτέρῳ τόμῳ ἐμπλατυνόμενος εἴρη- 
κεν, ἀπηρτισμένῃ κατασχευῇ xai μεθόδοις ῥητοριχαῖς 
χρησάμενος, ταῦτα ἐπιτεμὼν xai τὸ τοῦ δόγματος 
αὖθις περιθεὶς δέλεαρ ἕτερον τόμον ἐξέθετο. Καὶ 
ἐπεὶ ἔτυχε τότε τοῖς κατὰ Δάμαλιν ἀρχείοις ἐναυλι- 
ζόμενος, & Σχουτάριον ὀνομάζονται, τὴν τοῦ ἀέρος 
εὐχρασίαν μεταδιώχων χαὶ τῆς πολυοχλίας ἀπανι- 
στάμενος xal ἅπας τῆς νοσοχομίας γινόμενος, δια- 
πλωΐζονται ἐκεῖσε βασιλικῷ ἑπιτάγματι ὅ τε τῶν áp" 
χιερέων σύλλογος xal ὅσοι τὸ mpsaÓsiov ἐκ τῶν λόγων 
ἐχτήσαντο. 'AXX οὕπω καθαρῶς τῶν λεμδαδίων ἀπέ- 
6nsav, χαί τις τῶν παρὰ τῷ βασιλεῖ παῤῥησίαν 
ἐχόντων καὶ τὰ μέγιστα δυναμένων ὑπογραμματέων 
ἐφίσταται. Ὃ Ματζούκης ἦν οὗτος Θεόδωρος, xal 
πρός τε τὸν πατριάρχην χαὶ τὴν τῶν ἀρχιερέων 
ὁμήγυριν τὸν λόγον ἀποτεινάμενος τὴν μὲν ἐς τὸν 
βασιλέα πάροδον μὴ εἶνχι ἔφησε νυνὶ ἐφιχτὴν διά 
τι παρεισφρῆσαν bx. τῆς νόσου ἐμπόδιον, τῇ δὲ τού- 
τῶν ἀναγνώσει προσέχειν χρεὼν, τοὺς χάρτας δεῖ- 
ξας αὐτοῖς τοὺς ἐν χεροῖν. Ἵν δὲ ὁ μὲν περὶ τοῦ 
προχειμένου δόγματος διαλαμδάνων, ὅν, ὡς εἰρή- 
χαμεν, ὑπογράψάι τοὺς συνελθόντας ἀρχιερεῖς διὰ 
σπουδῆς ὁ αὐτοχράᾶτωρ ἐτίθετο’ ὁ δ᾽ ἕτερος τὸν βα- 
σιλέα ἔχων διαλεγόμενον τῷ ἀρχίποιμενί τε Θεοδο- 
σίῳ καὶ τῇ συνόδῳ οὐδὲν μέτριον οὐδὲ χάριεν διεξ- 
diet, ἀλλὰ xal τῇ ἐνστάσει τοῦ πατριάσγχου καὶ τῶν 
σὺν αὐτῷ ἀρχιερέων ὡς μὴ κατὰ λόγον γενομένῃ 


neo ipse id scriptum curasset, quo nova οἱ peri- 
culosa dogmata introducerentur, et ceteros, ut id 
tanquam venenum suspectum haberent,monuisset. 
At imperator, quasi gravi affectus injuria, ponti- 
flces conviciis insectabatur et homines omnium 
mortalium stultissimos appellabat, quippe ex 
morbo gravissimo, qui exitium ei attulit, pronior 
ad iram factus. Proinde iis qua priore decreto fu- 
sius, oratoriis ornamentis adhibitis, scripserat, in 
compendium redactis et dogmatis illecebris ador- 
natis,aliud decretum promulgavit. Cum autem tum 
in palatio ad 981 Damalim, quod Scutarium di- 
citur, tum ad vitandam turbam tum ob aeris tem- 
periem versarctur, totus curande valetudini in- 
tentus,jussu ejus pontificum collegium et erudi- 
tissimi quique eo írajiciunt. Qui cum vix ex 
lintribus descendissent, Theodorus Mazuca, homo 
apud imperatorem gratiosus et inter scribas au- 
otoritate princeps, adest; et oratione ad patriar. 
cham et pontifieum collegium instituta imperato- 
rem nunc adiri posse negat ob morbi quamdam 
accessionem,litteras vero quas manu teneret, esse 
audiendas. Agebant autem altere de proposito 
dogmate, quibus a pontificibus subscribi cupiebat 
imperator; altere sub persona ejusdem cum 
summo pastore Theodosio «et pontificibus ob 
preposteram adversationem expostulantes, majus 
concilium minabantur, et controversie discepta- 
tionem ipso veteris Rome papa adhibito jureju- 
rando testificabantur. « Ingratus, inquit, universi- 
D tatis rerum Deo, ἃ quo preter imperii fastigium 
aliis illustribus prerogativis sum ornatus, et in- 
sanus essem, nisi pro tenuitate 9822 mea quale- 
cunque illi studium meum declararem, et summis 
in id viribus incumberem, ne is verus Dei ana- 
themate notaretur. » Ceelerum auditores ea ma- 
gniloquentia adeo non  percellebantur, ut vir 
doctissimus et eloquentissimus, Eustathius Thes- 
salonice archiepiscopus, ea oratione vehementer 
commotus,verum Deum aliquid holosphyrum, in- 
felicis ingenii commentum, perhiberi nullo modo fer- 
ret, « Enimvero, inquit, insanirem et hoc habitu, » 
ostenso pallio « indignus essem, sí Deum verum 


501 


NICET/E CHONIAT/E 


$68 


judicarem brutum illum prediconem elomnisobzce- A ἐπιμεμφόμενος διηπειλεῖτο μείζονος συνόδου συγ- 


nitatis et sceleris dcctorem. » Quee cum clara voce 
et magno vere pietatis affectu dixisset, auditores 
pene obstupuerunt. Scripti vero illius recitator, 
paulisper velut attonitus,compressis labiit astitit, 
deinde ad imperatorem reversus est; qui ea ora- 
tione perturbatus varia defensione usus est; et 
patientia, ut nunquam antea, laudata, ut querelos 
et cavillatores vitaret, te quoque integerrimis 
Christianis adnumerabat, et religiosissimis natum 
esse parenlibus asserebat, et eontra TCThessaloni- 
censem judicium vehementer efflagitabat.Autenim, 
δὶ absolveretur ut qui Deo pediconi non crederet, 
nec dereligione perperam sentiret, 2843 se justas 
penas de eo sumptornm, qui contumeliosa verba 
in unctum Domini effutiret; aut, si condemnatus 
esset quasi alium quam Christiani Deum coleret, 
veritatem velle discere, et gratiam ei non parvam 
habiturum;qui sibi errorem extorsisset et veritatem 
explicasset. Paulo post patriarcha in ejus con- 
gpectum venit,et que res postulabat locutus, effe- 
cit ut iracundia placata veniam habite orationis 
et defendendi sui potestatem Τ hessalonicensi duret, 
cum hac tamen castigatione, oporlere eum, ut vi- 
rum sapientem,abobscenitate verborum sibi tem- 
perare, nec effutire temere que nihil ad rem 
pertinerent. Postea cum scriptum de eo dogmate 
publice recitaretur, οἱ ab omnibus ut pie explica- 
tum laudaretur, se libenter subscripturos polli- 
centibus,consilium est dimissum. Ac illi abibant 
l|:ti,quod adversatione sua imperatorem vicissent ; 
is vero gaudebat, quod eos ad suam voluntatem 
flexisset, ac paucis verbis id consecutus esset quod 
antea verboso scripto impetrare non potuisset. 
Postridie concilium prima luce jussu imperatoria 
in patriarche edibus 98.4 convenit, ut facerent 
quemadmodum promiserant. Verum illi omnes 
sententia mutata subscriptionem recusabant, quod 
in illo scripto adhuc verba quedam reprehenda 1a- 
terent,quibus erasis alia reponenda essent, que 
cum vera sententia congruerent. Rursus jgitur 
cemmotus imperator eorum vaecordiam, incon- 
etantiam et levitatem aperte insectatus est. Sed 
illi tandem egre assenserunt, ut. anathema a Deo 
Machometi in ipsum Macbometum et omnem ejus 
doctrinam et sectam in catecacticis libellis trans- 


ferretur. Quo post multos congressus decreto et ἢ 


confirmato tandem quieverunt. 


xpótroiw, xal τὴν μετ᾽ αὐτοῦ τοῦ πάπα τῆς πρεσθυ- 
τέρας Ῥώμης τῶν προκειμένων ἐπώμνυτο διάσχεψιν. 
« ᾿Αγνώμων γὰρ ἄν εἴην, » ἔλεγε « xal ἀλόγιστος, εἰ 
μὴ πολλοστὸν ἀντιδοίην μέρος τῷ ἐμῷ βασιλευτῇ καὶ 
βασιλεῖ τῶν ὅλων Θεῷ, ὧν ἐχεῖθεν χρειττόνως 
ἔσχηχα, πᾶσαν σπουδὴν εἰτενεγχὼν ὥστε qu τοῦ- 
τον ἀναθέματι καθυποδάλλεσθαι ἀληθινὸν ὄντα 
Θεόν. » Τοσοῦτον δὲ τοῦ διαθροηθῆναι τοῖς τοιού- 
τοις ἀπεῖχον οἱ ἀχροώμενοι χομπαάσμασιν, ὥστε 
xai ὁ τῆς θεσσαλονίχης πρόεδρος, ὁ πολὺς xal μέγα ; 
ἐν λόγοις Εὐστάθιος, ζήλου ἐπὶ τοῖς ἀνεγνωσμένοις 
πλησθεὶς χαὶ μὴ ἐνεγχὼν Θεὸν ἀληθινὸν δοξάζεσθαι 
ὁλόσφυρόν τι διανοίας ἀνάπλασμα καχοδαίμονος, 
« ᾿Εσοίμην ἂν, » ἔφη, « χαταπεπατημένον τοῖς πτέρ- 
vatq φορῶν τὸν ἐγχέφαλον, καὶ τοῦ σχήματος τούτου 
παράπαν ἀνάξιος » τὸν ἐπὶ τῶν ὦμων δείξας μαν- 
δύαν, « εἰ Θεὸν ἡγοίμην ἀληθινὸν τὸν παιδεραστὴν 
χαὶ χαμηλώδη καὶ πάσης πράξεως μυσαρᾶς ὑφηγητὴν 
καὶ διδάσχαλον. » ᾿Ἐπεπήγεταν οὖν ἐπὶ τοῖς εἰρη- 
μένοις τούτοις οἱ ἀχηχοότες μικροῦ" ἦν γὰρ xal 
διατόρως ταῦτα φθεγγόμενος χαὶ προδήλως χαρχ-. 
χτηρίζων τὸν ζήλῳ εὐσεδείας πυρούμενον. Ὃ δὲ 
τοῦ γράμματος ὑπαγορευτὴς, στὰς ἐπὶ βραχὺ ἐν εὸς 
χαὶ τὰ χείλη μύσας, παλίμπους εἶτα εἰς τὸν αὐτο- 
χράτορα εἴσεισι. Kal ὃς τὰ λαληθέντα ἐνωτισάμενος, 
οἷον περιψοφηθεὶς, ποικίλος ἦν τὸν ἀπόλογον, τὸ 
μαχρόθυμον ἐπῃνεχὼς ὡς οὐδέποτε, Καὶ ἑαυτὸν γὰρ 
τοῖς ἄγαν ὀρθοδοξοῦσι Χριστιανοῖς ἐνέταττε, καὶ 
πατέρων ὠμολόγει πανευσεδῶν προελθεῖν, τοὺς φι- 
λαιτίους ἐχχλίνων χαὶ φιλοσχώμμονας, Καὶ τὴν 
μετὰ τοῦ Θεσσαλονίχης χρίσιν πολὺς ἐνέχειτο ἐξαι- 
τούμενος, Ἤ γὰρ, φησὶ, δικαιωθεὶς ὡς μὴ θεῷ 
πιστεύων παιδεραστῇ, μηδὲ εἰσάγων παραχάραγμα 
πίστεως, δικαίαν ἐπιθήσει δίχην τῷ κατὰ Χρίστοῦ 
Κυρίου ἐρυγγάνοντι βλάσφημα, ἤ καταχριθεὶς ὡς 
ἕτερον δοξάζων Θεὸν παρ᾽ ὃν οἱ ix Χριστοῦ καλού- 
μενοι σέδονται μεταμχρήσεται τὴν ἀλήθειαν, xal 
χάριν εἴσεται οὐ μικρὰν τῷ τῆς χείρονος αὐτὸν 
μεταστήσαντι δόξης xal μυήσαντι τὴν ἀλήθειαν. 
Μετὰ βραχὺ δὲ τοῦ πατριάργου εἷς θέαν ἐχείνῳ 
ἐλυλυθότος xa! κατεπῴσαντος τὰ εἰχότα τοῦ τε θὺ- 
μοῦ ἔληξε, xai τῷ Εὐσταθίῳ συγγνώμη, παρέσχετο 
ἐφ᾽, οἷς παρεφθέγξατο, ἐνδεδωχὼς αὐτῷ ὅσα ἡρεῖτο 
ἀπολογήσασθαι, τελευταῖον δὲ χαὶ αὐτὸς ἐπειπὼν 
ὡς, « Δεῖ σε σοφὸν ὄντα μὴ αἰσχροῤῥήμονα δείχνυ- 
σθαι μηδὲ θρασυστομεῖν παραχαίρια. » "Emi δὲ τού- 
τοις εἰς χοινὴν δοθέντος ἀχηόχτιν τοῦ περὶ τοῦ δό- 


{ματος τέμου, καὶ πάντων ἐπαινεσάντων τὰ γεγραμμένα ὡς εὐσεθδῶς ὁρθοτομηθέντα, xai περιχαρῶς V αὐτῷ 
ὑπογράψάι καταθεμένων, ὁ σύλλογος διελέλυτο, χαὶ οἱ μὲν ἀπῇεσαν ἀγαλλόμενοι ὡς τῇ οἰχείᾳ ἐνστάσει τὸν 
βασιλέα νενικηκότες" ὁ δὲ ἔχαιρεν ὡς τῇ ἑαυτοῦ χαθυποχλίνας τούτους βουλῇ, καὶ σχὼν διὰ βραχυλογίας οὗπερ 
διὰ τοῦ πολυστίχου πρότερον τόμου οὐδαμῶς ἐφίχετο. Κατὰ δὲ τὴν μετ’ ἐχείνην ἡ μέραν εἰς τὴν πατριαρχικὴν 
ἑστίαν ἡ σύνοδος ἀθροισθεῖσα, ὅπως χατὰ τὰ συμφωνηθέντα δράσωσιν (ἄμα γὰρ ἔῳ παρῆσαν οἱ ἐκ βασιλέως 
αὐτοὺς εἷς ἔνα ἀθροισμὸν συναγείροντες), οἱ δ᾽ οὐκέτ᾽ ἦσαν οἱ αὐτοὶ, ἀλλ᾽ ἀνένευον πάντες πάλιν xal ἀπεπή- 
δων ὡς τῇ ὑπηγορευμένῃ γραφῇ ἔτι ἐγχειμένων ἐπιληψίμων ῥημάτων τινῶν, xal ἔθελον χαὶ ταῦτα ὁδε- 
λισθῆναι xal ἕτερα ἐντεθῆναι τῷ ὀρθῷ χατὰ μηδέν τι προσιστάμενα δόγματι. Ἣν οὖν αὖθ'ς παροζυνόμενος ὃ 
χρατῶν xal ὡς ἀνοηταίνουσι καθαρῶς ἐπεγκαλῶν τὸ τῆς γνώμης ἄστατον χαὶ ἀγχίστοοφον. ὈΨψΨὲ δὲ 
καὶ μόλις συνήλθοσσν, ἵνα τὸ μὲν ἀνάθεμα τῷ Θεῷ τοῦ Μωάμετ τῶν χατηχητιχῶν βιόλίων ἀπαλειφθῇ, 


DE MANUELE COMNENO LIB. VII. 


910 


ἐγγραφῇ δὲ ἀνάθεμα τῷ Μωάμετ καὶ πάσῃ τῇ αὐτοῦ διδαχῇ xal διαδοχῇ. Kal τοῦτο δογματίσαντες xol χυ- 
ρώσαντες τῶν πολλῶν ἐκείνων συνόδων χαὶ συλλόγων ἔληξαν. 
ζ΄, ᾿Αλλὰ γὰρ οὐχ ὑπερόήσομαί τι καὶ ἄλλο τῶν A — 7. Adjicium etiam aliud memoratu dignum, 


ἀξίων εἰρῆσθαι, τοῦ ἱστορεῖν ἐνταῦθα γενόμενος. 
"Hv τις εὐνοῦχος ἀρχιερατιχῶς προεδρεύων τῆς τῶν 
Χωνῶν πόλεως, Νικήτας τοὔνομα, πάσης ἀρετῆς 
καταγώγιον, οὕτω δὴ προφητικὸς xal προδλέπων τὰ 
ἔμπροσθεν ὡς τοῖς μεγίστοις τῶν ὁρώντων ἐγχρί- 
νεσθαι καὶ εἰς θαῦμα χεῖσθαι παρ᾽ οἷς ὁ ἀνὴρ ἐγνώ- 
provo, εἴπερ ἡ xaÜ' ἡμᾶς γενεὰ πονηρὰ οὖσα xai 
μοιχαλὶς τοιοῦτον ηὐτύχησεν ἀγαθόν. ᾿Αμέλει xai 
τοῦ βασιλέως τούτου ἐξ ᾿Αρμενίας παριόντος τὰς 
Χώνας ἀρτιστεφοὺς xal τῆς πατρῴας διαδόχου 
ἀρχῆς, καὶ τὸν ἀρχαγγελικὸν νεὼν εἰσελθόντος xai 
χειρὶ τοῦ ἀρχιερέως τούτου εὐλογηθέντος, ἐπειδὴ 
καὶ περιώνυμος ἦν ix τῆς ἀρετῆς xal τοῖς ἅπασι 
διὰ στόματος, ἦσαν οἵ τῶν ἐντρόφων τοῦ βήματος, 
xai τούτων οἱ ἐς νοῦν βάπτοντες, ἐν ἀπόρῳ ἐτίθεντο 
εἰ νέος àv ὁ Μανουὴλ [P. 142] xal ἄρτί πρώτως 
χνοάζων τὸν ἴουλον διαχυδερνήσειν ὅλως τὴν βασιλείαν 
δυνήσεται, ἧτις τὸ πολὺ δεῖται ἀνδρὸς πολιοῦ μὲν 
τὸ φρονεῖν, λαχνήεντος δὲ τὸν πώγωνα, ἔτι γε μὴν 
εἰ τὸν χασίγνητον χαταπαλαίσειεν ᾿Ισχάκιον διχαιό- 
τερον ὄντα πρὸς τὴν ἀρχὴν χαὶ τῆς βασιλίδος τῶν 
πόλεων ἔνδον ἱζάνοντα. Ὁ δὲ μέγας ἐχεῖνος ἀνὴρ 
καὶ ὄντως ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ, λύων τὸ ἄπορον καὶ 
διασαφῶν τὸ παρ᾽ ἐχείνοις ἀἄμφιγνοούμενον, « Ναὶ, » 
φησὶ, «xal τὴν βασιλείαν ὁ μεῖραξ οὗτος δυθυνεῖ, 
καὶ αὐτῷ ὑποπεσεῖται ὁ ἀδελφός: οὕτω γὰρ θεῷ 
δέδοχται χαὶ προώρισται. Ἵνα δὲ εἰδῆτε χαὶ περὶ 
ὧν οὐδ᾽ ὄλως με ἔρεσθε, τὸν olxeiov πάππον, λέγω 
δὴ τὸν αὐτοχράτορα Ῥωμαίων χαὶ προπάτορα 
ἐχείνω ᾿Αλέξιον, ὑπερύσεται οὗτος βοαχύ τι χατὰ 
τοὺς τῆς ζωῆς χρόνους. Τῆς δὲ τελευτῆς αὐτῷ 
ἐγγιζούσης μανήσεται.» Ἣν οὖν d; πρόῤῥησις αὕτη 
xai ἐμοὶ τῷ συγγραφεῖ Νιχέτᾳ σὺν ἄλλοις πλείστοις 
γνώριμος, ὅτι xal ἐμὸς ὁ προφάντωρ (6) ἀνάδοχος 
ἐχ τοῦ θείου βαπτίσματος. Τίς δὲ ἄρα ἔσται ἡ μανία 
xal οἷος ὁ τρόπος αὐτῆς, οὐδεὶς εἴχεν ἀχριδῶς συμ- 
δαλέσθαι τῶν εἰδότων τὸ προαγόρευμα᾽ οἱ μὲν γὰρ ἐς 


postquam huc progressus sum. Fuit eunuchus Ni- 
cetas, Chenarum episcopus, omni genere virtutis 
ornatus, futurarum rerum ita prescius ut inter 
maximos vates haberetur et omnibus qui eum no- 
rant admirationi esset, quod nostre etati impro- 
bre atque adultere tantum bonum contigisset. 
Cum autem hic imperator recens diademate rcdi- 
mitus, paterni imperii successor, ex Armenia re- 
vertens Chonis Archangeli :lem 285 ingressus 
faustam comprecatiouem ab hoc pontifice acce- 
pisset ut ob virtutem ubique gentium celeberriino, 
quidam sacerdotes, iique prudentissimi, dubita- 
bant an Manuel adhuc adolescens ac. pene imberbis 
tantum imperium administrare posset, quod virum 
genili prudentia preditum et maturum postularet. 
Deinde an fratrem Isaacium, qui urbem impera- 
tricem obtineret, superaturus esset, cui meliore 
jure imperium deberetur. Tum magnus ille vir et 
vere divinus homo in hunc modum respondit : 
« Omnino adolescens iste et imperium guberna. 
bit et fratrem superabit : sic enim a Deo decre- 
tum et constitutum est. Ut ;utem ea quoque scia- 
tis de quibus non interrogastis, avum Alexium 
teetate paulum superabit : sed instante ohitu in- 
saniet. » Id presagium et mihi et aliis plurimis 
fuit notum : is enim vates ex divino baptismate 
me suscepit. Qua autem ea insania et cujusmodi 
futura eeset, nemo tum recte conjicere potuit : 
nam alii id presagium ad insanam auri cupidita- 
tem, alii ad libidinis intemperantiam detorque- 


C bant; sed cum hec, quam dixi, controversia agi- 


tata esset, imperatore temere principio conten- 
dente holosphyrum illum Machometi 286 vcrum 
esse Deum, qui nec genitus esset nec genuisset, 
omnes id oraculum eo retulerunt, quod illa cpinio 
ἃ veritate alienissima germana et pessima esset 
insania. 


τὸ χρυσομανὲς ἀνέφερον xà προφοίθάσμα, οἱ δ᾽ ἐς ἄλλο τι σαρχιχὸν ἐλάττωμα ἠχμαλώτιζον. Τοῦ δὲ προσεχῶς 
εἰρημένου δόγματος χινηθέντος, καὶ παραθόλως ἐνισταμένου τὰ πρῶτα τοῦ βασιλέως ἀληθῆ δοξάζειν Θεὸν τὸν 
πιρὰ τῷ Μωάμετ ὁλόσφυρον xal μὴ γεγεννημένον ἢ γεννήσαντα Θεὸν, πέρας εἰληφέναι πάντες τὴν προθέσπισιν 
ἔφασχον, ἐπεὶ xal μανίαν ἀτεχνῶς ὀρθήν τε xal χειρίστην τὴν δόξαν εἶναι ταυτενὶ ὡς τῆς ἀληθείας ἐπίπαν 


ἀντίθετον. 


Κατήρξατο μὲν οὖν τῷ βασιλεῖ τὰ. τῆς νόσου πρὸ ἢ 


τοῦ Μαρτίου μηνὸς, τῆς ἐνισταμένης τότε ιγ΄ ἴνδι- 
χτιῶνος, Ott xai τὰ περὶ τοῦ δόγματος ἐπεχύ- 
μαινε, Καὶ αὐτὰ μὲν ἀφύδρισαν περί που μῆνα τὸν 
Μάϊον, ὁ δ᾽ αὐτοχράτωρ ἐπιστάντος τοῦ Σεπτεμ- 
6olou τὸ ζῷν ἐξεμέτρησεν. Οὐδὲν δ᾽ ἔτι χάλλιστον 
περὶ τῆς βασιλείας διῴχησεν, Ἀλλὰ νωρθέστερον ἦν 
διακείμενος πρὸς τὴν τῶν μετὰ τὴν μετάστασιν 
αὐτοῦ γενησομένων διαταγήν τε xal ὑποτύπωσιν. 
Τὸ δ᾽ αἴτιον. οὐ παρεδέχετο ὁπωσοῦν ὡς ἔγγιχεν 
ἐχείνῳ τὸ τελευτᾷν, ἀλλ᾽ εὖ εἰδέναι διετείνετο ὡς 


Imperator autem nocte, mense Marlio, morbo 
correptus, indictione decima quinta, quo tempore 
dogma illud in questionem vocatum est et mense 
Maio demum sopitum, mense Septembri obiit, neo 
de imperio quidquam preclari ordinavit, in iis 
qu& post suum obitum facienda essent, mandandis 
et prescribendis segnior. In causa fuit quod ne- 
quaquam oredebat instare sibi mortem, sed aciro 
ge affirmabat xiv vite annos adhuc restare. Idque 
ad ipsum patriarcham Theodosium dixit, a quo 
monebatur ut pro paterna pietate rei publicae cu- 


Hier. Wolfii nota. 
(6) Alter codex de compattiatu, ut vocant, alter de administratione baptismatis loqui videtur. 


V1 


NICET/E CHONIATAE 


$72 


ram integris adhuc sensibus mature susciperet, et À ἐνιαυτοὶ ζωῆς xai ἕτεροι δεκατέσσαρες αὐτῷ ἐπιδα- 


curatorem fidelem filii successoris, impuberis 
adhuc, et imperatricis quaereret. Sed pestilentes 
impostores astrologi imperatorem paulo post ox 
morbo recreatum vacaturum esse amoribus, et 
barbaricas 287 urbes eversurum, impudenter 
asserebant; et quod incredibilius est, homines 
precipiti lingua et assueti mendaciis, motum uni- 
versi orbis οἱ maximorum siderum congressus et 
concursus ventorumque procellas ingentes et uni- 
versitatis rerum pene mutationem predicebant, 
engastrimythi polius quati astrologi. Neque vero 
annos duntaxat et menses et. hebdomadas nume- 
rabant, sed dies etiam et hore punctum designare 
non verebantur, que Sue potestati reservavit Pater, 
el Servator discipulos suos percontantes castigavit. 
Proinde non ipse modo imperator speluncas et 
mealus subterraneos contra ventorum impetum 
inquirebat et ad habitandum preparabat, et pa- 
latiorum fastigia demoliebantur, ut minus impetu 
ventorum lederentur ; sed et ministri et. cognati et 
edulatores ejus iisdem rebus intenti partim terram 
formicarum instar effodiebant, partim tentoria tri- 
pliciter conguebant et vecles cubitales, quo minus 
tabernacula 9888 concuterentur, a&cuebant. Sed 
morbo, ut dixi, ingravescente, balneo usus co- 
gnovit spem vite evanescere et. terminum instare 
inevitabilem ; ac pauca cum astantibus de Alexio 
fllio locutus, oratione suspiriis interpolata, quia 
previdebat qua post suum obitum tempestates im- 
penderent, patriarche monitu brevi charte de as- 
trologia subscripsit, mutata pristina sententia. 
Denique admota ad arteriam manu et pulsu per- 
tentato, cum alto suspirio femur percussit, et mo- 
nasticum habitum postulavit. Quo dicto cum, ut 
fleri solet, tumultus esset ortus, et spiritualem 
vestem nigro panno omnis ornatus expertem, mi- 
nistri nescio ubi nacli, mollibus et regiis vestibus 
detractis, et aapero illo divine vite indumento 
illi inducto,in spiritualem eum convertunt militem, 
et galea thoraceque insigniore ornatum in coelestis 
imperatoris catalogum referunt.Eu lacerna, quippe 
brevior,orura heroici illius corporis non tegebat, 
ut nemo qui id cernebat a lacrymis sibi tempe- 
raret.humane imbecillitatis cogitatione et vilitate 
corporis in. morte, quo animus tanquam testo 
*?89 inclusus coalescit. Sic igitur et vita et im- 
perio cedit, quod annos triginta octo gubernavit 
tribus mensibus demptis.Ad quod imperii spatium 
velustissimum illud oraculum alludere videtur : 
« Tui prehendet te postrema nominis. » Nam à; 
postrema syllaba nominis Manuelis, apud Grecos 
tantum numerum complectitur. Sepultus est in 
obliquo latere monasterii Pantocratoris, juxta tem- 
pli fores, in sacello adjuncto, qua templi muro in 
fornicem circumflexo latus circa tumulum ingres- 
sus distinguitur. Lapis eum tegit nigricans et mc- 
stum aliquid pre se forene, quiin septem vertices 
assurgit. Non procul inde basi impositus adoratur 


D 


ψιλεύονται. Καὶ τοῦτο πρὸς αὐτὸν εἴρηκε τὸν σοφὸν 
xal τρισμάχχρα πατριάρχην τὸν Θεοδόσιον, ὅποτι- 
θέμενον πατρικῶς φροντίδα τῶν τῆς βασιλείας θέ- 
σθαι πραγμάτων, ἕως ἔτι χαιρὸς χἀχείνῳ ἔῤῥωται 
τὸ φρονεῖν, xai διφῆσαι τὸν ἀνθεξόμενον ἀχριδῶς 
τοῦ τῆς ἀρχῆς χληρονόμου παιδὸς οὔπω παραγγεί- 
λαντος εἷς Or», xal πιστῶς προστησόμενον τῆς 
βασιλίδος καὶ οἷον μητροχομήσοντα. Ol δὲ παντο- 
δήλητοι ἀστροφέναχες xal πεοὶ ἐρωτικὰ, xat! αὖ- 
τοὺς εἰπεῖν͵ τὸν βασιλέα σχολάσειν ἀπετόλμων λέγειν 
ἀνασφήλαντα τῆς νόσου μετὰ βραχὺ, xal πόλεων 
ἀλλοφύλων εἰς χώμα τεθησομένων χαθαιρέσεις ἀπη- 
ναιδεύοντο. Τὸ δὲ δὴ παραλογώτερον, πρόχειροι τὴν 
γλῶτταν ὄντες xal τῷ ψεύδει ἐνειθισμένοι xal συγ- 
χίνηστιν προὔλεγον τοῦ παντὸς σδυνδρομάς τε xal 
συνόδους τῶν μεγίστων ἀστέρων xal ἀνέμων ἐξαι- 
σίων ἐχρήξεις, καὶ σχεδὸν τοῦ παντὸς μεταστοι- 
χείωσιν προεφοίδαζον, ἐγγαστρίμυθοι πλέον ἢ 
ἀστεροσχόποι δειχνύμενοι. Οὐ χρόνους δὲ μόνον xai 
μῆνας ἠρίθμουν χαὶ ἐδδομάδας γατέλεγον, ἐφ᾽ ὧν 
ταῦτα γενήσεται, καὶ βασιλεῖ διεσήμαινον, ἀλλὰ xal 
ἡμέρας ἠχριδολόγουν καὶ τὸ τῆς ὥρας ἀχαριαῖον ἐδω- 
μολόχουν, ὡς εἴπερ σαφῶς ἤδεσαν ἀπερ ἐν τῇ ἰδίᾳ 
ἐξουσίᾳ ἔθετο ὁ Πατὴρ, vai περὶ ὧν ἐπετίμα πυν- 
θανομένους τοῖς μαθηταῖς ὁ Σωτήρ. ᾿Αμέλει τοι οὐ 
μόνον αὐτὸς ὁ βασιλεὺς σπήλαια χαὶ καταδύ- 
σεις ἀλεξηνέμους διηρευνᾶτο χαὶ προητοίμαζεν 
εἷς ἐνοίχησιν, xal οἱ τῶν βασιλιχῶν οἰχοπέδων χαθ- 
ροῦντο ὕελοι, ὡς εἴεν ἀπαθεῖς ταῖς τῶν ἀνέμων 
ἐχθησαυριζομέναις πνοαῖς, ἀλλὰ xal ὁπόσοι τῇ θερα- 
πείᾳ τούτου xal συγγενέίᾳ ἐνεγραφοντο, καὶ οἵ 
κολαχιχῶς αὐτὸν ὑπεισήρχοντο, τοῖς αὐτοῖς ἐπιμελῶς 
ἐνέχειντο, ὡς τοὺς μὲν γεωρυχεῖν κατὰ μύρμηκας, 
τοὺς δὲ σχηνοῤῥαφεῖν xai σχοινία περιδέειν ἔντριτα 
καὶ πασσάλους ἀποξύνειν πηχυαίους εἰς ἀχράδαντον 
ἔρεισμα τῶν σχηνῶν. ᾿Αλλ’ ὅπερ ἔλεγον, ἐπειδὴ τὰ 
τῆς νόσγυ τῷ βασιλεῖ ἐπέτεινε, παραδόλως βαλανείῳ 
ἐχρήσατο, xal γνοὺς ἔτι πλέον ἐντεῦθεν τὰς τοῦ 
ζῇν ἀπαλειφομένας ἐλπίδας καὶ olov καθ᾽ Owpim 
τυπουμένας χαὶ τὴν προθεσμίαν ἀνυπεξάλυχτον 
ἐφεστῶσαν ὀλίγα περὶ τοῦ παιδὸς ᾿Αλεξίου τοῖς 
περιεστῶσι διείλεχται, χεράσας οἰμωγαῖς τὰ ῥήματά 
ix τοῦ προορᾷν οἷον τὰ μετὰ τὴν ἐκείνου 
συμθησόμενα ἔξοδον. ᾿Αλλὰ xal περὶ τῆς ἀστρονο- 
μίας ὑποθήχῃ τοῦ πατριάρχου βραχύν τινα χάρτην 
ὑπεσημήνατο, πρὸς τὴν ἐνἀάντίαν δόξαν μεθαρμο- 
σθείς. Τέλος δὲ xai αὐτὸς τῇ ἀρτηρίᾳ προσάγων 
τὴν χεῖρα καὶ τὰς χινήσεις τοῦ σφυγμοῦ γνωματεύων, 
βύθιόν τι στενάξας χαὶ πλήξας τῇ χειρὶ τὸν μηρὸν 
τὸ μοναδιχὸν σχῆμα ἤτησε. Θορύδου δὲ, ὡς εἰχὸς, 
ἐπὶ τῷ ῥήματι τούτῳ ἀρθέντος, xal τῆς πνευματι- 
χωτέρας ἀμφιάσεως ἐχούσης τὸ ἀπαράσχευον, τρι- 
δωνίου μέλανος οἱ περὶ τὸν βασιλέα ὁθενοῦν εὐπο- 
ρήσαντες περιδύουσι μὲν αὐτὸν τὰ μαλαχὰ καὶ dp- 
χικὰ ἄμφια, ἐπενδύουσι δὲ τὸ τραχὺ τῆς κατὰ θεὸν 
πολιτείας ἔνδυμα, εἰς ὁπλίτην μετημειφότες πνευ- 
ματιχὸν χράνει τε θβειοτέρῳ xal Qopaxi σεμνοτέρῳ, 


τῷ οὐρανίῳ στρατολογήσαντες ἡγεμόνι. Τὸ δὲ ῥάκος 


513 


DE MANUELE COMNENO LIB. VII. 


514 


μὴ ποδῆρες ὄν μήτε μὴν δι’ ὅλου τοῦ ἡρωϊκοῦ ixs[- A lapis purpureis, viri magnitudine, qui ante foit 


νου χαταδαῖνον σώματος εἶα τὰς χνήμας ἀχαλυφεῖς, 
ὡς μηδένα τῶν ὁρώντων εἶναι ἀδάχουτον, ἐν νῷ 
βαλλόμενον τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειχν xal τὴν ἐν 
τῷ τελευτᾷν τὸν βίον τοῦ σώματος ἀχρειότητα, ὅπερ 
ἡμῖν ὡς ὄστρεον περιπλάττεται xal συμφύεται ci 
ψυχῇ. Τοῦ βίου γοῦν οὕτω καὶ τῆς βασιλείας 
μεθίσταται, τριάκοντα xal ὀκτὼ χρόνους γεγονὼς 
ἐν τῇ βασιλείᾳ, λειπόντων μηνῶν τριῶν. Πρὸς ἦν 
οἶμαι παράτασιν τῆς ἀρχῆς καὶ τὸ παλαίτατον Exelvo 
λόγιον ἀφορᾷν, ὃ διέξεισιν οὑτωσί" « ᾿Αλλ’ ὑστάτη 


Ephesi; et is esse dicitur, in quo Christus de 
cruce sublatus et fasciis involutus conditus fuerit. 
Eum lapidem imperator inde advectum humeris 
suis,quippe qui divinum corpus ipsumque Chri- 
stum gestasset, a portu Bucoleontis usque ad 8- 
dem 290 que in turri palatii est, pertulit. Sed 
non multo post imperatoris obitum saxum illud e 
palatio ad sepulcrum illius est translatum, ut 
clara voce defuncti res gestas et cerlamina procla- 
met. 


σε χερδανεῖ λαδὴ λόγου» dj γὰρ τελευταία τοῦ ὀνόματος συλλαδὴ τὸν ὀχτὼ καὶ τριάκοντα διαση- 


μαίνεται ἀριθμόν. Τέθαπται οὖν παρὰ πλάγιον πλευρὰν τῷ τὸν νεὼν 


Li rd - , 
εἰσιοντι τῆς τοῦ Παντοχράτορος 


μονῆς, οὐχ ἐν αὐτῷ τῷ τεμένει, ἀλλ᾽ ἐν τῷ περὶ τοῦτον ἡρῴψ. Τοῦ δὲ τοίχου τοῦ νεὼ εἰς ἀψῖδα πε- 
ριαχθέντος ἣ περὶ τὴν σορὸν εὑρεῖΐα διαστέλλεται εἴσοδος. Συνέχει δὲ τοῦτον λίθος τὴν μελανίαν ὑπο- 
χρινόμενος καὶ διὰ τοῦτο στυγνάζοντι ἐοιχὼς, ὃς καὶ εἰς ἑπτὰ διέσχισται λοφιάς. Ἡχράχειται 6£ οἱ ἐπὶ 
χρηπῖδος xal προσχύνησιν δέχεται λίθος ἐρυθρὸς ἀνδρομήχης, ὅν εἶχε πρότερον μὲν ὁ κατ᾽ "Ἔφεσον 
τὴν πόλιν ναὸς, ἐκεῖνον εἶναι διαθρυλούμενον ἐφ᾽ οὔ Χριστὸς μετὰ τὴν ἀπὸ σταυροῦ χαθαίρεσιν νεχροτα- 
φίοις εἱληθεὶς ἐσμυρνίσθη. Ὁ δὲ βασιλεὺς οὗτος διαχομίσας ἐχεῖθεν, καί οἱ τὸν νῶτον ὑποστρώσας 
ὡς ὁμόθεον σῶμα καὶ γεγονὸς ὅπερ τὸ χρῖσαν (7) βαστάσαντι, ἐκ τοῦ κατὰ τὸν Βουχολέοντα λιμένος εἰς τὸν 
ἐν τῷ φάρῳ τοῦ μεγάλου παλατίου νεὼν τοῦτον ἀνήγαγε. Mex οὐ πολλὴν μέντοι ἐν ὑστέρῳ χρόνου περίοδον 
τοῦ βασιλέως τὸν βίον ἀπολιπόντος χαὶ ὁ λίθος οὗτος ἐξήρθη τῶν ἀναχτόρων, καὶ μετενύήνεχται 
ἔνρα δὴ ἀρτίως ἐμνήσθην, χεχράξων, οἶμαι, καὶ διατρανωσόμενος ὁπόσα ὁ τῇ σορῷ σιωπῶν εἰργάσατό πως xal 
ἠγωνίσατο. 


Hier. Wolfli note. 
(1) Quid sit illud ὅπερ τὸ χρῖσαν, non intelligo .Et qualemcunque sententiam conjectura sum secutus. 





BAXIAEIA 
AAESIOY TOY IIOPOYPOPENNHTOY 


TOY ΥἹΟΥ͂ TOY BAXZIAEOZ MANOYHA. 


IMPERIUM 


ALEXII COMNENI PORPHYROGENITI 


MANUELIS IMPERATORIS FILII. 


a. Kat οὔτω μὲν ὃ βασιλεὺς Μανουὴλ ὁ Κομνηνὸ B 291 1. Manuele Comneno δὰ huno modum de- 
καταλύει τὸν βίον, βασιλεύει δὲ μετ᾽ αὐτὸν ὁ ἐχείνου — functo, filius Alexius fere impubis adhuc et puer, 
παῖς ᾿Αλέξιος, οὕπω καθαρῶς τῆς ἥδης ἁψάμενος, — qui pedugogi et nutricis opera non satis commode 
, ἀλλ᾽ ἔτι παιδοχόμων xai τιθευτρίας δεόμενος. — carobat, successit. Itaque Romana res publica 
Πλημμελῶς τοίνυν καὶ ἀχρείως tà Ῥωμαίων ieí- perperam sdministrabatur, et pejus se habebat 
ρετο πράγματα, καὶ χειρόνως fj Ove ὁ Φαέθων τὴν — quam cup) Phaeton paternum currum per colum 
ἐν ἄστροις οὐρανοῦ τέμνειν ὁδὸν ἐπεδάλλετο, τοῦ regere conatus est. Nam imperator ob immalturam 
πατριχοῦ xai χρυσοχολλήτου ἐπιδὰς ἅρματος. AÓ- —celatem et inopiam consilii nu'lam officii rationem 
τὸς μὲν γὰρ ὁ χρατῶν διὰ τὸ τῆς ἡλικίας ἀτελὲς — habebat, 9995 inani superbia elatus, et vix salia 
xal τοῦ τὰ συνοίσοντα φρονεῖν ἐνδεὲς οὐδενὸς ἦν τῶν — gnarus qus res tristes aut. jucunde essent, vena- 
χαθηχόντων ἐπιστρεφόμενος, χούφοις δὲ μόνον τρε- tioni et equitationi incumbebat; puerorum cum 
φόμενος πνεύμασι xal τὸ χαίρειν xal τὸ λυπεῖσθαι quibus colluderet, familiaritate utebatur, vita pes- 
μήπω μεμαθηχὼς ἀχριδῶς χυνηγεσίοις προσανεῖχε — simo instituta. Paterni vero ejus cognati et amici, 


$75 


omnibus anteverlendam negligebant, nec interitum 
rei publice curabant. Nam alii imperatricis amore 
flagrabant et ejus pudicitiam haud dissimulanter 
tentabant ; calamistris, unguentis puerilibus, mi- 
tris mulieribus, aureis torquibus ornati, defixos in 
illam oculos habebant et mutuum illius amorem 
captabant. Alii, homines avari et rapaces, cum 
luxuriosissime viveren!, fiscum depeculabantur,ut 
crumenam immodicis eumptibus exhaustam pecu- 
nia resarcirent. Alii ad imperii cupiditatem omnia 
referebant, Denique tanquam strenuo et gravi pe- 
dagogo sublato, confusa erant. omnia, dum auum 
quisque negotium «agit οἱ alteri adversatur ; aut 
velut columna firma revulsa,in partem »ontrariam 
omnia inclinabant. Proinde cum 398 potentissimi 
quique, et cognati imperatoris, equalitatem sper- 
nerent, rei publice cura defecit, congressus et 
concilia deserta sunt. Cum autem protosebastus et 
protovestiarius Alexius Comnenus, Manuelis pa- 
truelis, pueri imperatoris matrem sibi conciliasset, 
οἱ crebro ejus consuetudine uteretur, ceterosque 
omnes auctoritate vinceret, ii qui eadem orti erant 
familia οἱ Manuele imperante parem potestatem 
obtinuerant, maximis dignitatibus prediti, mole- 
Blissime illa ferebant. Quidam etiam cum tyranni- 
dem suboriri oernerent, protosebastum suspectum 
habebant, non tam de imperatoris Alexii salute 
solliciti, quam ne ipsi comprehenderentur metuen- 
tes.Quapropler exspectatione rerum futurarum sus- 
pensi, modo ipsi tuti essent, cieleros minus cura- 
bant. Fama enim, ut loquax est, jam vociferabatur 
Alexium imperatrici adherere cum eaque conspi- 
rasse,multos sibi officiis et largitionibus conciliare, 
et imperatore ejecto regnum affectare et matris ejus 
nuptias ambire. Atque ita sese resimperti habebant, 
confusionis et turbarum plene,non aliter quam in 
fabulis de serpente illo traditur, qui cauda surda 
el ceca non sine multis 99.4 offonsionibus pro- 
grediebatur. Is rerum status monstro illo sub Ma- 
nuelis obitum edito presignificatus fuit. Nam mu- 
lier quedam in Propontide habitans puerum pe- 
perit, cetera perexilem et imbecillem, sed capiteIn- 
genti. Id principatus multorum, quem omnisirnperii 
et discipline contemptus sequitur, omen habitum. 
αὐτὸν τῆς βασιλείας ἐν νῷ τίθεται, ἑαυτὸν δ᾽ 


NICET/E CHONIAT/E 


aliis rebus intenti, illius educationem aliis rebug AÀ x«l ἱππηλασίοις προσέχειτο, 


916 


παιδαρίοις συμπαίγμοσι 
συγγινόμενος καὶ τὸ ἦθος ἐν τοῖς χειρίστοις τυπού-- 
μενος. Οἱ δέ γε πατρῷοι τούτῳ ἑἕτεῖροι xxl ol xag' 
αἷμα δή που προσήκοντες, ἑτέροις τὸν νοῦν προσ- 
ἐχοντες, τῆς τούτου χαλλίστης χατημέλουν ἀγωγῆς 
καὶ τροφῆς xal τὰ χοινὰ φθειοόμενα παρεθλέποντο, 
Οἱ μὲν γὰρ τῆς βατιλίδος ἔρων καὶ ἐπείρων μάλα 
λαμπρῶς, ἐπαφροδίτως βοστρυχιζόμενοι, xai τὸν 
ταύτης ἀντέρωτα θηρώμενοι ἐμυροῦντο νηπιωδῶς 
xai ἐμιτροῦντο γυναιχωδῶς περιδεῤῥαίοις λιθοχόλ- 
λοις, καὶ ὅλοις ὀφ ῥθαλμὸϊς εἷς αὐτὴν ἐνητένιζον" οἱ 
δὲ χρηματιστιχοὶ ὄντες χἀὶ δημοδόροι παρενοσφί- 
ζοντο τὰ δημόσια, ταῖς τε ἐφευρημέναις δαπάναις 
ἀφειδέστερον χρώμένοι xal νέας προσεφευρίσκοντες, 
ἵν᾽ ἔχοιεν οὕτω τὸ χθὲς χενὸν xai σύσπαστον βα- 


Β λάντιον πλῆρες χαὶ διῳδυηκχὸὴς σήμερον' οἱ δὲ τοῦ 


βασιλεύειν ἔχοντες ἔφεσιν πρὸς τοῦτο τὸν οἰχεῖον 
σχοπὸν συνέτεινον ἅπαντα. Ὡς γάρ τινος παιδαγω- 
γοῦ γενναίου χαὶ ἐμύριθοῦς ἐκποδὼν γενομένου 
ἀταξίας τὸ πᾶν Ἐπεπλήρωτο, ἑκάστου τὸ οἰκεῖον 
μεταδιώχοντος ἐφετὸν χαὶ ἀλλήλοις ἁπάντων ἀντι- 
πραττόντων, 1| κίονος ὑποσπασθέντος ἑδραίου xai 
ἀστραθδοῦς πρὸς ἐναντίαν φορὰν ἀπονενεύχεισαν 
ἅπαντα, Τῆς δὲ ἰσοτιμίας ἀτιμασθείσης παρὰ τοῖς 
τότ: τὰ μέγιστα δυνχμένοις xal χατὰ γένος Guv- 
απτομένοις τῷ βασιλεῖ, αἱ τε ὑπὲρ τῶν χοινῶν φρον- 
τίδες ἐξέλιπον xal αἱ συνδρομαὶ xai σύνοδοι ἧφαν- 
τώθησαν. Καὶ. τοῦ πρωτοσεδαστοῦ δὲ xal πρωτο- 
δεστιαρίου ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, ὃς ἀνεψιὸς ἦν 
πρὸς πατρὸς τῷ βσσιλὲΐ Μανουὴλ, τὴν τοῦ παιδὸς 
xxi βασιλέως μητέρα ὑποποιησχμένου χαὶ θαμὰ 
αὐτῇ ὁμιλοῦντος xai ὑπὲρ πάντα ἰσχύοντος ἕτερον, 
οἱ τοῦ αὐτοῦ μεταλχχόντες αἵματος καὶ ἰσοχρατεῖς 
εἶναι παρὰ τοῦ βασιλέως. Μανουὴλ ἐαθέντες χαὶ 
ἀξιώμασι μεγίστοις ἐμπρέποντες ἔστιν Jj ἀπεπνί- 
Ἴοντο τοῖς γινομένοις, ἔστι 8. 7j καὶ τυραννίδα φυο- 
μένην ὁνῶντες τὸν πρωτοσεθδαστὸν ὑπεύλέποντο, 
οὐ τοσοῦτον μὴ ὁ βασιλεύων ᾿Αλέξιος ἀηδές τι πά- 
θοι περὶ πλείστου ἔχοντες, ὅσον μὴ αὐτοὶ συλλη- 
φθεῖεν ὑφορώμενοι. Καὶ διὰ ταῦτα καραδοκοῦντες 
τὸ μέλλον, τὸ xaQ' αὐτοὺς ἀσφαλὲς τοῦ πέλας wpoo- 
τίθεσαν. Ἤδη γὰρ 4j φήμη λάλος ἦν xai διαῤῥήδην 
χραυγάζουσα ὡς ᾿Λλέξιος τῇ μητρὶ τοῦ βασιλέως 
σύμφυτος μιχροῦ xal σύμπνους γενόμενος μέτεισ. 
τοὺς πολλοὺς φιλίᾳ xal χρήμασι, xai καθελεῖν μὲ) 


δ' ἐπιθήτορα ταύτης, ὥσπερ δὴ xal τῆς τεχούσης, γενήσεσθαι σχέπτ 


ται, Καὶ οὕτω μὲν τὰ κατὰ τὴν βασίλειον αὐλὴν πάσας ὄντα συγχύσεως χαὶ παντοίου x ὥνος ἔμπλεα, xal τ 

τοῦ μυθιχοῦ δράκοντος πράγμασιν αὐτοῖς ὁρώμενον Tv, ὅς χαχῶς διετίθετο χωφῷ xal τυφλῷ μέρει τῷ οὐραίῳ 
διεξαγόμενος. Ἢ τὸ τέρας πέρας ἐλάμθανεν, € τὸν βίον τελευτῶντος ἐπεφάνη τοῦ αὐτοχράτορος Μανουὴλ. Γυνὴ 
γάρ τις κατὰ τὴν Προποντίδα λαχοῦσα τὴν οἴχησιν παιδίον ἀπέτεχεν ἀδόεν, τὸν μὲν λοιπὸν ἄνθρωπον ἔξηρθρω- 
μένον καὶ λίχν βρχχυμερέστατον, τὴν δέ γε χεφαλὴν χρῆμά τι ἐπὶ τῶν ὥμων ἀνέχον μέγα τε xal ἐξαίσιον, ὃ καὶ 
συλλελόγιστο πολυαρχίας εἶναι σημαντιχὸν, ἥτις μήτηρ ἀναρχίας ἐστίν. 

2. Αἴ Comnenus Andronicus imperateris Manue- ἢ β΄. Ὁ δὲ Κομνηνὸς ᾿Ανδρόνιχος ὁ τοῦ βασιλέως 
lis patruelis, de quo ἴῃ illius historia copiose scri- ἐξάδελφος Μανουὴλ, περὶ οὗ τὸ λέγειν ἐν τῇ κατὰ 
psimus, cum imperatoris mortem et aule dissidia τὸν βασιλέα τοῦτον ἱστορίᾳ χατέῤῥευσεν ἱκανώτατα, 
OEnsi audivisset, velerem tyrannidis amorem re- 


διατρίδθων τηνικαῦτα xarà τὸ  Olvatov, ἐπεὶ πύθοιτο 
novat. Sed hec suo loco commodius referentur: τὸν τοῦ Μανουὴλ θάνατον xai διαστασιάζειν ἔγνωκε 
nune vero, ne ordo historie interrumpatur neque 


τὰ βασίλεια, τὸν παλαιὸν τῆς τυραννίδος ἀνασκάλ- 
quicquam memoraiu dignum pretermittatur, paulo λει ἔρωτα, ᾿Αλλὰ μήπω περὶ τούτων͵ καθ᾽ εἱρμὸν 


5 


ALEXIUS MANUELIS FILIUS. 


578 


δὲ ποοϊὸν τὸ λέγειν Exetgev τῆς ἱστορίας τῶν γατὰ Α alius exordiamur. Hic Andronicus, ut Manuelis 


τὸν ἄνδρα τοῦτον ἐχέσθω, ὁπόθεν ἄρχεσθαι ἄμεινον 
συναφείας ἕνεχα καὶ τοῦ μὴ ποραλιπεῖν τι τῶν 
ῥηθῆναι ἀξίων. 'O ᾿Ανδρόνιχος τοίνυν οὗτος τὰς 
λαδὰς ἐκφεύγων τοῦ Μανουὴλ ἀειφυγίαν εἵλετο, καὶ 
πόλεις ἀμείψας συχνὰς χαὶ πλεῖστα ἐθνῶν ἄστεχ 
χατιδὼν τέλος, ὡς εἰπόντες ἔχομεν, χαταλύει παρὰ 
τῷ Σαλτούχῳ᾽ τοπάρχης δ᾽ ἦν οὗτος εἰς ἀρχὴν 
ἔχων ἐξαιρεθεῖσαν τὴν τῇ Χαλδαίᾳ προσεγγίζουσαν 
χώραν, Ῥωμαίοις μὲν πάλαι ὑπόφορον, τότε δὲ τοῖς 
Τούρχοις καὶ τοῖς τούτων ὑπείκουσαν ἔθεσι. Καὶ παρ- 
εἰληφώς τι φρούριον αὐτοῦ ἑχόντος, καὶ τῇ φυσιχῇ 
τούτου ἐρυμνότητι τὴν ἀπὸ τῆς τέχνης προσθεὶς, 
ἐκεῖσε προσέμενε, συμπλανῆτιν ἔχων ἕαυτῷ καὶ 
σσυνέχδημον τὴν Κομνηνὴν Θεοδώραν, ἅτις ἀθϑεμίτως 
αὐτῷ συνηυνάζετο θυγάτηρ Ἰπααχίου οὖσα τοῦ 
σεθαστοχράτορος: ἐξ ἀδελφῶν δ᾽ ἔφυσαν ἄμφω, 
Ἰσαάκιος — xai ᾿Ανδρόνιχος. Ὃ τοίνυν αὐτοχράτωρ 
Μανουὴλ συνειληφέναι οὐχ ἔχων ᾿Ανδρόνιχον, ἀλλ’ 
ὅσα καὶ ᾿Ιξίων Ἥρας τούτου ἀποπλαζόμενος, ὡς 
γοῦν νεφέλην τὴν ἀνεψιὰν Θεοδώραν περισχεῖν διὰ 
φροντίδος ἐτίθετο, χαὶ τοῦ κατὰ σχοπὸν ἐπιτυχὴς 
γεγονὼς διὰ τοῦ τότε τὴν ἀρχὴν τῆς Τραπεζοῦντος 
ἀνεζωσμένου Νικηφόρου τοῦ Παλαιολόγου, μετὰ 
βραχὺ καὶ αὐτὸν ἐπισπᾶται ᾿Ανδρόνιχον, ὅσα xai 
δελητίῳ τῷ θεοδώρᾳ κατασπώμενον xal τῷ ταύτης 
ἀγκιστρευόμενον ἔρωτι, οὐ μιχρῶς χαὶ τῷ τῶν παί- 
δων πυρὶ δαπανώμενον οὖς ἀπέτεχεν αὐτῷ Θεοδώρα. 
Στείλας τοίνυν πρέσδεις εἰς βασιλέα αἰτεῖται ὦν 
πεπαρῴνηχεν ἀμνηστίαν, πρὸς δὲ xal ἀσφά- 
λειαν ὡς οὐδέν τι πείσεται θυμαλγὲς ἀφιχόμενος. 
Καὶ τοῦ βασιλέως πρὸς ἄμφω οὐχ ἀπατηλῶς xazta- 
μυεύσαντος, μετά τινα χαιρὸν προσγωρεῖ. Πολυμήχα- 
γος δ᾽ ὧν ᾿Ανδρόνιχος xal παντοίοις δόλοις χαζόμενος 
ἁλύσει σιδηοέᾳ πολυταλάντῳ διαλαμύάνει τὸν τρά- 
χηλον, καὶ ταύτην ἔνδον συσγὼν χαὶ περιθαλψας 
τῷ ἱματίῳ ἐς τὰ τῶν ποδῶν ἔσχατα χαταδαίνουσαν, 
ὡς εἴη βασιλεῖ «s. ἀφώρατος καὶ τοῖς τὸ βῆμα τούτου 
πληροῦσιν ἀθέατος, λαδὼν τοῦ ὀφθῆναι τῷ αὐτοχρά- 
τορι xal θεάτχσῃαι τὸ ἐνδόσιμον, ἐπεὶ κχαθάπαξ 
ἐχείνῳ eic θέχν χατέστη, μέγας μεγαλωστὶ χατὰ τοῦ 
δαπέδου ἐχτείνεται προτείνας τὴν ἅλυσιν, xal δα- 
χρύοις τέγγων τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐδεῖτο θερμότερον 
xal περιπαθῶς κχαθιχέτευιε συγγνώμην εὑρεῖν ἐφ' 
οἷς δύ που παραλελύπηχεν, Ὁ δὲ βασιλεὺς ἐπὶ τοῖς 
δρωμένοις ἔχθαμδος γεγονὼς αὐτός τε πρὸς δά- 


xpoa προήχθη καὶ τοὺς ἐξεγεροῦντας ἐπέταξεν, Ὁ D 


δὲ οὐχ ἀναστῆναι τῶν κάτω διισχυρίζετο, εἰ μὴ 
βασιλέως ἐπιτεταχότος αὐτὸν τις τῶν παρεστηχό- 


casses evitaret, cum perpetuum sibi exsilium in- 
dixisset,multis urbibus, multis provinciis peragra- 
tis, tandem ad Saltuchum, vt diximus, divertit. 
Toparcha is erat, cui regio Chaldes vicina in por- 
tionem cesserst, olim Romanis tributaria, tum 
autem Turcice ditionis 29 δ ct religionis ; et ca- 
stelloillius voluntate occupato, ntque ad naturalem 
loci situm artis munitione adjuncto, ibi setenebat, 
Theodora Comnenia, Isaacii scbastocratoris filia, 
quam inceslo amore prosequebatur, fuge comite : 
orti autem fratribus erant Isaacius et Andronicus. 
Manuel vero cum eum non magis comprehendere 
quam Junonem Ixion posset, Theodoram, tanquam 
ille nubem, capere studuit ; atque ejus voti per 


p Trapezuntis principem Nicephorum Paleologum 


compos factus, paulo post ipsum eliam Androni- 
cum, Théodore amore tanquam esca illectum et 
non mediocri filiorum,quos illa ei pepererat, desi- 
derio flagrantem, attraxit. Missis enim ad impera. 
torem legatis delictorum veniam et fidem publicam 
postulavit: et utraque re impetrata, aliquanto post 
in urbem reversus, ut erat solerscet callidus, gravi 
catena ferrea collo circumvoluta et sub veste ad 
pedes usque demissa, ne vel ab imperatore vel ab 
astantibus cernerelur, cum in ejus conspectum 
venisset,humi porrectus quantus erat, prolata ca- 
tena et lacrymis oppletusoffensarum veniam magna 
contentione, supplici ct miserabili gestu, flagitavit. 
Imperator $996 eo spectaculo stupefactus et ipse 
in lacrymas erupit, eumquo levari jussit. Iile vero 
ge surrecturum esse negavit, nisi jussu imperato- 
ris ab aliquo ex astantibus catena ad tribunal im- 
peratorium attrahereturatque procumberet.Factum 
est ut petiit Andronicus, Angelo Isuacio, a quo 
post et imperio et vita privatus est, ministro : ad- 
miralione digna res, queque non fortuito accidisse 
videri queat. Tum autem splendidiesime et magni- 
ficentissime susceptus οἱ humanissime tractatus, 
ut decebat tantum virum ex diuturna peregrina- 
tione reversus, neum  ablegatur, ut ibi habita- 
ret et ex longinquis erroribus se recrearet. Ambo 
enim norant, si una degerent, fore ut veteres si- 
multates recrudescerent. Neque enim quieturam 
invidiam, neque otium acturos eos quibus studio 
est criminando principum captare benevolentiam, 
et alios calumniando suas opes firmare οἱ ad altio- 
rem dignitatis gradum ascendero. 


τῶν διὰ τῆς ῥυμοτομίας ἑλχύσει τοῦ βήματος λαδόμενος τῆς ἁλύσεως, xai προσουδίσε: τῷ θρόνῳ τῷ βασιλείῳ͵ 


Αμέλε: καὶ γέγονεν ὡς ἐδεῖτο ᾿Ανδρόνιχος. Ὑπουογήχε: δὲ πρὸς τοὔργον τοῦτο Ἰταάχιος ὁ 


"Αγγελοὸς ὁ 


καθελὼν τῆς τυραννίδος ᾿Ανδούνιχόν ὕστερον᾽ καὶ θαυμάσας ἀν τις τὸ τελεσθὲν τηνικάδε καιροῦ οὐχ εἰς 
ἄλογον συγχυρίαν ἢ αὐτόματον ἀπολύσει: τοῦτο περίπτωσιν. Τῷ δ᾽ οὖν τότε λαμπρότατα προσδεχθεὶς ὁ 
ἀνὴρ καὶ φιλοφροσύνης μεγαλοπρεποῦς ἀξιωθεὶς, ὡς ἔδει τηλιχοῦτὸν ἃνδρα χρόνιον ἐπανήχοντα, πρὸς τὸ 
Οἵναιον ἀποστέλλεται, ἑχεῖσε τὰς διατριόὰς τελέσων xal τὴν μακρὰν ἀναχωχεύσων περιοδείαν xal τὸν 


πολυετῇ χαταπαύσων πλάνον. Ἤδεσαν γὰρ ἀμφότεροι τὰ τῆς ἐν ταὐτῷ συνουσίας 


εἷς τὰς προτέρας 


ἐπαναλύσοντα συμφοράς" μηδὲ γὰρ Bv ἠρεμή εἰν ὅλως τὸν φθόνον καὶ οἷς ἔργον τῷ φιλαιτίῳ τὴν παρὰ τοῖς 
χρατοῦσιν οἰχείωσιν ἄρνυσθαι xal ταῖς τῶν ἄλλων διαδολαῖς ἑαυτοὺς ἐπιχρατύνειν ααἱ εἰς μείζους πρόσε- 


παίρειν τιμάς, 


"T 


079 


NICET/E CHONIAT At. 


580 


3.Erat igitur Andronious prooul ἃ Jove et a ful- A γ᾽. Ἦν οὖν ᾿Ανδρόνιχος Διός τε πόῤῥω xal χε- 


mine, in voluntario 239 exsilio, sed erumnis 
ilis errorum liber, et imperatoria munificontia 
fruebatur. Eo loco degens cum Manuelis obitum et 
palatina dissidiu et Alexii equitationes et lusus, 
quibus puerilia ingenia capiuntur, audisset, cura- 
tores vero ejus patricios partim ut apes crebro in 
provincias evolare et pro melle pecuniam conge- 
rere, partim, ut capre frondes, ità imperium con- 
tinenter appetere, partim porcorum imitatione 
gordidis proventibus pinguescere, laudis vero et 
rei publice nullam prorsus rationem habere, sed 
in turpitudine et flagitiis omnibus volutari compe- 
risset,speciosam invadendi regni causam queritat, 
&c post varias cogitationes et multiplices conatus 
jurisjurandi libellum, quod Manueli et filio ejus 
Alexio dederat, legit. In. quo cum verba non in 
alium sensum detorquenda essent, sed in sua na- 
tiva significatione accipienda, illi huio clausule : 
« 8i quid videro, aut intellexero, autaudivero, quod 
honori imperio οἱ saluti 4298 vestre fraudi sit, 
id et vobis indicabo et ipse pro virili mea prohi: 
bebo, » ut musce ulceribus inhesit, opportune 
&dmodum ad tyrannidem, quam jam olim paortu- 
riebat. Et ut homo acer erat et imperiosus, crebr&s 
litteras ad imperatorem et nepotem Alexium et ad 
patriarcham Theodosium ac ceteros, in quibus 
aliqua ecintilla amoria erga Manuelem defunctum 
apparebat, mittit, in quibus infamiam exaggerabat, 
seque indignari simulabat, quod protosebastus non 
&dempta potentia ad moderatiorem foriunam redi- 
geretur, tum quod haud dubium imperatori exi- 
tium jamjam inde impenderet,tum ob turpissimum 
rumorem et ipsia auribus gravem, qui in summis 
moenibus clamitet,et in foribus principum versatus 
totum orbem terrarum pervagetur. Hec cum eum- 
ma gravitate οἱ splendore loqueudo et scribendo 
(erat enim litterarum apprime peritus, οἱ divini 
oratoris Pauli Epistolas subinde in ore habebat) 
omnes in suam sententiam pertraxit ; atque id 
consecutus est, ut lanquam rei publica studiosis- 
simus et longo tempore ac usu rerum diuturno 
perpolitus summam 42299 auctoritalem obtineret. 
Itaque OEneo relicto Cpolim proficiscitur; et quo- 
cunque venit, jusjurandum suum profert ; rogatus 
profectionis sue causam exponit. Homines autem 


novarum rerum cupidi, οἱ qui veleri fame Andro- ἢ 


nico regnum vaticinanti credebant, ad illum tan- 
quam ad aquilam rronedule confluentes irrita 
verba fundebant. Hoc modo usque in Paphlagonie 
partes pervenit, et. ubique ut servator divinitus 
missus honorificentissime excipitur. 


ραυνοῦ, παρὰ τοσοῦτον οὐ τὸν πρώην ἕλχων πο- 
νηρὺν βίοτον παρ᾽ ὅσον οὐ τῆς Ῥωμαίων ἐπλάζετο 
ὑπερόριος xal δωρεῶν ἐνεφορεῖτο βασιλιχῶν. Ἐχεῖσε 
τοίνυν ὧν τὸν τοῦ Μανουὴλ ἠνωτίσατο θάνατον xai 
τὰς ἐν τοῖς βασιλείοις νόσους ἠχρίδωχε, καὶ ὡς ὁ 
βασιλεὺς ᾿Αλέξιος ἱππασμοῖς διαχεῖται χαὶ προσ- 
τέτηχε παιδιαῖς ὁπόσαις φιληδοῦσιν οἱ παιδαριώ - 
δοις τὴν φρόνησιν, τῶν δὲ παιδοχομούντων αὐτὸν 
εὐπατριδῶν οἱ μὲν xarà τὰς μελίσσας συχνὰ πρὸς 
τὰς ἐπαρχίας λύουσι τὸ πτερὸν χαὶ ὡς μέλι τὰ 


χρήματα τιθαιδώτσουσιν, οἱ δὲ xarà τὰς αἶγας τοῦ 


τῆς βασιλείας ἐρῶσι θαλλοῦ xal συνεχῶς ἑἕρωτιῶσι 
τουτονὶ δρέπεσθαι, ἔνιοι δὲ τὰς ὅς μιμούμενοι ix 
τῶν ῤυπαρωτέρων προσόδων λιπαίνονται, πρὸς μὲν 
τὸ ἐπαινετὸν xai τῆς χοινῆς πατρίδος ὠφέλιμον 
οὐδ᾽ ἀναθρεῖν ὅλως οὐδ᾽ ἀναχύπτειν αἱρούμενοι, 
ταῖς δὲ μυσαραῖς ἐγχυλινδούμενοι mpácezt xal συ- 
ὡδῶς πρὸς ἅπαν ἐγχυπτάζοντες χείριστον. Αἰτίαν οὖν 
ἐφιλοχρίνει xal ἀνηφξεύνα περιεργότερον, δι’ ἧς εὺ- 
αφόρμως τῇ βασιλείᾳ ἐπίθοιτο' xai πολλοὺς λογισμοὺς 
ἀνελίξας xai πᾶσαν μηχανὴν μετελθὼν τέλος τὸ τοῦ 
0oxou βιδλίον ἔπεισιν ὅν τῷ Μανουὴλ xal τῷ υἱῷ 
ἑχείνου ᾿Αλεξίῳ εἶχεν ὁμωμοχὼς, καὶ μεθ᾽ ἑτέξων 
εὑρὼν ῥημάτων xat ταῦτα ἐγχείμενα. — Χρεὼν 
δὲ μὴ ὑπονοθεύειν (8) ἑτέρᾳ φράσει τὰ ῥήματα, 
ἀλλ᾽ ὡς ἐπὶ λέξεων εἴχον, οὑτωσὶ χαὶ δηλοῦν. Δι- 
εξῴεσαν δὲ ὦδε: « Καὶ εἴ τι δὲ ἴδω ἢ νούσω fj ἀχοῇ 
παραλήψομαι εἷς ἀτιμίαν ὑμῶν xai λύμην τοῦ 
ὑμετέρου φερόμενον στέμματος χαὶ ὑμῖν τὴν περὶ 
πούτου διδοὺς ἐσοίμην εἴδησιν, καὶ αὐτὸς δὲ, ὡς 


C ἐξόν μοι, τοῦτο χωλύω.» Καὶ τοῖς ῥήμασι τούτοις 


ἐπιχαθίσας ὡς αἱ μυῖαι τοῖς μώλωψι, πάνυ χρησί- 
μοις οὖσι πρὸς ἣν πάλαι ὥδινε τυραννίδα ἐμύρι- 
θέστερον ἔχων τὸ ἦθος xxi τὸ φρόνημα ἀρχικώτε- 
ρον, ἐπάλληλα τὰ γράμματα ἔστελλε πρός τε τὸν 
ἀνεψιὸν xai βασιλέα ᾿Αλέξιον καὶ τὸν τῆς μεγίστης 
ἱερωσύνης χοσμήτορα Θεοδόσιον xai τοὺς λοιποὺς 
οἷς ζώπυρον φιλίας ὑπῆν πρὸς τὸν κατοιχόμενον 
βασιλέα τὸν Μανουὴλ, ἐν δεινῷ τιθέμενος τὰ τῆς 
ἀσχήμονος φήμης περιλαλήματα, xai τὸν ἀγανα 
χτοῦντα ὑποχρινόμενος εἰ κὴ ὁ πρωτοσεθαστὸς τῆς 
δυναστείας παραλυθείη καὶ τὴν μετριωτέραν τυχὴν 
εἴη μετειληφὼς, xal διὰ τὸν προσέρποντα μὲν ἐν- 
τεῦθεν χχὶ ἤδη καθιστάμενον προδηλότατον τοῦ 
βασιλέως ᾿Δλεξίου ὄλεθρον, ἀλλὰ δὲ xml «Xv 
ἀπρεπῆ οὐχ ἥκιστα φήμην xal ὠσὶν ἡμετέροις οὐκ 
εὐπαράδεχτον, ἥτις ἐπ’ ἄχρων τειχέων κηρύσσεται 
xai πύλαις δυναστῶν ἑφεδρεύει xal πρόεισι - 
σμιον περιήχημα. Καὶ ταῦτα λέγων xal γράφων 
μεθ’ οἵας οὐκ εἴποι τις ἄν πειθανάγχης xal λαμυ- 
ρότητος (ἦν γὰρ, εἰ xal τις ἄλλος, γραμμάτων ἔμ- 


πειρος xai ἀνὰ στόμα φέρων ἀεὶ τοῦ πνευματορήτορος ΠΙαύλου τὰ ἐπιστόλια) εἴχε πάντας τῇ αὐτοῦ 
γνώμῃ προστιθεμένους καὶ πρὸς ἑχεῖνον νενευχότας μονώτατον ὡς φιλορώμαιον ἄνδρα xal χρόνῳ μακρῷ 


Hier. Wolfii note. 


(8) Χρεὼν δὲ μὴ ὑπονοθεύειν. Possunt hec verba 
etiam ad scriptorem ipsum referri per parenthesin 
προχαταληπτιχὴν, hoc modo : 1n quo hec eliam 


verba prater cetera. continentur : neque. vero adul- 
teranda sunt aliena dictione, sed ita μὲ scripta sunt 
referenda : si quid, etc. 


581 


ALEXIUS DE MANUBELIS FIL!US. 


582 


xai πείρᾳ πολιωτέρᾳ τὰ κάλλιστα συλλεξάμενον. Kal αὐτὸς δὲ τοῦ Olvaloo ἀπάρας πρὸς τὴν τῶν πόλεων 
βασιλίδα μετέδαινε, τὸν οἰκεῖον καθ᾿ οὕς ἐπισταίη Opxov ἀναπτύσσων, xal τοῖς πυνθανομένοις διεξιὼν 
τὸ τῆς κινήσεως αἴτιον, Καὶ περὶ ixsivov ὅσα xxl ἀετὸν ὑψινερὴῆ xal γαμψώνυχα χολοιοί ἐγάρυον ἄχραντα ol 
πραγμάτων νεωτέρων τρέφοντες ἔφεσιν, xal οἷς ἡ πάλαι φήμη περιεσπούδαστο, ἤ δή που βασιλεύσειν 
᾿Ανδρόνικον προηγόρευε. Καὶ εἴχεν αὐτὸν οὕτω μεταθάντα dj κῶν Παφλαγόνων μερὶς, καὶ baa xal σωτῆρα καὶ 


κατὰ θεῖον ἥχοντα προσδεχόμενον ἑοιτίμως. 


0. Ὁ δὲ πρωτοσεδαστὸς ᾿Αλέξιος τὴν τῶν ὅλων α Ἔ. Ceterum Alexius sebastocrator, sua potentia 


διοίχησιν εἰς ἑαυτὸν ἐπεσπᾶτο, τῷ ἰδίῳ φυσιούμε- 
voc χράτει xai τῇ παραδυναστείᾳ τῆς δεσποίνης xa- 
ταχρώμενος, ὥσπερ xal ὁ πολλὰ πολλάκις ἐδηδοχὼς 
φάρμαχα ὃδράχων καὶ Ὑενόμενος δυσαντίὀλίπτος. 
Οὐκοῦν οὐκ ἦν τι τῶν ἁπάντων ὃ μὴ δι᾽ αὐτοῦ 
ἐπεραίνετο. Εἰ δὲ τι xal διεπεπράχει λαθὼ, ἕτε- 
ρος, ἤ τῆς βασιλίσσης δεηθεὶς, ἢ τὸν βασιλέα χαρυχ- 
τιζόμενον εὐρὼν ἢ ῥιμμῷ λιθιδίων καταλαδὼν 
προσανέχοντα xal τῷ καιρῷ πρὸς περάτωσιν 
τοῦ αἰτουμένου χρησάμενος, οὐδὲ τοῦτο τῶν ἐχείνου 
ἐκπεριίστατο ὀφθαλμῶν: σχεψάμενος γὰρ τρόπον 
δι᾽ οὗ τὰ παρ᾽ ἄλλων διηνυσμένα πρὸς ixsivov ἐπ- 
αναλύσουσιν ὡς εἰς στροφάλιγγα περιδινούμενα 
ὀεύματα, δόγμα ix βασιλέως ἐξήνεγχε μὴ ἄλλως 
εὐπαράδεχτα οἴεσθαι ὅσα d βασιλιχὴ χεὶρ ὑπυση- 
μαίνεται γράμματα, εἰ μὴ πρότερον ὀφθεῖεν τῷ 
᾿Αλεξίῳ χαὶ οὗτος τὴν δεξιὰν τῷ βατραχείῳ ἐπιδοὺς 
χρώματι τὴν τοῦ « ἐτηρήθησαν » ἔπισημασίαν 
βραδεύσειεν. Ἤγεν οὖν ὡς ἡρεῖτο πάντα xat. usce 
ἐπέπτευεν, xal ἅπερ οἱ ἐκ Κομνηνῶν πρότερον 
βασιλεῖς ἱδρῶσι πολλοῖς; εἴπω δὲ χαὶ τοὺς πένητας 
καλαμώμενοι, συλλογιμαίως ἀπεθησαύρισαν χρή- 
ματα, ταῦτα τῷ πρωτοσεθαστῷ xai τῇ βασιλίσσῃ 
πρὸς ἀποχέτευσιν προὔχειτο, xai τὸ τοῦ ᾿Αρχιλόχου 
ἄντιχρυς ἐπεραίνετο, ὅ φησιν, εἰς ἔντερον πόρνης 
πολλάχις μεταῤῥυΐσχεσθαι τὰ χρόνῳ χαὶ πόνῳ 
συλλεγέντα μαχρῷ. Ἐντεῦθεν ἡ πᾶσα πόλις πρὸς 
᾿Λνδρόνιχον ἔδλεπε, καὶ dj ἐχείνου ἄφιξις ὡς ἐν 
σχοτομήνῃ λαμπτὴρ xai ἀστὴρ ἀοίζηλος ἐδοξάζετο. 
Τῷ tot xal ἐνῆγον διὰ γραμμάτων χρύδδην πεμ- 
πομένων οἱ μέγα τότε δυνάμενοι καταταχῆσαι τὴν 
εἴσοδον, ὡς ἀντιταξομένων οὐδένων, οὔτε μὴν πρὸς 
τὸ ἀντωπὸν τῆς ἐκείνου στησομένων σχιᾶς, ἀλλ᾽ 
ὑπτίαις ὅλων προσδεξομένων γερσὶ καὶ ἀναπετασόν- 
τῶν ἀσμένως τὰς τῆς χαρδίας περιπτυχάς. Διαφε- 
ρόντως δὲ αὐτὸν πσρεχρότει χαὶ θαῤῥαλέως προσ- 
ἱέναι διένυττεν d) πορφυρηγέννητος Μαρία ἡ τοῦ 
βασιλέως ᾿Αλεξίου ἑτεροθαλὴς ἀδελφὴ, καὶ ὁ παρ- 
ἰαύων ταύτῃ Καῖσαρ ἐξ ᾿Ιταλῶν ὁρμώμενος. Αὕτη 
γὰρ ἀποπνιγομένη μικροῦ τῷ τὴν πατρῴαν βασι- 
λείαν ὑπὸ τοῦ πρωτοσεδαστοῦ συλᾶσθαι, xal ἄλλως 
δὲ θερμουργίαν ἀσπαζομένη καὶ ἀνδρικὴ τὸ φρό- 
vaga οὖσα, προσχτωμένη δὲ καὶ τὸ φύσει πρὸς 
τὴν μητρυιὰν βαρύζηλον, οὐχὶ στέγουσχ δὲ xal 
τὸ παρευδοχιμεῖσραι xal ὡς ἀντιχαθισταμένη 
τις ὑπούλέπεσθαι, τὸν ᾿Ανδρόνιχον τοῖς γράμ- 
μασιν ἐμυώπιζεν ὡς ἵππον ἐφ᾽’ ὕσπληγγος ἐστῶτα 
xai δρόμον χαμπτῆρος πνέοντα, ἑὸν κακὸν ἀμθαγα- 
πῶσχ xal τὸν οἰχεῖον ὅλεθρον ἐπισπέρχούσα. Τὴν 
ὃὲ πρὸς τὸν πρωτοσεδαστὸν οὐχ oix τε οὖσχ περι- 
στέλλειν ἀπέχθειαν εἰς τοὐμφανὲς αὐτῷ ἀντεφέρετο, 
καὶ οὐδ᾽ ὁπωσοῦν διελελοίπει, ὅσα οἱ πρὸς λύμην, 


et imperatoris gratia fretus, summam rerum sibi 
vindicabat et insolenter so gerebat, ut draco, cujus 
aspectum post multa venena devorata nemo susti« 
neat. Neque quidquam erat rerum omnium quod 
per eum non gubernaretur. Quodsi quis aliusg 
clam aliquid vel ab imperatrice exorasset, vel 
occasione uscs ab imperatore, nucibus aut lapillis 
ludente impetrasset, ne id quidem inexploratum 
relinquebat. Eam enim rationem iniit, qua per 
alios confecta ad se referrentur, aquarum instar in 
verticem redeuntium, impelrato edicto quo con- 
tinebatur, ea quibus manus imperatoris subsori- 
psisset non aliter rata fore, nisi 300 prius Ale- 
xius ea vidisset et colore viridi subscripaisset, 
« Rata sunt.» [taque suo arbitratu versabat omnia ; 
et quas pecunias Comnenii imperalores multis su- 
doribus atque etiam deglubendis pauperibus in 
thesauros retulerant, eas in se et imperatricem 
derivabat, ut plane id fieret quod Archilochus 
scribit, ea 82e in scorti pudenda confluere, que 
longo labore et tempore sint congesta. Hinc tota 
civitas Andronicum spectubat: ejus adventus ul 
fax in lenebris οἱ stella radians exspectabatur. 
Procereseum clam per litterasad accelerandum iler 
hortabantur: neminem enim fore qui ei adversetur 
aut umbre ejus se opponst, sed omnes supinis 
manibus eum excepturos, et intimos cordium re- 
cessus ei libenter revelaturos. In primis vero Maria 
Porphyrogenita, imperatoris Alexii germana sed 
non uterina soror, eum confirmabat, et. Cesar ejus 
maritus natione Italus. Que cum egerrime patere- 
tur paternum imperium sebastocratori prae esse; 
et alioqui iracunda mulier et virago,naturali etiam 
in novercam odio incitata, praterea superioris 
impatiens et se ut 808 adversariam suspectam 
esse egre ferens, litteris Andronicum, ut equum 
in carceribus stantem et ad metam aspiranten;, 
veluti flagellis incitabat ; idque suo malo, accele- 
ralo sibi interitu. Et qui& sebastocratoris odium 
dissimulare non poterat, aperle ei adversabatur, 
et nihil non in ejus perniciem conabatur, conciliatisg 
etiam cognalis suis, quos favere norat Andronico, 
el protosebasto inimicos esse. Hi erant Comnenus 
Alexius, nothus Manuelis filius ex nepte Theodora 
susceptus, Ándronicus Lapardas, duo Andronici 


D filii, Joannes et Manuel, prefectus urbis Joannes 


Camaterus, et alii complures. Illà sua in frairem 
et imperatorem fide per conjurationem firmata, et 
morte protosebasti destinata, ejus aggrediendi 
tempus cupide observabat. Quam ad rem oum ejus 
ia profundum Rhyacem egressum cum  ia:;peralcre 
Ad celebrandam Theodori marlyris memoriam se» 


583 


NICET/& CHONIA'T;E 


584 


ptimo primi jejuniorum opportunum fore putaret, A βυσσοδομεύουσα. ᾿Αμέλει xal ὑπκοποιησαμένη τῶν 


facinus instruxit, et percussores subornavit, qui 
ferrum in ejua sanguine Lingerent. $02 Sed casu 
quodam eo consilio frustrata est. Nam insidiis 
paulo post deprehensis caeteri ad tribunal impera- 
toris adducti sunt, ut sententia de eo scelere fer- 
retur; idque specie duntaxat, non revera. Statim 
enim condemnatio sequebatur ; et illi ut muti pis- 
ces, non data defendendi sui potestate, in vincula 
abducebantur. 


πρὸς qívoug ἐχείνῃ τινὰς, ὁπόσους δήλαδή τῷ 'Av- 
δρονίχῳ ἔδει προστιθ:μένους, φιλεχθροῦντας δὲ τῷ 
πρωτοσεδαστῷ (ἦσαν δ᾽ οὗτοι ὁ Κομνηνὸς ᾿Αλέξιος, 
ὃς ix νοθείας ἀπετέχθη τῷ βασιλεῖ Μανονὴλ, ὃ Aa- 
παρδᾶς ᾿Ανδρόνιχος, οἱ δύο τοῦ ᾿Ανδρονίχου υἱοὶ ὃ 
τε ᾿ἰωάννης xal ὁ Μανουὴλ, ὁ τῆς πόλεως ἔπχρχος 
᾿Ιωάννης ὁ Καματηφὸς xal συχνοὶ ἕτεροὶ), καὶ διὰ 
συνωμοσίας τὴν μὲν ἐς τὸν ἀδελφὸν xal βασιλὲχ 
πίστιν χρατυναμένη, τὸν δὲ τοῦ πρωτοσεδαστοῦ χυ- 


ρώσασα θάνατον, ἐχαιροφυλάχει τὴν τούτου χαβχίρεσιν. Εὔχχιρον δὲ πρὸς τὴν μελετωμένην πρᾶξιν 
εὐρηχέναι χαιρὸν οἴηθεῖσα τὴν εἰς τὸν Βαθὺν 'Ῥύαχα μετὰ τοῦ βασιλέως ἐξέλευσιν τοῦ πρωτοσεδαστοῦ 
ἐπὶ τῷ τελεσθῆναι τὰ ὅσια Θεοδώρῳ τῷ χριστομάρτυρι κατὰ τὴν ἐύδόμην τῆς πρώτη τῶν νηστειῶν, τὴν 
μὲν ἐγχείρησιν ἡτοιμάσατο καὶ τοὺς σφαγέας τοῦ ἀντιπάλου ἐπήγετο τὸ φονουργὸν παραγυμνοῦντας 
σιδίέριον, ἐκ δέ τινος περιπετείας τοῦ οἰχείου ἐχχρούεται σχέμματος. Καὶ τῆς βουλῆς ὁμοῦ χαὶ τῆς 
ἐπιδουλῆς μικρῷ ὕστερον φωρυθείσης τοὺς μὲν λοιποὺς τοῦ συστρέμματος εἴχε βῆμα βασιλιχὸν, xal σχέ-- 
ψις τοῦ ἀτοπήματος προὕὔχειτο σχήμασι μόνοις, ἀλλ᾽ οὐχὶ πράγματιν' ἐφωμάοτει γὰρ ἣ καταδίκη εὐθὺς, wal 
ὡς ἄφωνοι ty bsc οἱ συσχεθέντες ἀπήγοντο, μηδ᾽ ὅλως δεξάμενοι τὸ ἐνδόσιμον εἰς τὸ τὰ δοχοῦντά σοίσιν ἀπο- 


λογήσασθαι. 


5. Ipsa. vero Porphyrogenila cum Caesare ma- B 


rito ad maximum templum confugit, iratan nover- 
cam et ejus acerrimum defensorem et amatorem 
80 fugere vociferans. Non igilur patriarcha solum 
et collegium sacerdotum ejus sunt miserli, sed 
plebem quoque proiniscuam, qua 60 confluxerat, 
ita commovit ut vix a lacrymis temperarent. Quo 
populi affectu freta, et paupere turba ereorum 
staterum largitione ad seditionem concitala, con- 
suetudinem supplicum contempsit ; et venie men- 
tionem, que ei offerebatur, audire nolens, postu- 
labat ut conjuratis carcere eductis denuo caus» 
dictio daretur ; neque ullo modo ferebat ut seba- 
gtocr&tor rem publicam adiinistraret : cum enin: 
limites transilire et in mullas res nefarias impin- 


gero et lenebras suis majoribus offundere quero- c 


batur. Nec his contenta ut palatioexigeretur, 808 
postulabat, et veluti ramum adulterinum ex nobili 
stirpe revelli οἱ perdi ; qui si una adolesceret im- 
peratorem suffocaturus esset. Cieterum ea desidera- 
bat mulier que eventura non erant; num vir im- 
peratriois thalamo ut polypus petris adherens, ace- 
tabulis passim expansis, nequaquam inde sibi dis- 
cedendum putabat. Ceterum imperatore sorori 
Cesarisse comminato, nisi ullro templo excederet, 
vi abstractum iri (cum imperatorem dico, protose- 
basti et matris imperatoris edicta dico), illa se ultro 
excesguram pernegat ; οἱ verita no comprehende- 
retur, custodes in portis collocat et omnes aditus 
munit, domo precationis in speluncam latronum 
aut castellum munitissimum et inexpugnabile con- 
versa.|ta subinde progressa in deterius οἱ res il- 
laudatas uggressa copias auxiliares conscribit, et 
tompli ambitum castra facit. Nam et Italicos gla- 
diutores coegi!, οἱ magnanimos Iberes ex Oriente 
conscripsit, qui negotiandi causa in urbe eranl ; 
etarmatam Romauorurmn. phalangem ascivit, con- 
temptia omnibue qui ad pacem hortabantur, neo 
ipsum patriarcham 804 verita, qui acriter insta- 
bat, et graviter monebat quid agendum esset, et 


D 


ε΄, Αὐτὴ δὲ ij Πορφυρογέννητος σὺν τῷ ἀνδρὶ τῷ 
Καίσαρι τῷ μεγίστῳ ναῷ προσρύεται, βαρυμηνιῶσαν 
xat' αὐτῆς ἐχδιδράσκειν φάσχουσα μητρυιὰν καὶ 
τὸν ταύτης χάρταμον ἐραστὴν. Οἶχτον οὖν οὐ τῷ πα- 
τριάρχῃ μόνον ἐμπεποιήκει xal τοῖς ὅσοι τῆς ἱερᾶς 
χιγχλίδος ἐντὸς, ἀλλὰ χαὶ πλείστους τῶν ἐκ τοῦ 
ξύγχλυδος δήμου xal cópoaxog οὕτω κατέχαμψε 
καὶ μετέφερεν ὡς μιχροῦ xal δαχρυῤῥοεῖν ἐπ᾽ 
αὐτῇ. "Ἔνθεν tot χαὶ ταῖς τῶν πολλῶν ἀναθερμαν- 
θεῖσα περιπαθείαις, ἐν τῷ μέρει δὲ καὶ αὐτὴ διαδό- 
σεσι στατήρων γαλχέων πρὸς ἀποστασίαν τὸ πτω- 
χεῦον πλῆθος ἐξαγριχίνουσα, τὰ τοῖς πρόσφυξιν 
ἡδόξει βραδευόμενα ἔθιμα, καὶ προτεινομένης ἀμνη- 
στίχς ὧν ἑάλω δρῶσα χαχῶς οὐδ᾽ ἐπαΐειν ὅλως 
ἠνείχετο, ἀλλ᾽ ἀπύήτει παλινδιχίαν τῶν ταύτης 
συνωμοτῶν χαὶ ἄνεσιν τῶν καθείεξξεων. Τὸν τε 
πρωτοσεθαστὸν τῆς τῶν χοινῶν ἔχεσθαι διοιχήσεως 
οὐδαμῶς φέρουσα ἦν, ἀλλ᾽ ἀποφλαυρίζουσα τουτονὶ 
πόδα ὑπερδάθμιον τείνειν ἔφασκε τοῖς οὐκ ἐφιχτοῖς 
xxi κχατολισθαίνειν εἰς πράξεις μηδαμῇ θεμιτὰς, 


xai τὸ γένος οἱ ἐντεῦθεν ἐπιθολοῦν. Ὁδῷ δὲ 
προϊοῦσα xal τῶν βασιλείων ἀποσχορακισθῆναι 
τοῦτον ἐνέχειτο ἐξαιτοῦσα, καὶ οἷά τι παρεχφυὲν 
ζιζάνιον τὴν εὐγενοῦς ἀποσπασθῆναι φυταλιᾶς 


καὶ ζημιωθῆναι ὀλέθρῳ, συναναύαϊνον xal συμ- 
πνῖγον ὡς σῖτον τὸν αὐτοχράτορα. "Hv δὲ ἄντν- 
χρὺυς ὄριγνωμένη ἃ μὴ τελέεσθαι ἔμελλεν. 'O γὰρ 
ἀνὴρ οὗτος τοῖς ἀναχτοριχοῖς θαλάμοις ὡς πολύπους 
ταῖς πέτραις χαθάπαξ ἐμφὺς xal τὰς κοτυληδόνας 
χύχλῳ διαφεὶς οὐδ᾽ ὅλως μεταβαίνειν ἐχεῖθεν ἧδού-- 
λετο, Καὶ δήποτε τοῦ βασιλέως καὶ ἀδελφοῦ δι- 
ἠπειληχότος τῇ κασιγνήτῳ Καισαρίσσῃ τὴν ἐκ τοῦ 
νεὼ ἀφαίρεσιν xal κατάσπασιν, εἰ μὴ ἐχσταίη ἐἔχοῦσα 
τοῦ ἱεροῦ (βασιλέα δὲ λέγων τὰ τοῦ πρωτοσεθαστοῦ 
φημι IP. 152] ἐπιτάγματα xal τῆς τοῦ βασιλέως μή- 
τρὸς), τὸ ἑχοῦσα εἶναι μηδαμῶς προελθεῖν ἄντ- 
ἠπείλησεν. Ἔνθεν τοι xal δεδοιχυῖα μὴ συλληφθεὶη, 
ταῖς τε πύλχις τοῦ νεὼ ἐφίστησι φύλακας καὶ πά- 
σας τὰς εἰσόδους διαλαμδάνει φρουραῖς, τὸν τεῆς 
προσευχῆς οἶχον διασχευάζουσα πρὸς λῃστήριον ἣ 


588 


φρούριον 
προσδάλλουσιν. 'Asi δ᾽ ἐπεχτεινομένη τοῖς χείροσι 


καὶ προδαίνουσα τοῖς οὐχ ἐπεινετέοις, καὶ ξυμμα- 
χικὸν τάγμα ξενολογεῖ χαὶ τίθησι στρατόπεδον τὸν 
θεῖον ms2(60Aov. Καὶ Ἰταλιώτας γὰρ συναγήοχεν 
ὁπλομάχους, xal μεγαθύμους ἕῴους ἑστρατολόγησεν 
Ἰδηρας κατ᾿ ἐμπορίαν τῇ πόλει περιδαλόντας, καὶ 
Ῥωμαίων ὁπλιτεύουσαν ἐπεσπάσατο φάλαγγα, ἐμ- 
παζομένη μηδενὸς τὰ πρὸς εἰρήνην αὐτῇ χατεπῴ- 
δοντος, μητ᾽ αὐτὸν τὸν πατριάρχην ὑποστελλομένη 
ἐμδριθῶς ἐγχείμενον xai μάλα πραχτικῶς ὕποτι- 
θέμενον τὸ πραχτέον, πολλάκις δὲ καὶ πρὸς ὀργὴν 
ἐπιπλήττοντα. Καὶ ξύμπαν μὲν οὖν ἑτέρας πόλεως τὸ 
λαῶδες πλῆθος ἀλογίᾳ χαίρει καὶ τὴν ἐπί τι ῥοπὴν δυσ- 
μαχώτατόν ἐστι τὸ δὲ τῆς Κωνσταντίνου ἀγοραῖον 
φιλοταῤαχώτατον μάλιστα, προπετείᾳ χαῖρον xal 
σχολιάζον ταῖς ὁδοῖς, ὅσῳ καὶ ἐκ διαφόρων πολιτεύεται 
γενῶν καὶ τῇ τῶν τεχνῶν ποιχιλίᾳ συμμεταποιοῦται, 
ὡς εἴπῃ τις, τὸ φρονεῖν. ᾿Βπειδὴ δὲ ἀεὶ τὰ χείρω 
εἴωθε xal ἐν πολλοῖς ὄμφαξι μίαν ῥᾶγα πεπανθεῖσαν 
μόλις εὑρήσει τις, διὰ τοῦτο οὔτε σὺν λόγῳ τὸ τοῦ 
πολιτεύματος ἀγοραΐον ἐφ᾽ ὁτιοῦν χωρεῖ οὔτε μετὰ 
προθυμίας ἐφίσταται οἷς ἐφορμήσειεν οὐ προσή- 
χόντως, ἀλλ᾽ ὅπη μὲν πρὸς στάσιν xal φήμῃ μόνῃ 
μεθαρμοζόμενον πυρός ἐστι δραστιχώτερον, γορεῦον 
οἷον κατὰ ξιφῶν καὶ προύλῇσι xal κύμασι χωφοῖς 


ALEXIUS MANUELIS FILIUS. 


ἐχυρὸν καὶ ἀπότομον, δυσάλωτον τοῖς À sempe etiam iracunde objurgabat. Est profecto mor- 


586 


bus hic omnium civitatum, ut plebs sit temeraria 
et magno impetu feratur. Sed Cpoli turba circum- 
foranea omnium turbulentissima est, et rectis con- 
siliis eo minus gaudet quo ex pluribus gentibus 
constat, et artium varietate guodainmodo ingenia 
mutat. Et quia pejora vincere solent et in multis 
immaturis uvis vix unus maturus acinus reperitur, 
neque consilio quidquam aggreditur, neque cquo 
animo ab inhonestis conatibus desistit; et inter- 
dum fama tantum seditionis impulsa, igni magis 
exiestuat, in enses, in precipitia, in marinos sco- 
pulos ceco furore ruit. Contra, cum perterrita est, 
ad quemvis sirepilum expavescit, cuivis collum 
calcandum prebet. Recto igitur inconstantise et 
lemerilatis nomine reprehenditur. Nam colluvies 
illa populi neque ipsa sibi recte consulere, neque 
aliis bene precipientibus 8035 auscultare solet ; 
et contra fortunatarum urbium consuetudinem, 
quidquid terra marique imporiatur, nullo cum 
fructu ia peregrinas urbes effundit. Levitas vero 
et perfidia erga imperatores natura eis insita est. 
Quem enim hodie ut legitimum magistratum ex- 
tollunt, eum porendie pro malefico traducunt.Unde 
satis apparet eos nihil cum ratione agere, sed te- 
meritate quadam et levitate ingenii. 


ἀνθιστάμενον, ὅπη δὲ xaxentnyóc ὡς ψοφοδεὲς x2! τὸν αὐχένα παντὶ τῷ βουλομένῳ παρέχει πατεῖν. E'x«ótus οὖν 
ὡς ἀστασίαν ἔθους νοσοῦν xài παλιμδολώτατον διαδέδληται. Οὔτε οὖν ἑαυτοῖς ποτε τὰ χάλλιστα πεφώρανται 
πράξαντες οἱ τῆς Κωνσταντίνου σύγχλυδες ὄχλοι, οὔθ᾽ ἑτέροις εἰσηγουμένοις τὰ χοινωφελὴ καὶ σωτήρ':α ἐπειβαρ- 
χησαν, ἀεὶ δὲ ταναντία ταῖς εὐδαιμονοῦσχις παραχαθιστάντες πόλεσιν, ὅσα γῇ xal θάλασσα τούτοις δωροφορεῖ, 
ἐπ᾽ ἀνηνύτοις εἷς ἑτέρας πόλεις ἀλλοεθνῶν διαφέρουσι xal μεταγγίζουσ'. Τὸ δὲ πρὸς τοὺς κρατοῦντας ἀδιάφορον 
ὡς ἔμφυτον αὐτοῖς καχὸν συντετήρηται" ὃν γὰρ ὡς ἐννόμως σήμερον ἐξαίρουσιν ἄρχοντα, τοῦτον ὡς καχοεργὸν 
ἐς νέωτα διασύρουσι, τοῦτό τε χἀχεῖνο παριστῶντες μὴ σὺν λόγῳ ποιεῖν, ἀνεπίστη μοσύνῃ τοῦ κρείττονος xai τῷ 


εὐριπίστῳ τοῦ φρονήματος, 


ς. Ἣν οὖν τηνιχαῦτα ὁρᾷν χαὶ χατὰ συλλόγους 6. Tum igitur in manipulos et cohortes centu- 


ἀθροιζομένους χαὶ ἀγειρομένους κατὰ συστήματα, 
οἵ xxi πρῶτα μὲν ἠλευθεροστόμουν, τὴν μὲν πορ- 
φυρογέννητον Μαρίαν δῆθεν οἰχτείροντες ὡς παρ᾽ 
ἀξίαν πάσχουσαν, τοῦ δὲ πρωτοσεθαστοῦ καταῦο- 
ὠμένοι ὡς μὴ σὺν λόγῳ εὐπραγοῦντος μηδ᾽ ὡς χρὴ 
τῇ τύχῃ χρωμένου. Καὶ κατὰ τῆς τοῦ βασιλέως 
ἠγανάκτουν μητρός. Κατὰ μιχρὸν δὲ προϊόντες χαὶ 
εἷς στασιασμὸν ἀνεῤῥώγεσαν, xal τις [P. 152] τῶν 
ἱερέων ἔχτυπον τοῦ Χριστοῦ ἐπ᾽ ἀγορᾶς ἐνεγχὼν 
καὶ ἄλλος ἄρας σταυρὸν ἐπωμάδιον καὶ ἕτερος cm 
μαίαν ἱερὰν ἀνεμώσας ὡς γλάγος μυίας τοὺς στα- 
σιαστὰς ἐπεσπάσαντο. Καὶ ὥσπερ ὑφ᾽ ἑνὶ συνθήματι 
κινηθέντες τὸν μὲν βασιλέα εὐφήμοις ἐδεξιοῦντο φω- 
ναῖς, τοῦτο δὲ τὸ τῶν ἐς νεώτερα χωρούντων ἔργα 
τεχμήριον, ix. καλλίστης καταρχομένων ἀρχῆς, τὰ 
μέντοι τελευταῖχ βλεπόντὼν εἰς ἐπανάστασιν, τὸν 
δὲ πρωτοσεθαστὸν xal τὴν δέσποιναν καθυπέδαλλον 
ἀναθέματι. Οὐχ ἐς αὐτὸ δὲ μόνον ἔδρων ἀθροιζόμε.- 
νοι ταῦτα τὸ Μίλιον, ἀλλὰ χαὶ xat! αὐτὴν τὴν τῆς 
λαμπρᾶς ἱπποδρομίας σφενδόνην παραγενόμενοι xai 
ἀφορῶντες εἰς τὰ ἀνάχτορα τὰ οὕτως ἀπρεπῆ διε. 
πράττοντο. Καὶ τοῦτο ἐφ᾽ ἡμέρας συχνὰς γινόμενον 
ἐξεχύμαινε τὸν δῆμον xal εἰς στάσιν ἀνέφλεγε. Καὶ 
εἷς αὐθάδειαν οἱ πολλοὶ τρεχυνόμενοι οἴχους λαμ- 


ParnoL. Ga. CXXXIX. 


) 


riari; ac primum Mariam miserari, quod alia for- 
tuna esset quam ejus dignitas postularet ; et in 
protosebastum vociferari, quod preter meritum 
felix fortuna abuteretur ; imperatoris etiam matri 
succensere, ac paulatim in seditionem erumpere. 
Et quidam sgacerdos Christi imagine in forum allata, 
aller cruce in tergum sublata, alius sacro vexillo 
arrepto, seditiosos attraxerunt ut Cacias nubes, 
ut velut ex composito omnes imperatorem lauda- 
rent, et qui seditiosorum mos est, a bono principio 
ad malum finem delapsi,protogebastumet dominam 
exsecrarentur. Hoc non in Milio duntaxat fecerunt, 
sed nec in circo equestri, palatium 3086 inluen- 
tes, ἃ tanta feditate abhorruerunt. Quod diebus 
compluribus continuatum populum ad seditionem 
concitatavit.Proinde vulgus,omni metu posito,splen- 
didissimas 85.163 eorum quos protosebasto οἱ do- 
mins in primis charos esse norant diripuit et 
diruit ; inter quas insignis domus Theodori Pan- 
techni,prefecti urbis, domestici secretarii et pra- 
toris, destructa est. Ac ipse quidem fuga salutem 
que&siit ; sed instrumento omni direpto, nec publi- 
cis commentariis, quibus jura civitatis a veteribug 
descripta imperatoribus con  ebantur, abstinue- 


587 


NICET/& CHONIATJE 


688 


runt ; quorum utilitas cum publice permanet ad À προτάτους κατέσπασαν xai τὰ ἐντὸς τούτων διήρ- 


omnes aut plurimos, privata eorum possessio tan- 
tum cupiditatis sitim nullo modo possit exstinguere. 
Protosebastus igitur cum malum subinde crescere 
videret, consilium tumultus illius comprimendi 
init : et quia Mariam Cssarissam ab instituto non 
recessuram neque de arrogantibus et immodicis 
istis postulationibus quidquam remissuram provi- 
debat, bello controversiam dirimere statuit eam- 
que sacra ede velut 307 arco ejicere. Itaque ex 
Orientalibus copiis exercitu non exiguo collecto, 
et in magnum palatium ut una castra convocato, 
locus idoneus querebatur ex quo templum inva- 
derent. Jam enim etiam Cesarissa ad vim bello 
propulsandam se parabat, et edes maximo templo 
juxta Augusteonem contiguas illius milites ever- 
terunt : et maximo fornice, qui est in Millio, con- 
Scenao ad prop ulsandos imperatorios 80 parabant, 


Divi quoque Alexii edem, Augusteonis atrio jun- 


ctam, custodierunt. Verum imperatoris milites 
mensis Maii die vir, indictione xv, diluculo pala. 
tio egressi, Joannis Theologi edem cognomento 
Diippum,Sabbatio Armenio duce cccupant, eaque 
conscensa confusum clamorem tollunt. Hora diei 
tertia cum pugna esset auspicanda, foro pleno 
hominibus, Cesarisse milites, qui e Milii fornice 
et Alexii ede pugnoebant, telis e superiore loco tan- 
quam fulmioibus conjectis non mediocriter le- 
Berunt. Cum autem alie quoque cohortes armis 
instruclissime palatio educerentur, et omnes 808 
vicos, omnes angulos, omnes angiportus, qua ad 
templum itur, occuparent, populi ad Cesarissam 
concursus compressus est. Cesarianos quoque mi- 
lites relicto templo et Augusteonis vestibulo cum 
imperatoriis exercitibus in vicis congressos, pau. 
cos cum multis, fatigari et paulatim remollescere 
apparebat. Ita manifeste ad manus ventum est, et 


pugna magna vi commissa, eminus sagittis et co-- 


minus manu.Gemilus cadentium οἱ cohortationes 
occidentium utrinque audiuntur, ancipiti in ipsum 
usque meridiem victoria. Die xero jam inclinante, 
imperatorii baud obscure superiores evaserunt, 
Cesarianis ex biviis in Augusteonem compulsis. 
Deinde etiam ii qui in fornice Milii stabant el ex 
ede Alexii pugnabant, fugam spectarunt. Quibus 
locis occupatis imperatorius exercitus vexilla cum 
imaginibus in fornicibus erexit, et fores Augu- 
steonis securibus et malleis perrupit.Casariani vero 
quia resistere ron poterant, cum et ex fornicibus 
superne et cominus in Augusteone a globo mi- 
litum pessime tractarentur, paulatim dilabebantur, 
309 parum adjuti seb iis qui ex Macronis, ubi 
Catechumeni instituuntur, et Thomoite superiori- 
bus locis saxa el tela jaculabantur. Tandem armis 
undique circumvenit et Augusteone in templi ve- 
stibulum irruunt,ubi princepset maximus Dei appa- 
ritor, arcebangelus Michael stricto gladio pro tem- 
pli custode statuam habet tenuibus caleulis inter- 
punctam. Ex eo neque imperalorii ulterius pro- 


πασαν͵ οἷς διαφερόντως ἔδλεπον ἥμερον ὃ τὸ πρω- 
τοσεδαστὸς xal ἡ δέσποινα" σὺν οἷς καὶ τὸ τοῦ Παν- 
τεχνῆ θεοδώρου περιχαλλὲς οἴκημα, ἑπάρχου ὄντος 
τῆς πόλεως xai τὸ τῶν οἰχειαχῶν διέποντος σέχρε- 
τὸν τῷ διχαιοδοτιχῷ τε θρόνῳ ἐμπρέποντος. Καὶ 
αὐτὸς μὲν ἐξήλυξε δρασμῷ τὸ πεσεῖν τὰ δ᾽ ἐνόντα 
διαρπασάμενοι οὐδ’ αὐτῶν τῶν δημοσίων τόμων 
ἀπέσχοντο, oi τὰ δίκαια τῆς πολιτείας παρὰ τῶν 
πρώην βασιλέων ἔχουσιν ὑπογεγραμμένοι xai τὸ 
μὲν χρήσιμον κοινῇ διαδαῖνον πρὸς ἅπαντας ἢ τοὺς 
πλείονας, ἀφαυρὸν δὲ τὸ ἐκ τοῦ ἰδιώσασθαι χέρδος, 
καὶ μηδ᾽ ὅσον τὸν ἐκείνων ἐδίανεν ἄν οἰνοποτάζοντα 
φάρυγγα. Ol περὶ τὸν πρωτοσεδαστὸν τοίνον δρῶ»- 
τες ἀεὶ τὰ χείρω προθαίνοντα, σκέπτονται βουλὴν 
χαθιζήσαντες ὅπως τὴν λύμην στήσωσι ταυτηνί, 
Καὶ ἐπεὶ κατ᾽ οὐδένα τρόπον ἑώρων τὴν Καισάρισσαν 
Μαρίαν τῶν οἰκείων βουλευμάτων μεθισταμένην ἣ 
βραχό τι γοῦν ὑπενδιδοῦσαν τῶν ὑπερόγγων ζητη» 
μάτων & προὐτείνετο, ἔγνων διὰ πολέμου ἐπ᾽ ἐχεί- 
νην χωρεῖν καὶ ὡς ἀπό τινος ἐρύματος τοῦ θείου 
ἐξελάσαι ταύτην νεώ, Συλλεγέντος τοίνυν οὐκ ὄλίγου 
στρατεύματος ἐχ τῶν ἑῴων τε xal ἑσπεοίων ταγ- 
μάτων xal πάντων ὡς εἰς ἕν συναθροισθέντων στρα- 
τόπεδον τὸ μέγα παλάτιον, ὁ ἐπιτήδεος χῶρος 
ἀνεδιφᾶτο xx0' ὃν ἄν τοῖς ἐπὶ τοῦ νεὼ ἐπίθωνται. 
Ἴδη γὰρ xzi ἣ Καισάρισσχ πρὸς τὴν ἀντίταξιν 
ἱτοιμάσατο, διαχοιθῇῆναι πολέμῳ τὰ γχαθ᾽ αὗτὴν 
ἐθέλουσα. Οὐχοῦν ὅσαι τῷ μεγίστῳ ἱεοῷ ofxíat 
χατὰ τὸν ΛΑὐγουστεῶνα συνήπτοντο, παρὰ τῶν ὑπ’ 
αὑτὴν ἀπεῤῥάγησαν, καὶ τῆς μεγίστης ἀψῖδος ἄνω- 


C θεν, ἥτις κατὰ τὸ Μίλιον ἴστχται, οἱ ἀπ αὐτῆς 


ἀνήλθοσαν τοῖς βασιλιχοῖς ἀντιπλαχησόμενοι στρα- 
τεύμασι. Καὶ τὸν νεὼν δὲ ὅς τοῦ ᾿Αλεξίου χατονο- 
μάζεται, τῇ δὲ τοῦ Αὐγουστεῶνος αὐλαίᾳ προσή- 
νωται, στρατιῶται εἰσιόντες ἐφύλαττον. Αὐτοὶ μέν- 
τοι οἱ βασιλικοὶ xz0' ἡμέραν ἑδδόμην, δευτέραν 
ποῦ Μαΐου μηνὸς, τῆς πεντεχχ! δεκάτης ἱνδιχτιῶ- 
νος, ἐκ τοῦ μεγάλου παλατίου κατὰ τὸ περίορθρον 
ἐχθορόντες εἰσίασι τὰ πρῶτα τὸν τοῦ Θεολόγου 
Ἰωάννου ναὸν, ᾧ τὸ ἑπίχλην Διίππειον, στρατίαρ- 
χον ἔχοντές τινα Σαδδάτιον ᾿Αρμένιον. "Ἔπειτα τοῦ 
τεμένους (P. 154] ἄνωθεν γενόμενοι ἀσήμους λαλα- 
γὰς ἠφίεσαν. Ὡς δ᾽ ἐνειστήκει χαιρὸς τοῦ 

σθαι, περὶ τρίτην ὥραν οὔσης τῆς ἡμέρας xal πλη- 
θούσης μάλιστα τῆς ἀγορᾶς, οὐ μετρίως τοὺς ix . 


D τῆς ἁψίδος τοῦ Μιλίου xal τοὺς ἀπὸ τοῦ νεὼ τοῦ 


᾿λλεξίου μαχομένους ὁπλίτας τῆς Καισαρίσσης ἐσί- 
vovto οὗτοι, ἐξ ὑπερδεξίων μαχόμενοι χαὶ ὡς ἀφ᾽ 
ὕψους σχηπτοὺς ἐπαφιέντες χάτω τὰ βἴλεμνα. 
᾿Αλλὰ καὶ ἕτέοων χαταλόγων εὐοπλοτάτων τοῦ παᾶ- 
λατίου ἐξιόντων xai τὰς διόδους πληρωσάντων xal 
τοὺς στενωποὺς διειληφότων ὁπόσοι πρὸς τὸ μέγα 
τέμενος φέρουσιν, ὃ τε δῇμος τοῦ ἐπιδὸνθεῖν τῇ 
Καισαρίσσῃ ἐπαύσατο διὰ τὸ πᾶτιν ἔφοδον τοῖς 
ὅπλοις ἀποταφρεύεσθαι, χαὶ οἱ ix τοῦ ἱεροῦ ἐπεξιόν- 
τες χαὶ τὴν αὐλαίαν τοῦ Αὐγουστεῶνος ὑπερθαίνον- 
τες χαὶ τοῖς βασιλιχοῖς στρατοῖς χατὰ τὰς ἀγυιὰς 
συμπλεκόμενοι, ὁλίγοι πρὸς πλείους διαμιλλώμενοι, 


- 


589 ALÉXIUS MANUELIS FILIUS 590 


δῆλοι ἦσαν χάμνοντες ἤδη καὶ χατὰ βραχὺ τοῦ A gredi potuerunt ob suspectps templi angiportus ; 
θαῤῥαλέου  ómtxAuópsvot λήματος. Kal οὕτω δ᾽ neque Cesarisse defensores inde ad pugnam pro- 
οὖν τὰ τῆς συμπλὸόχῆς ἐἑνειστήχει λαμπρῶς, xal  dibant. 

μάχη συνέῤῥωγε καρτερὰ, 4j μὲν ἀπὸ τόξων βολῆς, ἡ δὲ καὶ ἐν χερσὶν ἀγχώμαλος, καὶ στόνος μὲν τῶν πλητ- 
τομένων, ἐπιχελευσμὸς δὲ τῶν ἀναιρούντων ἑκατέρωθεν ἐξηχούετο. Ἕως μὲν οὖν σταθερᾶς μεσημύρίας ἦν ἡ 
μάχη ἀμφιπαλὴς καὶ ἡ νίχη ἀμφήριστος, ἐπ᾽ ἴσης τῶν ἀμφοτέρων στρατευμάτων ταλαντεύουσα τὰς πλάστιγ- 
γας, κλίνουσά τε ἄνὰ μέρος καὶ αὔθις ἀνάγουσα τὸ τότε μαχόμενον’ τῆς δ᾽ ἡμέρας ἤδη ὑποληγούσης περι- 
φανὴς ἡ νίχη τοῖς ix βασιλέως προσέῤῥεψεν, "Ocápsvor γὰρ τοὺς dx τοῦ νεὼ εἴσω τοῦ Αὐγουστεῶνος κατέχ- 
λεισαν, ἐν τῶν ἀμφόδων ἀποχρουσάμενοι᾽ τούτων δὲ συνειληθέντων ἐντὸς, xal οἱ ταῖς ἁψῖσι τοῦ Μιλίου 
ἐφεστῶτες καὶ οἱ ἐκ τοῦ νεὼ τοῦ ᾿Αλεξίου μαχόμενοι πρὸς τροπὴν ἔόλεψαν. Καὶ ὠς ἐπελάδοντο τῶν χώρων 
τούτων, ὁ τοῦ βασιλέως στρατὸς τὰς μὲν σημαίας τῶν ἁψίδων ἄνωθεν ἔστησαν al τοὺς βασιλεῖς εἰκονίζουσιν, 
αἱ δὲ πύλαι τοῦ Αὐγουστεῶνος ἐν πελέχει καὶ λαξευτηρίῳ κατεῤῥάγησαν’ xai τὸ τῆς Καισαρίσσης 
ὁπλιτικὸν οὐχέτι ἀντιπλήττειν ἔχον ὡς τοῖς ἀνιοῦσι τὰς ἁψῖδας χατὰ χορυφὴν βαλλόμενον, χἀκ τῶν 
εἰσχυθέντων εἰς τὴν αὔλειον στρατιωτῶν ταῖς κατὰ χεῖρα συμπλοχαῖς πάσχον τὰ χείριστα, γατὰ 
μικρὸν ὑπέχλεπτε τὴν φυγὴν, βραχείας ἀρωγῆς ἀπολαῦον διά τε λίθων βολῆς xai βελῶν ἀφέσεως ἐκ 
τῶν ὕπερθεν ἐπαμυνόντων σφίσι Ῥωμαίων ἀπό τε τοῦ ἀνδρῶνος τοῦ καλουμένου Μάκρωνος ἐς τὸν 
Αὐγουσιεῶνα προνεύοντος, χαὶ τοῦ συνημμένου τούτῳ Θωμαΐτου δόμου, Τέλος δὲ τοῖς πάντοθεν βάλ- 
λουσιν ἐκ τοῦ νεὼ πιεζόμενοι ἀφίστανται τῆς τοῦ Αὐγουστεῶνος αὐλαίας xai εἰσίασι τὸ πρόναον, καθ᾽ ὃ δὴ ὃ 
πρώτιστος καὶ μέγιστος τῶν παραστατούντων ἀρχαγγέλων θεῷ Μιχαὴλ ἐσπασμένος ῥομφαίαν ἐστήλωται ψηφί- 
δων λεπταῖς ἐπιθέσεσι, φύλαξ προδεόλημένος τοῦ ἱεροῦ, "Ex δὲ τούτου οὔτε ol τοῦ βασιλέως προσωτέρω βαίνειν 
ἠδύναντο, ὑφορώμενοι τοὺς τοῦ ναοῦ στενωποὺς, οὔτε οἱ τῆς Καισαρίσσης ὑπερπονοῦντες ἐχεῖρεν ἐξήεσαν ὡς 


μαχούμενοι. 


ζ Ὁ δὲ Καῖσαρ xal ὁ πατριάρχης αὐτὸς, ὁ μὲν Β 7. At Cesar de seipso et conjuge sollicitus, ne 


δείσας περὶ ἑαυτῷ τε χαὶ τῇ ἀλόχῳ μὴ συλληφθεῖεν 
ἀγεννῶς ὑπὸ τῶν διαφόρων, ὁ δὲ μὴ πως ἔνδον τοῦ 
ἱεροῦ παρεισίωσιν οἱ πολέμιοι χαὶ ποσὶ μὲν οὐχ 
ὁσίοις τὸ ἅγιον πατήσωσι δάπεδον, χερσὶ δ᾽ ἀνάγνοις 
xal θερμὸν Ext σταζούσαις τῷ λύθρῳ τὰ παναγῆ λῃ- 
στεύσιυσιν ἀναθέματα, ὁ μὲν τὴν ἀρχιερατικὴν [P. 155) 
στολὴν ἐπενδὺς xal τὰ θεΐα μετὰ χεῖρας δεξάμενος 
λόγια χάτεισιν εἷς τὸ προσχήνιον τοῦ νεὼ, ἐν ᾧ οἱ τῆς 
Καισαρίσσης ὑπερμαχοῦντες ἡλίσθησαν φεύγοντες, 
ὃ xal πρωτεχδιχεῖον χικλήσχεται' ὁ δὲ Καῖσαρ τοὺς 
τὰς εἰσόδους τῆς ἐχχλησίας τηροῦντας ὁπλομάχους 
ἀγηοχὼς, καὶ ὅσον περὶ αὐτὸν ἀχραιφνὲς ἔτι Λατι- 
νιχὸν δορυφοριχὴν, xal τὸ περὶ τὴν ὁμόλεχτρον αὐτοῦ 
θεραπευτιχὸν xal οἰχίδιον, χαὶ περὶ τοὺς ἑχατὸν πεν- 
τήκοντα πάντας ἠριθμηκχὼς, ἐπί τινος μετεώρου σχιμ- 
ποδίσχου κατὰ τὸν άχρωνα παρευρεθέντος στὰς 
αὐτὸς, χαὶ περιστήσας τοὺς παρεσχευασμένους εἰς 
πόλεμον, ἔφησε τοιάδε" « Ἐχρῆν μὲν μὴ xx0' ὁμο- 
φύλων καὶ ὁμόπίστων, ἀλλὰ κατὰ τῶν ἐχθρῶν τοῦ 
σταυροῦ τὰς πολεμικὰς ταύτας περιδεδλῆσθαι στο- 
λὰς xal τὰς χεῖρας τοῖς φασγάνοις χαθωπλίσθαι" 
ἐπεὶ δὲ οἱ τὰ τῆς βασιλείας 'Ρωμαίων μοχθηρῶς 
διέποντες τοῦτο μὲν ἀφείλοντο, ἀναγχαστῶς δὲ xal 
οὔχουν προαιρετῶς τὰς ἡμετέρας λόγχας καθ᾽ 
ἑαυτῶν ἀκονήσαντες ἔχουσι, μὴ δὴ ἀγεννῶς ἐπι- 
στῶμεν τοῖς ἐπιοῦσι, μηδ᾽ ὅτι ταυτόπιστοι χαὶ τὴν 
αὐτὴν οἰχοῦντες ἀναλογισώμεθα, ἀλλ᾽ ὡς πολε- 
μίους θεῷ πρότερον, οὔ τὸ ἱερὸν τόδε εἰσίασιν ἀναι- 
δῶς, ἔπειτα δὲ xal ἡμῶν αὐτῶν ἀπεχθεῖς ἄμυνώ- 
μ8θα. Πάντως δέ εἶσι τὰ τῆς ἀμύνης ἀνεύθυνα’ οἷς 
γάρ τι οὐ προσέστημεν ὅλως xal καθ᾿ ὧν ὅπλα 
οὐδ᾽ ὅλως ἠράμεθα, ἀνερυθριάστως οὗτοι προσίασιν 
ἡμῖν ὡς ἐπιθανατίοις τισὶ xal ἐσχάτοις, xal χει- 
μένων ἀδαη μοσύνῃ κατεπεμθαίνουσι τοῦ χαλοῦ, xal 
προσρυομένους Θεῷ ix τοῦ tt) τούτου ἀποσπᾷν 


turpiter ab inimicis caperentur, patriarcha me- 
tuens ne hostes in templum penetrarent, et profa- 
pis pedibus sacrum solum caloarent et impuris 
et calidum adhuc sanguinem stillantibus manibus 
sanctissima donaria raperent, 31 pontificia stola 
ornatus et divina oracula manibus gestans, in tem- 
pli vestibulum, quod et protecdiceum dicitur, quo 
Be Cesariani fuga receperant, descendit. Cesar 
vero gladiatores, qui ecclesie fores tuebantur, ot 
Latinos satellites adhuo viribus integros, et uxoris 
sue ac domesticos ministros circiter cL secum ad- 
duxit ; et sublime subsellium in Macrono nactus 
orationem hujusmodi habuit : « Etsi non contra po- 
pulares et eadem religione initiatos, sed contra 
crucis inimicos arma sumi decuisset, tamen quia 
ii,qui Romanum imperium male administrant,illud 
nobis ademerunt, et quantumvis invitas hastas no- 
etras in se acuere neque religionis coegerunt, hostes 
haud timide propulsemus,nequenationisrationeha- . 
bita: sed primum uthostes Dei,cujus templumimpu- 
denteringrediuntur, deinde ut nostros adversarios 
uleiscamur,. Neque nos eo nomine quisquam repre- 
hendet. Hi enim quos nunquam offendimus, contra 
quos $81 arma non cepimus, contra nos veluti 
capitis damnatos impudenter accurrunt, nullo re- 
spectu honestatis ; nosque Deo supplices, contra 
omnem equitatem ex ede avellere contendunt, 
nulla ἃ nobis injuria licessiti. Est. enim extreme 
insanie eos vel objurgare vel ut injurios lacessere, 
qui ad Deum confugiunt, eoque intercessore et 
defensore  persecutionum remedium querunt. 
Quare nemo nefas putare debet suam salutem pro- 
pugnare et ictum hostilem antevertere. Nequo po- 
pulari suo, stricto ense mortem  minitan'i, par- 
cendum est.Quisquis nocet, hostis habeatur. Qui 


921 


NICET/E CHONIAT/E 


$92 


occisum it, occidatur. Imo Deus ipse gratiam no- α ἐθέλουσι, χρεὼν μὴ οὕτω ὁρᾷν ὅτι τε οὐδὲν ἄχαρι 


bis habebit, δὶ templum suum conira istos carni- 
fires defenderimus, qui hianti ore, ut vidotis, ad 
Sacra diripienda veniunt.Quod nisianimis haberent, 
et sacra profanaque juxta estimarent, jampridem 
quippe victores,ultra templi vestibulum vi penctra- 
re destitissent. Verum tanta est eorum impudentia, 
ut non modo nos, sed ipsum etiam Deum spoliatum 
velint. Sed cruei affixum et hano hastam testor, 
haudquaquam ad exitum ccpta perducent. Nam 
et Deo donaria hec a pollutis manibus intacta con- 
gervabimus, 8842 et nostram salutem haud negli- 
gemus. » Hujusmodi oratione habita in templi ve- 
Btibulum descendit,&ad Michaelis archangelistatuam, 
ceteris eum ut ducem sequentibus, qui omnes 
clypeos et longos ancipites enses gestabant, plane 
eneis statuis similes. Ibi Cesar acio instructa, 
signo crucis munitus,ante alios prosiluit. Qui vero 
in Augusteonis atrio erant, primo illius impotu 
perturbali foribus, alii alios urgentes, effundun- 
tur; ao multi ex imperatoria legione vulnerati 
sunt ; unus etiam ense trajectus est. Post hoc Ce- 
sar eo redit unde venerat, imperatoriisultra atrium 
prodire non audentibus, sed eminus tela in- 
gerereconlentis. Die jam ad occasum vergente, 
milites utrinque fatigati pugnare destiterunt. Pa- 
iriarcha ministro ad dominam 1raisso,qui quod ps- 
latium ingredi et imperatorem adire et nuntios 
ultro citroque perferre solet, palatinus dicitur, 
principio divinam ei iram comminatus est, que 
acutissimis oculis, quidquid ubique nefarie fiat, in 
ictu oculi intueatur. Deinde Cesarisse verba do 
pacificatione 883 nuntiavit. Magnus itaque dux 
Andronicus Contostephanus, magnus heteriarcha 
Joannes Ducas, et alii complures, viri nobiles et 
maximis ornati dignitatibus, ad iras utrinque com- 
ponendas adsunt. Àc tum quidem ob noctem raagis 
quam quod invicem crederent, ab armis discesse- 
runt. Postridie ad redintegrandam pugnamincitati, 
cum iidem viri iterum adessent, οἱ Cesarisseo ao 
marito ejus fldem dedissent nihil eis mali timen- 
dum esse,vel a fratre imperatore, vela domina no- 
verca, vel a protosebasto Alexio, neque dignitatem 
eis ereptum iri, ita demum, data etiam sociis et 
adjutoribus eorum venia, secundo prelio abstinue- 
runt. Ας alii jurejurandu dato et pacificatione per- 


acta statim abierunt: Cesar vero et Cemsari:ssa ἢ πατριάρχου 
ἑχυτοῦ ὑπηρέτην, ὃς 
&oysiz xal διαπορθμεύειν τοῖς βασιλεῦσι τὰ βουλη- 
ξταφέρειν Πχλχτῖνος ὠνόμασται, καὶ πρῶτα μὲν τὴν θείαν 


noctu templo excesasorunt οἱ in magnum palatium 
ge contulerunt, in quo tum imperatores degebant. 


τία xal τὰς ἀποχοίσεις αὖθις ἐχεῖβεν 


ἐπεμόριμησχμένου ταύτῃ ὁργὴν οὕτως ὀξυδερχοῦσχν xal 
τὰς περὶ σπονδῶν τῆς Καισαρίστης διαμεμνηνυχότος φωνὰς, ἀφιχνεῖται λυτὴρ 


psva ἄθεσμα, ἔπειτα δὲ 


, ἡμεῖς ἐσοίμεθα ἄν ἀπρονόμευτοι. » 


ἐπεγκαλεῖν ἡμῖν ἔχουσι, καὶ ὅτι τῆς ἐσχάτης ἐστὶν 
ἀπονοίας ἐπιτιμᾶν δλὼς ἣ ὡς δεινὰ δρῶσιν ἀρει- 
μανίους σφᾶς ἐπιέναι τοῖς εἰς Θεὸν καταφεύγουσι 
xai μεσίτην τοῦτον προθαλλομένοις καὶ λυτῆρα τῶν 
διενέξεων, Οὔτε οὖν ὑφορᾶσθαι δέον ὡς ἀνόσιον τὸ 
ὑπερμάχεσθαί τινα ἑαυτοῦ xal σπεύδειν χατὰ τοῦ 
πλήττοντος αὐτὸν ἐπιστρέφειν τὸν ἐχεῖθεν ἐπαγό- 
μενον θάνχτον, οὔτε τὸν μετὰ ξίφους ἐπιόντα xal 
ἀναιροῦντα ὁμογενῆ ἀπλῆγα δεῖ παριέναι, ἀλλ’ 
ἅπας χαχῷς διατιθεὶς χρινέσθρω πολέμιος xal 6 
ἀναιρήσων πιπτέτω. Ἡμῖν δὲ καὶ τὸ Θεῖον εἴσεται 
δήπουθεν χάριν, εἰ Ex. τοῦ ἱεροῦ τοῦδε τοὺς μιαι- 
φόνους ἀποσοδήσομεν, εἴτε μὴν χεχήνόσιν, ὡς 
ὁρᾶτε, κατὰ τῶν ἀγίων καὶ διαρπᾶσαι ταῦτα mpogu- 
μουμένοις ἀντιδαίημεν. El. μὴ γὰρ τοῦτ᾽ ἦν, ἀλλὰ 
διέστελλον ἀνὰ μέσον βεδήλου καὶ ἱεροῦ, πάλαι ἄν 
τὴν ἐνδοτέρω τῶν προνάων παρῆχαν λίχνευσιν, ὡς 
ἤδη τὸ νιχᾷν ἔχοντες. Οἱ δὲ οὕτω τοί εἶσιν ἀναι- 
δέστατοι ὡς οὐ μόνον σχυλεῦσαι φαντάζεσθαι τὰ 
ἡμέτερα, ἀλλὰ xal τὰ τοῦ Θεοῦ ἰδιώσασθαι οἱ ἀδέλ-- 
τεροι, ᾿Αλλ᾽ οὐ μὰ τὸν παγέντα σταυρῷ xal τὴν 
λόγχην ταύτην, οὔκουν αὐτοῖς ἐσεῖται πέρας ἐπι- 
θεῖναι τοῖς ἐγχειρήμασιν, ἐπεὶ xai Θεῷ τὰ οἴκεῖα 
χερσὶ χεχρασμέναις ἅψάυστα διαφυλαχθήσονται καὶ 
Τούτοις xz 
τοιούτοις χρησάμενος ῥήμασιν αὐτός τε χἄτεισιν εἰς 
τὸν πρόνχον ἔνθα ὁ λόγος εἴρηκε ῥομφαίαν ἑσπασμέ- 
νον ἵστασθαι τὸν τῶν [P. 150] ἄνω καὶ θείων ταγμά- 
των χατάρχοντα Μιχαὴλ, xal οἱ λοιποὶ δὲ ὡς 
ἡγεμόνι τούτῳ παρείποντο, ἀσπιδηφόροι πάντες val 
μαχαίρας ἀμφήχεις ἐγχειριζόμενοι χαὶ ἀτεχνῶς 
ἀνδριάντες χάλχεοι. Κἀχεῖσε εἰς τάξιν τὸ περὶ αὐτὸν 
καταστήσας ὃ  Kaiezp xal τῷ σταυριχῷ σημείῳ 
φραξάμενος τῶν ἄλλων προεχπηδᾷ. OY δ᾽ ἐπὶ τῆς 
τοῦ Αὐγουστεῶνος αὐλαίας, xal πρὸς τὴν πρώτην 
ὁρμὴν ἐχθαμδηθέντες τοῦ Καίσαρος, διὰ τῶν εἰσό- 
δων θλιδόμενοι ἐξεχέοντο, ὃτε xal τραυματίαι 
μὲν ix τῶν τοῦ βασιλιχοῦ τάγματος πολλοὶ γε- 
γόνασιν, εἷς δέ τις καὶ ἐτεθνήχει τῷ ξίφει διε» 
λαθείς, Τὸ δ᾽ ἀπὸ τοῦδε ὁ μὲν Καῖσαρ ἐπάνεισιν 
αὖθις ὅθεν ἐξώρμησεν, οἱ δ᾽ ἐχ τῶν τοῦ βασιλέως 
τάξεων οὐχέτι παρελθεῖν ἐθάῤΤῥησαν εἰς τὴν aU- 
λειον, ἀλλὰ Ov ἀχροδολισμῶν ἠγάπων μαχόμε- 
vot, Ἤδη δὲ τῆς ἡμέρας ὑποχλινούσης αὐτοί 
τε οἱ μαχόμενοι χαμόντες ἐνέδωχαν, καὶ τοῦ 
στείλαντος εἰς τὴν δέσποιναν τὸν 
ix τοῦ mapa6d)Aew εἰς τὰ 


καθορῶσαν ἐν ἀχαρεῖ τὰ ὁπουδήποτε δρώ- 


τῶν μηνιμάτων ἀμφοτέροις τοῖς μέρεσιν ὁ μέγας δοὺξ ᾿Ανδρόνιχος ὁ Κοντοστέφανος, ὁ μέγας ἕται- 
ῥειάρχης ᾿Ιωάννης ὁ Δούκας, καὶ συχνοὶ ἕτερο! τὸ γένος ἀριπρεπεῖὶς xal μεγίστοις περίόλεπτοι ἀζίώ»- 
μασι. Καὶ τότε μὲν νυχτὶ μᾶλλον πεισθέντες ἢ ταῖς καταλλαγαῖς τεθαῤῥηκότες τὸν ἀγῶνα διέλυσαν, τῇ 
δ᾽ ὑστεραίᾳ xai αὖθις πρὸς πόλεμον διηῤῥένωντο, Τῶν δ᾽ αὐτῶν xal πάλιν παραγενομένων ἀνδρῶν, 
xai πίστεις δόντων τῇ Καισαρίσσῃ ταὶ τῷ ταύτης ἀνδρὶ, xxi ὄρχοις χρατυναμένων αὐτὰς, καὶ πλη- 
ροφορίαν παρασχομένων ὡς οὐκ ἄν τι πάθοιεν ἀηδὲς οὔτε μὴν ἀφαιρεβεῖεν τὴν olxslav ἐπιτιμίαν 
πρὸς τοῦ ἀδελφοῦ xal βασιλέως ἤ τῆς μητρυιᾶς δεσποίνης ἤ τοῦ πρωτοσεδαστοῦ ᾿Αλεξίου, ἀλλὰ δὴ 


503 


ALEXIUS MANUBELIS FILIUS. 


594 


xal ἀμνηστίας xaxoj δοθείσης οἵπερ αὐτοῖς προσεχώρησαν xal elc συμμάχους ἐνεγράφησαν, οὔτω δή 
τῆς δευτέρας ἀπέσχοντο συμπλοχῆς. Καὶ οἱ μὲν ἀπήεσαν εὐθὺς μετὰ τὴν τῶν ὄρχων xal τῶν σπονδῶν 
ἐχπεράτωσιν, νυχτὸς δ᾽ ἐπιστάσης ὃ Καῖσαρ χαὶ ἡ τούτου ξύνευνος ἐξίασι τοῦ νεὼ xal ἀφιχνοῦνται πρὸς τὸ 


μέγα παλάτιον, καθ᾽ ὅ τότε οἱ χρατοῦντες διέτριθον. 


η΄. Τοιοῦτο μὲν οὖν τὰ xarà τὸν Καίσαρα πέρας A 8. Hunc Cesaris resexitum habuerunt, et his do 


εἰλήφασι, xal δι᾽ αἰτίας ταύτας ὁ δυσκλεὴς ἐχεῖνος 
συνέστη πόλεμος, xal τὴν θείαν ἐπενέγχας καθ᾽ 
ἡμῶν. χίνησιν δι’ ὅσα κατὰ τὸ ἱερὸν ἐπισυνέδησαν 
ἄθεσμα. Οὔτε γὰρ τὴν προσρυεῖσαν Καισάρισσαν 
ἀφίημι τοῦ ἐγχλήματος, εἰς ἀτάσθαλα ἔργα ῥέψασαν 
καὶ διχχυχήσασαν τὸ πολίτευμα" xal γε τοὺς μὴ 
καθυφέντας βραχὺ «πρὸς τὰ τῆς δεομένης ταυτησὶ 
ῥήματα, τὴν δ᾽ οὐκ ἀγαθὴν ἔριν ἀνελομένους καὶ 
τὸν τῆς προσευχῆς οἶκον ἐντεῦθεν φονίου πλήσαν- 
φὰς αἵματος, εἴποι [P. 157] ἄν τις ἐνόχους παρᾶνο- 
μήματος. Εἰ γὰρ ὁ τῶν Ῥωμαίων στρατηγὸς Τίτος, 
ὁ πάλαι τῇ Ἱερουσαλὴμ βαλὼν χάραχα, τοσοῦτον 
ἐφείδετο τοῦ Σολομωντείου νεὼ καὶ οὕτω τοῦ ἐχεῖνον 
ἐξείχετο σώζεσθαι ὡς ἑλέσθαι βάλλεσθαι μᾶλλον ὑπὸ 
τοῦ ἐχεῖθεν ἐχπηδῶντος ᾿Ιουδαϊχοῦ τάγματος xai χα- 
χῶς πάσχειν τὸ οἰκεῖον στράτευμα Tj γοῦν τι θεομισὲς 
ἐπὶ τῷ πολυτελεῖ ἐχείνῳ xai θαυμασίῳ ἔργῳ βουλεύ-- 
σασθαι, ἀνὴρ χαὶ ταῦτα μὴ εἰδὼς Θεὸν οὗ τὸ τέμενος 
ὑπεστέλλετο, ἀλλὰ θεοῖς ἀπονέμων σέδας καχῶς οἵ 
τὸν οὐρανὸν οὐχ ἐποίησαν, ποίαν οὐχ ἂν ἔδει τιμὴν 
θεοσεδοῦντας ἀπονεῖμαι Χριστιανοὺς τῷ καλλίστῳ 


causis ignominiosum illud bellum est conflatum, 
quo divina indignatio propter sacra polluta contra 
nos commota est. Neque enim Coesarissam sup- 
plicem 3814 absolvo, qua temeritate sua rem pu- 
blicam turbavit ; neque eos qui verba supplicis 
&spernati in contentionem haud sane laudabilem 
descenderunt et domum precationis cedibus imple- 
verunt,piaculi expertes esse statuo. Nam si Tilus 
imperator,urbis Hierosolymorum oppugnator, Ba- 
lomonio templo usque adeo pepercit, et ei defen- 
dendo ita studuit, ut ab erumpente inde Judaica 
cohorte teiis peti et male tractari suum exercitum 
quam sucmptuosum et mirandum illud opus violari 
maluerit ; idque homo ejus Dei ignarus cujus tem- 
plum reverebatur, et eorum deorum cultor qui 
celum non fecerunt, quis honos ἃ religiosis et ἃ 
Christianis huio pulcherrimo et plane divino tem- 
plo habendus non fuit, quod omnino Dei manibus 
fabricatum est, primum ao postremum opus, pul- 
cherrimum atque inimitabile, nec in terris aliud - 
quam orbis quidam coelestis exstitit ? 


τῷδε xal θείῳ ναῷ, ὅνπερ ἀτεχνῶς Θεοῦ χεῖρες ἡρχιτεχτόνησαν xal ὕστατον xal πρῶτον ἐχαλλιτέχνησαν ἔργον 


ἀμίμητον καὶ ἄντιχρυς ἐπὶ γῆς οὐράνιον σφαίρωμα ; 


Κατὰ δὲ τοῦ πατριάρχου Θεοδοσίου βαρύμηνις ὧν ξ At protosebastus patriarche Theodosio iratus ut - 


6 πρωτοσεδαστὸς ὡς τοῖς αὐτοῦ βουλήμασιν ἀνθι- 
σταμένου λαμπρῶς xal τὰς οἰχείας ἐφέσεις ἐγχό- 
πτοντος, xal πρότερον μὲν κατ᾽ αὐτοῦ πολλοὺς τῶν 
ἀρχιερέων ἐπισυνέστησς χρυσίῳ καὶ συμποσίῳ δια- 
φθείρας, xai καθαιρέσει τοῦτον καὶ ἀπόντα ὑπέθδαλε, 
à δῆθεν τῇ Καισαρίσσῃ κατὰ τοῦ βασιλέως ἐπα- 
γαστάσῃ προσθέμενον xal ὡς ἀφ᾽ ὁρμητηρίου τοῦ ἷε- 
ροῦ στασιοχοπεῖν αὐτῇ μεθ᾽ ὅπλων ἐνδόντα xal νεω- 
τεροποιεῖν ἀφρόνως xal ἀλογίστως, Τάχα δ᾽ ἄν χαὶ 
τοῦ πατριαρχικοῦ θρόνου ἀτίμως τοῦτον κατέσπα- 
csv, εἴπερ ἡ Καισάρισσα μὴ ἀμφοτέραις προσίστατο, 
τῷ μὲν πρωτοσεδαστῷ μὴ χώραν διδοῦσα τὸν πα- 
τριάρχην καταγαγεῖν καὶ ἀντεισαγαγεῖν ἕτερον, 
αὐτὸν δὲ τὸν ἱερώτατον ἄνδρα ἐπιμελῶς φρουροῦσα, 
μήπως ὑποχωρήσας ixotóv μὲν ἀπαλλάξῃ πραγμά- 
των ἐν τῷ καθ᾿ ἡσυχίαν ζῇν εἷς ἣν Ἐδομήσατο uo- 
νὴν κατὰ τὴν νῆσον τὴ, Τερέδινθον, ἑχυτῇῷ. δὲ ἀπω- 
λείας ὀφθήσεται πρόξενος εὐθὺς ix τοῦ ναοῦ ἀρπα- 
γησομένῃ καὶ πεισομένῃ τὰ χείριστα: Τότε δὲ χαιρὸν 
εὐρὼν τῷ θυμῷ χαρίσασθαι, τῶν ἱερῶν ἀρχείων ἀπε- 
λαύνει τὸν ὅσιον καὶ τῇ τοῦ ΠἊΑααντεπόπτου περιορίζει 
μονῇ. Ἡλείστας γε μὴν ὁδοὺς τεμὼν xal πολλαῖς 
ἀντιπαλαίσας ἐννοίαις, xal τοῖς τότε πονηροτάτοις 
τῶν ἐκ τῆς ρουγχλήτου βουλῆς συγγενόμενος, καὶ 
ὁπόσοι τῶν ἐντρόφων τοῦ βήματος μήτε Θεοῦ ὄπιν 
μήτ᾽ ἀνθρώπων ὑφωρῶντο νέμεσιν συμδούλοις χρη- 
σάμενος, ὅπως εὐσχημόνως ὁ ἱερὸς οὗτος xal εὐπροσ- 
ώπως ἀποθληθείη ἀνὴρ, οὐχ ἔσχεν ἐπιτελῆ τὰ κατὰ 
σχοπὸν xal διὰ τὸ καθαιρέσει μὲν εὐλόγως οὐδ’ 


suis cupiditatibus aperte adversonti, principio mul- 
ios primarios sacerdotes auro et conviviis cor- 
ruptos contra illum subornavit. Deinde etiam de 
absente Judicium fleri Jussit,quod Cesarisso contra 
imperatorem seditiose 38185 faverit, et e templo 
quasi arce quadam tumultus cum armis excitandi 
et novis studendi rebus occastonem impudenter 
ac temere suppeditarit. Forsitan etiam patriarchico 
solio tum eum detraxisset, nisi Cesarissa manibus 
pedibusque obstitisset, nec ei tantum olii conces- 
sisset ut hoo patriarcha pulso alium substitueret, 
et virum sanctissimum diligentissime observasset, 
ne a turbis negotiorum in otium monasterii, quod 
in Terebintho insula struxerat, se clam subduceret 
ipsique causa interitus esset, statim e temploabri- 
piende et gravissimo supplicio affioiende. Tunc 
autem opportunitatem explendi animi nactus,virum 
ganctum sacro palatio pulsum in Pantepopti mo- 
nasterium relegat, plurimis viis ante tentatis οἱ 
variis rationibus excogitatis, improbissimorum se- 
natorum et sacerdotum consiliis usus, qui nec 
Deum neo homines meluebant, ut id facinus ho- 
nesta speciefucaret.Non tamen successit negotium, 
tum quod nihil in eo comperiebatur propter quod 
pellendus esset, tum quod domina et alii plurimi, 
atque adeo fere omnes 8186 imperatoris consan- 
guinei,virum iilum summopere venerabantur. In- 
vitus igitur obliquus iste anguis, voluminibus 
omissis, et veneno quod in virum sanotum evo- 


$595 NICET/& GHONIAT/E 590 


mendum curarat rursus devorato, ipse quoqueas- Α ὁτιοῦν ὑπάγον ἐν αὐτῷ εὐρίσχεσθαι, ἀλλὰ δὴ xal τὸ 


sentitur ut patriaroha in pristinam scdem repona- 
tur. Die reditus instante omnes magistratus, om- 
nes sacerdoles honestatis amantes, et tota urbis 
multitudo, concursu ad monasterium facto, pro- 
gressionem cives splendidissimam effecerunt : vici 
unguentis delibuti, suffltus ex lignis Indicis et 
aromatibus facti, tanta multitudine comitante, ut 
vesperi demum in magnum Sophie templum per- 
veniret,cum primo diluculo monasterium egressus 
esset. Sacerdotes vero qui ei dignitatem abroga- 
rant, ita facti puduit, ut non modo publicas vias 
declinarent ob admissum facinis et derisum, sed 
morlem etiam optarent. 


τὴν δέσποιναν xai τοὺς πλείους σχεδὸν ἢ τοὺς &rav- 
τας τῶν ἐκ τοῦ βασιλείου αἵματος ὑπερδαλλόντως 
τὸν ἄνδρα τιμᾷν. "Axe οὖν ὁ σχολιὸς ὄφις τῶν ἐλί- 
ξεων ἃποστὰς, xal τὸν ἰὸν αὖθις κατεσπαχὼς ὅν 
ἐμημεχέναι χατὰ τοῦ ἁγίου [αὖθις] προητοιμάχει, 
ἐπευδοκεῖ xoi αὐτὸς τῇ ἐς τὸν πρότερον θρόνον αὖ- 
θις τοῦ πατριάρχου ἐπανελεύσει. ᾿Επεὶ δὲ $ χυρία 
τῆς ἀνόδου ἐνειστήέχει, ὁπόσοι τῶν ἐν τέλει καὶ ὅσοι 
τοῦ βήματος τοῦ χαλοῦ ἔτρεφον ἔρωτα, καὶ 6 τῆς πό- 
λεως ἅπας δῆμος εἰς τὸ [P. 158] ἱερὸν φροντιστήριον 
συνδραμόντες λαμπροτάτην ἐχείνῳ συντελοῦσι τὴν 
πρόοδον, μύροις τὰς ἀγυιὰς τέγγοντες xal τοῖς 'Iv- 
διχοῖς ξύλοις xal χαρυχευτοῖς ἀρώμασι τὸν ἀέρα 


εὐωδιάζοντες: Οὕτω δὲ dj προπομπὴ μυριάνθρωπος ἦν ὡς μόλις περὶ βαθεΐαν ἑσπέραν ἐπαναζεῦξαι τὸν 
προπεμπόμενον ἐς τὸν μέγαν τῆς Σοφίας Θεοῦ ναὸν, ὑποφαινομένης ἡμόρας ἐκ τῆς τοῦ Παντεπόπτου μο- 
vZ« ἀπάραντα. Τοσαύτη δ᾽ αἰσχύνη τὰ τῶν θεμένων αὐτὸν ὑπόδικον ἀρχιερέων ἐκάλυψε πρόσωπα, ὡς μὴ 
μόνον τὰς δημοσίους παρόδους ἐχτρέπεσθαι διὰ τὸ ἐς τὸν ἀρχιθύτην ἀμπλάχημα καὶ τὸ ἐχείνων ἐντεῦθεν 
παγχαταγέλαστον, ἀλλὰ δὴ καὶ τὸ θανεῖν ὁποδλέπεσθαι. Καὶ ταῦτα μὲν εἶχεν οὕτως. 

9. Interim Andronicus spes principatus elatus et Β θ΄. Ὁ δ᾽ ᾿Ανδρόνικος τῇ ἐφέσει τῆς ἀρχῆς κουφι- 


crebis illustrium virorumlitteris conflrmatus, que, 
ut dixi, ex longinquo ad eum advolabant, denique 
Maria quoque filia, que haud ab ipso 887 dege- 
nerabat, fuga ad eum elapsa et diserte omnem pa- 
latii statum referente, suavibus illius. verbis ut 
. equus cursor flagellis concitatus, Paphlagonum fini- 
bus relictis Ponti Heracleam proficiscitur. Atque 
inde longius progressus multiplici calliditate, ob- 
Bcuro ingenio et eimulandi artificio obvios quosque 
preparavit et conciliavit. Nam quis ex dura adeo 
rupe natus esset et corde adeo ferreo preditus, ut 
Andronici lacrymis et verborum prestigiis atque il- 
lecebris, que fontisinstar exuberabant, non move- 
retur ? Jactabat enim honesti studium, et impera- 
toris libertatem cure sibi esse profltebatur. Cale- 
rum nec protosebastus ita negligebat, quanquam 
homo effeminatus, qui non auroram tantum ster- 
tendo consumebat,sed magnam diei quoque partem 
somno tribuebat ; οἱ ne jubar solis, aliis optatis- 
simum, radiis oculos ei aperiret, velis denaioribus 
cubiculum obscurabat; quse res eo quoque perti- 
nebat ut in tenebris delitesceret. Quod si verius 
dicendum est, opera nocturni luxus facibus ac- 
censis peragebat,factitio lumine discussis tenebris. 
Sole vero in nostrum hemispheerium ascendente, 
more ferarum cubile petens, 818 tapetibus et 
peplis lumen excludebat. Proinde cum putrescentes 
dentes abstergeret, et qui ob statem exciderant, 
picatione expleret, mollis homo et ignavus plu- 
rimos viros nobiles nova sibi ratione conciliavit, 


ζόμενος, xal τοῖς ἐπιστολίοις πτερούμενος ἅπερ 
αὐτῷ συχνᾶκις ἐπεποτῶντο τηλεδολούμενα ἐξ οἴκων 


λαμπρῶν, ὡς ἔδη ἐῤῥέθη μοι, τέλος καὶ αὐτὴν τὴν 


θυγατέρα Μαρίαν δραπέτιδα πρὸς αὐτὸν ἀφιγμένην, 
ἐπεὶ χαὶ τοιούτου πατρὸς εὔχετο εἶναι, διδάσκαλαν 
ἀπαράγραπτον τῶν κατὰ ἀρχεῖα τελουμένων ηδ- 
τύχησε, καὶ μυωπισθεὶς oic παρ᾽ αὐτῆς ἠχηχόει θυ- 
μήρεσι ῥήμασιν ὡς ἵππος σταδιευτὴς, τὰ μὲν τῶν 
[Ιαφλαγόνων μεθίησιν ὅρια, εἷς δὲ τὴν κατὰ Πόντον 
Ἡράκλειαν παραγίνεται, κἀκεῖθεν προσωτέρω χω- 
ρεῖ, τῇ πολυτρόπῳ μεθοδείᾳ καὶ τῷ τοῦ ἤθους ὑπο- 
καθειμένῳ xai τῷ σεσοφισμένῳ φρονήματι ἐξομιλῶν 
τοὺς ἐν ποσὶ πάντας xal οἰχειούμενος. ᾿Επεὶ καὶ τίς 
ἐκ πέτρας ἀγελάστου οὕτως ἦν προϊὼν ἣ καρδίαν 
ción pip χαλχευθεὶς ἄχμονι, ὡς ἄτεγχτος εἶναι τοῖς 
᾿Ανδρονίχου δαχρυῤῥοήμασι χαὶ τῇ αἱμυλίᾳ τῶν ῥη- 
μάτων ὁπωσοῦν ἀγοήτευτος, ἅπερ κατὰ χρήνην με- 
λάνυδρον Éyss καὶ οἷς ἀπατηλῶς τε ἅμα καὶ ἐφολχῶς 
ἐστωμύλλετο, τὸν ὑπὲρ τοῦ χαλοῦ ζῆλον προφέρων 
καὶ τὴν τοῦ χρατοῦντος ἐλευθερίαν ὑποχρινόμενος : 
'AÀÀ οὐδ᾽ ὁ πρωτοσεδαστὸς ἐπὶ τούτοις ἡμέλει παν- 
τάπασιν, καίτοι γυνανδρος ὦν, χαὶ μὴ μόνον τὴν 
ἕω εἰς τὸ νήγρετον ὑπνώττειν καταναλίσκων, ἀλλὰ 
xal πολὺ τῆς ἡμέρας πρὸς τοῦτο ἐχδαπανῶν, καὶ 
ἵνα μὴ τὸ ἀσπασιώτατον τοῖς ἄλλοις ἡλίου βλέφαρον 
τὰς ἐχείνου κόρας ὑπανοίγῃ διαφωτίζον, παραπε- 
τάσμασι στεγανωτέροις ἐχζοφῶν τὸ δωμάτιον ἐν ᾧ 
ἐχάθευδε, καὶ καθ᾽ ἕτερον τι σημαινόμενον ἀποχρυ- 
O3» ἑαυτοῦ τὸ σχότος τιθέμενος. Et δὲ δεῖ ἀληθέ- 
στερον εἴπεῖν, τὰ μὲν νυχτὸς ἔργα τρυφῶν φωτὶ 


imperatoris matre plerumque propugnatrice aut D ποιητῷ τὸ νύχτερον διέλυε ζάφωμα, ἡλίου δὲ τὸν 


potius conciliatrice insuperabili utendo ; que 
splendore et elegantia vultus, equabilitate morum, 
animi candore et suavitate verborum veluti funi- 
culo attrahebat omnes. Plerumque tamen pecunia 
placavit et munificentia delinivit eos, qui se po- 
Bteriores ferre iniquis animis patiebantur. ltaque 
nullus Adronico resistere jussus a protosebasto 
ad eum defecit, jam haud obscure regnum alffe- 


bipov ὀρίζοντα ἀναδαίνοντος xarà τὰ θηρία τὸν κοῖτον 
μεταδιώχων τάπησι καὶ πέπλοις τὸ φῶς ἀντέφραττε. 
Τοίνυν xai σμήχων τοὺς σαπριῶντας τῶν ὀδόντων 
xal χκαταπιττιύμασι ἀναπληρῶν τοὺς ὑπὸ χρόνου ἐχκ- 
χρουσθέντας, θηλυδρίας τε ὧν xal ὑπόνωθρος τοὺς 
πλείστους τῶν τηνικαῦτα εὐγενῶν ἀνδρῶν ἑαυτοῦ 
καινοπρεπῶς ἐξηρτήσατο, χρώμενος uiv xai mpo- 
τειχίσματι ἢ ἀληθῶς εἰπέϊν μειλίγματι ἀμάχῳ τῇ 


597 


ALEXIUS MANUELIS FILIUS. 


598 


τοῦ βασιλέως μητρὶ (αὕτη γὰρ τῷ τῆς θέας λαμ- A octantem ; neque persona illa, qua ae is velabat ut 


πρῳ xal τῷ τῆς ὄψεως μαργαρώδει xal τῷ τοῦ ἤθους 
ὁμαλῷ xal τῷ τοῦ φρονήματος ἀσυμπλόχῳ χαὶ τῷ 
ἐπχγωγῷ τοῦ [P. 159] φθέγματος ὡς ἀπὸ μηρίνθου 
πάντας ἐφείλχετο), τὰ πλεῖστα μέντοι τοῖς χρήμα- 
σιν ὑπαγόμενος καὶ τῇ φιλοδωρίᾳ καταχοιμίζων 
τοὺς ἐν δεινῷ τι θεμένους ἐχείνου φέρειν τὰ δεύτερα. 
Ὅθεν οὐδεὶς τῶν ἐπιταχθέντων ἀντιτάξασθαι "Av- 
δρονίκῳ πρὸς ᾿Ανδρόνιχον μετετάξατο τὸν ἤδη λαμ- 
πρῶς τῆς τυραννίδος ἀπτόμενον, ἀποπτύσας τὸν 
πρωτοσεθαστὸν xal τῷ προσωπείῳ τοῦ μισοτυράν- 
vou ᾿Ανδρονίχου δελεασθείςς. Ἢ τε οὖν προχαθη- 
μἔνη τῶν Βιθυνῶν μεγίστη πόλις ἡ Nixata οὐδ᾽ 
ὅλως ᾿Ανδρονίχῳ προσέθετο, xai ὁ τὴν ταύτης ἐμπι- 
στευθεὶς φυλακὴν Ἰωάννης ὁ Δούκας τοῖς ᾿Ανδρονί- 
xou γράμμασι μεμένηχεν ἀστυφέλιχτος, καίπερ 
τὰς γνώμας πλήττουσιν ἑλεπόλεων ἀχριδέστερον xal 
τειχομαχείου ξύμπαντος ἰσχυρότερον. ᾿λλλὰ καὶ ὁ 
μέγας δομέστιχος ᾿Ιωάννης ὁ Κομνηνὸς τὴν ἐπαρ- 
χίαν διέπων τῶν Θρᾳκησίων οὐ μόνον ἔδυς τὰ ὦτα 
πρὸς τὰ τοῦ ᾿Ανὸρονίχου ἐπάσματα, ἀλλὰ xal ὡς τύ- 
pavvov διετώθαζεν, oix χατόπτρῳ τοῖς λεγομένοις 
προσχύπτων λείῳ καὶ ἀποστίλδοντι, xal διαφαινό- 
μενον ἐν τούτοις ὁρῶν τὸν πολύμορφον Ηρωτέα χαὶ 
τυραννικὸν τὸν τρόπον ᾿Ανδρόνικον. Ἐπεὶ δὲ τῇ 
Ταρσίᾳ ὁ ᾿Ανδρόνιχος ἤγγιζε xal τῶν περὶ τὴν Νι- 
χομήδους πόλιν οἱ πλείονες αὐτῷ προσεχώρουν, 
στέλλεται χατ᾽ αὐτοῦ μετὰ δυνάμεως ἱκανῆς ᾿Ανδρό- 
γιχος ὁ "Ayy&Àoc, οὔπερ οἱ υἱεῖς ἐς ὕστερον '[caá- 
χιός τε xal ᾿Αλέξιος μετ᾽ ᾿Ανδρόνικον ἐπέδησαν τῆς 
ἀρχῆς. Ὃ δέ περὶ τὸν Χάραχα τὸ χωρίον πόλεμον 
συγχροτήσας ἧττᾶται λαμπρῶς, καίπερ οὐχ ἰσοπα- 
λεῖ συμπλαχεὶς στρατιᾷ ἢ τὸν ἀνταγωνιστὴν εὐρὼν 
ἀξιόμαχον, αλλ’ ἐχτομίᾳ τινὶ συμμίξας ἀχρείους 
στρατολογήσαντι γεωργοὺς χαὶ μοῖραν συνεπαγο- 
μένῳ Παφλαγόνων στρατιωτῶν. Εἰς τὴν πόλιν τοί- 
voy εὐθὺς μετὰ τὴν ἧτταν εἰσιὼν ἀχλεῶς ἀπῃτεῖτο 
χαταθέσθαι τὰ χρήματα, ὅσα οἱ πρὸς τὰς χατὰ πό- 
λεμον δαπάνας βεδράδευτο. Ὁ δὲ βασανιζομένην 
ὁρῶν τὴν αὐτοῦ κατάσχεσιν, ὅτι φίλια φρονῶν τῷ 
᾿Λλνδρονίκῳ τὰ πράγματα χειρόνως διέθετο ἅπερ 
εὐμαρίσειν ἀπέσταλτο, ἐναγόμενος παρὰ τῶν υἱέων 
ἔξ ὄντων καὶ πάντων ὁπλοτέρων τὰς φρένας xai 
κατὰ χεῖρα γενναίων, ἐπεύάλετό μὲν τὸν οἰχεῖον οἷ- 
xov διαχρατύνειν καὶ κατασχευάζειν ἐπιτειχίσματα 
χατὰ τὸ ἔξω Κιόνιον διαχείμενον, xal τῶν ix τοῦ 


hostem tyrannidis, est deceptus. Nicea enim prin- 
ceps ac maxima Bithynie urbs plane repudiavit 
Andronicum ; neo ejus urbis prefectus Joannes 
Duces litteris illius se de gradu dejici passus est, 
licet acrius ferientibus quam monia ulli arietes 
alieve machine. Preterea magnus domesticus 
Joannes Comnenus, Thracis prefectas, non solum 
aures contra Andronici 849 carmina obturavit, 
verum etiam ut tyrannum insectatus est, perspecto 
in ejus litteris multiformi Proteo, tyrannico An- 
dronici ingenio velut in claro speculo relucente. 
Qui cum Tarsis appropinquaretet Nicomediensium 
maximam partem sibi adjunxisset, Andronicus An- 
gelus, cujus filii Isaacius et Alexius post ad im- 
perii fastigium ascenderunt, cum justis copiis 
contra eum mittitur et circa Characem castellum 
commiaso prelio suceumbit, quanquam neque cum 
pari exercitu neque cum duce bellicoso, sed cum 
sgpadone quodam congressus, qui rusticos inutiles 
etcohortes aliquot militum Paphlagonum adduxerat. 
Post acceptam cladem cum statim in urbem ve- 
nisset, repetita est ab eo pecunia quam ad bellum 
administrandum acceperat. Videns igitur casum 
eum sic accipi quasi ex amicitia Andronici rem 
de industria pejus gessisset, ἃ sex filiis impulsus, 
qui omnes cordati et manu strenui viri erant, do- 
mum suam in exteriore Cionio sitam flrmare pra- 
sidiis instituit, aliquot ex plebe adjutoribus asci- 
tis. Sed cum res suas eo vergere cerneret, ut ab 
imperatore oppugnaretur 8220 et adversariis re- 
eistere non posset, mutato consilio, sex flliis et 
uxore in navem impositis, ad Andronicum abit. Qui 
eo viso dixisse fertur : « Ecce mittam Angelum 
meum ante faciem tuam, qui viam tibi preparet. » 
Resumpta igitur ex presentia consobrini flducia, 
οἱ successu consilii sui conflrmatus, itineris am- 
bagibus omissis el urbibus Nicea et Nicomedia 
contemptis, recla Cpolim pergit. Et Peuciis diver- 
satus (locus is est supra Chalcedonem), et multis 
pyris incensis, non pro magnitudine exercitus,sed 
ut majores copias habere videretur, omnes Byzan- 
tinos suspensos reddidit, ut suis operibus omissis 
littus oppositumn intuerentur, et collibus ac tu- 
mulis censcensis Andronicum adhuc procul ab 
urbe remotum nutibus veluti attraherent. Ita res 


δήμου τινὰς ἐπεσπάσατο πρὸς ἑαυτόν: ὁρῶν δὲ ὡς D recalvastri et cani Andronici procedebant. 


οὐχ dxpaióq ἐστι πρὸς βασίλειον πλεονεχτοῦσαν ἀνθόπλισιν val ὡς οὐχ ἂν σχοίη περιγενέσθαι τῶν δια- 
φόρων, πρὸς φυγὴν μεθαρμόζεται, καὶ τοὺς ἕξ υἱοὺς παραλαδὼν, τὴν δ᾽ ὁμόλεχτρον τοῦ δόμου ἀπαγαγὼν, 
νηὸς Ἐπιδὰς τῆς ἐς ᾿Ανδρόνικον ἅπτεται. Ὁ δὲ ἰδὼν προσιόντα τὸν "᾿Αγγελὸν λέγεται εἰπεῖν" « 'Ióoo, ἀπο- 
στελῶ τὸν ἄγγελόν μου πρὸ προσώπου σου, ὃς χκατασχευάσει τὴν ὁδόν cou ἔμπροσθέν cou. » θάρσος 
οὖν ἐπὶ τῇ τοῦ ἐξαδέλφου παρουσίᾳ λαθὼν ᾿Ανδρόνιχος xal τὰ xat' ἔφεσιν ὁρῶν προδαίνοντα, τῶν évo- 
δίων ἐχτροπῶν ἀφέμενος καὶ χαίρειν ἐάσας τὰς πόλεις Νίκαιάν τε xal Νικομήδειαν xai τὸ τῇδε j| 
ἐχεῖσε μεταστρέφεσθαι, πρὸς τὴν Κωνσταντινου τὸν δρόμον ἀκλινεῖ συνέτεινε νεύματι, ὡς ὁδοῦ Φιλι - 
στιεὶμ τῆς ἐς αὐτὴν φερούσης ἐχόμενος. Kal δὴ κατὰ τὰ Πευχία ἐναυλισάμενος (τόπος δέ ἐστι ταῦτα ἐν 
τοῖς ἄνω Χαλκηδόνος διακείμενος μέρεσι xal οὕτως ὀνομαζόμενος) [P. 100] καὶ πυρὰ πολλὰ καύσας τὴν 
νύχτα ὅλην ἐχείνην, μὴ κατὰ λόγον τῆς συνούσης αὐτῷ στρατιᾶς, ἀλλ᾽ ἐς δόχησιν στρατεύματος πλείο-- 
νος, ἐχχρεμεῖς ἑαυτοῦ τοὺς Βυζαντίους ἔθετο ὡς τὰ ἀνὰ χεῖρας προεμένους ἔργα εἰς τῆν περαίαν τείνειν 


599 


NICETJAS ΟΒΟΝΙΑΤ 


600 


τὸ ὄμμα, ἀκταῖς τε xal γηλόφοις προσιόντας τῆς πόλεως, xal πόῤῥωθεν ὄντα "AvBpóvixov ἐπισπᾶσθαι οἷον τοῖς 
νεύμασιν. Ὧδε μὲν οὖν ἐχώρει τὰ χατὰ τὸν ἀναφαλαντίαν καὶ πολιοχόρσην '᾿Ανδρόνικον. 


10. Alexius vero protosebastus cum ingruentem αὶ 


hostem pedestribus copiis propulsare non posset 
(jam enim alii animis clam ad Andronicum ineli- 
nabant, quibus od eum transire pedibus tuto non 
licebat ; alii se fidem suamimperatori satis probasse 
putabant, si domi sederent, neutri parti. addicti : 
sic enim animi calliditas, et 82316 consuetudo illa 
ut plerique cedibus et sanguine imperio potiantur, 
vulgus et sentire et loqui docuit), navali pugna 
imminens discrimeu averlere conatur. Igitur tri- 
remibus occupata est Propontis, in quibus partim 
Romani remigabant et ex tabulatis pugnabant, 
partim diverez nationes Latini nominis, pars for- 
tissima et pugnacissima copiarum, quibus, quia 
plus quam Romanis fretus erat, pecuniam ingen- 


tem numerabat. Cum autem sibi fidississimos 1ri- B 


erarchas deligere et cognatos suos classi preeficere 
in animo haberet, Contostephano magno duce ad- 
versante et prefecturam classis sibi quovis modo 
vendicante, coactus consilium mutat οἱ Contoste- 
phanum universe classi preficit, adjunctis etiam 
cognotis et domesticis suis. Ita Orientalibus na- 
vibus oditu intercluso, paulo post quidam ex or- 
dine zacerdotum,Georgius Xiphilinus, ab impera- 
tore ad Andronicum mittitur. Qui cum in tyranni 
conspectum venisset, litteras reddidit, et. quee in 
9t? mandatis acoeperat exposuit. Ea erant pro- 
missio magnorum munerum et amplioris dignita- 
tis et gratim Dei pacem procurantis, si ἃ proposito 
desisteret, unde bella civilia oritura essent, et ad 
pristinum vit: genus reverteretur. Andronicus ve- 
ro, cum legatus Xiphilinus, ut aiunt, mala flde 
munus suum obiisset eumque monuissel ne vel 
minimum cederet, postulationem illam rejicit. Et 
legatos superbe dimissos vicissim nuntiare impe- 
ratori jussit, si Andronicum eo reverti velint unde 
discesserit, protosebastum in primis pellendum 
esse et ad reddendas facinorum suorum rationes 
adigendum, imperatoris matrem jn ordinem co- 
gendum et tonso capillo in monasterium abden- 
dam, imperatori ex testamento paterno capessen- 
dum imperium ; neque committendum ut aliorum 
potentia tanquam spica lolio suffocetur. Verum 
paucis dicbus post magnus dux Andronicus cum 
omnibus longis navibus,quas Romanorum catalo- 
gus continebat, ad Andronicum defecit. Qus res 


seditiosum Andronicum super omnia extulit, 82 8 p 


et protosebastum adeo dopressit, ut rebus despe- 
ralis omnem animi alacritatem amitteret. Neque 
onimampliusdissimulanterconceursabant Andronici 
studiosi, 804 protosebastum impudenter irridentes, 
qui novis rebus gaudebant, Chalcedonem trajicie- 
bant, et turmalim Andronicum adeuntes staturam 
ejus ct formam pulcherrimam et venerabilem se- 
nectvtem :rirabantur. Et suavitato orationis ejus 
r:agnificentia pollicentig capti alacres et loti do- 
mum redcunt,non secus ao el in fortunatis insulis 


C. ᾿Αλέξιος δὲ ὁ πρωτοσεδαστὸς μὴ ἔχων διὰ πε-- 
ζῆς φάλαγγος ἀποσοδῆσαι τὸν ἐπιόντα οἱ πολέμιον 
(ἤδη γὰρ οἱ μὲν μετέδαινον ταῖς γνώμαις χρυφιωδῶς 
πρὸς ᾿Ανδρόνιχον, ὁπόσοις οὐχ T, ὅλως ἀχίνδυνος ἡ 
πρὸς ἐκεῖνον τοπιχὴ μετάθδασις, τοῖς δὲ ἀρχετὸν ἐς 
τὴν πρὸς τὸν κρατοῦντα πίστιν λελόγιστο τὸ ἐπ᾽ οἴ- 
χου χαθῆσθαι καὶ μηδενὶ προστίθεσθαι τῶν μερῶν" 
οὕτω γὰρ φρονεῖν τε xal λέγειν τοὺς πολλοὺς ἔξε- 
παίδευσε τὸ τῆς γνώμης χερδαλεόφρον χαὶ τὸ διὰ 
φόνων ἀεὶ καὶ προχύσεως αἵματος τοὺς πλείους τῶν 
βασιλέων τῆς Ῥωμαϊχῆς ἐπιδαίνειν ἄρχῆς) διὰ ναῦ- 
μαχίας ἔπειρᾶτο τὸν προσέρποντα κίνδυνον ἀπο- 
χρούσασθαι. Τριήρεις τοινὺν τὴν Ηροποντίδα ἐχά- 
λυπτον, αἱ μὲν Ρωμαίους ἔχουσαι τοὺς ἐρέσσοντας 
καὶ τοὺς ἐχ τῶν κχαταστρωμάτων διαμαχέσασθαι 
μέλλοντας, αἱ δὲ τῶν κατὰ πόλιν διαφορογενῶν 
Λατίνων ὅ τι πὲρ χράτιστον μέρος xal μαχιμώτα- 
τον, οἷς καὶ τὰ χρήματα ποταμηδὸν ἐπεχέοντο, ἐπεὶ 
καὶ τούτοις ἐπεποίθει μᾶλλον ὁ χρώμενος πρωτοσε- 
θαστὸς ἤπερ τοῖς ἹΡωμαίοις αὐτοῖς ὡς δρήξουσιν. 
Ὥρμησςε μὲν οὖν τοὺς πιστοτάτους ἑαυτῷ ἐπιστῆσαι 
τοιηράρχας καὶ παραδοῦναι τὸν στόλον τοῖς ἐχείνῳ 
χατὰ γένος ἐγγίζουσι, Τοῦ δὲ μεγάλου δουκὸς τοῦ 
Κοντοστεφάνου ἀντιπνεύσαντος καὶ τῆς στολαρχίας 
παντὶ τρόπῳ ἐξεχομένου ὡς αὐτῷ χαὶ οὐχ ἑτέρῳ δή- 
πουθεν προσηχούσης, ἀναγχαστῶς τὴν βούλησιν 
μετατίθησι. Καὶ δὴ ὁ μὲν Κοντοστέφανος ᾿Ανδρόνι- 
χοὸς χύριος χαθειστήχει τοῦ στόλο; παντὸς, καὶ xa- 
τάπλους ἅπας τοῖς ἀπὸ τῆς ἕω περαιουμένοις ἀπο- 
τετείχιστο συνῆν δὲ τῷ Κοντοστεφάνῳ καί τι τοῦ 
πρωτοσεθαστοῦ συγγενικὸν καὶ οἰχίδιον. Μετὰ βραχὺ 


C δὲ καὶ πρέσδις ἀπὸ τοῦ βασιλέως ἔς ᾿Ανδρόνικον 


στέλλεταί τις τῶν ἐντρόφων τοῦ βήματος. Ὁ tgi- 
λῖνος ἦν οὗτος Γεώργιος, ὅς καὶ etc ὄψιν τῷ τυρανύῳ 
ἐληλυθὼς τά τε γράμματα ἐνεχείρισε καὶ τὰ δια- 
μηνυθέντα οἱ ἀπήγγειλεν, Ἣν δὲ ταῦτα δωρεῶν 
ἐπαγγελίαι μειζόνων καὶ ἀξιωμάτων ἀναδαθμοὶ καὶ 
χάρις ἀπὸ τοῦ πρυτανεύοντος εἰρήνην Θεοῦ ἀπο- 
στάντι μὲν τοῦ προχειμένου σχέμματος, ἐξ οὔπερ 
ἐμφύλιοι συμδήσονται πόλεμοι, πρὸς δὲ ἤθη τὰ πρό- 
τερον ἐπανήχοντι, Ὁ δὲ τοῦ πρεσθευτοῦ, ὥς φασι, 
Ξιφιλίνου τὴν πρεσόείαν ὑπονοθεύσαντος, xal μὴ 
Ἐνδοῦναι ὅλως ἢ βραχύ τι γοῦν χαθυφεῖναι παραχε- 
Atocapiivou τῷ ᾿Ανδρονίχῳ, τήν τε αἴτησιν ἀπο- 
πέμπεται xal τὴν προσλαλιὰν ποιεῖται τοῖς διαπρε- 
σθευσαμένοις ὑπέρογκον, φάσχων πρὸς ὀργὴν ὡς, Εἰ 
᾿Ανδρόνιχον βούλοιντο παλίνορσον ἀναζεῦξαι ὅθεν 
ἐλήλυθεν, ἀποσχοραχισθήτω μὲν ἐκ μέσου ὁ πρωτο- 
σεθαστὸς [P. 161] καὶ δότω λόγους ὧν πεπαρῴνι - 
x&v, ἡ δὲ τοῦ βασιλέως μήτηρ καθ᾿ ἑχυτὴν βιοτευ- 
ἐτω, τὴν τρίχα χειραμένη χαθάπαξ τὴν χοσμιχὴν, ὁ 
δὲ βασιλεὺς κατὰ τὴν πατρῴαν διαθήχην ἀρχέτω, 
μὴ ὡς στάχυς αἶραις τοῖς παραδυναστεύουσι συμ- 
πνιγόμενος, ᾿Αλλ᾽ οὔπω ἡμέραι συχναὶ παρήλθο- 
σαν, xal μεταχωρεῖ ἐς ᾿Λνδρόνιχον χαὶ ὁ μέγας! 

δοὺξ ᾿Ανδρόνιχος, τὰς μαχρὰς νῆας παρειληφὼς, C 
ὁπόσας ὁ Ῥωμαίων ἑπλιίρου χατάλογος. Kai τοῦτο 


601 


ALEXIUS MANNELIS FILIUS. 


603 


τὸ ἔργον ἐπῆρε μὲν ὅπὲρ ἅπαν ἄλλο τὸν ἀποστάτην A omni deliciarum genere expleti fuissent. Fuerunt 


λΑνδοόνιχον, τὸν δὲ πρωτοσεδαστὸν ἠφάντωσε τέλεον, 
πάσας τὰς ἐλπίδας ἀπεγνωχότα xal χαταχλασθέντα 
τὸ πρόθυμον. Οὐχέτι γὰρ λαθραΐα! σύνοδοι τῶν 'Αν- 
δρονίχῳ προσχειμένων ἐγίνοντο, ἀλλ᾽’ ἀνέδην τὸν 


etiam qui sub pelle ovina delitescentem lupum ex 
primo congreesu perspexerunt, οἱ serpentem sta- 
tim a refocillatione grassaturum in eus quorum 
sinu foveretur. 


πρωτοσεθαστὸν ἐρεσχελοῦντες ol ταῖς τῶν πραγμάτων μεταδηλαΐς χαίροντες ἐς Χαλχηδόνα διεπλωΐ- 
ζοντο, xai τῷ ᾿Ανδρονίχῳ χατὰ φατρίας συγγινόμενοι φυὴν ἐκείνου καὶ εἴδος ἀγητὸν xal γῆρας σεμνὸν 
ἀπεθαύμαζον, καὶ τὸ τῆς ἐχείνου γλώττης τρυγῶντες μελίκηρον, καὶ ὡς ἄγρωστις ὄμόρον (9) ἢ δρόσον 
Ἑρμωνΐτιν τᾶ ὄρη Σιὼν, ἃ ἦν ὑψηγορῶν προσιέμενοι, μετὰ πλείστης ἐπανέστρεφον χαρμονῆς, ὡς sl- 
περ τὰς ἀδομένας χρυσᾶς ἔννας xal τὴν ἀληλεσμένην τοῦ μήλου δίαιταν di τὴν λεγομένην ἡλίου τράπεζαν 
παραχειμένην εὕραντο xal χκαταχκορεῖς αὐτῆς ἐγεγόνεισαν, Ἧ σαν οἵ κἀκ πρώτης ὄψΞως εὐθὺς τὸν ἐν 
δέρματι προδάτου χεχρυμμένον λύχον ἐγνώρισαν, vai τὸν ὅσον οὗπω μετὰ θάλψιν ἐπιθρησόμενον ὄφιν 


xai χαχῶς τοὺς ὑπὸ κόλπον φέροντας δράσοντα. 


ιά΄, Ἐπὶ τούτοις ἀνίενται μὲν τῆς εἰρχτῆς αὐτοῦ τε B 


τοῦ ᾿Ανδρονίχου οἱ παῖδες ὁ ᾿Ιωάννης xal ὁ Μανουὴλ 
xal οἱ λοιποὶ οὕς κχαθεῖρξεν ὁ πρωτοσεῦαστὸς, 
ἐγχλείονται δ᾽ ἕτεροι, οἷς οὗτος προσέδλεπεν ἥμερον, 
καὶ ὅσον τῆς αὐτοῦ μερίδος καὶ συγγενείας. Καὶ 
αὐτὸς δὲ κατὰ τὰ ἀνάχτορα συλληφθεὶς ὁ πρωτοσε- 
θαστὸς καὶ φρουρᾷ διαληφθεὶς Γερμανῶν, οἵ χκατω- 
μαδὸν τοὺς ἐτεροστόμους πελέχεις ἀνέχουσιν (10), 
ἄπρόσιτος ἔμενεν, Αὖθις δὲ τῶν μὲν βασιλείων λα- 
θραίως καὶ περὶ μέσας νύχτας ἐξάγετα', τοῖς δὲ 
χατὰ τὸ ἱερὸν ἀνάχτορον οἰκήμασι δίδοται, ὧν δομύ- 
τωρ ὃ πατριάρχης γέγονε Μιχαὴλ, μετὰ τῆς αὐτῆς 
χαὶ πάλιν xal πλείονος ἀσφαλεστέρας φρουρᾷς. "Q 
πραγμάτων παλινστρόφου φορᾶς, xal θᾶττον ἢ λό- 
γος μεταχλινομένης ἐνίοτε Ὁ χατὰ τῆς Ἐχκχλησίας 
χθὲς εἰσενεγχὼν ἀκήρυκτον πόλεμον ὡς πολὺς τὸ 
γένος xal τὴν τύχην ὑπέρλυχος, xal τοὺς φυγάδας 
ἐχεῖθεν ἀποσπῶν ὡς οὐχ ἔδει, καὶ μυριᾶσιν ὄχλων 
περιδομδούμενος, σήμερον δέσμιος καὶ ἀνέστιος, μη- 
δέίνο ἔχων ἀπαδὸν xal συλλήπτορα ἣ τὸν σώζοντα 
καὶ λυτρούμενον. Ὃ δὲ ἐδυσχέραινε μὲν κάἀπί τού- 
τοις, ἐπαρβαίνετο δὲ μέιζόνως ὅτι μὴ εῷτο ὑπνώττειν 
ὑπὸ τῶν φυλάκων ἀεὶ ἐπιπιπτόντων αὐτῷ πρὸς ὕπνον 
τρεπομένῳ xal βιαζόντων ἵστᾷν τοὺς ὀφθαλμοὺς 
ὥσπερ χέρας fj σίδηρον. Ὃ δὲ πατριάρχης υὴ μνη- 
σιχαχῶν ἀλλ᾽ οἰχτείρων τῆς μεταδολῆς [P. 462] τὸν 
ἄνθρωπον θεραπείας τε ἱχανῆς μετεδίδου καὶ συγ- 
Ὑινόμενες τὸ ἄχος ἐχούφιζε, xai μετρίως ἐκείνῳ 
προσφέρεσθαι παρήνει τοῖς φύλαξι μηδὲ γίνεσθαι 
βαρυτέρους τύχης τῆς ἐνεστώσης. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ djpe- 
ρῶν τινων διαλιπουσῶν ἑῷος ἀπάγεται τοῦ νεὼ ἵππῳ 
βραχυτάτῳ ἐπιχαθήμενος καὶ προοδεύουσαν ἔχων 
σημαίαν ἐπὶ καλάμῳ ἠνεμωμένην, καὶ παροινούμε- 
νος οὕτω χατήει πῥὸς θάλασσαν. Kdxeigtv παραῤῥι- 
φεὶς ἁλιάδι ἐς τὸ πέραν ἀνάγεται πρὸς ᾿Ανδρόνιχον, 
ἔπειτα καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐξορύττεται, χοινῶς ἁἀπάν- 


11. Post hec duo Andronici filii, Joannes et 
Manuel, ceterique quos protosebastus in vincula 
conjecerat, carcere emittuntur; et alii eo conji- 
ciuntur, quibus idem favebat, atque adeo omnis 
ejus factio atque cognatio, et ipse protosebastus 
in palatio comprehensus a custodia Germanorum 
ancipiles secures in humeris gestantium exitu 
8224 prohibetur. Sed sub mediam noctem clam 
palatio eductus in edes sacre curis, quas patriar- 
cha Michael struxit, perducitur, cum eadem et 
majore ac firmiore custodia. O vicissitudinem re- 
rum aliquando dicto citius ingruentem. Is qui 
pridie bellum atrocissimum Ecclesie intulerat, 
amplissima familia ortus, in suramo fastigio col- 
locatus,qui contra officium supplices inde abstra- 
here studuerat,quem multa millia circumsonabant, 
is perendie vinctus, extorris, nullum pedissequum, 
nullum adjutorem, nullum vindicem habuit. Que 
cum egre ferret, illud magis querebatur, quod 8 
custodibus dormire prohiberetur, subinde irruen- 
tibus et immotis oculis astare cogentibus. At pa- 
iriarcha oblitus injuriarum, et mutate fortund 
misertus, non parvam ejus curam gessit, et onus 
illud suo colloquio levavit, lrortans ut moderate 
cum custodibus ageret, neque arrogantius quam 
pro fortuna loqueretur. Aliquot diebus elapsis, ma- 
tutino tempore ex templo abducitur, et minutis- 
simo equulo impositus, vexillo, quod in calamo 
ventilabatur, preeunte, per ludibrium ad mare 
deductus et in lintrein. conjectus ad Andronicum 
defertur. Post etiam 89? de sententia omnium 


D procerum, jussu Ándronici exoecatur. Hic exitus 


fuit potentie ac potius nondum firm.ate tyran- 
nidis et administrationis protosebasli ; qui si, ut 
erat homo rei bellice peritus et non ignavus, ita 
majores copias comparasset et mojore vigilantia 


Hier. Wolfii nota. 


(9) Τὸ τῆς ἐχείνου γλώττης τρυγωντες μελί- 
xnpo» χαὶ ὡς ἄγρωστις ὄμόρον. Favum  linguo 


illius, ut gramen imbrem aut rorem llermonium 
montes Sionii,magniloquentiam ejus amplecteban- 
tur, maxima cum letitia redeuntes,non secus acsi 
aureum scpulum et molitum mole victum aut solis 
mensam appositam reperissent, elc. Verba τὴν 
ἀληλεσμένην τοῦ μύλου δίαιταν suspecta mihi sunt, 
nisi sit recáns aliquod proverbium. Utcunque sit, 


ego sententiam expressisse contentus fui. 

(10) Τοὺς ἑἕτεροστόμους πελέχεις ἀνέχουσιν. 
Τὸ ἕτερον, ut supra eliam monui, in compositione 
lere alterum e duobus significat, ut ἑτερόφθαλ- 
μος cocles. Hie pro ancipiti verti, quod intelligere 
videtur hellempartas. Si quis vero partisonas intel- 
ligere mavult,non impedio. Τὸ ἑτερόστομον certe 
nonnisi perambages molestas proprie explicabitur, 


603 


NICETAR CHONIATJE 


604 


rem gessisset, tam Andronicum urbis ingressu Α τῶν τῶν iv ὑπεροχῇ συνελθόντων xal μετ᾽ ᾿Ανδρονί- 


prohibere quam ipse illa mala evitare potuisset. 
Nam de imperatoriis thesauris aumere licuisset 
quantum libuisset : et triremibus ad debellandum 
adversarium uli potuisset, in quibus Lalini mi- 
lites erant, tota Romana classe potiores, toti fer- 
rei et cruenti. Enimvero eum, fato adversante, se- 
gniorem Andronicus factus alacrior evertit, illustri 
victoria potitus ; quidum ultra fretum adhuc ver- 
saretur, missis triremibus qua magnum ducem 
sequebantur et delectis ex suo exerciti cohortibus, 
bellum Latinis in urbe versantibus infert. Cum 
autem urbana quoque multitudo animos contra eos 
sumpsisset et invicem adstrenue 826 pugnandum 
cohortati esgent, terra marique simul pugnatum 
est ; ot Latini a duobus exercitibus circumventi, 
quia se defendere non poterant, ut quisque potuit, 
salutem quesiverunt, aperlis ad diripiendum «edi- 
bus, que plene divitiarum omnis generis corum- 
.que bonorum fuerunt que mortales expetere solent. 
Neque enim consistere, neque Romanos invadere, 
neque eorum impetum sustinere audebant. Itaque 
alii, quo sors tulit, in urbe sunt dispersi; alii in 
rI;agnatum dwdes evaserunt; alii longis navibus 
suorum popularium conscensis ferrum vix evase- 
runt.Qui comprehensi fuere, capitis sunt damnati ; 
omnes rei familiaris jacturam fecerunt. Triremes 
vero fugitivis plene, et portubus urbis in Helles- 
pontum provecte, eo die ad insulas Principis et 
Protam ceterasque urbi vicinas, non in alto sitas, 
appulerunt. Postridie, nonnullis earum monasteriis 
incensis, velis remieque discesserunt. Nemine au- 
tem persequente,ubi placuit descensu facto, Roma- 
nia quidquid potuere nocuerunt. 

σαν, ἢ κατὰ Ῥωμαίων ἐπέλθοσαν αὐτοὶ, 


7| ὅλως ἐπιόντας 


xou τὴν τοιαύτην πρᾶξιν κυρωσαμένων. Καὶ τοιοῦτο 
μὲν τὰ τῆς τοῦ πρωτοσεδαστοῦ παραδυναστείας ἣ 
μᾶλλον οὔπω παγείσης ἀκριθῶς τυραννίδος καὶ τῆς 
τῶν ἰχοινῶν πραγμάτων διοιχήσεως πέρας εἴλάφε- 
σαν. Etys μὲν οὖν τὰς χεῖρας εἷς παράταξιν ἱχανὰς 
καὶ τοὺς δαχτύλους πρὸς πόλεμον ἐδεδίδακτο, ἴσως 
δ᾽ ἂν xal πλείονι πολέμου παρασχευῇ καὶ ὁρμῇ ὄξυ- 
τέρᾳ χρησάμενος τῷ τε ᾿Ανδρονίχῳ τὴν εἰς τὴν πόλιν 
πάροδον ἀπετείχισε χαὶ ἐαυτὸν ἀπείρατον διεφύλαξε 
τοῦ ἐφεστῶτος χαχοῦ᾽ ποιεῖν γὰρ ἐπὶ τοῖς βασιλείοις 
ἠδύνατο θησαυροῖς ὁπόσα ἠῤδούλετο, καὶ ταῖς τριή- 
pzo:v ἐνῆν χρήσασθαι πρὸς τὴν τοῦ ἀνθισταμένου 
καταπολέμησιν αἴ τὸ ix Λατίνων εἶχον ὁπλιτικὸν, 
οὕτω μὲν ἐπιχρατέστερον ὄν τοῦ Ῥωμαΐχοῦ παντά- 


B πᾶσι ναυτιχοῦ, οὕτω δὲ πάγχαλχον xai ὅλον αἷμο- 


χαρές. ᾿Αλλὰ τοῦ μορσίμου, ὡς ἔοικεν, ἀντιχρούσαν- 
τος ὁ μὲν τὸ πρόθυμον ὑπεχάλασεν, ᾿Ανδρόνικος δ᾽ 
ἐπιτείνας ὑπεσχέλισε τουτονί καὶ ὑπέδραμεν ἀντι- 
τρέχοντα, καὶ τὴν νίχην λαμπρὰν ἀπηνέγκατο. Ὅς 
χαὶ χατὰ τὴν περαίαν ἔτι διχτρίδων, στείλας τριή- 
ρεις ὅσάκν ὀπίσω τοῦ μεγάλου δουχὸς ἠκολούθησαν 
xàx τῶν συναχολουθησάντων αὐτῷ κατὰ πάροδον 
στρατιωτικῶν χαταλόγων ἅπαν ἐπίλεχτον, πόλεμον 
συγχροτεῖ χατὰ τῶν ἐν τῷ πόλει Λατίνων. Καὶ δὴ 
καὶ τοῦ δήμου τῆς πόλεως ἀνεθβαῤῥήσαντος xav αὖ- 
τῶν xai ἀλλέλους ἐς συνασπισμὸν παραθήξαντος 
θαλάττιος ὁμοῦ xal ἐπίγειος ἔρις φύεται. Καὶ πρὸς 
ἄμφα τὰ πλήθη χυχλωσάμενὰ τε καὶ περιζώσαντα 
μὴ ἀντιπαλαίειν σθένοντες οἱ Λατῖνοι, ὡς εἶχον, 
ἕχαστος σώζειν ἐχυτοὺς ἐπεδάλοντο, τὰς οἰκίας ἀνέν » 
τες πλήρεις πλούτου παντὸς χαὶ πωλυειδῶν ἀγχθῶν, 
ὁπόσα μεταδιώχουσιν ἀνθρωποι, τοῖς βουλομένοις 
προνόμευμα. οὐδὲ γὰρ μένειν κατὰ χώραν ἐτόλμη- 
ὑπέστησαν, ᾿Εντεῦθεν οἱ μὲν χατὰ πόλιν 


διασπαρέντες ὡς ἔτυχεν, ἄλλοι προσρυέντες οἴχοις ὑπερηφάνοις, ol δὲ xal τῶν μαχρῶν ἐπιδάντες νηῶν 
ἃς ἐκλήρουν οἱ ὁμόφυλοί σφισιν, ἐξέφυγον μόλις τὸ μαχαίρᾳ περιπεσεῖν. πόσοι δὲ συνελέφθησαν, θα- 
γάτῳ ὑπεδιχάσθησαν. Πάντες μέντοι τὰς οὐσίας ἀπεύάλωυντο. Αἱ δὲ πλήρεις τῶν δραπετευσάντων τριή- 
ρεις τῶν τῆς πόλεως ἀναχθεῖσαι λιμένῶν xal βλέψασαι πρὸς Ἰόλλήσποντον τὸ μὲν λεῖπον τῆς ἡμέρας 
ἐχείνης ταῖς νήσοις προσωρμηχυῖαι ἐξεπέραναν, οπόσχι μιχρὴν ἄποθεν τῆς βασιλίδος ἀμφιῤῥξονται 
πόλεως μὴ πάνυ πελάγιαι, φημὶ δὴ τὴν ΠΙρίγχιπον χαὶ τὴν [P. 163] Πρώτην xai ἀσαι περὶ αὐτὰς ἀνί- 


σχουσι τοῦ βυθοῦ" τὴν δ' ἐπιοῦσάν τινα τῶν ἐν αὐταῖς ἱερῶν 
ἐχεῖθεν χώπχις ἀπάσαις xal διχπετασθεῖσι λαίφεσι' Μηδενὸς 


φροντιστηρίων πυρπολήσασαι ἐξῆραν 
δ᾽ ἑπιδιώχοντος, ἕνθα ἦν πρὸς βουλῆς xa- 


ταίρουσαι. ἔδρων ὅ τι καὶ εἴχον κακὸν τοὺς ἐχεῖσε Ρωμαίους. 


12. Diebus illis cometa in celo conspectus est, ἢ 


qui gravissimas 822? clades, que consecute sunt, 
portendit,atque ipsum adeo Andronicum expressit. 
Nam serpentem sinuosum representans nunc por- 
rigebatur,nunc in spiras se colligebat, nuno cum 
horrore intuentium, quasi inferiores ex alto devo- 
raturus esset. humani sanguinis avidus, vastum 
rictum aperiebat. Sed cum non ultra diei illius 
reliquum et secutam noctem durasset,evanuit. Ac- 


cipiter quoque aucupio exercitatus, albus, vincula , 


pedibus gestans, qui plumis in nido sepe amissis 
repubuerat, ab oriente in Verbi maximum tem- 
plum tetendit ac Thomaiticam edem ingressus 
multos ad sui spectaculum atiraxit. Erant etiam 
qui eum comprehendere siuderent: verum ipse 


('.. Κατ’ ἐχείνας δὲ τὰς ἡμέρας χαὶ κομήτης 
ἐφάνη xat' οὐρανὸν, ὑποσημαίνων τὰ ἐσόμενᾶ χεί- 
ρίστα xal αὐτὸν ἀτεγνῶς διαχαράττων ᾿Ανδρόνιχον" 
ὄφεως γὰρ σχῆμα xal ἕλιγμα ἡ τοῦ φανέντος ἀνάμ- 
μᾶτος ὄψις διατυποῦσα vuv μὲν διετέτατο, μετὰ 
βραχὺ δ' ἀμφιπεριελίσσετο εἰς ὁλχοὺς, ἄλλοτε εἰς 
χάσμα ἀνοιγομένη στόματος φόδθον ἐνεποίει τοῖς 
θεωμένοις οἱονεὶ καταγάσχουσα ἐξ ὕψους τῶν χάτω- 
θεν καὶ ἀνδρομέου γλιχομένη αἵματος" Ἡ μέρας οὖν 
ἐχείνης τὸ μήπω ἐχμετρηθὲν χαὶ τὴν ἐπιοῦσαν νύ- 
xix διαρχέσας ἠφάντωται. ᾿Αλλὰ xai ἱέραξ τοῦ θη- 
ρεύειν ἐθὰς, λευχὸς τὴν πτίλωσιν, τοὺς πόδας λω- 
ροπεδούμενος. κἀπὶ χαλιᾶς πτεροῤῥυήσας πολλάχις 
καὶ αὖ πάλιν ἀνηθδηχὼς, ὥρμησεν ἐκ τῆς ἕω πρὸς τὸ 
τοῦ Λόγου μέγιστον τέμενος; καὶ τὸν θωμαΐτην clo- 


605 


ty δόμον πολλοὺς κατὰ φήμην θεατὰς 
σατο. Ἦσαν δ᾽ οἵ καὶ διετεχνῶντο συλλαδεῖν αὐτὸν. 
Ὃ δ᾽ ἐκεῖθεν ἀρθεὶς κατέπτη πρὸς τὸ μέγα βασί- 
λειον, καὶ ἄνω τοῦ οἰκήματος χαταπαύσας ἐν d τοὺς 
ὑπογυίως τοὺς ἄρχειν ἐπειλημμένους εἴθισται πρὸς 
τοῦ δήμου παντὸς ἀνευφημεῖσθαι στεφανηφόρους, 
μετ᾽ οὐ πολὺ ἐπάνεισι πάλιν πρὸς τὸν νεών. Καὶ 
τὴν τοιχύτην περιοδείαν τρισσῶς σταδιεύσας στε- 
pov παρὰ tou θηρεύεται xai εἰσάγεται τῷ βασιλεῖ, 
τῶν μὲν οὖν πλείστοις μέλλειν αὐτίχα ᾿Ανδρόνικον 
συληφ ἦναι οἰωνίζετο ἐνθένδε xal δίχας γενναίας 
ὑφέξειν, ἐπεὶ xal ἐς αὐτὸν ἔφασχον ἀτεχνῶς τό olà- 
γισμα ἀφορᾷν, πλειστάχις ἐνειρχθέντα δεσμωτηρίῳ 


ALEXIUS MANUELIS FILIUS. 


ἐφειλχύ- A indein magnum palatium pervolavit, οἱ super eo 


606 


canclavi consedit in quo recens imperio potitos, 
diadeinate redimitos, ab omni populo celebrari 
moris est. Paulo post ad templum revertitur; et 
hoc circuitu ter peracto tendem a quodam captus 
ad imperatorem affertur. Id auspicium quidam 
planead Andronicum referentes,quiet s:pissime in 
carcerem conjectus et canusesset,cum statim penas 
828 gravissimas daturum interpretabantur. Bed 
prudentiores et sublimioribus prediti ingeniis, 
volatum illum ter repetitum triennium significare 
asserebant, quo in imperio exacto Andronicus 
rursus in custodia et compedibus futurus esset. 


xzi vo τὴς κεφαλῆς τρίχωμα χιονούμενον᾽ oi δὲ γε σοφώτερόν τι προδλέποντες καὶ τὸ φρονεῖν ὑψιύά. 
μονες τριετὲς ἕλιγμα χρονιχὸν τὴν τριττὴν εἰς τὸ αὐτὸ κατάντημα πτῆσιν ἰσχυρίζοντο προσημαίνειν᾽ καὶ τελευ- 
ταῖον αὖθις ᾿Ανδρόνιχον φρουρὰν χαὶ ποδοκάχας χαθυποδέχεσθαι Ρωμαίων κατάρξαντα. 


Πάντων δ᾽ ἐς ᾿Δνδρόνιχον 
λοῖσθος ἐς αὐτὸν περαιοῦται ὁ πατριάρχης θεοδόσιος 
μετὰ τῶν λογίμων τοῦ βήματος. Ὁ μὲν οὖν εἷς τὴν 
ἑαυτοῦ ἐγγίζειν σχηνὴν τὸν μέγαν ἀρχιερέα ἐνωτι- 
σάμενος ἔξεισιν εὐθὺς πρὸς ὑπάντησιν, στολὴν ἡμ- 
φιεσμένος σχιστὴν ἰοδάφινον ὑφῆς τῆς Ἰδηρικῆς, 
εἷς γόνατα xai γλουτοὺς (41) κχαταδαίνουσαν καὶ 
πυχάζουσαν τὰ ἕως βραχίονος, xxi πυραυιδουμένην 
καλύπτραν tfj χεφαλῇ περικείμενος, χαπνηρὰν τὴν 
Xpotáv: καὶ πρὸς τῶν ἱππείων χηλῶν δαλὼν ἑαυτὸν 
ἔχειτο τετανυσμένος μέγας μεγαλωστί. Μετὰ μιχρὸν 
δ᾽ ἀνίσταται, καὶ τῶν τοῦ πατριάρχοα ποδῶν περι- 
λιχμᾶται τὰ πέλματα, σωτῆρα τοῦ βασιλέως ἀποκα- 
λῶν, ζηλωτὴν τοῦ καλοῦ, τῆς ἀληθείας ὑπέρμαχον, 
τῷ χρυσῷ τὴν γλῶτταν Ἰωάννῃ ἀνθάμιλιλον, καὶ 


πᾶσαν αὐτῷ προσηγορίαν [P. 404] περιτιθεὶς ἰἀγαθήν. C 


Ὃ δὲ τότε πρώτως ᾿Ανδρόνιχον θεασάμενος, ἐπεὶ 
χκατηθρήχει περιεργότερόν βλέμμα γοργὸν, ὑποχα- 
ϑειμένον φρόνημα, σοφιστιχὸν xal περίεργον ἦθος, 
ἡλικίας ἀναδρομὴν ἐς πόδα δέκατον μιχροῦ ἀνατεί- 
νουσαν, ἀγέρωχον βάδισμα, ὁφρὺν ἐπιλλώπτουσαν 
ὑπεροψίαν, φροντιστιχόν τε καὶ ἐπὶ συννοίας del 
ἄνθρωπον, ταλανίσας τοὺς ἀφρόνως ἄνδρα τοιοῦτον 
εἰσοικισαμένους ἐπ’ ἀνηκέστοις ἑαυτῶν συμφοραῖς, 
« ᾽᾿Αχοῇ μὲν, φησὶν, ἤχουόν cou τό πρότερον, νῦν δὲ 
xal ἑωράχειν καὶ ἐγνώχειν σαφῶς. » Καὶ αὖ πάλιν 
τὸ τοῦ Δαβὶδ ἀποχναίσας cine « Καθάπερ ᾿ἠχούσαμεν, 
οὕτω καὶ εἰδομεν,» αἱμύλως καθαπτόμενος ᾿Ανδρο- 
vixóu οἷς τὰ τῆς ὑπαντήσεως ἐχείνῳ τῷ σχηνικῷ 
ὑπεξῆρε τῆς γνώμης, ἑαυτὸν ἐδαφίζων xal κυνηδὸν 
προσχνυζόμενος, ἀναφέρων ἅμα τὰ ὀφθέντα πρὸς 
ἅπερ αὐτῷ ἀπήγγειλεν ὁ βασιλεὺς Μανουὴλ, διαζω- 
Ὑραφῶν τῷ λόγῳ ᾿Ανδρόνιχον xal οἷον ἀγνοοῦντι 
τιθθὶς ὁπόψιον, ᾿Αλλ᾽ οὐχ ἔλαθε τὸ τῶν ῥημάτων 
ἀμφοτερίζον τὸν πολύμητιν' "AvOpóvixoy: ὅθεν καὶ 
τῇ τῶν λεχθέντων διπλόῃ ὡς οἷα διπάλτῳ ξίφει 
τρωθεὶς τὴν ψυχὴν, καὶ τὴν σχυζομένην οἷον xa 
συνηρεφῆ τῶν ὀφρύων τοῦ πατριάρχου γραμμὴν 
τῶν ἔνδον καὶ περὶ ψυχὴν κινημάτων εὐρὼν προ- 


διαπορθμευομένων, B. Omnibusautem ad Andronicum navigantibus, 


postremus omnium etiam patriarcha Theodosius 
cum primariis sacerdotibus trajicit.Qui cum ponti- 
ficem ad suum tentorium accedere audivisset, 
statim ei obviam procedit, veste indutus fissa 
violacei coloris, tele Iberice, usque ad genua et 
cubitos pertinente, pileum in capite gerens, In 
acutam pyramidis instar desinentem,pulli coloris ; 
et quantus erat, se ad equi ungulas prosternit. 
Paulo post assurgit, et patriarche plantas deoscu- 
lans eum imperatoris servatorem, honestatis ama- 
torem, veritatis propugnatorem vocat et Joanni 
Chrysostomo comparandum, nullo honorifico titulo 
pretermisso. Patriarcha vero, qui tum primum 
Andronicum videbat, acouratius eo Pperlustrato, 
animadversoque visu truci, occulto ingenio, callidis 
el affectatis moribus, statura ad decem fere pedes 
assurgente, superbo incessu, arrectis superciliis, 
829 severitate εἰ tristitia perpetua, miseratus eos 
qui talem virum in perniciem suam accersivissent : 
« Hactenus, inquit, audivi, nunc etiam vidi et pa- 
lam cognovi.» Ac Davidicum illud non sine dolore 
adjicit : « Ut audivimus,ita quoque vidimus. » Qui- 
bus verbis salse peretringebat simulatum Andro- 
nici occursum et submissionem. Simul etiam me- 
moria repetebat verba Manuelis imperatoris, qui 
Andronicum Oratione depinxerat et  ignorantis 
patriarche veluti oculis subjecerat. Sed ille verbo- 
rum ambages Andronici sagacitatem non latuerunt, 
qui ambiguis illis verbis tanquam ancipiti gladio 
vulneratus, visa superciliorum patriarche subtristi 
et densa serie ad oculos vergente,quae affectionum 
animi index esset : « Ecce, inquit, occultum Arme- 
nium.» Nam patre Armenio natus esse ferebatur. 
Eodem dicterio eum alias quoque perstringit, cum 
in colloquio dolenti similis diceret se unum impe- 
ratoris Alexii curatorem superesse, sine ullo mo- 
lestiarum οἱ laborum 80cio, ne sanctitate qui- 
dem ojus 830 adjuvante, quanquam ei Manuel 


Hier. Wolfii note. 


(4) Ἐς γόνατα xai γλουτούς. Γλουτούς videtur hic ponere non pro clunibus, sed pro suris, ἀντὶ 


Ἰαστροχνημίδων. 


601 


NICETJE CHONIAT.E 


608 


Alexii filii curam mandasset, et imperii adminl- A μνήστριαν, « "10e, φησὶ, βαθὺς ᾿Αρμένιος, » ἐπεὶ καὶ 


elralionem etiam pre cognatis commisisset. Cui 
patriarcha respondit 8e jam olim sollicitudinem de 
imperatore depoeuisse, hoc est inter mortuos eum 
numerare, posteaquam Andronicus urbem ingres- 
8us rerum administrationem susceperit. Quo res- 
ponso confusus Andronicus, et ge intellexisse dis- 
gimulans, rogavit quid sibi vellet ea oratio, quam- 
vis satis sciret divinum virum pueri imperatoris 
mortem designasse. AÀt ille, ne feram alioqui 
contra se rugientem magis irritaret, aut camelum 
ad solitum vomitum provocaret, dictum illud alio 
detorsit, ac se jam olim, et canonibus et senio re- 
rum administratione interdicentibus,imperatorem 
curare desiisse, neque licere sibi mundanis rebus 


τὸ πατρῷον γένος ἐξ ᾿Αρμενίων ἕλχειν ἐλέγετο. 
Τοῦτο δὲ xal ἄλλοτέ ποτε ἐπέσχωψεν ἐς αὐτὸν ᾿ἂν- 
δρόνικος, ὅτε ὁ μὲν πρὸς τὸν πατριάνχην τὸν λόγον 
ποιούμενος ἀχθομένῳ ἐῴχει καὶ μόνος ὕπολελεῖφθαι 
τοῦ βασιλέως ᾿Αλεξίου κηδεμὼν ἕλεγε, μηδένα ἔχων 
τὸν συμπονοῦντά τε xal συγχάμνοντα, μηδ᾽ αὐτὴν 
τὴν ἐχείνου ἁγιότητα, καίπερ τοῦ βασιλέως Μανουὴλ 
xai πατρὸς τῷ βασιλεῖ ᾿Αλεξίῳ ἐς αὐτὸν ἀναθεμένου 
τὸν πάτριάρχην τὴν τοῦ υἱοῦ τημελούχησιν καὶ τὴν 
τοῦ χράτους αὐτῷ κυδέρνησιν ὑπὲρ τοὺς τούτῳ 
κατὰ γένος προσήχοντας᾽ ὁ δ᾽ ἔφησεν ἀποφροντίσαι 
πάλαι τὸν βασιλέα, εἴτ᾽ οὖν τοῖς τεθνεῶσιν ἔχειν 
ἐνάριθμον, ἐξ ὅτου περ αὐτὸς ᾿Ανδρόνιχος τὴν βα- 
σιλίδα πόλιν εἴσεληλύθει καὶ τὰ κοινὰ διαχειρίζει 


implicari ; preterea ipsum Andronioum vel solum p πράγματα. Ἡρὸς ἣν ἀπόχρισιν τοῦ πατριάρχου 
parem esse imperatori educando. ἐρυθριάσας ᾿Ανδρόνικος ἤρετο τί ἐστι τὸ ἀποφρον- 
τίσαι xal πρὸς 0 σημαινόμενον ἐχτετόξευται, τὸν μὴ συνιέντα πλαττόμενος, χαίτοι ἐγνωχὼς ἀληθῶς ὡς τὸν 
τοῦ παιδὸς xal βασιλέως θάνατον ἀνίξατο δι’ ὧν ὁ θεΐος οὗτος ἀνὴρ ἐφθέγξατο. 'O δὲ τὸν θῆρα μὴ ἐκμαίνειν 
ἐθέλων xal ἄλλως κατ᾽ αὐτοῦ ὠρυόμενον, ἢ τὴν κάμηλον ἀναστομοῦν εἰς ἐξέραμα πρὸς ὅπερ εἴθιστο, οὐ χατὰ 
τὴν ἀληθῆ xai πρὸς Tv ἐῤὝῥέθη ἐξήγησιν τὸν τοῦ ῥήματος νοῦν ῥῇμήνευσεν, ἀλλὰ, μηκέτι ἔφησε 
φροντίζειν τοῦ βασιλέως xxi τὸ τούτου πάλαι παριδεῖν τημελὲς xal διὰ τὸ τοὺς χανόνας μὲν xal τὸ γῆρας μὴ 
o ἐγχωρεῖν αὐτῷ τοῖς κατὰ χόσμον συμαλέχετθαι πράγμασι, τὸ τὲ πλέον αὐτὸν τὸν ᾿Ανδρόνιχον αὐτάρκη xai 


μονώτατον εἶναι τὸν βασιλέα παιδοχομεῖν. 


13. Ceterum palatii rebus ex Andronioi senlen- (ὶ 


tia per filios et amicos 'ejus quam rectissime con- 
gtitutis,et imperatoris etiam amicis 831 ejusacce- 
dendi et ejus voluntati se accommodandi potestate 
data, tandem ipse quoque Andronicus Damali 
discedit. Ao triremi conscensa, dum per fretum in 
urbem trajicit, Davidicum illud hiluriter succinuit : 
« Reverlere, anima mea,in requiem tuam,quoniam 
Dominus tibi benefecit, erepta vita mea ex morte, 
oculis meis a lacrymis, pedibus meis a lapsu 
vindicatis.» Imperotere Alexio et matre ejus Xeno 
e palatio, ut voluerat Andronicus, in Manganicas 
regales edes ad Philopatium digressis, eo se con- 
fert ; ac, imperatore gubmisse adorato, pedes ejus 
amplectitur cum solito planctu et fletu. Matre vero 
ejus obiter et,contemptim salutata, sine dissimula- 
tione veteris in eam odii, citra moram longiorem 
in tentorium non proculinde paratum discedit, ubi 
omnes viri nobiles et honorati eua quoque taber- 
nacula erexerunt, quemadmodum pulli sub galli- 
ne alas confugiunt. Tum homo quidam, alter Irus 
Homericus, teter, sine domo, $32 divitum limina 
terens ut frustis panis famem sedaret, captus est, 
cum intempesta nocte juxta Andronici tabernacu- 
Jum victum mendicaret, vir procerus et strabus. 
Ac primum ab Andronici ministris pro mago in- 
simulatur, deinde urbane plebi preter opinionem 
deditur. Ea vero spectando Andronico, ut divino 
vultui intenta, cum indicta causa, congestis in 
theatro lignis aridis et sarmentis, in Andronici 
gratiam exurit. 


ιγ΄. Τῶν ᾿'μέντοι χατὰ τὰ ἀρχεῖα πραγμάτων οὐ- 
τωσὶ διῳχη μένων ὡς ᾿Ανδρόνιχος ὑπέθετο τοῖς υἱεῦ- 
σιν αὐτοῦ καὶ τοῖς φίλοις καὶ ot τῶν χαθ᾽ αἷμα 
φχειωμένων τῷ βασιλεῖ ἀνεύθυνον ἐχ βασιλέως καὶ 
τὸ ὅλον ἀνάγχλητον εἶχον τὸ προσιέναι ᾿Ανδρονίκῳ 
xal τοῖς ἐχείνου προσανέχειν βουλεύμασιν, ὁψέ ποτε 
xai αὐτὸς ᾿Ανδρόνιχος ὑποχωρεῖ τῆς Δαμάλεως tlo- 
ἰὼν τριήρη καὶ ὑποψήλας τὸ τοῦ Δαδὶδ ἐν τῷ τὸν 
πορθμὸν (P. 41€5] διαδαίνειν τῆς βασιλίδος τῶν πό- 
λεων xal ὑποφθεγξάμενος μετὰ διαχύσεως, « 'Eni- 
στρεψον, ψυχή μου, εἰς τὴν ἀνάπαυσίν σου, ὅτι Κύριος 
εὐηργέτησέ σε, ὅτι ἐξείλετο τὴν ψυχήν μον ἐκ θα- 
νάτου, τοὺς ὀφθαλμούς μου ἀπὸ δαχρύων xal τοὺς 
πόδας uoo ἀπὸ ὀλισθήματος. » Τοῦ δὲ βασιλέως 'AXc- 
ξίου xal τῆς ἐκείνου μητρὸς ᾿Ξένης ἐξιόντων μὲν 
ἐκ τῶν βασιλείων κατὰ τὴν ᾿Ανδρονίχου βούλησιν, 
εἷς δὲ τὰς ἐν τῷ Φιλοπατίῳ θασιλικὰς μετασχηνη- 
σαμένων οἰκοδομὰς αἱ τοῦ Μαγγάνη ἐλέγοντο, πρόσ- 
εἰσιν ἐχεῖσε ᾿Ανδρόνιχος, vai τῷ μὲν βασιλεῖ βα- 
θεῖαν ἀπονέμει προσχύνησιν ἐπὶ γόνυ πεσὼν, καὶ 
τοὺς ἐκείνου πόδας προσπτύσσεται, ὡς εἰῴθει, xo- 
ψάμενος xai δάκρυχ χεάμενος, τῇ δὲ τούτου μητρὶ 
Ξένῃ ὅσα καὶ ἀπούση τὴν τιμὴν ἀφοσιωσάμενος xai 
τῆς ἐχεῖϊσὲ παρουσίας πάρεργον ἀπονείμας τὴν προσ- 
αγόρευσιν, καὶ ταύτην ὑποψίας μεστὴν καὶ τοῦ 
μίσους ἐνδειχτικὴν ὅπερ xav αὐτῆς ἐκ μαχροὺ τῇ 
ψυχῇ ἐναπέθετο, βραχύ τι προσδιχτρίψας μεταχω- 
pti. Kal χατὰ τὴν προηυτρεπισμένην αὐτῷ ἐκεῖ 
που σκηνὴν ἀφικόμενος εἶχε περὶ αὐτὸν τὰς αὐλαίας 
πηξαμένους, ὃν τρόπον αἱ ὄρνεις ὑπὸ τᾶς ἑχυτῶν 
ἐπισυνάγουσι πτέρυγας τὰ νεόττια, πάντα ἄνδρα 


εὐγενῆ καὶ περίδοξον, Ore xal τις ἀνὴρ Ἶρος ἄλλος Ὀμηρικὸς, μολοδρὸς καὶ ἀνέστιος, τὰς τῶν πλουσίων 
θύρας ἐκτρίδων xal θεραπεύων τὴν γαστέρα τοῖς τῶν ἄρτων τεμάχεσιν, ἑάλω τὰ βιώσιμα αἰτῶν ἀωρὶ 
τῶν νυχτῶν περὶ τὴν ᾿Ανδρονίχου σκηνὴν εἰλούμενος, ἐξωμίας ἄνθρωπος καὶ παραδλὼψ, χαὶ τὰ μὲν πρῶτα 
ὁπὸ τῆς θεραπείας ᾿Ανδρονίχου ὡς γοητείαις εὐθύνεται χρώμενος, ἔπειτα xal τῷ δήμῳ τῆς πόλεως 


609 


ALEXIUS MANUELIS FILIUS. 


610 


ἐχδίδοται παραλόγως. Ot δὲ ὅσα xai θείας ὄψεως τῆς ᾿Ανδρονίχου θέας ἐχόμενοι, ἀνεξελέγχτως αὐτὸν εἰς τὸ 
θέατρον ἀπαγαγόντες xal χραῦρα ξύλα xal φαχιόλους φορυτῶν ξυναγείραντες xataxalousty ᾿Ανδρονίχῳ χαριζό- 


μένοι. 


Συχνὰς δ᾽ ἐχμετρήσας ἡμέρας ᾿Ανδρόνιχος σὺν τῷ À Ουἱ dies complures cum imperatore in Philopa- 


βασιλεῖ κατὰ τὸ Φιλοπάτιον, ἔσχεν ἔρον εἴς τὴν με- 
γαλόπολιν εἰσιέναι καὶ τὸν τοῦ βασιλέως ἐξαδέλφου 
Μανουὴλ τάφον ἰδεῖν. “Ὅθεν χατὰ τὴν τοῦ ΠΑχντοχρά- 
τορος μονὴν γεγονὼς, καὶ ποῦ τέθαπται ὁ νεχρὸς 
ἐρωτήσας, xal ἔπιστὰς τῷ σωματοφυλαχοῦντι μνή- 
μᾶτι πιχρῶς ἐπεδάκρυσε καὶ περιπαθῶς ὠλοφύρετο, 
ὡς xal πολλοὺς τῶν παρεστώτων μὴν τὸν χρυψίνουν 
ὅλως διορᾷν ᾿Ανδρόνιχον ἔχοντας θαυμάσαι λίαν, καὶ 
εἰπεῖν « *Q τοῦ θαύματος, πῶς ἐφίλει τὸν προσγενῇ 
ἄνακτα, καίπερ διώχτην ὄντα θερμὸν καὶ φιλανθρώ- 
κως αὐτῷ μὴ χρησάμενον.» Τινῶν δὲ τῶν ἐκ τοῦ 
γένους ἀποσπώντων αὐτὸν τῆς σοροῦ xai ἀρχούντως 
ὁποφωνούντων τεθρηνηχέναι, οὐδ᾽ ὅλως χαθυπεῖξε 
ταῖς παραιφάσεσιν, ἀλλ᾽ αἰτήσας καὶ ἔτι μιχρὸν 
ἐνδοθῆναί οἱ προσχχοτερῆσαι τῷ τάφῳ, ἔχειν γάρ τι 
τῷ κειμένῳ κατὰ μόνας διαλεχθῆναι, τὰς χεῖρας ὡς 
πρὸς ἱκεσίαν διασχευάσας xal διαπετάσας τὰς παλά- 
μᾶς καὶ διαρας τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς λίθον τὸν 
νεχροδέγμονα, xal τὰ χείλῃ μὲν χινῶν, φωνὴν δ᾽ 
οὐδαμῶς ἐξιχνουμένην εἰς ὦτα τῶν παρεστώτων 
οὐμενοῦν ἀφιεὶς, διάλεξίν τινα λαθραίαν ἐπεποίητο, 
Τοῖς (P. 166] μὲν οὖν πλείστοις ἐπῳδή τις βαρύα- 
puc λελόγιστο τὰ ὑποψαλλόμενα' ἦσαν δ᾽ οἵ, καὶ 
τούτων μάλιστα οἱ τὴν εὐτραπελίαν μεταδιώχοντες, 
ἐπικερτομεῖν ᾿Ανδρόνιχον ἔφασχον τῷ βασιλεῖ Ma- 
νουὴλ, καὶ ἀτεχνῶς χειμένῳ ἐπεμύαίνοντα λέγειν, 
« Ἔχω σε τὸν διώκτην καὶ πολλὰς ἐμοὶ πλάνας προὺ- 
ξενηκότα͵ καὶ ὑφ᾽ οὔ παγχόσμιον μιχροῦ γεγένημαι 
περιλάλημα, πᾶσαν δυστυχῶς ἐπιὼν ὁπόσην ἥλιος 
ἔπεισιν ἄρματι. Καὶ σὲ μὲν ὃ ἑπταχόρυμδος οὑτοσὶ 
συνέξει λίθος ὅσα καὶ ἄφυκτον δεσμωτήριον, νγερ- 


Β 


tio commoratus, magnam urbem intrare deaidera- 
vit et Manuelis patruelis sepulerum &pectare.Cum - 
in Pantocratoris monasterium venisset, quesivit 
ubi situs esset imperator ; ejusque sepulcro as- 
tans acerbe flevit, miserabiliter ejulans, ut qui- 
dam ex astantibus artium Andronici ignari, pre 
admiratione dicerent: « O rem miram ! ut impera- 
torem cognatum, quamvis acrem et inhumanum 
persecutorem, dixit: « Cum autem quidam ex 
cognatis eum a tumulo avellerent, et luctui satis 
esse datum dicerent, monitis eorum nequaquam 
acquievit, sed petiit ut 833 se paulisper adhuc se- 
pulchro inharere paterentur; habere enim quod 
cum defuncto seorsim colloquatur. Itaque manibus 
et palmis supplicis in modum compositis, et oculis 
in sepulcri saxum intentis labia movit, editaque 
voce, qux» ἃ nemine exaudiretur, occultum collo- 
quium habuit. At plerique murmur illud incanta- 
tionem barbaricam 6886, facetiores autem Andro- 
nicum Manueli ingultare et. manes ejus exagitare 
dicebant his verbis: « Habeo te, persecutor, & 
quo multis actus sum erroribus el totius pene 
inundi factus fabula, universo orbe pererrato : ac 
le quidem sepulchrum istud in septem vertices 
assurgens et inevitabilis carcer profundo somno 
oppressum tenet, ex quo nonnisi ultime tube 
clangore excitaberis ; ego vero tuum genus ulciscar, 
ut leo predam opimam nactus, et penasinjuriarum 
tuarum graves exigam, postquam hano splendidam 
urbem sum ingressus, que septem una sibi muro 
circumdedit arces. » 


tov zaeóBovca ὕπνον xal τῆς τελευταίας σάλπιγγος ἐπιδεᾶ" ἐγὼ δὲ τὸ σὸν μετελεύσομαι γένος οἷα χαὶ λέων 
μεγάλῳ ἐπεγχύρσας θηράματι, καὶ δίχας ὧν ὑπὸ σοῦ καχῶς ἐπεπόνθειν γενναίας εἰσπράξομαι τὴν ἔπτάλοφον 


ταυτηνὶ χαὶ λαμπρὰν εἰσιὼν μεγαλόπολιν. » 

(P. Ἔκ δὲ τούτου πάντα οἶχον ἐπιὼν περιφανῆ 
χαὶ λαμπρὸν, καὶ σταθμοὺς ἐν αὐτοῖς τιθέμενος 
ὥσπερ οἱ παροδεύοντες, ἐχρῆτο τοῖς χοινοῖς ὡς 
ἡρεῖτο πράγμασι, τῷ μὲν βασιλεῖ ᾿Αλεξίῳ χυνηγε- 
σίοις ἐφιεὶς προσανέχειν xal χούφοις τῷ τέως τρέ- 
φεσθαι πνεύμασι μετὰ τῶν φυλάχων οὔς αὐτῷ ἐπέ- 
στησεν, οὐ μόνον τὴν εἴσοδον αὐτοῦ χαὶ τὴν ἔξοδον 
ἐφονῶντας τοῦ μυθικοῦ πολυομμάτου "Apyou περιερ- 
γότερον, ἀλλὰ xal μηδένα τῶν ἁπάντων παρεῶντας 
μόνῳ ἐντυγχάνειν αὐτῷ ὑπέρ τε οὐτινοσοῦν διομι- 
λεῖσθαι πράγματος, ἑαυτὸν δὲ ὅλον ἐπιδοὺς ταῖς 
μερίμναις, οὐχ ὅπως εὖ πράττοιεν τὰ Ῥωμαίων, 
ἀλλ᾽ ὅπως ἀφελεῖ ἐκ τῶν βασιλείων καὶ σύμδουλον 
ἀγαθὸν xal χατὰ γεῖρα γενναῖον ἄνδρα xal ἀρειμά- 
vtov xai ὕποπτον ἐχείνῳ καὶ πρὸς ἀρχὴν ἐπιτήδειον. 
᾿Αμειθόμενος δὲ τῆς πρὸς αὐτὸν εὐνοίας τοὺς []α- 
φλαγόνας xal πάντα ἄλλον συνεφαψάμενον αὐτῷ 
τῆς ἀποστασίας, ἀξιώμασι τούτους ἐτίμησε xol δω- 
ρεαῖς φιλοτίμοις ἐδεξιώσατο. Καὶ τὰ λαμπρὰ δὲ τῶν 
ἀξιωμάτων καὶ τὰ τῶν ὀφφιχίων μεγαλοπρεπῇ, ὡς 
ἐχείνῳ ἐδόκει, μετατιθεὶς ἐπί τινων μὲν τοὺς ἔχυ- 


14. Deinceps omnes domosillustreset splendidas 
pervagando, et viatorum instar in eis diversando, 
rem publicam suoarbitratu administrabat. Impera- 
tori Alexio venationeset alia ludicra indulsit, 884 
custodibusadhibitis,qui non modo ingressum et eg- 
ressum ejusdiligentissimeobservarent,sed etiam ne- 
minem omnino ulla derecum eocolloqui paterentur: 
Bibi curam rerum vendicavit, non in id intentus, ut 
Romana res floreret, sed uLomnes tam consilio quam 
manu pollentes et imperio idonei, diverse factionis, 
palatio exigerentur. Paphlagones ceeterosque omnes 
quorum opera et studiis regnum occuparat, et 


D honoribus et largitionibus est remuneratus. Digni- 


tates et officia magnifica pro libito partim in filios 
suos,partim in alios transtulit,eos utique qui ipsum 
secuti erant, ut olim ii qui a Deo vivente ad 
Baalem defecerunt, quique ipsius gloriam priori 
laudabili dignitati cum justitia cunjuncte pretule- 
runt. Proinde clari viri partim domo et patria 
pellebantur,a charissimis suis avulsi, partim oculis 
privabantur, partim in carcerem et ferreas manicas 


611 


NICETJE& CHONIAT E 


012 


conjiciebantur, nullius sibi sceleris conscii, sed À τοῦ παῖδας προὐδάλετο, ἄλλοις δ᾽ ὑπεξῆρεν ἑτέρους, 


illius criminis tacite 8985 condemnati, quod ex 
nobilitate essent et bello &epe fortiter se gessissent, 
uut proceritate corporis et elegantia forme, aut 
alia quapiam re que morderet Andronicum et 
spe haud bona aleret, antecellerent; aut ob resi- 
duas veterum offensarum scintillas, que hactenus 
velut ignis sub cinere laluerant, resuscitatas, 
τ ultabantur. Itaque peracerba fuitillorum tempo- 
rum conditio, et conjunctissimorum inter se per- 
fidia malum intolerabile. Nec enim frater dunta- 
xat fratrem, pater filium negligebat, si Andronico 
itu visum esset:sed proditoreseorum infestissimos 
ad internecionem familie adjutabant. Erant etiam 
qui ipsi suos deferrent, ut aut Andronici acia irri- 
dentes,autspreto Andronico paternum imperium 
gerenti Alexio addictos. Multi quoque inter accu- 
sandum sunl accusati ; et dum &lios arguunt ut 
Andronici insidiatores, ab ipsis reis aul ciroum- 
stantibus sunt delati, et. in eamdem custodiam 
utrique abducti. Orationem meam confirmatJoan- 
ues Cantacuzenus,qui pugnis in spadonem Zitam 
ita soviit, ut dentes ci excuteret et labia discinde- 
ret, quod cum imperatore Alexio de communibus 
miseriis esset collocutus; 836 idemque mox com- 
prehensus et oculis erutis in obscurum carcerem 
est conjectus, quod per queindam carceris cuslo- 
dem fratri uxorissue Angelo Constantino salutem 
dixerat. Nemo igitur erumnarum erat expers; et 
8i nunquam alias, tum certe reipsa monstra illa 
apparebant, que Empedocles de contentione fabu- 
latur. Neque enim proceres duntaxat Andronici 
adversarii, sed ejus etiam cultores crudelissime 
tractabantur. Nam quos heri humanissime excepe- 
rat et inter intimos habuerat, in eos hodie atroci- 
ter geviebat. Ita videre erat cumdem eodem die, 
ut de navarcho Xerxis est memorie proditum, et 
coronati et securi percuti, laudari el conviciis 
proscindi.ltaque prudentiores Andronici laudatio- 
nem injurie principium, et benificentiam ejus 
facultatum rapinam, benignitatem ejus interitum 
judicabant. Neque vero constabat, cum regnum 
aíffectaret, eum venefleum esso alrocissimum et 
Iehalia pocula miscendiperitum : scd 837 aliquot 
diebus post id omnibus in ore erat, vere necne, 
haud scio ; 86 ejus nefarie artis prima fecisse 


ἐχείνους δήπουθεν oi ὀπίσω αὐτοῦ ἐπορεύθησαν ὡς 
τοῦ Βάαλ πρότερον οἱ ἀποστάντες ζῶντος Θεοῦ, xml 
οἵ τὴν παρ᾽ ἐκείνῳ δόξαν προέθεντο τῆς ἐπαινετῆς 
καὶ προτέρας τιμῆς καὶ τῷ διχαιῳ μερίδα παρεχο- 
μένης. Οἱ μὲν τοίνυν τῶν ἐπιστήμων ἀνδρῶν ἀπηλαύ- 
γοντο οἵχου xai πατρίδος xal τῶν φιλτάτων ἀποδιί- 
σταντο, οἱ δὲ εἰρχταῖς xal χειροπέδαις σιδηραῖς πα- 
ρεδίδοντο, ἄλλοι τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐξεκόπτοντο, αἰτίαν 
οὐδεμίαν πρόδηλον ἐπαγομένην σφίσιν εὕρίσκοντες, 
τὸ δ᾽ εἶναι τῶν εὐπατριδῶν σιωπηλῶς ἐγχαλούμενοι, 
xal χατὰ πόλεμον πολλάχις εὐδοχιμῆσαι, ἢ quic 
σώματος γενναιοτάτης ἤ ὥρας ἱχανωτάτης μεταλα- 
χεῖν, ἢ τι ἕτερον φέρειν ἐπαινετὸν, ὁποχνίζον ᾿᾽Αν- 
δρόνιχον οὐδ᾽ ἀγαθὰς ἐχείνῳ τὰς ἐλπίδας ὁποδάλλον, 
εἶτε μὴν παλαιᾶς μιχρολυπίας ὑποτῦφον ἐμπύρευμα 
χαὶ φρυχτεῦον κατὰ βραχὺ τὸ πρώην λεληθὸς xal 
σποδιούμενον τοῦ θυμοῦ, "Hv τοίνυν ἀνόποιστος 4 
τοῦ τότε χαιροῦ φορὰ, xxi dj πρὸς ἀλλήλους xai τῶν 
πάᾶγυ γνησιωτάτων οὐκ εὐπιστία χαχὸν [P. 161) 
ἀφόρητον ἦν. Οὐ γὰρ μόνον ἀδελφὸς παρεώρα κα- 
σίγνητον χαὶ πατὴρ υἱέα παρέτρεχεν, ἄν οὕτως 
ἤρεσκεν ᾿Ανδρονίχῳ' ἀλλὰ xal τοῖς χαταπροδιδοῦσι 
τούτους συνέπραττον τὰ ἀνήχεστα, καὶ τὴν τοῦ γέ- 
vou συνδιετίθουν ἀπώλειαν. Εἰσὶ δ᾽ οἵ xai κατεμή- 
νυον αὐτότατοι τοὺς οἰκείους ὡς ἢ τὰ παρ᾽ ᾿Ανδρο- 
νίχου χλευάζοντας δρώμενα ἢ γοῦν τῷ τὴν πατρῴαν 
ἄρχοντι ἀρχὴν ᾿Δλεξίῳ προσχειμένους, ᾿Ανδρονίκου 
δὲ ἀπαυχενίζοντας ἑαυτούς. ἸΙολλοὶ δὲ χἀν τῷ ἄρτι 
χατηγορεῖν χαιηγόρηντο, καὶ διελέγχοντες ἑτέρους 
ἐπ᾿ ᾿Ανδρονιχῳ τέχτονας χαχῶν ὑπ᾽ αὐτῶν ἐχείνων 
τῶν κατηγορουμένων ἣ xai ἄλλων παρεστώτων 
προσηγγέλλοντο, xal εἶχε τούτους χἀκείνους συνᾷᾳ - 
παγομένους μία φρουρά, Καὶ πιστοῦταί μοι τὸν λό- 
ov ὁ Κανταχουζηνὸς παλαμναιοτάταις 
πυγμαῖς πχίων ἐχτομίαν τινὰ Τζίταν χαλούμενον 
καὶ τοὺς ὀδόντας ἐχῤιζων καὶ τὰ χείλη ἀφαιματῶν, 
ὅτι πεφώραται ὅλως ᾿Αλεξίῳ τῷ βασιλεῖ περὶ τῶν 
κοινῶν διαλεχθεὶς συμφορῶν, παραχρῆμα δὲ συλ- 
λαμδανόμενος xai αὐτὸς ἐξομματούμενός τε xoà 
εἰρχτῇ ζοφώδει παραῤῥιπτούμενος οἷς προσηγορίαν 
διὰ τοῦ δεσμοφύλαχος πέπομφεν ἑνὶ τῶν γυναιχο- 
μαίμων ᾿Αγγέλῳ δεσμώτῃ ὄντι τῷ Κωνσταντίνῳ. 
Οὐχοῦν διὰ ταῦτα ἦν εἰς πόνον ἄπασα χεφαλὴ, καὶ 
παῤῥησίαν ἦγον ὡς οὔ ποτε, τοῖς ἔργοις αὐτοῖς 
πιστούμενα, ὅσα τὸ ᾿μπεδόχλειον νεῖχος τερθρεύε- 


Ιωάννης 


periculum Maria Οϑανῖββα, Manuelis imperaloris D ταῖ τέρατα. Οὐ γὰρ ἐχλεχτὸς μόνον ἅπας καὶ ὄψη- 


fllia, ferebatur, quoe et princeps et pre ceteris 
omnibus Andronici reditum expetiverat. Nam 
pollicitationibus ab eo corruptum paternum ejus 
spadonem, cognomento Pterygionitei:n, lentum illi 
vonenum 1niscuisse. Nec multo post Cesar uxoris 
obitum est consecutus, qui nec ipse naturali morte 
decessisse, sed unus calix duos prestanles homi- 
nes, Andronici inaidiis, confecisse putabatur. 
Ξέρξου ναύαρχον xal δειροτομούμενον, ὑμνούμενόν τε 


λὸς τῆς ἐναντίας ὧν ᾿Ανδρονίχῳ μερίδος ἔπασχε τὰ 
οἰκτρότατα, ἀλλὰ καὶ περὶ τοὺς οἰχείους θεραπευτῆ- 
ρας ἀπιστότατος ὧν, oU; χθὲς ἐψώμιζε στέαρ πυροῦ 
xai οἷς τὸν μόσχον παρετίθει τὸν σιτευτὸν χαὶ τὸν 
ἀνθοσμίαν ἐχκίρνα ζωρότερον xal τῷ κχύχλῳ τῶν 
περὶ ἐκεῖνον ἐνέγραφε, τούτους διετίθει χειρίστως 
σήμερον. "Hv δὲ καὶ τὸν αὐτὸν ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἡμέρας 
πολλάχις δρᾷν στεφανούμενόν τε ἄμα χατὰ τὸν τοῦ 
xal βλασφημούμενον. Ὥστε xai πολλοὶ τῶν ἐπι- 


᾿ - , , 
γραφομένων ᾿Ανδρόνικον, ol ὅλως ἐς νοῦν βάπτοντες, τὸν ἐξ ἐχείνου ἔπαινον χαταδολὴν ἐνόμιζον ὕδρεως, 


xai τὴν ἀγαθοῦ τινος ἀνθρωπιχοῦ παροχὴν ἔμεσιν 
ἐπιστροφήν. Ὁ δ᾽ αὐτὸς 


τῶν προσόντων ᾧοντο εἶναι xal καταστροφὴν τὴν 


φαρμαχὸς ὧν ὁλοώτατος ἐλελήθει πρότερον, ἡνίχα τυραννεῖν ἐπεδάλλετο" 


613 ALEXIUS MANUELIS FILIUS. 614 


ἡμερῶν δέ τινων διαλειπουσῶν ἤδετο παρὰ πᾶσιν (εἰ δὲ xal ἀληθῶς, οὐκ ἔχω λέγειν) xal θανασίμους κεραννύειν 
ἐπίστασθαι χύλικας, xal τῆς ὀλεθριας ταύτης ἐς ἄδου χαταγωγῆς πρώτην τῶν ἄλλων πειραθῆναι τὴν 
Καισάρισσαν Μαρίαν τὴν θυγατέρα τοῦ βασιλέως Μανουὴλ, τὴν καὶ πρώτως xal παρὰ πάντας μάλιστα 
τὴν ᾿Ανδρονίχου κάθοδον ἐς τὴν πατρίδα γλιχομένην ἰδεῖν: ὑποφθαρῆναι γὰρ χρησταῖς ὑποσχέσεσιν ἐχτομίαν 
τινὰ πατρῷον ὑπηρέτην τῇ γυναιχι, τοὐπίκλην Πτερυγιονίτην, xai λυγρὸν ἐγχυθῆναι τῇ ἀνθρώπῳ διὰ τούτου 
φάρμακον, εἶναι δὲ μὴ τῶν αὐτίκα θανατούντων τὸ ποθὲν δηλητήριον, ἀλλὰ τῶν κατὰ βραχὺ παραχα- 
τατιθεμένων θανάτῳ xal ὑπεξαγόντων τοῦ ζῶν σχολαίτερον. Οὐ πολὺς ὁ ἕν μέσῳ καιρὸς, xa! τῷ τῆς 
χυναιχὸς μόρῳ xal ὁ ταύτῃ συζυγεὶς Καῖσαρ ἐπηχολούθησε, Πλὴν οὐδ᾽ οὗτος φυσιχῶς ἐλέγετο τελευτᾷν, 
ἀλλ᾽ ὕποπτος [P. 168] ἦν xàv τούτῳ ᾿Ανδρόνιχος, χἀὶ κύλιξ ἑτεκμαίρετὸ ula ζωΐς χατευνάστρια δύο ἀμαυρῶσαι 


τέχνα πιότητος. 


w. Βουληθεὶς δὲ τὸ ix τῆς ἀνεψιᾶς Θεοδώρας A 


ἀποτεχθὲν αὐτῷ θυγάτριον τὴν Εἰρήνην εἰς γάμον 
ἁρμόσαι τῷ ᾿Αλεξίῳ, ὃν ἡ Κομνηνὴ Θεοδώρα τῷ 
Βασιλεῖ ἐγείνατο Μανουὴλ, βιδλίον λαχωνίζον ξυντί- 
θησι πρὸς τὴν ἱερὰν σύνοδον, xal τοῦτο ὑποση μηνά - 
ενος χάτωθβεν διὰ μέλανος τῷ οἰχείῳ ὀνέματι ἐπὶ 
ποινῆς ἀκροάσεώς τε xal σχέψεως ἀναδίδωσιν, "Hv δὲ 
τῶν γραφομένων ὁ νοῦς, εἰ συγχωρηθήσεται προύῆναι 
συνάλλαγμα γαμιχὸν βραχὺ μὲν ἢ οὐδὲν παρυπεμ- 
φαῖνον τὸ ἄσεμνον, γενησόμενον δ᾽ ὅμως εἰς ἁρμογὴν 
τῆς ᾿ξῴας καὶ Ἑσπερίου λήξεως καὶ ἀνάῤῥυσιν αἶχ- 
μαλώτων καὶ χορηγὸν πλείστων ὅσων ἑτέρων συνοι- 
σόντων κοινῇ. Καὶ τὸ βραχυσύλλαδον τοῦτο γραμ- 
μἄτιον, καθά τις εὑρυχανδὴς ζωμάρυσις ἤ Ηοσειδώνιος 
τρίαινα ἤ γοῦν τὸ εὐφυὲς τῆς "Ἔριδος μῆλον, τῆν τε 
σύνοδον διεχύχησε xxl τῆς συγκλήτου μέρος ὁπόσον 
κερὶ τὸ χρίνειν διέστησεν, ἤ ἀληθέττερον εἰπεῖν 
xaT ἀλλήλων ἐφώπλισε xal εἷς μοίρας ἐναντίας 
ἀπέχρινε. Χοήμασι γὰρ οἱ πλεῖστοι τούτων χαθυ- 
παχθέντες xal τιμῶν ἀνχύάσεσι μαλαχθέντες ἐπευ- 
δόχουν, ὡς οὐκ ὥφελον, οἷα μὴ χεχωλυμένῳ τῷ 
γάμῳ. ΟἹ δὲ θρασύτεροι τῶν δικαστῶν xal ψηφοφα- 
γεῖν εἰωθότες χαὶ χατὰ τοὺς περιφανεῖς ἀγυρτεύον- 
τες οἴχους, xxl οἱ φιλόχρυσοι τῶν Ex τῆς συνόδου 
xal θεοχάπηλοι, μηδὲ συγγένειαν ἐπ'σύρεσθαι διε- 
τείνοντο τὰ συναφθησόμενα πρόσωπα διὰ τὸ ἐξ 
ἀθεμίτων ἑνώσεων ἀμφότερα γεγενῆσθαι καὶ τοῖς 
νόμοις τὰ τοιάδε κυήματα ἀνεπ'χοινώνητα συγγενείας 
xai ix διαμέτρου ἀφεστῶτα λογίζεσθαι’ καὶ ἀμαθὲς 
δὲ ἔλεγον εἶναι καὶ τὸ οἴεσθαι ὅλως δεῖν ὑπ᾽ ἐξέτασιν 
πίπτειν ἐκδηλοτέραν ἡλίου ὑπόθεσιν, ΟἹ δ᾽ οὐδ᾽ ἄχροις 


15. Cum autem filiam Irenen, ex consobrina 
Theodora GComnena contra leges susceptam,Alexio, 
Manuelis ex incesto concubitu Theodore filio, des- 
pondere vellet, breve scriptum ad sanclum conci- 
lium componit, idque suo nomine atramento sub- 
scriptum publice recilandum et deliberandum 
proponit. Cujus hac erat sententia, utrum feren- 
dum esset matrimonium, quod cum parum aut 
nihil potius incommodi pre se ferat, tamen ad 
Orientis et Occidentis conjunctionem ef captivorum 
redemptionem pertineret, ac plura alia commoda 
rei publice allaturum esset.Id breve scriptum ve- 
luti ahenum 8388 ebulliens aut Neptunius tridens, 
aut ingeniose conflictum illud contentionis pomum, 
concilium permiscuit ; et inter senatorios judices 
omnes dissidium effecit,aut ut verius dicam, alios 
in alios armavit et in contrarias velut acies dis- 
traxit. Nam eorum maxima pars corrupta largitio- 
nibus et ampliflcande dignitatis promissionibus, 
id conjugium ut licitum (quod utinam factum non 
esset) approbavit. Judices vero audaciores, qui 
procerum edes frequentare ac suffragia convi- 
viis eorum condonare solent, e! homines avari el 
res divinas cauponari soliti, eas personas inter se 
cognatas esse negabant, propterea quod ex illicitis 
nuptiis prooreate nihil cum jure cognationis com- 
mune haberent ac alienissime putarentur. Esse 
autem inscitie, causam sole illustriorem in queestio- 
nem vocari. Alii vero argumentis istis plane repu. 
diatis fortiter adversabantur, et nuptias istae, quo 
inceste essent, procedere nequaquam patiebantur. 


ὠσὶ παραδεχόμενοι tX φθεγγόμενα, xa! ὡς ἀγχω- C Ejus pulcherrime 889 sententie auctores erant 


μάλοις ὅπλοις τοῖς νόμοις τὰς προσδολὰς αὐτῶν 
ἀπραχτοῦντες, μηδὲ συγχωροῦντες τῇ πράξει ὡς 
ἀθεμιτογαμίας μεστῇ ἀντέπιπτον γενναιότερον, 
Ἦσαν δ᾽ οἱ τὴν καλλίστην ταύτην εἰσηγούμενοι γνώ- 
μὴν, καὶ τῆς πάλης τῆς χρείττονος, βραχεῖς dx τῶν 
ἀρχιεςέων xal τῶν ἐντρόφων τοῦ βήμχτος xal τινες 
εὐσύνοπτει τῶν τῆς συγχλήτου βουλῆς. Καὶ αὐτοὺς 
δὲ ὁ τοῦ πατριάρχου ζῆλος ἐπισυνίστη τε καὶ émis. 
φεν, οὐχ ἐῶν ἑτεροζυγεῖν xal εἴχοθεν ἄλλως σπεύ- 
ὅοντας. Οὗτε γὰρ d ᾿Ανδρόνίχου τοῦτον ἐξέλυσε 
μεγαλειότης 050' 4 τῶν αὐτοῦ λόγων ἐστυφέλιξε 
δύναμις, οὐθ᾽ αἱ ἀπειλαὶ διετάραξαν, ἀλλ᾽ ἦν ἀτίνα- 
Xt04 ὡς ἐχεῖνος ὁ πρόδολος περὶ ὃν ἀεὶ χῦμα ὀρθὸν 
ἵσταται χαὶ ἄλμη περιμορμύρουσα' ὁ δὲ εἰς ἀφρὸν 


pauci ex ordine pontificum οἱ sacerdotum, et ex 
patribus conscriptis aliquot, qui et ipsi patriar- 
che studio incitati et auctoritate confirmati in 
recta sententia,quamvis eam domonon attuligsent, 
permanebant. Hune enim neque Andronici maje- 
slas debilitavit, neque vis eloquentie evertit, neque 
mina perturbarunt, quominus instar marine petre 
inconcussus maneret. Qui cum se nihil proficere 
et mala manifeste ingruere et partem meliorem ἃ 
majore vinci cerneret, e sacro palatio in ineulam 
Terebinthum, ubi sibi diversorium οἱ sepulcrum 
struxerat, discedit. Andronicus vero, ut desidera- 
tum, ita inopinatum ejus 4iscessum instituto suo 
commodissimum ratus, nuptias perficit, Bulgaro- 


διαλύων καὶ μαχοὰ χλάειν ἐῶν τὴν ἠχήεσσαν θάλασ- ἢ rum episcopo, qui tum forte in urbe erat, ceremo- 


σὰν ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἔστήριχται βάσεως. ᾿Αμέλει τοι 
καὶ ἰδὼν ὡς οὐδὲν ὡφελεῖ, ἀλλ’ ἀναχαλύπτως ἔπεισι 


nias matrimonii peragente. Cum desuccessore sue 
factionis patriarcha dando deliberaret. Camatero 


615. NICET;E£ CHONIATAE. 616 


Basilio ccumenicum pontificatum — defert ; aut A τὰ δεινὰ xal νιχᾷ τὰ χείρονα, τῶν ἱερῶν ἀπανίστα- 
potius illius syngrapha impulsus vendit, qua is ται ἀρχείων xal πρὸς τὴν νῆσον ἀφιχνεῖται Τερέ- 
promiserat se quidquid cordi esset Andronico, ὄινθον, xa0' ἤν αὐτῷ τὴν καταγωγὴν xal τὴν. τοῦ 
quantumvis illicitum, facturum, et ea declinatu- σκήνους ηὐτρεπίκει χατάθεσιν. Ὃ δὲ ᾿Ανδρόνιχος 
rum que illi displicerent. τὴν τοῦ Θεοδοσίου ὑποχώρησιν δεξίωμα [P. 169) 
τύχης κάλλιστον ἡγησάμενος ὡς παρὰ δόξαν ἅμα καὶ κατὰ γνώμην ἐκείνῳ γεγενημένην, τό τε συνάλλαγμα ἐξε- 
πέρανε τῶν γάμων, εὐλογητὴν ἀναδείξας τὸν ἀρχιποίμενα τῶν Βουλγάρων παρόντα τηνικαῦτα τῇ πόλει, καὶ 
περὶ τοῦ τὸν πατριαργιχὸν θρόνον διαδεξομένου xal αὐτῷ πληρώσοντος τὰ κατ᾽ ἔφεσιν διασχέπτεται. Καὶ ἐπιχρί- 
νεται ᾿Ανδρονίχῳ εἰς τὴν οἰκουμενικὴν προεδρίαν ὁ Kapatrpóc Βασίλειος, ἢ τὸ ἔμπαλιν, ὡς ἐλέγετο, αὐτὸς 
᾿Λνδρόνιχον ἐφειλκύσατο πρὸς τὴν τοιαύτην ἐπιλογὴν οἷς μονώτατος ἐξ ἁπάντων ᾿Ανδρονίχῳ ἐγγράφως συνέθετο 
ἐχεῖνα ἐν τῷ ἀρχιερατεύειν διαπράττεσθαι ὅσα φιλητὰ ᾿Ανδρονίχῳ, x&v εἴησαν παναθέμιτα, κἀχεῖνα πάλιν ἀποα- 
τυγεῖν ὁπόσα οὐχ ἡδύνει 'AvOpóvixov, 

3.40 16. Hoc tam af(üiclo civitatis statu pro- tg. Οὐ μόνον δὲ τὰ xatà τὴν πόλιν οὕτως ἐνό- 
vincie pejus etiam habeburt, nescio quo fato Ro- σουν, ἀλλὰ xal τὰ ἔξω χειρόνως ἔμασχον, ἀντιπε- 
manum imperium labefactante.NamIconiisullanus ριάγοντος, οἶμαι, τοῦ δαιμονίου τὴν ὁπὸ Ρωμαίους 
audito Manuelis imperatoris obitu, quem ut Tan- εἰς πᾶν ἀξύμφορον. Ὃ γὰρ τοῦ Ἰκονίου σουλτάνος, 
talus saxum jamjam capiti imminens formidarat, D ὃν ἐδείμαινε πέτρον ἀεὶ χατὰ Τάνταλον brip χεφα- 
Sozopolim belli jure capit, oppida cireumjacentia λῆς ἀνατέλλοντα, φημὶ δὲ τὸν ἄναχτα MavóvijA, εἷς 
direpta sus ditionis facit, et splendidissimam At- ἄδου μεταχεχωρηχέναι μαθὼν τὴν τε Σωζόπολιν 
tali urbem longa obsidione affligit ; Cotyalium πολέμου νόμῳ κατέσχε, xal τὰς πέριξ κωμοπόλεις 
vastat, et alias complures provincias in deditionem ληϊσάμενος ὑφ᾽ ἑαυτὸν ἐποιήσατο, xal τὴν ᾿Αττάλου 
accipit. Ad h»c magnus domesticus Joannes Com- — δὲ λαμπροτάτην πόλιν πολιορχίᾳ γρονίᾳ ἑπάχωσε, 
nenus, cognomento Batatzes, vir rei bellicae non xxi τὸ Κοτυάειον ἐξεπόρθησε, xxl ἑτέρας συχνὰς 
ignarus, multis victoriis contra Persas insignis, χώρας παρεστήσατο. Kal ὁ μέγας δὲ δομέστιχος 
tum Philadelphie degens, acriter Andronico ad- — Ἀ᾿ἸΙωάννης ὁ ἐκ Κομνηνῶν, ᾧ τὸ ἐπώνυμον Βατάτζης, 
versatur, ejus edicta negligit, minas ejus gravio«- ἀνὴρ οὐ φαῦλος τὰ ταχτιχὰ, πολλὰς δὲ νίχας πολ- 
ribus minis eludit. Et cum ob affectati regni — À&xi ἐπανῃρημένος κατὰ Περσῶν, τῇ Φιλαδελφείᾳ 
crimen zale audiret, eum qui id jam invaserat ἐνδιατρίδων ἀντεκάθητο γενναίως τῷ ᾿Ανδρονίχῳ 
objurgat,et ut malum genium, genus imperalo- xai ὀλιγώρως τῶν τούτου εἴχεν ἐπιταγῶν, xal ἀπει-- 
riumexetirpantem, exeecralur. Unde Asiane urbes λοῦντι δεινὰ ἀντενεθριμᾶτο δεινότερα, xai χαχῶς 
seditionibus et intestinis bellis gravius quam ἃ ἀκούων ὡς τυραννίδι ἐπιχειρῶν τῷ ἤδη, τετυραννη- 
finitimis hostibus a!fligebantur. )mo, quem barbari ( χότι λαμπρῶς ἐπετίμα τε xal ἐπέπληττεν ὡς 
non violarant, eum cives trucidebant; et concitati ἐνστάτῃ δαίμονι, τὸ βασίλειον γένος ἐχτρίόοντι. 
contra sese populares, obliti necessitudinis, bar- Ὄθεν ἐμφυλίων στάσεων xal πολέμων αἱ ᾿Λσιάτιδες 
barico $448 more alii in alios grassabantur. Ao ἔγεμον πόλεις. Kal ἦν τὰ ἐντεῦθεν δρώμενα πολλῷ 
Andronicus in animo habuit Andronicum Lapar- δυσαχθέστερα τῶν ἐξ ὁμόρων συμόαινόντων ἐθνῶν, 
dam justis copiis datis cum Datatze commillere, ἤ καὶ οὕτως εἰπεῖν, ᾧ χεὶρ οὐκ ἐπεξῆλθεν ἀλλό- 
virum parvum illum quidem, sed bellicosum. At γλωττος, τοῦτο ἡ ἐγχώριος ἐθέριζε δεξιὰ, xal κατ᾽ 
Joannes Comnenus oppressus morbo, circa Phila- ἀλλήλων ἐχπεπολέμωτο τὸ ὁμόφυλον βαρδαρωθὲν 
delphiam castrametatus, filios Manuelem etAlexium ἅπαν xal τοὺς τῆς συγγενείας νόμους dyvorxóc. Καὶ 
contra Lapardam mittit. Cum autem vario eventu ᾿Ανδρόνικος uiv ὁπλίζειν ἔγνω κατὰ τοῦ Βατάτζη 
pugnaretur οἱ multi utrinque civilibus armis ca- τὸν Λαπαρδᾶν ᾿Ανδρόνιχον, üvyOoa βραχὺν μὲν τὸ 
derent, in magno luctu erat Balalzes, ac forlunas δέμας, δραστήριον δὲ τὰ πολέμια, οὐκ ὀλίγον αὐτῷ 
suas miscrabatur, quod tum infeliciter in lecto στρατολογήσας ὁπλιτικόν. Ὁ δὲ Κομνηνὸς ᾿Ιωάννης 
decumberct,cum in publico ct in acio. versandum νόσῳ τότε συνισχημένος xal περί mov τὴν Φιλαδελ- 
et bellica virtus declaranda ac Orientalium urbium φέων πόλιν ἐσχηνημένος ἀντεξάγει τῷ Λαπαρδᾷ 
voces ob victoriam audiendzs essent, ut ro ipsa D τοὺς υἱεῖς, τὸν τε Μανουὴλ xai τὸν 'AXMEtoy. Τοῦ 
intelligeret senex Andronicus, cum quali sibi ad- ^ δὲ πολέμου συχνὰς μεταλαδόντος τροπὰς ὁποίας 
versurio res essct. Sed quid non facit alacritas et αὐτὸς ἴστησι, xal πολλῶν Ἐξεχατέρωθεν ἀναιρουμέ- 
animus in re mala bonus ? Jubet se in tumulum, — v&v ταῖς ἐμφυλίοις συμπλοχαῖς, βαρυπενθὴς d» ὃ 
unde pugna conspici posset, in lectulo deferri, et Βατάτζης τῇ ἐνσχηψάσῃ χαχέξιᾳ ἐπιστυγνάζων 
filiis ut inetruenda sit acies precipit. Sic victoria ὡς ἀμφοτέραις αὐτὸν συσχούσῃ xal καταβδαλούσῃ 
illustri potitur ejus exercitus, et Lapardanoslonge δυστυχῶς ἐπὶ χλίνης, ὅτι δημοσιεύειν ἔδει καὶ 
persequitur ac cedit. 3492 Paucis diebus post παριστᾷν ὅ τρέφει (P. 170] περὶ τὰ πολεμικὰ qu- 
Batatzis interitus magnum Philadelpbiensibus lu- ναῖον, xai τὰς ἐπὶ νίκῃ νενομισμένας φωνὰς πρὸς 
ctum attulit, et animos eorum omnium ita immu- τῶν ἑῴων πόλεων δέχεσθαι, ἔτι δὲ πιστοῦσθαι τοῖς 
tavit ut cum Androuico se conjungere statuerent, ἕργοις πρὸς οἷον ἀντιφέρεται ἄρχηγὸν ὁ βαρυγέ- 
et missis Cpolim legatis, ad captlandam Andronici ρὼν ᾿Ανδρόνιχος. Ηράγμασι δὲ χαθυποδεικνὺς ὡς 
benevolentiam, Batatzem et filios ejus summa προθυμία xai νεχροὺς ἀνίστησι xal ὡς οὐδὲ 


611 


ALEXIUS MANUELIS FILIUS. 


618 


καρδίας αἰσθητικῆς ἰσχυρότερον, αἵρειν αὐτὸν ἐπὶ A animi levitate criminarentur. Proinde magni do- 


xÀtvibiou αὐτοσχεύου προτρέπεται, καὶ στῆσαι 
φέροντας ἐν γηλόφῳ, ὀθεν ὁρατά οἱ τὰ κατὰ πόλεμον 
ἔσοιτο, Οὐ δὴ γὙεγονφτος, καὶ τοὺς υἱεῖς αὐτοῦ τὴν 
στρατιὰν κατὰ τὸν δοχοῦντά οἱ τρόπον ἐχτάξαι 
κελεύσαντος, dj νίχη περιφανῶς πρὸς τὸ ἐχείνου 
μετέδη στράτευμα’ τὸ δὲ τοῦ Λαπαρδᾶ τὰ νῶτα 
μεταθαλὸν ἐπὶ πλεῖστον ἦν χρόνον διωχόμενον καὶ 
κτεινόμενον. Μετὰ βραχείας δ᾽ ἡμέρας τὸν βίον 
καταστρέψαντος τοῦ Βατάτζη, οἱ Φιλαδελφεῖς πι- 
xg ἐπ’ αὐτῷ καὶ βύθιον ὁλολύξαντες προσχωρεῖν 
ἐγνώκεισαν ᾿Ανδρονίχψ, ὡς μὴ εἶναι ὅστις οὐχὶ τῶν 
. ἁπάντων. Ol δὲ καὶ ἐς αὐτὴν τὴν βασιλεύουσαν πόλιν 
τὸ τῆς προθυμίας πτερὸν ἔλυον, χαὶ ᾿Ανδρόνικον 
θερἀάπεύοντες χατὰ τοῦ ἀετιδοῦς ὄρνιθος τοῦ Ba- 


mestici filii, metuentes ne comprehensi Andronico 
proderentur, ad Iconiensem sultanum confugiunt ; 
quorum calamitate declaratum est laqueos et retia 
divine Providentie neminem posse evadere. Nam 
cum sultani cessationem in ferendis contra hostem 
auxiliis moleste ferrent, abire in Siciliam decre- 
verunt ; et navi conscensa, principio prospero flatu 
Cretici pelagi oram legunt. Ibi vero adverso vento 
eoorto ad Cretam appellere coacti, et ἃ quodam 
praesidiario Gallo, ex eorum ordine qui secures 
gestant, cogniti comprehenduntur, et apud Crete 
qu&siorem deferuntur. Qui cum eos incolumes et 
commeatu instructos ex 843 insula dimittere in 
animo haberet, nec tamen suum exsequi consilium 


. κάτζη xal τῶν ἐχείνου νεοττῶν ἔχρωζον ὡς χορῶναι p illis jam agnitis posset, rem Andronico indicat. 
λαχέρυζαι, ἢ γοῦν ὡς χηφῆνες περιεδόμόουν — Qui ut lucis inimicus et oculis infestissimus, mise- 
ἀγυιὰς xal ἀνάχτορα, ὁποῖον δὴ τῶν καχοσχόλων τὸ ros illos Comnenos excecat. 

ἐπιτήδευμα xal τῶν διχρόαν τρεφόντων γλῶτταν ἐπὶ τοῦ στόματος. Ol δὲ τοῦ μεγάλου δομεστίκου μιοὶ, 
δείσαντες μὴ συσχεθεῖεν καὶ καταπροδοθεῖεν. ᾿Ανδρονίχῳ, μεθίστανται ἐχεῖθεν xal τῷ Ἰκχονιεῖ σουλτάνῳ 
προσρύονται᾽ οἵ καὶ ὕστερον, ἐξ div ἔπαθον, προδήλως ὑπέδειξαν μὴ ἐξεῖναί τινι τὰς πάγας ὑπερα- 
λέσθχι | τὸ ἀμφίόληστρον διεχδῦναι ὃ ἡ ἄνωθν ἐξέτβινε Πρόνοια, Δυσχεράναντες γὰρ ἐπὶ τῇ μετὰ 
τοῦ σουλτάνου χρονίᾳ διατριθῇ, ὡς οὐχ ἀμύνειν τοὺς ἐχθροὺς ἐχείνοις ἐθέλοντος, εἰς Σιχελίαν ἀπαίρειν 
χεχρίχασι, xal δὴ νηὸς ἐπιθάντες καὶ οὐρίῳ τὰ πρῶτα πνεύματι χρώμενοι τὸ Κρητικὸν διαπλωΐζον- 
ται πέλαγος. Κατὰ δὲ τοῦτο τοῦ πνεύματος ἀντιστάντος ἀναγχαστῶς τῇ Κρήτῃ προσίσχουσι, καὶ 
Ἡνωσθέντθες παρά τινος ἐχεῖσε φυλάσσυντος (γένους οὗτος τοῦ πελεχυφόρου xal Κελτικοῦ) συλλαμθάνον- 
ταὶ χαὶ τῷ τῆς Κρήτης δασμολόγῳ καταμηνύονται, Ὁ αὲ ἠρεῖτο μὲν τοὺς ἄνδρας ἔχσῶσχι καὶ τῆς νήσου 
ἀςτεμέας ἐχπέμψαι, ἄλφιτα αὐτοῖς ἐπισιτισάμενος καὶ οἶνον ὑδρευσάμενος xal τἄλλα τὰ πρὸς τὸν πλοῦν 
ἐπιτήδεια χορηγήσας, οὐχ ἔχων δ᾽ ὅπως περανεῖ τὰ χατὰ σκοπὸν (καταφανεῖς γὰρ ἤδη τοῖς ἅπασιν ἐγε- 
γόνεισαν) δῆλα τίθησιν ᾿Ανδρονίχῳ τὰ κατὰ τούτους τοὺς τάλανας Κομνηνούς. Kal οὗτος μισοφαὴς ὧν 


καὶ ταῖς τῶν ἀνδρὼν κόραις ἀκορέστως ἀντιχαθήμενος τοῦ φωτὸς τούτους ἀποστερεῖ. 


tz. Τότε δ᾽ οὖν ᾿Ανδρόνιχος θείαν ἐπισχοπὴν τὸν ( 


τοῦ Βατάτζη θάνατον ἡγησάμενος, καὶ προστιθεὶς 
ταῖς λοιπαῖς ἑχυτοῦ δολοφροσύναις xai ἕτερον τοῦ 
τρόπου προχάλυμμα, στεφθῆναι αὐτοχράτορα sig- 
ηγεῖται τὸν βασιλέα ᾿Αλέξιον. Καὶ δὴ ἐπὶ τῶν ὦμων 
ἄρας αὐτὸν xal μετὰ δαχρύων θερμῶν εἷς τὸν τῆς 
Μεγάλης ἐχχλησίας ἀναχομίσας ἀνάσταθμον ἐπὶ μάο- 
tust μυριάσι πολλαῖς πλήθους ἀστυχοῦ xai ἀλλοίου, 
xzi πάλιν ὁμοίως ἐχεῖθεν κατινεγχὼν, ἔδοξε φιλο- 
στοργότερος εἶναι πατρὸς χαὶ χεὶρ δεξιὰ ἐπιστῆναι, 
τῷ νεαρῷ τῆς βασιλείας ὅρπηκι. Ὁ δὲ τὸ τοῦ Δαδίδ 
ἀντικρὺς διδοὺς πέρατι, ὃ φησιν, « Ἐπάρας κατέῤῥαξέ 
με, » διενοείτο ταῦτα [P. 471] xai ἐπετέλει, Τῷ τοι 
xi πάντας ἐχποδὼν θέσθαι προθυμηθεὶς διεξῆγεν 
ὡς ἡγεῖτο τὰ κατὰ τὴν βασιλείαν πράγματα, τῶν 
ὅλων χύριος χαθεστώς. Καὶ ποῶτα μὲν τὴν τοῦ 
βασιλέως μητέρα τοῦ υἱοῦ χαὶ βασιλέως ἀποστῆσαι 
βουλόμενος, οὐχ ἔληγεν αὐτῆς καταδοώμενος xal τὸν 
ἀπονοπτούντα πλαττόμενος, φάσκων ἀντιχαθίστα- 
σθα! οἱ ταυτηνὶ πθοδηλότατα xal πρὸς πᾶσαν πρᾶξιν 
χαὶ μηχανὴν τῷ χοινῷ τῆς πολιτείας καὶ τῷ βασιλεῖ 
συνοισουσαν ἀντιπολιτῇῦεσθαι, χαὶ τὸν δῆμον εἷς τὰς 
κατ᾽ αὐτῆς ἐξεκύμχινεν ὕδρεις, ὡς πολλάχις εἷς τὸ 
ἱερὸν ἀρχεῖον ἐχδημχγωγηθέντα συναθροισθῆναι, 
χαὶ πρὸς τὴν χατὰ τῆς δεσποίνης σχέψιν τε xal 
προδούλευσιν ἐξαρπάσαι καὶ μὴ ἑχόντα τὸν πατριάρ- 
χὴν τὸν πάνυ τὸν Θεοδόσιον, xa! παραδιάσασθαι 


PaArROL. Gn. CXXXIX. 


1T. Ac Batatzis obitum divinum beneflcium in- 
terpretatus, ceteris dolis etiam huno adjecit in- 
genii sui dissimulandi causa. Auctor est coronandi 
Alexii, eumque in humeros elatum lacrymans in 
Magne ecclesia ambonem pertulit; atque inde 
retulit, ut patrem pietate superare videretur et 
adolescentis imperatoris praesidium haberetur,cum 
ipse aliud in animo haberet, ac Davidicum illud 
agitaret, « Elatum me allisit. » Quare omnibusaule 
proceribus amotis, summaque rerum in se trapsg- 
lata, imperium suo arbitratu gerebat ; 86 principio 
mairem imperatoris, ut aperte sibi et imperatoris 
80 rei publice commodis adversantem, criminari 
non destitit, seque discessurum iterum simulavit ; 
et populo δὰ eam conviciis lacerandam ooncitato, 
suis arlibug effecit ut in sacro palatio conveniret, 
et patriarcham 844 TEeodosiumimportunis flagi- 
tationibus et crebris conviciis perpelleret ut in 
imperatricis ejectionem e palatio consentiret, 
Tanta enim circumforunem turbe vecordia erat, 
ut timendum esset ne in barbam ejus involarent, 
nihil elucentem in eo sanctimoniam reveriti, ni 
Andronici postulatis, ut ab injuria esset Luiior, 
annuisset. Beli quoque judices, Monasteriotes Leo; 
Tornicius Demetrius et Constantinus Patrenus, 
nondum in album eorum inscripti qui Andronico 
siudebant, neo apertissime illius cupiditatihus 


«SS 


619 


NICET/E CHONIAT/E 


620 


manoipati, vite periculum adierunt. Nam de im- A x&xsivàv εὐδοκῆσαι δι᾽ ὑπομνήματος τὴν ἐκ μέσου 


peratrice sententias rogati responderunt se prius 
velle cognoscere, an id concilium de imperatoris 
sententia coactum esset, Qua oratione tanquam 
stimulo vulneratus Andronicus : « Isti sunt,inquit 
qui protosebastum δὰ illa facinora impellunt:, 
comprehendite eos. » Statim igitur satellites gla- 
dios quos 845 humeris sustinebant in illos vi- 
brarunt; et populus chlamydibus eorum apprehen- 
sis viros per contumeliam buo et illuc traxit, ut 
mortem tegre effugerent. His peractis Andronicus 
proceres invasit ; qui cum ea facinora ferenda non 
ducerent, et Cyclopiam coenam ante oculos habe- 
rent, fidem inter sese doderunt et acceperunt, et 
concordiam sanctissimo jurejurando firmaverunt, 
pacti se nec oculis somnum visuros neo oapitibus 
quietem daturos, ni prius Andronicum, si fieri 
posset, sustulissent, ut suopte potius quam conchee 
Banguine (qua vestem suam tingere cupiens, om- 
nem imperatoriam stirpem evellere et tanquam 
immanis bellua devorare conaretur) purpurasce- 
ret. Conjurati erant Andronicus Angeli Constantini 
fllius, magnus dux Andronicus Contostephanus, 
et horum filii sedecim, omnes viri robusti et bel- 
licosi; Logotheta dromi Camaterus Basilius, et 
alii complures juncti genere eis, viri illustres. 
Sed ea conspiratio prodita non diu latuit Andro- 
nicum ; qui impelu facto in Andronicum Angeli 
fllium, tum 846 non procul ἃ terrestribus mo- 
nibus habitantem, illum cum quatuor filiis in ex- 
silium agit: nam sagena satellitum Andronici 
cupidissime evitata, conscensaque cum filiis navi- 
cula, vacuis amphoris que in ea erant ejectis, 
periculum vix evitavit. Contostephanus cum qua- 
tuor (iliis et  Camaterus Basilius comprehensi 
omnes excecantur. Item alii non convicti, ex fama 
duntaxat eaque ambigua conjurationis, easdem 
ponas dederunt. Ad hunc modum iis quos olim 
comprehensos cupiebat, per occasionem in pote- 
statem redactis, et aliis in carcerem oonjectis, 
alis in exsilium actis, aliis aliter multatis, cum 
paucos admodum reliquos esse cerneret, qui 
omissa pertinacia, errantium stellarum more, 
cursu in contrarium mutato eibi studerent, do- 
mine perniciem molitur; ao post varias orimina- 
tiones miseram mulierem concilio suorum, et 


ταύτης μετάστασιν xal τὴν ix τῶν βασιλείων ὅπαρ- 
σιν. Τάχα δ᾽ ἂν xai τῶν γενείων αὐτοῦ ἐπελάθοντο 
τῶν ἀγοραίων οἱ κχυνογνώμονες, παρ᾽ οὐδὲν τὴν 
ἐμπρέπουσαν ἐχεΐνῳ θέμενοι ὀσιότηνα, εἰ μὴ xaxi- 
νευσε πρὸς τὰ παρ΄ ᾿Ανδρονίχου αἱτούμενα, ἐπὶ τὸ 
εὖ διατιθεὶς τὴν τοῦ χινδύνου σφοδρότητα. Μιχροῦ 
δὲ ἐδέησε χινδυνεῦσαι περὶ τὸ ζῇν κἀκ τῶν τοῦ 
Βήλου κριτῶν τὸν Τορνίκην Δημήτριον, τὸν Μονα- 
στηριώτην Λέοντα val Κωνσταντῖνον τὸν Πατρυηγὸν, 
οὔπω τῷ κύκλῳ ἐγγραφέντας τῶν ᾿Ανδρονίχῳ προσ- 
θεμένων, μηδὲ πρὸς πᾶν ἐράσμιον ἐχείωῳ δουλο- 
γραφηθέντας τρανότερον χαὶ τὸ γόνυ βαθέως χάμ- 
ψαντας. Οἱ μὲν γὰρ ἀπαιτούμενοι τὸ παριστάμε,ον 
εἰπεῖν πρὸς τὰ χατὰ τῆς δεσποίνης εἰσαγόμενα 
ἐθέλειν πρώτως ἔφασαν μαθεῖν εἰ ὁ σύλλογος ἐχεῖνος 
καὶ ἡ συνέλευσις xai ἡ περὶ τῶν προχειμένων ἐξέ- 
τασις χατὰ γνώμην γίνεται τοῦ χρατοῦντος xai 
ὁρισμόν" ὁ δ᾽ ᾿Ανδρόνιχος ὡς βουχέντρῳ τῷ λόγῳ 
τούτῳ τρωθεὶς, « Οὗτοί εἶσιν, » ἔφησεν, « ol τὸν πρω- 
τοσεδαστὸν ἐνάγοντες εἰς τὸ τὰ ἄτοπα δρᾷν συλλά- 
Oste αὐτούς. » Καὶ τὸ ἀπὸ τοῦδε οἱ μὲν δορυφόροι τὰ 
ἐπὶ τῶν ὥμων ἐτερόθηκτα ξίφη ὡς καθιξόμενοι 
κατήνεγκαν’ ὁ δὲ δῆμος τῇδέ τε χἀχεῖσε τῶν χλαμύ- 
δων λαδόμενοι περιέφερον τοὺς ἄνδρας μεθ’ ὑδρεως, 
ὡς μόλις ἐχφυγεῖν τὸ θανεῖν. Τοῦτο δ᾽ ᾿ἀνύσας ᾽Αν- 
δρόνιχος τοῖς μεγιστᾶσι μετέπεινα ἐπεφύετο. Ot δὲ 
ὡς οὐχ ἀνεκτὰ τὰ τοιαῦτα ἔργα ὑφορώμενοι xal τὴν 
Κυχλώπειον ἄντιχρυς πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχοντες κατα .- 
θοίνησιν, ἀλλήλοις πίστεις δόντες τε xal λαθόντες, 
καὶ τὴν ὁμόνοιαν χρατυνάμενοι xal ὄρχοις τὸ ὁμό- 
τνουν φριχώδεσιν ἐμπεδώσαντες συνέθεντο μὴ 
δοῦναι ὕπνον τοῖς ὀφθαλμοῖς, μηδὲ τοῖς χροτάφοις, 
εἰ δυνατὸν, παρασχέσθαι ἀνάπαυσιν, Ec οὗ θανεῖται 
᾿Ανδρόνιχος xai τὸ τούτου αἷμα πρὸ τοῦ τῆς χόγχης 
χρώσειεν αὐτόυ, ἐξ ἧς βάψαι τὴν οἰκείαν στολὴν 
μειρόμενος πᾶσαν τὴν βασίλειον φυταλιὰν ἐχριζοὶ 
καὶ ὡς μονιὸς διαλυμαίνεται ἄγριος. Ἦσαν δὲ οὕτω 
συνομοσάμενοι ᾿Ανδρόνικος ὁ υἱὸς τοῦ ᾿Αγγέλου 
Κωνσταντίνου, ὁ μέγας δοὺξ ᾿Ανδρόνιχος ὁ Κοντο- 
στέφανος, καὶ οἵ τούτων υἱεῖς ἐχκαίδεχα ὄντες, Ttiv- 
τες ἀχμαῖοι xai ῥομφαίαν ἐσπασμένοι πρὸς πόλε- 
μον, ὁ τοῦ (P. 172] δρόμου λογοθέτης ὁ Καματηρὸς 
Βασίλειος, καὶ συχνοὶ ἕτεροι χατὰ γένος αὐτοῖς 
συναπτόμενοι xai ἄλλως τὸ ἐπίσημον ἔχοντες. ᾽Αλλ᾽ 
οὐχ ἔλαθε τὸ σύστρεμμα τὸν ᾿Ανδρόνικον, οὐκ εἰς 


eorum judicum coetu coacto, qui non judicaturi ἢ τέλος ἄφθεγχτον καὶ χρύφιον διαμεῖναν. Διὸ καὶ 


$41 sed damnaturi erant, proditionis accusat : 
enm ad Belam lfungarie regem, sororis maritum, 
crebras dedisse litteras, et magnis pollicitationibus 
eum impulisse ut Branizobam et Belligradum va- 
staret. Itaque in augustissimum carcerem prope 
S. Diomedis monasterium ignominiose abducitur, 
Ubi et custodum ludibriis ac contumeliis et fame 
sitique afflicta, sevissimi carniflcis manum conti- 
neater exspectabat. Andronicus vero nibil immi- 
nuta feritate, nihil nisi atrox et. crudele cogitans 
et vivere illam graviter ferene, non multo post 
injuriarum ministros judices convocat, ques poena 


αὐτίχα ὅγε χατὰ τοῦ υἱοῦ τοῦ ᾿Αγγέλου ὁρμήσας, 
μικρὸν ἄποθεν αὐλιζομένου τῶν χερσαίων πυλῶν τῆς 
πόλεως τηνιχαῦτα, ἐχεῖνον μὲν φυγάδα μετὰ τῶν 
υἱέων τίθησιν, ἀσπασίως διεχδράντα τὴν σαγήνην 
ἥν οἱ ὁπλοφόροι ᾿Ανδρονίκου αὐτῷ διεπέτασαν, ἐκ 
τοῦ μόλις ἀχατίῳ περιτυχεῖν ἀμφορέων πλήρει 
κενῶν, καὶ αὐτὰ μὲν ἐχτινάξαι εἰς θάλασςαν ὅσα καὶ 
ἀμφιδλήστρου σχύδαλα, αὐτὸν δ᾽ ἐν τούτῳ διεχπλεῦ- 
σαι μετὰ τῶν παίδων μόλις τὸν κίνδυνον" τὸν δέ γε 
Κοντοστέφανον συνειληφὼς xal τέσσαρας τῶν παί- 
ων καὶ τὸν Καματηρὸν Βασίλειον πάντας ἐξομμα- 
voi, πρὸς δὲ καὶ ἄλλους, ὁπόσους οὐ μετ᾿ ἔλεγχον 


621 


ALEXIUS MANUELIS FILIUS. 


023 


προφανῆ, ἀλλὰ κατὰ φήμην, ψιλήν καὶ ταύτην A legibus in urbium et provinciarum proditores eta- 


ἀμφίλογον, ἠκηκόει χοινωνῆσαι τοῖς εἰρημένοις τοῦ 


σχέμματος. Οὕτω τοίνον- θύδας χαὶ ἀπολέσας ᾿Αν- 


δοόνικος οὕς πάλαι μὲν συλλαδεῖν ὦδινεν, εἷς και- 
ρὸν δ᾽ ἀνεδάλλετο τὴν ἐπίθεσιν, τινὰς δὲ καὶ δὲε- 
σμωτηρίοις παραδοὺς, τῇ ὑπερορίᾳ δὲ καταδικάσας 
ἑτέρους xal ἄλλους ἄλλως διαφθείρας, ὁρῶν δὲ xai 
ὅσοιπερ κατελείφθησαν εὔγνωστοί τε καὶ εὐχρίθ- 
μητοι, εἰς τοὔμπαλιν ἰέναι πρώην τοῖς πλείοσιν 
ἐπιχειροῦντες κατὰ τοὺς πλανωμένους τῶν ἀστέρων 
χἀχείνους μεταθεμένους τὰς γνώμας xal τὸν αὐχένα 
. παῤεχομένους ᾿Ανδρονίχῳ πατεῖν xal τῷ ἐἘχείνου 
᾿ ἄμα συμφερομένους ἄξονι, τὸν τῆς δεσποίνης ἐπέ - 
σπευδὲν ὄλεθρον, xal διαφόρους αἰτίας ξυνθέμενος 
* φέλος xal προδοσίας χρίνει τὴν ἄνθρωπον, συναγαγὼν 
— *b ἐκείνῳ φίλον συνέδριον καὶ τῶν δικαστῶν ol 
καταχοινεῖν, οὐ χρινεῖν τὴν Ἐν γυναιξὶ ταλαίπωρον 
ἤμελλον. Καὶ ἡ μὲν ὡς τὸν ἐπ᾽ ἀδελφῇ γαμύῦρὸν 
τὸν ῥῆγα Οὐγγρίας τὸν Βελᾶν ἀνασείουσα καὶ πορ- 
θεῖν τὰ χατὰ Βρανίτζοθαν xai Βελάγραδα γραφαῖς 
ἐνάγουσα καὶ ἀδραῖς ἐπαίρουσα ὑποσχέσεσιν, εἷς 
τὴν τοῦ ἁγίου Διομήδους μονὴν περί τινα ἐκεῖ που 
στενωτάτην οὖσαν εἰρχτὴν ἀχλεώς ἀπάγεται, ἕνθα 
δὴ καὶ ἐφ᾽ ἱκανὸν παρὰ τῶν φυλάχων ἐρεσχελούντων 
παροινουμένη καὶ λιμῷ xal δίψει τετρυχωμένη τὸν 
σφαγξα διηνεχῶς ἐφαντάζετο ἐν δεξιῶν ἑστῶτα τομώ- 
τατον. Ὃ δ’ ᾿Ανδρόνιχος οὐδὲ βραχὺ γοῦν τοῦ 
ἀγριαίνειν ὁποχεχάλαστο, ἀλλὰ τὸ τοῦ Δαδὶδ, πόνον 
xal θυμὸν κατανοῶν xal παραδοῦναι σπεύδων αὐτὴν 
εἷς θάνατον, χαιρὸς οὕπω πολὺς xal τοῖς ζῶσιν ὅτι 
σύνεστι δυσχεραίνων ἀθροίζει πάλιν τοὺς τῇ ἀδικίᾳ 
βραδεύοντας δικαστὰς, καὶ ὧν ἡ δεξιὰ δεξιὰ ἀδι- 
κίας, xai ἐρώτησιν προτεινάμενος ὁποία τις ἐχ τῶν 
νόμων ἐπήρτηται ποινὴ τοῖς προδόταις πόλεων xal 


tuta sit rogat. Accepto scriplo, quo respondebatur 
capitale id esse facinus, cohiberi non potuit quin 
impetu in imperatricem ferretur, Cum autem ju- 
dices illi iniqui clara voce exclamassent miserri- 
mam illam imperstricem e medio tollendam esse, 
slatim charte ab imperatore,filio ejus, quasi gutta 
materni 848 sanguinis, qua illa mori jubebatur, 
subscribitur. Illius crudelissimi et nefarii facinoris 
ministri Manuel primogenitus Andronici, et Geor- 
gius Augustus Andronici affinis, deliguntur. li 
vero ad solam ejus rei mentionem consternati, 
neglecto imperatorio mandato, libere dixerunt se 
nec ante in imperatricis necem consensisse, et ab 
eo piaculo puras habere manus, et nuno multo 


p minus commissuros ut in conspectu suo corpus 


innocens lanietur. Quibus verbis Andronicus plane 
inopinatis turbatus barbam digitis subinde impli- 
cuit ; et ardentibus oculis caput subinde attollendo 
et demitteado- suam miseriam deploravit, crebro 
indignatus, quod amicissimi sui a crudelitate ab- 
horrentes solo nutu ad facinus atrocissimum non 
impellerentur. Ac tum represso impetu, ut equus 
ferox et contumax, suppressaque iracundia, ul 
ignis fumo involutus occulitur, paucis diebus post 
miseram sguffocari jubet, ejus mandati Constantino 
Tripsycho heteriarcha et spsdone Pterygionite, 
cujus veneficio Mariam Porphyrogeniiam 349 
exstinctam esse supra dixi, exsecutoribus.Sic illud 
eximium forme decus jucundissime lucis aspectu 
privatum in littore arena obruitur. Heu tantum 
nefas solem intueri? O Dei Verbum omni princi- 
pio prius, eamne esse tuam Ienitatem incredibi- 
lem ? 


χωρῶν, xal ἀπόφασιν ἔγγραφον θανάτῳ ὑποδικάζουσαν τοὺς οὕτω δρῶντας ἀνὰ χεῖρας δεξάμενος, ἦν τὸ ix 
τούτου χατὰ τῆς ἀνάσσης ἄσχετος τὴν ὁρμήν. Τοίνυν καὶ τὴν φωνὴν ὑψωσάντων xal διατόρως βοη- 
σάντων τῶν παρανόμων ἐχείνων ψηφηφόρων δεῖν ἐκ τοῦ βίου γενέσθαι τὴν δύσποτμον ἐχείνην ἐν βασιλίσσαις, 
χάρτης εὐθὺς παρὰ τοῦ παιδὸς χαὶ βασιλέως ὑποσημαίνεται, ἀτεχνῶς ψεχάδι τοῦ μητριχοῦ διεχτυπού- 
μένος αἵματος, ταύτην μετατιθεὶς τῆς ζωΐς. Ἐχκχέγονται τοίνυν εἷς τὸ [Ρ, 173] χαθυπουργῆσαι τῷ 
μυσαρᾷ ταύτῃ xal ἀνοσίῳ πράξει ὁ τοῦ ’Ανδρονίχου πρωτότοχος υἱὸς Μανοὴλ καὶ ὁ σεδαστὸς Γεώργιος 
ὁ τῆς τοῦ ᾿Ανδρονίκου γυνανχὸς ἀδελφός. Ἄμφω δὲ xal πρὸς μόνην ἀπεπήδησαν τὴν ἐπιλογὴν ταύτην 
δυσχεράναντες, xal τὸ τοῦ βασιλέως ἐξεφαύλισαν δόγμα, εἰπόντες μήτε πρότερον τῇ ἀναιρέσει τῆς 
βασιλίδος συνευδοχῆσαι ὅλως, ἀλλὰ τὰς χεῖρας φέρειν ἀγνὰς τοῦ μιάσματος, xal νῦν δὲ πολλῷ πλέον μὴ 
ἀνέξεσθαι αὐτῶν θεωμένων σῶμα διίεκσπᾶσθαι δίχαιον, κἄν ᾿Ανδρόνιχος ὡς σχηπτῷ τοῖς λεγομένοις 
νούτοις πληγεὶς, παρὰ δόξαν πᾶσαν ἀπηντηχόσι, τάς τε τοῦ γενείου τρίχας πυχνὰ περιείλισσε τοῖς 
δαχτύλοις, πῦρ τῶν ὀμμάτων βλέπων, xal τὸ χάρη χλίνων τε καὶ ἀνόγων ἑαυτὸν ἱκανῶς ἐταλάνισε xol 
μέγ᾽ ὥχθησε πολλάχις οἷς οὐχ εἶχε τὸ φίλιον αἱμοχαρὲς xal πρὸς φονουργίαν μόνῳ ἐχπυρούμενον 
νεύματι. Τότε μὲν οὖν τῆς ὁρμῆς ἀνασειρασθεὶς ὡσεὶ καὶ ἵππος θερμὸς xal δυσχάθεχτος, dj ὃσα xal 
χαπνὸς φλόγα περὶ αὐτὴν εἰληθεὶς, τὸν οἴχεῖον ἀποσδέσας μὴ ὑπεξιόντα θυμὸν, περέθετο τὴν 
ἀναίρεσιν. μετὰ δὲ βραχείας ἡμέρα τῷ διὰ πνιγμονῆς ἐλεεινῷ μόρῳ ὑποδικάζει τὴν καχοδαίμονα, 
ἐπιστατησάντων τῷ ὑπουργήματι τοῦ Τριψύχου Κωνσταντίνου, ὃς τὴν τῆς ἐταιρειαρχίας ζώνην 
εἶχε, καὶ τοῦ ἐχτομίου Πτερογιονίτου, ὃς διεθρυλλεῖτο πορὰ πᾶσι xal τὸν τῆς Πορφυρογεννήτου 
Μαρίας διὰ φαρμάχου χαχουργῆσαι θάνατον. Καὶ τὴν μὲν, τὸ γλυχερὸν φάος χαὶ καλὸν ὅραμα ἀνθρώ- 
ποις, εἶχεν dj ἐχεῖ που ἀχτὴ τῇ ψάμμῳ κχαταχωσθεῖσαν. HÀ: τοῦ μιάσματός, xal Λόγε Θεοῦ προ- 
ἄναρχε, τῆς ὑπὲρ χατάληψιν σῆς ἀνοχῆς ! 

vj. Ὁ δ᾽ ᾿Ανδρόνικος ἐπὶ τούτοις ἐσχίρτα, πῶς ἢ 
ἂν εἴποι τις ; καὶ διεχεῖτο τὸ τῆς ψυχῆς ἡδόμενον, 
τοῦ γένους ἐχτριδομένου τοῦ Μανουὴλ xai δενδροτο- 
μουμένου κήπου τοῦ βασιλείου, ὡς μόνος οἱκήσων 


18. Andronicus vero exsultabat ac letabatur, 
cum familia Manuelis exscinderetur et iinperatorii 
horti arbores exscinderentur, quasi solus Roma- 
nis provinciis potiturus et imperium sine ullo peri- 


6:3 


ctione 11, anno a mundi exordio sexies millesimo 
et sexcentesimo, designationi sua adjicit animum; 
ac improbus ille grex et mercenaria manus, quan- 
quam Andronico voluntatem suam dissimulante,de 
Bi*hynica seditione deque Isaacio Angelo et Theo. 
doro Cantacuzeno Nices» reo eptis, et de improbis 
Prusaensium conatibus, qui Theodorum Angelum 
Nicocenses imitati recepissent, concilio indicto as- 
gerit nullum fore seditionum finem, nisi Androni- 
cus imperaret,qut ob venerabilem senectutem pru- 
dentia superet adolescentes, et in solio gemmato 
considens et imperatorio diademate redimitus pari 
potestate cum 850 immaturo imperatore uteretur, 
oculi8 atque animo in rerum omnium administra- 
tionem et exsecutionem majoribus viribus et aucto- 
ritate intentus. Corona vero circumstans, et An- 
dronici ob splendorem generis et dignitatum excel- 
lentiam assessores,una voce exclamarunt eam rem 
sibi jam olim in votis esse, nec tergiversationi lo- 
cum relinqui. Quod nisi cum gratia impetrarent, 
vim minitantes, acclamationem hanc (Alexius et 
Andronicus Comneni, magni imperatores et prin- 
cipes Romanorum, multos annos vivunto) híanti 
ore et plenis faucibus cecinerunt, ut parum abes- 
set quin clamoribus rumperentur. Cum ea pre- 
clara res ad simplicis populi aures pervenisset (sic 
enim Cpolitana plebs vocanda est), omnis generis, 
etatis,opiflicii multitudo velut apum examina alvea- 
ribus effusa convenit ; et quidam Beli judex, cujus 
nomen libens pretereo, ut observantissimus ΑὮ - 
dronici famulus supplicum libellorum officium 
adeptus,et alius quidam protonotarius,homo tumi- 
d:e lingue et precipuus tyrannidis rninister, 851 
rumore qui de Andronici designatione passim va- 
gabatur audito, improbi assentatores uno spiritu 
in tyrannicam domum qua Michaelize dicitur,ubi 
ista tractabantur, properarunt ; et senatoriis capi- 
tum tegminibus detractis, albas sindones ex hu- 
meris dependentes in orbem convolverunt ; et co 
tibus in triviis coactis, ut presultores choros, 
fractum et molle canticum auspicati exsultarunt, 
cum plausu manuum, ad numerum saltantes. ἢ 
impudentiam singularem et vecordis animi levita- 
tem | cum autem Andronicus ex tyrannicis edibus 
in Blachernium paiatium descendisset et. Polytimi 


NICET/E CHONIATAE 


culo occupaturus, Igitur Septembri mense, indi- A τὴν ὑπὸ 'Ρωμχίους 


G 


sublimes edes ingressus esset,etiam Alexius impe- ἢ 


rator acclamationibus ,et suspiriis hominum exci- 
tus (neque enim omnes ee intemperie agitabant) 
ubi palatium hominibus refertum et Andronicum 
&b omnibus pro imperatore celebrari vidil, tem- 
pori serviendum ratus seni cum ceteris adulatus 
est, eumque ad imperii societatem vocavit,ad quod 
jam olim magno 85942. impetu ferebatur. Ac factio- 


624 


χαὶ τῶν ταύτης σχήπτρων ἐπι- 
ληψόμενος ἀδεῶς. ᾿Ενττάντος δὲ τοῦ Σεπτεμδρίου 
μηνὸς τῆς. δευτέρας ἰνδιχτιῶνος τοῦ ἑξαχισχιλιοστοῦ 
ἑξαχοσιοστοῦ ἔτους τῇ ἀναῤῥήσει ἐπιδάλλει. Οὐχοῦν 
οἱ ix τῆς φαύλης συμμορίας, χατὰ γνώμην δύπου- 
θεν ᾿Ανδρονίχου, χἂν περιέκρυπτε τὴν ἑαυτοῦ 
βούλησιν, λόγον εἰσήνεγχαν τῷ συνεδρίῳ περὶ τῆς 
νεοχμωθείσης τοῖς Βιθύνοις ἐπαναστάσεως χαὶ τῆς 
ἐντὸς τῇς πόλεως Νικαίας παραδοχῆς ᾿ἰσααχίου τοῦ 
ἐξ ᾽᾿Αγγέλων χαὶ Θεοδώρου τοῦ Καντακουζηνοῦ, 
ἀλλὰ δὴ xai ὅσα χαχουργοῦσιν οἱ Προυσαεῖς, εἶσοι- 
χισάμενοι Θεόδωρον τὸν ΓΑγγελον xal ταὐτὰ τοῖς 
Νιχαεῦσι φρονήσαντες. Καὶ φάμενοι μὴ οὐκ ἂν 
ἄλλως ἠρεμήσειν τοὺς στασιώδεις, εἰ μὴ ᾿Ανδρόνιχος 
βασιλεύσειεν ὁ διὰ τὴν ὑπαργυρίζουσαν τῷ χρόνῳ 
τρίχα τῶν νέων ἔχων λέξαι σοφώτερα, xai ἐπὶ 
θρόνου καθίσας τοῦ διαλίθου καὶ τῇ βασιλείῳ ταινιᾷ 
διαδηθεὶς συναυτοχρατοροίη τῷ παναφήλιχι βασιλεῖ 
καὶ διορῴη τὸ γενησόμενον γαὶ περατοῖ τὸ πρα- 
χθυησόμενον μετ᾽ ἰσχύος μείζονος xai ἐξουσίας ἄρχε- 
χωτέρας, εἶχον εὐθὺς τοὺς περιεστῶτας, xal ὃτοιπερ 
ἐχείνῳ (P* 174]. συνήδρευον διὰ γένους λαμπρότητα 
xai ἀξιωμάτων σεμνότητα, ὁμοφώνως ἀναχραγόντας 
πάλαι αὐτοῖς εἶναι τὸ προδληθὲν ἐν δι᾿ ἐφέσεως, καὶ 
μηκέτι καιρὸν εἶναι τοῦ ἀναδύεσθαι: ἦ γὰρ ἂν καὶ 
βίαν συμμίξωσι, προχωροῦσαν οὐκ ἔχοντες τὴν 
πειθώ, ᾿Αμέλει xxl. τῆς εὐφημίας κατάρχονται, xai 
οὐτωσί πως διατιθέασι τὴν ἀνάῤῥησιν, ᾿Αλεξίου xal 
᾿Ανδρονίχου μεγάλων βασιλέων καὶ αὐτοχρατύόξων 
Ῥωμαίων τῶν Κομνηνῶν πολλὰ τὰ ἔτη, » πλατέσι 
xal ἀνεωγόσιν ἔδοντες στόμασι καὶ μιχροῦ διαῤῥη- 
γνύμενοι ταῖς φωναῖς. Διαδοθέντος δὲ τοῦ χαλυῦ 
τοῦδε πράγματος τοῖς ἐν τῇ πόλει ἀδελτέφοις (οὕτω 
γὰρ χρεὼν τὸν Κωνσταντινουπολίτην δῆμον x*z- 
λεῖν [12],) ὡς μελισσῶν σμήνη τῶν σίμόλων ἀπανα- 
στάντα τὰ πλήθν͵ συνείλεχτο £x παντὸς γένους γαὶ 
τέχνης ἀπάσης xxi πάσης ἡλιχίας τῆς συνύδου γε- 
γενημένης, ὅτε xal τις τῶν τοῦ Βήλου χριτῶν (τὸ 
δὲ ὄνομα ἑχὼ ὑπερόήσομαι) εἰς τὸ τοῦ ἐπὶ τῶν 
δεήσεων ὀφφίχιον ἀνχθὰς ὡς θεράπων ᾿Ανδρονίκου 
θερμότατος, καὶ ἄλλος δέ τις πρωτονοτάριος τιμτν,- 
θεὶς γλωττογάστωρ καὶ μηδενὸς ἀγενέστερος τῆς 
τυραννίδος ὑποδρηστὴρ, τῆς χατὰ τὴν ἀνάῤῥησιν 
τοῦ ᾿Ανδρονίχου qc pre ἀπανταχὴ διατρεχούσης καὶ 
αὐτῶν δὲ τῶν φαυλοχολάχων τὰ ὥτα περιχτυπησάσῃης, 
ὥτπε; ἐν ivl πνεύματι τὸ τυραννεῖον καταλαθόντες 
xaü' ὃ ἐτελεταρχεῖτο τάδε τὰ ἄθεσμα (τοῦτο δὲ ἦν 
ὁ τοῦ Μιχαηλίτζη λεγόμενος οἶκος), τὰ συγχλητικῶς 
ξυφασμένα τῶν χεφαλῶν ἐξενεγχόντες χαλύμμοτα 
xai τῶν χατὰ νώτου κεχυμένων λευχολίνων λαδό- 
μενοι διείλουν αὐτὰ ὡς σφαίρας, χοροστατοῦντες 
τοῖς ἐχ τριόδων xal τῆς τότε τελετῆς πῤοεξάρχοντες, 
πρὸς μέλος τε χεχλασμένον μετεῤῥύθμιζον τὴν φω- 
viv, καὶ πανιχῶς ἐξαλλόμενοι xal τὰς χεῖρας ὡς ἐς 


Hier. Wolfli notz. 


(12) In vetusti codicis margine hoc loco menda- 
cii arzuitur Choniales, quasi populo Byzantino flat 
"njuria : et, si qua perperam committantur, ea po- 


tius hominibus potentibus et seditionis sint ascri- 
benda. Quanquam enim scriptura non satis legi 
potest, tamen satis apparet hanc esse sententiam. 


025 


ALEXIUS MANUELIS FILIUS 


026 


«ρότον ξυμδάλλοντες τὼ πόδε ὑπεσάλευον, xal xarà A nis pars acrior Andronicum tergiversantem et con- 


μέσον ἐδίνευον, μολπῇ τ᾽ ἰὑγμῷ τε τὴν γῆν ἐχρότουν 
ὑπορχούμενοι. "Q τῆς ἀναιδείας xal τῆς μικρογνώ- 
μόνος φρενὸς καὶ χουφότητος | Too δ᾽ ᾿Ανδρονίκον 
χαταθᾶντος ἀπὸ τοῦ τυραγνείρ: à 

βασίλειον, καὶ Wévopivou xarà τὸν ἐντὸς τούτου 
ὐὑψηρεφῆ δόμον ὅς Πολύτιμος λέγεται, ἐφίσταται 
καὶ ὁ βασιλεὺς ᾿Αλέξιος ἐκ τῶν ἔξωθεν, ὁμοῦ παιά- 
νων ££ καὶ στεναγμάτων (οὐ γὰρ πάντες τῷ καιρῷ 
παρεσύρησαν) εὐρὼν μεστὰ τὰ ἀπάχτορα, xal αὐτὸν 
᾿Δὐδρόνιχον ὡς βασιλέχ σχεδὸν παρὰ πάντων χατα- 
λαδὼν εὐφημούμενον. Ἑκὼν τοίνυν ἀέχοντί γε 
θυμῷ τοῖς τελουμένοις ἐπευδοχήσας ἐχολάχευε χἀ- 
κεῖνος ἐν τοῖς λοιποῖς τὸ γερόντιον, ᾿Ανδρόνιχον εἰς 
. πὸ συμθασιλεύειν ἐπεγείρων, xal προθυμοποιῶν εἰς 
τὸ ἐνεστὸς ἔργον τὸν ἀχρατῶς εἰς τοῦτο πάλαι 
φερόμενον. Τὸ δὲ τῆς ᾿Ανδρονίχου φατρίας θερμό- 
τερον xal ἀχκιζόμενον. ᾿Αννρόνιχον xal τὴν συνε- 
᾿ δρίαν εἰρωνευόμενον ἀμφοτέραις συσχόντες εἴς τὴν 
χρυσόπαστον χλίνην ἔφῆχαν ἐφ’ ἧς ὁ βασιλεὺς ἵζα- 
νεν. Ἄλλοι δὲ τὴν χαπνηρὰν xal πυραμοειδῇ ba 
τῆς χεφαλῆς ἀφελόμενοι πυρσὴν αὐτῷ περιέθεντο, 
xal στολὴν βασιλικὴν ἐνέδυσαν ἕτεροι. Τῇ δὲ ὗστε- 
ρχίᾳ ἐπὶ τῆς Μεγάλης ἰχχλησίας ἀρξαμένης τῆς τῶν 
βασιλέων ἀναῤῥήσεως γίνεσθαι ᾿Ανδρόνικος ἀνηγο- 
ρεύετο πρότερον, ὁ δὲ ᾿Αλέξιος [Ρ. 175] ὁπεδέδαστο, 
μεταπεσούσης τῆς τάξεως. Καὶ ἡ αἰτία ὡς χαλλίστη 
καὶ εὐπρεπής" οὔ φασι δεῖν τὸν ἵνφαντα χαὶ ἐς μέ- 
«pov οὔπω ἡλικίας ἰκόμενον λειογένειον προαναγο- 
ρεύεσθαι τοῦ πολιότριχος ᾿Ανδρονίκου καὶ γεραροῦ τὸ 
φρονεῖν xxl ἅμα πρόσω xal ὀπίσω τὸ ὁρᾷν ἔχοντος 
τῷ ἐσθλῷ τῆς φύσεως. ᾿Επεὶ δὲ γαὶ αὐτὸς ’Ανδρόνι- 
χος τὰ ἱερὰ ἐσαφίχετο μέλαθρα στεφθησόμενος, τότε 
πρώτως ὥφθη τοῖς ἀνθρώποις διαχυθεὶς xai τὸ τοῦ 
βλέμματος ὁ θὴρ μεταθέμενος βλοσυρὸν χαὶ τὴν ἐπὶ 
τὸ χρεῖττον τῶν πραγμάτων ἀλλοίωσιν πολλοῖς τῶν 
δεομένων καθυποσχόμενος. Ἤν δὲ ταῦτα φενάχη 
ποόδηλος xal ψευδὴς ἐπαγγελία τοῦ ἀπατεῶνος, καὶ 
τὸ τοῦ προσώπου ἱλαρὸν, φιλανθρωπίας παρυφιστῶν 
ἰσχνότατον ἴνδαλμα πρόσκαιρον συσχιάζον τὴν ἔν- 
δοθεν ἀγριότητα. Ἐϊσελθὼν δὲ τὸ ἱερὸν καὶ τελεσθεὶς 
ὁπόσα τοῖς στεφομένοις εἴθισται ἄναξι, πρόσεισι 
δεῖσαν τῶν ἀχράντων ἁγιασμῶν μετασχεῖν, xal τὸν 
οὐράνιον ἄρτον δεξάμενος ἐν τῷ ἐγγίζειν τῷ ἐχπώ- 
ματι τὰς χεῖρας ἀνέσχε, xal σχηματίσας ἑαυτὸν εἷς 
παρθαινόμενρν xatà τῶν φριχωδῶν ἐπόμνυσι μυστη- 
ρίων, ἀκροωμένων σχεδὸν ἀπάντων ὅσους τὸ Ἱερὸν 
συνεῖχεν ἄδυτον, μὴ δι᾽ ἔτερόν τι βασιλεύσειν αἷρε- 
τίσασθαι ἤ τὸ OR) oa βοηθῆσαι τούτῳ χαὶ τῷ τούτου 
χράτει, δείξας τὸν συνεστῶτα βασιλέχ καὶ ἀνεψιὸν 
᾿Αλέξιον, ὃν μεθ᾽ ἡμέρας ἀπηγγχόνησε xal τῷ τῆς 
θαλάσσης βυθῷ παρέπεμψεν. ᾿Εξιὼν δὲ τοῦ ἱεροῦ 
μετὰ δορυφορίας ὡς ἐνῆν μάλιστα λαμπροτέρας val 
πλείστων ὑπασπιστῶν (τὸ γὰρ δειμαίνειν ἄχρως 
τοιαῦτα ὑφηγεῖτο ἐχείνῳ) καὶ διελθὼν τὸν ἐν tQ 
Χαλκῇ νεὼν τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ τὴν πορείαν ἐπ- 
ἔτεινεν, οὐ βάδην προδαίνων xal ἔστιν οὗ ἐμόραδύ- 
νων, ὡς ἔθος τοῖς θριαμθεύουσιν αὐτοχράτορσιν, 
ἀλλ᾽ ἀνεὶς τὸν ἵππον ἐλευθέρω ποδὶ πορεύεσθαι. "Hv 


sessum recusantem scilicet, ambabus manibus 
comprehensum, in aurata sella collocavit : alii 
pullo et acuto pileo detracto, rubram mitram ejus 


... capiti imposuerunt; alii stola imperatoria eum in- 


duerunt. Postridie cum in Magna ecclesia impera- 
tores proclamarentur, ordine mutato Andronici 
nomen priore, Alexii posteriore loco est pronun- 
tiatum, ob causam nimirum honestam et specio- 
sam : non decere infantem, immature etatis, levi- 
bus malis, celebrari ante Andronicum, virum 
canum, prudentia venerabilem, excellenti predi- 
tum ingenio. Postquam vero ipse Andronicus in 
sacram sedem pervenit ut coronaretur, tum pri- 
mum hilarior visus est truci aspectu posito; et 


p multis eupplicantibus spem rerum meliorem fecit, 


manifesta utique fraude οἱ falsa pollicitatione im- 
postoris. Nam illa vultus hilaritas, tenuissimam 
humanitatis speciem ad tempus prese ferens, 
abstrusam in eo immanitatem obtegebat. Templum 
ingressus, coronationis ceremoniis peractis, cum 
sacrosancta mysteria percipienda essent, cum co- 
lesti pane percepto ad calicem pretiosi et vivifici 
sanguinis 888 bibendum accederet, manibus tan- 
quam ad poculum prehendendum extentis et vultu 
ad tristiliam composito, per veneranda mysteria, 
fere omnibus illis stantibus et audientibus qui in 
gacro adyto eran!, jurat se non alia de causa impe- 
rium accepisse nisi ut Alexium imperatorem et 
consobrinum juvaret, ejusque potentiam stabiliret, 
quem paucis diebus post laqueo prefocatum in ma- 
ri8 fundum demersit. Templum cum splendidissimo 
comitatu et plurimis armigeris egressus (eam enim 
rationem dictabat illi metus accerrimus) ubi per 
Servatoris Christi edem in Chalcem transiit, non 
pedetentim processit nec alicubi immoratus est, qui 
triumphantium imperatorum mos est, sed equum 
libero pede incedere passus est. Id factum in αυῶ- 
8tione fuit utrum ἃ metu proflcisceretur, an aliam 
causam baberet. Postquam in magnum palatium 
pervenit et compluribus diebus pro imperii auspí- 
ciis rem divinam fecit, δὰ alla scelera convertit 
animum. Nam cum Alexium imperatorem e medio 
sublaturus esset, senatum 88544 suum convocat et 
sodalitium scelerum ministrorum cogit. Hi vero 
Homericum illud statim uno ore exclamant : « Est 


D mala res multos dominarier: unicus esto Rex do- 


minusque: » item aquile senium esse corydali 
Juventam. Ac decernunt privatam vitam agendam 
esse Alexio ; nec jam ambagibus involvunt oratio- 
nem, omissa mentione educationis et conservationis 
imperii, que non ita pridem in maxima populi 
frequentia jactarant, queque rerum illarum igna- 
ria pro defensione facinorum responderi solebant. 
Vix jam decretum erat in re publica cognitum, cum 
imperator Alexius ab improbo illo catu capitis 
damnatur, tantum non Salomonium illud elocuto : 
« Vinciamus justum : quia non est nobis commo- 
dus: conspeotus ejus nobis est gravis. » Itaque 


627 


NICET/E£ CHONIAT Αἱ 


028 


Stephanus Hagiochristophorita, Constantinus Tri- A4 οὖν τὸ γεγονὸς τοῦτο εἰς ἀμφίλογον᾽ οἱ μὲν γὰρ 


psychus et Theodorus quidam Badibrenus, lictorum 
prefectus, noctu eum adorti nervo arcus strangu- 
lant. Andronicus cadaveris 8 ὅ ὅ latus pede tundit ; 
et parentum ejus alterum ut perjurum et injurium, 


alteram ut vulgati corporis mulierculam contume- 


liose insectatur. Deinde veru auris ei perforatur, 
trajectoque filo appensa sera Andronici annulo 
signatur: reliquum corpus in profundum maris 
abjici, caput vero 8 cervice revulsum ad Androni- 
cum referri jubetur. Peractis mandatis caput clam 
in Catabaten (loci nomen id est) abjicitur, truncus 
arce plumbee involutus in mare demergitur. 
Cymba, qua miserrima illa sarcina vecta erat, 8 
duobus claris viris cum carminibus et tripudiis, 
Joanne Camatero Caniclei prefecto, qui post 
Bulgarie patriarcha exstitit, et & Chartulario 
Theodoro est reducta. 


δειλίαν τὸ ποιητικὸν αἴτιον τοῦ ὁρωμένου ἀπεφοίδα- 
ζον, οἱ δὲ ἄλλο τι ὑπενόουν. Lsvóutvoc δὲ κατὰ τὸ 
μέγα παλάτιον καὶ ἅσας τὰ ἀναγορευτήρια, ἐφ’ 
ἕτερα τρέπει τὸν νοῦν ἐναγῆ ἔργα. ᾿Εχποδὼν γὰρ 


πιθέσθαι τὸν βασιλέα BovA γεῖς -᾿Αλέξιον, τὴν φίλιον 


x«i πάλιν ἀθροίζει πνύχα xal τὴν ἑταιρείαν ἀγεί- 
ρει τὴν ἐχείνου συνοργιάζουσαν τὰ μὴ ὅσια. Καὶ 
τοίνυν τὸ Ὁμήρειον ἔπος ἅπαντες φωνήσαντες͵ ὅ 
διέξεισιν, « Οὐκ ἀγαθὸν πολυχοιραν[ἡ" εἷς κοίρανος 
ἔστω, εἷς βασιλεὺς, » καὶ ὡς ἀετοῦ γῆρας κορύδὰυ 
νεότης, ψηφίζονται ἰδιωτεῦσαι τὸν βασιλέα ᾿Αλέξιον, 
οὐχέτι λόγων οἰκονομίας ἀδήλων τοῖς πολλοῖς μεμνη- 
μένοι παιδοχομίας τε καὶ διαμονῆς τοῦ χράτους 
καλλίονος, ταῦτα δὴ τὰ χθές τε xal πρώην ἐπὶ 
πολυανθρώπων συνελεύσεων προδαλλόμενα καὶ τοῖς 
ἐρωτῶσι τὴν αἰτίαν τῶν γινομένων εἰς ἀπολογίαν 
προχείμενα, εἴ τις τέως παροιχῶν ἁτεχνῶς ἐν τῇ 


λαμπροτάτῃ πόλει τοῦ Κωνσταντίνου οὐχ ἦν ρἱδὼς τὰ γινόμενα xal τὸν λόγον ὅλως ἠγνοηκὼς δι᾿ ὅν 
ἐπεραίνοντο. ᾿Αλλ᾽ οὔπω ἀκριδῶς τὸ βράδευμα τοῦτο τὴ πολιτείᾳ [P. 176] ἐγνώριστο, καὶ κρίμα θανάτου 
κατὰ του βασιλέως ἐξάγεται παρὰ τῆς φατρίας ἐχείνης τῆς πονηρᾶς, τὸ τοῦ, Συλομῶντος ἄντιχρυς ἔπαινε- 
σάντων τῶν συνειλεγμένων τότε xal ἐθεγξαμένων ἀνσιδῶς" « Δήσωμεν τὸν δίχαιον, ὅτι δύσχρηστος 
ἡμῖν ἐστι xal βαρύς ἐστι xai μόνον δλεπόμενος. » Καὶ νυχτὸς ἐπεισπεσόντων αὐτῷ τοῦ ᾿Αγιοχριστοφο- 
ρίτου Στεφάνου, τοῦ Τριψύχου Κωνσταντίνου καί τινος Δαδιδρηνοῦ Θεοδώρου, προεστῶτος τῶν ῥαῦδο- 
φόρων, τὴν διὰ τόξου νευρᾶς χαθυποδέχεται πνιγμονήν. ᾿Αρθεὶς δὲ ὁ νεχρὸς xal ἀχθεὶς εἰς ᾿Ανδρόνικον 
κατὰ τοῦ χενεῷῶνος τῷ ἐχείνου ποδὶ τύπτεται, xal τῶν τοχέων τῷ κειμένῳ ὁ μὲν ὡς ἐπίορχος ἐχείνῳ 
καὶ ἐπηρεαστὴς διατωθάζεται, dj δὲ ὡς περιλεσχήνευτον ἑταιρικὸν χκαταμωχᾶται γύναιον, ἔπειτα τιτρᾶ- 
ται ὀδελίσχκῳ τὸ οὖς, καὶ χρόκης ἐξαφθείσης κηρὸς περιπλασθεὶς τῷ ᾿Ανδρονίχου σφραγιστηρίῳ ἐνση- 
μαίνεται δαχτυλίῳ. Καὶ τὸ μὲν λοιπὸν σῶμα καταδιχάζεται ῥιφῆναι βυθῷ, ἡ δὲ κεφαλὴ ἀποτμηθῆναι 
καὶ αὖθις ᾿Ανδρονίχῳ προσενεχθῆναι. Καὶ πέρας εἴληφότος τοῦ ἐπιτάγματος ἧ μὲν ἐν παραδύστῳ 
κατὰ τὴν λεγομένην Καταθδατὴν διαφίεται, τὸ δὲ σχῆνος χεράμῳ μολιύδίνῳ ἐνειληθὲν τοῖς θαλαττίοις 
κόλποις ἐχδίδοται, τῆς ἁλιάδος, ἥτις τὸν οἰχτρότατον τοῦτον φόρτον ἀνεῖχε, δυσὶν ἀναγομένης ἐνδόξοις 
ἀνδράσι μετὰ μολπῶν xai dq Ov, δηλαδὴ τῷ ἐπὶ τοῦ χκανιχλείου ᾿Ιωάννῃ τῷ Καματηρῷ, ὅν καὶ ὕστερον 
ἀρχιποίμενα ἡ τῶν Βουλγάρων προεδρεύουσα ἔλαχε, καὶ Θεοδώρῳ τῷ Χούμνῳ, ὅς τετίμητο γαρτου- 
λάριος. 





ΒΑΣΙΛΕΙΔ ANAPONIKOY ΚΟΜΝΗΝΟΥ 


EN TOMOIZ ΔΥΣΙ. 


IMPERII ANDRONICI COMNENI 


LIBRI DUO 


856 1. Ad hunc modum Alexius imperator ( [P. 178] α΄. Καὶ οὕτω μὲν ἐξ ἀνθρώπων ὁ βασιλεὺς 


rebus humanis exempius est, anno etatis nondum 
xv,imperii tertio exacto. Quod tamen suo arbi- 
tratu non gessit, a matre principio, deinde ἃ 
duobus tyrannis re publica administrata ; per quos 
ut & nube sol abscondebatur, ministro quam im- 
peratori similior, cum ea faceret et juberet que 
preceptores jubebant, donec laqueo prefocatus 
est. [gto miserabili 889? facinore perpetrato Án- 


᾿Αλέξιος ἐγεγένητο, ζήσας τὸν μὲν ἄπαντα χρόνον 
ἔτη μὴ ἀχραιφνῶς πεντεχαίδεχα, τρία δὲ ἐχ τούτων 
ἄρξας, οὐ καθ᾽ ἑαυτὸν δὲ xal ἀμιγῶς, ἀλλὰ τὰ μὲν 
πρῶτα ὑπὸ μητρὶ τὴν ἀρχὴν διεξαγόύσῃ παιδοχο- 
μούμενος, ἔπειτα ὑπὸ δυοῖν τυράννων τῶν πρὰ 

τῶν τῆς βασιλείας ἐπειλημμένων ὅσα xai ἥλιος δκὸ 
νέφους συσχιαζόμενος, ὥστε xai βασιλευομένῳ bp- 
κει μᾶλλον ἣ βασιλεύοντι, ἐχεῖνα ἐπιτάσσων καὶ 


629' DE ANDRONICO COMNENO LIB. I. 630 


ὁρῶν ὅσα εἴσηγοῦντο οἱ ἐπιστάται, μέχρι τοῦ δι’ ἀγ- A dronicus Ànnam imperatoris Alexii sponsam, regis 
χόνης τὸ πέρας δέξασθαι τῆς ζωῆς. Τῆς δὲ πράξεως — Francorum filiam matrimonio sibi jungit, nihil 
ταύτης οὕτω τετελεσμένης οἰκτρῶς, ἁρμόζεται 'Av- — verecundatus effetus οἱ vielus senex sobrini 
δρονίχῳ πρὸς συμδίώσιν Αννα dj τοῦ βασιλέως — uxorem adolescentulam, roseam et tenellem, 
᾿Αλεξίου MOM: ῦ koy3iv-—.nondum annos ΧΙ natam, per nefas amplecti. 

τῶν Φράγγων διέποντος. Kal οὐκ ἠσχύνετο Κρονίων ἀπόζων ἀνεψιὸδ.. γυναικὶ μιλτοπαρήῳ xal τρυφερᾷ καὶ 
umo τὸ ἐνδέκατον ἔτος ἐξηνυχυίᾳ συγκατακείμενος ἀθεμίτως, καὶ παραγκαλιζόμενος ὁπέπων τὴν ὀμφακίζουσαν, 
ὁ ὑπέρώρος τὴν ἡλικίαν τὴν ὀρθότιτθον νεάνιδα, καὶ ὁ ῥιχνὸς τῷ χρόνῳ xal χαλαρὸς τὴν ῥοδοδάχτυλον χορίσκη 
καὶ δρόσον ἔρωτος στάζουσαν. 


σιλεύσας δ᾽ ᾿Λνδρόνιχος αἰτεῖταὶ τὸν πατριάρ- 
yx» Βασίλειον καὶ τὴν τότε σύνοδον λυθῆναι τοῦ 
ὅρχου ὃν εἶχεν αὐτὸς ὀμωμοχὼς τῷ βασιλεῖ Μανουὴλ 
ἱχαὶ τῷ ἐχείνου ταλαιπώρῳ παιδὶ, καὶ οἱ ἄλλοι σὺν 
«τούτῳ πάντες (43), ὅσοι παραδάται ὥφθησαν τῶν 
» ὁμωμοσμένων. Καὶ οἱ μὲν, ὡς εἰ δεσμεῖν ἀδιαφόρως 
καὶ λύειν τὰ πάντα εἰλήφασι πρὸς Θεοῦ, τόμους ἐξέ- 


Ejus nefarii voti compos factus ἃ patriarcha 
suo et concilio aliam gratiam petit, ut jurejurando, 
quod imperatori Manueli et infelici ejus filio dede- 
rat, solvatur, ao csteri una quos sacramenti 
ceperat oblivio. llli vero, quasi absque ullo 
discrimine et vinciendi et solvendi quemlibet 
potestatem divinitus acoepissent statim litteris 


^. Osvto αὐτίκα δι᾿ ὧν ἀμνηστίαν τῶν ἠνομημένων τοῖς 
* μὴ εὐόρχοις ἐδίδοσαν ἁπαξάπασιν. Ὁ δὲ ὡς θαυμα- 
; στήν τινα παρέχει τὴν ἀμοιδὴν τοῖς τῶν ἐπιταγμά- 


publice affixis impunitatem scelerum perfidis con- 
ceeserunt. Andronicus vero pontificibus illius juris- 


τῶν αὐτοῦ πληρωταῖς. 'H δὲ ἦν xal τῶν τότε μὲν 
αἰτηθέντων ῥᾳδία τερμάτωσις, ἄ μικρὰ δήπουθεν 
ἦσαν xai περὶ μιχρῶν ὑφηγούμενα’ à δὲ μεγίστη 
τὸ συνεδρεύειν ἐχείνους αὐτῷ σχιμποδίσκων παρατι- 
᾿θεμένων xal παρεισφερομένων τῷ βασιλείῳ θρόνῳ, 
ὃ xal οὐχ ἧττον εἰς γέλωτα τῶν ἑλομένων καὶ xata- 
δεξαμένων ἀρχιερέων οὐχ ἐπὶ συχναῖς ἡμέραις συμ- 
64v ἥπερ φαντασίαν τιμῆς καὶ δόξης ἴνδαλμα, ἐπὶ 
τὴν προτέραν ἐπανῆλθε συνήθειαν, καθὰ xal ξύλον 
ἐπιχλινὲς βίᾳ πρὸς τὴν προτέραν ἕξιν ἐπάνεισιν 
ἀνεθέν. Μᾶλλο" μὲν οὖν xal ταύτης πολὺ παρεσπά- 
σατο" ἵνα γὰρ μὴ δοκῇ ᾿Ανδρόνικος παλιμδολώτατος 
ἀνθρώπων καὶ ἀστασίαν ἤθους ἐπὶ ταῖς ἑαυτοῦ 
πράξεσι νοσῶν, τὸ εἰς ὄψιν ἐχείνῳ ἐλθεῖν οἱ ἀρχιε- 
ρεῖς οὗτοι οὐχ εὕρισχον εὐχερὲς ἐπὶ βήματος χαθη- 
μένῳ μετέπειτα λαμπροῦ. Καὶ οἱ [P. 179] πρὸ μικροῦ 
τῇ βασιλικῇ συνεδρίᾳ σεμνυνόμενοι, καὶ γέρας εἰλη- 
φέναι τοῦτο Δαυϊδικῶς ὡς πιστοὶ τῆς γῆς βρενθυό- 


jurandi solutoribus quam egregiam gratiam 858 
retulit? Ea fuit ut quedam levicula eorum postu- 
lata fierent ; maximus vero is honos fuit ut sub- 
selliis ad solium imperatoris collocatis ei asside- 
rent: qui oum paucos dies durasset, umbra 
potius honoris quam verus honos, materiam eos 
ridendi prebuit pristina consuetudine revocata, 
instar vi curvati ligni, quod laxatum ad suam 
naturam revertitur. Imo ea res dignitatem eorum 
multum imminuit. Nam Andronicus ne omnium 


C mortalium levissimus et in actis suis parum ocon- 


stare sibi videretur, pontifices illos in splendido 
solio sedens non facile admittebat. Ita qui paulo 
ante imperatorio consessu gloriabantur, idque 
sibi premium ut fidelibus ministris datum verbis 
Davidicis jactarent, tum involutis capitibus rece- 
dentes sese miserabantur, quod iis solutis que 
8Solvenda non essent, ἃ Deo defecissent et deriso- 
rem Andronicum frustra coluissent. 


μένοι, τότε ὁπενόστουν ἐγκαλυτόμενοι xai ταλανίζοντες ἑαυτοὺς, οἷς θεοῦ ἀπέστησαν τὰ ἄλυτα λύοντες xal τὸν 


ἐμπαίχτην διαχενῆς ᾿Ανδρόνικον θεραπεύοντες, 

Ὡς δὲ τὰ κατὰ τὴν ἀνάῤῥησιν τοῦ ᾿Ανδρονίκου 
xal τὴν ἀναίρεσιν ᾿Αλεξίου τοῦ βασιλέως δῆλα ἦσαν 
᾿Αλεξίῳ τε τῷ Βρανᾷ καὶ ᾿Ανδρονίχῳ τῷ Λαπαρδᾷ 
τοῖς τῶν ταγμάτων στρατηγοῖς ἅπερ ἀντεφέρετο 
χατὰ τὸν Νίσον καὶ τὴν Βρανίτζοθαν τῷ τῆς Οὐγ- 
γρίας ῥηγὶ τῷ Βελᾷ, πορθοῦντι τὰ ἐχεῖ πάντα καὶ 
ποιοῦντι χακῶς τοῖς ξίφεσιν, ἅτερος μὲν τῶν ἀρ- 
χηγῶν ὁ Λαπαρδᾶς ἀπειρητέαν κέχριχε τὴν ζωὴν καὶ 
τὴν εὐρυχανδὴ γένυν ᾿Ανδρονίχου διὰ παντὸς ὃπ- 
εὐλέπετο καταχάσχκειν ἔχτοτε μέλλουσαν xal αὐτοῦ" 
ὁ δέ γε Βρανᾶς ἀσμένως τὴν μετάθεσιν τῆς βασιλείας 
ὑπέφερεν, ἤδη τῷ χορῷ ἐγγραφεὶς οἷς ᾿Ανδρόνιχος 
προσέδλεπεν ἥμερον. ἸΙολλὰς οὖν ὁ Λαπαρδᾶς 'Av- 
δρόνικος ὁδοὺς τραπόμενος ἐνθυμήσεων, καὶ κατὰ 
κύνα Λάκαιναν ἤν θευσεῖται ἰχνηλατήσας, μίαν sÜ- 
ρισχε σώζουσαν ἀτραπὸν τὸ τῆς ὄψεως καὶ ἐξουσίας 
ἀποπλάζεσθαι ᾿Ανδρονίχου. Καὶ εἴχεν ἂν ἑαυτὸν à- 


$59 Ut autem Andronici designatio et Alexii 
Imperatoris suffocatio Alexio Brane et Andronico 
Laparde legionum ducibus, qui δὰ Nisum et 
Branizobam Hungarie regi Bele resistebant loca 
illa orania ferro et igni vastanti, significata est, 
Lapardas vite spe abjecta vastas Andronici 
maziilas perpetuo formidabat, ut jamjam ab iis 
devorandue, Branas vero jam in numerum ami- 
corum Andronici assumptus imperli multationem 
alacri animo ferebat. Alter vero variis rationibus 
apud animum suum initis, et more Laconici canis 
vestigata via quam insisteret, in eo salutem 
suam esse positam animadvertit, ut e conspectu 
et potestate Andronici quam longissimo abiret. 
Quod consilium 8i pereecutus esset neo aliis rebus 
animum adjecisset, evasisset incolumis. Verum 
eum nocere cuperet Andronico et imperatoris 


Hier Wolfii note. 
(13) Alter plura perjuria tribuit Andronico, alter factionem ejus eodem crimine involvit. 


631 


NIGETJE CHONIATAS. 


parricidium ulcisci, defloit. Et quia videbat in A παθῆ κακῶν διατηρήσας, εἰ τῇ βουλῇ ταύτῃ ἐπέμενς 


Occidente locum sibi non futurum, nec collegam 
Alexium Branam passurum moveri 860 aliquid 
contra Àndronicum, in Orientem magis sibi fa- 


xal μὴ πρὸς πρᾶξιν ἑτέραν μεταχεχύδευτο, "Epa- 
σθεὶς δὲ καχῶς δράσειν ᾿Ανδρόνιχον xai τῆς εἰς τὸν 
χύριον xal βασιλέα παρανομίας ἀμύνασθαι, θαῤῥεῖ 


miliarem intendit animum, quippe ubi sempe. «τὸν ἀπάστααινγικαὶ τὴν. δυσμὴν ὁρῶν οὐ χωρήσουσαν 


maxima imperia gessisset, et homines: ad defe- 
clionem eque propensos esse sciret. Itaque Brane 
college persuadet ut ibidem perseveret, dum ad 
recentem imperatorem proflsceretur: ipse sta- 
lim iter iugressus, famam ea quoque que sub 
terra latent perspicere, et futura sepe tanquam 
facta promulgare solitam, antevertit. Ubi Orestia- 
dem, que nunc Ad-ianopolis appellatur, in pa- 
triam suam pervenit, paulisper ibi commoratus 
dum sorores sulutaret, non ulterius cunctandum, 


αὐτὸν μήτε μὴν παραδεξομένην τὴν κατ᾽ ᾿Ανδρονίχου 
ὁρμὴν διὰ τὸν παρόντα xal συστρατηγοῦντα. Boavav, 
τὴν ἕω φαντάζεται xai πρὸς ἐχείνην ἐχτείνει τοὺς 
ὀφθαλμοὺς, καὶ ὡς συνηθεστέραν μὲν ἑαυτῷ ἄρξαντι 
xav' αὐτὴν πολλάχις τὰς μεγίστας ἀρχὰς, xal woe 
θερμὰ δὲ πρὸς ἀντιστασίαν οὐχ ἧττον τρέφουσαν 
σώματα. ᾿Αμέλει xal τῷ συνηγεμόνι Βοανᾷ χοινολο-͵ 
Ὑησάμενος, «al πείσας xavà χώραν μένειν ἕως αὐτὸς 
πρὸς τὸν πρεσόύτην ἄμα xal πρόσφατον αὐτοχρά- 
τορα παραγένοιτο, ὡς εἶχεν εὐθὺς ἐξώρμησε, τὴν 


sed quanta festinatione posset, in Orientem con- p φήμην προφθάνων, ἢ xai τὰ ὑπὸ γὴν κρυπτόμενα 


tindendum censuit. Jam enim fama, ut loquax est, 
in triviis et plateis, in summis moenibus et cam- 
pis, viri fugam celebrabat et summa velocitate 
passim spargebat. Itaque nocte una δὰ mare do- 
scendit, consoensisque navibus ad Hyelocastel- 
Jium e& de causa paratis trajicit. Ubi cum paulum 
respirasset, se interitum et cruentas Andronici 
fauces effugisse rebatur. Ceterum apparet huno 
quoque lancibus ad Orcum urgentibus a Provi- 
dentia ex libro vites deletum et Andronici crude- 
litati condonatum fuisse. Nam 8611 reflante Nu- 
mine illorum manibus comprehenditur et ad An- 
dronicum mittitur, quorum ope se non modo 8al- 
vum et beatum, sed summis eliam studiis Andro- 
nici victorem fore sperarat. Verum erant illa uti- 


διορᾷ xai τὰ γενησόμενα πολλάκις ὡς ἤδη γεγε. 
νημένα διχτρανοῖ, Καὶ γεγονὼς κατὰ τὴν ᾿Ορεστιάδα, 
εἴποι δ᾽ ἄν τις ἄλλος ᾿Αδριανούπολιν, ἀφ᾽ ἧς ὥρμητο, 
καὶ βραχύ τι ἐγχαρτερήσας xai ὅσον ταῖς ἐχεῖ xa:- 
οιχούσαις ἀδελφαῖς δρχθῖναί τε xal συντάξασθαι τὰ 
ἀπόδημα, ἔγνω μὴ περαιτέρω ἐλινύειν, ἀλλ᾽ ὡς ἑνὸν 
ἐπισπέρχειν τὴν ἐς ἕω περαίωσιν ἤδη γὰρ ἀθ5ρό- 
ὕλωττος ἦν 3j φήμη, καὶ ἐπὶ τριόδων καὶ πλατειῶν 
ἄχρων τε τειχέων καὶ δόμων εὐστόμει τὴν ἀπόδρασιν 
τοῦ ἀνδρὸς, καὶ πολλαχῆ ἐτίθει διατοξεύσιμον. Μιξ 
τοίνυν νυχτὶ πρὸς θάλασσαν κάτεισι, xai ναυσὶν ἐμ- 
δὰς αὐτός τε xal οἱ σὺν αὐτῷ, ai χατὰ τὸ Ὑελλοχα- 
στέλλιον τούτου ἕνεχα ἡτοιμάσθησαν, ἐς τὴν περαίαν 
γίνεται. Κἀντεῦθεν ἀναπνεύσας βραχὺ ἐχφυγεῖν τὸ 
διολέσθαι ᾧετο καὶ τὸ προδεδλῇσθαι θοίνη τις ἑτοίμη ἤ 


que infelicis animi figmenta et spectra inania C ἐπιτράγημα πρόχειρον ταῖς γνάθοις τοῦ 'Avüpovixov. 


somniorum. Nam cum Adramytttium pervenisset, 
8 quodam Cephala, viro in illis locis potenti et 
primario, ut fidem suam erga tyrannum declara- 
rel, comprehensus Andronico parata hostia ad 
omdem offertur, atque effossis oculis in Pante- 
popti monasterium conjicitur, iniquitatem fortune 
sue deplorans: cum ob pulcherrimam causam 
discrimen defectionis adiisset, illam prudenti con- 
silio spreto ao plane destituto pejori parti favisse. 
Ita Deus non vitam solum laboris et tristitie ex- 
perlem, sed imminentis etiam exitii et tutarum 
actionum prenotionem abscondit. Hic enim vir 
seepe praeclari ducis functus offloiis, cum post im- 
peratoris Alexii obitum Andronico servire turpe 


"Hv δ᾽, [P. 180] ὡς ἔοικε, xal οὗτος τῇ llpovoig ἐκ 
τῆς τῶν ζώντων βίδλου ἀπηλειμμένος xal εἰς θοίνην 
᾿Ανδρονίχῳ δαιταλευθεὶς xal τὴν νεύουσαν ἐς ἄδου 
χληρούμενος πλάστιγγα. Ἔνθεν τοι χαὶ τοῦ θεοῦ ἀν- 
τιπνεύσαντος ἐχείνων ταῖς χεοσὶ θηρᾶται xai ἀναπέμ- 
πεται πρὸς ᾿Ανδρόνικον, ὑφ’ ὧν ἐλπίσιν ἐθάλπετο 
συντηρηθῆναι ἀδιαλώθδητος, εὖ τε xal ὡς ἀρίστιος 
πράξειν, καὶ χειρὶ καὶ ψυχῇ παντοίαν σύναρσιν γαὶ 
ἄρηξιν εὔρασθαι πρὸς τὸ χαταπαλαῖσαι ᾿Λνδρόνιχον. 
Ἦσαν δὲ ταῦτα διανοίας οὐχ εὐτυχοῦς ἀναπλάσματα 
καὶ ὀνειρώδη, ὡς δέδειχται, φαντάσματα, Γενόμενος 
γὰρ κατὰ τὸ ᾿Ατραμύττιον συλλαμὔάνεται παρά τινος 
Κεφαλᾶ, ἀνδρὸς μέγα δυναμένου τότε παρὰ τῇ χώρᾳ 
καὶ πρωτιστεύοντος πιστοῦ τε τῷ τυραννοῦντι, ὡς 


duceret ac certam mortem et naturam tyranni ad D ἔδειξε, καὶ παρακατατίθεται χερσὶν ᾿Ανδρονίχου σφά- 


cedem promptissimi vilaret, in ejus manus 
incidit. quem fugiebat; et quem ἃ tergo in- 
Blare putabat, a. 86422 fronte et adversarium et 
victorem habuit obvium, neo multo post moritur. 
Andronicus vero ejus defectione ita consternatus 
fuit, ut toto tempore fuge illius exitium capiti 
suo imminere putaret. Metluebat enim Lapardam 
ut et ducem acerrimum et virum magnanimum; 
et quia videbat eum persequendo et armis de- 
bellari non posse, ad litterarum solertiam conver- 
titur ; et callidissimo consilio epistolas ad prima- 
rios Orientalium  provinociurum  presides dolo 


γιον εὐτρεπὲς xal ἱερεῖον ἀνακογχυλιαζόμενον ποὸς 
ἀναίρεσιν, xal τὰς κόρας ἐκχόπτεται, καὶ παραῤῥι- 
πτεῖται τῇ τοῦ Παντεπόπτου μονῇ, τὴν τῶν χατ᾽ αὐὖ- 
τὸν πραγμάτων φορᾶν ὡς ἀγνώμονα ὀδυρόμενος" 
τὸν μὲν γὰρ ὑπὲρ καλλίστης αἰτίας τὸν τῆς ἀποστα- 
σίας ἀναῤῥίψαι κύδον, τὴν δὲ οὐδὲ τὸ βραχύτατον 
γοῦν προσσχοῦσαν οἷς μετ᾽ εὐδουλίας αὐτὸς ἐπέδαλε, 
προσθέσθαι μερίδι τῇ χείρονι. Οὕτω χρυψας ἔχει 
Θεὸς οὐ μόνον τὸν ἄμοχθον καὶ ἀνόδυρτον βίον, ἀλλὰ 
xai τὸ προαισθέσθαι τὸ μέλλον κακὸν xai τὸ προελὲ- 
σθαι τὸ ἀχίνδυνον ἐπιτήδευμα, Καὶ οὗτος γὰρ ὁ ἀνὴρ 
ἐν πολλοῖς ὀφθεὶς στρατηγιχώτατος, αἰσχρὸν δουλαύξιν 


633 DE ANDRONICO COMNENO LIB. I. 634 


οἰηθεὶς ᾿Ανδρονίχῳ μετὰ τὸν τοῦ βασιλέως 'Δλεξιου μό- A plenas mittit, quibus asseverabat Lapardam a se 
pov, xxi τὸν ἐκ τοῦ τυράννου προφθάνων θάνατον, xal — in Asiam missum esse ; qui quidquid acturus es- 
πρὸς φόνον ἑτοιμοτάτης ἀποξενῶν ἑαυτὸν φύσεως, ἔλα- — set, ceriis de causis, aliler quam plerique suspi- 
θεν ὑπ᾽ ἐκείνου καταλαμθανόμενος ὃν ἔφευγεν, ἤ χερσὶν — carentur, pro stabiliendo imperio aclurus csset. 
ἐμπίπτων ἄς ἀπεδίδρασ . Quis eo pertinebant, αὐ vulgi impetum reprimo- 
σθαι προσδοχώμενον ὡς ἐπιδιώκοντα κατὰ στόμα προσ- τοί, suspivantis, subesse dolum, quod Lapardas so 
ὑυπαντῶντα εὑρίσκων χαὶ ἐνώπιον συμπλεχόμενον — pro Andronici adversario gerens manum facere!, 
καὶ συνέχοντα, Καὶ ὁ μὲν μετ᾽ οὐ πολύν τινα χρόνον — Andronicus vero desertoris fidem predicaret, at- 
τοῦ ffov θανάτῳ ἀπάγεται, ὁ δ᾽ ᾿Ανδρόνιχος οὕτω «fj que uta se missum 863 suscipi juberet. Quid 
ἀπῤστασίᾳ τούτου xatemro 0v ὡς map! ὅλην τὴν autem speciosse iste littere ponderis habiturcw 
ἀάίνου φυγὴν τὴν οἰχείαν ὡς ἤδη ἐφεστῶσαν φαν- — fuerint, accelerata Laparde captivitas cognoscero 
κάζεσθαι καταστροφήν" ἐδεδίει γὙὰρ ὡς περὶ τὰς — non sivit. 

. μάχας ὀξύῤῥοπον καὶ λήματος ἀνδρείου μέτοχον τὸν Λαπαρδᾶν. ᾿Αμέλει xal μὴ προχωροῦσαν ὁρῶν τὴν δι’ 
- ἐπιδιώξεως 7; μεθ᾽ ὅπλων τούτου χαταπολέμησιν, πρὸς τὴν διὰ γραμμάτων μεθαρμόζεται πανουργίαν, καὶ τὸν 
τρόπον καινὸν ὁ σοφιστὴς ἀνεπλάσατο. Βασιλιχὰ γὰρ ξυνθέμενος γράμματα ἐχπέμπει ταῦτα πρὸς τοὺς τῶν 
ἑῴων ἐπαρχιῶν πρωτεύοντας" ἐλάλουν δὲ πονηρίαν ἀληθῶς τὰ γραφόμενα, καὶ διετείνοντο, ὁμιλοῦντα ἔχοντα 
τὸν 'AvBpóvixov, παρ᾽ αὐτοῦ σταλῆναι χατὰ τὴν ᾿Ασίαν τὸν Λαπαρδᾶν, xal πᾶν ὅπερ ἄν οὑτοσὶ διαπράξηται 
xat' οἰκονομίας ἄγνωστον τοῖς πολλοῖς τρόπον Ómkp τῆς αὐτοῦ βασιλείας μέλλειν τοῦτο διαπραχθάσεσθαι, 
καὶ ἐνῆγε πάντας εἰς τὴν ἐχείνου ἀνενδοίαστον παραδοχήν. "Hv δὲ ὁ σχοπὸς ᾿Ανδρονίχῳ ἐντεῦθεν ἐγκόψαι 
τὴν ὁρμὴν τῶν πολλῶν, ὑφορωμένων ἐφ᾽ ὁτῷ δὴ αὐτὸς μὲν ὁ Λαπαρδᾶς κατ’ ᾿Ανδρονίχόυ ἐξῆρχε τὸ 
φρόνημα xal ὡς ἀντίφρων τὰς τῶν ἀνδρῶν στίχας ἐπιπορεύεται, ὁ δ᾽ ᾿Ανδρόνιχος τῷ ἀποστάτῃ τὴν ἐς 
αὐτὸν πίστιν ἐπιμαρτύρεται χαὶ ὡς map! αὐτοῦ πεμφθέντα τὸν πεφευγότα δέξασθαι διορίζεται. [Ρ 181] Καὶ τί 
. μὰν ἄν ταῦτα τὰ καινοφανῆ ἔδρασάν τε xal ἴσχυσαν γράμματα, ἣ ὀξεῖα τοῦ ἀνδρὸς κατάσχεσις οὐ παρῆκε 
. διαγνωσθῆναι. 

B'. Τότε δὲ xal τὴν πτοίαν ταύτην παρὰ δόξαν B 2. Timore illo preter exspectationem  propul- 


᾿Ανδρόνικος ἀποκρουσάμενος ἰάνθη τὸ Ψυχίδιον ὠσεί 
τε περὶ σταχύεσσιν ἐέρση, xai τῆς πόλεως ἔξεισι, 
καὶ ὁμαλαῖς χινήσεσι xal σταθμοῖς βραχέσι χατα- 
λαμθάνει τὰ Κύψελλα, καὶ τοῖς Ἐκεῖσε χυνηγεσίοις 
ἐνευφρανθεὶς χατὰ τὴν πατρῴαν ἀφιχνεῖται μονὴν 
τὴν ἐν τῇ Βήρᾳ διαχειμένην, καὶ τῷ τοῦ φύσαντος 
ἐφίσταται μνήματι μετὰ δορυφορίας xal δόξης βασι- 
λικῆς, ἧς κἀχεῖνος πάλαι ποτὲ ἐρῶν οὐχ ἐφίκετο, 
ἐπεὶ καὶ τὸ βασιλειᾷν πατρόθεν ᾿Ανδρόνιχος ὡς κχλῆ- 
pov καταῤὰν διεδέξατο. Καὶ κατ᾽ ἐκείνας τὰς ἡμέρας 
σχάσας τὸ καχῶς τινας τιθέναι, ὡς ᾿Αλχυονιδας πρὸς 
πολλῶν ὀνομάζεσθάι, μετὰ μιχρὸν ἐπάνεισιν αὖθις 
εἰς τὰ βασίλεια, τῶν γενεθλίων ἐπιττάντων Χριστοῦ. 
Καὶ ἁμίλλαις ἵππων καὶ θεωρίαις προσσχὼν, ἔχρος 
ὑποφχίνοντος τὸ στρατιωτικὸν ἅπαν συνήθροισε, 
ὅσον τε ἑσπέριον καὶ τοῦ Βφου ὁπόσον οὐκ ἀφηνίασε" 
καὶ αὐτὸς μὲν τὴν εὐθὺ τῆς πόλεως Νικαίας ἵεται, 
τὸν δὲ Βρανᾶν ᾿Αλέξιον ἐκ τῶν κατὰ Βρανίτζοῦαν 
ἐπανελυληθότα μερῶν ἐχπέμπει μετὰ στρατιᾶς ἷχα- 
νῆῇς τοῖς περὶ τὸ Λοπάδιον ἀντιταξόμενον' ἤδη γὰρ 
xal οὗτοι τοῖς ὁμόροις Νικαεῦσί τε καὶ Ηρουσαεῦσιν 
ἐς τὸ αὐτὸ ἥκοντες ἀπέστησαν φρόνημα. Καὶ ὡς εὖ- 
ρόησεν αὐτῷ ἡ στρατήγησις xal τέλος τῷ πολέμῳ 
ἐπέθηκε δεξιώτατον, ἄρας ἐχεῖθεν πρὸς τὴν Νίχαιαν 
παραγίνεται xal συμμίγνυσιν ᾿Ανδρόνικῳ, xal περὶ 
ἕν στρατόπεδον ἀμφοτέρων συνδραμόντων τῶν στρα- 
τευμάτων ἔγνω προσδαλεῖν τῇ πόλει ᾿Ανδρόνιχος. Ot 
γὰρ ἔνδον οὐχ ἀπόντος μόνον ᾿Ανδρονίχου ἔφρονημα- 
τίζοντο, ἀλλὰ καὶ παρόπτα. ἐξουθένουν, καὶ ὅπλοις 
ἡμύνοντο παντοίοις τῶν τειχῶν mpotxoatwópvot, 
xai λόγοις ἀσχήμοσιν ἔπληττον, μηδενὸς φειδόμενοι 
xai βλήματος καὶ ῥήματος. Καὶ ἦσαν αἱ μὲν πόλαι 
τῆς πόλεως μεμυχυῖαι καὶ ὀχεῦσιν ἀραρότως ἐνηῤ- 
μοσμέναι, αἱ δὲ γλῶσσαι, ὅσα καὶ πυλῶν τῶν χει- 
λέων διαιρομένων, xal dc ix θωραχίων τῶν ὀδόντων 
ὑχπίπτουσαι, βολίδας αἱἰσχροῤῥημοσύνης ἠκόντιζον 


δϑίο, summa letitia affectus lentis itineribus Cyp- 
sella contendit; ibique venationibus recreatus in 
palernum monasterium Bere se confert, ac patris 
monumento cum regio comitatu et splendore astat, 
cujus is quoque cupiditatem frustra aluerat : nain 
regni affectionem Andronicus haredilariam a pa- 
tre acceperat. Ubi cum per dies aliquot suppliciis 
abstinuisset, unde illi & multis Halcyonii vocaban- 
tur, paulo post ad Christi natalem in palatium 
reversus, cum ludis circensibus el spectaculis 80 
recreasset, vere adventante copiis omnibus oo- 
actis quae vel in Oriente vel Occidente fidem serva- 
rant, reeta ad Niceam contendit. Alexium vero 
Branam Branizoba reversum cum justo exercitu 
contra Lopadianos mittit,qui Niceenses et Prusaen- 
ses imitati 864 defecerant. Qui cum bello flnem 
felicem imposuisset, ad Niomeam contendit ; ubi 
Andronicus illis copiis auctus urbem invadere 
Btatuit, cujus incolae non absentem modo parum 
timebant, sed praesentem etiam contemnebant, et 
monia oppugnantem cum armis uloiscebantur ; 
tum indecoris verbis lacessebant,nullo dicto et iotu 
pratermisso. Porte quidem urbis clause emnt et 
vectibus munite : lingue vero,labiis tanquam portis 
apertis et dentibus tanquam pinnis emisse,obsoe- 
nissimis dicteriis Andronicum lacerabant.Quibus in 
flammatus animi dolorem celare non poterat.Mo»nia 
Nice cocto latere constant,eaque firmitate sunt ut 
vi aut non capi aut difficulter posse capi videantur. 
Tumautem mitites eo confluxerant Andronico infesti 
et Angelus I8aacius, qui everso Andronico impe- 
rium occupavit, et Theodorus Cantacuzenus ; ac- 
oersita erant et Persica auxilia. 865 Que cum 
omnia difficilem redderent expugnationem, et An- 
dronicus diebus compluribus frustra obequitasset. 
non aliter quam si preruptas ruges eX &xes». ws 


NICETAE CHONIAT.£ 


monis Babylonis oppngaret,aut sagittas in coelum À ἐς ᾿Ανδρόνιχον. O δὲ τοιούτῳ βλήματι καιρίως πλητ- 


ejacularetur,obessis fortiter repugnantibus,et arma 
armis, machinas machinis, que varie ab Andro- 
nico solertiam suam urbes oppugnandi ostentante 
excogitabantur, propulsantibus. 
portis erumpentes arietes disturbabant "ét Íncen- 
debant; et cum monibus admoverentar, simili- 
bus machinis, ut aranestelas, perrumpebant. 
Quare Andronicus, cum 888 consilia successu ca- 
rere videret, inhumanum facinus molitur, 8 pau- 
cis ante usurpatum. Matrem Isaacii Angeli Eu- 
phrosynam, Byzantio accersitam, nunc ut pro- 
pugnaculum machinis apponit, nunc ea arieti im- 
posita menia ferit, ut eodem tempore et specta- 
culi novitas et iracundie immanitas a nullo sce- 
lere abhorrens miserationem, et muliercule tole- 
rantia 866 non ipso metu examinate in tanto 
tamque periculoso impetu admirationem haberet. 
Àc tum primum videre mortales teneram mulier- 
culam defensionis ergo ferro prepositam, aoc mi- 
rabiliter inverso ordine, fragile corpus hominis 
firmissimis machinis adjunctum, ut qui ex iis 
pugnabant incolumes manerent. Tela veroe me- 
nibus eque ao prius, sed tanta cautione jacie- 
bantur, ut illesa nobili muliere, quasi illa nuti- 
bus et manibus jacula & se aversa in hostium 
corda defigeret, hostes et ferirent et terrerent. 
Immane istud facinus adeo nihil Andronico pro- 
fuit, ut Nioeenses íacta noctu eruptione et ma- 
chinas incenderent, et muliere fune in urbem 
attracta eum tanquam Phineum ab Harpyis spo- 
liatum plorare sinerent, non habentem quo fa- 
mem iracundise sue expleret. Ita Niceenses ab 
ipsis hostibus laudem fortitudinis 86 consecuti 
majores animos conceperunt estque audacius pa- 
gnaverunt, non mania tantum strenue defendendo 
et Andronicum dicteriis incessendo ut lanium, 
canem sanguinarium, putre silicernium, malum 
immortale, hominum Furiam, mulierosum, Pria- 
pum Tithono et Saturno annosiorem, denique 
nullo turpissimse rel vocabulo abstinendo, sed 
eliam relictis propugnaculis portis erumpendo. 
Andronicum vero pallor vultus et oculorum disg- 
lorta acies et crebra promisse ac in cincinnos 
distincte barbse implexio ira esse percitum οἱ 
dolos struere Niceensibus manifeste declarabant. 
Sed quia famem crudelitatis sum saturare non 
poterat, urbem sepius eodem die corona cinge- 
bat; et ut ursa oatulis suis spoliata huc atque 
illuc transeundo, legiones suspiriis, tribunos ver- 
bis castigabat, quod bellum segnius administra- 
rent, hostium congressum reformidantes. 


Occultis  enim- 


τόμενος πῦρ ἀπέπνει θυμοῦ ἐχπυρηνίζον ἄσρμα Τὺυ- 
φώνειον, οἷα μηδὲ στέγειν ἔχων τὸν ἔνδον τάραχον. 
ἔπεὶ xal πόλις ἡ Νίκαια αὐχεῖ μὲν καὶ τὸ ἐκ xpa- 


“τατῶν- τειχῶν ἀνάλισξον ἥ δυσάλωτον γοῦν, ix πλίνο 


θϑου φγοδομημένη πᾶτα ὁπτῆς" τότε Üt- καὶ στρατιω- 
τῶν εἷς αὐτὴν εἰσρυέντων ὁπόσοι ἀπεστύγουν ᾿Αν" 
δρόνιχον, καὶ τοῦ ᾿Αγγέλου δὲ ᾿Ισαχκίου, Bc. μετ᾽ 
᾿Ανδρόνιχον Ῥωμαίων ἐκράτησε τῆς τυραννίδος κα- 
ραλύσας ᾿Ανδρόνιχον, καὶ τοῦ Κανταχουζηνοῦ Θέρ- 
δώρου, xal Περσῶν ἐκ προσκλήσεως εἰσδεδεγμένολνι, 
ἔνδοθεν, οὐχ ἀγαθὰ τοῖς πορθοῦσι τὰ τοῦ πολιορχεῖν ἴ 
ἐφαντάζετο. Ἡλείστας οὖν ἡμέρας παριππεύσας 'Av- 
δρόνιχος οὐδὲν fjvusv, ἀλλ’ ἄντικους ἐῴκει ὄρεσιν 
Ἀποτόμοις προσφερόμενος ἤ πετρῶν ῥαχίαις συμ- 


B πλεκόμενος παραλόγως, καὶ πρὸς (P. 482] "Αρόηλα 


xai τείχη διαμιλλώμενος Σεμιράμεια, ἢ βέλεμνα 
πέμπων πρὸς οὐρανόν. Ot γὰρ ἔνδον ἐχθύμως ἐμά-- 
χοντο, xal ὅπλοις μὲν τὰς δι’ ὅπλων ἀπεχρούοντο 
προσδολὰς, μηχανῶν δὲ κατασχευαῖς ἀπηχρείουν τέ- 
λεον τὰ τῶν πετρῶν ἀφετήρια, ἅπερ ὁ βαθύνους ᾿Αν- 
δρόνικος ἐτεχταίνετο (44), τειχομάχια ἱστών βελο- 
στάσιά τε xai ὀρυχτῆρας ἐπιτεχνώμενος, καὶ εἴ τι 
ἕτερον διαλύειν ἔχει περίδολον πόλεως ἐργαζόμενος, 
χαὶ φιλοτιμούμενος πρὸς τοὺς παρόντας, ὡς πολὺ τὸ 
χατὰ τὰς τῶν πόλεων ἁλώσεις ἐνδέξιον noy otv. Ὁ 
μὲν γὰρ ἐπήγνυε τὰς ἑλεπόλεις, χαὶ τὴν σφενδόνην 
περιειργάζετο, τὸν λύγον τε καὶ τὸν στρόφαλον καὶ 
τὸν τειχεσιπλήτην χριὸν σιδήρῳ ἐφράγνυεν᾽ οἱ δὲ 
Νικαεῖς τοτὲ μὲν ἀπὸ πυλίδων ἀδῆλων ἐκθρώσκοντες 
τῆς πόλεως πυρὶ παρεδίδοσαν καὶ χερσὶ κατέσπων 
τὰ μηχανήματα, τοτὲ δὲ προσαγόμενα τείχεσι δι’ 
ἑτέρων ὁμοίων ὀργάνων ὡσεὶ καὶ ἀράχνης διέλυον 
νήματα, ὥστε καὶ ᾿Ανδρόνιχος εἰς κενὸν σχάζοντα 
ὁρῶν τὰ ἑαυτοῦ διαδούλια ἐννοεῖ τι ἀπάνθρωπον καὶ 
ὀλίγοις πάλαι καταπραχθὲν πολιορχοῦσί τε καὶ πο- 
λιορχουμένοις ἔξωθεν. Τὴν γὰρ ᾿Ισααχίου τοῦ ᾿Αγ- 
γέλου μητέρα τὴν Εὐφροσύνην ἐκ Βυζαντίου ἀναχομί- 
σας νῦν μὲν ὡς πρόδλημα προὐτίθει τῶν ἑλεπόλεων, 
νῦν δὲ τῷ κριῷ ἐπαναδάλλων ὡς ἐν ὀχήματι προσ- 
ἣγεν οὕτω τῷ τείχει τὸ μηχάνημα. Τῷ τοι xal ἦν 
δαχρύειν ἐν ταὐτῷ xal θαυμάζειν, δαχρύειν μὲν διὰ 
τὸ τοῦ ὁράματος καινότροπον xal τὸ τοῦ θυμοῦ πάντα 
ῥᾷον ποιεῖν, καὶ μηδεμίαν τῶν ξεναχούστων xai τῆς 
ἀνθρωπίνης φύσειυς ἀλλοτρίων ὑποστελλόμενον πρᾶ-- 
ξιν, ἐκπλήττεσθαι δ᾽' ὅπως οὐχ ἐτεθνήκει τῷ δέει τὸ 
γύναιον ἄνω τῶν μηχανημάτων καθήμενον καὶ τοῖς 
τείχεσι τῆς πόλεως προσαγόμενον, ὅτε χαὶ πρώτως 
τεθέανται ἄνθρωποι σαρκίον ἁπαλὸν καὶ τοῦτο γυνᾶι- 
χεῖον etc ἔρυμα σιδήρου προδεδλημένον, καὶ τὴν τά- 
Ew ἐνηλλαγμένην καὶ μεταπηδῶσαν ἐς τὸ ἀνόμοιον, 
ὡς δέμας μὲν εὐπαθὲς καὶ ἀνθρώπινον τῶν ἀντιτύ- 


πὼν προεχχεῖσθαι μηχανημάτων εἰς ἀποσόδησιν τοῦ χαλχὸν ἐγχρίπτειν χαλκῷ, σίδηρον δὲ περιστελλόμε- 
vov ἀνθρώπου φώματι. Τοῖς δ᾽ ix τῶν τειχῶν οὕτως ἀτεχνῶς τὰ βέλη ἐφρένωτο ὡς ἀφίεσθαι μὲν καθὰ 
καὶ πρότερον xal πλήττειν τοὺς ἐπιόντας xal καταπλήττειν, αὐτὴν δὲ τὴν εὐγενῆ γυναῖκα καχῶν 


Hier. Wolfii note. 
(14) Hunc locum generatim sum interpretatus, quie propria vocabula non suppetebant, et periphrasis 


permolesta futura videbatur. 


631 DE ANDRONICO COMNENO LIB. I. 638 


ἀπαθεστάτην τηρεῖν, ὡς εἴπερ xal χερσὶ xal νεύμασιν ἐξ ἑαυτῆς μετῆγε τὰ βέλεμνα, εἰς δὲ τὰς τῶν ἀντι. 
θέτων καρδίας αὐτὰ χατέπησσε,ν. Οὐ μόνον τοίνυν ἐς οὐδὲν χρήσιμον τὴν ἀπάνθρωπον ταύτην ἐπίνοιαν 
καταλήξασαν εἶδεν ᾿Ανδρόνιχος, ἄλλὰ xal νυχτὸς ἐξιόντες οἱ Νικαεῖς τὰς τε μηχανὰς πυρὶ παρέδοσαν 
καὶ τὴν γυναῖχα διὰ μηρίνθου ἀνιμήσαντο ἢ ὡς Ἅρπυιαι ἀνηρείψαντο, ᾿Ανδρόνικον δὲ ὡς Φινέα ἄλλον 
παρῆκαν ἄχθεσθαι μὴ ἔχοντα, ὅ““πεινόσει- τῷ- θυμῷ. παραθήσεται. Καὶ κλέος ἐντεῦθεν μέγα ἐπ᾽ ἀνδρίᾳ 
παρὰ τοῖς ἐναντίοις χτησάμενοι οἱ Νικαεῖς ἔτι μᾶλλον ἠῤῥενώθησαν τὰ φρονήματα καὶ τῆς μάχης ἧ- 
πτοντοὸ εὐθαρσέστερον. Οὐχ ἀπὸ τῶν τειχῶν δὲ μόνον προφαινόμενοι ἔργα γενναῖα ἐπεδείκνυντο, καὶ 'Av- 
δρόνικον σχώμμασιν ἔπλυνον, μαχελλάριον αὐτὸν ἀποχαλουντες καὶ χύνα φιλαίματον χαὶ σαπρόγηρον 
καὶ xqxóv ἀθάνατον χαὶ ἀνθρώπων 'Epwwvüv xal φιλογύνην xai Πρίηπον Τιθωνοῦ τε καὶ Κρόνου πολυ- 
ετέσγέρον, xal εἴ τι αἴσχιστον ἄλλο πρᾶγμα καὶ ὄνομα, ἀλλὰ κὰκ [P. 183] τῶν ἐπάλξεων, ὡς εἴρηχε τὸ λέ- 
γεν, καταπηδῶντες διεξεχέοντο τῶν πυλῶν. ᾿Ανδρόνιχος δὲ τῷ ὑπωχριῶντι τοῦ προσώπου καὶ τῷ μὴ κατὰ 
φύσιν τοῦ βλέμματος xai τῷ πολλάκις ὡς ἐν ἱστῷ ὑφαινούσης τῇ δαχτύλῳ περιελίττειν τὸ χαταχεχυ- 
μένον καὶ βοστρυχῶδες τῆς γενειάδος θυμομαχῶν προδήλως ἐδείκνυτο xai δόλους ὑφαίνων κατὰ τῶν Νιχχέων. 
᾿Αμέλει μηδὲ φέρειν ἔχων τὸ τῶν ἔνδον αὔθαδες, λιμώττων δὲ ὡς χύων Δαυϊδιχῶς εἴπεϊν ἐκ τοῦ μὴ ἔχειν τὸ 
- χατωθοινησόμενον, περιεκύχλου τὴν πόλιν τῆς ἡμέρας πολλάκις, xai ὡς ἠπορη μένη ἄρκτος τῇδε χάχεϊσε μετα- 
χωρῶν κατεσιέναζε τῶν ταγμάτων, καὶ τοῖς ταξιάρχαις ἐπέπληττεν ὡς δήπου βλαχευομένοις περὶ τὸν πόλε- 
μὸν xai τὴν παράταξιν ὑπεκχλλίνουσι. 


γ΄. Τολμητίας δ᾽ dv ὁ Καντακουζηνὲς Θεόδωρος, A 8. At Cantacuzenus Theodorus, etate atquc au- 


xal τῇ ἀχμῇ τῆς ἡλικίας ὅσα xai οἶνος ζέων νεωστὶ 
ληνοδατηθεὶς, ἰδών ποτε τὸν βασιλέα ᾿Ανδρόνικον 
τὴν πόλιν περιιόντα μετὰ ἴλης συχνῆς xai εὐιππων 
ταγμάτων, ἐνθουσιωδῶς πλησθεὶς ὁρμήματος καὶ 
"διὰ τῶν ἑῴων πυλῶν ἀνακλιθεισῶν ὡς εἶχεν εὐθὺς 
᾿ἐχθορὼν, ἐφεπομένων αὐτῷ xal τινων εὐαρίθμῶν, 
κατ᾽ ᾿Ανδρονίχου τιταίνει τὸ δόρυ διὰ τῶν προμάχων 
“χωρῶν. Σφοδροτέραν δὲ ποιούμενος τὴν ἐπέλασιν 
καὶ συνεχῶς χεντρίζων τὸν ἵππον xal βιάζων ἄν- 
τιχρυς ἵπτασθαι, οὐχὶ φέρεσθαι ὡς dj φύσις τοὺς 
πόδας ἐπτέρωσεν, ἔλαθεν ἑαυτὸν ἀπολωλεχώς" τοῦ 
γὰρ ἵππου κενεμδατήσαντος xal χακῶς ὑπὸ βέλους 
παθόντος κἀντεῦθεν ἐπὶ γόνυ κχλιθέντος, τῆς ἕὸρας 
ἀποδάλλεται ἐπὶ βρεχμὸν κατώχαρα πεσὼν, xal τῶν 
μυῶν τῶ) νωτιαίων παθόντων καχῶς ἔχειτο ὀλιγο- 
δρανέων, σχοτοδίνης ὑποπλησθείς. Κάντεῦθεν ἐπι- 
δραμόντες ξιφήρεις τῶν ἐξ ᾿Ανδρονίχου συχνοὶ 
ἀποδειροτομοῦσι τὸν Θεόδωρον, εἰσὶ δ᾽ οἵ xai τὸν 
λοιπὸν ἐκρεανόμουν Θιόδωρον, ᾿Ανδρονίχῳ δρῶντες 
τὰ καταθύμια. Μετὰ μικρὸν δὲ καὶ τοῖς οἰχήτορσι 
τῆς Κωνσταντίνου ἣ τοῦ Κανταχουζηνοῦ προσά- 
γεται χεφαλὴ, xovt μετέωρος ταῖς ἀγυιαῖς τῆς 
πόλεως ἐμπομπεύουσα. Οἱ Νίχαεϊς τοίνυν τὸν θαρ- 
σαλέον πολεμιστὴν xal ἄμαχον πρόμαχον ἀποῦα- 
λόντες οὐ μιχρῶς, ὡς εἰχὸς, ἐπωδύραντο τουτὸν 
πεσόντα, καὶ ἀθυμότερον διετέθησαν. Βλέψαντες δὲ 
πρὸς τὸν ᾿Ισαάκιον ᾿Αγγελον ἤθελον ὑπείκειν τουτῳ 
καὶ ὡς σφῶν ἀρχηγῷ προσφέρεσθαι. Οὗτος δὲ τὴν 
γνώμην ὑπόνωθρος ὧν xal xav' Αἴνείαν τοῦ μά- 
χεσθαι ἀφιστάμενος, ὡς ἔοιχε, τὸ μέλλον εἰδὼς καὶ 
τὴν ἀποχειμένην αὐτῷ βασιλείαν ὡς ἐχεῖνος τὴν τοῦ 
γένους εὔχλειαν φανταζόμενος, οὐ περὶ πολλοῦ τὸν 
ἡγεμόνα ἐτίθετο. ᾿Αμέλει τοι τὸ στρατιωτιχὸν ὑπ- 
ἐχλυόμενον κατὰ βραχὺ τοῦ προθύμου ἐς ξυμόάσεις 
ἤθελε χωρεῖν. καὶ τὸ γενναῖον ἐκεῖνο λῆμα καὶ 
ἐνθεάζον ἀπέσδεστο τέλεον. Σύνοδοι γοῦν κατὰ φα- 
τρίας γινόμεναι εἶχον ἐχτραγῳξούμενα καὶ οἷον πρὸ 
ὀφθαλμῶν παριστάμενα ὅσα οἱ πολιορκηθέντες δει- 
νότατα πάσχουσι. Καὶ τὴν ᾿Ανδρονίχου δὲ κατὰ 
νοῦν ἀπήνειαν φέροντες, χαὶ τὰς παντοδαπὰς χα- 


dacia fervidus, cum Andronicum cum multis cohor- 
tibus et equitum turmis urbem oicumire vidisset, 
quasi numine afflatus Orientali porta cum paucis 
erumpit, 868 perruptaque primaaciehastam in An- 
dronicum vibrat. $ed dum majore impetu ferturel 
calcaribus subditis equum tantum non volare co- 
git, in exitium ruit. Nam cum equus impezisset et 
ex vulnere in genu conocidissel, sella excussus οἱ 
in caput preecipitatus musculis dorsi graviter col- 
lisis, oborta vertigine semianimis jacuit. Andro- 
nici vero milites ei caput amputant, alii etiam 
truncum in Andronici gratiam in frusta dissecant, 
Caput ejus conto prefixum per vicos Cpolis cir- 
cumlatum est. Niceenses fortis bellatoris et invicti 
propugnatoris interitu tristes et consternati Isaacio 
parere voluerunt. Sed is segniere ingenio praeditus, 
ον δία pugna ut /Eneas, et fortasse fulurorum 
prescius, ac in debitum sibi imperium ut ille in 
posteritatis sua» nobilitatem intentus, ducatum non 
magni fecit. Milites quoque alacritate animorum 
paulatim exolescente transactionem spectant, ex- 
stinclu penilus generoso íllo pene divino impetu. 
Itaque 869 percontubernia conventus agitari, obsi- 
dionis erumne velut oculis subjici, crudelitas ani- 
mis obversari, varia tormenta in conspectu esse, 
si urbs vi expugnata fuerit ; trepidare omnes veluti 
lepusculi, aliter quam Ceneus. Is enim, ut estin 
fabulis, ex muliere vir factus est ; illi a virili ro- 
bore ad muliebrem mollitiem degenerarunt, oum 
nemo superesset qui fervore suo frigus eorum fo- 
veret, una cum morte Cantacuzen: omni fortitu- 
dine, omni pugnandi alacritate emortua. Quibus 
rebus Nicsenus pontifex Nicolaus perspectis, noces- 
sitate in liberalitatem conversa populum monet ut 
rebus et tempori serviens urbem, priusquam belli 
procellis demergatur, Andronico ultro dedat. Vi- 
dere se non commissurum Andronicum ut vacuis 
manibus discedat, presertim cum nihil sit quod 
eum ab obsidione absirahat, et ipsi cives urbis 
custodia paulatim deserta ad rem domesticam, ut 


639 


NICET/E CHONIAT/E 


640 


tempore pacis, curandam declinent. Eo consilio ab A κώσεις ἀναπεμπάζοντες ταῖς φρεσὶν ὅσας πείσονται 


omnibus approbato, et commoda pacis utraque 
mauu amplexis, sacra veste indutus, et diviais ora- 
culis in 8720 manus sumptis, sacerdotes et omnem 


urbanam multitudinem sesequijussit, ne mulieribus —- 


quidem et pueris excoptis, sine ullis-affis, sup- 
plices frondes manibus gestantes,apertis capitibus, 
nudis pedibus οἱ manibus, nullo vere supplicum 
miserabili gestu pretermisso, submissa voce mise- 
ricordiam flagitantes; Qui cum hoe modo urbe 
effunderentur, Andronicus imperator inexspectato 
gpectaculo attonitus subinde huc stque illuc de- 
flexit oculos, utcertius perspiceret quid rei essot: 
nam plane somnium videre sibi videbatur. Ubi 
vero animadvertit se absque errore rem veram 


cernere, repudia!a liberalitate et candore digno A 


regibus clementiam adulterat; et quia pellem leo- 
ninamtum proferre haud licebat, vulpinam induit, 
seque non modo libenter recipere supplices fingit, 
ged vix ἃ laorymistemperat, quibus jam olim veri- 
tatem involvere atque animum suum dissimulare 
consueverat. Enimvero fabula illa non diu acta, 
&liquando post simulatione 871 deposita et mollibus 
oleoque lenioribus verbis omissis, Niceeusibus, 
nobilitate presertim et dignitate — prestantibus, 
ostendit quantum ire astum animo celasset, dum 
83 ultionis offerrel occasio. Multos enim in exsi- 
lium egit, nonnullos de menibus miserabiliter 
precipitavit, et Persas cireum urbem palis aftixit. 
Isaacium vero Angelum ob diota et facia ejus col- 
laudavit, quod Theodori Cantacuzeni ;maledicen- 
tiam non modo non imitatus esset, aed etiam casti- 
gassel ; ac spe bona implevit, aut verius ut dicam, 
percussorem suum et imperii evergorem fato quo- 
dam et providentia Numinis aluit//Ac illo Byzan- 
tium misso Prusam transiit ; munitoque versus 
meridiem vallo, qua ob planitiem adiri posse mo- 
nía videbantur (nam alie partes urbis rotunde et 
prerupte rupi imposile eunt). postridie oppugna- 
tionem orditur. 


πολέμου νόμῳ ἁλούσης τῆς πόλεως, κατέπτησσον 
ὡς λαγώδια, ἀπεναντίας τῷ Καινεῖ πεπονθότες" ὁ 
μὲν γὰρ ἐκ γυναιχὸς εἷς ἄνδρα, ὡς ὁ μῦθος βούλεται, 

ὃσῶν. εἰς μαλαχότητα γυναικείαν 
ἐξενευρίσθησαν, [P. 184] μηδενὸς ἔτι ὄντος τοῦ διὰ 
τῆς οἰκείας θερυῆς ὁρμῆς εἰς ἔργα ἀρετῆς ἀναθάλ- 
πόντος, ἀλλὰ πάντων μετὰ τὸν τοῦ Κανταχουζηνοῦ 
μόρον συννεχρωθεν οἷον τὸ θάρσος xal τὸ περὶ 
τὰς μάχας ἀποθεμένων πρόθυμον. "À πάντα κατα- 
νοΐσος ὁ τότε τῆς Νιχαίας ἀοχιερεὺς Νικόλαος τὰν 
ἀνάγχην ἐς τὸ φιλότιμον διατίθησι, xal δὴ τὸν λαὸν 
ἐχχλησιάσας ὑποτίθησιν ἐνδοῦνχι τῷ καιρῷ xal 
τοῖς πράγμασι, καὶ ἕως d πόλις τοῖς κύμασὶ τῆς 
μάχης ἀθάπτιστος, ἐγχειρίσαι φέροντας ᾿Ανδρονίχιμ" 
δρᾷν γὰρ ᾿Ανδροόνιχον μὴ ἄν ποτε κεναῖς (8 φασιν) 
ἐπαναζεύξοντα χερσὶν, ὅτι μηδ᾽ ἑπόμενά εἶσιν αὐτῷ 
τὰ ἀνθέλχοντα xal ἀντιπερισπῶντα ἑτέρωθι, χαὶ 
ἑαυτοὺς δὲ xatà μιχρὸν xai τῆς φυλακῆς ἀφιστα- 
μένους τῆς πόλεως xal πρὸς τὸ τῆς εἰοήνης o'xou- 
ρὸν ἀπονεύοντας. Καὶ ὡς εὖρε πάντας ἀγαθὴν τὴν 
παραίφασιν οἰομένους xai ἀμφοτέραις τοῦ ἐκ ταύτης 
καλοῦ πεοϊδραττομένους, τὴν ἱερὰν pir ἐνδὺς vai 
ἀνὰ χεῖρας τὰ θεῖα δεξάμενος λόγια ἕπεσθαί οἱ τοὺς 
ζαχόρους χελεύει val τὸ λοιπὸν τῆς πόλεως πλήρω - 
μα, ὡς μηδὲ γυναῖχας ἤ νηπιάχους ἀπολειοθῆναι 
τῆς ἐξελεύσεως, πάντας γυμνητεύοντας ὅπλου παν- 
τὸς, χλάδους ἱκετηρίους σείοντας, ἀχαλυφεῖς τὴν 
κάραν, ἀχρηπιδώτους τοὺς πόδας, τὰς χεῖρας λελυ- 
μένους τῶν ἱματίων, κατὰ μηδὲν τὸν ὡς ἀληθῶς 


( ἱπέσιον ψευδομένους, ἀλλὰ καὶ σχήμασιν ἐλεεινοῖς 


καὶ ὑφειμένοις φθέγμασιν ἐπισπωμένους τὸν οἶχτι- 
ζόμενον. Καὶ οἱ μὲν οὕτω τῆς πόλεως ἐξεχύθησαν, ὁ 
βασιλεὺς δ᾽ ᾿Ανδρόνιχος τῷ τῆς θέας ἀέλπτῳ χατα- 
πλαγεὶς πολλάχις τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς ἀχριδῆ τῶν 
θεωμένων διεσάλευεν ὅρασιν’ ἀτεχνῶς γὰρ ὄναρ 
ἐδόκει βλέπειν τὰ τότε τελούμενα. ᾿Επεὶ δὲ ἀλήθῆ 
τὴν ὄψιν καὶ πρὸς μηδὲν πλανῶσαν εἶχε χαταμα- 
θὼν, τὸ τοῖς βασιλεῦσι προσῆχον ἐλευθέριον φρόνημα 
χαὶ τὸ τῆς γνώμης ἀκαπήλευτον παρωσάμενος 


ὑπονοθεύει τὸν ἔλεον, καὶ τὴν λεοντῆν οὐχ ἔχων τῷ τέως ἀναχαλύπτειν τὴν ἀλωπεχῆν ὑποδύεται. Καὶ 
τοίνυν οὐ μόνον τὸν ἀσμένως προσδεχόμενον πλάττεται, ἀλλὰ μιχροῦ καὶ χατήχθη πρὸς δάχρυα, τοῦτο 
δὴ τὸ ἀρχαῖον ᾿Ανδρονίχῳ τῆς ἀληθείας συσχίασμα, τῶν τῆς ψυχῆς χινημάτων προσχίασμα. Πλὴν οὐχ 
ἐπὶ πολὺ τὸ δρᾶμα ὑποχρινάμενος, ἀλλὰ μετὰ καιρὸν ἀποδὺς ὡς ῥάκια τὰ ἀπαλὰ xal ὑπὲρ ἔλαιον 
λεῖχλ ῥήματα, ἐμφανῶς τοῖς Νιχχεῦσιν ὑπέδειξε, xal μάλιστα τοῖς κατ᾽ ἀξίωσιν xal γένους σεμνότητα 
ὑπερέχουσιν, οἵαν ὁ γέρων ἔπιγουνίδα τρέφει ὀργῆς καὶ ὅσον τὸν μετόπισθεν ὑποτύφων χότον xal τὸ 
ἐχρραντιχὸν καὶ μνησίχαχον εἷς χαιρὸν ἐταμιούχει τὴν ἀνταπόδοσιν. Πολλοὺς τοίνυν μετέπειτα τῆς 
πατοίδος μετανάστας εἰργάσατο, τινὲς δ' ἀπὸ τῶν τειχῶν κχύμδαχοι κχκαταῤῥιφέντες οἰχτρότατον 
ὑπίμειναν θάνατον. Τότε δὲ τοὺς Πέρσας ἀνασχολοπίσας χύχλῳ τῆς πόλεως, xal τὸν ᾽Δγγελον Ἰσαάχιον 
ἐπαινἔσάς ὧν ἔδρασε xal ὧν εἴρηχε, μὴ μόνον τοὺς ὀδόντας εἰς ὅπλα καὶ βέλη οὐ μεταποιήσας ἐπ᾽ ἴσης 
τῷ Κανταχουζηνῷ Θεοδώρῳ, ἀλλὰ κχάχείνῳ ἐπιπλήξας πολλάχις χατὰ Χοιστοῦ Κυρίου θρασυστομοῦντι 
xxi ὡς ἐκ κουλεοῦ τοῦ στόματος μάχαιραν ὀξεῖαν τὴν γλῶτταν ἕλχοντι, καὶ χρηστῶν ἐμπλήσας προσ-- 
δοχιῶν [P. 185], τὸ δ᾽ ἀληθέστερον εἰπεῖν τὸν ἑαυτοῦ φονέα xal τῆς ἀρχῆς παραλύσοντα τρέφων κατὰ 
Θεῖον καὶ περιθάλπων εἷς τὸν τῇ Προνοίᾳ δοχοῦντα καιρὸν, ἐχεῖνον μὲν ὀπίσω ἀποπέμπει πρὸς τὸ Βυ- 
ζάντιον, αὐτὸς δὲ πρὸς τὸ τῶν Προυσαέων μεταῦαίνει πόλισμα μετὰ τῶν ἐφεπομένων αὐτῷ στρατεωτιχῶν 
τάζεων. 

δ΄. Καὶ δὴ κατὰ τὸ πρὸς μεσημόρίαν μέρος τῆς 
πόλεως βαλὼν χάραχα, χαθὸ δὴ xal προσιτὸν ἐδόκει 


4. Machinis et viris operi inientis, ipse pluri- 
mas litteras sagitis annexas in urbem jaculatur, 


0641 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. 1. 


642 


τὸ τεῖος διὰ τὸ τοῦ χώρου ἰσόπεδον, μὴ ὡς ἢ λοιπὴ À quarum heo sentenlia erat, 86 eis defectionis 


πόλις εἰς πεερῆεν xal περιφερὲς αἱρόμενον γήλοφον 
χαὶ ἀπότομον προφαινόμενον 
πολιορχεῖν. Καὶ -αἱ δὲν μηχαναὶ xal οἱ ἄνδρες οὐχ 
ἀεργῶς εἴχον, ἀλλ᾽ ἔδρων τὸ πρόσφορον᾽ αὐτὸς δ᾽ 
᾿Ανδρόνιχος ῥέων τὸ λέγειν, ἀτράχτους βελῶν πετα- 
σίμογς τιθεὶς λόγοις πτερόεσσιν ἐπηφίει κατὰ τῆς 
πόλέξως. σαν δὲ ἃ ἐδήλου τὰ φερόμενα ἐχεῖνα 
m Ypíppata, μεταδόλῃς παραίφασις xal ἀμνη- 
qnia κακῶν, εἰ αὐτὸν μὲν εἴσω προσδέξονται τὰς 
πύλας ἀναπετάσαντες, Θεόδωρον δὲ τὸν Αγγελον 
- Xa! τὸν dyopatov Λαχανᾶν xal τὸν ἀσύνετον Συνέ- 
' σιον, ἵνα ταῖς αὐτοῦ ἐχείνου χρησαίμην λέξεσι, xal 
oi τοῦτοις ὁμόφρονες, θανάτῳ χαταπροδώσουσι συ- 
σχόντες. Ka: τοῦτο ἐφ᾽ ἱχαναῖς ἐποίει ἡμέραις. 
Οὐδὲ γὰρ ὁ κατὰ Προῦσαν συγχροτούμενὸς πόλεμος 
τοῦ κατὰ Νίχαιαν συστάντος τὸ ἔλαττον ἀπεφέρετο 
χατὰ τε ἀλχὴν ἀνδρῶν συμπλεκομένων τοῖς βασι- 
λείοις τάγμασι xal μῖσος τὸ ἐς ᾿Δνδρόνικον, ὃ xai 
τοῦ πολέμου αἴτιον ἦν. Καὶ αὐτὴ δὲ ἢ πόλις d 
Προῦσα πᾶτα χαλλίπυργός ἔστι xai ἴσχυρὸν περι- 
,. δεδλημένν, περίδολον, καὶ τοῦτον ἀμφίδυμον κατὰ 
τὸ χλίμα τὸ νότιον. 'Ev ᾧ καὶ ἐχδρομαὶ πολλάχις 
τῆς ἡμέρας γινόμεναι συνῆπτον πρὸς ἄλληλα τὰ 
στρατεύματα, χαὶ ἔπιπτον ἐξ ἀμφοτέρων συχνρί. 
Ἐπεὶ δὲ ἔδει χαὶ τὴν πόλιν ταύτην ὑποκύψαι τῷ 
᾿λνδρονίκχῳ xal τοὺς πλείστους τῶν ἐν αὐτῇ χειρω- 
θέντας παθεῖν τὰ ἀνήχεστα, τοῦ τείχους τι ἀπε- 
λεπίσθη τῇ ἑἐλεπόλει συνεχῶς δρυπτόμενον. Πρὸς δὲ 
τούτῳ χαὶ τὸ χατ᾽ ἔχεϊῖνο τὸ μέρος προσεπίχτισμα 
xal ἱμάντωμα τοῦ παλαιοῦ περιδόλου καταδληθὲν 
φαντασίαν τοῖς ἔνδον παρέσχετο τοῦ τὸ τεῖχος 
ἅπαν, ὁπόσον fj ἑλέπολις ἔτυπτεν, ἐπὶ γόνυ κλιθῆναι 
χκατασεισθέν, Θροῦς οὖν ἐπὶ τῷ γενομένῳ τούτῳ 
ἄσημος αἴρεται, xal δέος τὰς ἁπάντων ἐχτα- 
ράττει χαρδίας, Ὅθεν μὴ περιεργασθέντος τοῦ χα- 
χοῦ, ἀλλ᾽ ὅλων xai πρὸς μόνον τῶν ἐκχτινα θέντων 
λίθων τὸν δοῦπον ἐπαποψυξάντων τῷ δέει μικροῦ, 
ἔρημα μὲν τὰ τείχη τῶν ἐπ᾽ αὐτῶν ἀμυνομένων 
εἰάθησαν, αἱ δ᾽ ἀγυιαὶ afqov ἁλιζομένους ὡς ἐπ’ 
ἀμηχάνοις τοὺς ὑποχαταύάντας ἐκ τῶν τειχῶν. Καὶ 
τὸ ἐντεῦθεν ἄνετος μὲν τοῖς πολεμίοις dj διὰ πυλῶν 
xai τείχους γλιμάκων ἐπενηνεγμένων εἷς τὴν πόλιν 
εἴσοδος ἦν, αὐτοῖς δὲ τοῖς [Ιρουσαεῦσι χαταλαμθα- 
νομένοις ἀνηλεὴς ἀναίρεσις χαὶ τῶν προσόντων 
διαρπαγὴ καὶ τῶν βοσχημάτων xataxomi, ἅ δὴ 
χατὰ πώεα xai 
ἔχοιεν ᾧ τραφήσονται οἱ ἐντὸς ἐπιτεινομέντς τῆς 
πολιορχίας. Καὶ τότε μὲν ἐν τοιούτοις ἦσαν δεινόϊς 
τὰ τελούμενα' ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ βασιλεὺς ᾿Ανδρόνικος 
εἰσεληλύθει τὸ πόλισμα xai ἐνηυλίσατο ἔνδοθεν, οὔθ᾽ 
ὡς βατιλεὺς mpibe xal σώζων ὑπηκχόοις οὖσι πάλαι 
χαὶ αὖθις ἐσομένοις, κἂν πρὸς χαιρὸν ἀπέστησαν, 
τοῖς ἸΙρουσοεῦσιν ἐχρήσατο, οὐθ᾽ (P. 186] ὡς ἀπλῶς 
ἄνθξωπος ὁμοφυέσιν ἀνδράσιν ἡμέρως προσενήνε- 
χται" ἀλλ' ὡς θὴρ ἀπόσιτο, ἱκανῶς ἀσνκχάστοις 
ἐμπεσὼν χαὶ ἀποιμάντοις θρέμμασι τοῦ μὲν αὐὖ- 
χένα χκατέαξεν, ἄλλου δ᾽ ἐλάφυξεν ἔγχατα, xal ἄλλως 
ἐθετουχειρίστως ἕτερον, τὰ δὲ λοιπὰ χρημνοῖς καὶ 


8. dare veniam, si apertis portis reciperetur, 


ἃ ἀξῆς ἔχεται τοῦΨ et Theodorus Angelus et circumforaneus Lacha- 


nas ettemerarius Synesius (his enim titulis eos 
ornabal) eorumque conjurati sibi traderentur, Id- 
que diebus compluribus repetitum est. Nam Pru- 
saense bellum Niozo nec fortitudine militum impe- 
ralorios invadentium, nec odiis in Andronicum, 
quae et belli causa erant, quidquam concedebat ; 
et ipsa urbs undique pulchris turribus adornata 
et robustis moenibus, iisque vereus Austrum con- 
duplicatis, firma!a est. Unde cum excursiones 
flerent, multi utrinque cadebant. Sed cum hanc 
quoque urbem Andronico dedi oporteret, et mul- 
tos qui in eu erant subactos in cruciatum agi, pars 
muri quaedam crebris arietum ictibus labefactata, 
ei muro veteri adjuncta crepido prostrata, opinio- 
nem obsessis attulit murum universum, quem ma- 
china feriebat, corruisse. Rumor igitur confusus 
tollitur, 8423 omnibus territis nec malum datum 
accuratius explorantibus, sed ad sonitum duntaxat 
excussorum saxorum metu pene exanimatis. Mao- 
nia destituta sunt ἃ defensoribus, et vici urbis 
trepidis eorum discursationibus repleti. Inde sca- 
lis appositis muroque superato, portis apertis liber 
urbis ingressus hosti patuit. Prusaenses direptis 
edibus crudeliter interfecti, et. pecudes maolute, 
quarum greges et armenta in urbem coacta erant, 
ut ducta obsidione haberent unde viverent. Qum 
dum fiebant, urbem ingressus Andronicus, non ut 
clemens imperator et eorum qui et olim subditi 
fuerant et rurgus futuri erant, quamvis ad tempus 
defecissent, conservator, Prusaensges tractavit, neo 
ut hominum qui iisdem elementis constent ratio- 
nem habuit : sed ut famelicus leo incustoditos 
greges adortus aliis colla frangit, aliarum viscera 
devorat, alias aliter miserrime conficit, reliquas 
in montes et precipitia agit, ita tum Andronicus, 
quod Prusa non deditione, 324 sed vi potitus 
erat, plurimos pessimo exitio perdidit, multiplices 
cruciatus οἱ varia tormenta commentus. Angelum 
Theodorum, adolescentem pene adhuc imberbem, 
effossis oculis asino impositum et ultra limites 
Romanorum eductum dimitli jubet, ut quocunquo 
impetus jumentum tulisset, ibi solus oberraret. Ao 
forsitan ἃ feris deroratus esset, quod Andronici 


0Àa βουχόλια εἰσηλάθησαν, ὡς ἢ consilium fuit, nisi Turci viatores ejus miserti 


essent οἱ in tabernacula sua abductum curassent. 
Leonem 8ynesium et Manuelem Lachanam et alios 
complures, xu numero, de summis arboribus juxta 
Pruse monia suspendit ; et longe plures aliis sup« 
plieiis affecit, aliorum manibus, aliorum digitis, 
quorumdam pedibus amputatis. Multi el manibus 
et oculis privati sunt, nonnulli oculo dextro et pc- 
de sinistro mutilati, alii contra. Robustissimis et 
8315 fortissimis ao rei militaris peritissimis viris 
adeo inhumaniter interfectis, estque imperii viribus 
immiputis, Lopadiam transit Andronicus ; eodem- 
que modo ibi quoque grassatus, et episcopo oculis 


643 


tr& Andronicum non oastigasset sed equo et leni 


NICETAS CHONIATAE 


privato, quod seditiosorum sui gregis motum con- A ὄρεσι καὶ 


644 


βαράθροις διασπαρέντα παρέπεμψεν, 


οὕτω καὶ τότε ᾿Ανδρόνιχος μὴ προηγησαμένης 


animo tulisset ac spectasset, talibus triumphis-or- - -ὁμολογίαςφ“ τε- καὶ -“σπονδῆς μετὰ τοῦ τῶν Ἡρουσαέων 


natus in palatium revertitur, relictis Pfüsaensium 
vitibus, que arbores ampleetébantur, suspenso- 
rum cadaveribus ut uvis oneratis ; ullum neque 
sepeliri passus est, sed a sole arefactos ut terricu- 
lamenta volucrum, ne poma devorent, a ventis 
agitari voluit. Cpoli latis populi acclamationibus 
exceptus, el adulatorum laudationibus, quos sem- 
per alere solent aule, majori superbia inflatus, 
spectaculis et ludis círcensibus estivo tempore 
intentus fuit. Cum autem aliquando tabulata ali- 
quot juxta imperatoriam sedem collapsa 876 vi- 
ros sex oppressissent, vulgo eo casu consternato 
perterritus satellites convocavit et in palatium 
abire voluit : sed 80 amicis exoratus mansit, quod 
si surrexisset, statim periturus esset, populi globo 
jn ipsum et satellites ejus impetum facturo. Pau- 
lisper igitur moratus, dum equestre et gymnicum 
ceriamen absolveretur, reliquis spectaculis prorsus 
abstinuit, cujusmodi sunt funambulorum et vena- 
tionum ; quibus in urbe manere solita turba et 
rebus novis impense capitur. Et hecita se habuoe- 
runt. 


πληρώματος fj ἑκουσίας προδάσηξ παραδοχῆς, ἀλλὰ 
πολέμῳ ἡλωκυίας τῆς πόλεως, πλείστους ὅτι μάλιστα 
διέφθειρε καὶ ἠφάνισεν, εἷς πολυειδεῖς xal. πολυ- 
τρόπους χολάσεις τὸ τοῦ θυμοῦ καταμερίσας ἐλλό- 
xotov, Θεόδωρον μὲν γὰρ τὸν ᾿Λγγελον ὀῖθεον ὅντα 
xxi τὸν ἴουλον πρώτως χνοάζοντα τίθησιν ἐξόμλα- 
τον, xal ὄνῳ ἀναδληθέντα xal τῶν 'Ρωμαϊχων 
ὁρίων ὑπερέκεινα ἀπαχθέντα εἶτα χελεύει διχοεθῇ- 
vat, ἵνα ὅπη τὸ ὑποζύγιον ὁρμῴη αὐτόματον φερό- 


μένος πλάζοιτο, Καὶ τάχ᾽ ἂν θηῤίοις ἐγεγόνει κατά- 


ὄρωμα, ὅ καὶ ὁ τὴν τιμωρίαν ταύτην ἐχείνῳ ἐπιθεὶς 
᾿Ανδρόνιχος προεσχέψατο, εἰ μὴ Τοῦρχοι ἐγχύρ- 
σαντες ᾧχτειράν τε τὸν μείραχα xal εἰς τὰς αὐτῶν 
σχηνὰς ἀπαγαγόντες θεραπείας ἠξίωσαν. Τὸν δὲ 
Συνέσιον Λέοντα xal τὸν Λαχανᾶν Μανουὴλ xal 
συχνοὺς ἄλλους τοῖς τῶν παραπεφυκότων τῇ Προύσῃ 
δένδρων ἀχρέμοσιν ἀπεχρέμασε, τὸν δέκατον τετρα- 
πλῶς ἀποσώζοντας ἀριθμόν. Πολλαπλασίονας δ᾽ 
ἱτέρχις ὑποδεύλήχει ποιναῖς ὧν μὲν γὰρ χεῖρας 
ἀπέτεμεν, ὧν δὲ δαχτυύλους ὡς ἀμπέλων περιέχειρε 
κλάδους, τινῶν δὲ πόδας ἀφὴρηχε. Πολλοὶ δὲ χειρῶν 
καὶ ὀφθαλμῶν ὑπέστησαν στέρησιν’ ἦσχν δ᾽ οἵ χαὶ 

αὖ τούὐύναντίον ἐπεπόνθεισαν ἕτεροι, Καὶ οὕτως 


ὀφθαλμὸν δεξιὸν καὶ πόδα εὐώνυμον ἐζημίωντο, xal 
ἀπανθρώπως τὸ ἐν ῥώμῃ σώματος χαλλιστεῦον χαὶ στρατιωτιχῇ ἐξαίρετον ἐμπειρίᾳ τὴν οἰχείαν ζημιώ- 
σας βασιλείαν ᾿Ανδρόνιχος μεταίρει τρὸς τὸ Λοπάδιον.  Káxei τὰ ὅμοια δράσας, xal τῶν ἐπισκόπων 
ἕνα στερήσας τῶν ὀφθαλμῶν ὡς μὴ xarà τῶν ix τῆς ποίμνης ἐχείνου ἀγαναχτοῦντα στασιωτῶν, ἀλλὰ 
πράως οὕτω xai ὁμαλῶς τὴν κατὰ τοῦ ϑασιλέως ᾿Ανδρονίχου φορὰν ἐχείνων προσιέμενον καὶ ἀνεπεγχλητως 
θεώμενον, ἐπάνεισιν εἰς τὰ βασίλεια τοιούτοις γεγανωμένος τροπαιουχήμασι, τὰς τῶν Ηρουταέων 
ἡμερίδας χαταλιπὼν, αἵ πέριπλέγδην τὰ δένδρα ἀνέτρεχον, βαρυνομένας τοῖς τῶν κρεμασθέντων 
σώμασιν ὡς ἄλλοις βοτρυσι, καὶ μηδένα τῶν ἀνασχολοπισθέντων ἀφεὶς ὡς ληνοῖς δοθῆναι 
τοῖς σήμασιν, οὕς καὶ τερσήνας ἥλιος ἀνέμοις περιφέρεσθαι ἀνῆχε χατὰ τὰ ἐν συχιηλάτοις ὑπὸ τῶν 
ὁπωροφυλάχων αἰωρούμενα φάσματα. Εἷς δὲ τὴν Κωνσταντίνου πόλιν ἐπανιὼν xal παρὰ τοῦ δήμου 
φωναῖς εὐφήμοις δεξιωθεὶς, καὶ ταῖς τῶν χολάχων προσλαλιαῖς, οὖς ἀεὶ παράτρέφουσι τὰ ἀνάχτορα, 
τὸ μεγαλόφρον πλεῖον χτησάμενος, εἰς θεωρεῖα xal ἁμίλλας ἵππων θερείας οὔσης τῆς ὥρας ἐτράπετο, 
τε xal τινων ix τῶν xaxà τὸ βασιλικὸν ἑδρίασμα δρυφάχτων καταύληθέντων καὶ περὶ τοὺς EE ἄνδρας 
ἀνῃρηχότων, xal τοῦ θεχτρομανοῦς ὄχλου ἐπὶ τῷ συμῦάντι τούτῳ διαθροηθέντος, ὥρμησε τοῦ θώχου 
ἐξχναστῆναι xal μεταχωρῆσαι πρὸς τὰ βασίλεια, τῷ δέει [P. 187) ἀλλοιωθεὶς καὶ τοὺς δορυφόρους συνὴ - 
θροιχὼς, εἰ μὴ τὸ περὶ ἐκεῖνον εὔνουν ἱχέτευσαν ἀποστῆναι ὡς ἀτόπου τοῦ τοιούτου βουλεύματος, καὶ 
ἐμπέδως ἰζάνειν παρέπεισαν ὡς αὐτίχα εἰ ἐξανασταίη ἀπολούμενον, τοῦ δήμου συσπειραθέντος εἴς 
ἕν xai xat' ἐχείνον xal τῶν ὅσοι περὶ αὐτὸν ἐφορμήσαντος. Μιχρόν τι γοῦν ἐπιμείνας τὸν ἱππικὸν 
μόνον xal γυμνιχὸν τετέλεχεν ἄεθλον, τῶν δ᾽ ἐπεισοδίων θεαμάτων ἀπέσχετο τέλεον, ἐν οἷς διαχέουσι τὸ 
θεώμενον οἱ διὰ. μηρίνθων εἷς ὕψος ἀναῤῥιχώμενοι xal ὑπὸ μιχρῷ τῷ συνέχοντι χαλωδίῳ 
ἐπορχούμενοι διαέριοι, ἔτι δὲ οἱ πτηνόποδες λαγίναι καὶ κύνες αἱ θηρευτιχαὶ, φιλοτοιούτους ἀποδειχνύντα τοὺς 
ἀήθεις θεατροδάμονας. Καὶ ταῦτα μὲν ὧδέ πη ἐφέρετο. 


5. Erat autem vir quidam nobilissimus, nomine C ε΄. 'Hv δέ τις ἀνὴρ τοὔνομα Ἰσαάκιος, γένους 


Isaacius (non Isaacius Angelus), Isaacii sebasto- 
cratoris, quem fratrem fuisse Manuelis diximus, 
ex filia nepos. Is Armenise vicinisque locis Roma- 
nte ditionis et Tarso a majore patruo Manuele pre- 
positus, commisso cum hostibus Armeniis prelio 
captus, Manuele jam defuncto, in custodiam datur. 
In qua eum longo tempore fuisset, tandem ab Hio- 
rosolymitis, quos Frerios dicunt, redemptus com- 
modum in patriam reditum habuit, Andronico re- 
demptionis adjutore; idque de Tbeodore 8477 


ἄριστα Tov, ἵτερος παρὰ τὸν ᾽Αγγελον Ἰἰσαάχιον, 


θυγατρὸς παῖς ᾿Ισααχίου τοῦ σεδαστοχράτορος, ὃν ὁ 
λόγος τῆς ἱστορίας ἀπτόμενος χασίγνητον τοῦ βασι- 
λέως εἴρηκε Μανουήλ. ᾿Αλλ’ οὗτος δὴ ὁ ᾿Ισαάχιος 
παρά τοῦ πρὸς πατρὸς θείου xai βασιλέως, τοῦ 
Κομνηνοῦ Μανουὴλ, τὰ xav 'Αρμενίαν διέπειν 
λαχὼν xzi ἄρχειν Ταρσοῦ xal στρατηγεῖν ὁπόσα 
τοῖς ἐκεῖ προσχεχλήρίοται, συῤῥήγνυσι μετὰ τῶν 
διαφόρων ᾿Αρμενίων πολεμον, χαὶ ἁλοὺς ἐν φρουρᾷ 
καθείργνυται (φθάνει δὲ θανὼν xal ὁ βασιλεὺς Μα- 


645 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. I. 


640 


vouÀ), xxi τοῦτο ἐς᾽ ἡλίους πολλούς. ὈΨὲ δὲ πρὸς A sententia, cujus, ut sepe diximus, consuetudine 


τῶν Ἱεροσολυμιτῶν λυθεὶς οὕς φρερίους φασὶν, 


ἔσχεν εὔθετον τὴν πρὸς τὴν πατρίδᾳ ἐπάνοδον, 'Av- 
σχεν εὖ τὴν πρὸς τὴν͵ - 


8povixou συναραμέψου πρὸς τὰ λύτρα ὑποθη μοσύνῃ 
Θεοδώρας, ἧπερ ὁ μὲν ᾿Ανδρόνιχος, ὡς πολλάκις 
εἴπομεν, ἐπλησίαζεν, ὁ δ᾽ Ἰσαάκιος οὗτος ἀδελφι- 
δοῦς ἦν. Ἐνῆγον δὲ ᾿Ανδρόνιχον εἰς τὸ προσδέξα-- 
Wa τὸν ᾿Ισαάχιον xal τῆς χρονίου χατοιχτεῖραι 
οδημίας ὁ Μακροδούχας Κωνσταντῖνος τῇ πρὸς 
“μητρὸς ᾿Ισαακίου θείᾳ συνευναζόμενος, xal ᾿Ανδρό- 
^. γίχος ὁ Δούχας συνήθης ὧν ἐκ παίδων ᾿Ισαχχίῳ χαὶ 
χατὰ γένος αὐτῷ προσεγγίζων, Οὗτος τοίνυν ὁ 
Ἰσαάκιος ᾿Ανδρονίκῳ τῷ βασιλεῖ οὐχ ὑπείχειν ἐθέ- 
λων χαὶ τὴν πατρίδα ὡς ἐν ἄστρασι φανταζόμενος 
xal συγγενείας ἢ ἐρατεινῆς ὁμηλικίας οὐδένα λόγον 
τιθέμενος, τυραννίδος δ᾽ ἐρῶν καὶ ἀρχῆς ἔφεσιν 
τρέφων, οὐ μὴν ὑποκχύπτειν ἀνεχόμενος ἄρχουσιν, 
ἐφοδίοις Χρῆται xai συνερίθοις τοῖς πεμφθεῖσιν αὐτῷ 
ix Βυζαντίου γρήμασιν εἷς τὸ χαχοδούλως ἀρχὴν 
ἑαυτῷ μνηστεύσασθαι, Τοίνυν μετὰ χειρὸς συχνῆς 
καταπλεύσας ἐς Κύπρον τὰ μὲν πρῶτα τὸν ἔννομον 
καὶ πρὸς βασιλέως ἀπεσταλμένον δυνάστην ὑπεζω- 
γράφει, βασιλικὰ ὑποδειχνύων τοῖς Κυπρίοις γράμ- 
pata, ἅπερ αὐτὸς συνέθετο, xal διαταγὰς ἀναγινώ- 
σχων αὐτοχρατοριχὰς ἐπιπλάστους, τὸ ποιητέον 
δῆθεν ὑποτιθεμένας ἐχείνῳ, καὶ τἀάλλα διαπραττό- 
μενος ὅσα οἱ ὑφ᾽ ἑἕτέρων ἄρχειν ταχθέντες πρὸς 
ἀνάγκης ποιεῖν ἔχουσι, μετ᾽ οὐ πολὺ δὲ τὸν τυραν- 
νοῦντα παραγυμνώσας, xal fjv ἔτρεφεν ἀπήνειαν 
ἐχχαλύψας, ἀπανθρώπως τοῖς ἐκεῖ προσφέρεται. 
Καὶ τοσοῦτον ἐς τὸ τοῦ ἥθους ἀχαμπὲς xai ἀμεί- 
λιχτον ᾿Ανδρόνιχον ὑπερέδαλεν, ὅσον οὗτος τοὺς 
πώποτε διαδεήτους ἀνεπιειχεῖς εἰς τὸ [P. 188] 
προσχεχρουκὸς ὑπερήλασεν. Οὐ γὰρ διέλιπεν, ἐξ 
ὅτου περ ἀσφαλῶς ἤδη ἄρχειν dero, μυρία ἄττα 
ἀνόσια ἐπὶ τοῖς οἰχήτορσι τῆς Κύπρου ἐργαζόμενος. 
Φόνοις τε γὰρ χάθ᾽ ὥραν ἀνοιτίοις ἐχραίνετο, καὶ 
δηλήμων σωμάτων ἀνθρωπίνων ἐγίνετο, ποινὰς 
ἐπάγων καὶ τιμωρίας οἷά τι συμφορῶν ὄργανον, 
ὁπόσαι χατῆγον εἰς θάνατον, Καὶ κοίταις δὲ ἀθε- 
μίτοις καὶ φθοραῖς παρθένων ὁ παναισχὴς xai ἐξά- 
γίστος ἠχολάσταινεν, οὐσίας τε ἁπάσης τοὺς εὐδαί- 
μονας πρώην οἴχους ἀνυπευθύνως ἑστέρησε, xal 
τοὺς χθές τε καὶ πρότριτα περιδλεπομένους αὐτό- 
χθονας xai κατὰ τὸ πολυχτῆμον τῷ 'là6 ἀντερί- 
ζοντας διχφῆχεν ἀγυρτεύειν λιμώττοντας xai γυμνη- 


utebatur, hic vero frater patruelis erat. Ut. autem 
Andronicus Isaacii caram susciperet ac diuturne 
ejus" eaptivilatis misericordia tangeretur, Marcro- 
duce Constantini, qui materteram Isaacii in ma- 
lrimonio habebat, opera est effeclum, et Andro- 
nici Duce cognati ejus et familiaris ἃ puero. [s 
igilur Isaccius cum Andronico cedere ac in in pa- 
triam redire nollet, nec ullam cognationis aut sua- 
vis consuetudinis rationem haberet, sed impernro 
quam imperio carere mallet, pecunie Byzantio mis- 
885 subsidiis ad improbum affeotandi regni consi- 
lium abutitur, et Cypro cum magna manu occu- 
pata principio se pro legiliipo pretore, qui ab 
imperatore missus esset, gerit, littezis imperatoriis 
ostensis, quas ipse composuerat, et commentiliis 
mandatis recitatis, que quid ipsi agendum esset 
scilicet prescribebant; ac csetera agit, que iis 


necessario facienda sunt qui alienis imperiis sub- 


sunt. Verum non multos post se tyrannum pro- 
fessus, innata crudelitate retecta, insulares inhu- 
manius tractat; ac pertinacia ssevitiaque tantum 
superat Andronicum, quantum Andronicus ceteros 
omnes qui unquam 37 S atrocitate in hostes celebre 
nomen consecuti sunt. Neque enim, ubi primum 
tyrannidis fundamenta jecisse videbatur, infinita 
immanitate in subditos grassari desistebat, sed et 
cedibus innocentum in horas polluebatur, et hu- 
mana corpora lacerabat tormentis in exitium mor- 
talium excogitatis. Preterea in stupris virginum 
et adulteriis homo nefarius volutabatur ; et beatas 


C dudum familias sine ullo crimine omnibus opibus 


apoliabat, ut indigene paulo ante conspicui divitiis 
famelici et nudi oberrarent, si quibus homo ira- 
cundus ensem abstinuerat. Hei, hei, cur via im- 
proborum prospera est ? florent facinorosi: plan- 
tasti eos et firmasti : procrearunt liberos et fructus 
tulerunt, ut propheta cum Domino expostulat. Illa 
enim etas velut aconita genuit, qua adulta non ad 
aliud nisi ad perimendos homines et plurimarum 
urbium excidium valuerunt, quarum dominatum 
per vim invaserant. Quse cum ad Andronici aures 
pervenissent, 839 nullo cohiberi modo potuit : 
sed quia id praesto esse videbat quod olim formi- 
darat (semper enim litteram I ut imperii aui ever- 
sionem suspectam habuerat), principio quaerebat 


τεύοντας, καθ᾽ ὅσων τέως οὐχ ἐχρήσατο τῷ ξίφει ὁ ἢ qua ratione comprehendi posset Iaaacius, et tolli 


&xpóyoAo«. Φεῦ φεῦ ὅτι ὁδὸς ἀσεόων εὐοδοῦται | Εὐθή- 
νησαν πᾶντες οἱ ἀθετοῦντες ἀθετήματα, ᾿Εφύτευσας 
αὐτοὺς καὶ ἐῤῥίζωσας" ἐτεχνοποίησαν καὶ ἐποίη- 
σαν καρπόν. Ταῦτα δὴ ἄ xai ὁ προφήτης ἀπολο- 
γεῖται πρὸς Κόριον λαλῶν κρίματα. Ota γὰρ ἡ 
τότε γενεά ἐξέφυσε κώνεια πρὸς οὐδὲν ἕτερον 
ἀδρυνθέντα fj θάνατον τοῖς προσφερομένοις καὶ 
ἀπώλειαν τῶν πλείστων πόλεων, ὧν τῆς oye 


e medio is ἃ quo exitium immineret. Verebaiur 
enim ne Cypro &dveotus et alacriter susceptus ab 
omnibus se principatu deturbaret. Remota eoim 
mala minus molesta sunt quam propinqua ; et 
quod exspectatur, etsi pessimum fuerit, levius eo 
ducitur quod urget in presentia. ld enim est mor- 
talium ingenium, ut exiguum doloris levamen in 
lucro deputemus. 


παναθέσμως ἐπέδησαν. Ταῦτα ὡς εἰς ἀκοὴν ἐλήλυθε βασιλέως ᾿Ανδρονίκου, οὐχ ἦν ὁπωσοῦν καθεχτὸς, 
ἀλλ’ ὁρῶν αὐτῷ ἐπερχόμενον ὃν πάλαι πεφόδητο φόδον (ἦν γὰρ ὑφορώμενος ἀεὶ τὸ ἰῶτα ὡς τὴν αὐτοῦ 
παραλῦσον ἀρχὴν, ἐζήτει τρόπον B) οὗ ἂν συλληφθῇ ᾿Ισαάκιος καὶ γενηθῇ ἐξ ἀνθρώπων ὁ ἐκείνῳ προσδόχιμος 
ὄλεθρος" ἐδεδίει γὰρ μήπως Κυπρόθεν καταπλεύσας καθελεῖ τοῦτον τῆς ἀρχῆς, εἰδὼς ὡς ἀσμένως προσδεχθήσεται 


641 


NICET/E CHONIATJAE 


παρὰ πάντων, ἐπεὶ xal τὸ ποῤῥδω xaxov τοῦ ἐν χερσὶν ἀλυπότερον, xai τοῦ θλίδοντος 


648 


ἄρτι κουφάτερον τὸ 


ἐλπιζόμενον χείριστον" ἀγαπητῶς γὰρ παραχερδαίνειν ἐοίκαμεν ἄνθρωποι xal τὴν βραχεῖαν τοῦ ἀλγοῦντος 


ἄνεσιν. 


suam redigere non posset, ira in.-ejüs propinquos 
conversa, canes imitatus qui hominem allatrare 
contenti lapidem ab eo conjectum mordicus arri- 
piunt, Macrodueam Constantinum et Ducam An- 
dronicum in jus vocat ; qui confirmarant Isaacium, 
8i redemptus in patriam rediret, fidelem et utilem 
illi operam navaturum. Paucis diebus post maje- 
Btatis rei flunt, quamvis principes factionis Andro- 
nici et summi amici ejus : nam Macroducas preter 
cetera ofüicia, 880 quibus Andronicum observan- 
tissime colebat, Theodore amice ejus sororem in 
matrimonio habebat : Andronicus vero Ducas, ho- 
mo depygis et sordidus ac perfricte frontis, majori 
sibi curie esse Andronici salutem quam ipsi simu- 
labat. Quod &i Andronicus aliquem cecare volebat, 
Ducas iste, quasi 80 improbo illo magistro, hoste 
humani generis, edoctus, etiam manus ei ampu- 
tandas aut in crucem agendum esse decernebat, 
objurgato sepe Andronico et inhumaniter casti- 
gato, quod in suppliciis sumendisa infra delictorum 
atrocitatem gubsisteret. Igitur ad celebre festum 
ejus diei quo memoria reditus in colos una cum 
assumpto corpore Domini et Dei et Servatoris no- 
stri celebratur, orunes aulici ut denuntiatum erat, 
convenerunt, atque omnis generis et nationis homi- 
nes diversis itineribus eo contendebant ubi impe- 
Γαίου diversabatur. Eret autem tum in exteriori 
Philopatio. Ceterum per errorem in Manganicum 
palatium factus 8812 est concursus, quod est in 
interiore Philopatio, post destructum ab Andro- 
nico. Cum frequens esset conventus eorum om- 
nium quos adesse decebat, Maoroducas et Ducas 
preter omnium opinionem ex edibus in planitie 
silis producti et in vestibulo triumphati, tanquam 
in judicium abducendi, aut imperatorem e supe- 
riore ceenaculo prospecturum visuri, gestu corporis 
δὰ gravitatem confirmato et manibus suppliciter 
compositis suspexerunt At Stephanus Hagiochri- 
'8tophorites, qui tum Antichristophorites vulgo di- 
cebatur nomine pro moribus non nihil immutato 
(erat enim impudentissimus omnium Andronici 
ministrorum et omnium scelerum sentina), lapide 
quantum vola capiebat sublato, et in Macroducam 
destinato, qui et affinitate imperatorios et etate et 


B “ατὰ συνάφειαν συνήρχετο 


C 


. PIS πο πῖνε, 
6. Sed oum hostem absentem in pptestdlem A ς΄. Μὴ ἔχων ὃ ὅπως τὸν “ἀπόντα ἐχθρὸν χειρώ- 


σεται, ἐπὶ τοὺς ἐγγὺς τρέπε: τὸν θυμὸν, ταὐτόν τι 
δρῶν ὅ χαὶ κύνες πολλάκις ποιεῖν εἰώθασι" τοῦ γὰρ βαλ- 
λοντος ἀφιστάμενοι τοῦτον μὲν ἀμύνονται DÀzxaxt τῷ 
δ᾽ ἀφεθέντι λίθῳ τοὺς ὁδόντας ἐγχρίπτουσιν. Md 
xai ὑπὸ xplew ἤγαγε τόν τε θεῖον ᾿Ισαχχίου div 
μαχροδούχαν Κωνσταντῖνον, χαὶ τὸν Δούχαν 'Av8póvi: 
xov, ot ξυνέθεντο μὴ ἀχρεῖον ᾿Ανδρονίχῳ xà ἐς πίστιν 
ὀφθῆναι τὸν ᾿Ισαάχιον λυθέντα xxl πρὸς τὴν πατρίδα 
ἐπαναζεύξαντα. Μετ’ οὐ πόλλὰς δ᾽ ἡμέρας xal καβ- 
οσιώσεσιν οἱ ἄνδρες ὑπάγονται, χαίπερ τῶν τὴν 
μερίδος ὄντες ᾿Ανδρονίχου οἱ μέγ᾽ ἔξοχοι πάντων 
καὶ τῆς ἑταιρίας οἱ χράτιστοι, εἴγε ὁ μὲν Μακχροδού- 
x46, ἐχτὸς τῶν ἄλλων φιλοφροσυνῶν αἷς ἐπιμελῶς 
᾿Ανδρόνιχον ἐθεράπευε, xa! ἀδελφῇ τῆς Θεοδώρας 
γαμικὴν, ἣν ὁ λόγος 
πλειστάχις ἱστόρηχε γινώσχειν ἀθεμίτως ᾿Ανδρόνι- 
xov* ὁ δὲ Aoóxac ᾿Ανδρόνικος χαταπύγων ὧν xal 
γλοϊὸς καὶ τὴν ἀναίδειαν ἐπὶ τοῦ προσώπου προῦε- 
θλημένος καὶ αὐτοῦ δὲ [P. 189] ᾿Ανδρονίχου ἐν τοῖς 
ὑπὲρ ᾿Ανδρονίχου προμηθέστερος εἶναι ἐπλάττετο, 
ὅτι ὁ μέν τινος ἐχπερονᾷν ὀφθαλμοὺς dmtoalveto, 
ὁ δὲ Δούκας οὗτος ᾿Ανδρόνιχος, ὡς εἰ διδαχτὸς ἦν 
τοῦ ἀρχῆθεν ἀνθρωποχτόνου χαὶ ταῖς τῶν μερόπων 
χαίροντος συμφοραῖς, xai χειρῶν προσεψηφίζετο 
στέρησιν ἢ ἀνασχολόπισιν ἐγνισμάτευε, βλασφημῶν 
ἐν πολλοῖς ᾿Ανδρόνιχον xal λίαν ἀπανθρώπως αὐτοῦ 
καθαπτόμενος ὡς μὴ καταλλήλους τοῖς πταίσμασ: 
τὰς χολάσεις ἐπάγοντος. ᾿Επιστάσης τοίνυν τῆς 
λαμπροτάτης καὶ εὐσήμου ἡμέρας χαθ᾽ ἣν ἡ μετὰ 
τοῦ προσλήμματος εἰς οὐρανοὺς ἄνοδος τοῦ Κυρίου 
καὶ Σωτῆρος ἡμῶν ἑορτάζεται, ἀθροισμὸς ἐχ προσ- 
κλήσεως γίνεται τῶν περὶ τὴν βασίλειον σχεδὸν 
ἁπάντων αὐλήν. xai ἦν διὰ τοῦτο τοῖς ix παντὸς 
γένους καὶ ἔθνους συνδρομὴ καὶ ὁρμὴ, ἔνθα ὁ βασι- 
λεὺς ᾿Ανδρόνιχκος ἐνηυλίζετο᾽ ἦν δὲ τότε σχηνούμε- 
νος κατὰ τὸ ἔξω λεγόμενον Φιλοπάτιον. Ὥσπερ δὲ 
παλινῳδίαν οἱ συνερχόμενοι ἄδοντες, ἢ ἐν τῷ ἄλλην 
τρέχειν ἑτέραν βαδίζοντες, εἶχον τὸν κατάντημα τῆς 
ὁδοῦ περὶ τὰ λεγόμενα τοῦ Μαγγάνη παλάτια, & καὶ 
αὐτὰ χατὰ τὸ ἐντὸς Φιλοπάτιον ᾧχοδόμηντο, ἐσ- 


᾿ύστερον δ᾽ ᾿Ανδρόνιχος κατηδάφισε, Καὶ ἐπεὶ πολυ- 


ἄνθρωπος ἦν ἣ συνέλευσις, πάνυ μέντοι πολυζνθρω- 
πος, xai ἀπῆν οὐδεὶς ὅν παρεῖναι ἐχρῆν, ἐξάγονται 
παρὰ δόξαν τῶν συνειλεγμένων ὁ Δούχας τε καὶ ὁ 


amplissimis opibus antecellebat, omnes hortaba- ἢ Μαχροδούχας ἐκ τῶν ἐχεῖ που ἐπιπέδων οἰκημάτων, 


tur ut suum exemplum imitarentur, totum conoi- 
lium ciroumspectans, et qui lapidatione abstine- 
bat dicteriis et. conviciis incessens ut imperatori 
infidelem et paulo post idem supplicium subitu- 
rum. lis minis territi omnes saxa in illos conjece- 
runt, ut supplicio peracto 882? (o miserabile et 
incredibile spectaculum) lapides in tumulum ex- 
surgerent. Ili vero quibus munus datum erat, eos 
adhuc spirentes snblatos, et tapetibus quibus sar- 
cine mulorum tegi solent involutos, Ducam in Ju- 


xzi πρὸς τὴν αὔλειον ὡς χατάχριτοι θριαμδεύονται" 
Καὶ οἱ μὲν ὡς ὑπὸ δίκην ἀχθησόμενοι ἢ τὸν βασιλέα 
ὀψόμενοι τῶν ὑπερῴων ἐχκύπτοντα διεσχευάζοντο, 
ἄνω τὰ ὄμματα αἴροντες καὶ τὼ χεῖρε πρὸς τὸ τοῦ 
σχήματος σεμνὸν περιδάλλοντες" ὁ δὲ 'Aqtoyprece- 
φορίτης Στέφανος, ὅν καὶ ᾿Αντιχριστοφορίτην οἱ κότε 
ὠνόμαζον ἄνθρωποι, ἐς τὸ χατάλληλον τῶν ἔργων 
τὴν χλῆσιν μετάγοντες (ἦν γὰρ ὁ τῷ ὄντι ἀναιδέστα- 
τος τῶν ᾿Ανδρονίχου ὑπηρετῶν χαὶ πάσης ἀνοσιουρ- 
ἷας ἀνάμεστος), λίθον ἄρας χειροπληθῆ xal τοῦ 


649 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. I. 


650 


Μαχροδούχα στοχασάμενος τοῦ xal προφερεστάτου À deorum coemeterium, Maoroducam in littus edi- 


κατὰ κῆδος βασιλιχὸν καὶ τὸ γεραρὸν τῆς ἡλιχίας 
xai τὴν τοῦ πλούτου βαθύτητα, παρῇνει πᾶσιν ὡς 
oc παράδειγμα αὐτὸν a 
σαν τὴν ὁμήγσδιν xal τὸν μὴ λαϊδολοῦντα ἐρεσχελῶν 
καὶ ὡς ἄπιστον ἐς βασιλέά χχχολογῶν xal τὴν αὐτὴν 
καταδίχην μετὰ μιχρὸν ὑποστῆναι μέλλοντα. Ἥραν 
οὖν ἰδιὰ τὴν ἀπειλὴν ταύτην ὁ ἀθροισμὸς ξύμπας 
χερμάδια, κατεθαλον τῶν ἀνθρώπων, ἐλεεινὸν καὶ 
ἄκιττον μετὰ τὸ πάθος θέαμα, ὡς ἀρθῆναι τοὺς 
«λίθους ἐς χολωνόν. Ἔτι δ᾽ ἐμπνέουντας τοὺς ἀνδρας 
᾿ ἀράμενοί τινες, οἷς τὰ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης ἐπε- 
. πέτραπτο, xal τάπησιν ἐνειλήσαντες ἐφ᾽ ὧν αἱ τοῖς 
ἡμιόνοις ἀνατιθέμεναι στρωματοθῆχαι σχέπονται, 
τὸν μὲν ἐς τὴν περαίαν dj τοῖς Ἰουδαίοις εἷς ταφὴν 
ἀποτέτμηται ἄγουσι, τὸν δὲ Μαχροδούχαν κατὰ τὴν 
ἀντίπορθμον τῇ μονῇ τῶν Μαγγάνων ἀποχομίζουσι 
λοφώδη ἀχτὴν, καὶ ἀνασχολοπίζονται ἀμφότεροι. 
Καὶ τότε πρώιως οἱ τῆς Κωνσταντίνου [P. 190] 
πολῖται τεθέανται τὰ χαὶ ἀχοαῖς αὐταῖς δυσπαρά- 
Orta, xal ὧν ἀφηγουμένων πρότερον ἔδυον τοὺς 


tius, quod est e regione Manganii monasterii, 
transvehunt, atqne utrumque palis aífügunt. Ac 


gv, Ἀεριδλεπὸμενος ἅπα- —tum-prjmum Opolitani ea cum luctu viderunt, a 


quorum conmimemoratione priusaures abhorrebant ; 
atque id facinus reputantes, attonitis similes, quo 
se verterent nesciebant, duplices ponas luentes. 
Nam et popularium calamitate movebantur ; et, 
quia idem periculumjamjam sibi quoque imminere 
putabant, longiore cruciati afficiebantur quam ii 
qui jam in mediis tormentis erant. Nam hi qui- 
dem mala timere desierant, oppressi malo ; quod 
animus pridem augurabatur : illi vero, quia ma- 
lum subinde providebant,et futura tanquam pre- 
sentia cernebant, neque noctu somnum capere nec 
interdiu quietis animis esse poterant, conscientie 
quasi flagellis excruciati. Neque vero ii solum sio 
aífecti erant, qui animi parum amici erga Androni- 
cum sibi erant 883 conscii, sed, quod magis mi- 
reris, ii quoque quibus favebst Andronicus et 
subinde aliquod bonum impertiebat. 


(ιουστικοὺς πόρους, τηνιχάδε τοῖς ὀφθαλμοῖς προχειμένων ἀπωλοφύροντο, καὶ τὸ πραχθὲν ἀναλογιζό- 
"U μενοι ἀμηχανίᾳ συνείχοντο, xal διπλῆν ἐπὶ τοῖς γινομένοις δίχην ὑφίσταντο᾽ xal τῶν ξυμφυλετῶν 
γὰρ ἐδάμαζον αὐτοὺς τὰ παθήματα, xai εἰς αὐτοὺς ὅσον οὕπω προσπελάζειν τὸν χίνδυνον φανταζόμενοι 
χρονιωτέραν εἴἶχον τὴν βάσανον τῶν ἐν μέσοις ἤδη ἐνσχεθέντων τοῖς ἀχθεινοῖς, καθ᾽ ὅσον οἱ μὲν τῆς 
πονηρᾶς ἐλπίδος ὑπέληγον ἤδη τοῦ καχοῦ ἐπιστάντος ὃ πάλαι xavà νοῦν ἔστρεφον, τοῖς δὲ τὸ προορᾷν 
ἀεὶ τὸ δεινὸν xal τὸ οἴεσθαι τὸ μέλλον ὡς ἐφεστὼς χαὶ νυχτὸς ἀφήρει τὸν ὕπνον xai ἡμέρας πλέον 
μάστιγος πάσης ἐμυώπιζε τὴν συνείδησιν. Καὶ τὸ χαινότατον, οὐ μόνον ταῦτ᾽ ἔπασχον ὁπόσοι τὸ ἔνδον 
χριτήριον εἶχον ὑποθρᾶττον ὡς οὐκ ἀγαθὰ τῷ ᾿Ανδρονίχῳ εὔχονται xal βουλεύονται, ἀλλὰ χαὶ οἷς 
ἐκεῖνος προσέχειτο xal ἀεί τινος μετεδίδου χρηστοῦ" τὸ γὰρ ἐς ἅπαν ἄπιστον ἦθος καὶ τὸ τῆς γνώμης 
παλίμδολον ὑφορώμενοι, ἔτι δὲ τὸ πρὸς κόλασιν ἑτοιμότατον δεδιττόμενοι, οὐδ᾽ οὗτο: τὸ τοῦ χινδύνου ὀξὺ σφῶν 


αὐτῶν ἀπετρέποντο. 


᾿Αλλὰ γὰῤ μηδὲ τοῦτο παραδραμέτω ὁ λόγος. C, 


Αἰτοῦνταί τινες ᾿Ανδρόνιχον, οἷς μετῆν παῤῥησίας, 
τὰ τῶν κρεμασθέντων χαθχιρεθῆναι σώματα. Ὁ δὲ 
μὴ ἀηδῶς τὸν λόγον δεξάμενος ἡρώτησεν εἰ πάλαι 
ἁπέθχνον᾽ καὶ γνοὺς ix τῶν ἀναρτησάντων χκαχνὺς 
χαχῶς χαταστρέψαι τὸν βίον, συμπαθείας εἶπε τοὺς 
ἄνδρας χκαταξιοῦν, xai ἐπεδάχουσε τούτῳ τῷ ῥή- 
ματι, ἰσχυροτέραν φάμενος εἶναι τῆς οἰχείας ὅὁρμης 
xai προθέσεως τὴν τῶν νόμων αὐστηρίαν καὶ αὐὖ- 
θεντίαν, καὶ τὴν τῶν διχαστῶν ἀπόφασιν ὑπερχεῖ- 
σθαι τῆς αὐτοῦ προχιρέσεως. Ὦ δάκρυον τοῖς πάλαι 
μὲν καὶ ἡμῖν ἐν συνοχῇ ψυχῆς ὡς ἐκ νέφους ὅμόρος 
τῆς καρδίας ἐπιψεχαζόμενον ! ὦ λύπης σφοδρότέρας 
σύμδολον xal τῶν ἔνδον πιεζόντων τεχμήριον ἀναμ- 
φήριστον, ἐνίοτε δὲ xal. ὑπὸ χαρᾶς συλλειδόμενόν τε 
καὶ σταλαττόμενον ὡς ἐξ ἀμάρας τῶν ὀφθαλμῶν, 
παρ᾽ ᾿Ανδρονίχῳ δὲ μὴ ταὐτὸ σθένον, ἀλλ’ ἑτέραν 
φύσιν λαχὸν xal τεχμαίρεσθαι παρέχον ὄλεθρον ἐν 
τῷ ἀμαρεύεσθαι, εἰπεῖν δὲ xai τὴν ὁδὸν ἑἐπανοῖγον 
τῆς ἐς ᾿Αχέροντα διαπλωΐσεως, ὅπου τὸ Στυγὸς ὕδωρ 
τὸ χρυερὸν ὠσεὶ καὶ φρικῶδες χἀκ μόνης ἀχοῆς 
ἀποτρόπαιον. "Q πόσων ἔσδεσχς χόρας, θερμότερον 
προχεθέν | ὦ πόσους tiq ἔδου παρέσυρας πέταυρον 
λάδρον ἐπιῤῥυέν ! ὦ πόσους κατέκλυσας ! ὦ οἵους 
ἄνδρας εἷς τύμδον παρέπεμψας εἷς τὰ ὕστατα νί- 
παρὰ παραληφθὲν Jj ὡς χρὴ ἐπιτάφιος "xai Aoi: τις 


PATROL. GR. CXXXIX. 


In causa erat, quod acerbitatis, implacabilitatis 
et sevitie hominis gnari periculi aciem ne se qui- 
dem evitaturos metuebant. Est et hoo memoratu 
dignum. Quidam homines apud Audronicum gra- 
tiosi petebant ut suepensorum corpora tollerentur. 
Is vero iis verbis non offensus, rogavit num pri- 
dem essent mortui. Ubi ex carnif)icibus audivit 
malos male periisse, se dolere vicem illorum dixit. 
Ac id dictum lacrymis prosecutus, adjecit legum 
severitatem et auctoritatem sua voluntate et pro- 
posito plus valere, et judicum sententias suo ju- 
dicio prepollere. O lacryme, que et olim et ἃ no- 
bis in animi moore fundebamini, ex corde tan- 
quam imber e nubibus destillantes ! o gravioris 
tristitie signa, et eorum que intus urgent argu- 
menta cerlissima, quamvis aliquando etiam pre 
gaudio ex oculis veluti gutte exuberetis! alia ve. 
stra natura est apud Andronicum : internecionis 
estis prenuntie, et in Acherontem et Stygiam pa- 
ludem 884 vel ipso nomine detestabilem dema- 
natis. Q quam multorum pupillas vestrum proflu- 
vium exstinxit | o quam multps in Orcum adegi- 
stis ! o quot'demersistis ! o quales viros in sepul- 
crum conjecistis et ultimo lavacro abluistis, tan- 
quam inferis effuse ! 
λοίσθη ἐχχενωθὲν 


21 


651 


NICET/E CHONIAT/E 


652 


Ad hune modum Macroduea Constantino et A Καὶ ὧδε μὲν ἐξ ἀνθρώπων ἔθετο τὸν Μαχροδού- 


Duca Andronico e medio sublatis, quemadmodum 
remunerari amicorum benevolentiam soleret An- 
dronicus constabat. Non multo post 
Sebastianos in altero freti littore; quod Perama 
dicitur, suspendit, quod scilicet vite ejus insidiati 


essent. 


7. llujusmodi atque aliis deterioribus rebus et 
suppliciis Andronicus subinde occupabatur. Αἱ Co- 
muenus Alexius, Manuelis imperatoris ex fratre 
nepos et pooillator, ab Andronico in Scythiam 
relegatus atque inde profugus, draconis volantis 
instar in Siciliam pervectus, Gilielmo insule ty- 
ranno quis esset aperuit; atque una cum ipso ex 


Philippica provincia oriundus Maleinus, vir non p 


illustri 885 genere, non splendida fortuna, non 
rebus gestis clarus. Hi quam bilem ambo contra 
Andronicum conceptam longo tempore parturie- 
rant, alter fortasse non síne causa, slter vero in 
Comneni gratiam, et ut sliquo nomine dignus 
videretur iis a quibus ignorabatur, eam tandem 
contra patriam pepererunt, illa non in aurem regis 
locuti, sed palam, inultis audientibus, fere plantas 
ejus demulcentes et linguis suis canino more deo- 
sculantes,non qua Andronico nocitura erant, sed 
per qui? tyrannum Siculum ad Romanarum pro- 
vinciarum vastatlonem tanquam ad paratam pra- 
dam concitarent. Is vero iis verbis incitatus, eoque 
magis quod cum popularium suorum oratione 
consentirent, qui eüm olim in aula Cpolitana stí- 
pendia mererent, tom Andronici metu et neglectu 
sui, alii alio dispersi, eadem espe dixerant, et 
copias quas habebat coegit, οἱ magnis atipendiis, 
majoribus promissis tam pedestrium quam eque- 
strium auxiliorum multa milli& accivit, Peditatu 


drítrég ἢ 


Dyrrachium trajecto urbem primo impetu oapit. . 


Navalibus copiis recta in Thessalonioensem pof- 
tum delatis interjectas 886 regiones in deditio- 
nem accepit, Thessalonicam vero illustrem urbem 
terra marique obsessam corona cepit, ac post dies 
aliquot obsidionis exeroitum introduxit, eo suo- 
06580 Don tam ob defensorum timiditatem et impe- 
ritiam rei militaris quam ob Davidis Comnenhi, 
prefecti urbis, ignaviam usus. Qui cum Thessalo- 
nicensibus hibil commodaret, sed metuendo An- 
dronico et crudelibus ejus manibus cavendis 
ingeniosissimus esset, aut fluctus marinos subire, 
aut de summis rupibus se precipitem dare, aut in 
monlibus et speluncis &bdere, aut fugitivi illiug 
prophete exemplo ἃ ceto deglutiri debuisset. 
Verum ille borum nihil fecit, sed malo Thessalo- 
nicensium fato urbis prefecturam parum honeste 
adeptus,vir muliere corruptior et cervis timidior, 
tantum non eos 8 quibus et ipse et urbs caperetur 
longe adhuo remotos accorsivit : atque in id opes 
ram ultro dedit, ul in eorum manus perveniret, 
Nam cum pugnandum esset et omni$ generis arma 
et macbine coatra urbem expedireniur, se pro 


D 


xav Κωνσταντῖνον xal τὸν Aoóxav ᾿Ανδρόνιχον, 
κἀπὶ τοιούτοις οὗτοι ᾿Ανδρόνιχον εἴδοσαν ἀἄντιμε- 
ερδυντὰ ὄφισι τὴς εὖν εἰιλήματα᾽ μετ᾿ οὐ 
πολὺ δὲ καὶ τοὺς Σεδαστειανοὺς διμαίμονας, δυά- 
ζοντὰας τὸν ἄριθμὸν, ἐς τὴν ἀντιπέραν ἀναρτᾷ τοῦ 
πορθμοῦ ὃς κικλήσκεται Πέραμα, διὰ τὸ δῆθεν ἐπι- 
δουλεύειν αὐτοῦ τῇ ζωῇ. 

ζ΄. ᾿Αλλ’ ἐν τοιούτοις μὲν xal παραπλησίοις ἄλλοις 
καὶ χείροσιν [P. 191] οὐχ ὀλίγοις ἀεὶ ἐνηυχαῦφει 
᾿Ανδρόνικος ὁ δ᾽ ἐκ Κομνηνῶν ᾿Αλέξιος, ὃς i8 
τοῦ χεράσματος ἐτέταχτο τῷ βασιλεῖ Μανουὴλ dx τῆς 
αὐτοῦ φύτλης γεγενημένος (ix γὰρ ἀδελφόπαιδος 
προελήλυθεν), ὑπερορίαν ἐς τοὺς Σκύθας ᾿Ανδρονίχῳ 
καταχριθεὶς κἀκεῖθεν φυγὰς γενόμενος, εἶποι ἂν τις 
ὄφις πετόμενος εἷς Σικελίαν κατέλυσε, καὶ τῷ ταύτης 
κτυραννεύοντι Γιλιέλμῳ εἰς ὄψιν ἐλθὼν, καὶ ἑαυτὸν 
ὅστις εἴη χαταφανῇ θέμενος, σὺν αὐτῷ δὲ καὶ ὁ dx 
τῆς Φιλίππου ἐπαρχίας ὁρμώμενος Μαλεῖνος, ἀνὴρ 
οὐ τὸ γένος ἐπίσημος, οὐ τὴν τύχην λαμπρὸς, οὐ 
γνώριμος τὸ ἐπιτήδευμα, ὅν συνέλαδον ἄμφω χόλον 
καὶ ὦδινον ἐπὶ πλεῖστον xav! ᾿Ανδρονίκου, ὁ μὲν καὶ 
διχαίως ἴσως ἐπεγκαλῶν, ὁ δὲ Μαλεῖνος τῷ Κομνηνῷ 
χαριζόμενος καὶ δοκεῖν τις εἶναι τῶν αἰδοῦς ἀξίων 
παρὰ τοῖς οὐχ εἰδόσι πραγματευόμενος, τοῦτον κατὰ 
πἧς πατρίδος ἀπέτεκον, ἐχεῖνα μὴ πρὸς οὖν τοῦ 
ῥηγὸς, ἀλλ᾽ ἐπὶ πολλων εὐπαραχλήτως λαλήσαντε» 
lv τῷ μικροῦ τῶν ἐχείνου ποδῶν τὰ πέλματα κατα- 
ψᾷν καὶ χυνηδὸν ταῖς ἑαυτῶν γλώτταις πεοιλιχμά- 
ζειν, οὐχ ὅσοις κακῶς παθεῖν "AvBpóvixoc ἔμελλεν, 
ἀλλ᾽ οἷς ὡς ἐπὶ θήραμα πρόχειρον τὴν ἅλωσιν τῶν 
Ῥωμαϊχῶν χωρῶν διερεθίσειν εἴχὸν τὸν τῶν Σικε- 
λῶν τύραννον. Ὁ δὲ τοῖς τούτων λόγοις ἀναῤῥιπι- 
σθεὶς, καὶ ἄλλως ἔχων ἀναφέρειν τὰ ἐπᾳδόμενα ἐς 
τὸ σύμφωνόν τε καὶ ταυτοδύναμον oic xal παρὰ 
ταυτογενῶν ἐχείῳ Λατίνων πολλάχις ἀχήχοε, 
πάλαι μὲν ἐπὶ μισθῷ συνόντων Ρωμαίοις xal τὴν 
αὐτοχρατοριχὴν ἐχτριδόντων αὕλειον, τότε δὲ δια- 
σπαρέντων ἄλλων ἄλλοσε διὰ τὸν παρὰ δφίσιν 
ἀτεράμονα — xai ἄτεγχτον ᾿Ανδρόνικον καὶ τὸ ἐξ 
αὐτοῦ ἀχηδὲς, τάς τε οὔσας πολεμικὰς δυνάμεις ἐς 
τὸ ἐπιχρατὲς διατίθησι, καὶ τὸ ξενολογιχὸν ἐκ πολ- 
λῶν ὁπλιτῶν ἀποκρίνας καὶ ἀδροῖς ἑπάρας μισθώ- 
μαδι xal μείζοσι φυσήσας τοῖς ἐπαγγέλμασιν ἐς 
χιλιάδας τὴν ἵππον καταριθμεῖ, Καὶ τὴν μὲν πεζὴν 
στρατιάν ἐς ᾿Επίδαμνον διαδιδάσας καὶ τἀύτην 
αὐτοδοεὶ xatacyüv, τὴν δὲ ναυτικὴν δύναμιν sigue 
πλοήσασαν σχὼν ἐς τὰ τῆς Θεσσαλονίκης ὀπίνεια, 
τὰς ἐν τῷ μεταξὺ χώρας ὁμολογίᾳ αἱρεῖ, Ὁμοῦ δὲ. 
τῶν στρατευμάτων κατά τε γῆν χατά τέ θάλατταν 
τὴν λαμπρὰν ἐν πόλεσι Θεσσαλονίκην διαλφθόντων 
μίτρᾳ "Apsoc καὶ διαζωσάντων, ἑάλω. αὔτη πολισρ- 
κίᾳ καὶ εἴσω μεθ᾽ ἡμέρας δέχεται τὸ πολέμιον, 
οὔκουν διὰ τὸ τῶν ἔνδον ἀμυνομόνων ἀπάλαμνόν τε 
καὶ énsipópayov, τὴν δὲ μαλαχίαν μᾶλλον τοῦ φερατ- 
ἡγοῦντος Δαδὶδ τοῦ ἐχ Κομνηνῶν, Οὗτος γὰρ ἐς οὐ- 
δὲν χρήσιμος τοῖς Θεσσαλονικεῦσιν ὀφθεὶς, δεξιώ- 
τατος δὲ μόνον γενόμενος ἀεὶ δεδιέναι ᾿Ανδρόνικον 
καὶ τρόπον ἐπιζητεῖν δι’ οὗ δὴ τὰς ἀάπτους ἐκείνου 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. I. 


8654 


χεΐρας διαφενξεῖται, δέον χῦμα θαλάσσης ὑπελθεῖν A spectatore hostium, non pro bellatore gessit. Nun- 


$ κατὰ πετρῶν ἡλιδάτων βαλεῖν ἑαυτὸν fj ὄρεσι xal 


σπηλαίοις εὑρέσθαι ἀποχρυδὴν fj χατὰ προφήτην ᾿ 
φυγάδα χήτει θαλατοέῳ καξαποθῆναι, ὁ δὲ τοιοῦτο 


μὲν οὐδὲν mt ποιεῖν ἐπεδάλετο, ἐπὶ xaxjj δὲ μοίρᾳ 
τὴν τῶν Θεσσαλονιχέων χειρίζων ἀρχὴν xal τὴν 
ἀρχηήίαν ὁ xal γυναιχῶν [P. 192] θηλύτερος καὶ 
τῶν ῥλάφιυν δειλότερος οὐκ εὐχλεῶς χληρωσάμενος, 
ἔλαθε τοὺς συλληψομένους αὐτόν τε χαὶ τὴν πόλιν 
Θίσσαλονίχην xai πόῤῥωθεν ὄντας μεταπεμπόμενος 
ἄντιχρυς, καὶ ἑαυτὸν ἐχείνοις ἐγχείριον ἑκούσιον 
ζώγρημα θέσθαι διὰ παντὸς μελετῶν. Οὐχοῦν καὶ 
τοῦ τῆς μάχης ἐνστάντος καιροῦ καὶ παντοίων 
ὅπλων καὶ μηχανῶν χινουμένων χατὰ τῆς πόλεως 
θεχτὴς τῶν πολεμίων μάλιστα ἦν αὐτὸς, οὐκ ἀντί- 
παλος. Οὗτε γὰρ δι᾽ ὅλης τῆς πολιόρχίας ὥφθη 
ἐκεχραμὼν, καίπερ διανιστώντων αὐτὸν οὐ μετρίως 
πρὸς τοῦτο οἵ τῆς πόλεως προησπίζοντο, οὔτε δρά- 
σειν οὕτως αὐτοῖς ἐνέδωχεν, ἀλλ᾽ ἦγχε τὸ τῶν 
πολιτῶν πρόθυμον οἷα xal σκυλάκων γενναῖον 
ὄρμημα θηρατὴς ἀχρειότατος. Τοίνυν οὐδενὶ τῶν 
ἀπάντων ὦπτο πανοπλίαν ἀμφιασάμενος, ἀλλ᾽ ἀπεῖχε 
Ἀράνους καὶ θώρακος καὶ χνημίδων καὶ θυρεοῦ κατὰ 


τὰς ἐσχιατραφημένας τῶν γυναικῶν xal μηδὲν εἰδυίας πλέον γυναικωνίτιδος, 
ἀναξυρίδος συνεπτυγμένης ὀπισθίῳ δεσμεύματι χαὶ πεδίλων 


ἡμιόνῳ Éno;oc. μετ’ 


quam certe totius 881 obsidionis tempore ullam 
eruptionem fecit, quamvis non paucis,qua in pre- 
sidio erani, exhortantibus. Neque id ipsos facere 
passus est, sed civium alacritatem, ut ignavus 
venator canum impetum, cunctando suffocavit. 
Neque armatum quisquam eum aut galeatum 
vidit: sed galeam, thoracem, ocreas ita vitavit ut 
delicata muliercula, quae preter umbram concla- 
vis sui nibil novit, Mulo quidem per urbem vehe- 
batur cum pallio, quod ἃ tergo nodus astringebat, 
et elegantibus calceolis auro usque ad talos inter- 
punctis. Cum autem machine muros qualterent et 
BAxa bumi deciderent, excussorum saxorum bom- 
bos el monium cum ferirentur mugitum et ruinas 
ridebat, et familiaribus suis nequam hominibus 
sub tuta orepidine muristens : « Audite, inquit, 
&nicule mugitum. » Sic autem machinam maxi- 
mam vocabat, qua saxa compage sua elidebantur, 
homo ipse adhuc nutricis egens, Igitur Thessalo- 
nios talem proditorem pro duce, piratam pro gu- 
bernatore, veneficum pro medico sortita, hostibus 
non diu restitit. 

xai περιὴει τὴν πόλιν 
κομψῶν ἐστιγμέ- 


νων χρυσῷ, ἐς αὐτὸν ἀποληγόντων ἀστράγαλον. Τῶν δὲ μηχανημάτων τὰ τείχη τυπτόντων καὶ βαλλόντων 
τοὺς λίθους ἔραζε, αὐτὸς εἰς γέλωτα εἶχε τὰ τῶν ἀφιεμένων πετρῶν ῥοιζήματα (10) xai τὰ τοῦ 
περιδόλου ἐν τῷ πλήττεσθαι μυκήματα᾽ς χὰν τῷ ἐρείπεσθαι ῥήγματα, « ᾿Ενωτίζεσθέ γοῦν, » ἔφασχε 
τοῖς ἐκείνῳ συνοῦσι φαύλοις ἀνδραρίοις, ὑπὸ ἀφῖδα ἴσχυρὰν τοῦ τείχους παραδύσμενος, « τὰ τῆς γραίας 
μυκήματα, » ὁ τιθηνοῦ εἰσέτι δεόμενος" ἐχάλει δ᾽ οὕτω τὴν μεγίστὴν τῶν ἑλεπόλεων, ὑφ᾽ ἧς ἡ χρειοῦτο τὸ 
τεῖχος τῆς πόλεως, τῶν λίθων ἐχπηδώντων τῆς ἁρμογῆς Τοιοῦτον τοινυν προδότην 1j θεσσαλονισέων τὸτε 
κληρωσαμένη͵ φύλαχλ δυστυχῶς, καὶ κυδερνήτην λαχοῦσα τὸν καταποντιστὴν xai ἰατῆρα τὸν φαρμαχέα, ἐπ᾿ 
ὀλίγον ἀντισχοῦσα τοῖς ἐχθροῖς ὑπέκυψε. 

Τὰ δ᾽ ἐπὶ τούτοις γεγενημένα ἄλλη τίς ἐστι χαχῶν C 888 Deditionem ingens malorum pelagus est 
Ἰλιὰς, καὶ τραγικὰς ὑπερδχίνουσν συμφοράς — consecutum. Omnes 8:ἀ68 sunt. deseris, nulla fuit 


ἅπας vo οἶχος τῶν ἐνόντων ἡρήμωτο, οὐδ᾽ ἦν 
olxla τις σώζουσα, οὐ στενωπὸς τῶν ἀναιρούντῶν 
λυτρούμενος, οὐ κατάδυσις ἐπὶ πολὺ ἀποχρύπτουσά. 
'AXA' οὐδὲ σχῆμα ἡἠλεεῖτο ἐλεεινὸν, οὐδ᾽ ἐδυσωπεῖτο 
δυσώπησις, ἀλλὰ διὰ πάντων ἐχώρει τὸ ξίφος, καὶ 
θυμοῦ λῆξις ἦν ἡ ἀπάγουσα τοῦ βίου πληγή. Κενὴ δὲ 
χαὶ ἢ κατὰ τοὺς ἱεροὺς νεὼς συνδρομὴ τῶν πολλῶν 
ἐδείχνυτο, xal ματαία ἢ ἐπὶ ταῖς εἰχασίαις ταῖς 
θείλις πιποίρησις. Ol γὰρ βάρδαροι χαὶ θεῖα καὶ 
ἀνθρώπινα συγχέοντες πράγματα τιμᾷν οὐκ ἤδεσαν 
τὰ Θεοῦ, οὔτ᾽ ἀσυλίαν παρεῖχον τοῖς εἷς τὸ τεμένη 
προστρέχουσιν' ἀλλ’ 8 ἦν ἐπὶ τοῖς χοινοῖς δόμοις 
χατάντημα, τὰ μαχαίρᾳ δηλονότι παραυτίχα πεσεῖν 
ἤγουν τῆς οὐσίας ἁπάσης ψιλωθέντα τινὰ διαφεθῆναι, 
δὲ παρὰ τοῖς πκορθηταῖς ἐς μεγίστην εὐποιίαν συνελο- 
γίζετο, ξοῦτα xal οἱ ἐν τῷ νεῷ χαταφεύγοντες πέρας 
εὔρισχον, ἵνα μὴ “προσθείην xal τι βαρυσυμ φορώτε- 
ρον ἕτερον, τὸ ἐκϑλίδειν ξχεῖσε χακῶς τὴν φυχὴν τῇ 
τῶν μυριάδων συνδρομῇ τε wal συμπιλέήσει, αἵ τοὺς 
θείους δόμους εἰσέδυσαν' κἂν τοῖς ἱεροῖς γὰρ μεθ᾽ 


domus que servaret, nullus angiportus ab homici- 
dis defendebat ; nulla caverna erat que diu cela- 
ret : nulle preces, nulli gestus miserabiles miseri» 
cordiam impetrabant ; grassatur ubique ferrum ; 
ira non nisi lethali ictu lenitur; frustra vulgue ia 
templum ooncurrit, frustra sacris imaginibus fidit. 
Nam Barbari divinis humanisque rebus confusis 
nulia religione movebantur, neque in sacras sedes 
confugientibus parcebant.lilud saltem profioiebant 
míseri, ut aut statim gladio osderent aut bonis 
omnibus ereptis dimitterentur ; quod vastatores 
illi summum beneficium indicabant. Idem exitus 
manebat eos qui in fana se eonferebant. Εἰ acce- 
debat malum gravius, quod infnitm «multitadinis 
concursu multi et ex compressione exanimaban- 
tur ; et ab hostibus in sacra irruentibus trucida- 
bantur, et obvii quique pro hostiis erudeliter mac- 
tabantur. Kt qui pepereissent hominibus qui 
divinis rebus insullabant et. Deum plane coniem- 
nebant? neque vero tam illud erat novum, quod 


Hier. Wolfli note». 


(15) Τὰ τῶν ἀφιεμένων πετρῶν ῥοιζήματα. Ex 
hoc loeo fere conjicio, Bleulos MA bombardas 


eo tempofe, nisi fortasse balistis maximis usi 
fuerint. 


398 


sacra 889 donaria rapiebant et profanis manibus A ὅπλων 


NICETAE CHONIATAE 


656 


ἐπεισπηδῶντες οἱ ἐναντίοι τὸν ἐν ποσὶν 


non tangenda contrectabant ac caninis oculis ea ἀνήρουν ἀεὶ, [P. 193] xal ὡς θύματα τοὺς καταλαμ - 


intuebantur que aspicienda non sunt, quam hoo , 


nefarium,quod sacrosanctas Cbristi et-facm'ülorum 
ejus imagines terra allidebani,"et pedibus insi- 
stentes, si quid ornatus ex materia pretiosa inerat, 
eo utcunque direpto ipsas in trivia effereban!, ut 
ἃ pretereuntibus conculcarentur, aut ad cibum 
coquendum foco apponebant. lllud autem maxime 
nefarium est el piorum auribus detestabile, quod 
in sacra et ipsis angelis venerabili mensa indecore 
saltabant et barbarica qusedam cantica psallebant. 
Deinde pudendis apertis sacrum pavimentum in 
orbem permingebant, aspersione illa οἱ calidis 
baineis noxiis demonibus utique gratificantes, ul 
in iis fatigati cladibus hominum innatarent. Sed 
cum tandem malorum finis instare et pugna quie- 
tura videretur, Siculi duces  inlervenerunt et 
turbe in cedes ruentis impetum represserunt ; 
quorum unus cataphrectus, 3990 equo insi- 
dens, Theodori martyris, e cujus sepulcro un- 
guentum ebullit, templum ingreditur, et alios 
obliquo ense verberando alios vulnerando vix 
militum intemperias cohibere potuit. Verum ne 
Bic quidem tolerabilis fuit Thessalonicensium con- 
ditio. Etsi enim postridie expugnata urbis ἃ credi- 
bus civium temperatum est, tante (amen grassa- 
tiones in superstites fuerunt, mille modis ad eum- 
dem vite exitum tendentibus, ul cum mortuis 
bene actum videretur, et ut apud Jobum toleran- 
tissimum est, multi frustra mortem exoptarent. 
Nam eisi alii fere omnes in bello victos hostes, 
ut victorie superbia diclat, seviunt, Latinus 
tamen superatis adversariis  intolerabile ma- 
lum est et verbis inenarrabile. Quod si Romanus 
sit comprehensus, et is Latine lingus rudis, et a 
peregrinitate ita abhorrens ut in vestitu nihil cum 
eis commune babeat, is vero Deo invisus habetur 
el quovis supplicio dignus. Que vipera, quis leo, 
preda vetere omissa et calidum adhuc venatum 
devorans, ita sevit 891 ut Latina immanitas in 
captivos ? non flectitur precibus, non mollitur 
Jacrymis, non blandis lenitur verbis : quamvis 
suavis cantus, strepitus anserum aut clangor mil- 
viorum habebitur. Si Orpheum cithara, cygnos 
moribundos cantus dulcedine superes, nibil profe- 
ceris ; et ut paulisper barbarica feritas mulceatur, 
mox tamen ad ingenium redit, in cedes ruit, neo 
supplicum vocibus plus movetur quam incus ictu 
malleorum. Ea gens tantum iracundie indulgere 
novit et imperatis ejus obtemperare. Quid vero 
malorum preetermittat homo Romanis infestus, 
eorumque inveterato odio ita flagrans ut nec vetus 
ille serpens, humani generis insidiator, unquam 
tantum virus acerbitatis in terras evomuerit ? nam 
exsecrabiles Latíni provincias nostras paradiso 
comparan!, nostrorumque bonorum desiderio genti 
nostre perpetuo sunt infesti, et subinde ποδὶ ma- 
cbinantur ; que si quando temporibus adducti 


θανομένου ὡς ἔχεράϊζον, Πῶς δὲ ἀνθρώκων 
ἤμελλον φείδεσθαι οἱ τοῖς “θείαις ἐμπαροινοῦντες 
χαὶ μηὸ ὅλως Θεοῦ ἐμπαζόμενοι - &AX od τοσοῦτον 
καινὸν εἰ τὰ τῷ Θεῷ ἀνατεθειμένα ἱεροσύλουν καὶ 
χερσὶ βεδήλοις καὶ ὀφθαλμοῖς χυνέοις ἥπτονὸρ τῶν 
ἀψαύστων xal τοῖς μὴ θεατοῖς ἐνητένιζον, Body δὴ 
ἀνόσιον εἰ τὰς πανχγεῖς Χριστοῦ εἰχόνας χαὶ ζῶν 
αὐτοῦ θεραπόντων ἠδάφιζον, xal τούτων χατεπερν 
θαίνοντες, εἴ τις μὲν κόσμος ἐξ ὕλης προσῆν τιμαλ- 
φοῦς͵ τοῦτον ἀφήῇρουν ἐχσπῶντες ὡς ἔτυχεν, αὐτάς δ᾽ 
εἰς τὰς τριόδους ἐξέφερον τοῖς παροδεύουσιν ἐσομένας 
εἷς καταπάτημα, ἢ τῷ τῆς διχίτης πυρὶ παρεδίδο- 
σαν. ᾿Ανοσιώτατον δὲ μάλιστα καὶ ὠσὶ δυσέχουστον 
τῶν πιστῶν εἴ τινες ἦσαν οἵ τῆς θυωροῦ χαὶ ἀγ-- 
γέλοις αὐτοῖς αἰδεσίμου ἄνωθεν ἀνιόντες τραπέζης 
ἐπ᾽ αὐτῆς ὠρχοῦντο μεταφερόμενοι ἀσχημόνως, xal 
τινα βάρδαρα ἀπηχέστατα σμάτια πάτρια ἕψαλλον, 
εἶτα τὴν αἰδὼ ἀναχαλύψαντες xal τὸν ποδεῶνα τοῦ 
τῆς κοιλίας ἀσχοῦ ῥέειν ἀνέντες ἐνούρουν κύχλῳ 
κατὰ τὸ ἅγιον ἔδαφος, περιῤῥαντήρια ταῦτα τελοῦν- 
τὲς δαίμοσι χαὶ λουτρὰ θερμὰ τοῖς ἀλάστορσι 
σχεδιάζοντες, οἴς οὗτοι μετὰ κάματον διανήχονται, 
ὃν διήνεγκαν ἀνθρώποις συμφορὰς μηχανώμενοι 
καὶ δεινὰ διαθλοῦντας dvíxssta. ᾿Επεὶ δέ ποτε 
τὰ δεινὰ δόξαν τοῦ λῆξαι εἴληφε καὶ εἰς ἀνοχὴν 
ἀπεῖδεν ὁ πόλεμος, μέσον ὀφθέντων οἵπερ — slc 
ἀρχηγοὺς τῶν Σικελῶν ὑπερανεστήχεσαν, καὶ τὴν 
τῶν πολλῶν ἐπισχόντων ὁρμὴν εἰς ἀναίρεσιν, ὧν 
ἅτερος ἔφιππος σιδήρῳ κχατάφραχτος τὸν τοῦ μυρο- 


C ὀλύτου μάρτυρος εἰσέδυ νεὼν, xal τοὺς μὲν τῷ πλα- 


ttt παίων τοῦ ξίφους, τοὺς δὲ καὶ ἀληθὲς τραῦμα 
πλήττων ἴσχυσε μόλις τὴν τοῦ καχοῦ στῆσαι φορὰν, 
οὐδ᾽ οὔτω τὰ ἑξῆς ὡς ἐν χαχοῖς μέτριχ Θεσσα- 
λονιχεῦσιν ἔφανησαν, ἀλλὰ τὸ μὲν ἐς δου χατάγε- 
σθχι τοὺς πολιορχηθέντας ἢ μετὰ τὴν ἅλωσιν εὐθὺς 
ἡμέρα κατέπαυσε, τὰ δ᾽ ἐπισυμόαίνοντα ἄλλως 
ὀδυνηρὰ πρὸς τὸ αὐτὸ τῆς ζωῆς τέρμα μυριαχῶς 
τοὺς τλήμονας χατηνάγκαζον χαὶ βέλτιον τὸ θανεῖν 
ἐποίουν ὑπὲρ τὸ ζῇν, ὥστε τὸ τοῦ τλησιπόνου ᾿Ιὼδ 
εἰπεῖν, πολλοὶ δεόμενοι τελευτῆς οὐχ ἐτύγχανον. 
Καὶ πᾶς μὲν γὰρ ἕτερος πολέμῳ τὸ ἀντίπαλον χέιρω- 
σάμενος χαχῶς αὐτῷ χέχρηται καὶ ἀνελεημόνως 
προσφέρεται, xai ὅσα ἡ ἐκ τῆς νίκης ὑπεροψία 
ὑποτίθησι διαπράττεται’ Λατῖνος δὲ πορθήσας τὸ 


D ἀντιπῖπτον xal ὑποχείριον ἐργασάμενος ἀνύποιστόν 


ἔστι μάλιστα χαχὸν xal λόγῳ ἀπεριήγητον᾽ εἰ δὲ καὶ 
Ῥωμαῖος εἴη ὁ συλληφθεὶς, xai αὖτος καθαρεύων," 
γλώττης ᾿Ιταλιώτιδος, καὶ τοσοῦτον τοῦ ἑτεροφύλου 
ἔρνους ἀποξενούμενος ὡς μηδὲ xoti τὴν σωματικὴν 
περιθολὴν βραχύ τι γυῦν Λατίνοις ἐπιχοινωνεῖν, εἴη 
ἂν οὗτος ἐστυγημένος Θεῷ χαὶ τῆς ὀργῆς Κορίου 


ἀμιγῆ κατακριθεὶς πιεῖν τὴν χύλιχα χχαὶ τὸ wotü- 


ριον ἀκέραστον προσενέγκασθαι. llola γὰρ “θανατη,- 
φόρος ἔχιδνα ἤ πτερνοφύλαξ ὄφις ὁλέθριος Y, ταυμο- 
φόντης λέων, τὰ τῶν βρωμάτων ἕωλα παρορῶν [P. 


495] θερμῆς δ᾽ ἔτι τῆς θήρας ἐμφορούμενος, οὕτως 


ἄν ἐλυμήνατο ὡς ἀπανθρωπία Λατίνη ζωγρήσασα ; 


95? 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. I. 


658 


οὐχ ἐπικλᾶται λιταῖς, ob θηλύνεται δάχρυσιν, οὐχ A amicitiam simulant, lamen acerrimas 89? inimi- 


αἴμύλοις ἱλαρύνεται φθέγμασι. Κἂν ἔσῃ τις χάριεν, 
κλαγγὴ τούτῳ ἐχτίνων ἤ χρώγμὸς κορώνης λογιζε- 
ται. Bl δ᾽ οὕτως εἴη θελχτήριον ὡς xai πέτρας αἷ- 
ρεῖν, ὁποῖα τὰ 'Oppalxa. τᾶ; “εἰς -πενὸν. μὲν 
xai οὕτως ὁ- φορμίζων ἐψάλαξε xal μάτην ἀείδειν 
ἀνεθδάλετο λιγυρόν" εἰ δέ που xai ἁλοίη τῇ ἀοιδῇ ὁ 
βάρδαρος, ἀλλ᾽ εἰς κύκνειον ᾧσμα τελευταῖόν τε 
καὶ ἰλότιμον ἡ ἀμείλικτος τοῦτο ψυχὴ συλλογίζεται 
aj; πάλιν κατεργαζομένη θάνατον, xal μένουσα 
πάλιν ὡς πρότερον ἄθελχτος fj ὥσπερ ἄχμων ἀνή- 


citias clam alunt. Si blandie verbis οἱ oleo mollio- 
ribus utuntur, jacula et ancipites gladii in iis deli- 
tescunt. Tanto discordie vallo invicem dirempti 


. sumus, nec ullo modo animi conjungentur, etsi 


corporibus conjuncti in iisdem edibus habitemus. 
Ili plerumque, erecta cervice elatoque vultu ince- 
dentes, morum nostrorum levitatem el ex mode. 
stia humilitatem cavillari et despicere solent. Nos 
vero eorum supercilium, jactantiam, fastum, inso- 
lentiam Christo auspice conculcamus, qui potesta- 
tem dat super serpentes et. scorpios citr& noxam 


λατος, πρὸς πᾶσαν ἱχετείχν ἀνένδοτος, Μόνῳ ol 
τοῦ γένους τούτου τῷ θυμῷ χαρίζεσθαι ἴσατι, xat — ambulandi. 
οἷς οὗτος ἐπιτάσσει ὀργίλως ὑπενδιδόναι πεφύχασι. Τί δ᾽ ἂν καχὸν εἴη παρειχὼς ἀτέλεστον ἄνὴρ μισο- 
ρώμαιος xal τοσαύτην ἀποθησαυρίσας ἐν ἕαυτῷ καθ᾽ Ἕλληνος ἐνδρὸς ἀπέχθειαν, ὁποίαν οὐδ᾽ ὄφις 
αὐτὸς ὁ ἀρχαῖος τοῦ ἀνθρωπείου γένους Ἐπίδουλος συνειληφὼς πάλαι ἀπέτεχεν ; ἐπεὶ χαὶ παραδείσῳ μὲν 
ἄντικρυς παρὰ τοῖς κχαταραάτοτατοις Λατίνοις εἰχάζεται ἣν ἡμεῖς ἐλάχομεν οἶχεῖν καὶ ὀποχαρ- 
πεύόεσθαὶ, xal δυσέρωτες ὄντες τῶν map! ἡμῖν ἀγαθῶν χαχογνῶμονοῦσιν ἀεὶ περὶ τὸ ἡμέτερον γένος, καὶ 
κακῶν εἶσι τέχτονες διὰ παντός. Κἂν φιλεῖν πλάττωνται, τὸν χαιρὸν ὑποδυόμενοι, μισοῦσιν ὡς 
ἔχθιστοι" χἂν ὁ λόγος αὐτοῖς εὐπροσῆγορος xal ὑπὲρ ἔλαιον ῥέων ἀψοφητὶ ἀπαλύνηται, ἀλλὰ βολίδες εἰσὶ 
xai οὕτως αὐτοὶ, xai μαχαίρας ἀμφιστόμου τομώτεροι. Οὕτω μέσον ἡμῶν καὶ αὐτῶν χἅσμα διαφορᾶς ἐστή- 
putat μέγιστον, xal ταῖς γνώμαις ἀσυναφεῖς ἔσμεν, xxl κατὰ διάμετρον ἀφεστήχαμεν, εἰ xai σώμασι 
συναπτόμεθα χαὶ τὴν αὐτὴν πολλάχις εἰλήχειμεν οἴκησιν. Ὅθεν χαὶ αὐτοὶ μὲν ὑψαυχενοῦντες τὰ 
πολλὰ, καὶ τὸ τοῦ σχήματος ὑπερηφάνως ὑποχρινόμενοι ὄρθιον, ὡς πτέρναν φιλοῦσι τηρεῖν καὶ περι- 
ἐργάζεσθαι τὸ λεῖον τοῦ ἤθους ἡ μῶν xal ὑποχαταδαΐνον χαμαὶ διὰ τὸ τοῦ φρονήματος μέτριον. Ἡμεῖς δὲ τὸ 
ἐχείνων ὑπέροφρυ xai τὸ χομπηρὸν xai σεμνὸν καὶ τὴν χόρυζαν οἷά τινα χεφαλὴν ἄνω ὑποδλεπόμενοι τείνουσαν, 
ἐπ’ αὐτῆς τὴν πορείαν τιθέμέθα φλῶντες (16) ἐς δεῦρο τῇ δυνάμει Χριστοῦ τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων xal σχορ- 
πίων ἐξουσίων βραδεύοντος xal τὸ μηδὲν ἐντεῦθεν παθεῖν 7] xal ἠδικῆσθαι παρέχοντος. 

Καὶ οὕτω μὲν, ἵνα καθ᾽ εἱρμὸν αὖθις προΐῃ τὸ λέ- B. 8. Verum ut ad historie ordinem redeamus. 


γειν, ὁ Σιχελιχὸς στρατὸς τῆς πόλεως Θεσεαλονίχης 
ἕνδον γενόμενος ὅσα xal οἷα μὴ Θεῷ φίλα τετέλεχε, 
κατὰ τὴν ἕχτην ἡμέραν τοῦ Αὐγούστου μηνὸς, τῆς vol. 
τῆς ἐπινεμήσεως, τοῦ ἑξακισχιλιοστοῦ ἑξαχοσιοστοῦ 
ἐνενηχοστοῦ καὶ τρίτου ἔτους, τῆς τειχομαχίας ἀρξά- 
μενος, xai συμπεράνας ταύτην ἀδλαδῶς ἑαυτῷ πάντη 
xatà τὴν πέμπτην xal δεχάτην τοῦ αὐτοῦ μηνός. Οὐ 
μόνον τοίνυν, ὡς ἐλέγομεν, τοῦ πόλέμου ἐνισταμένου 
τὰ τῶν ὅλων πεπόνθασιν οἱ Θεσσαλονιχεῖς χείριστα, 
ἀλλὰ καὶ τούτου λήξαντος οὐχ ἔῤῥεψεν dj τύχη πρὸς 
τὸ φιλάνθρωπον, οὐδ᾽ ἑἐνεῖδον αὐτοῖς οἱ αἰχμαλωτεύ- 
σαντες ἥμερον" οὐ γὰρ οἰκιῶν μόνον τοὺς δεσπότας 
ἐξήλασαν χαὶ τῶν χειμηλιουμένων ἐντὸς ἀπεστέρη- 
σαν αὐτοὶ ταῦτα ἴδιωσάμενοι (P. 195]. ἀλλὰ καὶ τὰ 
ἱμάτια προσαφείλοντο, μηδὲ τῶν ἐσχάτων ὑποδυτῶν 
ἀποσχόμενοι τῶν χρυπτόντων ἃ ἡ φύσις ὡς ἀσχή- 
μονα καλύπτειν ἐπέταξε, μήτε μὴν τρύφους τοῖς 
δεσπόταις μεταδιδόντες ὧν αὐτοί περ εἷς τοὺς χό- 
ποὺς εἰσεληλύθεσαν, ἀλλ᾽ oíxot μὲν οἱ ἀλλότριοι 
χαθήμενοι χατεσπάθων τὰ ἐνόντα χαὶ ὁσημέραι 
ἰχώμαζον, τοὺς δὲ συγχεχομιχότας εἷς τὰς σιπύας 
εἰων ἐπὶ τῶν τριόδων πλάζεσθαι νήστιδας, χαμαιεύ- 
νας, γυμνόποδας καὶ αχιτωνας ὡς χλίνην μὲν ἔχειν 
τοὺς πρότερον εὐπαρύφους τὸ δάπεδον, στέγην τὸν 
οὐρανὸν, τὴν δὲ κοπρίαν θαλπωρὸν δέμνιον. Ὃ δὲ 
χεῖρον τῶν ἀφηγουμενων xal ἕως αὐτῆς δάχνον 


Siculus exercitus, Thessalonica potitus, hoc mudo 
grassatus est sine ullo respectu Del. Urbem oppu- 
gnare copit sexto die mensis Augusti, indictione 
tertia, anno sexies millesimo sexcentesimo nona- 
gesimo lertio ; eamque cepit sine ullo suo detri- 
mento ejusdem mensis die decima quinta; neque 
vero durante bello duntaxat  Tbessalonicenses 
gravissime sunt afflicti, sed nec eo finito fortunam 
equiorem habuerunt aut victores clementiores 
8938 sunt experti ; qui non contenti expulsis do- 
minis edes et omnia que in iig eront sibi vindicare, 
eliam vestes eis rapuerunt, ne interulis quidem 
relictis, quibus ea tegerentur que natura tegi vo- 
luit; nec frustum panis dominis impertiebant, 


C quorum bona occuparant. Sed Barbari sedentes in 


sedibus comessabantur, et per luxum ea absume- 
bant que possessores veteres magnis laboribus 
comportarant ; ac tum in triviis jejuni et nudi 
oberrabant, qui dudum lautis vestibus induti fue- 
rant. Lectum habebant terram, tegumen ccelum, 
fimeta pro stregulis. Et quod hec omnia superat, 
et ad ipsum usque cor penetral, non licebat prio. 
ribus dominis ades ingredi. Quod si quis fecerat 
aut saltem introspexerat, statim inclementerin eam 
pertrahebatur,et subinde causam rogabatur cur eo 
ingressus esset aul introspexisset aut limen atrii 


ψυχῆς, οὐχ ἐξῆν τοῖς πρώην δεσπόταις παρεισιέναι D calcasset.Ac multis plagis acceptis pecuniam dare 
Hier. Wolfii note. 


(16) Φλῶντες. Scilicet τὴν κεφαλήν. 


659 


NIOETJE CHONIATAE 


600 


cogebatur, quam illio occultasse putabatur, eaque Α τὸν οἶκον αὐτῶν, ἀλλ᾽ εἴ τις τοῦτο εἰργάσατό ποτε ἢ 


de causa perlustrasse domum, metuens ne sublata, 
aut ea parte edium 894 in qua lateret accuratius 
perquisita, ab bostibus inventa esset, aut ipse di- 
ligentius eam occultare vellet. Sepe autem faetum 
est ut qui id dederat quod provisa migratione sua 
abdiderat, nihilo minus flagris cederetur et gra- 
vioribus tormentis cruciaretur, ut plura recondita 
indicaret. Alius qui nibil dabat, sed se, ut nuno, 
ita prius eliam fuisse pauperem, patrieque domus 
aut magnis suis sumptibus exstructe desiderio a 
proposita via vel invitum abstractum esse affirma- 
bat, ut suas possessiones simul et spectaret et 
deploraret,ne is quidem misericordiam inveniebat ; 
8ed in cruciatum abreptus et pede suspensus sub- 
jectis paleis incensis fumo torrebatur, concaca- 
batur,verubus latera pungebatur ; et allia sexcentis 
ponis exagilatug aut in ipsa excarnificatione ani- 
mam exhalabat, aut semisnimis pede extra edes 
tanquam purgamentum extractus sub dio in pla- 
teis Jacebat. 


μόνον προύχυψεν ἔνδοθι, αὐτίκα ὡς ὑπὸ Σκύλλης 
ἀρχαίρυ καχοῦ τῶν ἑντὸς αὐτῆς ἀνηρπάζετο, καὶ 
θαθ'στάμενος εἰς λόγους καὶ πολλάκις τὸ αἴτιον 
“διερώτώμενος τοῦ ἐκεῖσε παραδαλεῖν fj ὄμμα τοῖς 
ἔσω βαλεῖν fj τὸν οὐδον τῆς αὐλείου ἦσαι πολ- 
λὰς ἐδαίρετο, val χρήματα παρέχειν ἐωζηναγ- 
χάζετο, ἅ ἐκεῖσέ που ὑπωπτεύετο xot ι 
καὶ οἷς τὴν χαρδίαν δῆθεν ἐκχέων xai οἷον συβθε- 
δυσμένην αὐχῶν περιπαπταίνειν προήχθη, τὸ οἴχηϊλᾳ, 
δεδιὼς μὴ σεσύληνται xal σπεύδων μαθεῖν εἰ ok 
ἔλαθε τὸ μέρος τῆς οἰχίας τοὺς πολεμίους καθ᾽ ὃ 
ταῦτα ἐγχέχρυπται, ἐπιμελέστεοον περὶ τὴν αὐτῶν 
διατεθεντας ἀνεύρεσιν dj αὐτὸς ἀσφαλέστερον ὡς 
εἴησαν ἀφανῆ. Καὶ διδοὺς οὖν τις πολλάκις ὅπερ 
συνέστειλε τὴν ἐκ τοῦ δώματος αὐτοῦ προορώμενος 
ἄπαρσιν, οὐδ᾽ οὕτως ἠλλοτριοῦτο τῶν μαστιγώσεων. 
ἀλλὰ πλείους αὐτῷ ἐνετείνοντο αἱ πληγαὶ καὶ πον 
λυςειδέστερχι αἱ βάσανοι ἐπήγοντο, ἵνα καὶ πλείω 
τά ἀποθησαυρισθέντα ἐχφήνειε, Καὶ μὴ παρέχων δὲ 
τις ἕτερος, ἀλλὰ πένεσθαι xal νῦν ὡς πρώην διατει- 


νόμενος, καὶ φάσχων ὡς πόθος πατρῴου οἰἶχήματος ἢ πολλαις ὑπ᾽ αὐτοὺ δαπάναις ἀνεγεῤθέντος παρ- 
ἐενεγχὼν τῆς προχειμένης ὁδοῦ καὶ ἄχοντα ἐπεσπάσατο, θεατὴν ἅμα καὶ θρηνητὴν τοῦ οἰχείου ποτὲ κκήματος 
ἀναδειξας, οὐδ᾽ οὕτως εἴχε τὸν ἐλεοῦντά τε χαὶ λυτρούμενον, ἀλλὰ στρεδλούμενοί τε καὶ αἰχιζόμενοι, κἀκ τοῦ 
ποδὸς ἀπαιωρούμενοι καὶ ἀχυρμία χάτωθεν ὑποδεδλημένοι xal ἀναπτομένῳ πυρὶ χαπνιζόμενοι, τό τε στόμα 
{ινθούμενοι xal τὰς πλευρὰς χεντούμενοι βέλεσι καὶ μυρίας ἄλλας κολάσεις δφιστάμενοι ἢ τῷ ταῦτα πάσχειν 
ξέῤῥησσον τὴν ψυχὴν, ἢ ἡμιθνῆτες ἐλχόμενοι τοῦ ποδὸς ὥσπερ τι τῆς οἰχίας ἐξεφέροντο ἀποδάρωμα, κὰν ταῖς 


πλατείαις προύχειντο αἴθριοι. 


9. Quid ? tali benignitate Siculi veteres sedium ( 


dominos tractabant : ceteris vero, qui edes suas 
ut inferni fauces, aut Creticum Labyriathum, 895 
aut Geadam Laconicum preeteribant, humanitatis 
aliquid tribuebant ἢ Minime vero. Nam unde illis 
talis affectus, qui feris immaniores ignorant quid 
git misericordla,et cladibus hominum delectantur ? 
canes quidem invenias qui captis pareant, ultro 
hiatu oris, morsu et latratu represso, si ii quos 
persequuptur in genua procubuerint. Isti autem, 
tantum aberat ut eorum miseresceret quos omnibus 
opibus spoliarant, et quorum rem familiarem cum 
scortis consumebant, que consectabantur maximi- 
que faciebant, ut pene alapis ab eis cedi se pate- 
rentur ji qui se omne Romanorum imperium ut 
desertum nidum occupaturos et ut ova derelicta 
sublaturos jactabant. Nuditatem vero hominum 
ridebant, et cachinnis concutiebanlur, si quis prae 
fame, macie confectus aut tumefaelo ventre, pal- 
lida et livida facie ex olerum aut uvarum victu, 
ex proximis vineis cum periculo collecto, preter- 
ibat. Ita porro miserabantur eos qui laceris ve- 
stibus utebantur,aut arborum corticibus pudenda 
velabant, 896 aut e vimipibus contextis pileolis 
capita tegebant, ut cum risu et ludicro gestu ob- 
viorum barbas et capillos ambabus manibus com- 
prehenderent, ac hirtas et promigsas illas barbas 
malas esse, capillis vero opus esse dicerent ut 
ipsorum more in urbem tonderentur. Aliquando in 
equis forum perambulantes fraxineis hastis miseros 
'prosternebant, in imum aut lutum potissimum, si 


0. Τί 86; ἀλλὰ τοιούτοις μὲν φιλοφρονήμασιν 
ἐδεξιοῦντο τοὺς πάλαι τῶν δόμων γυρίους vl Σιχέλοὶ 
χαὶ ἐθεράπευον: τοὺς δὲ λοιποὺς, ὅσοι τὰς αὐτῶν 
οἰκίας παρέτρεχον ὅσα xai ἄδου στόμια fj λαθύριν- 
θον Κρητικὸν ἢ Καιάδαν Λακωνιχὸν, ἡμέρως προσ- 
ίεντο xai μετόχους ἐποίουν φιλανθρωπίας ἧστινοσ- 
οὖν; οὐμενοῦν οὐδαμῶς" ποῦ γὰρ τοιοῦτόν τι παρ᾽ 
ἐχείνοις ἀγριωτέροις οὖσι θηρῶν, xai ὅλως dy vom- 
xóct τί ἐστιν ἔλεος, καὶ ταῖς ἀνθρωπίναις συμφοραΐς 
ἐπιχαίρουσι ; καὶ κύνες μὲν ἔστιν ὅπη τῶν ἐπικα- 
ταλαμδανομένων ἀπέσχοντο, οὐδ᾽ ὁδοῦσιν αὐτοὺς 
παρελύπησαν, ἀλλ᾽ οἷς τὸ γόνυ ὥχλασαν οἱ χαταδιω- 
χόμενοι͵ παρῆχαν οὔτοι τὸ ὑλακτεῖν, καὶ sic μάτην 
αὐτοῖς ἑἐχοῦσιν ὥσπερ ἀπετελεύτησε τὸ χανεῖν. Οἵ 
δὲ τοσοῦτον ἀπεῖχον τοῦ οἰχτείρειν οὕς τῶν ὄντων 
ἐστέρησαν καὶ wv τὰς οὐσίας χατεδαπάνων μετὰ πορ- 
γῶν, ἃς καὶ περὶ πλείστου ἐτίθεσαν εἷς τὰς αὐτῶν τρο- 
χιὰς ἐκχλίνοντες, καὶ ὁφ᾽ ὧν μιχροῦ xal κονδυλιζόμε- 
νοι ἔφερον οἱ πᾶσαν τὴν Ρωμαίων χομπάζοντες νατα- 
λήψεσθαι ὡς ἔρημον vosmity καὶ ἐγχαταλελειμένα 
ipi ἀρεῖν, ὥστε xal εἷς γέλων τὴν γυμνητείαν ἐτίθεσαν 
τῶν πολλῶν, xal ἀτάχτῳ χαγχασμῷ συνεδράσσοντο, 
ἡνίχα τις παρῇει ἐχτεταριχευμένος ἀπαστίᾳ, φδη- 
χὼ τὴν γαστέρα, τὴν ὄψιν ὕὑπωχρὸς καὶ γεκρώδης 
ἐχ τοῦ λαχάνοις ἐνευωχεῖσθαι χαὶ μόνοις ἐνεορτά- 
ζειν βότρυσιν ἐκ τῶν ἐχεξ ποῦ ἀμπελώνων σὺν δέει 
συλλεγομένοις. Οὗτω δ᾽ ᾧχτειρον τοὺς διεῤῥωγόσι 
περιδλήμασι χεχρημένους, xai περιστέλλοντας ψιά- 
ὅν & κχρύπτειν χρεὼν μέρη τοῦ σώματος, καὶ ταὶς 
τῶν σχίνων ἐχφύσεσιν εἰς πλίγμα συνεστραμμέναις 
τὴν κεφαλὴν συσχιάζοντα:, ὥστε μετὰ μειδιάματος 


€01 


DE ANDRONIGO0 COMNENO LIB. I. 


xal σεσηρότος σχήματος ἐν τῷ κατὰ τὴν πορείαν À quod in via jacebat, seu occursum eorum ut omi- 


συναντᾷν ἀλλήλοις ἀμφοτέραις λάζεσθαι τῶν "(vslov 
xal τοῦ τῆς κεφολῆς τριχώματος ἄπτεσθαι, καὶ 
ταῦτα μὲν λέγειν εἶναι κακὰ, ἐς τὰ λάσιον καὶ χαθ- 


εἰμένον τοῦ πώγωνος “ἀπδοκώπτοντας, τὴν wc 


φαλὴν δεῖσθαι τοῦ ἀποθριχθῆναι κατ᾽ αὐτοὺς περυ- 
τρόχαλά. Ἔστι δ᾽ ὅτε καὶ μετὰ δοράτων μελίνων 
tems τὴν ἀγορὰν διιόντες ἐς τοὺς xat ὄψιν τα- 
λαιπύρους τὸ δόρυ κραδαίνοντες ἀντέτρεπον. Εἰ δὲ 
κε ἰλὺς ἢ βόρδορος ἔγγὺς που παρέχειτο κατ- 
ἐκεῖνο τὸ μέρος τῆς λεωφόρου, αὐτοὺς ἐνέδαλλον, 
ὡς οὐχ ἀποτελεστικχὸν ἀγαθεῦ τινος συνάντημα 
ἐχτρεπόμενοί τε xal μυσαττόμενοι, fj τὴν αὐτὴν 
᾿ Ἐχείνοις δυσανασχετοῦντες πορεύεσθαι. ᾿Εσθίουσι δὲ 
ποτε Ῥωμαίοις ἄρτον ὀλυοίτην dj τι ἕτερον ἐδώδι- 
pov ὁπήσα συνιστᾷν σῶμα τὸ ἀνθρώπινον ἕχουσιν, 
ἐφιστάμενοι ἀνέτρεπον τὰ τρυδλία ἐμπαίζοντες καὶ 
τὴν τράπεζαν λάξαντες συνέχεον τὴν ἑστίασιν, καὶ 
οὐχ εἴων κατὰ xxipóv τὸν τὴς ὀδύνης ἄρτον προσίε- 
σθαι J| τὴν κύλιχα μεθ᾽ ἡσυχίας προσενέγκασθαι ἐχ- 
τροπίαν οἶνον χιρνῶσαν ἢ ἐξ ὕδατος λακκαίου δεξιου- 
μένην καὶ τὸ δίψος παύουσαν. Ot. δ᾽ ἀναιδέίας πλη- 
ῥέστατοι xal γελοιασταὶ xal τὸ Θεῖον δεδιότες μηδ᾽ 
ὁπωσοῦν, κατοαχκύπτοντες ἐς ἱκανὸν xal τὰς πυγὰς 
καὶ ὅσα περιστέλλουσιν ἄνθρωποι τῇ ἀνελχύσει τῶν 
ἐσθήτων ἀπογυμνοῦντες, τὸν πρωχτὸν ἐχ αὐτοὺς 
ἔτρεπον, xal τῶν σιτίων γινόμεεοι ἔγγιστα ἀπέπερ- 
δον δριμύτερον γαλῆς οἱ ἀδελτεροι. Ἔστι δ᾽ ὅτε xal 
τὰ τῆς γαστρὸς λύματα ὡς διὰ σίφωνος τῆς ἁδρας 
ἀχοντίξοντες ἔχραινον τὰ ὄψα, xal χατὰ τῶν mpos- 
ὧπων ἐνίους ἐμόλυνον, 'Évoópouy τε τοῖς φρέασι, 
καὶ ἐξ αὐτῶν ἐσέπειτα τὸ ποτὸν ἀνιμώμενοι mpoot- 
φέροντο, Καὶ τὸ αὐτὸ παρ᾽ αὐτοῖς ποτήριον ὡς ἀμὲὶς 
καὶ οἰνοχάη πρὸς ἄμφω ἦν ἐπιτήδειον, μὴ πρότερον 
βαπτιζόμενον, τὸν τε χασαποθησόμενον οἶνον χαὶ τὸ 
ὕδωρείσεδέχετο. xai ἔστεγεν ὁμοίως τὸ ἐκ τοῦ σωματι- 
χοῦ χρουνοῦ ἀποχεόμενον περίττωμχο Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ 
τοὺς ἀπογεγραμμένους ἐν πρωτοτόχοις θεράποντας 
Θεοῦ οὕτω τιμᾷν [P. 197] ἔδεσαν, καὶ τοῖς δι᾽ αὐτῶν 
τελουμένοις προσεῖχον θαύμασι, καί ᾿ἐξεπλήττοντο τὰ 


nosum detestantes, sive eadem via illos incedere 
moleste ferentes. Quodsi in Romanos incidebant 
pane siligineo aut alio quopiam cibo vescentes, 


" patelles per ludibrium  evertebant, impulsaque 


mensa convivium perturbabant, neque suo tempore 
acerbo pane frui sinebant, aut vappam vel aquam 
immundam tranquillis animis bibere. Ad hec im- 
pudentissimi sanniones ao Dei 393 contemptores 
inclinati, attraotis vestibus, podices in comedentes 
eonvertebant et cibis proximi oppedebant : quidam 
etiam tanquam per siphonem recrementa ventris 
in cibos et facies exsultantium ejaculabantur. In 
puteos mingebant, unde postea aquabantur ; eo- 
demque vase, nulla lotione adhibita, nunc pro 
matula nunc pro calice utebantur. Christi mini- 
etros in primogenitorum album relatos adeo non ut 
decuit venerabantur, neo editis per eos miraculis 
movebantur,quibus Christus eos remuneratur qui 
guis membris ipsi honorem habuerunt, ut unguene- 
tum quod ex celeberrimi martyris Demetrii mo- 
numento ebullit,cadis et lebetíibusnaustum patellis 
piscium infunderent, eo oaloeamenta ungerent, et 
δὰ cetera ministeria, quibus 898 oleum usui est, 
temere et nequiter abuterentur. Id vero ut e fonte 
inexhausto prodiens aut ex abysso scaturiens co- 
piosius affluebat, et nova ratione exundabat, ut et 
Barbari unum id mirarentur et gratia martyri di- 
vinitus concessa obstupescerent. Quod si Romani 
ad canendas Dei laudes in templis conveniebant, 
ne tum quidem a militari insolentia immunes 
erant, Nam importuniores ex iis, per speciem una 
canendi etlaudandi Dei ingressi, vociferabantur 
inter sese et confusis clamoris rumpebantur, aut 
obtorto collo Romanis aliquibus ob fortuitum ali- 
quem casum arreptis cautiones turbabunt, ut 
cantores plane in aliena terra canerent, non ut in 
templo Dei. Multi quoque ex adverso meretriciis 
canticis et caninis latratibus hymnos turbabant, 
et Dei celebratores clamore superabant. 


ἐξαίσια xxl καινὰ θεάματα δι "Gv δοξάζει Χριστὸς τοὺς αὐτὸν τοῖς οἰχείοις δοξάσαντας μέλεσιν, ὥστε 
καὶ τὸ ἐχ τῆς σοροῦ τοῦ ἐν θαύμασι καὶ ἐν μάρτυσι διχδοήτου Δημητρίου ἀναδιδόμενον μῦρον καδδίοις 
xal λέδησιν ἀρυόμενοι ταῖς τῶν ἰχθύων λοπάσιν λοπάσιν ἐνέχεον, καὶ τὸ τοῦ ποδὸς σχύτος ταῖς μυραλοιφαῖς 
ἐλίπαινον, καὶ πρὸς τὰς λοιπὰς ὑπηρεσίας ὅσας παρὸν τὸ ἔγαιον διατίθησι χύδην xal ἀσώτως ἐχέ- 
χρηντο. Τὸ δὲ ὡς ἀπὸ πηγῆς προϊὸν ἀκενώτου ἤ ἐξ ἀδύσσου ἀναδάλλον ἐπέῤῥεε πλησμιώτερον καὶ ὑπερ- 
ἐξεχεῖτο χαινοπρεπῶς, ὡς καὶ τοὺς Βαρδάρους αὐτοὺς διὰ θαύματος τίθεσθαι τὸ ὁρώμενον, xal τὴν 
χάριν ἐχπεπλῆχθαι τοῦ χριστομάρτυρος ἦν θεόθεν εἴληχεν. El δὲ καιρὸς ὑμνῳδίας ὁμηγερέας ἐτίθει 
κατὰ τοὺς νεὼς τοὺς Ῥωμαίους, οὐδὲ τότε σφῶν ἀπείχοντο οἱ ἀπαίδευτοι τοῦ στρατεύματος, ἀλλὰ 
προσιόντες ὡς συνεχχλησιάσωνεαί σφισι χαὶ συνθύσωσι Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως, τοῦ μὲν ποιεῖν τοιοῦτόν 
τι ἀφίσταντο, λαλαγοῦντες δὲ πρὸς ἑαυτοὺς καὶ ταῖς ἀσήμοις φωναῖς διαῤῥηγνύμενοι, ἢ καί τινας 
τῶν Ῥμαίων διά τι συμπεσὸν πρὸς βίαν ἄγχοντες χαὶ πράγματα παρέχοντες, συνέχεον τὸν ὕμνον, καὶ 
ἦσαν οἱ ψάλλοντες ἄντιχρυς ἐπὶ τῆς φλλοτρίας ἄδοντες, xal οὐχ ὡς ἐφεστῶτες τεμένει Θεοῦ. Πολλοὶ 
δὲ xal ἀντάδοντες τοῖς ἀλαλάζουσι Κυρίῳ ἔσματα ἠφίεσαν mopvixd, καὶ χυνηδὸν ὁλαχτοῦντες ἐνεχοπτον 
τὴν δὴν xal ὑπερεφώνσον τὸν. εἷς Θεόν ἱχετήριον. 


Καὶ τοιαῦτα μὲν, ὡς ἐκ πολλῶν ὀλίγα εἰπεῖν, ol 
Θεσσαλονικεῖς πολιορχηθέντες ἔπασχον, ἄ καὶ εἴς 
ἰδικήν τινες ἀπέτεμον συγγραφὴν καὶ τὴν ἱστορίαν 
ἐς τὸ πολύστιχον ἐφαχέλωσαν. "Enti δὲ ὁ ἐν ὑψης- 
λοῖς χατοιχῶν χαὶ τὰ ταπεινὰ ἐφορῶν διέχυψεν 


Atque hzc paucade multis que Thessalonicenses 
in urbis expugnatione eunt perpessi, & nonnullis 
peculiari scripto prolixe commemorata, 899 ex- 
ponere visum est. Postquam vero is qui in excelsa 
habitat et humilia intuetur e celo prospexit, neque 


403 


NICET/E /ECHONIATJE 


664 


illam hostilem et victorem Romanorum intelligere ἃ οὐρανόθεν, xai οὐδένα τῶν αἵχμαλωτευσάντων ἑἐώ- 


aut querere Deum vidit, sed omnes inutiles esse 
factos et nefariis rebus deditos, subsannare eos 
instituit ac perturbare et erscindere, justa indi- 
gnatione commotus, et tam crudeliter afflictie cle- 
menter libertatem restituere, moesti spiritus et 
contriti cordis misertus. Propter electos igitur, ut 
arbitror, acerbitates illas diutius grassari non 
passus ; etqua Babyloniis minatus erat olim, quod 
Sionis nlhil miserti filios ejus delicatos et fllias in 
servitutem abduxissent, momenio temporis istis 
intulit, ut misericordia ejus mirabilis tum si un- 
quam alias celebraretur, martyrum, ut arbitror, 
precibus et Thessalonicensis pontificis exorati. 18 
erat eloquentia et virtute celeberrimus Eustathius, 
qui et prudentia et usu rerum mirabili preditus, 
et doctrina profanarum οἱ sacrarum litterarum 
uberrima ceteris omnibus antecellebat,eaque velut 
insigni et peculiari nota predicabatur. Qui cum 
mallet cum grege suo 400 affligi quam mercena- 
rios imitari, qui lupis adventantibus grege deserto 
aufugiunt, quamvis dum hostes adhuc exspecta- 
bantur necdum urbem oircumsederant, discedere 
licuisset, id sibi minime faciendum censuit, quod 
sua presentia nimirum multos conservaturus erat, 
sed ultro in urbetanquam carcere inclusus erumnas 
omnes una tolerare non destitit, tum suo exemplo 
persuadendo, tum monendo Dei verbera, ut benigni 
patris castigationem, equis animis ferenda et ab 
eodem medicinam exspectandum esse. Nam si 
Btepe, ut ait, percutere, &t sepissime etiam mederi 
consuevit, presertim si quis leniter et cum gra- 
tiarum actione molestias perfert, neque ob acer- 
bitatem earum eum a quo proficiscuntur odio per- 
sequitor, nec cum Providentia expostulat, nec 
Judicii divini profunditate rejecta,in secundis dun- 
taxat rebus et prospero fortune flatu bonum se 
prebere didicit. Is igitur duces exercitus, qui La- 
tine conti dicuntur, adiens edicta  impetrabat, 
quibus erumnee leniebantur, neque quidquam pre- 
termittebat quod ad consolutionem suorum perti- 
neret. Nam ejus 401 oratione vel horride cautes 
moveri potuissent ; et solo conspeotu alienigenis 
ita erat venerabilia, ut et venienti assuryerent et 
orantem libenter audirent et ejus monitis ad hu- 
manitatem et equitatem flecterentur,veluti vulnus 
inflammatum, quod levi anu aqua mollitur. Qui 
alites, etsi prope in nubibus volitabant et in obvios 
quosque Romanos magno impetu ruebant,abduotio- 
nem in Siciliam eis minitantes,ille tamen cives per- 
territos et urgentibus malis graviora metueates, ve- 
Jutigallina pullos subalas suas alliciebat,et victorum 
acerbitatem verbis, ut Moses aquam Merranam, ligno 
injecto, diluebat. Quee vero liberationis eorum ratio 
fuerit,mirabiliter a Deo provisa, suo loco referetur. 


paxt συνιέντα ἥ ἐχζητοῦντα Θεὸν, ἀλλὰ πάντας 
ἀχρειωθέντας καὶ πρὸς ἔργα ἐκκλγναντας ἄθεσμα, 
ἐδιχαίωσεν αὐτοὺς μὲν ἐχμυχτηριεῖν ἐχτρῖψαί τε 


7 wat ταράξαι τῷ olxslip Popp; Ay. δὲ τοῦ οἰκείου 


λαοῦ χατοιχτεῖραι κάχωσιν, καὶ τούτοις. ἐλευθερίαν 
βοαδεύσειν ἐν τῷ προσχεῖν ἀκηδιῶντι 

καὶ χαρδιῶν μὴ ἐξουθενῶσαι σύντριμμα. 
τοίνυν, ὡς οἶμαι, διὰ τοὺς ἐκλεχτοὺς τὴν χρ 
τῶν ἀπεύχτων παράτασιν"᾽ xal ὅσα τοῖς Βαδυλωνίοις 
διηπείλησε πρότερον οὐχ ἐλεήσασι τὴν Σιὼν καὶ τὸ 
υἱοὺς αὐτῆς τοὺς τρυφεροὺς χαὶ τὰς θυγατέρας ἐν 
ἀπογωγῇ καὶ αἰχμαλωσίᾳ, ταῦτα xal αὐδοῖς ἐν ἀχα- 
ρεῖ ἐπήνεγκε" καὶ ἐνδοξάζεται Κύριος ὡς οὐδέποτε 
ἐφ᾽ οἷς τὸ τηνιχάδε καιροῦ τὸ οἰχεῖον ἔλεος ἐθαυμά- 






B στωσε, μαρτυρικοῖς, ὡς ἕοιχεν, ἐπικαμφθεὶς λι- 


ταμοῖς χαὶ εὐχῆς ἐπαχουὸς γενόμενος τοῦ τῶν 
Θεσσαλονιχέων ἀρχιερέως" ἦν δ᾽ οὗτος ὁ πολὺς 
ἐν λόγῳ καὶ ἀρετῇ διαδεδοημένος ἁπανταχῆ Εὐστά- 
θιος, ᾧ καὶ τὸ ἀπὸ συνέσεως μὲν ἐπιπρεπὲς ἀζιέπ- 
αινον xal dj πολνπειρία θαυμαστή τις καὶ ἀξιάγα- 
στος, τὸ δὲ παρὰ πολὺ τῶν ἄλλων ἐν λόγοις ὑπερτε- 
ρεῖν xal σοξίας πάσης, ὁπόση τε ἣ μετέρα xai ὅση 
τῶν θύραθεν, χρατῆρα (P. 198] εἶναι περιχειλῆ τὸ 
οἰκειότατον, Ἐχείνῳ xal ἐξαίρετον ἦν χαραχτήρισμα. 
Οὗτος γὰρ συγχαχουχεῖσθαι τῷ οἰχείῳψ ποιμνίῳ 
ἑλόμενος μᾶλλον fj τοὺς μισθωτοὺς ἐζηλωχέναι, ol 
τῶν λύχων ἐρχομένων ἐῶντες τὰ θρέμματα ἐχδι- 
δράσχοσσιν, ἐξὸν μεταναστεῦσαι τῆς πόλεως ἔτι 
τῶν πολεμίων προσδοχωμένων μηδὲ περιχαθισάντων 
αὐτὴν, τοῦτο μὲν οὐδαμῶς ἐδικαίωσεν, εἴπερ αὐτοῦ 
συμπαραμεμενηχότος πλεῖστοι ἄμελλον σώζεσθαι, 
ἐνειρχθεὶς δὲ vr πύλει ἑχὼν οὐχ ἐπαύσατο συνδια-- 
φέρων τὰ ἀλγεινὰ τὸϊς πάσχουσιν. ὡς μὲν τῷ καθ᾽ 
αὐτὸν ὑποδείγματι συμπείθων, ὡς δὲ παραινῶν, ὅσα 
xai πατρὸς ἡμέρου δήγματα, τὰ τοῦ Θεοῦ χαθυπο- 
φέρειν πλήγματα xal τὴν ἐχ τοῦ πατάξαντος προσ- 
μένειν αὖθις ἴασιν. « Et γάρ καὶ οἵδε,» φησὶ, « πα- 
τάσσειν πολλάχις, ἀλλὰ χαὶ ἰᾶσθαι πλειστάχις φιλεῖ, 
xai μάλιστα st πράως φέρει τις χαὶ εὐχαρίστως τὰ 
λυποῦντα, καὶ μὴ πρὸς τὸ δριμὺ τούτων xal βάἄλλον 
τὴν αἴσθησιν ἀηδιζόμενος ἀποστόργως ἔχει πρὸς τὸν 
ἐπάγοντα, χαὶ χαταστενάζει μὲν τῆς Προνοίας, χρι- 
μάτων δὲ 6doc ἀποσείεται θεϊκῶν οἷα τῷ Κυρίῳ 
ἐξομολογεῖσθαι μεμαθηχὼς ἐν μόνῳ τῷ ἀγαθύνε- 
σθαι, χαὶ ὅταν ἐξ οὐρίας φερόμενον τὸ τοῦ βίου 
ἀχάτιον διαχομιζῃ ἀναυαγήτως ἐχείνῳ καὶ ῥεῖα xal 
χούφως τὰ ἐφετὰ, ὡς αἱ νῆες paxoógev τὰ ἀγώγι 
μα’ » Οὐχοῦν xal τοῖς στρατηγοῖς ὁπτανόμενος, οὕς 
Κόντους εἶπῃ τις ἂν Λατινιχῇ διαλέχτῳ χρώμενος. 
ἐμετρίαζε τὰ χείρω τοῖς πεπονθόσίν, ἐπιτάγματα 
ἐχεῖθεν χορηγὰ χομίζων ἀνέσεως καὶ πᾶν ἕτερον 
πρυτανεῦον αὐτοῖς παράχλησιν' τάχα ^fàp καὶ πέ- 
τρας ἀγελάστου ὁ ἐκείνου λόγος χαβίκετο, xal δι᾽ 
αἰδοῦς xzl μόνον ὀφθεὶς τοῖς ἀλλοφύλοις ἤγετο, καὶ 


θώχων ὑπεξίσταντο, xai ἡδέως αὐτοῦ ἤχουον, xal πρὸς τὸ πραότερον καὶ χρηστότερον ἦθος μετεποιοῦντο 


οἷα τραῦμα φλεγμαῖνον χειρὶ 


χούφῃ καταλεαινόμενον ὕδατι. Εἰ γὰρ καὶ ἦσαν οὗτοι ἀγχινεφεὶς 


μικροῦ αἰθόμενοι γαμψώνυχες ὄρνιθες καὶ βαρεῖς ἐπεποτῶντο τοῖς ὑπὸ χεῖρα τηνικαῦτα 'Ρωμαίοις, 
μετοικεσίαν αὐτοῖς εἰς Σιχελίαν ἐπαπειλούμενοι, ἀλλ᾽ οὖν ἐχεῖνος τοὺς τῳ δέει περιδαμῦαίνοντας καὶ 


ἃς 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. 1. 


δεινότερα τῶν ἐνεστώτων τὰ ἐσέπειτα ὑφορωμένους καχὰ ἐπισυνῆγέ τε καὶ διέθαλπε, καθὰ καὶ ὄονις 


606 


ὑπὸ τὰς ἑαυτῆς περισυστέλλει πτέρυγας τὰ νεόττια, καὶ τὸ τοῦ θυμοῦ Μεῤῥαῖον τῶν χρατούντων μετ- 
ἡμειόε ποιοῦ τοῦ πικράζοντος, ὥσπερ Μωσαϊκὸν ξύλον μέσος προσλαμδανόμενος. Ὀποῖος δὲ ὁ τρόπος 
τῆς ἰλευθερίας, καὶ διὰ μέσου τίνος τὸ θεῖον τουτονὶ ἐχαινούργησε, τὸν οἶχεῖον ἀναμεινάτω χαι- 


ὄν. ΠΝ un 

I Qv, Τὸ δὲ λέγειν ἐπανίτω πάλιν ὅθεν ἐχδέδηχε, 
xal διδόσθω τὰ τοῦ βασιλέως ᾿Ανδρονίχου τῷ ieto- 
psiv. Εἴχε μὲν οὖν ἐπὶ ξύλου ἀναρτήσας τοὺς xa- 
σιγνήτους Σεδαστειανοὺς ὡς εἰς τυραννίδα δῆθεν 
ἐπάΐροντας καὶ αὐτοῦ κχαθαίρεσιν τὸν Κομνηνὸν 
᾿Αλέξιον. Οὗτός ἐστιν ὁ μὴ ἐξ ἐννόμων περιπλοχῶν 
tQ βασιλεῖ ἀποτεχθεὶς Μανουὴλ, x«i γαμικῶς συν- 
αφθεὶς τῇ ἐξ ὁμοίων φυείσῃ σπερμάτων θυγατρὶ 
τοῦ ᾿Ανδρονίχου Εἰρήνῃ. Βραχέος γοῦν διαλιπόντος 
καιροῦ xal αὐτὸν συνειληφὼς τὸν ᾿Αλέξιον εἰρχτῇ 
παραδίδωσιν, ἔπειτα διαλωδησάμενος τοὺς ὀφθαλ- 
μοὺς ἐς τὴν Χηλὴν ὑπερόριον τίθησι" πολίχνιον δέ 
ἐστιν αὕτη πάραλον͵ ἄγχιστά που τοῦ Πόντου στό- 
ματος χείμενον, ἔνθα xal πυργίον εἰσδέχεται τὸν 
᾿Αλέξιον τούτοὐ ἕνεκα δομηθέν. Καὶ τὴν θυγατέρα 


Α 40. Nunc ad institutum redeat oratio et res ab 


Andronico geste referantur. Is Sebastianis fratri- 
bus in crucem actis, quod Alexium Comnenum (is 
est quem Manuel extra conjugium suscepit el 
Andronicus Irene fllie eodem modo nate despon- 
dit) regnum affectantem adjutarent et se imperio 
pulsum vellent, paulo post etiam illum compre- 
hensum in carcerem conjicit. Deinde excecatum 
Chelen (id oppidum vicinum est Ponti angustiis) 
relegat, et in turrim ea 40? de causa exstiructam 
compingit,etiam [rena fllia exosa et expulaa, quod 
maritum minime lugere jussa, si, ut pium flliam 
deceret, patris malis moveretur, sed eum odio 
non minore quam prius amore persequi, illa pri- 
Btinacharitate conservata luctum suum et lacrymis 


Εἴρήνην ἀποστυγεῖ xai ποιεῖται ἀπὸ προσώπου 'Av- Β et pullo vestitu testabatur. Ita mirabile illud con- 


δρόνιχος, ὅτι ὁ μὲν μὴ ἀχθεσθῆναι μηέὲ χόψασθαι 
ὁπωσοῦν ἐπέταξεν ἐπὶ τῷ ταύτης ἀνδρὶ, εἰ φιλοπᾶ- 
τωρ ἐστὶ θυγάτηρ χαὶ ὑπεραλγεῖ τοῦ φυτεύσαντος, 
μᾶλλον μὲν οὖν χαὶ ἀποστυγῆσαι τὸν σύλλεχτρον 
καὶ τὸ πρώην φίλτρον μετενεγκεῖν εἰς μῖσος ἀντίῤ- 
ῥοπον, $ δὲ ἐθρήνησεν, ὡς εἰκὸς, οὐχ ἀπιστέρξασα 
τὸν ὁμόχοιτον, xal δυσείμων ἀποθριξαμένη τεθέα- 
ται. 'AÀ) οὕτω μὲν ἐξάπινα διέστη τὰ τῆς θαυμα- 
στῆς ταύτης καὶ μεγαληγοφουμένης γαμικῆς συνα- 
φείας ὑπὸ τῶν χαταρατοτάτων χολάχων xal τῶν 
ἀττιφθεγγομένων νόμοις δικασπόλων, οἵ τὴν «ἅμη- 
λον καταπίνοντες διύλιζον τὸν κώνωπα, ὑφ᾽ ἧς xal 
τὰ χρονίως ἀποῤῥαγέντα συνελθεῖν αὖθις προεφοι- 
θάζετο͵ τὴν ἕω τε προσπλακῆναι τῇ δύσει, xal πα- 


λχιὰν ἐχπολέμωσιν ἀποτρίψασθαι, xal ἔθνη ὥσπερ ( 


τὰς γλώττας οὔνω xal τὰς γνώμας Ρωμαίοις ἀνό- 
pott τὸ σύμπνουν ἀσπάσασθαι, xal τὸν ταυτισμὸν 
τῶν ἡθῶν τῆς προτέρας καινοτρόπως ἀλλάξασθαι 
διαστάσεως, ὡς συγχοπῆναι τὰς ζιδύνας εἷς ἄροτρα 
καὶ συμδοσχηθῆναι ἄρνας τοῖς λέουσιν. Εὐνομίαι 
τε πόλεων ἐμεγαλύνοντο, x«i τῶν ἐχφορίων τῆς 
γῆς ἐπίδοσις διαρκὴς καὶ παράλογος ἔχφυσις, ὡς 
ὄχνας μὲν προενεγκεῖν τὴν ῥάμνον, τὴν δὲ συκῆν 
ἀσταχύων φρίσσειν ἀνθέριχας, ἤ γοῦν ὡς ἐν τῇ 
μίξει Διὸς καὶ ἽΠρας οἱ ποιηταί φασιν, ὑποστρων- 
νύεσθαι μὲν λωτὸν ἑρσήεντα, xpóxov δ᾽ ἀναφύεσθαι 
καὶ ἀνατέλλειν δάχινθον, Οὕτως οἱ λογοποιοὶ τῶν 
νοιούτων ἐμωράνθησαν προδηλότατα, xal φάσκοντες 
εἶναι σηφοὶ xai προύλεπτιχοὶ τῶν ἐσομένων xai 
προειδότες τὰ ἔμπροσθεν οὐδὲ τὰ iv ποσιν ὁρῶντες 
ἠλέγχοντο, ἀλλὰ κατὰ τὴν προφητίχὴν ἀρὰν βλέ- 
ποντες οὐκ ÉGXtmow οὐδ’ ἀΐοντες ἐνωτίζοντο. Ἤ 
ἑώρων μὲν ἀσφαλῶς xxi ἔδεσαν ἀχριδῶς χατχπον- 
τισμοῦ φθεγγόμενοι ῥήματα xal εἰς ὅπλα xal βέλη 
τοὺς ἑαυτῶν ὀδόντας μεταγομφοῦντες, χαριτογλωτ- 
τοῦντες δ᾽ ὅμως xal πρὸς ἀργύριον λαλοῦντες xal 
βοῦν ἐπὶ γλῶττη φέροντες xal τὸ ἀνθρωπάρεσχον 
κατὰ κράτος μεταδιώχοντες, ὁποίους οὐ δέον βό- 


jugium, et a detestandis assentatoribus et iniquis 
judicibus, qui camelum deglutiunt et culicem co- 
lant, magnifice jactatum, subito est diremptum. 
Per quod iidem predixerant ea que olim avulsa 
essent iterum ocoitura, et Orientem cum Occidente 
copulatum iri ; et inveteratis odiis abolitis gentes 
ut linguis, ita moribus a Romanis discrepantes 
concordiam inituras iiedemque moribus usuras, 
dissensionibus nova ratione abolitis, ut enses in 
aratra mutarentur et agni cum leonibus pasce- 
rentur. Civitatum quoque disciplinam et frugum 
proventum uberem et mirabilem jactabant. Nam 
rubum pira pariturum, ficum eegete gravatum iri, 
fere ut poetiein Joviset Junonis concubitu roscidam 
lotum substerni 4038 et crocum enasci ac hyacin- 
thum oriri fabulantur. Omnino isti nu;igeruli 
mabifestissime delirarunt, qui cum 86 sapientes 
esse futuraque prospicere glorisrentur, nec ea 
que ante pedes erant perspiciebant, prophetico 
illi exsecrationi obaoxii, ut videntes non viderent 
et audientes non aud:rent. Imo aperte cernebant 
et satis noraul se capitalia verba fundere et dentes 
suos tanquam jacula et gladios exacuere: sed 
quia greta auribus dicebant et linguas venales 
habebant et bominibus placere impense cupiebant, 
quales, proh dolor ? aule in perniciem suam alunt, 
laudatures malorum,bonorum inscitiam simulautes, 
sedulo improbitatem promovebant, eaque proba. 
bant que imperatori cordi erant. Neqne vero 
Alexium duntaxat tanta inhumanilate tractavit 


D Andronicus, sed ex ministris etiam ejus precipuos 


in custodiam dedit ; nec multo post delectu ex 
oplimis habito plerosque excecavit. Unum vero ex 
scribis illius, cognomento Mamalum, quem ulti- 
mum devoraret, asservavit ; et eas epulas tanta 
lautitiarum 4404 varietate instrnxit, ut digna 
essent qnae non alium nisi primum illum homi- 
cidam convivam baberent, et à mensis Furiarum 
nihil different, quales a nullo unquam coquo eis 


661 


NICET/AE CHONIATAE 


sunt apposite. Id porro erat ut homo in Hipplco ἃ σχουσι «à ἀνάχτορα τῶν καχῶν ἑἐπαινέτας, τὸ δὲ 


cremaretur. Incensus est rogus et flamma in al- 
tum elata, in Sphendone stadii, non aliter quam 
Chaldaica illa fornax naphtha incensa et clematide 
in septuplum inflammata. Producitur ille funibus 
vinctus οἱ nudus,ut primum inaterna alvo egressus 
solem aspexerat. Carniflces adolescentem, cui 
prix.a lanugo malas vestiebat, tanquam victimam 
longiesimis perticis in medium ignis trudebant. 
Is vero doloris acerbitate οἱ vite cupiditate, ut 
humanum est, coactus, malum jam inevitabile 
vitaturus, alias ictibus obvium se ferebat, eum 
dolorem flamme cruciatu leviorem ratus, alias & 
carniücibus in medium flammes conjectus instar 
jaculi e rogo maximo impetu emicabat, quod cum 
diu duraret, speclatoribus lacrymas excutiebat, 
donec fatigatus supinus concidit et tetro exusta 
A405 carnis fetore cireumfusum aerem et specta- 
torum nares infecit. O rogum Immitem ! o gra- 
tum demonibus holocaustum / o victimam Tel- 
chinum ! o Furiarum proterviam ! o nidorem in- 
suavem, quem non olfacit Dominus, sed maleflce 
potestateset infesti bumanee vite genii | nam, cum 
Andronicus a veteribus immolari boves et nidore 
placari numina didicisset, eamdem sequi rationem 
noluit, sed, ut ejus facta prebabant, immanitate 
omnibus superiorum temporum immanissimis ty- 
rannis superior, homines sacrificare per scelus in- 
stituit, spretis Christiane religionis legibus, que 
hominem potius conservandum esse quam per- 
dendum, neo totum mundum cum ejus animo 
comparandum docent. Quis insanus Cambyses, 
aut crudelis Tarquinius, aut Echetus et Phalarie, 
tyranni crudelissimi, talia perpetrarunt ? qui 
Tauroscythe,quorum legibus mactantur hospites 
quorumque moribus errabundus Andronicus infe- 
cius fuit, ita iu captivos sevierunt? Ne vero tam 
atrox supplicium sine causa et justo crimine infli- 
xisso 406 videretur, libellos aliquot una cum 
Mamalo cremavit, qui de secuturis imperatoribus 
iractabant, quibus recitandis Alexium δὰ regni 
&morem impulisse fingebatur. 


χαλὸν γνῶναι μὴ θέλοντας, ἐπιμελῶς ἐνέχειντο 
πρὸς τὰ πονηρὰ, καὶ ἐπευδόκουν ἐχείνοις οἷς ἔχαι- 
ρὲν ὁ χρατῶν, οὐ μὴν ὁ OU οὗ βασιλεῖς ἠρέσχετο 
βασιλεύουσιν. Οὐ μόνον “δ΄ ἀπανθρώπως οὕτω καὶ 
ἀνεπιεικῶς διίθετο ᾿Ανδρόνιχος τὸν ᾿Αλέξιον, ἀλλὰ 
xai ὁπόσοι περ τῶν ὑπηρετῶν ἐκείνῳ λόγιμσι, συλ- 
λαδὼν stytv ἐμφρούρους. Μετ᾿ οὐ πολὺ δὲ xàx πού- 
τῶν ἀριστίνδην οὐκ ὀλίγους συνειληφὼς τῶν ὅφεων 
ἀπεστέρησεν' ἕνα δ’ ἀπολαδὼν, ὅς ἐν ὑπογραφ 

τῷ ἸΑλεξίῳ ἠρίθμητο, τοὐπίκλην [P. 200] Mápa- 
λος, ἐς θοίνην ἐταμίευσε πύματον. Οὕτω δ᾽ αὐτὴν 
ἐδαίτρευσε xai χαρυχείας μετέδωχε πλείονος, ὡς 
ἀξίαν εἶναι μὴ ἄλλον εὐτυχήσειν δαιταλευτὲν ὃ 
μόνον βασιλέα ᾿Ανδρόνιχον, καὶ τραπέζαις 'Eow- 
νύων καὶ Τελχίνων φθονερῶν ἑστιάσεσι μὴ ἀπάδειν 
τὸ παράθεμα, καὶ οἷον οὐδέπω τις ὀψοποιὸς μαγ- 
γανεύσας εἱστίαχε, Τὸ δὲ ἦν πυρὶ παραδοθῆναι τὸν 
ἄνθρωπον κατὰ τὸ ᾿[ππιχόν. ᾿Αμέλει tot καὶ τὸ 

μὲν ἀνῆπτο, xal διεχεῖτο ἡ φλὸξ ἐπὶ τοῦ ἀέρος πολὺ 

κατὰ τὴν τοῦ σταδίου Σφενδόνην, ἐπ᾽ ἴσης τῇ Χαλ- 

δαϊχῇ ἐκείνῃ χαμίνῳ, ἤν ἀνέκαυσε νάφθα καὶ χλη- 

ματὶς ὑπεξῆρεν εἰς ἑπταπλάσιον’ ὁ δὲ παρῆκτο 
σχοινόδετος καὶ γυμνὸς, ὁποῖος πρώτως προσεῖπε 
τὸν ἥλιον τῆς μητρικῆς νηδύος ἐκθορών. Περιστησά- 
μενοι οὖν ὡς ἱερεῖον τὸν μείραχχ οἱ χαμινευταὶ, 
ὑπηνήτην ὄντα τὸ πρῶτον xal ἰούλῳ τὰς παρειὰς 
στεφόμενον, ἐνώθουν μετὰ χαμάχων μηκχίστων εἰς 
τὸ μεσαίτατον τοῦ πυρός. 'O δὲ προσομιλῶν τῇ 
χαμίνῳ καὶ ἀλγυνόμενος, φιλοψυχῶν δὲ xal ὡς &v- 
θρωπος, ἴσος δὲ καὶ ὡς φευξεῖται διανοκύμενος τὸν 
ἤδη ἀνυπεξάλυχτον θάνατον, νῦν μὲν ἐμπίπτων 
ἀντέδαινε ταῖς διακοντίσεσι, μετριωτέρας χρίνων 
τὰς ἐχ τούτων ὀδύνας τῆς τοῦ πυρὸς ἐρωῆς χαὶ τοῦ 
ἐπ’ ἀνθράχων ἀπλώματος, νῦν δὲ τοῖς ἐμπυρευταὶς 
εἷς τὸ τῆς φλογὸς μεσαίτατον ἐμδαλλόμενος χαὶ ὑπὸ 
τῆς πυρᾶς διειλημμένος xztà τῶν ὄφεων τοὺς ἀχον- 
τίας τῆς χαμίνου ἐξετινάσσιτο, τὸν περὶ ψυχῆς 
τρέχων καὶ ὑπὲρ τὸ Θετταλὸν διαλλόμενος πήδημα, 
Καὶ τοῦτο ἐφ᾽ ἱκανὸν γινόμενον εἰς δάκρνα ἐκίνει 
τοὺς θεατάς. Ὀψὶ δὲ καμὼν ἐξυπτίασε, τὸ δὲ πῦρ- 
λάδρον τὰς ἐχείνου σώρχας περιχυθὶν ἐν βραχεῖ 


συνετέλεσς, κνίσσα δ᾽ ἐς οὐρανὸν ἀνιοῦσα τὸν κύχλῳ διέφθειρεν ἀέρα, xal ἦν τὸ τῆς λιγνύος ἀποφερό- 


μένον ῥισὶν ἀνθρώπων ἐχεῖ που παριόντων ἀπρόσιτον. *Q πυρσὸς ἐχεῖνος ἀνήμερος ὦ 


* 


ἀσπάσιον δαί- 


uostv ὁλοκαύτωμα! ὦ ἱερεῖον Τελχίνων !. ὦ ἀλαστόρων ὁλόχληρος προσφορά ὦ οὐχ εὐωδίας ὀσμὴ, ἣν 
οὐχ ὀσφραίνεται Κύριος, ἀλλ᾽ "Eptvvónv χορὸς xal χαχοεργὸς ᾿Ανδρόνιχος, ὅς βουθυτεῖν ἀχούων τοὺς 
πάλαι xai χνίσσαις θεραπεύειν τὸ προσχυνούμενον τὴν αὐτὴν δραμεῖν οὐχ ἠνέσχετο, ἀλλ᾽ ὡς ἦν dx τῶν 
δρωμένων πιστοῦσθαι, νηλεεστέραν τρέφων ψυχὴν τῶν πώποτε ἀνέπιειχεστάτων ἀνδρῶν ἀνθρωποθυτεῖν 
χαχῶς ἐπεθάλετο, τὰ τῶν Χριστιανῶν θεσμὰ παριδὼν, ἃ ψυχὴν σῶσαι μᾶλλον dj ἀπολέσαι παρα- 
χελεύονται, xal οὐδὲ τὸν χόσμον ὅλον ἀντάξιον αὐτῆς ἀποφαίνονται. Τίς Καμδύσης μαινόμενος ἣ 
ἀπηνὴς Ταρκύνιος ἢ Ἔχετος καὶ Φ'άλαρις ἄγριοι xal θηριώδεις τοιαῦτα εἰργάσαντο ; Ἢ τίνες Ταυ- 
ροσχύθαι ξενοχτονίαν νενομιχότες, ὧν τὰ ἤθη ὁ πολυπλανὴς οὗτος ἀνεμάξατο γέρων, οὕτως ἐπέθεντο 
xal διεχειρίσαντο ; Ποιῶν δὲ τὴν τιμωρία, οὐχ ἀναίτιον, ἀλλά τι προὐφεστὸς ἐπισυρομένην ἔγχλη- 
μα, βίόλους τινὰς συγκατέχαυσε τῷ Μαμάλῳ διεξιούσας δῆθεν περὶ βασίλέων ἀρξόντων ἐς τούπιὸν, 
ἃς τῷ ᾿Αλεξίψ ὑπανἀγινώσκων Μάμαλος ἐνάγειν τοῦτον εἰς τὸ βασιλειᾷν ἐμυθίζετο. 

11. Tantum autem abfoit ut ejus facti Andro- ἢ |P. 201] τα', Οὕτω δ᾽ ἐπὶ τοῖς πραττομένοις τού- 
nicum poniteret aut simili crudelitate in poste- τοῖς ὑστεροδουλίᾳ ἐδάλλετο ἢ τοῦ τὰ αὐτὰ xal αὖθις 
rum abstineret, ut Disypatum Georgium, megni δρᾷν ἀπήγετο, ὡς xai τὸν Δισύπατον Γεώργιον (ἦν 
templi lectorem, propterea quod de imperatoris δ' οὗτης ix τοῦ τῶν ἀναγνωστῶν τάγματος, οἵ τὸν 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. I. 


610 


μέγαν ἀμφιπονοῦνται νεὼν) εἰρχτῇ συνειληφέναι, A saevitia liberius questus esset, in carcerem con- 


παθηνάμενον μόνον ἐφ᾽ οἷς χαχῶς ἐποίει ᾿Ανδρόνιχος 
xai κακῶς εἰπόντα ᾿Ανδρόνιχον, xal ὀθελίσχοις 
ἐμπεῖραι διηνεκῶς μελετᾷν χαὶ ἐπ’ ἀνθράχων 
ὀπτηθέντα τῇ τούτον παρεισενεγχεῖν γαμετῇ. Καὶ 
Xv ἂν ὁ πιμελώδης Δισύπατος κατὰ δελφάχιον 
ὀδελοῖς ἐμπειρόμενος xal ὁπτανόμενος xai ὡς ὄψον 
ἐπὶ κανοῦ τιθέμενος xal τοῖς x«x' οἶχον εἰσαγόμενος 
xal τῇ ὀμευνέτιδι παρατιθέμενος, οὐχ οἵἴδα ἐφ᾽ ὅτου, 
πολυχανδοῦς δὲ δήπουθεν, εἰ μὴ ὁ τῆς γαμετῆς τούτῳ 
πατὴρ ([ ὁ Μοναστηριώτης Λέων ἀνεσείραζεν 
᾿Ανδρόνικον τῆς ὁρμῆς xal ἦγχε xal κατεῖχε τοῦ 
ἐγχειρήματος, ὅσα xal λέων γνώδαλχ ἐχφοθῶν, δι᾽ 
ὧν τὰ ἀνδάνοντα τοῖς τότε πράγμασιν ἐξηρεύγετο, 
στόμχ τῆς συγχλήτου πρὸς ᾿Ανδρονίχου χαλούμε- 
νος. Καὶ φῆμαι δὲ ἤδη πάντοθεν λύουσαι τὸ πτερὸν 
τοὺς μὲν Σικελοὺς ἀπήγγελλον Ἐπίδαμνον παραστή- 
σασθαι, Θεσταλονίχην δὲ παρακαθῆσθαι, ᾿Ανδρόνι- 
xov $' ἐξέχρουον τῶν φρενῶν ὁποθράττουσαι, xal 
τῶν κολάσεων τὸ σύντονον ὑπεχάλων ἐπὶ βραχύ, 
Φρουρᾷ τοίνυν συνισχημένος ὃ Δισύπατος τὰς χεῖρας 
πρὸς τὸ Θεῖον ἄἀνέτεινεν, κατὰ Δαξὶδ ἐπευχόμενος 
xal λεγων, « Ἐξάγαγε ἐχ φυλαχῆς τὴν ψυχήν μου, 
τοῦ ἐξομολογήσασθαι τῷ ὀνόματί σου, » fj τὸ τοῦ 


jectum,subinde in animo haberet verubus transfíi- 
xum et pinguem hominem instar porcelli supra 
carbones assatum uxori ejus, haud scio in quo 
vase (amplum id utique esse oportuisset), mitte- 
re ; ac omnino fecisset, nisi Monasteriota Leo 80- 
cer ejus, qui. ob dicendae sententie prudentiam 
Benatus os ab Andronico vocabatur, tyranni furo- 
rem auctoritate sua repressisset. Preterea fuma 
undique advoians, que Dyrrachium Sicu'is dedi- 
tionem fecisse et Thessalonicam obsideri nuntiabat, 
sevitiam 407 Andronici et humani cruoris avi- 
ditatem nonnihil infringebat. Disypatus igitur in 
carcere manus ad Deum extendebat, et cum Davide 
precabatur : « Educ e custodia animam meam, ut 
nomen tuum predicem, »et Jone verba sape repe- 
tebat : « Numquid amplius sanctum tuum templum 
respiciam ? Quid vero precabatur?« Deleto me, 
Domine, ex Andronici memoria. Sim ignotus apud 
eum omni tempore, ne recordetur nominis mel, 
donec ex libro viventium deletus fuerit. » Itaque 
Fumen non cunctatum est, nec preces ejus asperna- 
tum,sed illasum eduxit e carcere, Andronico pau- 
cis diebus post exstincto. 


ἸΙωνᾷ φθεγγόμενος, « "Àpz προσθήσω τοῦ ἐπιόλέψαι μὲ πρὸς ναὸν τὸν ἄγόν σου; » ᾿Αλλὰ τί ηὔχετο εἰ 
« ᾿Απάλειψόν με, Κύριε, ἐκ τῆς μνήμης τοῦ ᾿Ανδρονίχου, καὶ ἐσοίμην παρ᾽ αὐτῷ ἄγνωστος χρόνον 
ix χρόνου xal μῆνα ἐκ μηνὸς καὶ ἡμέραν ἐξ ἡμέραν ἐξ ἡμέρας, μηδ᾽ ἀχοῆς μου μνησθείη, ἕως ἂν ix τῆς 
βίἰόλου τῶν ζώντων ἐξέλθοι. » Ὅθεν οὐδ᾽’ ἡμέλησε τὸ Θεῖον, οὐδὲ παρεῖδε τὴν τούτου δέησιν, ἀλλ᾽ ἀθιγῇ 
καχῶν ἐξείλετο τῆς φρουρᾶς, ᾿Ανδρονίχου τὸν βίον μετ᾽ οὐ πολλὰς ἡμέρας ἀπολιπόντος. 

Ὅπως δὲ ἠπίστατο τιμᾷν ᾿Ανδρόνικος τοὺς τῆς ( Qui quo pacto fidelissimos suos ministros remu- ἡ 


ἐχείνου θεραπείας ἐξεχομένους καὶ διαπύρους τῶν 
αὐτοῦ θελήσεων πληρωτὰς, ἐδήλωσε μὲν χάξ ὧν 
ἀπανθρώπως τοῦ βίου ἐξήγαγε τὸν Μακροδούχαν 
Κωνσταντῖνον xai τὸν Δούχα)ν ᾿Ανδρόνιχον, ὦν, ὡς 
εἴρηται, τὸν μὲν τῷ τῶν πανυπερσεδάστων ὑπεξῆρε 
σεμνώματι, τὸν δὲ Δούχαν υἱωσάμενος τοῖς πάνυ 
φιλουμένοις ἐνέγραφε᾽ σαφῶς δὲ τὸ τῆς γνώμης 
ἀνήμέρον ὑπέδειξε xal τὸ μὴ συμδαϊνον ἦθος εἷς 
ἐπίμονον εὔνοιαν ἐν otc προσέθετο xal τὸν Τρίψυχον 
ἐχπηρῶσαι Κωνσταντῖνον, ἄνδρα πολυέραστον χρῆ- 
μὰ παρ᾽ ᾿Ανδρονίχῳ xal πάγχρηστον ἐν τοῖς ἐκείνου 
ὑπηρετήσεσι, xal τοσοῦτον ὑπερηγαπηκότα — 'Av- 
δρόνικον καὶ θερμῶς αὐτῷ προσεσχηχότα ὡς ὑπερ- 
ἐλάσαι πάντας μιχροῦ ὁπόσοι τὰ ᾿Ανδρονίχου ἐπρέ- 


nerari íuerit solitus, Macroduce Cons!antini et 
Duce Andronici supplicia declerarunt ; quorum 
alterum, ut dictum est, panhypersebasti honore 
extulerat, Ducam vero adoptatum in amicissitno- 
rum numerum receperat. 808 Ingenii ejus ferita- 
tem et in colenda amicitia levitatem illud etiam 
demonstrat, quod Tripsychum Constantinum ex- 
cecavit, hominem carissimum et diligentissimum 
tyrannidis ministrum : qui fide et observantia erga 
illum fere nemini cedebat ; nec quicquam ei ad 
victoriam in certamine benevolentie deerat, nisi 
quod unus Hagiochristophorites Stephanus in eo- 
dem stadio pari studio cum illo decurrebat. Cau 
sa cur Tripsychi pupille exstinguerentur offensa 


c6roov, Παρὰ τοσοῦτον γὰρ εἰργόμενος ἦν τὸ ix p exigua fuit, digna que negligeretur potius quam 


διαμέτρου vixog μονώτατος ἀποφέρεσθαι Τρίψυχος͵ 
παρ’ ὅσον εἶχε συμπτερυσσόμενον αὐτῷ καὶ πρὸς 
τὸ ὑπερδάλλον τῆς προθυμίας ἀνθαμιλλώμενον τὸν 
᾿Αγιοχριστοφορίτην Στέφανον, xal τὸ μονάζον τοῦ 
βραδείου δυάζοντα οἷς χἀχείνῳ τῆς ἀπηνείας ἐνλέ- 
xsto στέφανος. Ἵν δὲ ἡ αἰτία τοῦ σύδεσθῆναι τὰς 
κόρας Τρίψυχον βραχεῖά τις [P. 202] παραλύπησις 
χαὶ ἀξία παροραθῆνα: μᾶλλον fj πισεῖν ὑπ᾽ ἐξέτασιν 
xal κολάσαι τὸν παρειπόντα, xal ταῦτα φιλουμενον 
πολὺ xai φιλοῦντα οὐχ ἔλασσον. ᾿Αλλ’ ἐπεὶ xai 


in questionem vocaretur et ponam auctori irro- 
garet, presertim tam dilecto nec minus diligenti. 
Verum quia temporibus Andronici otiosi verbi 
ratio reddebatur, et Tripsychus earuin causarum 
qusesitor multos excruciarat el bonis omnibus 
spoliíarat, quod contra Andronicum nonnihil mur- 
murassent aut male alicujus cogitationis reliquias 
animis celassent, in eadem mala inclementer in- 
cidit, suapte iniquitate circumventus, et qua men- 
Sura szpe mensus fuerat, conferta δὲ exuberante 


Hier. Wolfii note. 


(17) Ὁ τῆς γαμετῆς τούτῳ πατήρ. Saepenume- 
ro ad hunc modum dativi pro genitivis ab hoc au- 


ctore ponuntur, haud scio librariine errore an 
affectione auctorie: 


671 


NICET/E CHONIAT/E 


072 


eadem 409 ei remensus est Andronicus ; et quam À ὑπὲρ ἀργοῦ λόγου λόγον ἐδίδοσαν ἄνθοωποι ἐπὶ τῶν 


foveam aliis sepe foderat, in eam (quam vero ju- 
dicio) ipse merito incidit ; et in se devolvit sasum 
quod sepissime aliis intentarat. Itaque delatus 
8 quodam ex conjunotissimis, Tripsychum tot 
Leneficiis cumulatum, tot dignitatibus ornatum, 
quiiu imperatoriis litteris dilectus fllius appel- 
letur et explorata fidei homo, qualis hodie vix in- 
veniatur, pecuniosum illum οἱ purpuratum sque 
de Andronico queri ac eos qui nihil ab eo beneficii 
accepissent, perdoluit Andronicus, et fide ejus in 
universum damnata tristis astitit, iisque verbis ad 
iracundiam est exstimulatus.Ut vero delator anim- 
advertit effervescentem bilem acriora verba fla- 
gitare, ut magis etiam ebulliret, οἱ sanguinarium 


᾿Ανδρονίχου χαιρῶν, κατὰ τοῦτο xai ὁ ἐξεταστὴς 
τῶν τοιούτων Τρίψυχος καὶ πολλοὺς βασσάνοις ὅπο- 
θαλών xai τῆς οὐσίας πάσης ἀποψιλώσας, ὅτι καὶ 
γογγυσμοῦ ῥῇμα καὶ. ΤΑνδρονίχου ἀπέκτυσαν ἢ 
ἐγχατάλειμμα πονηροῦ ἐνθυμίου παρ᾽ ἑαυτοῖς Üm- 
ελίποντο, τοῖς ὁμοίοις xal αὐτὸς ἀνηλοῶς περι- 
πέπτωχε, τῇ ἀνομίᾳ τῆς οἰχείας πτέρνης κερι- 
ληφθεὶς, xal ᾧ μέτρῳ πολλάχις μεμέτΙηηχε, 
σεσαγμένῳ xal πεπιεσμένῳ καὶ ὑπερεχχυνομέγῳ 
τούτῳ ἀντιμετρηθεὶς, χαὶ εἰς ὅν ὥρυξε βόθυνον τῷ 
πλησίον πολλάχις, ἐπὶ τοῦτον (ὡς αἰνῶ σε, Ew). 
χαριέντως ἐμπεπτωχὼς, xal ἐφ᾽ ἑαυτὸν λίθον κυλί- 
σας ὃν ἀνώχλισε πλειστάχις χατὰ τῶν ἔγγιστα, Τῷ 
τοι καὶ χατειπόντος αὐτοῦ πρὸς ᾿Ανδρόνικον τῶν 


illud iracundise pelagus miserum Tripsychum ut B γνησιωτάτων τινὸς, ὡς σα τοῖς οὐχ εὐηργετημένοις 


ZEgyptum equitem absorberet, subjunxit :« Etiam 
filium tuum, domine imperator, et legitimum im- 
perii successorem, pulcherrimum et optatissimum 
omnibus 410 Joannem, insanis verbis calumnia- 
ri non desistit Tripsychus, eumque ut piaculum 
divinam imperii sedem conscensurum predicat, 
Ad heo, cum aliquando imperator Joannes pre- 
teriret, eique 8 maxima hominum frequentia ac- 
clamsretur, Tripsvchus eum derisit et per con- 
temptum Zinziphizem vocitavit, et cum magno su- 
spirio dixit: O miserum principatum Romanorum, 
qualis ei imperator exspectatur! Erat autem Zinzi- 
phizes deformissimus homuncio, qui in circo eque- 
stri crebro versabatur, plerisque membris distor- 
tis,brevis et carnosus,scurra tamen non insulsus et 
risus concitandi artifex.Quibus verbis gravitercom- 
motus Andronicus, Tripsychi bona grandinis in mo- 
rem dissipat ; et ipsum in liberam custodiam da- 
tum tandem etiam excecat. Hunc Tripsychi potentia 
finem habuit, ut Salomonis illa sententia plane in 
eum quadrare videatur, cum ait vias esse que prin- 
cipio rectae videantur, sed exitum earum ferre δὰ 
mortem. 

βασιλέχ ᾿Ιωάννην ὑπὸ πλείστων εὐφημούμενον xai 


μηδ᾽ εὖ παθοῦσιν ὑπ’ ᾿Ανδρονίχου ὑποτονθορύζει 
κατ᾽ ᾿Ανδρονίχου xal Τρίψυχος ὁ τόσαις εὐποιίαις 
περιαντλούμενος χαὶ τὰ τῶν ἀξιωμάτων ὑπέρογκα 
χτώμενος κἀν ταῖς βασιλείοις ἀχούων ἐπιστολαῖς 
ἠγαπημένος υἱὸς καὶ χνιπὸς ἄνθρωπος xal ἐν ταὶς 
νῦν ἡμέραις δυσεύρετος, ὁ πολύολθος, ὁ εὐπάρυφος, 
ἐπαθήνατο τὴν ψυχὴν ᾿Ανδρόνικος, καὶ ἀπιστίαν 
καταγνοὺς τῶν ὅλων ἐπὶ συννοίας εἰστήχε:, πρὸς 
ὁργὴν ὑπὸ τῶν λεχθέντων ἀναῤῥιπιζόμενος xal εἰς 
θυμοῦ ἐπιφρίσσων χλυδώνιον: Ἐπεὶ δὲ ὁ προσαγ- 
γέλλων ἑώρα τὸ ἀναθαλπόμενον τοῦ θυμοῦ xal ἕτέ- 
pac ἐπιδεὲς δριμυτέρων ῥημάτων ἐπιφορᾶς, ὡς ἄν 
οὕτω λάδρον Ὑεγονὸς μεταρσιωθείη αἰθέριον, ἣ 
γοῦν τὸ ἀχανὲς ἐχεῖνο τῆς ὀργιλότητος πέλαγος 
χκαταιγιδώδη θέλον πνοὴν ἐς τὸ διαστῆναι xal χα- 
ταχρύψαι ὡς ἕτερον τριστάτην Αἰγύπτιον τὸν ἄθλιον 
Τρίψυγον, φησὶ πρὸς ᾿Ανδρόνιχον, ὡς Καὶ τὸν υἱὸν 
καὶ διάδοχον τῆς σῆς βασιλείας καὶ χληρονόμον 
ἔννομον τῆς ἀργῆς, τὸν κάλλιστον xal ἀσπασιώτατον 
ἅπασιν Ἰωάννην, διασύρων οὐ παύεται Τρίψυχος, 
ἀπόπληκτα φθεγγόμενος ῥήματα καὶ βδέλυγμα 
τοῦτον ἀναγορεύων θείῳ τόπῳ τῷ τῆς αὐτοχρατορίας 
ἐνιδρυθησόμενον, χαί ποτε παριέναι μὲν τὸν 


προπεμπόμενον, τὸν δὲ Τρίψυχον ἐπεγγελῶντά οἷ 


δυσφημεῖν xal Ζιντζιφίτζην ἀποχαλεῖν, καὶ μέγα στενάξαντα, εἰπεῖν « Ὧ δυστυχὴς "Popaiuv ἀρχὴ, 
οἷός cot ὃ αὐτοκράτωρ ἐλπίζεται. » Ἣν δὲ ὁ Ζιντζιφίτζης ἀνδράριον εἰδεχθέστατον, ταῖς τῶν στα- 
διοδρόμων ἵππων ἀμφιπεριστρεφόμενον ἄντυξι, xal τὰ πλείω μὲν τῶν μελῶν ἀνάρμυστον, xai βραχὺ τὸ 
δέμας καὶ εὔσαρχον, εὐτράπελον, εὐτράπελον δὲ ἄλλως χαὶ δεινὸν εἰς ταμιεῖα πλῆξαι ψυχῆς ἀπαλυνομένοις 
βωμολοχίᾳ σκώμμασι xal ποιητικοῖς γέλωτος λόγοις διαχέουσι σχηνικώτερον. Οὐχ ἐνεγκὼν τοίνυν τὰ 
λελεγμένα, ὡς δὲ βολίδας ἕνδον ἐν καρδίᾳ δεδεγμένος. ᾿Ανδρόνιχος, ἄτε λαῖλαψ τὰ προσόντα τῷ Τρι- 
ψύχῳ διαφορεῖ, xai εἰρχτῇ παραδοὺς: ἀδέσμῳ εἶτα xai τοῦ τῶν ὁμμάτων φάους [P. 203] ἀποστερεῖ. 
Καὶ τοιοῦτο μὲν τὰ τῆς παραδυναστείας τῷ Τριψύχῳ πέρας εἰλήφασιν, ὡς ἐπ’ αὐτῷ ἄντιχρυς 
ῥηθῆναί τε xal περχτωθῆναι τὸ τοῦ Σολομῶντος ἐχεῖνο δοχεῖν γνωμάτευμα, ὅ φησιν, « Εἰσὶν ὁδοὶ 
δοχοῦσαι μὲν ἀνδρὶ τὰ πρῶτα ὀρθαὶ, τὰ μέντοι τελευταῖα αὐτῶν βλέπει εἰς θάνατον. » Καὶ τῇδε μὲν 
τὰ κατὰ τὴν βασιλίδα πόλιν ἔφερετο. 


-€- 


- 


-— 
- ν' 


613 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. II. 


674 





ΤΌΝΟΣ B 


ΤῊΣ BAZIAEIAZ ANAPONIKOY TOY KOMNHNOY. 


σα 


IMPERII ANDRONICI GCOMNENI 


LIBER SECUNDUS. 


α΄. Τὸ δὲ γὲ Σικελικὸν στράτευμα τριχῇ διαιρε- A — 481 1. Hoc urbis imperstricis statu Siciliensis 


θὲν, ὃ piv τῷ Θθεσσαλονίχῃ προσέμενε, τῶν δ᾽ αὖ 
ἑτέρων δύο μερίδων fj μὲν εἰσδάλλει κατὰ τὰς Σέδ- 
Dac xai τὰ ἐχεῖσε πάντα χειροῦσθαι xa? πορθεῖν 
ἔγνωχεν, dj δὲ ὡς διὰ λείας ὁδοῦ φερομένη καὶ 
μηδένα τὸν εἰς χεῖρας ἰόντα ἢ ἀντιπίπτοντα ἔχουσσ 
εἰς αὐτὴν th: Νοσυνόπολιν χατεσχήνωσε xai τὸ 
κύχλῳ ὑποχείριον ἔθετο. ᾿Ανδρονίχῳ δὲ τὰ μὲν 
πρῶτα ἐμέλησε (P. 204) στεῖλαι τὸν φυλάξοντα τὴν 
Ἐπίδαμνον, καὶ ἀφίκετο ἐχεῖσε ὁ Βρανᾶς ᾿Ιωάννης᾽ 
βραχεῖαι δὲ ἡμέραι, καὶ οἱ μὲν ᾿Ιταλοὶ ᾿Επιδάμνου 
ἐπέδησαν ὡσεὶ πτηνοὶ xal ἀέριοι, μιχροῦ τε θάτε- 
ρὸν τῶν ποδῶν περιδάδην ἐχτείναντες ἀπραγμόνως 
τὰ τῶν περιθόλων ὑπερέδησαν χρήδεμνα, ὁ δὲ 
Βρανᾶς εἰς Σικελίαν αἰχμάλωτος μετατίθεται. 
Ἔπειτα τῷ διέπειν λαχόντι Θεσσαλονίχην Δαδὶδ 
ἐπέστελλε, χαὶ ἐπέτελλεν ἐπαγρυπνεῖν τῇ τῆς πό- 
λεως φυλαχῇ xxi μηδ᾽ ὅλως δεδιέναι τοὺς πεδι- 
λοῤῥάφους Λατίνους, πηδᾷν δὲ xxi δάχνειν καὶ 
κεντεῖν, ἵν αὐτὰς τὰς ᾿Ανδρονίχου παραθήσομαι 
λέξεις, Καὶ ἐφ᾽ ὅτῳ μὲν ᾿Ανδρόνιχος οὑτωσὶ Guv- 
ετίθει τὰ γραμμάτια, μόνος ὁ ἐχδιδοὺς ἐπιστάμενος 
ἦν ᾿Ανδρόνιχος" αὐτοῖς δὲ τοῖς φιλοσχώμμοσ: πο- 
λίταις διὰ γέλωτος ἤγετο τὰ γραφόμενα, ἀντιφέ- 
ρουσι ταῦτα καὶ ἀντιδάλλουσι πρὸς αἰσχρά τινα 
δημόσια ῥήματα, & μὴ προφέρειν χρεών. ᾿Επὶ δὲ 
τούτοις τὰς “Ρωμαϊκὰς δυνάμεις συνηθροιχὼς, 
ὅσαι τε bqat χαὶ ὅσαι ἑσπέριαι, xai ταύτας ἐς 
τάγματα διελὼν, τὸ μὲν τῷ βασιλεῖ καὶ υἱῷ Ἰωάννῃ 
ἀπέταξε περὶ τὴν Φιλίππου διατρίδοντι ἐπαρχίαν, 
τὸ δὲ τῷ χαρτουλαρίῳ παραδέδωκε Χούμνῳ, ἄλλο 
τῷ ]Ἰ]αλάιολόγῳ ᾿Ανδρονίχῳ, ἔτερον τῷ ἑκτομίᾳ 
Νιχηφόρῳ, ὅς τιμήεις ἦν παρ᾽ ᾿Ανδρονιχῳ, τῷ τοῦ 
παραχοιμωμένου χυδρούμενος ἀξιύματι. ᾿Αλλὰ xal 
᾿Αλέξιον ἐχπέπομφε τὸν Βρανᾶν μεθ᾽ ἑτέρου στρα- 
τεύματος. Πλὴν ὁ μὲν υἱὸς χυνηγεσίοις ἐνευπάθει 
κατὰ τὴν Φιλιππούπολιν, ὅσα χαὶ πυλῶν Γαδειρίδων 
χατάσχεαιν ἢ Διονυσίων στυλίδων χαθαίρεσιν τὴν 
τῆς θεσσαλὸ προνόμευσιν φανταζόμενος " ol 
δὲ λοιποὶ ταυτησὶ moliópxoopévee ἐγγίσαι μὲν xal 
ἑπαρῆξχι οὐδαμῶς ἀπεθάῤῥουν, ποῤῥωτάτω δὲ 
σχηνούμενοι δ' ὀπτήρων xal ταχυδρόμων χλεπτόν- 
τῶν τὴν εἷς τὸ στρατόπεδον τῶν πολεμίων ἄφιξιν 
τὰ χατὰ Θεσσαλονίχην ἦσαν ἐνωτιζόμενοι. Μόνος δ᾽ 


ἀπὸ πάντων ὁ Χοῦμνος Θεόδωρος ὑπέστη ἐγγύτερον D 


exercitus in tros partes est divisus, quarum una 
Thessalonice mansit, altera in Serranum agrum 
impressionem fecit ut loca illa omnia vastatura et 
gubactura, teriia quasi plana via processit, neque 
ullo hoste apparente ad ipsam Mosynopolim. ten- 
toria fixit et. circumjacentia loca omnia subegit. 
Andronico vero principio cure fuit presidium 
mittere Epidamnum. Sed uaucis diebus postquam 
Branas Joannes eo pervenisset, Itali veluti volatu 
per aerem advecti, citra laborem et quasi per otium 
monium pinnacula transcenderunt.Joannes Branas 
captivus in Siciliam est abductus. Deinde Thessa- 
lonice presidi Davidi pec litteras mandavit ut ur- 
bis custodie intentus esset, nec calcearios Latinos 


p quidquam formidaret, utque saltaret, morderet et 


pungeret, 482 ut ipsa verba Andronici apponam, 
que cur usurparit, solus auctor novit Andronicus. 
Sed cives facetiores verba illa ridebant, et ad 
quadam vulgaria et obscena detorquebant ; que 
Bilentio pretereund& sunt. Post hec Romanis co- 
piis tam Occidentalibus quam Orientalibus coactis 
et in legiones descriptis, partem unam Joanni fi- 
lio imperatori designato, tum in Philippica pro- 
vincia degenti, aliam Chumno chartulario, aliam 
Andronico Paleologo, aliam Nicephoro spadoni 
dedit, cui accubitoris dignitatem tribuerst. Ale- 
xium quoque Branam cum alio exercitu ablegavit. 
Ceterum filius ejus circa Philippopolim venationi- 
bus deditus de excidio Thessalonice non megis 
ocgitabat quam de Gadium portis aut Bacchi co- 
lumnis evertendis. Ceteri vero, dum ea obside- 
retur,propius occedere et opem ferre nullo modo 
ausi,castris longe ab urbe positis per speculatores 
et expeditos equites castra bosüum furtim in- 
gressos Thessalonice statum explorabant. Solus 
omnium Cbumnus Tbeodorus propius accedere non 
dubitavit, ut civibus in acier: contra hostes egres- 
sis 483 opem ferret, aut si liceret, ipsam urbem 
ingrederetur. Sed utroque consilio frustratus, 
turpissime pedem retulit, quod milites eminus, ne 
galeam quidem hostilem intueri ausi, tergis ob- 
versis effuse fugiebant, in eo duntaxat ceteris 
popularibus euis presstantiores, quod non semper 
ignavi desederant, sed hostes, quos speculatores 


615 


impetum eorum cognorant. Capta Thessalonica et 
Siculo exercitu diviso, ut dictnm est, quem alli 
priua instar Chimere conjunctum, tum separatum 
esse dicerent, fortissima ejus pars tanquam leo 
recta ad urbem imperatricem contendebat, media 
Serranum et Amphipolitanum agrum pervagaba- 
tur; postrema, classis videlicet, qua in modum 
serpentis in aquis volvitur, principem "Thessalo- 
rum urbem custodiebat. Verum Romanis, quamvis 
conjuncti iisdem auspiciis militarent, ne sic qui- 
dem cum una parte dimicare ausis, hostes qui 
Mosynopolim occuparant, cum nullum hostem 
viderent, longius progredi statuerunt. Romani 
vero 484 montium verticibus insessis in plani- 
tiem descendere et hostibus ire obviam non aude- 
bant. Itaque Siculi, nihil cunctandum esse rati, 
coactis in unum copiis, Cpolim petendam et occu- 
pandam esse censuerunt. Hanc etiam spem Com- 
nenus Alexius eis fecerat, qui cum eos ne ducis 
quidem loco comitaretur, tamen irrita spe con- 
cepta homo stultissimus, &c ne ovibus quidem 
pascendis aptus, Siculorum regem eua causa labo- 
rare putabat ; no6 minus superoilii prae se ferebat 
quam si jam imperator designatus insignia imperli 
gestaret, et apud peregrinum militum sea Cpoli- 
tanis non minus quam patruum magnifleum impe- 
ratorem Manuelem desiderari et eque &o matutini 
solis jucundissimos radios exspectari inepte jacta- 
bat. 


NICETJE CHONIAT/E 


&desse nuntiarant, coram aspexerant, et re ips& À προσελθεῖν ὡς ἐπαμυῶν 


616 


θεσσαλονιχεῦσιν ἐν τῷ 
συμπλαχῆναι τοῖς διειληφόσι τὴν πόλιν στρατεύμα- 
σιν, fj xal παρελευσόμενος ἔσωθεν, tl xal τοῦτο 
ἐξείη. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸς ἄμφω διαμαρτὼν τοῦ σχο- 
ποῦ αἴσχίστως παλίμπους ἐφέρετο᾽ οἱ γὰρ ἀμφ' 
αὐτὸν μηδὲ μέτωπον χόρυθος τῶν ἐναντίων βλέψαι 
ὑπενεγχόντες τὰ νῶτα μετέδαλον καὶ ἀμεταστρεπτὶ 
ἔφευγον, ἔν τοῦτο παρὰ τοὺς λοιποὺς ὁμοφύλους 
ἀνδρισάμενοι, τὸ γοῦν ἀεὶ μὴ ἐφησυχάζειν, ἀλλ᾽ ᾿᾽γνῦς 
οἱ πευθήένες ἀνήγγελλον αὐτοῖς πολεμίους, τούτους 
αὐτοψεὶ κατιδεῖν, χαὶ ἔργοις αὐτοῖς διδαχθῆναι τὸ ἐν 
μάχαις ὀξύόῤῥοπον τῶν ἀνδρῶν. ᾿Επεὶ νὲ ἐζλω ἣ 
λογίμη Θεσσαλονίχη xai ὁ διαμερισμὸς, ὥς μοι 
εἴγρηται ἤδη, ξυνέδη τοῦ Σιχελιχοῦ στρατεύματος, 
ἄλλος, δ' ἄν εἶπέ τις ὡς χατὰ τὴν μυθικὴν Χίμαι- 
βὰν συναπτόμενον πρότερον τὸ ἀντίπαλον, τότε 
διαιρεθὲν, τὸ μὲν χράτιστον αὐτοῦ Dew xal λέων 
προηγούμενον εὐθὺ τῆς βασιλίδος ἵετο πόλεως, τὸ δὲ 
μέσον τὰ xav' ᾿Αμφίπολιν καὶ Σέῤῥας ἐπενέμετο, 
τὸ δὲ λοιπὸν, ὅσον δηλονότι ναυτικόν χαὶ ὡς ὄφις 
συρόμενον ἐν τοῖς ὕϑασιν, ἐτήρει τὴν [P, 305] προ- 
καθεζομένην πόλιν τῶν Θετταλῶν οὐδ' οὕτως ὄντες 
ὁμοθυμαδὸν οἱ Ῥωμαῖοι xal βάλλοντες ἕν στρατ- 
ἦγιον ἑνί τινι γοῦν συμπλαχῆναι ἀπεθάῤῥησαν τμήὴ- 
ματι" ἀλλ᾽ οἱ μέν κατειληφότες τὴν Μοσυνόπολιν 
ποἐλέμιοι xal περὶ τῆς προσωτέρω πορείας ἔσχέ- 
πτοντο, μηδαμῶς ὁπλίτην Ῥωμαῖον ἐνοπτρισάμε- 
vot, Ῥωμαῖοι δὲ τὰς τῶν ἐκεῖσε προκαταλαδόντες 
ὀρέων λαγόνας εἷς τὸ πεδίον οὐχ εἴχον ὑπόκχατᾶ- 
6ivax xal δέξασθαι τὸ ἐπιὸν δυσμενές. Ὅθεν ἐγνώ- 


κεσαν [x220! μηχέτι ἀναδύεσθαι, ἀλλ᾽ ὁμοῦ συσπειραθῆται καὶ πρὸς ἕν χατάντημα τὴν Κωνσταντίνου χαλλίπολιν 
ἐπειχθῆναι καὶ ταυτηνὶ χειρώσασθαι. Οὕτω γὰρ αὐτοὺς ἑπῆρεν ὁ ix Κομνηνῶν ᾿Αλέξιος, ὅς σφισι συνὼν καὶ 
μηδ᾽ ἐν μέρει ταττόμενος στρατηγοῦ, ὅμῶς, & τελεσθῆναι οὐχ ἔμελλον φανταζόμενος, ᾧετο ὁ ἀνούστατος καὶ 
μηδὲ προδατίων ἄρχειν ἄξιος ὑπὲρ ἐκείνου διαπονεῖσθαι τὸν ῥῇγα τῶν Σιχελῶν, καὶ ὡς ἥδη ἕν τῷ βασιλικῷ 
σχήματι καταστὰς xai ἀρχαιρεσιασθεὶς αὐτοκράτωρ ὁ Μελιτίδης ὠφρύωτο, φάσχων χαὶ διατεινόμενος πρὸς τὸ 
ἀλλόθρουν στράτευμα μὴ ἄν ὑποδεδηκέναι τὸν ἑαυτοῦ πόθον παρὰ τοῖς Κωνσταντίνου πολίταις πρὸς τὸ 
μεγαλεῖον τοῦ βασιλέως καὶ πρὸς πατρὸς αὐτῷ θείου τοῦ Μανουὴλ, ἀλλ᾽ οὕτως ἡγεῖσθαι παρὰ Ρωμαίοις 
ἀσπάτιος ὅσα καὶ ἡμεροφαὴς fioc, καὶ κατὰ τὴν ἀέρος ὁλχὴν ἀπαραίτητον χρίνεσθαι χαλόν. Καὶ ταῦτα μὲν 
οὕτως. 

2.Andronicus vero ipse monia urbis eireumiit ; β΄, Αὐτὸς δὲ ᾿Ανδρόνιχος͵ τὰ τῆς πόλεως τείχη 


et si quid vetustate ruinosum erat, id suffalciri et 
instaurari jussit. Neo more, jussis 418 alacriter 
obtemperatur ; ediflcia extrinsecus manibus con- 
tigua, que facilem in urbem ascensum prebebant, 
diruuntur ; naveslongacircitercentum in littoribus 
fluctuant,ad navigandum, si opus esset, et opem 
urbibus quas Sicula classis infestaret et ipsis civi- 
bus ferendam parate (nam hí quoque hostis ad- 
ventum imminere putabant), et ad marinum si- 
num,qui fluminis instar Blachernium littus allait, 
per tempus occupsndum. Hactenus rel publice 
navata opera quievit, quasi jam abunde ad defen- 
sionem et hostium profligationem paratus. Audita 
vero Thessalonice expugnatione Davidis custodis 


περιελθὼν, c? τι χρόνῳ ὑπέσχαζεν, ἐπιοχευάζεσθαι 
τοῦτο προσετετάχει, Καὶ ἦν ἔργον εὐθὺς τὸ ἐπιτατ- 
τόμενον. Κατηρείποντο δὲ xai των οἴχημάτων ὁπόσα 
τοῖς τείχεσιν ἐπικείμενα εὐέφοδα ἐποίει τὰ ἔσωθεν, 
χαὶ νῆες μαχραὶ περὶ τὰς ἑχατὸν ἔσάλευον xata 
τὰς ἀκτὰς, ἡτοιμασμέναι πρὸς ἔχπλοιαν, δτῆσαν 
ἐπιδονη ήσουσχι πόλεσι χαχῶς διαχχειμέναις ὑπὸ τοῦ 
στόλου τῶν Σιχελῶν, καὶ τοῖς ἀστυπολίταις ἀρήξου - 
σαι (xal οὗτοι γὰρ ἐπιστῆναι dovto αὐτίχα τοὺς 
πολεμίους), xal διαληψόμεναι χατὰ χαιρὸν τὸν ἔσξ - 
χοντα θαλάττιον κόλπον καὶ ποταμίου δίχην ὀλχου τὴν 
ἐν Βλαχέρναις ἠϊόνα ῥαίνοντα. Καί τὰς μὲν κοινὰς ἐς 
«τοσόνδε διαθέμενος φροντίδας ἀνέπεσεν, ὡς ἀρκούν- 
τῶς ἤδη xai ἀραρόλως τὰ πρὸς ἀντιμάχῃσιν διοιχής- 


ejus urbis propinquos in carcerem conjicit, as. pro ἢ ex« καὶ χαταπολέμησιν τῶν τοῖς Ῥωμαίοις ἐκπιόν- 


concione casum illum extenuat: nihil magni ges- 
sisse Siculos, neque nunc primum, sed sempe alias 
progressu temporis urbes esse expugnatas, et. vi- 
etorim vicissitudinem esse. Sed cum alias aliis 


τῶν ἐχθρῶν' ἀχηχοὼς δὲ ἀλῶναι Θεσσαλονίκην εἰς 
χαχοποιίαν τρέπεται τῶν προσγενῶν Δαδίδ, ὃν φύ- 
Aaxa τῆς πόλεως ταύτης τὸ χέγειν ἤδη δεδήλωχε, 
xal συλλαδὼν τούτους χαθείργνυσιν ἐν φρουραῖς. 


611 


DE ANDRONIÍCO ΟΟΜΝΕΝΟ LIB. 1]. 


618 


Δημηγορῶν δὲ οὐδὲν μέγα τὸ συμδὰν ἔλεγεν εἶναι, À adversis nuntiis percelleretur, et crebro adessent 


οὐδ᾽ ἄξιον ὡς κατόρθωμα σεμνολογεῖσθαι τοῖς Xuxe- 
λοῖς" οὐ vüv γὰρ. πρώτως, ἀλλὰ καὶ πρώην πόλεων 
ἁλώσεις Ἐπάγειν τὸν χρόνον φιλεῖν, xai νίχην ima. 
μείδεσθαι ἄνδρας' Φήμαις δὲ βαλλόμενος ἀπευχταίαις 
ἄλλοτε ἄλλαις, xal συχνάκις ἐφισταμένων τῶν ἀγ- 
γελλοντων ὡς νῦν μὲν οἱ ὑπεναντίοι ᾿Αμφίπολιν παρ- 
ἐστήσαντο, νῦν δὲ τὰς ἐφεξῆς ληϊσάμενοι χώρας κατὰ 
τὴν Μοσυνόπολιν ἐναυλίζονται, xal τὰς τοιαύτας 
ἀγγελίας [P. 200] ὡς οὐδέ πω δεινὰς ἀπεπέμπετο, 
καὶ ἔλεγεν ὡς μετελεύσεται τοὺς ἐχθροὺς καὶ ἐξο-» 
λοθρεύσει τέλεον ὅν τρόπον οἱ θηραταὶ τοὺς μοναδι- 
κοὺς τῶν συῶν. Αὐτούς τε γὰρ κατὰ βραχὺ μεθιστα- 
μένους τῆς λόχμης ἐγχλείεσθαι λιχνευομένους περὶ 
τὴν προκειμένην ἐδητὺν, ἔνθα ὁ δόλος καὶ ἡ πάγη 
καττύεται, καὶ οὕτως ἐμπείρεσθαι δόρατι ἡ βαθεῖαν 
xatà τῶν σπλάγχνων δέχεσθαι τὴν πληγήν καὶ 
τοὺς Ἰταλοὺς δὲ ὡσαύτως ἀφροντιστοῦντας ὡς οὐχ 
ὄντος τινὸς ἀνθισταμένον, καὶ ἀεὶ προχωροῦντας 
τοῖς ἔμπροσθεν καὶ τῇ τῶν πλειόνων σχύλων ὅπο- 
σαινομένους ἐφέσει, μέλλειν εἰς τὸν ἔσχατον καὶ ἀπρό- 
οπτον ὄλεθρον ἐμπεσεῖσθαι, καὶ ἐπὶ κορυφὴν αὐτῶν 
τὴν ἀδιχίαν αὐτῶν χαταδήσεσθαι. "Hv δὲ ταῦτα οὐ. 
δὲν ἢ ἀνδρὸς τῇ φύσει τῶν πραγμάτων ἀντιμαχο- 
μένου προδήλως αἱἰμύλα προδλήματα καὶ πολιτείας 
ἤδη κατ᾽ αὐτοῦ φλεγμαινούσης μειλίγματα οἷς (18) 
οὐκ ἦν ἀῤῥενούμενος καὶ πᾶσαν μηχανὴν μετιὼν, 
ὅπως ἀποσοθήσειε τὸ ἀλλόγλωττον. Καίπερ δὲ τοι- 
ούτων xal τοσούτω, ὁφεστώτων κακῶν, καὶ πάντων 
πείσεσθαι φανταζομένων τὰ οἰχτρότατα καὶ ὡς ἤδη 
παρόντων καὶ ἀνιώντων ὀδυρομένων, ὁ δὲ ὁμαλῶς 


ἔφερε τὰ ἀνύποιστα καὶ οἷον ἐπ᾽ ἀλλοτρίοις δεινοῖς C 


4) φιλόσοφον ἐπεδείκνυτο, καὶ ταῦτα, εἴ mio τις; 
φίλαρχος ὧν καὶ δι᾽ ἔρωτα βασιλείας εἷς ἀπάνθρωπα 
ἤθη ἐκκυλισθεὶς καὶ τυράννους ὁπερελάτας τοὺς 
πώκοτε. "ἔνθεν τοι χαὶ τῆς πόλεως πολλάκις ἀπᾶνι- 
στάμενος μετὰ χορείας ἑταιρίδων καὶ παλλαχῶν 
ἐφιλοχοίνει τὰ τῶν τόπων ἐρημικώτερα x«l οἷς f 
τῶν ἀέρων ἐπλεύναζεν εὐχρασία, καὶ θηρίων δίκην 
συναγχείαις ὁρῶν χαὶ χλοεροῖς παραδυόλενος ἄλσι- 
ὅιν, ὡς ὄρνιθας κατοικιδίους ἀλεχτρυὼν ἢ αἶγας 
τράγος ἡγούμενος αἰπολίου, ἤ καθάπερ ὁ Σεμέλης 
Διόνυσος τὰς θυάδας, Σοδάδας, Μαινάδας, Βάκχας, 
εἶχεν ἑπομένας ὡς ἐρωμένας, μόνον οὐ νεύρίδα 
ἐξημμένος καὶ τὸν χροκωτὸν ἐνδυόμενος. Καὶ ἦν 
κατὰ τακτὰς μὲν ἡμέρας desi διὰ περιπετάσματος 
ὀλίγοις τῶν ix τῆς βασιλείου αὐλῆς ὀὁπιανόμενος, 
καὶ τούτων οἵπερ ἐκείνῳ μάλιστα προσῳχείωντδ, 
αὐλητρίσι δὲ καὶ ἑταιρίσιν ἀναπεταννὺς πᾶσαν πάρ- 
οὗον καὶ παντα καιρὸν εἰς ὁμιλίαν αὐταῖς χαριζή- 
μενος. Ἔχαιρέ *& κατὰ Σαρδανάλαλον ταῖς ἀνέσεσιν, 
ὅς τόσσ᾽ ἔχειν ὅσσ᾽ ἔφαγε xnl ἐφύδρισε τῷ ἐπικαφίῳ 
ἐνεκόλαπτε γράμμᾶνι--Ἐπικούρειός «6 ἦν καὶ Χρυσ- 
ἱππειος, καὶ λαγνείαν δυστυχῶν πολυποδὸς ἵμερον 
ἐδίωχε, καὶ φιλότητι μαργάίνων, καὶ τὸν Ἡρακλέα 
μιμούμενος ἀτεχνῶς κατὰ τὴν τῶν πεντήκοντα χαὶ 


qui nuno Amphipolim esse captam, nuno finitimis 
illi provinciis vastatis hostes juxta Mosynopolim 
castra habere asserebant, iis quoque rumoribus 
elevatis se ulturum hostes et funditus deleturum 
416 dioebat, quemadmodum venalores singulares 
apro$. Eos enim paulatim a saltu recedentes et 
escam persequentes in insidias et decipulam pel- 
lici, ac venabulo traüsfügi aut profupdum vulnus 
in visceribus accipere. Italos eodem modo, quasi 
resistenle nemine securos, et subinde majorig 
prede cupiditate progredientes, in exiremum et 
improvisum interitum  delepsuros et scelerum 
suorum poenas daturos. Que verba nihil erant 
aliud nisi futiles rationes viri, qui aperte nature 
rerum repugnabat et concitatum contra 86 popu- 
lum lenire studebat ; nonautem eo pertinebant ut 
ex viri forlis officio nihil intentatum relinqueret, 
quo Barbaros profligaret. Nam quamvis lot et tanta 
mala instarent,ut omnes atrocissima queque time- 
rent iisque veluti jam urgentibus angerentur, ille 
res intolerabiles equo ferebat animo, et in alienis 
mális philosophabatur,idque in summa ambitione 
et cupiditate imperii, qu& ad inbumanitatom im- 
pulsus omnes tyrannos qui unquam fuere supe- 
ravit. Ad heo, ut erat luxu corruptus, cum coetu 
scortorum et pellicum in loca deserta et temperata 
seoedere et ferarum more convalles et herbosos 
ealtus consectari 438 3 solebat, ut gallinarum gal- 
lus gallinaoeus, aut hireus caprarum ductor, aut 
ut Bacchus Thyadas et Menadas, sic ipse amicas 
suas antecedebat,tantum non hinnuli pelle οἱ cro- 
coto indutus, Ao certis diebus ἃ paucis aulicis, 
iisque intimis, veluti per transennam videbatur : 
tibicinis vero et meretricibus othnnem aditum pate- 
faciebat, easque quovís tempore ad oolloquium 
admittebat, voluptati ut Sardanapalus indulgens 

qui sepulcro suo incidit ea se habere que come- 
derit et pro libidine egerit. Erat Epicureus et 
Chrysippeus, morbo loxurie corruptus et amore 
perditus: Herculem quinquaginta Thyestis (iliabus 
stuprandis imitabator. Sed quia tantum illi robo- 
ris δὰ lasciviam non suppetebat, ut ille Iolaum 
contra redivivam hydram implorebat, sic ipse 
virilia unetiohibus et deliciis fimrmabat. Vescebatur 
item Nilotica bestiola, crocodilo non absimili, 


D quet scincom vocant; 418 αὶ quo oibo cum 


plerique abhorreant, t&men tentigitem excitat et 
ad rem veneream paratos facit. In palatium 8 
deambulatiohibus et recreationibus reversus, non 
paucos secuti hababat satellites, eosque ex barba- 
ricis cohortibus et pestilentibus hominibus, quibus 
immodestia cordi est, lingue Grece maxima ex 
parte ignaris ; et qui ante cubiculum et fotes exot. 
babant, et istiusmodi petulantibus ectibus con: 
flati erant. Tandem etlam canem asperum, qui et 


| | Hier. Wolfii note. 
(18) Potest τὸ ofc pro ἐφ᾽ otc αἰτιολογιχῶς capi, ad fenfendam. civium. (ndígnatiónem propler. igtiaviam 


619 


NICET/E CHONIAT/E 


680 


cum leonibus pugnare et armatum equitem humi A μόνον θυγατέρων Θυέστου φθοράν. Οὐχ ἔχων δὲ τὴν 


sternere poterat, in suo conclavi habuit. Nam 
satellites et custodes noctu procul ab ejus cubiculo 
cubabant : canis vero ad januam alligatus ad exi- 
guum strepitum borrendum in modum latrabat. 
Ita paulatim Cpolitanorum simplicitati insultabat, 
et quasi naribus suspensos trahebat, et ut ad om- 
nem imperatorum observantiam et cultum paratos 
(ignarus se ab illis imperio dejectum gravissimas 
ponas daturum esse) deridebat. Itaque cornua 
cervorum, quos venatus erat, insignia et rari 
419 aliquid habentia in porticibus fori suspende- 
bat, per epeciem ostentande magnitudinis fera- 
rum quas cepisset, cum revera civitatis et uxorum 
quas ipse corrumpebat lasciviam notaret. Quo vero 
die ex Propontidis deliciis et amcenitatibus in ur- 
bem revertebatur, in dies omnino nefastus habe- 
batur. Neque enim alia de causa rediisse pntaba- 
iur, nisi αἱ mactaret et perderet eos quos sibi 
struere insidias suspicabatur. Ita Andronici ad- 
ventus multis detrimentum οἱ mororem aut vitae 
jacturam aut aliud extremum malum portendebat. 
Is enim vir, cum eam veluti lineam in animo suo 
descripsisset, ad quam crudelitatis sus amussim 
exigeret, eum sibi diem periisse putabat, qua non 
excellentem aliquem virum aut jugulasset, aut 
exosecasset, aut saltem objurgasset, aut Titanico 
vultu terruisset. Nam seevo pedagogo similis sub- 
inde flagellum in pueros quatienti, tempestive et 
intempestive objurgabat, et δὰ quodlibet verbum 
suis auribus ingratum commovebatur. Quo fiebat ut 
68 tempestate homines mosti et 499 solliciti 
viverent, nec securi somnum caperent, sed subito 
territi expergiscerentur Andronicum in se irruere 
rati, aut eos cernere quos asper ille, implacabilis 
et inexorabilis trucidarat. Nam quod Deus et homo 
Christus extremis temporibus futurum esse dixit, 
ut binis in eodem lecto cubantibus alterassumatur, 
alter relinquatur,id omnino illis diebus accidebat, 
cum alter conjugum ad ponas corpore luendas 
eubito raperetur (neque enim mulieribus concessa 
erat impunitas : quin et harum non pauce oculis 
orbate carcerem,famem, verbera tolerarunt), pater 
filios neglizeret, filii patres non curarent; siin 
iisdem edibus quini essent, terni binis et bini 
ternis adversarentur. Multi etiam Andronici ira- 


cundiam,ut Sodomiticum ipcendium,remis et velis ἢ πρὸς ταύτην ἅπαν 


fugientes quam longissime ἃ patria discedebant ; 
qui si exsilium usque adillius obitum extendissent 
omnis mali expertes permansissent, Nunc dum rei 
familiari consultum volunt,non quidem in statuam 
8819 sunt mulati, ut οἱ uxor, neque eal emor- 
tuum evaserunt, sed alioqui mentis errore affecti 
mala morte perierunt. 


C 


ἴσην πρὸς τὸ ἀχολασταίνειν ἰσχὺν, ὡς Ἰόλεων 
ἔχεῖνος κατὰ τῆς παλιμφυοῦς ὕδρας συνέριθον, οὕτω 
καὶ οὗτος τὰ ὑπὸ γαστρὸς πρὸς συνονυίαν ἀλοιφαῖς 
xal περιττοῖς σχευάσμασιν ἀνεῤῥώνυοεν. Ἤσϑιε δὲ 
xai ζῶν Νειλῷον, χροκοδείλῳ᾽ πάνυ τι ἐμφερὲς, 
σχίγγον λεγόμενον, ἀπόσιτον μὲν τοῖς μὴ τὰ τοιαῦτα 
βρωτέα χρίνουσι, διερεθίζον δ᾽ ὅμως καὶ διανιστῶν 
ἐν ταῖς ὁμιλίαις πρὸς συνουσιασμόν, Κατὰ δὲ. τὰ 
ἀρχεῖα γινόμενός ἀπὸ τῶν ἔξωθεν [P. 407] διατριδῶω 
τε xal διαχύσεων οὐχ ὀλίγον μὲν xai τὸ περὶ αὐτὸν 
εἶχε δορυφοριχὸν, καὶ τοῦτο ἐκ BopOdpuv ἰλῶν xal 
ἀνδρῶν λοιμῶν χαιρόντων ἀπαιδευσίᾳφ xal τὰ πλεῖστα 
μηδ᾽ ἐπαϊόντων ᾿Ελληνίδος φωνῆς. Καὶ τοὺς προ- 
χοίτους δὲ χαὶ προφύλακας ἐσαεὶ τοιούτων ἀναγώ- 
γῶν συνείληχεν ὁμηγύρεων. Τελευτῶν δὲ xal χύνα 
χάρχαρον, οἷον χαὶ λέουσιν ἀντιπλέχεσθαι καὶ ἄνδρα 
ἔφιππον ὁπλίτην χατενεγχεῖν ἔραζε, σόνοιχον ἑαυτῷ 

πεποίητο᾽ οἱ μὲν γὰρ σωματοφύλαχες xai δορυφόροι 

ἄποθέν ποῦ τὸν βασιλιχοῦ χοιτῶνος νυχτὸς χατηυ- 

νάζοντο, ὁ δὲ γε χύων πρὸς ταῖς θύραις ἐδέδετο, 

χαλκχεόφωνος Ov xal πρὸς βραχεῖαν διαταραττὸ- 
μενος ψόφησιν xal γινόμενος ὁλαχόμωρος. Προϊὼν 
δὲ οὕτω χατετρύφα τῆς τῶν Κωνσταντινουπολιτῶν 
εὐηθείας καὶ ὡς ἀπὸ ῥινὸς ἐλχομένους ἐχλεύαζε καὶ 
πρὸς πᾶσαν τῶν χρατούντων θεραπείαν τε xai Üm- 
πείαν ἑτοίμως ἔχοντας ἐχωμῴδει, οὐκ εἰδὼς ὡς ὑπ᾽ 
αὐτῶν καθαιρεθήσεται τῆς ἀρχῇ xai τὰ τῶν ὅλων 
ὑποστήσεται χείριστα, ὥστε xal τῶν παρ᾽ αὐτοῦ 
θηρωμένων ἐλάφων τὰ χέρατα, ὅσα δωδεχάδωρα ἦν 
xal ιἶχόν τι θαύματος, ταῖς κατὰ τὴν ἀγορὰν 
ἁψίσιν ἀνήρτα, τῷ μὲν δοκῶν εἰς ἔνδειξιν τοῦ μεγέ- 
θους τών παρ’ αὐτοῦ ἁλισχομένων ἀγρίων, τῷ δὲ 
ὄντι διαμωχώμενος τὸ πολίτευμα xai διασύρων εἷς 
&xpzclav τῶν γαμετῶν. ὋὉπηνίχα δὲ χατὰ τὴν 
μεγαλόπολιν γένοιτο, τῶν τῆς Προποντίδος τρυφὴ» 
λῶν χωρίων χαὶ περιττῶν ἀπανιστάμενος διαιτή-- 
σεων, οὐχ ἦν μὴ ἀποφράδα χρίνεσθαι τὴν τότε 
ἡμέραν" οὐ γὰρ δι’ ἄλλ᾽ ἄττα παρεῖναι ἐδόχει ἢ ὡς 
θύσων xai ἀπολέσων ὁπόσον ὡς ἐπίδουλον ὅπω- 
πτεύετο. Καὶ ἡ ᾿Ανδρονίχου ἐπιδημία τοῖς πολλοῖς 
ζημία χαὶ ἀθυμία ἤἥ καὶ τοῦ lóo ἐχνημία xal πᾶν 
ἄλλο τι ἔσχατον xaxàv συλλελόγιστο, ἐπειδή περ ὁ 
ἀνὴρ ὡσεὶ xal γρυμμήν μονοδιάστατον xal μτρειζο- 
μίνη εἷς τὸ λεπταλέόν καὶ ἀπλατὲς ἐν τῷ ἐδαφίῳ 
τῆς ψυχῆς καθάπαξ τὴν ὀξυχολίαν προὐποθεὶς, καὶ 
ἀποστενῶν τὸ πραττόμενον, 
ἀδίωτον ᾧετο τὴν ἡμέραν xz0' f,» οὐ ἐξυνειλήφει 
τινὰ τῶν ἐν ὑπεροχαῖς, ἤ λύχνους οὐχ ἔσδεσὲ σώ- 
ματος, ἢ ὁτουδή τινος οὐ χαθήψατο φιλονείχως, ἣ 
γοῦν ἐπιτιμητιχῷ βλέμματι καὶ Τιτανιχῷ ἐμθῥι- 
μαήματι μὴ ἐξέστησε τοῦ φρονεῖν, Παιδαγωγῷ γὰρ 
ἐμόριθεῖ ἐοικὼς, θαμὰ τῶν μειρχκίων καταφέροντι 
τὴν σχυτάλην, εὐκαίρως ἀκαίρως ἐπέπληττεν dev 


στάμενος, καὶ πρὸς πᾶσαν ἀκοὴν ἐχείνῳ ἀνήδυντον παρωξύνετο. Κατηφιῶντες οὖν οἱ τότε ἄνθρωποι 
καὶ στυγνάζοντες ἐδίωσκον. Οὐδ᾽ ὁ ὕπνος ἄφροντις τοῖς πολλοῖς xal ὀδυνῶν ἀδαὴς xal μαλαχὸς, ἀλλ᾽ 
ὀφθαλμοῖς ἐφιζάνων ἄχροις ἀφίπτατο, καὶ διεψευσμένος ἦν τὰ πολλὰ ἥ ᾿Ανδρονίχῳ διασοδούμενοης 
ὄναρ πολλάχις ἐφισταμένῳ, ἢ ὅσους ὁ τραχὺς οὗτος xai δυσεχδίαστος xal ἀπαραίτητος τὴν ὀργὴν τῆς 
οἰκείας ἀπηνείας ἔθετο πάρεργον. Ὃ γὰρ ἐπὶ τῶν ἐσχάτων συμδήσεσθχι ἡμερῶν ὁ θΘεάνθρωπος προὴη- 


681 DE ANDRONICO COMNENO LIB. II. 682 


γόρευσε, δηλονότι « σονται ol δύο ἐπὶ κλίνης μιᾶς, ὁ εἷς πιραλαμδάνετα! χαὶ ὁ ἕτερος ἀφίεται, » τοῦτο 
ἀτεχνῶς xav ταῖς ἡμέραις [P. 208] ἐχείνχις ἐγίνετο, ἑνός τινος τῶν συνεύνων ἐξάπινα συλλαμθανομένου 
vai ἀπαγομένου πρὸς σωματικὴν κἄχωσιν. Οὐδὲ γὰρ xal γυναῖχες ἀπῆσαν τοῦ μὴ ὑπὸ δίχην πίπτειν χαὶ 
τὰ ἀπευχταῖα ὑφίστασθαι, ἀλλὰ xal τούτων οὐκ ὀλίγαι τὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἀπώλεσαν φῶς χαὶ λιμὸν 
χαὶ φρουρὰν χαὶ αἰχισμοὺς ὑπέστησαν σώματος. Καὶ πατὴρ ἡλόγει τέχνων, χαὶ υἱεῖς ὠλιν pou, 
πατρός" καὶ διεμερίζοντο πέντε ἐν οἴχῳ ἑνὶ, τρεῖς ἐπὶ δυσὶ xxl δύο ἐπὶ τρισί. Πολλοὶ δὲ xal ὡς Σεϑομι- 
τικὸν ἐμπρησμὸν τὸν τοῦ ᾿Ανδρονίχου θυμὸν ἐκτρεπόμενοι φυγάδες ὅλῳ ποδὶ τῆς πατρίδος γεγόνασιν 
xai tuis ἐχ γειτόνων Ρωμαίοις παρενέθαλον ἔθνεσιν, οἵ xai εἶχον ἄν ἑαυτοὺς ἀπαθεστάτους χαχῶν, εἰ τὴν 
φυγὴν τῇ ᾿Ανδρονίχου ζωῇ συνεμέτρησαν. Νῦν δὲ τῶν κατ᾽ οἶχον μεταποιούμενοι εἰς στήλην μὲν ἁλὸς 
κατὰ τὴν γυναῖκα Λὼτ οὐχ ἐπάγησαν, οὐδὲ νεχρὸς ἐγεγόνεισαν ἀλς, ἄλλως δὲ μιορανθέντες τὸ ζῇν κατέστρεψαν 


xax. 

τ. Οὕτω δ᾽ ὀργιλότητος ἔχων ᾿Ανὸρόνικος, 
τραχὺ καὶ σχληρὸν τὸ ἦθος αὐχῶν, καὶ ἀμετάθετος 
τὸν τὸ κολάζειν, xai παίζων ἔν ταὶς τῶν πέλας συμ- 
φοραῖς xal χαχώσεσι, τῶν ἄλλων τε ταῖς χαθαιρέ- 
σ:σι τὴν ἰδίαν ἐπιτειχίζειν δοξάζων ἀρχὴν χαὶ τοῖς 
ἐχυτοῦ παισὶν ἐπιχοχτύνειν τὴν βασιλείαν, xal τὸ 
τῆς ψυχῆς ἐντεῦθεν αὔξων ἡδόμενον, ὅμως χαὶϊζάγα- 
θῶν μετεῖχεν οὐκ ὀλίγων πράξεων, χαὶ οὐ παντά- 
πασι δήπουθεν πρὸς τὴν ἐναντίαν ἀπονενεύχει διά- 
θεσιν, σκηνοθδατῶν τὰ ὀλέθρια, ἀλλ᾽ ἦν ὡς ἀπὸ 
ὄφεως σαρχῶν ἐκείνου πανάχειαν θησάσασθαι περι- 
μάχητον καὶ σώζουσαν εὕρεσθαι ἀντίδοτον, xal 
ὥσπερ ἐξ ἀκανθῶν τρυγῆσαι ῥόδον ἡδύπνοον, 7, γοῦν 
ἐξ ἑλλεθόρου xal κωνείου ψαρσὶ παραθέσθαι xal 
ὄρτυξιν ἡδεῖαν ἑστίασιν. ἐπεὶ xal δωρεαῖς ἔραλπε 
τῶν ὑπηχύων τοὺς ἐνδεεῖς, εἰ μόνον ἐλπίδος τι διὲ- 
φαίνετο ὡς ὁ αἰτῶν οὐχ ἀποστυγεῖ ἐκεῖνον, παθαι- 
νόμενος τὴν ψυχὴν ἐφ᾽ oi; καχοεργὸς ᾿Λνδρόνιχος 
δείκνυται. Καὶ τὴν τῶν μέγα δυναμένων πλεονεξίαν 
οὕτως ἐκόλασε, xal χεῖρας τἀλλότρια διρώσας οὕτως 
συνέστειλεν ὥττε βασιλεύοντος ἐχείνου αἱ πλείους 
ἐπαρχίαι πρὸς πληθυσμὸν ἐπέδωχαν τῶν οἰχούντων͵ 
Ἕκαστος γὰρ κατὰ τὸ προφητιχὸν παράγγελμα ἐπὶ 
τὴν σχιὰν τῶν δίνδρων αὐτοῦ ἀνεχλίνετο, χαὶ τὸν 
τῆς ἀμπέλου xxpmóv συγχομιζόμενος xai γῆς εἶσοι- 
κιζόμενος τὰ ἐχφόρια ἀσμένως ἔσθιε χαὶ ἡδέως 
ἐκάθευδε, μὴ φορολόγου ἀπειλὴν δεδιττόμενος, μὴ 
πλεουέχτην ἢ συζητητὴν εἰσπράχτορα χατὰ νοῦν 
στρέφων, μὴ τὸν ἐχφυλλίζοντα ὑπούλεπόμενος, μὴ 
τὸν χχλαμώμενον φανταζόμενος, ἀλλὰ τὰ τοῦ Καί- 
σαρος Καίσαρι ἀποδιδοὺς οὐδένα τὸν ἐπιδιπλοῦντα εἶχε 
τὸ χέρμε καὶ τὸ τάλαντον πολυπλασιάζουτα, ἔστι δ' 
ὅτε καὶ τὸ χιτώνιον προσαπαιτοῦντα χαὶ τὸ ψυχάριον 
αὐτὸ πολλάκις ἀναχρέμψασθχι βιαίως ἐγχείμενον. 
"lv γὰρ ἢ ᾿Ανδρονίχου ἐπίχλησις οἵά τι ὀλέθριον καὶ 
διασχεδαστιχὸν τῶν φορολόγων ἔπᾳσμα χαὶ οαρμά- 
χεῦμα, καὶ δυσήκουστον φόθητρον τοῖς ὅτοι παρὰ 
τὰ διατεταγμένα εἰσέπραττον, χαὶ νάρχωσις καὶ 
πάρεσις χειρῶν αἱ πρὸς μόνον ἀτεώρων πρότερον 
τὸ λαθεῖν. Πολλοῖς ὃὲ xai τὸ [Ρ. 209] ἐθελουσίως 
ἀποχαριζόμενογ ἀπεπέμπετο, ὥσπερ σὴς ὑφορώ- 
μενον τῶν ἐχείνοις προσόντων, ἢ ἑτέρα τις φθαρτιχὴ 
δύναμις τὸ προσεγγίζον ἀπολλῦσα, Τὸ δὲ δὴ μεῖζον, 
xai ἀδροῖς ὀψωνίοις ἐνιαχοῦ ἐφοδιάζων τοὺς τὰς 
δημοσίους ἀναζωννυμένους ἀρχὰς, καὶ ὅσα πείτονται 
δεινὰ τὰς αὐτοῦ παραθλεψάμενοι ἐντολὰς προαγγέλ- 
λων, οὕτως ἐξέπεμπεν, οὐχ ὠνίους ταύτας τοῖς βου- 
λομένοις προδάλλων καὶ τοῖς ἐκ τριόδων ἀποδιδοὺς 


Ρᾶάτποι. GR. CXXXIX. 


xai ἃ — 4721 3. Etsi autem Andronicus adeo iracun- 


dus, asper et inexorabilis erat, ut aliorum malis 
gauderet et aliis evertendis se suum suorumque 
liberum imperium stalibire putaret, ac voluptatem 
inde caperet, tamen non pauca recte administravit, 
nec plane ab omni virtute degencravit; sed ut ex 
viperse carnibus, ita ex ipso quoque Panaceam 
venari licebat et salutare antidotum consequi, et 
ex asperis spinis suaveolentem rosam decerpere, 
el ex helleboro et aconito suavem victum  prabere 
psaris et coturnicibus. Nam subditos pauperes 
largitionnibus fovcbat, si qua modo spes suberat 
cum qui opem implorabat Andronico ob scelera 
non infensum esse, Procerum avaritiam ita multa- 
vit el manus alieni avidas ita compressit, ut eo 
imperante multe provincie colonis auctae sint, 
cuim quisque, sccundum propheticumdictum, sub 
umbra suarum arborum recubaret, οἱ vindemía 
peracta et frugibus comportatis hilariter epula- 
retur. et suaviter dormiret non questorise minas 
(68, non exaetorem avarum exspectans: 422 
sed si Caesari dederat que erant Cesaris, nemo 
erat qui plus ab co postularet autetiam tunicam 
aliquando eriperetet violenter ad nezem adigeret. 
Nam quastores ad Andronici appellationem ita 
terrebantur, ut rapaces alioqui manus facile ab 
alieno abstinerent, ac munera ultro a provinoia- 
libus oblata tanquam pestes aliquando aversaren- 
tur. Et quod majus est, cum magistratus in pro- 
vincias a5legabat, larga eis stipendia dabat, 
simulqne denunliabat quas poenas sua jussa negli. 
genlibus irrogalurus esset. Nequo enim publica 
munera veudebat autlevi munusculo conciliatus 
conferebat,sed gratuito, habitoque delectu magi- 
Btratus ordinabat. Itaque multi olim profugi et 
publicis calamitatibus peneimmortui,quosi archan- 
geli tuba audita, ex diuturno velorno experrecti 
revixeruni, pristina felicitate recuperata: et ut 
Ezechielis visio docet, ossa ad ossa congerebantur, 
artus artubus conjungebantur, et brevi tempore ple- 
reque urbes et vitum 44223 et pristinusopesrecepe- 
runt. Quodsi quid e Psalmis Davidicis inserendum 
est, desertuin mutavit paludes et lerram aridum in 
rivos aquarum. Pullica vectigalia rapinis exacto» 
rum reprimendis auxit ; et. crebros exactiones ab 


D avaris quastoribus obnoxium populum veluti pa- 


nem devoranlibus repertas, et quotannis quasi de- 
bitum efflagitatas, ad certum numerum revocavit. 


23. 


83 NICETJE CHONIATAE 684 


ὁποιουδή τινὸς δόματος, ἀλλὰ δῶρον τὰς ἀρχαιρεσίας καὶ ἑπιλέγδην παρεχόμενος. Ὅθεν ol πάλαι τῷ χρόνῳ 
παρασυρέντες xal τοῖς κοινοῖς πράγμασι νοσοῦσι χατενεχθέντες elc θάνατον, ὥσπερ ἀρχαγγέλου τινὸς εἰς 
τὰ ἐχείνων ὦτα περισαλπίσαντος, τὸν χρόνιον ἀπεσείσαντο χάρον xal τὴν παλαιὰν ἀπέθεντο νέχρωσιν' 
καὶ καθὼς ἡ τοῦ Ἰεζεκιὴλ ὄρασις βούλεται, ὀστᾶ συνήγοντο πρὸς ὀστᾶ xai ἀρμονίαι πρὸς ἁρμονίας, 
χαὶ ἐν βραχεῖ αἱ πλεῖσται τῶν πόλεων ἀνεδίωσαν καὶ τὸ πρώην ἀπέλαθον εὔδαιμον. Εἰ δὲ δεῖ τι χαὶ τῶν τοῦ 
ψαλμῳδοῦ Aa618 ἐνταῦθα προσεπαγαγεῖν, ἔθετο ἔρημον εἰς λίμνας ὁδάτων καὶ γῆν ἄνυδρον εἷς διεξόδους 
ὑδάτων. Καὶ τὰς διασπορὰς ἐπισυνῆξε τῶν τοῦ δημοσίου τελεστῶν ἐκ τοῦ παῦσαι τοὺς dx τῶν πραχτόρων 
κονδυλισμοὺς xai συστεῖλαι εἷς ὠρισμένον τι ζήτημα τὰς ἐπαλλήλους ἀπα!τήσεις, ὁπόσας ol δεινοὶ τῶν φόρων 


ἐφεῦρον ζητηταὶ καὶ εἰς ὄφλημα ἐπέχράτυναν ἐνιαύσιον, οἱ ἐν βρώσει ἄρτου τὸν ὁποπίπτοντα λεὼν. xacso- 


θίοντες. 


Cumautem apud Romanos, eosque solos, ut A 


opinor, iniquissima consuetudo valcret, uf naves 
tempestalibus in littus ejecte non modo a nemine 
adjnvarentur, sed ab accolis quovis turbine 
sevioribus diriperentur, si qua fluctus reliqua 
fecerant, iniquissimsa isti rationi tem acriter esl 
adversatus, ita piraticam illam rapacitatem com- 
pescuit, ut hec unares amplissimas ejus laudes 
complectatur. Nam audici quidem proceres id 
malum deploratum et immedicabile judicabant 
et 4444 vetustate confirmatum; &c multos e 
superioribus imperatoribus, fasviculis litterarum 
jn provincias missis, extrema — naufragorum 
spoliatoribus minitatos : sed conatum illum fuisse 
rritum et intra scripta substitisse, rubricam 


imperatoriam illius mali undis eluen.ibus, ut B λοὺς piv γὰρ xal τῶν πρότερον 


littere ille plane in aqua scripte viderentur et 
edicta frustra subnotarentur. 


"Egouc δὲ ἀλογωτάτου παρὰ 'Ρωμαίοις, ὡς Éous, 
μόνοις ἰσχήοντος (τὸ δέ ἐστι τὸ τὰς χειμαζομένας 
ναῦς, ὑπὸ πνευμάτων καὶ φλοίσδῳ θαλαττίῳ τα- 
λαντευούσας, μηδένα ἔχειν τὸν συναιρόμενον χαθ᾽ 


οὖς ἄν λιμίνα:ς ἢ τόπους ἑκδράσσωνται χύμασιν 
ἐλαυνόμενα!, τοὐναντίον μὲν οὖν χαὶ καταιγίδος 


χείρους ὁρᾷν τοὺς ἐκεῖσέ πη λαχόντας τὴν οἴχησιν 
διχσπῶντας γαὶ ἀφαρπάζοντας ὁπόσα μὴ παρέσυρε 
θάλασσα), οὕτω τοι πρὸς τὴν τοιαύτην ἀτοπίαν πολὺς 
ἀντέπνευσε xal εἰς πραεῖαν αὔραν μετέδαλε τὴν τῶν 

πλοίων χαταποντιστιχὴν τῶν πλείστων ὁρμὴν, ὡς 

ἀντὶ πολλῶν ἕν εἰς εὐφημίαν ἐκείνῳ τοῦτο τὸ ἔργον 

ἀρχεῖν. Ot μὲν γὰρ περὶ τὸ βασίλεϊον βῆμα δυσίατον 
τὸ χαχὸν f| τέλεον ἀμεταόλητον ὡσεὶ xal εἴς ἕξιν 
ἐληλυθὸς καὶ προοκόψαν ἐπὶ τὸ “είοίστον ᾧοντο᾽ πολ- 
αὐταρχνη σάντων 
Ῥωμαίων βουληθῆνα! τὴν τοῦ ἔθους τούτου παῦσαϊ 
παραλογέτητα, xxl φαχέλους ἀπολῦσαι διαταγμάτων 


βασιλικῶν τὰ ἀνήκεστα διαπειλουμένων τοῖς ὁπλιζομένοις κατὰ πλοίων τῶν ναυαγῶν xal διαρπάζουσι τὰ ἔνδον 


1 


αὐτῶν’ ἐν γράμμασι δὲ μόνοις τὰ τοιαῦτα θεσπίσματα χεῖσθαι, οἷα χατὰ κλύδωνα τοῦ καχοῦ χορυφουμένου καὶ 
μεταρσίως αἱρομένου καὶ τὸ βασιλικὸν ἀπαλείφωντος ἑρυθρόδανον, ὡς γράφειν ἄντικρυς τοὺς γράφοντας xa8' 
ὑγρῶν δοχεῖν καὶ ὁποσημαίνεσθαι μάτην τὰ οἰκεῖα χελεύσματα. 


4. Que cum hi dixissent, Andronicus circum- 
slantem senalum acriter iutuitus, et suspirio ex 
imis  precordiis ducto: « Nihil, inquit, est, 
quin ab imperatoribus emendari queat; nec 
ullam peccatum est, quod vires eorum  euperct, 
Superiores autem imperatores aut rem stulte sunt 
oggressi aut 8e dolere injuriis simularunt. Nain 
8i corruptelam illam vere suppressam, et libere 
agi ea qua ad esquilatem pertinent voluissent, 
rubricatis litteris omissis et charlis inutilibus 
despeclis, cogilassent sanguinem flere, non lacry- 
mas fundere eos qui homines, apud quos fractum 
naves ejiciuntur, occultis in mari saxis et rupibus 
duriores experiuntur; et ense illos coercuissent, 
qui non frustra geatatur, et caditie iniquos dam- 
nassent, Nuuc, ut nihil 42,5 videtur, nihil nisi 
militiam scripserunt, el in alienis malis contra 
quam decet palientes, afflictos ipsi quoque sunt 
inseclati, dum pravos mores non corrigendo 
confirmarunt. » Quae cuin dixisset, subjecit: 


« Viri, qui sanguine mihi juncti aut fide vestra ἢ 


meam benevolentiam conseculi estis, et reliqua 
cireumstuns corona, sive in senatum ascripta 
sive aliis imperii muneribus [destinata, audite, 
audite me. Loquar enim non ea que aer frus- 
tra dissipet, sed ea que nisi suo tempore ipsa re 
apparebunt, me edicti auctorem grovi ira com- 


9. Ka: οἱ μὲν τοιαῦτα ἐφθέγγοντο' ὁ δὲ δριμέως τὸ 
περιεστὼς ἐχεῖνον σύμπαν περιθλεψάμενος γερού- 
σιον, στενάξας εἶπε βαθὺ ὡς α Οὐδὲν τοῖς βασιλεῦσιν 
ἀδιόρρωτον, οὐδ᾽ ἔστι τι τῶν πλημμελῶς γινομένων 
ὃ τὴν ἰσχὺν αὐτῶν ὑπερπέπαιχεν, ᾿Εδλαχεύοντο τοί- 


C νυν, ὡς ἔοιχεν, οἱ πρότερον αὐτοχράτορες, [P. 210] 


3 ἐπλάττοντο τὸν ἐπὶ τοῖς κακίστοις ἀχθόμενον. El 
γὰρ ἀληθῶς ἠδούλοντο στῆναί ποτε τὰ βιοφθόρα χαὶ 
παῤῥησίαν ἄγειν Ómóga τὴν εὐνομίαν συνίστησι, 
πὰρηγκωνίσαντο ἄν τὸ ἐν τοῖς γράμμασιν ἐρυθρὸν, 
καὶ τὸν χάρτην ὡς οὐδὲν ὀνησιφόρον παραδλεψάμε- 
vot ἐόλλοντο ἄν κατὰ νοῦν ὡς αἵμασι πενθοῦσιν, ἀλλ᾽ 
οὐχὶ δάκρυσιν ἐπιστένουσιν οἱ σπιλάδων καὶ πετρῶν 
ὑφάλων τραχυτέρους εὑρίσκοντες παρ᾽ οἷς αἱ νῆες 
αὐτῶν ἐχδράσσονται ὑπὸ χλύδωνος, xal xat' αὐτῶν 
ἐχρήσαντο ἄν τῷ ξίφει μὴ φορουμένῳ μάτην μη, δὲ 
εἰχῇ, xa! ἔδαλον ἂν εἷς χεφαλὰς ἀνόμων θάνατον. 
(ov δ᾽, ὡς πέπεισμαι, γράφοντες αὐτόχρημα Tovm- . 
pav ἔγραφον, χἀπὶ τοῖς ἄλλων χχαχοῖς οὐχ ἐπαινετῶς 
ἐπιδεικνύμενοι τὸ μαχρόθυμον τοὶς πάσχουσι“ συν- 
ἐπετίθεντο χαὶ αὐτοὶ, χαὶ ἐπεχράτυνσν μᾶλλον τὰ 
οὐχ ἐπαινετέχ ἔθιμα, οἷς τὴν τούτων διόρθωσιν 
ἑκόντες ἐκπεριίσταντο, » Ταῦτ᾽ εἰοηχὼς, « ἴΑνδρες, » 
προσεπῆγεν, « οἵ μεθ᾽ αἷμά μοι προσῳχείωσθε xat 
ὅσοις ἡ πρὸς ἐμὲ πίστις εὔνοιχν ἐπεδράθευσε, καὶ 
τὸ περιεστηχὸς δὲ λοιπὸν, ὅσον τε εἷς γερουσίαν ἐγ- 


κέχριται xal ὅσον ἐς τὸ ἄλλως ὁπουργικὸν τῇ βασι- 


683 


λείᾳ ἹῬωμχίων ἀποχέχλήρωται, ἀχούσατέ 
ἀκούσατε. Φθέγξομαι γὰρ οὐχ ὅσα περ ἀὴρ διαφο- 
ρήσει ἀτέλεστα, ἀλλ᾽ ὁπόσα, εἰ μὴ τὸν εἰκότα χρόνον 
ἐπ’ ἔργον ἐχδήσονται, τὸν μὲν τὸ ποιητέον ἐμὲ δια- 
κελευόμενον ἐκμήνωσιν εἷς ὀργὴν, ἢ δὲ βαρεῖά τις 
xal δυσύποιστος ἐπενσχήψει τοῖς παοὰ τὰ διατε- 
ταγμένα μοι πράττουσι xal ἀρχικῶν οὐκ ἔμπαζο- 
μένοις ὅλως φωνῶν. Χρεὼν μὲν οὖν καὶ τἄλλα τὰ 
κοινοθλαδῆ xai χρεσιφόρα 'Ρωμαίοις παύσασθαι, 
καὶ ἔστωσαν εἰδέτες οἱ τὸν πλεονέχτην βίον μετα- 
διώχοντες ὡς, εἰ μὴ λήξουσιν ἐθελονταὶ τῆς τῶν ἀλ- 
λοτρίων ἐφέσεως, xal τὰ οἰχεῖλ προσαπολέσουσι 
xzi τοῖς τῶν πενήτων ἐχφυσηθήσονται στεναγμοῖς, 
. ὥσπερ ἐν σφοδρᾷ λαίλαπι χοῦς ἀπὸ προσώπου γῆς 
ἐχριπίζεται, μάλιστα δὲ τὸ ταῖς ναυσὶν ἐπιτίθεσθαι 
xal διαρπάζειν τοὺς φόρτους, ἐνίοτε δὲ xai αὐτὰς 
χατατεμάχίζειν καὶ ἀπογομφοῦν. E? τις τοίνυν ὑμῶν 
ἀρχὴν ἐκ τοῦ ἡμετέρου χράτους χειρίζει ἢ εἴ τις 
ἀκινήτων παραλίων κύριος, καταρτισάτω πρότερον 
ἑχυτὸν, εἶτα καὶ τὸ ὑπήχοον εἰς δέος τὸ τοῦ θεοῦ 
xal τῆς ἐμῆς βασιλείας ὑποστολὴν χαὶ αἰδώ: ἢ μὴν 
ix τῆς ψυχῆς ζητηθήσεσται πολλαπλάσιον τὸ ἀδί- 
κημα τοῦ τὴν ἐπαρχίαν διέποντος ἢ τὸν ἀγρὸν χατέ- 
X97*95, x&v εἴη αὐτὸς μὲν ἀθῶος χερσὶ xai χαθχρὸς 
τῇ καρδίᾳ, οἱ δ᾽ ὑποδρηστεύοντες ἐχείνῳ τὴν ἄθε- 
σμον πρᾶξιν ἀποτελέσωσι. Λοιμοῦ γὰρ μαστιγουμέ- 
νου χυρίου τὸ ὑπὸ χεῖρα νοῦν οἴσει" xai ὥτπερ ἐξο- 
μοιοῦσθαι τῷ ἄρχοντι φιλεῖ τὸ ἀρχόμενον προτέρῳ 
δρῶντι τὰ μὴ ἐπαινετὰ ἐφεπόμενον, οὕτω xal μα- 
στιζομένῳ καὶ ἀνχγχαστῶς μεταμανθάνοντι τὸ 
χοινῇ συνοῖσον ἐφέψεται τὸ ὑπήχοον χατὰ πόδας, 
ὅσα xal μητρὶ παῖς. "Iva δὲ εἰδῆτε xal τὸν τρόπον 
τῆς ἐχδιχύήσεως ἢ χαθυποδληϑύήσεται ὁ τῆς ἐμῆς 
παρήκοος ἐντολῆς [P. 211], ἐπὶ τοῦ ἱστοῦ ἀπαιωρη- 
θήσεται τῆς νεώς" εἰ δὲ τοῦτον παρέσυρε φλοῖσδος 
θαλάττιος, ἔτ᾽ ὑψηλῆς ἀνασχολοπισθήσεται σχο- 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. Il. 


μοῦ, A movebunt: δὰ vero acris et intolerabilis ir. eos 


C 


686 


deseviet, qui dicto magistratus non audientes 
secus ac jussi fecerint. Cum autem alia quoque 
rei publice incommodantia et cladem Romanis 
imporlantia abroganda sint, homines ex rapto 
vivere soliti sciunto, niai ultro appetere aliena 
desierint, etiam sua amissuros οἱ pauperum 8u- 
spiriis non secus ejectum iri quam pulvis a vehe- 
menti turbine dissipalur, eos presertim qui nau- 
fragiis insidiantur et sarcinas diripiunt et aliquando 
ipsas naves dissecant el comminuunt., 8i quis 
vestrum igitur nostra 426 auctoritate magietra- 
lum aliquem gerit, si quis fundos maritimos 
possidet, is primum se ipsum, deinde subditos 
quoque ad justam Dei et imperii ncstri obser- 
vantiam ac reverentiam confirmet. Profecto pena 
delicti multiplex ab eo exigetur, qui vel: provincite 
preest vel agrum possidet. Quodsi ipse et animo 
a facinore abhorruerit οἱ manus abstinuerit, sed 
ministri ejus scelus id admiserint, id ipsi imputa- 
bitur. Nam si sceleratus dominus flagellabitur, 
servitia resipiscent. Εἰ ut subditi in illaudatis 
rebus principem imitari solent, ita etiam, si is 
flagelletur et publice utilitati servire cogatur, 
hi eum ut matrem fllius sequentur. Ut autem 
poene quoqze modum noveritis, quam edicti 
mei contemptor luet, in malo navis pendebit. Sin 
eum fluctus marinus deturbarit, in alto littore 
editaque speculaiissima arbori que in iis montihus 
cedi poterit, afflgetur ; ut qui medio mari navi- 
gant eum conspiciant, velut de antenna velum, 
prominentem , atque in terra naufragum, suo 
exemplo ceteros monentem ne 424 naufragia 
invadant et naves spolient, quemadmodum Deus 
arcum suum in nubibus suspendit, qui argumento 
esset non fore amplius diluvium. » 


πιᾶς, μεγίστης τινὸς xal ἰθυτενοὺς ἐκ τῶν ἐκεῖσε που ὀρέων ἀποτμηθείσης δοχοῦ, ἵν’ οὕτω xal τοῖς χατὰ τὰ 
ἀχανῆ ναυτιλλομένοις πελάγη περίοπτος ἔσοιτο ὡς λαῖφος ἐν περαίᾳ προφαινόμενος καὶ ναυαγὸς ἐν γῇ δεικνύ- 
μένος καὶ εἷς σύμδολον παραλαμδανόμενος τοῦ μὴ προδῆναι xal εἰσέτι θραῦσιν νηῶν xal τῶν ἐνόντων αὐταὶς 
προνόμευσιν, καθὰ καὶ Θεὸς ἐν ἀέρι τὸ ἑχυτοῦ τόξον ἐνέτεινεν εἷς σημεῖον τοῦ μηκέτι ἔσεσθαι ὕδωρ εἰς καταχ- 


λυσμόν. » 

€. Kai ὁ μὲν φάμενος ταῦτχ πρὸς ἑτέροις εἶχε 
τὸν νοῦν, τὸν ἄγαν χαραχτηρίζων παθαινόμενον xal 
εἰκάζω, τὸν μηδ΄ ὅλως παραδεξόμενον τῶν δοξάντων 
μεταποίησιν ἢ ῥοπὴν φιλάνθρωπον ἐφ’ οἷς ἀπεφή- 
vato' οἱ δ᾽ ἀχηχοότες ἀπολιθωθέντες ci δέει μικροῦ 
(πείρᾳ γὰ ἤδεσαν ὡς οὐχ οἷδε παίζειν ᾿Ανδρόνιχος, 
οὐδ᾽ ἄλλα μὲν ἐν τοῖς τοιούτοις οθέγγεσθχι, ἀλλα δὲ 
χεύθειν ἐν ταῖς gptziv), ὀψὲ καὶ μόλις ἐν τῷ καβ- 
ἑστῶτι γενόμενοι, ἑπιστολὰς γράψαντες διὰ ταχυ- 
δρόμων ἔξέπεμψαν τοῖς τῶν σφετέρων ἐπιστάταις 
τημάτων χαὶ τοῖς ἀντ᾽ αὐτῶν διέπουσι δημοσίας 
ἀρχὰς, πολλὰ τούτοις ἐπισχήπτοντες καὶ παράκλησιν 
πᾶταν ἐπάγοντες προδδχεῖν--τε χαὶ ἐπχγρυπγήσευν 
μἧπως ναυαγίῳ ἐγκύρσασα ναῦς ἐσεῖταί τι πεπον- 
021a δεινὸν, εἰ δὲ δυνατὸν, καὶ τοῖς ἀνέμοις αὐτοῖς 
ἐπιτιμᾷν ἢ κατὰ τὴν Αἰόλου μυθολογίαν ἀσκοῖς τὰ 
πνεύματα συλλαμθάνειν, Vva — μὴ καταιγίδας ἐγεί- 
βωσι χαὶ τὴν ἅλμην διαταράσσωσιν. ᾿Αμέλει 


D 


5. Quite cum dixisset magnum dolorem pre se 
ferens, eumque exprimens qui nec consilium 
mutaturus nec de sententie severitate quidquam 
remissurus esgot, aliis rebus intentus fuit. Audi- 
tores vero, experientia edocti nescire jocari 
Andronicum, nec alia loqui, alia sentire in rebus 
hujusmodi, metu trepidabant; et vix tandem 
animis receptis, per veredarios procuratores suos 
et in magistratibus suam vicem obeuntes seve- 
rissime monuerunt ac obtestati sunt, αἱ vigilan- 
tissime caveant ne tempestate fracta navis ledatur, 
sed potius, si (ieri possil, ipsos etiam venlos in- 
cerepent aul, ut de /Ejvlo fabulantur, utribus 
includant, ne turbinibus mare exagitent. Ab eo 
tempore nulla navis jaetata fluctibus ullam sarci- 
narum jacturam fecil, aut parte tabulatorum 
spoliata est, aut malum ancoramve aut minimum 
funiculum, nedum ulla armamenta amisit. Imo 


681 


NICET/E CHONIAT X 


sive ventis in terram ageretur sive scopulis ocoultis À tot £x τοῦδε οὐκ ἦν ὁρᾷν πλοῖον Ü περιπεσὸν χλύ- 


aliisa frangerelur, non aliter 4498 spectabatur 
quam cymba Charontis, qua ex faucibus inferni 
anime veherentur; aut ut sacre naves a populo 
el magistralibus submisse curabantur, ne quid in 
terra amitterent quod mare non abstulisset. 


δωνι παρὰ του τῶν ἁπάντων διηρπάγη τι τοῦ φόρτου 
ἢ μέρος τῶν καταστρωμάτων dgnpzto ἢ καθήρητο 
τὸν ἰστὸν ἢ ἄγχυραν ἀπεδάλετο ἢ τῶν ὅπλων “τινὰς 
ἑστέρητο μέχρι καὶ μηρίνθου λεπτῆς, ἀλλὰ πνεύμασι 
τῇ χέρσῳ ἐὀχπτυόμενα ἢ χοιράσιν ἀρχσσόμενα wi. 


τραῖς d προδόλοις χαταδῥηγνύμενα, ὡσεὶ xai Χαρωνιχὰ ψυχαγωγὰ ἀκάτια ix στομίου ὅδου ἀναγόμενε 
ὑπεύλέποντο ἀντιπαρερχόμενα ἣ ὡς θεωρίδες νῆες ἀμφιπεριείποντο, καὶ μεθ᾽ ὑποστολῆς εἶχον ἀμφιπνούμενο 
αὐτὰς τὸν πολὺν xxi λαώδη ὅμιλον καὶ τὸ χειρίζον τὰς ἀρχὰς, μή πού τι κατὰ χέρσον ἀπολέσωδεν ὃ μὲ 
κλύδων ἠφάντωσεν ἅλιος, Καὶ ἦν ἀτεχνῶς γαλήνη διαγελῶσα Ex ζάλης καὶ δεξιᾶς ὄντως θειοτέρας ἀλλοΐξωσις τὸ 


ὁρώμενον. 

Ita ex tempestate subila tranquillitas exstitit, 
ut ea mulalio divinitus instituta videretur. Idem 
maximum aqueducium subterraneum , qui in 
medio foro non stagnantem et morbidam sed 
fontanam et potabilem aquam effunderel , maximis 
sumptibus renovavit, Hydrale fluvio in eum de- 
rivato: δὰ cujus primos fontes turrim exstruxit 
et edes ad estivandum idoneas. Ex eo fonte 
adhuc aquantur, qui ad Blachernas et inlerius 
etiam in urbe habitant. Nam id opus morte 
ejus interruptum est, quominus aqua in medio 
quoque foro exsiliret. Secuti autem imperatores 
in hunc usque diem id opus ila curarunt, ut Isaacius, 
qui Andionico una cum imperio vitam eripnil, 
et turrim οἱ edes amcenissimas diruerit, ex invidia 
nimirum pulcherrimi istius facinoris. 


Οὗτος ἀνεκαίνισε μεγίσταις δαπάναις xal τὸν πα- 
λαιὸν ὑπόγειον ἀγωγὸν, ὃς περὶ μέσην ἔξεισιν ἀγο- 
ρὰν ὑετίζων κάτωθεν ὕδωρ οὐχ ἐστὼς καὶ νοσῶδες, 
ἀλλὰ πηγιμαῖον xal πότιμον ὡς πλσνώμενον: τὸν 
γὰρ ποταμὸν ᾿Ὑὸράλην ἐπωχέτευσε τῷ αὐλῶνι τούτῳ 
τοῦ ὕδατος, καὶ περὶ τὰς πρώτας τούτου πηγάς 
πύργον τε ἀνῳχοδόμησε χαὶ οἰχήματα ἥγειρε πρὸς 
θερινὴν διχίτησιν ἐπιτήδεια, Καὶ vow ix τούτου 
ὑδρεύονται ὁπόσοι περὶ τὰς Βλαχέρνας xal ἔτι ἐν- 
δοτέρω τῆς πόλεως τὴν οἴχησιν ἔλαχον. Οὐδὲ τὰρ 
ἅπαν τὸ ὑδροχεῖον ἐπεσχεύαστο, ἵνα χαὶ γχατὰ μὲστν 
τὴν ἀγορὰν ἐχδίδωσι τὸ ὕδωρ ᾿διαυλωνιζόμενον" ὁ 
γὰρ υἱτὸς ἐκεῖνον ἐπιλέλοιπε τῆς Core. |P. 212). 
Τοσοῦτον δ᾽ ἐμέλησε τοῖς μετ᾽’ ἐχεῖνον ἄρξασιν, 
ὅσοι τέως ἃς δεῦρο ἀνάσσουσι, πέρας ἑπιθεῖνα: τῷ 
χοινωφελεῖ τούτῳ ἔογῳ, ὥστε xal ὁ τοῦτον μεταστή- 


σας τῆς ἀρχῆς ἅμα xxi τῆς ζωῆς Ισαάχιος τόν τε πύργον χιτύήρειψε “καὶ τὰς χαριεστάτας οἰχήσεις χατέθαλε, 
φθονῶν ὥσπερ ᾿Ανδρονίχῳ τῆς καλλίστης ταυτησὶ πράξεως" 


4209 In pretoriis magistratibus refioieudis ( 


viros prestantes el senatorii ordinis optimos delegit, 
et amplissimis muneribus donatos ablegavit, ul 
beneficiis tantis ornati minus graves essent civi- 
tatibus et defendendis ac sublevandis pauperibus 
seniper intenti. Qui, cum abunde suppeleret unde 
viverent (nam quadragenas et octogenas argenti 
minas secum  aufercbant) , 
eliam iis abstinebant qua a provincialibus ultro 
olferebantur, quod aul e manu potentis erepti 
aut aliis beneficiis alfecti essent. Unde civitates 
exiguo lempore creverunt, terra cenluplum fru- 
ctum tulit, annona parvo veniit. Facile quoque so 
ab iis a'liri passus est Andronicus qui de violentia 
po'entum querebuntur, nulla personarum habita 
ratione; jus & justo removit, 
opibus illustres eque aa tenuis fortunz:e homines 
in jus adductos ex equo audivit. Insolentcs, quos 
cuim obscuria hominibus jure agero pudebat, si 
convicti essont. injuriarum, quod pauperes oppri- 
merent aut pugnis cederent, graviter castigalog 
pro dilect! modo multabat. Aliquando Dadibrenum 
Theodorum, quem 430 supra Alexii imperatoris 
prefocitionem adjuvisse ostendimus, quidam agri- 
cole accusarunt, quod apud 80 divertisset ac cum 
serviliis et jumentis suis, omnibus necessariis 
acceptis, discedens nihil solvisset. Quod ubi ve- 
rum esse comperit, ipsum duodecim plagis fuste 
castigavit, et ex flsco agricolis longe plus quum 
quanti erat damnum solvi jussit. Scripsit et ad 


tanquam sacrilegio 


ged genere et p 


᾿Ανχποιῶν δὲ xai τὰς πραιτωρίας ἀρχὰς, ἄνδρας 
λογίμους χαὶ τῶν ἀπὸ τῆς βουλῆς ἀρίστους αὐταῖς ἦν 
ἑφιστῶν. ᾿λλλὰ xal ἀδροοτάτοις ἑπαίρων φιλοδωρή - 
gast, τεθραμμένους εἴποι ἂν τις ταῖς εὐποιίαις ἐξ- 
Ens, προμνηθούμενος ἐντεῦθεν τοῦ ἀνεπαχθῶς 
ταῖς πόλεσι στέλλιοθαι χαὶ τοῦ σφᾶς ἐπιμόνως 
τοροσανέχειν τῷ ἑλέῳ καὶ τῇ χρίσει τῶν ταπεινῶν. 
Οἱ δὲ διαρχῶς τῶν ἐπιτηδείων ἔχοντες (ἀνὰ τεσσαρά- 
χοντὰ γὰρ xai ἀνὰ ὀγδυόκοντα νομίσματος ἁργυρέξου 
μνᾶς ἀπεφέροντο) ὥσπερ ἱερῶν χοημάτων ἐφείδοντο 
& παρά τινων καὶ αὐθαιρέτως σφίσι παρείχοντο ἀνθ’ 
ὧν ἕκ χειρὸς δυνάστου ἐῤῥύσθησαν ἢ τινος ἄλλως 
ἀγαθοῦ μετεσχήάχασιν, "Oücv διὰ βοαγέος εἷς πλη- 
θυσμὸν αἱ πόλεις ἐπέδωχαν, ἢ τε γῆ τὰ ἐκφόρια 
χατὰ ἑχατοστύας ἀνέδωχε, xal ὀλίγου τὰ πρὸς τὸ Cv 
ἀπεδίδοτο, Ἢν δὲ xal τοῖς χατειπεῖν ἔχουσι τῶν 
χειροδικῶν εὐέντευκτος, xai πρόσωπα μὴ λυμδάνων 
οὐχ ἥρεν ἀπὸ τοῦ δικαίου τὸ δίχχιον, ἀλλ᾽ ἐπ’ ἴσης 
τῷ τὴν τύχην χθαμαλῷ τὸν χαὶ γένει καὶ πλούτῳ 
σεμνὸν παράγων ἐπὶ τὸ xolveotat ἀμφοτέρων vou- 
γεχύντως χατηχοοᾶτο, xal ἐπέπληττεν ἱχανῶς xal 
δίχην ἐπετίθει ἀνάλογον τῷ γαύρῳ χαὶ ἀδοξοῦντι 
pitX πένητος χρίνεσθα:, εἰ πεψώραται ἀδικῶν ἢ 
ἑχθλίύων καὶ πλήττων πυγμῇ τὸν ἔγγιστα. ΠοτΣ οὖν 
χαιροῦ περιέστησαν αὐτὸν ἐξ ἀγροικίας τινὲς, χάτα- 
Θοῶντες τοῦ Δαδιθρηνοῦ Θεοδώρου ὡς χαταλυσαντος 
παρὰ σφίσιν ἕν τῷ παροδεύειν, καὶ πορισχμένου μὲν 
ὅσων ἑσπάνιζεν αὐτὸς xal dj ὑπηρεσία αὐτοῦ ἄπαυχ 
xai τὰ ὀχήματα ξύμπαντα, μηδὲν δ᾽ ἁπόδομα xaza- 
θεμένου ἕν τῷ μεθίστασθαι, "Ἔστι δ᾽ ὁ Δαδιδρηνὸς 


689 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. 1I. 


690 


οὗτος ὄν ὁ λόγος ἐδήλωσεν ἄνωθεν ὑπηρετῆσαι μεθ᾽ A quosdam maygistratibus fungentes hujusmodilitte- 


ἑτέρων τῇ τοῦ βασιλέως ᾿Λλεξίου πνιγμονῇ. Δικάσας 
οὖν μετὰ τῶν ἀγροτέρων ἐχείνων, xal ἀληθείας 
εὐρὼν ἐχόμενα τὰ λεγόμενα, αὐτὸν μὲν δι᾽ ἀλλαχτῶν 
ἐπαίδευσε δώδεχα, τὴν δὲ τῶν ἀνχλωλάτων τιμὴν ἐς 
τὸ πολλαπλάσιον ἐγέλευσε καταθέσθαι τοῖς ἐπὶ τῶν 
χρυσώνων τῶν βασιλιχῶν. "Ἔγραψε δὲ καὶ πρός τινας 


ra8:» Vere mendacii princeps, prudenti meo 
judicio imprudens, et tuholitor venalicie, auditum 
esL noslro imporio vos sludere injuriis. Enim- 
vero aut injurias aut vitam relinquite. Nam vos 
injurios esse οἱ vivere neque Deo acceptum est 
neque mihi servo ejus tolerabile. » 


τῶν τὰ δημόσια ἐνεργούντων ἐπιστολὴν ἔχουσαν obi; «᾿Αληθινὲ (19) τοῦ ψεύδους πρωτάγγελε, σὺ ἀσύνετέ 
μοι Συνέσις, καὶ σὺ ἀγοραΐε Aayavà, ἤχουσται τῇ βασιλείᾳ μου ἀδιχεῖν ὑμᾶς τὰ πολλὰ, καὶ ἤ τὸ ἀδικεῖν 
ἐάσατε || τὸ ζῇν τὸ γὰρ ἀδιχεῖν ὑμᾶς xal ζῇν οὔτε τῷ Θεῷ ἀρεστόν ἐστιν οὔτ᾽ ἐμοὶ τῷ δούλῳ αὐτῷ ἀνεκτόν. » 


Τοσοῦτον δ᾽ ἀπεῖχε τὴν τότε χαὶ νῦν περὶ δογμά- 
τῶν θείων χρατοῦσαν χκάτάστασιν ἐπαινεῖν, ἣ περὶ 
Θεοῦ τι λέγειν καὶ ἀχούειν ἀεὶ χαινότερον ἤθελε, 


Tantum porro abfuit ut consuetudinein et tuno 
et nune receptam de divinis dogmalibus disputan- 
di probaret, aut de Deo novi aliquid vel dicere 


καὶ ταῦτα τῆς ἡμετέρας σοφίας οὐχ ἄχρῳ λιχανῷ Β vel audire vellet (idque cum nostram doctrinam 


γεγευμένος, ὥστε xal τῷ νέων Πατρῶν Εὐθυμίῳ 
(μέγας δ᾽ ἐν λόγοις οὗτος ἦν ὁ ἀνὴρ) [P. 213] xai τῷ 
Κινάμῳ Ἰωάννῃ οὐ μόνον ἐπέπληξεν ἐντὸς τῆς βασι- 
λείου σκηνῆς χἀτὰ τὸ Λοπάδιον διαλεγομένοις περὶ 
τῆς « 'O Πατήρ μου μείζων μοῦ ἐστι » τοῦ θεανθρώ- 
που φωνῆς, ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦ 'Ρυνδαχοῦ ποταμοῦ 
ἀχοντίσειν χαλεπήνας ἐπείλησεν, εἰ μὴ παύσαιντο 
ποιούμενοι περὶ Θεοῦ τὴν διάλεξιν. Καὶ μὴ κἀχεῖνό 
Ὑε σημεῖον τοῦ μὴ πάμπαν ἐκχτεθηριῶσθαι ᾿Ανδρό- 
. vtxov' τοῦ γὰρ Λόγου λόγον τιθέμενος οὐ πόῤῥωτῆς 
ἀλουςγίδος τοὺς πατέρας λόγων ἐτίθετο, ἀλλ᾽ ἐγγὺς 
ἄγων τοῦ θρόνου xal δωρεχῖς διαθάλπων συχναῖς, 
xa! τιμῆς οὕχουν ἐλαχίστης μεταδιδοὺς, ἐδείκνυ 
ἑλυτὸν xal φιλοσοφίαν οὐρανοδάμονα μέγα τι χρῆμα 


non summis tantum labris attigisset), ul novarum 
Patrarum episcopum Euthymium, 4318 virum 
eruditissimum, οἱ Cinamum Joannem, ad Lopa- 
dium de illo Christi dicto Pater major est me in 
suo tabernaculo disserentes objurgarit,et in Rhyn- 
dacum amnem abjecturum minatus sit, ni desi- 
Bterent. Fuit autem illud argumento, non plane 
elleratum fuisse Andronicum, quod eruditionis 
rationem habuit ; et eruditos non procul apurpura 
sed propre solium suum collocatos et. muneribus 
frequentibus fovit, eL honores eis noa minimos 
habendo, celestem sapientiam divinarumquo re- 
rum doclores, disertos et jurisperitos, magnam 
rem et summi pretii se estimare declaravit. 


οἰόμενον xai πλείστου τιμώμενον, xai σοφιστὴν ἐγκωμιάζοντα καλιῤῥήμονα, xai τοὺς νομοτριύεῖς ἄνδρας 


περὶ πλείστου μάλα τιθέμενον. 


G. Τὴν δέ οἱ τοῦ σκήνους χατάθεσιν ἐς τὸν ναὸν (j OO. Jam quia se in ede pulcherrima et amplis- 


τῶν ἁγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων βουληθεὶς ποιή- 
σασθα! ὡς κάλλει χάλλιστον xai μεγέθει μέγιστον 
Xai περὶ τὸ χαίριον xal μέσον ἀνεγηγερμένον τῆς 
πόλεως ἅπαντα φιλοτίμως τὰ πεπονηκότα μέρη τοῦ 
τεμένους ὑπέδχλε καὶ τὸ ἀποσδεσθὲν ἀνέθαλψεν 
ἀγλαόμορφον, τήν τε τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εἰκόνα 
Χριστοῦ, δι’ ἧς ὁμιλῆσαί ποτε τῷ βασιλεῖ Μαυριχίῳ 
λόγος αἱρεῖ, πολυτελῆ περιέδαλε κόσμον, xoi τὴν 
πορφυρᾶν μεγίστην πλυνὸν, ἧς τοῖς χείλεσι φριχώδεις 
δύο ἀμφιελίττονται δράχοντες εἷς ὁλχοὺς λορδούμενοι, 
θαῦμα ἰδέσθαι, ἐκ τοῦ χατὰ τὸ μέγα παλάτιον x 
πίου παρὰ τὴν αὔλειον μετήνεγχε τοῦ νεὼ, χἀγεῖσε 
τὰ τῆς ὁμευνέτιδος αὐτοῦ μεταχεγόμιχε λείψανα Ex 
τῆς τοῦ ᾿Αγχουρίου μονῆς, ἔνθα πρώην ἐτέθαπτό. 


Ἔξωθεν δὲ περὶ τὰς ἀρχτῴας xal xat! ἀγορὰν τε- D 


τραμμένας τοῦ νεὼ τῶν ἁγίων Τεσσαράχοντα πύλας 
ἐπὶ μεγάλου πίνακος ἀνέστησεν ἑαυτὸν, οὐχ ἐσταλ- 
μένον βασιλικῶς οὐδὲ χρυσοφοροῦντα ὡς ἄναχτὰ, 
ἀλλά τινα πολύτλαν ἐργατιχὸν ἐκ χαλαίνου (20) fa- 
φῆς, ἐνδεδυμένου ἀμπεχόνην ἐς γλουτὸν ἀμφισχιδῆ 


sima et in media urbesita, LX Martyrum, sepeliri 
volebat, omnes ejus templi parles ruinosas studiose 
refecit, et exolescentem pulchritudinem reconcin- 
navit ; et Christi Servatoris nostri imaginem, per 
quam olim eum imperatore Mauricio collocutus 
6886 fertur, magis impensis ornavit; et ingens 
illud porpbyreticum solium, cujus labra duo 
horrendi serpentes 434? sinuosis voluminibus 
amplectuntur, mirabile opus, ex horiulo magni 
palatii in ejus templi vestibulum transtulit, ibi- 
demque prioris sue conjugis reliquias ex Ancurii 
monasterio translatas reposuit. Extrinsecus juxta 
septentrionales ejus templi fores in maxima tàbula 
statuam suam collocavit, non imperatorio regiove 
habitu, non aureo ornatu sed instar erummosi 
operarii, nigra veste induti, fissa usque ad suras, 
cum albis ocreis usquead genua ascendentibus :᾿ 
qui falcem gravem et magnam manu tenens for- 
mosissimum adolescentem usque ad humeros et 
fauces prominentem, velut incurvatus, compre- 


0. Hier. Wolfii note. 


M. 
— ὠς 


(19) Hoc epistolium ex vetusto codice adjeci, in 
eoque convertendo etiam Greca virorum nomina 
Latina utcunque feci, ut epitheta, quo et antitheta 
sunt, aliquo modo exprimerentur. Ac'A39:vo3 xai 
Συνεσίου nomina satis clara sunt: Azyavàv vero 
ἀγοράν appellat, quod olera in foro veneunt. Est 
el παρωνομασίχ quaedam in verbis ἀδικεῖν et ἤ τὸ 


tn» Grece enim pronuntiationis studiosi x fere 
per e Latinum efferunt, adiein isto cin. 

(20) Καλάνου. Fortasse χελαινοῦ, nigri coloris. 
Vetustus codex habet γερανέου, gruini coloris, qui 
fere est ferrugineus. Κάλανον adjectivum nomen 
nusquam reperio. 


691 NICETAS CHONIATAR 692 


hendaiet implicet, qua imagine pretereuntibus À καταδαίνουσαν, καὶ λευχοῖς χρηπῖσι περιστολλόμε- 
clarissime sua facinora depingebat, et quo suis νον τοὺς πόδας ἀναθαινούσαις εἷς γόνατα, xai Bpi- 
edocebat ut herede imperiiocciso sponsam illius παάνον περιχαμπὲς κατέχοντα τῇ χειρὶ, βριθὺ καὶ. 


sibi matrimonio junxissct. lIabuit etiam in animo 
ΕΓ ΔΓ suam statuam super columna in sublimi 
eneo tetrapleuro, ubi nudi Cupidines pomis se 
invicem petunt, quod Anemodulium vocan!, 488 
erigere. Imagines Xeno imperatricis, Alexii ma- 
tris, quam suffocavit, prius ibi depictas,in rugose 
anicule faciem transformavit. Commiserationem 
pretereuntium, si illustrem illam et pulcherrimam 
formam atque omni admirationedignissimam spe- 
ctarent, veritus, plerasque aboleri passus est, et 
suam imaginem habitu imperatorio aut Alexii 
sponse aslantem aut seorsim reponi. Post omnia. 
juxta edem sanctorum xr magnificas cedes struxit, 
ἴῃ quibus,cum templum vellet ingredi,versaretur ; 
et quia recentibus suis factis parieles coloribus 
&ut alborum calculorum interpositionibus adornare 
non poterat, adea convertit animum quibus ante 
imperium fuerat occupatus. Ea erant aurigationes, 
venationes, strepitus avium, lalratus canum, cer- 
vorum leporumque venatus, aprorum et zumbro- 
rum confossio (est autem zumbrus fera, que apud 
Tauroscythas potissimum nascitur, et urso et leo- 
pardo major), et vita agrestis in tentoriis, 484 
et convivia ex venatu simplicia, et Andronicus 
cervinam aut aprugnam suis manibus in frustra 
secans et diligenter assans, et id genus alia, que 
vitam hominis representant arcu, gladio et veloci- 
bus equis freti, patria sive ob simplicitatem sive 
virtutem euam exsulantis. Verum Andronicus for- 
tunam suam cum Davidica comparabat, seque in- 
vidie retia eque ut illum ovitasse multis exsiliis 
&cium aiebal- Interdum suas res amplificando 
illum parum a Palestina Sicelagam pervenisse, et 
Amalechitam gladio confecisse, οἱ udeo sordide 
vixisse ut Nabalem etiam occisurus fuerit, quod 
postulatis non statim annuisset: se vero totum 
pene Orientem pervagatum ad omnes gentes apo- 
stolico more Cbristi norren pertulisse et praedi- 
casse, et quocunque transisset, summis affectum 
esse honoribus, et cuz honori(lco comitatu reces- 
sisse.Hec non indisertecommemorabalt, presertim 
si cum viris eruditiset eloquentibusg colloqueretur, 
rebus adhuc integris et. tranquillis. 


μέγα xal στιδαρὸν, συμμάρπτον τῷ ἐπιχλινεῖ σχή- 
ματι χαὶ σαγηνεῦον ἐντὸς ἀγαλματίαν μειραχίσκον 
ἕως φάρυγγος καὶ ὥμων προφαινόμενον, ἐχεῖνα διὰ 
τῆς εἰκόνος τοὺς παροδεύοντας μυῶν ἁτεγνῶς καὶ 
διδάσκων στηλῶν xal χὐρύεων πασῶν ὑψηλότερον 
καὶ τιθεὶς τοῖς βουλομένοις ὑπόψια, ἅπερ εἶχῃνχ ἐπὶ 
τῶν ἔργων ἠνομηχὼς, τὸν χληρονόμον ἀπεχτονὼς 
καὶ τὴν ἀρχὴν ἅμα xai τὴν ἄκοιτιν ἐχείνου ἑαυτῷ. 
μνηστευσάμενος. ᾿Αλλὰ χαὶ ἐπὶ χίονος χατὰ τὸ χαλ- 
χοῦν μετέωρον τετράπλευρον, ἐν ᾧ γυμνοὶ περιόλη- 
μάτων μηλοδολοῦσιν ἀλλήλους οἱ Ἔρωτες, ὃ "Ave- 
μοδούλιον κέκληται, ἑαυτὸν ἀναστήσειν ἐμελέτα 
χαλκοῦν, καίπερ τὰς εἰκόνας τῆς βασιλίδος Ξένης 
τῆς τοῦ βασιλέως ᾿Αλεξίου μητρὸς, ἥν διὰ πνιγμονῆς 
τοῦ ζῇν ἀπεξένωσε, πρὸς γεραιτάτην xal ῥιχνὴν 
μεταζωγραφῶν μορφὴν, τὸν ἐκ τῶν παριόντων καὶ 
θεωμένων τὸ λαμπρὸν ἐκεῖνο καὶ περιχαλλέστατον 
εἶδος καὶ τοῦ θχυμάζεσθαι ἀξιώτατον ὁποδλεπόμε- 
νος ἔλεον, τὰς δὲ πλείους καὶ [214] ἀπαλείφειν ἐνδοὺς 
τοῖς ἐθέλουσι, xal μετεγγράφειν αὐτὸν ἕν σχήματι 
βασιλικῷ τῇ ᾿Αλεξίου μνηστῇ συνιστάμενον ἥ καὶ καθ᾽ 
ἑαυτὸν ἰδίᾳ τυπούμενον. "Emi πᾶσιν ἀνεγείρας χατὰ 
τὸν νεὼν τῶν Τεσσαράχοντα Μαρτύρων πολυτελῆ 
οἰχήματα ἑχυτῷ ἀφώρισεν εἰς ἐνοίκησιν, ἡνίκα ἄν 
ἀφίχοιτο πρὸς τὸ τέμενος. Μὴ ἔχων δ᾽ οὖν ἐκ τῶν 
προσφάτων xal νεαρῶν αὐτοῦ πράξεων χκαταπάττειν 
τοὺς δόμους τῷ τῶν χρωμάτων συγχερασμῷ ἣ ταῖς 
λεπταῖς καταποιχίλλειν τῶν ψηφίϑων ἐνθέσεσιν, εἰς 
τὰ πρὸ τῆς βασιλείας ἔδλεψεν ἔργα, καὶ ἦν ἱππηλά-- 
σια χαὶ χυνηγέσια ζωγραφούμενα, χλωγμὸς πτηνῶν, 
θεὐυσμὸς χυνῶν, ἐλαφηδολίαι xal λχγῶν θηρεύσεις 
χαὶ χαυλιόδους σῦς διαχοντιζόμενος χαὶ ζοῦμπρος 
διελαυνόμενος δόρατι (ζῶον δὲ οὗτος τὸ μέγεθος 
ὑπὲρ ἄρχτον μυθιχὴν καὶ πάρδαλιν στιχτὴν, xarà 
τοὺς Ταυροσχύθας φυύμενον μάλιστα χαὶ τρεφόμε- 
vov), xai βίος ἀγροικιχὸς xal σχηνίτης xal ἑστίχσις 
ix τῶν θηρευομένων σχέδιος, xal αὐτὸς ᾿Ανδρόνικος 
μιστύλλων (αὐτογειρὶ χρέας ἐλάφειον dj χάπρου μο- 
νάζοντος, xal ὀπτῶν περιφραδέως πυρὶ, xai τοιαῦθ᾽ 
ἕτερα, ὁπόσα τεχμηριάζειν ἔχουσι βίοτον ἀνδρὸς 
πεποιθότος ἐπὶ τόξῳ xal ῥομφαίᾳ καὶ ἵπποις dxó- 
ποσι, φεύγοντός τε τὴν ἐνεγχαμένην δι᾽ οἰχείαν 


D ἀδελτερίαν ἤ ἀρετήν. Ὁ δ᾽  'AvBpóvixog χαὶ εἰς Aa618 


ἀνῆγε τὰ ἑχυτοῦ, καὶ κατ᾽ ἔχεῖνον ἔλεγε xal αὐτὸς τὰ τοῦ φθόνου ἐχδιδράσχειν πάλαι θήρατρα καὶ πρὸς 
τὴν ἀλλοτρίαν πολλάχις μετασχευάσασθαι, Ὑπεξαίρων δ᾽ ἔσθ᾽ ómr τὰ ἑαυτοῦ, τὸν μὲν καθίσαι τῶν ὁρίων 
τῆς Παλαιστίνης ἄποθεν βραχὺ xaX τὴν Σιχελὰν ἔλεγε. xai συγχόπτειν τὸν ᾿Αμαληχίτην μαχαίρᾳ, 
καὶ γλίσχρως ἀποζῆν, ὥστε xal τὸν Νάδαλ ἀπεχτονὼς ἦν Bv ὅτι μὴ οὐχ εἴχεν ἀνὰ χεῖρας τὸ αἰτηθέγ-:“ 
ἑαυτὸν δὲ δι’ ἐθνῶν τῶν ἑῴων ἀπάντων αχεδὸν TÉvat, καὶ ἐπὶ πᾶσι τὸ τοῦ Χριστοῦ βαστάσαι xal χηρῦξαι 
ἀποστολιχῶς ὄνομα, τιμῶν τε τῶν ἀνωτάτω μεταλαχεῖν 9i ὧν διήρχετο, xai προπεμπόμενον ἀπανί- 
στασθαι. Καὶ ταῦτα μὲν διεξήει μετὰ πειθανάγχης ἱκανῆς, ὁποῖος ἐχεῖνος, val μάλιστα ἤν ἀνδράσιν 
ὡμίλει λόγου wa! σοφίας μετέχουσιν, ἔτι τῶν πραγμάτων γσληνιώντων καὶ ἡρεμαίαν ἐχόντων κατά" 
στασιν. 

7. Que autem postremo instituit οἱ ex parte in- 
choavit, et extremi furoris erant et omnem cru- 
delitatis immanitatera superabant. Nam cum im- 
periuin imminui οἱ mnultitudinom hostium inslar 


C. Τὰ δὲ τελευτῶντι αὐτῷ μελὲτώμενα, ἤδη δὲ 
καὶ ἀρχὴν λαμθάνοντα γίνεσθαι, ἐσχάτης ἦν ἀπο- 
νοίας ἀποχυήματα xal παρεληλακότα πᾶσαν ἀπαν- 
θρωπίας ὑπερδολήν, Ὁρῶ» γὰρ τὰ μὲν τῆς ὑπ- 


693 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. II. 


694 


ἐχεῖνον dpy fic σμιχρυνόμενα, τοὺς δὲ πολεμίους κατὰ A hibernis nivibus aucti torrentis et extra ripas ef- 


τοὺς ἐξ ὄμδρων πλάθοντας ποταμοὺς xai τὰς ὄχθας 
ὁπερανιόντας τὰ ἐν ποσὶν ἐξερημοῦντας καὶ κατα- 
χλύζοντας, κατὰ βραχύ τὸ τὴν πολιτείαν ἐλευθερο- 
στομοῦσαν xai πρὸς ἀποστασίαν ὑποχινουμένην οἷς 
μὴ φροντιδοχοπεῖται ὑπὲρ αὐτῶν, ἀλλ᾽ ὡς εἰς κά- 
ρωμα ὕπνου κατενεχθεὶς οὔθ᾽ ὁρᾷν οὔτ᾽ ἀϊειν ἔχει τὰ 
ὁπὸ τῶν ἐπιστρατευσάντων ἐθνῶν ἀνομούμενα, 
ὠδίνησέ τε πόνον χαὶ ἀνομίαν ἀπέτεχεν, οὐ τόσον 
οἴχοθεν 620v ὑφ᾽ ἑτέρων εἰς τὰ ἄτοπα ἐποτρυνόμενος. 
Ἡ [218] δὲ ἣν τὸ μὴ μόνον ὅσους συνείληφεν ἐν φρου- 
pais θανάτῳ ὑποδικάσαι, καὶ oboe μὲν μαχαίραις ἀνε- 
λεῖν, οὖς δὲ θαλάσσης ἀχοντίσαι βυθῷ, ὧν δὲ ἀκινάχαις 
ἀναῤῥῆξαι τὰς γαστέρας, xal ἄλλους ἄλλως ὕπεξα- 
γαγεῖν τοῦ βιοῦν, ἀλλὰ xai χατὰ τῶν συναπτομένων 
τούτοις πρὸς γένος ἠχονηχένχι τὸ ξίφος, « γὰρ », 
φησὶν, « ὄνειαρ, εἰ κόρσης ἐχτμηθείσης μιᾶς πλείονα 
ἐχφυήσονται κἄρηνα, τοῖς δὲ οὐχ ἐπάγει τις τὸν 
σίδηρον σίζοντο ; ᾿Επαινετέος iv τούτῳ μάλιστα ὁ 
ἡμίθεος καὶ ἥρως, Ἡραχλῆς, ὅτι τὸν ᾿Ιόλεων ἐπι- 
χάοντα εἶχε καὶ τὸ τῆς ὕδρας παλιμφυὲς ἀφανί- 
ζυντα. » Ἔνθεν το! καὶ ἐχκλησιάσας τὸ φίλιον ἐχείνῳ 
σύστημα, καὶ τῶν διχαστῶν ὁπόσοι χρημάτων ὦνιοι 
xai τὴν βασιλιχὴν περιπαπταίνοντες τράπεζαν 
καθάπερ οἱ γῦπες τὰ θνησιμαῖα, ἐχτραγῳδεῖ ὁπόσα 
ἐπονηρεύσαντο Ἰταλοὶ καὶ οἵοις χαχοῖς περιθάλ- 
λουσιν ἐπαρχίας τὰς ἑσπερίας, καὶ ὅσας παρεστή- 
σαντο πόλεις νόμῳ πολέμου: xai ἦν οὐχ ἄλλοις 
τὴν αἰτίαν τούτων ἀνατιθεὶς, ἀλλ᾽ οἴπερ  Exelwp 
ἀντίφρονες, ὁπόσοι τε τούτοις χαϑ᾽ αἷμα χαὶ εὔνοιαν 
προσῳχείωντο, Τούτους γὰρ τὴν ᾿Ανδρονίκου διψᾷν 
ἀπώλειαν, καὶ πάντα κάλων χινεῖν, simu τῆς ἀρ- 
χῆς ἐχσφαιρισθείη ᾿Ανδρόνικος xai πεσεῖται πτῶμα 
παγχάλεπον. Μὴ ἔχοντας δ᾽ οὖν ὅμως διὰ συνάσεως 
ὁμογενῶν σφίσι δοῦναι τὴν ἔφεσιν πέρατι, ἀλλα- 


τρίαν xai ὑπερόριον εἰσενεγκεῖν στρατιὰν, καὶ 
ταυτὸν ἄντιχρυς δρᾷν τῷ τῶν ἀκρίδων ἔθνει, 
ἀΐ τὸ πῦρ ἐκδιδράσχουσχι τοῖς ὕδασιν ἀπο- 


πνίγονται. « 'EÀAÀ' οὐ μὰ τὸ γῆρας τοῦτο, » φησὶ, 
« χαιρήσουσιν οἱ φίλεχθροι καὶ πολεμοχαρεῖς ᾿Αν- 
δρονίκῳ, ἀλλ᾽ 8 παθεῖν ᾿Ανδρόνιχον γλίχονται, 
τοῦτ᾽ αὐτοὺ πρὸς ᾿Ανδρονίχου πείσονται. — Ei 
δὲ τὸ μόρσιμον εἴς ἄδου δώματα ἐφέλκεται καὶ 
᾿Ανδρόνιχον, αὐτοὺ κχαθηγήσονται xal ὁπανοί- 
Eouc( πρότερον τὴν ὁδόν, Εἶθ᾽ οὕτως ἐπ:- 
πορευσεῖται ᾿Ανδρόνιχος. » Ταῦτ᾽ εἰπὼν, xal τὸ 
τοῦ Παύλου παραφάμενος « Ὥστε οὐχ ὃ θέλω τοῦτο 
δράσαιμι ἀγαθὸν, ἀλλ᾽ ὃ οὐ θέλω καχὸν τοῦτο δια- 
πραξαίμην, ἀντιστρατευομένων μοι τῶν ἐναντίων 
καὶ αἰχμαλωτιζόντων εἰς τὰ παρὰ προαίρεσιν, » 
θεραπείαν ἐζήτησε τοῦ χαχαῦ, ᾿Αράντων δὲ τὴν 
φωνὴν τῶν ἐκ. τῆς ἐχείνου φατρίας πάντων, καὶ 
μέγα κραξάντων αἴρειν. ««ὑτοὺς dx τῆς γῆς καὶ 
φείσασθαι μηδενὸς, χυροῦται ἡ τῶν ὅλων ἀφάντω- 
σις ὅσους τε εἶχε συνειληφὼς ἐν φρουραῖς χαὶ ὅσοι 
τὴν ὑπερορίαν χατεχρίθησαν, xai τὸ θεραπευτιχὸν 
τούτων καὶ συγγενές, Καὶ δὴ τόμος εὐθὺς ἐδέχετο 
τὰ ὑποτυπούμενα, ὁπαγορεύοντος 


fusi obvia quaeque vastare, οἱ 485 50}41108 pau- 
latim incipere liberius loqui defectionem spe- 
elare animadvertit, quod nullam imperii curam 
susciperet, sed veluti velerno oppressus ho- 
sium grassaliones neque videret neque audi» 
ret, pariuriit laborem et peperit iniquitatem, non 
tai sua sponte quam aliorum oonsiliis incita- 
tus; qui monebant ut quotquot in carceribus 
tenerentur, capitis damnati, alii jugularentur, 
alii in fundum maris demergerentur, aliorum 
ventres dissecarentur, alii denique aliis mo- 
dis e medio tollerentur, imo ut damnatorum 
cognati quoque eamdem gladii aciem sentirent : 
neque enim quidquam profici, si uno «eapite 
resecto plura renascantur nec ferro siridenti 
tollantur. In ea re maxime laudandum esse heroem 
et semideum Herculem, quod Iolaum asciverit, 
qui redivivzam hydram exureret. Itaque amicorum 
el mercenariorum judicum concilio coacto, qui 
mensam imperatoriam ut vultures cadavera con- 
sect&bantur, atrocibus verbis commemorat quanta 
fuerit Italorum improbitas, et quantis cladibus 
Occidentales provincias 486 afficiant, quot urbes 
vi expugnarint. Causam earum rerum nonnisi Ro- 
manis, qui sibi adversentur, eorumque cognatis et 
amicis ascribendam esse. Eos sitire Andronici in- 
terium, et omnem movere lapidem, ut imperio 
deturbatus miserrime concidel. Quam cupiditatem 
cum per populares ad exitum perducere nequeant, 
alienum ex longinquo exercitum accersere, 86 


C 1ocustas imitari, que flammis evitatis aqua suffo- 


centur: « Verum senectulem hano, inquit, testor, 
non gaudebunt inimici et hosles Andronici, sed 
quiv in Andronicum moliuntur, ea ab Andronico 
perpetientur. Sin fala ad inferos adigunt etiam 
Andronicum, ipsi antecedent et viam preparabunt ; 
sequetur Andronicus. Hec locutus, adjectaque 
Paulina illa sententia, « Non faciam quod volo 
bonum, sed malum quod nolo peragam, adversariis 
contra me militantibus, ei ad ea me compellen- 
tibus ἃ quibus abhorreo , » malorum remedium 
quarebat. Cum autem conjurati ejus magnis vo- 
cibus exclamassent tollendos eos e terra ac nemini 
parcendum 484 esse,in omnes eos qui vel in 
carceribus tenebantur vel in exsilium acii erant, 


D in omnes eorum cultores et cognatos senlentia ca- 


pitalis ]sta est et in lihellos relata, protosccretario 
dictante, libellorum supplicum magistro laborante, 
protonotario dromi acclamante. Quorum nomini- 
bus parcaum in presentia, ut et eorum qui post 
in ejusmodi rebus vane gloriole causa aut An- 
dronici metu operas navarunt, quorum dux et 
auctor fuit Hagiochristophorites Stephanus, cujus 
vox quasi tonitru in palatio resonabat, et inatar 
torrentis eos abstrahebat quos suspecios habebat 
Anlronicus. 


τοῦ πρωτασηχρήτις, ἀμφιπονουμένου τοῦ ἐπὶ τῶν δεήσεων, τοῦ 


δὲ πρωτονοταρίου τοῦ δρόμου ταῖς φωναῖς ἀλαλάζοντος. Τὰ δὲ ὀνόματα τούτων καὶ νῦν παρείσθω 


7. e LI. 


Men. c 


ta 


DOR P RE 


695 NICET/8 CHONIAT/E 696 
μοι xai τῶν καθεξῆς ὁμοίως συμπραττόντων, ὅσοι τὸν περὶ τοῦ κενοῦ δοξαρίου τρέχοντες ὠρακίων τότε 
xal ὠῤῥώδουν 'AvOpóuxov ὧν πρωτοστάτης ἦν καὶ ταξίαρχος ὁ ᾿Αγιοχριστοφορίτης Στέφανος, τῷ τοῦ 
φθέγματος βροντώδει χαταδουπῶν τὰ ἀνάχτοοχ, καὶ καθά τι ῥεῦμα ποτάμιον ὀξὺ [216] καχλάζων καὶ παρασύρων 


τὸ δοχοῦν ᾿Ανδρονίχῳ ὑπεύθυνον. 


8. Fuit autem ejus scripti hujusmodi exordium: A η΄. Εἴχε δὲ «à ὁπομνηματιζόμενα οὗτωσί πως τῆς 


Divinitus impulsi, non jussu magistratus et prin- 
cipis ac imperatoris nostri, decernimus et pro- 
nuntiamus e re publica esse,et privatim Andronico 
Romanorum servatori utile, ut contumaces et 
seditiosi funditus intereant, qui comprehensi in 
carcere tenentur et in exsilium acti sunt, eorum- 
que necessarii et cognali capiantur, et omnes 
ultiais suppliciis afficiantur. Sic enim et Androni- 
cus, qui numine propitio imperii sceptra gerit, 
& publicis curis et insidiarum metu nonnihil re- 
spirabit; et Siculi coptis desistent, 488 ubi 
neminem habuerint a quo quemadmodum Romani 
oppugnandi sint doceantur. Nam cum et ii qui in 
vincula conjecti et qui oculis privati sunt, consilia 
improba non referant in melius, sed in priore 
sententia perseverent, nulla ratio superest qua 
improbi ad sanam mentem reducantur, nisi vite 
ereptio, que ut sacra et salutaris anchora contra 
vecordes et dementes est usurpanda; quoruin 
ee sunt intemperie, ut non animadvertant se 
contra stimulum calcittare et eladium contra semet- 
ipsos acuero. Heo et hujusmodi alia, ut ex multis 
pauca referam, nefarium illud decretum continebat. 
Sequebatur eorum enumeratio qui comprehon- 
dendi et mox occidendi erant: exprimebatur et 
modus quo quisque tollendus esset, Ego vero 
eum alia illorum hominum acta demiror et soele- 
ratissima judico, tum decreto isto obstupesco ; 
neque perspicere possum quid in eo secuti sint, 
aut que judicio suum parricidium Deo adscripse- 
rint, divinumque motum id impudenter appella- 
rint quod primus humani generis hostis eis haud 
dubie suggessit, cum aliud sumere principium mo- 
destius et probabilius licuisset, atque a contumelia 
Dei abstinere; 439 qui cedibus baud delectatur, 
nec mortem fecit, sed hominem ad vitam condidit; 
in cujus conspectu vox sanguinis Abeli clamat; 
qui aperte denuntiat se malle ut peccator con- 
versus vivat quam ut moriatur. Enimvero illi 
damnatis omnibus e concilio discesserunt. Andro- 
nicus vero judicum nefarias sententias, heud scio 
quo consilio, in scrinio suo diligenter asservavit, 
proviso fortassis imminenti exitio. Nam cum 
comprehensus esset, et a concursu populi facino- 
rum suorum rutionem reddere juberetur, culpam 
in judices etf senatum transferebat, qui supplicia 
decernerent in eos a quibus ante imperium et in 
ipso imperio offensus esset. Se vero illorum sen- 
tentiis inservisse (neque enim frustra gestasse gla- 
dium) οἱ manum eorum suffragiis accommodasse. 
Tum autom cum latas sententias exsecuturus 
esset, filius cjus Manuel sebastocrator refragatus 
pernegavit se consensurum in acta, quo non fiant 
auctoritate iinperatoris, ut ipsi judices in exordio 


φροιμιάσεως" « Θεόθεν κινηθέντες, xal οὐκ ἐξ ὄρι- 
σμοῦ τοῦ χραταιοῦ xai ἁγίου ἡμῶν αὐθέντου χαὶ 
βασιλέως, ψηφηφοροῦμέν τε καὶ ἀποφαινόμεδε 
συνοῖσον εἶναι χοινῇ, χαὶ ἰδίᾳ λυσιτελὲς ᾿Ανδρονίχῳ 
τῷ σωτῆρι Ῥωμαίων, ἄρδην ἀπολωλέναι οἶπερ. ὡς 
αὐθάδεις xal στασιώδεις συλληφθέντες φυλαχαῖς 
ἐνείργνυνται ἤ τὴν ἀλλοτρίαν olxetv ἀφωρίσθησαν, 
συσχεθῆναι δὲ καὶ τοὺς τούτοις προσήχοντας xai 
xaü' aiaz συναπτομένους, xal θανάτῳ πάντας 
ὑποδληθῆναι' οὔτω γὰρ ἂν καὶ ᾿Ανδρόνικον γένοιτο, 
τὸν ἀγαθῇ τύχῃ Ῥωμχίων τὰ τῆς βασιλείας 'σχῆ- 
mtpa διέποντα, βραχύ τι γοῦν ἀναπνεῦσαι, ταῖς 
κοιναῖς φροντίσι βαλλόμενον χαὶ τὰς τῶν ἐπιδούλων 
χαχογνωμοσύνας ὑποδλεπόμενον, χαὶ αὐτοὺς δὲ 

τοὺς ἀλλοεθνεῖς Σικελιώτας ἄσαί ποτε παλινω δίαν, 

μηδένα ἔτι τὸν αὐτοῖς ὑφηγούμενον ἔχοντας ὁπόσα 

χρὴ χατὰ Ῥωμαίων ποιεῖν. Πάντες τὰρ οὗτοι 
συσχεθέντες xal vou; ὀφθαλμοὺς ἐξορυχθέντες ἀμε- 
ταρίτως ἔχουσι τῆς χαχονοίας, xai οὐδείς ἐστι τοῦ 
λοιποῦ τρόπος ὁ σωφρονίσων αὐτοὺς, μόνν͵ δὲ ἣ τοῦ 
ζῆν ὑπολείπεται στέρησις, ἦν ὡς τελευταίαν καὶ 
σώτειραν ἄγχυραν δεῖ ἡμᾶς ἐπιχαλᾷν τοῖς xaxó- 
qpoctv, οἵ τοσοῦτόν εἶσι φρενοδλαβεϊῖς τε xai ἀπο- 
τρόπαιοι ὡς πρὸς xivepx λαχτίζειν xal μὴ συνιέναι 
ὅλως ὡς καθ’ ἑχυτῶν οἱ λασιόχωφοι τὴν μάχαιραν 
θήγουσιν. » Οὕτω μὲν οὖν xai τοιαῦτα, ὡς Ex πολ- 
λῶν ὀλίγα εἰπεῖν, διεξῆει τὸ ἄθισμον ἐχεῖνο θέσπι- 
σμα, ἐφεξῆς δ᾽ ὁ τῶν συλληφθησομένων χαὶ te0vy - 
ξομένων ἦν χατάλογος. Ὑπεδηλοῦτο δὲ xal ὁ 
τρόπος  xa0' ὃν ἀποῤθνύσχειν ἕχαστοι ἤμελλον. 
᾿γὼ γοῦν xii τὰς ἄλλας μὲν τῶν ἄνδρῶν 
τουτωνὶ πράξεις διὰ θαύματος τίθεμαι καὶ ἀνοσίας 
παντάπασιν ἔγημχι, τὴν δὲ νῦν ἀφηγουμένην &nó- 
φασιν xal λίαν ὑπερεχπέπληγμαι, xai θαυμάζω πρὸς 
τί περατωθησόμενον ταύτην ἔχύρωσαν, T] πῶς ποτὲ 
χρίνοντες τὴν ἑαυτῶν μιχιφονίαν προτῆπτον Θεῷ, 
καὶ κίνησιν θεόθεν ἀνερυθριάστως ὠνόμαζον ἣν 6 
ἀρχῆθεν ἀνθρωποχτόνος σχέψιν αὐτοῖς ὑφηγήσατο, 
ἐξὸν ἑτέρως προοιμιάζεσθαι χαὶ μὴ ἀναιδῶς οὕτω καὶ 
ἀπεριθαμόήτως φθέγγενθαι, μηδὲ γυμνῇ τῇ κεφαλῇ 
τὸ θεῖον συκοφαντεῖν ὡς χαῖρον αἵμασιν, ὅ πρώτως 
εἰς τὸ εἶνχι τὸν ἄνθρωπον ἔχτισε μὴ πεποιηχὸς 
θάνατον, καὶ ob ἐνώπιον φωνὴ αἵματος "Αὔελ βοᾷ, 
χαὶ ὃ διαῤῥήδην χέχρχγε μὴ βούλεσθαι τὸν τοῦ 
ἁμαρτωλοῦ θάνατον ὡς τὸ ἐπιστρέψαι αὐτὸν xal 


D ζῆσαι. Καὶ οἱ μὲν οὕτω παυτὸς ἀπώλειαν χαταψη- 


φισάμενοι τὸν σύλλογον ἐχεῖνον διέλυσαν". ᾿Ανδρό- 
vixoq δὲ τὰς ἐπὶ ταῖς πράξεσι ταύταις ταῖς μυσαραῖς 
ἐχτιθεμένχς διχαστικὰς ψήφους ἀνὰ χεῖρας δεχό- 
μενος ἐφύλαττεν ἐν φωριαμῷ ἀσφαλῶς, οὐχ οἶδ᾽ 6 
τι διανοούμενος, οἶμα! δὲ τὸ ἐσόμενον προσχοποῦ- 
μενος, καὶ δεδιὼς φόδον ὅς ἐπῆλθεν αὐτῷ μετέπειτα. 
Συσχεθεὶς γὰρ, xai λόγους ὧν διεπράξατο [347] παρὰ 
τῶν συνεληλυθότων εἰσπραττόμενος, ἐχυτὸν ἀπηλλυ- 


6971 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. I. 


698 


τρίου τῶν γενομένων ἐφ᾽ οἷς τινας παρελύπησεν ἣ A fateantur. Preterea se nullo modo ea suffragia 


χαχώσεσι σωματιχαῖς χαθυπέδαλε, καὶ τοὺς μὲν Bi 
χαστὰς ἔφασχε χαὶ τὴν γερουσίαν ἀποφαίνεσθαι τὰς 
τιμωρίας ἅς ὑπέστησαν χαὶ ὁποίας πεπόνθασιν 
οἱ mposxexpouxóteq αὐτῷ πρὸ τῆς ἀρχῆς xal κατὰ 
τὴν βασιλείαν αὐτὴν, αὐτὸν δὲ ταῖς ἐχείνων γνώ- 
pate ὁπηρετεῖν (μηδὲ γὰρ εἰκῇ φορεῖν τὴν μάχαι- 
pav) xal χρᾷν τὴν χεῖρα εἰς πέρας ὧν ἀπεφαίνοντο. 
Τότε δ᾽ οὖν τὴν ἐξενεχθεῖσαν ψῆφον πληροῦν ἐπε- 
63Xeto, πρὸς ἤν ὁ υἱὸς αὐτοῦ ὁ σεδαστοχράτωρ ἀπε- 
πήδησε Μανουὴλ, εἰπὼν μηδαμῶς συντίθεσθαι πρᾶ- 
ἔξει ἣτις μὴ xag! ὁρισμὸν τελεῖται βασιλιχὸν, ὡς οἱ 
θεσπίζοντες προχναδάλλονται, χαὶ ἄλλως δὲ μὴ 
ἀνασχέσθαι ὁπωτοῦν ποτε ἀπόφασιν οἰγειώσασθαι 
ὁπὸ κρῖμα θανάτου τιθεῖσαν σχεδὸν 4b Πανρώμαιον, 
xai μὴ μόνον ἀφανίζουσαν ὁπόσοι Ῥωμαίων προήλ- 
θοσαν, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν οὐχὶ βοαχεῖς διχα- 
φθείρουσαν᾽ εἰς γὰρ ἄπειρον ἀποτελευτήσειν τὴν τε- 


probaturum, quie pene Romanos omnes capitis 
4490 condemnent, atque etiam provincialium non 
paucos perdant : carniflcinam enimillam in inflni- 
tum grassaturam, alio ob aliud crimen compre- 
henso et occiso, qui non extorris sit, neo ex 
quercu natus.sed parentes cognatos affines amicos 
habeat. Ceterum illud judicum decretum, jussu 
imperatoris editum, eos omnes qui in diversis 
provinciis dispersi et ubivis in carceribus erant, 
in unum locum, velut oves mactationi destinatas 
in unum macellum, cogebat; ac suas quisque 
ponas dedissent, niei, ut propheta loquitur, 
Deus suum gladium in fugitivum draconem, obli- 
quum illum, in aquas refugientem, strinxisset ; 
qui, ut molli et delicata illa vite ratione indicavit, 
nihil aliud expetebat, nihil aliud cogitabat nisi 
vitam voluptariam. 


λευτὴν, τοῦ μὲν διὰ τόνδε ξυλλαμδανομένου τε xal ἀναιρουμένου, χἀχείνου μὴ ἀπόλιδος εὑρισχομένου μηδὲ 
φυέντος ἀπὸ δρυὸς, ἀλλ᾽ Ex πατρὸς καὶ μητρὸς ἢ γοῦν ἐξ ἀγχιστείας τὸ συναπτόμενον εἰς γένος καὶ τὸ φίλιον 
ἀναφαίνοντος. Καὶ δὴ ἀπὸ διαταγμάτων βασιλιχῶν ἀρχὴν δεξάμενον τὸ δικαστικὸν τοῦτο γνωμάτευμα, ἥμελλον 
ὡς πρόῤατα σφαγῆς εἷς ἐν συνάγεσθαι ἄθροισμα, οἱ ἕν διαφόροις ἐπαρχίαις ἐχτοπισθέντες xal οἱ ταῖς ὁπουδήποτε 
καθειργνύμενοι φυλακαῖς, ὦστε ἕχαστον υφίστασθαι θάνατον εἰς ὃν ἀφώριστο, εἰ μὴ κατὰ τὸν προφήτην εἰπεῖν 
τὴν οἴχείαν μάχαιραν ἑπέδαλεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τὸν ἀποστάτην δράχοντα, τὸν σχολιὸν, τὸν iv τοῖς ὕδασιν 


ὁποφεύγοντα τῇ καθύγρῳ ταύτῃ, ὡς ἔδειξε, βιοτῇ, καὶ μηδὲν ὑπὲρ τὰ ὁρώμενα καὶ 


᾿δονικὸν φανταζόμενον" 

0'. Συνέδη δέ τι καὶ ἕτερον εἰς τὴν τοιχύτην 
αὐτὸν ἐχτραγηλίσαν ἐνθύμησιν. Ὁρῶν γὰρ ἁπαν- 
ταχόθεν στενά οἱ τὰ πράγματα, xal τοὺς ἐχ Σιχελίας 
ὅσον οὐδέπω χατὰ χεφάλὴν αὐτοῦ ἐπιστησομένους 
καὶ ὡς ἑχατογχέραλον Τυφῶνα κχαταπιέσοντας, τοὺς 
δ᾽ ἐντὸς τὸν αὐτοῦ θάνατον διψῶντας ἐπισχοπήν τε 
ἡγουμένους Θεοῦ χαὶ λύσιν δοξάζοντας τῶν χαχὼν 
τὴν αὐτοῦ ἀνάλυσιν ἐκ τοῦ σώματος, χαὶ τὴν ἀπὸ 
τοῦ θείου δὲ ὑφορώμενος ἐγχατάλειψιν οἷς πολυτρό- 
πως τὸ ὑπερέχον ἐδάμασε, xal ταῦτα διχτεινόμενος 
ix τῆς αὐλῆς εἶναι Χριστοῦ xai τὸ αὐτὸ γένος τοῖς 
ἐχθλιδομένοις λαχὼν, πρὸς τὴν διὰ θωπείας εἴτε 
καὶ θεραπείας τῶν Ἐναγῶν δαιμόνων πρόγνωσιν τῶν 
μελλόντων ὁρμῷ, καθὰ χαὶ ὁ παλαιὸς ἐχεῖνος Σαουλ 
εἰς τὰς ἐγγαστριμύθους ὕστερον ἔδλεψεν, ἄς ἐδίωκε 
πρότερον τὸ θεῖον ἑαυτῷ ἱλεούμενος. Καὶ δὴ τὴν 
θυτικὴν καταργηθεῖσαν πᾶλαι ὁρῶν καὶ τὴν διὰ 
ταύτης δήλωσιν τῶν ἐσομένων τεθνηχυῖαν καὶ 
ἄφαντον ἤδη παντάπασιν, ὡσαύτως xal τὴν δι’ ὁρ- 
νίθων περιεργίας πάλαι ἀποπτᾶσαν ἐξ ὁρίων Ῥω. 
μαϊχῶν, ἐνυπνιασμούς τε xai χλῃδονισμοὺς, μόνους δὲ 
τοὺς διὰ πλυνῶν καὶ λεχανίδων φενακυμάντεις περιλει- 
πομένους [218] xai τοὺς ὅσοι τὰς τῶν ἄστρων θέσεις 
περισχοπεύουσιν, οὐχ ἧττον πλανῶντες ἤπερ πλανώ- 
μενοι, τὴν μὲν ἀστρονομίαν τῷ τέως ὡς συνηθε- 
στέραν γαὶ ἀξυμφανῶς τὰ μέλλοντα ὑπεμφαίνουσαν 
ὑπερέθετο, ἐφίησι δ᾽ ὅλον ἑαυτὸν τοῖς οἵτινες ἀμυ- 
δρῶς ἐν ταῖς πλυνοῖς Übds: τεχμαίρονται τὰ’ ἐσό- 
μενα xai ὡς οἷά τινας ἀχτῖνας ἡλίου παραυγα- 
ζούσας ἰνδάλματα τῶν ἔμπροσθεν ἐκεῖθεν ἐνοπτρί- 
ζονται. Αὐτὸς μὲν οὖν παρεῖναι τοῖς τελουμένοις 
ἀπείπατο, ἐχχλίνων, ὡς ἔοικε, τὴν χωτίλον φήμην, 
ἢ τὰ ἐν χρυπτῷ δρώμονα διορᾷ xal τίθησι τοῖς 


βίον τὸν 

9. Accidit etiam aliud quiddam, quod eum in 
tantam immanitatem impulit. Nam cum undique 
in artum suas copias cogi, et Siculos jamjam suo 


C capiti imminere et tanquam Typhonem centum 


capitum | oppressuros, cives vero mortem suam 
sitire et suum interitum divinum beneflcium et 
malorum remedium existimare cerneret, 448 pre- 
tereaque se propter multiplices procerum oedes 
&Deo desertum Judicaret, quamvis se ad Christi 
mandram pertinere affirmaret,iisdemque elementis 
constaret quibus ii quos exstirpabat, ad futura 
per noxiorum demonum cultum cognoscenda se 
convertit, ut et Saulus olim ad engastrimythostan- 
dem abiit, quos ante placandi numinis gratia pe- 
pulerat. Nam cum aruspicinam ante plurimos 
annos obsolevisse et penitus a&bolitam esse, augu- 
ralem item superstitionem, ut et somniorum et 
ominum interpretationem, jam olim e Romanis fini- 
bus avolasse, solos vero eos impostores, quie pelvi 
divinant, et qui astrenum positus rimantes eque 
fallunt &c falluntur, superesse cerneret,tum quidem 
astrologiam ut magis familiarem et futura obscu- 
rius innuentem seposuit, seque totum permisit iis 
qui futura 4.42 ex aquis quasi per caliginem 
conjiciunt, et imagines futurarum rerum velut ex 
umbra solarium radiorum consectantur. Ac ipse 
quidem ii nocturnis sacris interesse noluit, metu 
fame, ut arbitror, que ea que in occulto flunt 
perspicit et omnibus enarrat. Sed nefarium illud 
arcanum Hagiochristophorite Stephano cujus eepe 
mentionem fecimus, mandat. Is vero Setho adbi- 
bito, qui ab ineunte state istiusmodi oraculis 
deditus oculos propterea Manuelis imperatoris 


099 NICET/E CHONIATAE 100 


jussu amiserat, ut supra exposuimus, certo ritu À ἅπασιν ἔχφορα, ἀνατίθησι δὲ τὴν μυσαρὰν ταύτην 
(quem mihi neo scire neo explicare jucunduin est, νυχτεργασίαν τῷ ᾿Αγιοχριστοφορίτῃ Στεφάνῳ, οὗ 
et uliunde petere licet percontatur quis post An- πολλᾶχις ἐμνήσθημεν, Ὁ δὲ τὸν EZ0' παραλαδὼν, 
dronicum sit imperaturus aut imperium ei ere- ἐκ βούπαιδος τετελεσμένον τὰ τοιαδὶ xal τούτων 
pturus. Respondet malus genius, ac potius obscure ἕὮἵνεχεν ἐχχοπέντα τὰς κόρας παρὰ τοῦ βασιλέως 
utin aquis, iisque turbidis, aliquot primas 1ὁ- Μανουὴλ, ὡς ἐν τοῖς περὶ ἐχείνου λόγοις εἰρ ἦκαμεν, 
ras, integro nomine non expresso, designat, unde ἐρώτησιν τίθησι δι᾽ ὧν ἔδρασεν (ὅσα ἐμοὶ μὲν γνῶ. 
Isaacius intelligeretur: sed primum ostensalittera ναί τε xai εἰπεῖν οὐχ ἡδὺ, μαθεῖν δ᾽ δτέρωθεν 
S instar dimidiate lune, ac deinde subjuncla lit- ἔξεστι τοῖς βουλομένοις) εἰδέναι ὃς ἐστιν ὁ μετὰ τὸν 
tera [; ut oraculum esset obscurius, et fati veluti βασιλέα ἄρξων ᾿Ανὸρόνιχον ἤ καὶ παραλύσων αὐτὸν 
stimules; aut ul verius dicam, quod non satis τῆς ἀρῆς. Τὸ δὲ πονηρὸν ἀπυχρίνεται πνεῦμα, Y 
norat nocturnum illud et infinite improbitatis μᾶλλον ἀμυδρῶς ὡς ἐν ὕδασι, xal τούτοις θολεροῖς, 
demonium, perplexitate involverat, ne argui men- διαχαράττει τῶν γραμμάτων τινὰ ᾿Ισαάκιον ἐννοεῖν 
, dacii posset. Itaque Andronicus 448 eas Isau- ὑπεμδάλλοντα, οὐχ ἅπαν ξυνθὲν τὸ ὄνομα, ἀλλὰ σίγμα 
.rum signilicare putabat, et eum esse affirmabat προὐποθέμενον ὁποῖον τὸ τῆς σελήνης ἡμίτομον, καὶ 
Isaacium Comnenum, qui Cyprum per tyrannidem p τούτου ὄπισθεν διατυπῶσαν ἰῶτα, εἷς τὸ ἀξυμφανὲς 


oppressit; eumque perpetuo suspectum liabebat 
ut imperii successorem. Nam ex Isauria in Cy- 
prum venerat homo maleficentissimus, peruicio- 
seus Telchin, mare calamitatibus exes'uans, et 
&lrox furia in beatos ante insulares crudeliter 
grassata. Nam soriptis eos miseror, qui ipsis fa- 
ctis publicum illud infortunium sunt experti. An- 
dronicus vero miralus oraculum, « Non modo, 
inquit, de successore interrogato, sed tempus 
etiam adjicito. » Facta etiam de tempore questione, 
aerius ille et terrestris spiritus, carminibus que 
proferri nefas est evocatus οἱ cum strepitu in 
aquam illapsus, intra Exaltationem crucis respon- 
dit. Hec autem initio Septembris acia sunt. Se- 
oundo eljam responso audito, cum insuavi et falso 
80 plane Sardonio risu: « Vanum, inquit Andro. 
nicus, est istud oraculum; qui enim Isaacius in- 
ira tam paucos dies Cypro advenire mequeimperio 
evertere poterit? » Eaque verba penitus neglexit. 
Gum autem Joannes tyrannus, Beli judex ab Andro- 
nico designatus, eaque de 444 causa cupiditatum 
ejus fervidus minister, dixisset Issacium Ango- 
lum e medio tollendum esse, ne forte oraculo ad 
illum pertinente ipsi longinqua imaginarentur, 
lis quae ante pedes essent neglectis, ne sic qui- 
dem divinalioni assensus est ; ac potius hominem 
derisit, quod tale aliquid de Isaacio Angelo suspi- 


τοῦ 


ἄγον ἐντεῦθεν τὸ μάντευμα καὶ οἷον τοῦ ἐσομένου 
προχέντημα, ἤ ἀληθεστέρως εἰπεῖν, ὅ μὴ ἀχριτῶς 
ἠπίστατο, τοῦτο τῇ ἀσαφείᾳ ὑπομελαῖνον τὸ 
πολυμερὲς τὴν καχίαν νυχτινόμον δαιμόνιον, τὰν 
ψεύδους ἐχτρεπόμενον ἔλεγχον. Ὥστε καὶ 
᾿Ανδρόνιχος Ἴσαυρον ὑπετόπασεν, ἐξ ὧν ἤκουσε, τὰ 
ὀφθέντα διασημαίνειν, καὶ τοῦτον εἶνχι ἰσχυρίζετο 
τὸν Κομνηνὸν ᾿Ισαάχιον, ὃς τῆς Κύπρου xatttu- 
ράννευσε xai ὃν ἐνήγετο ὑποπτεύειν ἐνδελεχῶς ὡς 
διάδοχον ἀὐτῷ τῆς ἀρχῆς, ἐπειδὴ γαὶ Ἰσαυρΐἕας 
ἀπάρας εἰς Κύπρον ἀφίκετο, καχοεργὸς ὡς οὕπω 
ἕτερος xal φθοροποιὸς Τελχὶν xal θάλασσα πελα- 
γίζουσα συμφορὰς f| γοῦν ἐριννὺς ἐπιμανεῖσα τοῖς 
πρώην εὐδαίμοσι τῆς νήσου ταύτης οἱχήτορσι" 
συμπαθητιῶ γὰρ ἐν ῥήμασι τοῖς ἐν πράγμασι πε- 
πειραμένοις τοῦ κοινῇ συμπεσόντος ἐχείνοις καχοῦ. 
᾿Αγασάμενος δ᾽ ᾿Ανδρόνιχος τὸν χρησμὸν, « Μὴ 
ἐρώτα, » εἶπε, « μόνων τὸν διαδεξόμενον, ἀλλὰ πρόσθες 
xai τὸν xaipóv. » Γενομένης οὖν xal περὶ τοῦ χαι- 
poU ἐρωτήσεως, ἐμπεσὸν xai ψοφῆσαν τῷ ὕδατι τὸ 
ἀερικὸν xol γεωχαρὲς πνεῦμα πεφοίδασται δι᾽ 
ἀἁπᾳσμάτων, ὁποῖχ μὴ ἐχφαίνειν χρεὼν, ὡς ἐντὸς 


τῶν ἡμερῶν τῆς ὑψώπεως τοῦ σταυροῦ" ἦν δὲ ἀρ- 


χόμενος ὁ Σεπτέμδριος μὴν, ὅτε ταῦτα ἐγίνετο. 
Ὡς δὲ ἑχηκόει xal τὰ περὶ τῆς δευτέρας ᾿Ανδρό- 
νίχος πεύσεως, ἀηδές τι xal, διεψευσμένον μειδιά- 
σας καὶ ἀτεχνῶς Σαρδόνιον, καὶ εἰπὼν ὡς λῆρος 6 


caretur, quem ut mollem et ignavum nec ad ullam ,, χρησμὸς οὗτος, (ποῦ yàp δυνήσεται ᾿Ισαάχιος Κύ- 
rem gerendam idoneum contemnebat. Nam fata ^ πρόθεν χαταπλεῦσαι διὰ μετρίων πάνυ τι τουτωνὶ 
urgebant, et Deus ntique illo prudentior erat. ἡμερῶν xai χαθελεῖν αὐτὸν τῆς ἀρχῆς ; [219] οὐδ᾽ 
ὅλως mposisys τοῖς εἰρημένοις. Φήσαντος δὲ τοῦ ἀπὸ Τυρᾶ ᾿Ιωάννου (ἦν δ᾽ οὗτος χριτὴς τοῦ Βήλου παρ᾽ 
᾿Ανδρονίχου προδεδλημένος, καὶ θερμὸς διὰ τοῦτο τῶν αὐτοῦ θελημάτων ὑπηρέτης) ὡς δεῖ συλλη- 
φθέντα ἐξ ἀνθρώπων γενέσθαι τὸν Ἰσαάκιον ΓΛγγελον, μήπως εἷς τοῦτον ἀφορῶσι τὰ τοῦ μαντεύμα- 
toc, αὐτοὶ δὲ τὰ πόῤῥωθεν φαντάζονται τὰ ἐν ποσὶν ὑπερθαίνοντες, οὐδ᾽ οὕτω τῷ γρησμῳδήματι Eügxo. 
Τοὐναντίον μὲν οὖν xal μωχίαν χατέχεε τοῦ ἀπὸ Τυρᾶ, εἰ τοιαῦτα ὅλως φαντάζεται ᾿ἐσπαχίου 
ἕνεγα τοῦ : ᾿Αγγέλου, ἐξουθενῶν ἅμα ic μαλακότητα ἤθους τὸν ἄνδρχ xal πρὸς οὐδὲν χκαυόρθωμα 
τοῦτον ἑνδέξιον εἶναι διατεινόμενος" Ἄγγιζε γὰρ τὸ μόρσιμον, καὶ ἦν τὸ θεῖον αὐτοῦ συνετώ- 
τερόν. 

10. Ceterum  Hagiochristophorita Stephanus, v. Πλὴν θερμουργὸς Qv ὁ ᾿Αγιοχριστοφορίτης 
homo impiger, quovis modo domini etimperatoris Στέφανος, xai τοῦ χυρίου βασιλέως παντοίως κη- 
sui saluti consultum volens, Isaacium Angelum δόμενος, τὸν ᾿Ισαάκιον ὕλγγελον προσέθετο συλ- 
comprehendere statuit, ao primum in custodiam λαδεῖν xal πρῶτα μὲν ἐνεῖρξαι φυλαχῆ, εἶτα καὶ 
dare, deinde Andronici arbitratu occidere. Igitur θανάτῳ ὁπαγαγεῖν ᾧ ἄν ᾿Ανδρόνικος δοχιμάσειεν, 


T0! 


Οὐχοῦν εἷς τὴν οἰκίαν 
ἐγγὺς οὖσαν τῆς μονῆς τῆς ΠΙΕεριδλέπτου, περὶ 
δείλην τῆς ἑνδεκάτης τοῦ Σεπτεμόρίου μηνὸς τοῦ ἔξα- 
χιλιοστοῦ ἑπταχοσιοστοῦ ἐνενηχοστοῦ καὶ τετάρτου 
ἔτους, καὶ τὴν αὔλειον εἰσελθὼν ἐπέττατεν ᾿Ισααχκίῳ 
κατελθεῖν xai ἕπεσθαί οἱ ἕνυα ἂν προάγῃ. Τοῦ δὲ, 
ὡς εἰκὸς ἀναθδαλλομένου, ὅτι xal μόνον ὀφθεὶς 
ἐχεῖνος χακὸν ἔσχατον συλλελόγιστο, ὁ δὲ χαὶ βίαν 
προσεπῆγε, καὶ τοῖς συνοῦσιν ἐπετίμα μὴ xai πρὸς 
τὴν πρώτην ἀναδολὴν ἁπτομένοις αὐτοῦ τῶν τρι- 
χῶν καὶ λαζομένοις ἐκ τοῦ γενείου καὶ ἀτίμως τοῦ 
δωματίου κατάγουσιν καὶ ἀπάγουσι ἐπὶ χεφαλὴν 
ὠθούμενον καὶ τυπτόμενον εἷς ἤν ἄν αὐτὸς xam. 
γήσηται κάθειρξιν. Καὶ οἱ μὲν ὀπαδοὶ πρὸς τοῖς 
ἐπιτεταγμένοις ἦσαν, ὁ δ᾽ ᾿Ισχΐκιος τὴν θήραν 
ἰδὼν ἄφυχτον καὶ ἀνυπεξάλυκτον τὴν σαγήνην fv 
ἐφήπλωσεν ὁ ἐπελθὼν Ἐχείνῳ ἀσπαλιεὺς, καὶ ἤδη 
συνέχουσαν, οὐ δειλανδρεῖ οὔτν μὴν φιλοψυχεῖ, ἀλλ᾽ 
ὡς τεθνηξόμενος προτίθεται μαχέσασθαι, εἶ πως 
οὐχὶ τερνήξεται, ἤ μᾶλλον μὴ ἔχων ἄνετα χρο- 
αἰνειν ὡς ὁ ἀκοστήσας Ὀμήρειος ἵππως xal πὸδὶ 
κατὰ πεδίων ἐλευθέρῳ φέρεσθαι (ἡ γὰρ ἄρπη ἤδη 
ἐτέτατο χαὶ dj σύλληψις οὐκ ἦν δυσχερὴς), μιμεῖται 
τὸν πολεμιστήριον, xal τὸ οὖς ἀναστήσας ὡς πρὸς 
σάλπιγγα ἠχοῦσαν τὸ ἐνυάλιον xal φρίξας χόμην 
τὴν ἐπαυχένιον xal φριμάξας ὁμόσε χωρεῖ κατα- 
φρονητὴς ξιφῶν, ὑπερόπτης "Aptos, ἀπειλῶν οὐδ’ 
ὁπωσοῦν ἐμπαζόμενος. ᾿Αμέλει χαὶ ὡς εἶχε τὸ 
ξίφος σπασάμενος (εἶχε δὲ ἀπερικαλύπτως τῆς κε- 
φαλῆς, τὸ δὲ σώμα λωπίῳ διχρώμῳ συνεῖχε περὶ 
τὴν lov χαταδαίνοντι, ἔχτοτε δὲ διαιρουμένῳ διχῆ) 
xai τὸν Ἵππον ἀνχθὰς τὴν χεῖρο ἀνατείνει ξιφήρη 
κατὰ τῆς τοῦ ᾿Αγιοχριστοφορίτου χεφαλῆς. Ὁ δὲ 
τὴν ᾿Ισααχίου ὁρμὴν πτοηθεὶς ἐχξιφισαμένου καὶ 
θανατῶντος προδήλως, μεταστρέψας τὴν ἡμίονον 
ἦ ἔποχος ἦν, καὶ συχνὰ κεντρίζων τὴν ἡμίχερχον τῆς 
ἐξόδου ἅπας γίνεται, ᾿Αλλ᾽ οὕπω ἀχριδῶς τὴν πύλην 
διεληλύθει, val ὁ ᾿Ισαάκιος χαιρίαν χατάγει xai 
πλήττει χατὰ μέσον τὸ χρανίον τὸν δείλα:ον. Καὶ διχῆ 
διελὼν ἐχεῖνον μὲν ἐᾷ χύρμα προχεῖσθχι χυσὶν, ὡς 
βόσκημα σφαχελίζοντα χαὶ τῷ ἴδίῳ παλυνόμενον 
αἵματι, αὐτὸς δὲ τῶν ἐχείνου [220] ὀπαδῶν ὃν μὲν 
διαθροήσας καὶ γυμνῷ μόνῳ τῷ ξίφει, ἑτέρου δὲ τὸ 
ὠτίον ἀφελόμενος καὶ ἄλλον ἄλλοσε διαστήσας, ὡς 
ἐπὶ τὰ σφῶν ἔχαστον ἀπαλλάσσεσθαι, ὅλῳ ῥυτῆῤι 
πρὸς τὸν μέγαν ἴεται νεὼν, διὰ τῆς λεωφόρου μέ- 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. Il. 
᾿Ισαακίου παραγενόμενος, À sedes Isaacii, quee prope Periblepti monasterium 


104 


sunt, 11 Septembris anno 6784, vesperi ingrcesus 
Isaacium descendere ac se sequi jussit. Illo cun- 
ctante, ut fit, et solum conspectum ejus extremum 
malum judicante, vim adhibuit : et ministros suos 
increpavit, quod non statim in cunoctatoris capillos 
et barbam involantes precipitem abreptum et per 
ignominiam pulsatum in carcerem ἃ se monstratum 
A405 ducerent. Quibus jussa exsecuturis, qui ae 
jam intra casses ab illo extensos esse cerneret, et 
metu et vite cupiditate abjecta, si quo modo mor- 
tem evitaret, vel potius quia fuga undique inter- 
clusa erat neo uequam elabi poterat, fortitor pu- 
gnare instituit; et ut erat nudo capite, bicolore 
tunica ad lumbos descendente ac deinde bifariam 
divisa indutus, conscendit equum et stricto ense: 
in Bagiochristophorite caput ruit. Is Isaacii impetu 
aperte in cedem ruentis territus calcaribus mula 
subditis fugam molitur : sed antequam porta egre- 
deretur, lethalem Isaacius plegam ei infert, calva 
per medium 446 dissecta, eumque pecudis instar 
in euo sanguine palpitantem & canibus devoran- 
dum relinquit. Et oum ex ejus ministris alium 
solo stricto gladio fugasset, alii auriculam ampu- 
tasset, alios disjecisset, ut domum quisque suam 
reverteretur, laxis habenis ad magnum templum 
contendit ; et dum per mediam víam et forum 
cursitat, alta voce clamat se eo ense, quem stri- 
ctum adhuc sustinebat, Hagiochristophoritam Ste- 
phanum occidisse, Templum eo habitu ingressus 
eam sedem conscendit, in qua homicide suum 
facinus exponentes ab ingredientibus et. egredien- 
tibus veniam petunt. Urbana vero multitudo, que 
partim Isaacium equitantem viderat partim ex 
aliis id facinus audierat, maximo numero statim 
ad templum confluit, tum ut ipsum videat 1esaa- 
cium, tum ut quid de eo futurum sit coram 
intueatur. Omnes enim putabant eum ante solis 
occasum ab Andronico comprehensum novis et 
exquisitis tormentis occisum iri, & veteratore in ea 
re ingeniosissimo, Eodem: se confert. esmdemque 
seditionem fovet Isaacii patruus Ducas Joannes 
ejusque filius Isaacius, non quod in 444 Hagio- 
christophorite cedem conspirassent eoque facinore 
se obstrinxissent, sed quod noxam sponsionis co- 
mitem esse norant: nam alii pro aliis spondere 


σης xil τῆς ἀγορᾶς διιὼν xal πᾶσι διαπρυσίως D coacti fidem Andronico syngraphisfirmarant. Ad hec 


φθεγγόμενος ὡς διεχρήσατο τῇ σπάθῃ ταύτῃ (ἔτι 
γὰρ γυμνὴν ἔφερε τῇ χειρὶ) τὸν ᾿Αγιοχριστοφορίτην 
Στέφανον. Καὶ ὁ μὲν ὡς εἶχε τὸν θεῖον εἰσιὼν ναὸν 
ἄνεισ: τὸν ἀνάσταθμον, ὅν οἱ φονεῖς ἀνερχόμενοι τὸ 
οἰκεῖον ἀνχπκθκαλυμμένως διατρανοῦσι πλημμέλημα, 
τὴν ἐκ τῶν εἶσίδννων τε καὶ ἐξιόντων τὸ de- 
ρώτατον τέμενος αἰτοῦντες συγχώρησιν. τὸ δὲ 
πλῆθος τῆς πόλεως 5 μὲν αὐτοψεὶ τὸν ᾿Ισαάκιον 
ἐνωπτριχὸς ἐς τὸν μέγαν νεὼν ἐπελαύνοντα, ὅ δὲ 
εἰς ἀχοὴν ὠτίου διξάμενον τὸ πραχθὲν, συῤῥέει κατὰ 
χιλιοστύας αὐτίκα, αὐτόν τε ὀψόμενον ᾿Ισαάχιον 
xai τὸ ἐπ’ σὐτῷ γενησόμενον ὀφθαλμοῖς ἐθέλον 


alii, ut jamjam comprehendendi et occidendi, pre 
metu dentibus stridebant, et promiscuam turbam, 
que in templum confluxerat ac subinde accurrebat, 
magua coptentione rogabant ut secum maneret et 
pro virili opem ferret in summo periculo consti- 
tutis. Neque deerant quí iie precibus οἱ adversm 
fortuntee casu ad misericordiam adduoti annuerent. 
Cum vero nemo ab imperatore adesset qui illas 
res egre ferret, non genere illustres, non Andro- 
nici amici, non bipenniferi Barbari, non purpurati 
lictores, denique nemo prorsus, crescebat audacia 
factionis, ut in illa impunitate liberrime quidvis 


103 


NICETAE CHONIATAE. 


1704 


loquerentur et promptissimam opem pollicerentur. A mzpzia6siv: πάντες γὰρ ᾧοντο μὴ ἄν ἐπιδεδυκέναι 


Totam igitur noctem sic exegit Isaacius, ut non de 
regno cogitaret sed exitium 4448 deprecaretur. 
Norat enim Ándronicum se ut bovem immolatu- 
rum, et more Cyclopio carnes suas calidum adhuc 
stillantes sanguinem devoraturum. Est autem di- 
ligenti supplicatione id consecutus, ut quidam ex 
eo coetu fores templi clauderent, οἱ illatis lumini- 
bus exemplo suo multos impellerent ne domum 
abirent. Ubi diluxit, omnes urbis incole adfue- 
runt, omnes Deum orarunt ut Isaacius imperio 
potiretur, eoque pulsus Ándronicus et comprehen- 
Bus dignas crudelitale sua panas daret, qui om- 
nium pene vite insidiaretur. 


τὸν ἥλιον, xal Ἰσαάκιον συλληφθέντα παρ᾽ ᾿Ανδρο- 
νίχου τίσειν δίχας τὰς ἀνηχέστους, καὶ τιμωρίας 
καινὰς εἷς αὐτοῦ χκάχωσιν ἐπινοηθῆναι παρὰ τοῦ 
χομψοῦ τὰ τοιαῦτα μαγγανευτοῦ. Συμπαραγίνεται 
δὲ οἱ xai τὴν αὐτὴν στάσιν ἀσπάζεται ὁ πρὸς 
πατρὸς Ἰσαακίῳ θεῖος, Ἰωάννης ὁ Δούκας, καὶ ὁ 
τούτου υἱὸς ᾿Ισαάκιος, οὐχ ὅτιπερ Ἰσχακίῳ ἦσαν 
συμμέτοχοι τῆς τοῦ ᾿Αγιοχριστοφορίτου δῳᾳγῆς 
χαὶ χοινωνοὶ τοῦ αἵματος τούτου, ἀλλ᾽ ὅτι καρυ- 
πομένην ἔδεσαν ἐγγύῃ τὴν ἄτην, ἤν ὑπὲρ ἀλλήλων 
ἔδοσαν ᾿Ανδρονίχῳ, τὴν ἐς αὐτὸν χρατυνάμενοι πί- 
4τιν ἀναγχαστῶς. ᾿Αμέλει xai οἱ μὲν ὡς ὅσον 
οὐδέπω συλληφθησόμενοι χαὶ πρὸ ὀφθαλμῶν τὸν 


θάνατον ἔχοντες περιδεεῖς ἦσαν, καὶ τοὺς ὀδόντας ἐχροτάλιζον ἀτεχνῶς, χαὶ τοὺς συνεισδραμόντας 
ἐς τὸ ἱερὸν ξύγχλυδας xal ἀεὶ ἐπεισρέοντας γλωττηματικώτερον ὁμιλοῦντες καθιχέτευον συμπαραμεῖς- 
val σφισι xal ἐπαρήξειν ὡς ἔχουσι, τὸ ἔσχατα πείσεσθαι χινδυνεύουσι, Καὶ ἦσαν οἵ κιτένευον πρὸς 
τὴν αἴτησιν xai ᾧκτειρον τῆς ἐνεστώσης τύχης τοὺς ἄνδρας. ᾿Επεὶ δὲ τῶν ἐκ τοῦ βασιλέως οὐδεὶς παρῆν 
ἀγαναχτῶν ἐπὶ τοῖς γεγενημένοις τούτοις, οὐ τῶν γένει λαμπρῶν, οὐ τῶν ᾿Ανδρονίχῳ τηρούντων εὖ- 
νοιαν, οὐ πελεχυφόρος Bap6apoc, οὐχ οἱ τὰ ὑσγινοδαχῆ φοροῦντες ῥαδδοῦχοι, οὐ τῶν ἁπάντων τις 


ἕτερος, ἔτι μᾶλλον οἱ συλλεγέντες ἦσαν θρασεῖς, χαὶ λελυμένῃ xai ἀχαλίνῳ γλώττῃ ἐχρῶν- 
το, τῇ τῶν κχωλυσόντων ἐρημίᾳ πτερούμενοι, χαὶ πᾶσαν βγήθειχν συνεισενεγχεῖν ἐπηγγέλ- 
λοντο. "Ὅλην μὲν οὖν τὴν τότε νύχτα οὕτω παρίππευσεν ᾿Ισαάχιος, οὐ λόγον βασιλείας τιθέμενος 


ἀλλὰ περὶ τοῦ μὴ χατατυθῆναι δεόμενος" ἔδει γὰρ τὸν 'AvÓoóvixov ὡς βοῦν αὐτὸν leosócovrta μᾶλλον 
καὶ ὠμῶν τῶν αὐτοῦ σαρχίων ἀπογευσόμενον κατὰ Κύχλωπα, xai θερμῷ ἔτι σταζομύνων αἵματι. Ἔκ 
δὲ τῆς ἐπιμελοῦς ἱκετείας ἔσχε τινὰς τῶν συνειλεγμένων τὰς πύλας ἐπιχλίναντας τοῦ νεὼ xal φῶτα 
εἰσενέγχαντας xal τῷ 4x0' ἑαυοοὺς ὑποδείγματι τούτῳ πολλοὺς συμπείθοντας μὴ μεθίστασθαι οἴχαδε. 
Πρωΐας δὲ γενομένης οὐκ ἦν ὅστις οὐ παρῆν οἰκήτωρ τῆς πόλεως, οὐδ᾽ ἐθεοκλύτει αὐτεέχρατορήσειν [9291] 
μὲν ᾿Ισαάκιον, ᾿Ανδρόνιχον δὲ χαθχιρεθῆναι τῆς βασιλείας xal συλληφθέντα παθεῖν ὁπόσα δέδραχε τῇ 
τῶν ὅλων σχεδὸν ἐπιδουλεύων ζωῇ. 

11. Ac divinitus profecto aecidit ut is urbe tum p 


&bssel et ad orientalem partem Propontidis in 
Meludiano palatio versaretur; ubi cede Hagio- 
ehristophoritae sub primam vigiliam audita, ea 
nocte ibi permansit, neo fecit aliud nisi ut cives 
brevi scripto moneret ut novis rebus studere dosi- 
nerent ; cujus hoc fuit. initium: « Qui habet, ha- 
bet; poena sublata est. » Mane vero cultores An- 
dronici turbam fluctuantem compescere studuerunt, 
et ipse Andronicus imperatoria triremi ad magnum 
palatium pervehitur. Verum nec iis verbis neo 
nuntio 449 reditus Andronici populus quidquam 
movebatur ut ceptis desisterel : que ad compri- 
mendum motum afferebantur, surdis auribus acci- 
piebantur omnia ; ac multi vite periculum adie- 


runt, quod rem illam?parum bellam esse dixissent. C 


Omnes enim quasi uno signo dato concurrebant, 
ac veluti numine aíflati aut furore perciti, in 
divini Verbi maximum templum, alios alii acuentes 
et subsannantes eos qui ignavi spectalores asta- 
rent neo quovis telo armarentur. Qui vero litteris 
eruditi erant, eosdem membra putrida vocabant, 
qui dolore publico non afficerentur. Deinde seris 
et repagulis carcerum eífractis, liberum exitum 
inclusis patefaciebant; qui quidem non omnes 
malefici erant, sed nonnvlli claris orti familiis ob 
fortuitum erratum aut dictum incousideratius aut 
&mici delictum in Andronicum eo compaoti fue- 


rant. É& res omnium maxime populi concursum: 


ια΄, Ἔτυχε μὲν οὖν τῷ τότε χατὰ θεΐον, ὡς tou, 
μὴ παρεῖναι τοῖς ἀρχείοις ᾿Ανδρόνιχον, ἀλλ᾽ ἐς τὸ 
&Qov μέρος τοῦ ἀναπλεομένου τῆς Προποντίδος 
πορθμοῦ περὶ τὰ τοῦ Μηλουδίου χεκχλημένα διατρί- 
ὄειν βασίλεια. Ἔνθεν tot xa! περὶ τὴν πρώτην Qu- 
λακχὴν τῆς νυχτὸς τὸν τοῦ ᾿Αγιοχριστοφορίτου θάνα- 
τον ἐνωτισάμενος τότε μὲν ἔμεινε κατὰ τόπον, (ur Ev 
τι ἐπιτάξας ἕτερον ἤ γραμματίῳ βραχεῖ τοὺς μεγα- 
λοπολίτας δεξιωσάμενος, παύσασθχι παραινῶν τοῦ 
νεωτέροις ἐγχειρεῖν πράγμασιν, οὕτω πως ὄρχο- 
μένῳ᾽ « Ὁ λαδὼν ἔλαθεν, ἡ δὲ Oper, ἐκόπη.» Ἥ μέρες 
δὲ διχγελασάσης, ὅσοι τε 'AvOpóvixov ἐθεράπευον, 
χαταστέλλειν ἐπειρῶντο τὸν ὄχλον χυμαινόμενον, 
καὶ αὐτὸς ᾿Ανδυόνιχος χατὰ τὸ μέγα παλάτιον πα- 
ραγίνεται" τριήρει βασιλιχῇ. ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ μία τις ἦν 
ἀναστολὴ τῆς τοῦ λεὼ συῤῥοῆς, οὔτ᾽ αὐτὸς ᾿Ανδρόνι- 
χος εἷς τὸ ἀρχεῖον χατιέναι ἀπαγγελλόμενος ἐξέ- 
χρουσέ τινας τῆς ὁρμῆς. ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ ὁ εἰσηγούμενός 
τι ἕτερον παῦον τὴν συνδρομὴν εἰς ὦτα ἐῴκει λέγειν 
àxouóvttov* πολλοὶ μὲν οὖν xal ἐγγὺς τοῦ τεθνάναι. 
ἔλθοσαν μόνον ὑπογρύξαντες xal μὴ καλὸν ἔργον᾽ γί- 
νεσθαι φάμενοι, ᾿Αλλ᾽ ὡς ἐξ ἑνὸς συνθήματος πάν- 
τες παγγενεί τε xai πανδημεὶ ἔθεον ἔνθους xal &te- 
νῶς κορυδαντιῶντες εἰς τὸ τοῦ Θεοῦ Λόγου μέγιστον 
τέμενος, ἀλλήλους παραθήγοντες, ἐρεσχελοῦντες τοὺς 
μὴ ταυτοζήλους μήτε μὴν τὰς χεῖρας ὁπλίζοντας 
ὅπλῳ ὁτῳδή, ἀλλ᾽ ἀργοὺς οὕτως ἑστῶτας καὶ θεωμέ- 
νους τὰ παρ᾽ ἄλλων γινόμενα, Οἱ δὲ λογικῶν μαθη- 
μάτων ἐν μεθέξει καὶ μέλος ἀπεχάλουν αὐτοὺς σεσυ,- 


105 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. II. 


106 


πὸς, μὴ συμπάσχον τῷ λοιπῷ τῆς πολιτείας σώματι À auxit, ac. effecit ut qui prius periculi motu sub- 


xai πληρώματι. Ἐπὶ τούτοις διαθλῶσι τὰς χλεῖς 
xal τοὺς ὀχέας τῶν δη λοσίων φρουρῶν, x1! τοῖς qu- 
λαχίταις ti(Íag: τὴν ἔξοδον ἄνετον, οὐ πᾶσιν οὖσι 
χαχούργοις, ἀλλὰ xai γένους μετειλη χόσι λαμπροῦ, 
καχυυχουμένοις δ᾽ ὅμως ἐν δεσμωτηρίοις διά τι 
συμπεσὸν βραχὺ ἁμάρτημα ἢ παράφθεγμα ἢ καὶ 
φίλου κακούργημα προδὰν tq ᾿Ανδρόνιχον, Τοῦτο 

ἔτι μάλιστα τὸ πλεῖον συναγήογε τοῦ λαοῦ, καὶ ποὺς 
xav ᾿Ανδρονίχου τονθορύζοντας πρότερον xal ὀχνοῦν- 
τας τὴν πρᾶξιν ὡς κίνδυνον ὑποφαίνουσαν εἰς ἐνᾶν- 
τίαν μοῖραν μετέστησεν ἀχραιφνῶς. ἬΝ οὖν ἐχ 
τοῦδε ἰδεῖν ξιφηφοροῦντας καὶ θυρεοφόρους χαὶ πε- 
φραγμένους θώραξιν οὐ βραχεῖς, τοὺς δὲ πλείστους 
ῥοπάλοις xai τοῖς ix τῶν ἐργαστηρίων ξύλοις τὰς 
χεῖρας ὁπλίσαντας. Καὶ συναγωγῆς πλείστης λαοῦ 
μεθ᾽ ὀρμῆς τοιαύτης γεγενημένη, βασιλεὺς αὐτοχρά- 
τωρ Ῥωμαίων ἀνχγορεήεται Ἰσχάχιος, τινὸς τῶν 
νεωχόρων τὸ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου στέφος, 
περ ἄνωθεν ἀπῃώρητο τραπέζης τῆς μυστιχῆς, 
χαιενεγκύντος διὰ χλίμαχος xal τῇ τοῦ ᾿Ισααχίου 
κεφαλῇ ἐφαρμότσαντος. ἵνα δὲ μηὸδλ τοῦτο εἴη 
ἁνιστόρη τον xal ἀχοαῖς ἀπεριήχητον τῶν ἐς ἔπειτα, ὁ 
μὲν Ἰτλάκιος ἐδυσχόλαινε πρὸς τὴν ttov coz2!av [222] 
οὐχ ὡς ἔρωτα μὴ τρέφων ἀρχῆς, ἀλλ᾽ ὡς ὑφορώμε- 
νος [P. 222] τὸ τοῦ πράγματος ἐργῶδὲές τε xai δυσέ, 
φιχτον, χαὶ ὄναρ οὐχ ὕπαρ ἄντιχρυς ἐπιτελεῖσῃαί ot 
πὰ παρόντα ο᾽όμενος, ὑποῤλεπόμενος δὲ xai τὴν 
᾿Ανδρονίχου ὀργιλότητα, xal μὴ ἐντεῦθεν ἐχμῆναι 
τοῦτον πλειόνως βουλόμενος, Συνεστῶς δὲ ὁ δηλωθεὶς 
ἄνωθεν Δούγας, τὸν πῖλον τῆς χεφαλῆς ἀφελόμενος, 
ἑχυτῷ περιθέσθαι ἱχέτευσε τὸ διάδημα, ἐψιλωμένον 
τριχῶν προδεικνὺς χρανίον καὶ τὴν φαλάχραν ὡς 
πληπίφωτον σελήνην ὑπερφαίνουσαν. Ὁ δ᾽ ὄχλος 
ἀπηναίνουτο φάσχοντες μηκέτι γέροντα ἄρχειν βού- 
λεσθαι f, βασιλεύειν ἐπ᾽ αὐτοὺς: πολλῶν γὰρ ἐμφο- 
ρηθῆναι χαχῶν ἐκ τοῦ πολιότροιχος ᾿Λλνδρονίχου, xal 
δι᾽ αὐτὸν μισεῖν τὸ xal ἀποστρέφεσθαι πάντα σορο- 
δαίμονα xai πολυετῇῆ ἀνθρωπον, xal μάλιστα εἰ χα- 
θΞ: μένον ἔχει τὸ γένειον, διχῇ διῃρημένον xal μυου- 
ρίζον περὶ τὸ πέρας τοῦ πώγωνος. Οὕτω τοίνυν dq 
βασιλέα χρισθέντος ᾿Ισααχίου συνέόη xxi ἕτερόν τι 
ἀξιαφήγητον, Ἵππων γὰρ χρυσοραλάδων βασιλιχῶν, 
ix τῆς περαίας κατὰ τὸν πόρον τῶν Κιονίων διαπορθ- 
μευομένων εἰς τοὺς πόδας ἀναδαλὼν xal τυραννή- 
σας τὸν ἱπποχόμον ἔθες 2:Àà τῶν λεωφόρων, καὶ 
συλληφθεὶς εἰσάγεται ᾿Ισααχίῳ πρὸς ὄχησιν. Καὶ ὁ 
μὲν ix τοῦ μεγίστου νεὼ &xai;tt, συνεπόμενον ἔχων 
xal τὸν πατοιάρχην Βασίλειον τὸν Kapatnpow, ἐπεὶ 
καὶ τοῦτον τὸ πλῖθος συμπράττειν xal συνεπευδο- 
κεῖν τοῖς τε λουμένοις ἄχοντα ἐπεσπάσατο᾽ ὁ δ᾽ ᾽᾿Αν- 
δρόνιχος κατὰ τὸ μέγα γεγονὼς ἀρχεῖον, ἐπεὶ ὁ συμ- 
μιγὴς θροῦς ἐκέντει αὐτοῦ τὰ ὦτα, μετὰ βραχὺ δὲ 
xai τὴν ὄψιν τῶν γινομένων εἶχε διδάσχαλον, imi- 
02)s viv τῇ ἀντιμαχέήσει τοῦ πλήθους xal τοὺς συν- 
ὄντας συνεχρότει πρὸς πόλεμον, εὐρίσχων δὲ βρα- 
χεῖς ἐκ τούτων ἑτοιμοπειθεῖς πρὸς τὸ ἐχείνου σχέμμχ 
χαὶ σύνθη μα, ηὐτούργει xai αὐτὸς ἐν τῷ μέρει τὸν 
πόλεμον, τόξον δοὺς τῇ ystol, κὰχ τῶν τοῦ μεγίστου 


b 


D 


murmurabant et dubitabant, baud dissimulanter 
factioni sese jungerent. Ex eo ensibus accinctos, 
sculatos et thoracatos non paucos cerneres, plures 
tamen fuetibuset lignis, que ex olficinis rapuerant, 
armatos. A tali cetu concitatissime 4.59 multi- 
tudinis Romanorum imperator salutatur Isaacius, 
cum quidam ex edituis magni Constanlini coronum, 
que supra mysticam mensam pendebat, scalis de- 
promptam ejus capiti imposuisset. Ne autem hoc 
quoque a posteris ignorelur, Ieaacius eam corona- 
tionem rmgre ferebat, non quod ab imperii cupidi- 
tate abhorreret, sed quod rei summam difficultatem 
pertimesceret, et que tum agerentur, vigilantis 
quoddam somnium exietimaret. Huo accedebat 
metus ne Andronici acerbitatem co facto magis 
etiam irritaret. Ceterum Ducas, cujus ante memi- 
nimus, illi astans, detracto capili pileo, orabat ut 
sibi diadema imponeretur, calvitio ostenso, quod 
instur pleno lun relucebat, Turba autem respon. 
dit se nolle deinceps parero seni, quod ab Andro- 
nici canitie plurimas clades accepisset, ob eumque 
omnem senem Acheronticum el capularem odiesot, 
presertim si bifurcatam haberet barbam, ex altera 
parte breviorem. Sic inaugurato Isaacio aliud ac- 
cidit relatu dignum. Nam cum equi imperatorii 
451 aureis ornati phaleris per trajectum Cionio- 
ru:n adveherentur, unus ab equisono vi avulsus et 
per publicas vias cursitana comprehonditur et ad 
Isaacium adducitur. I8 eo conscenso ex maximo 
templo discedi!, eliam Basilio Comatero patriarcha 
comitante, quem populus quamvis invitum appro- 
baro acta 11l& compulerat. Andronicus vero ubi ad 
magnam curiam pervenit, primum confuso cla- 
more, post etiam re ipsa visa turbatus, centuriare 
suos et confligere cum populo instituit. Sed cum 
patcos ad suum consilium paratos videret, ipse 
arcu correpto pro virili ad pugnam «e parat, et ex 
maximo turris, qui Centenarium appellatur, pin. 
naculis sagittas in accedentes conicit. Quem cona- 
tum quia irrilum videbat, alloqui populum instl- 
luit; seque imperium fllio Manueli traditurum 
professus, lumultum sopire et prarsentissimum 
periculum propulsare studet. Verum 4642 populus 
iis verbis magis exaaperatus nulla non atrocissima 
convicia in eum, et quem imperii successorem 
relicturum aiebat, congessit. Postquam vero, ef- 
fraela porta que Carea dicitur, in palatium pene- 
trarunt, in fugam convereus Andronicus, purpureo 
calceo et. veteri suo amuleto, cruce quam do collo 
suspensam gestabat, quasi numinis ira ogilaretur, 
abjecta, et acuto barbarico pileo capiti imposito, 
denuo triremem imperatoriam censcendit, qua ex 
Moludio in magnum palatium venerat, codemquo 
reveraus cum duabus mulieribus, Anna, quam eub- 
lato Alexio duxerat, οἱ Maraptica meretricula 
libicina non contemnenda, cujus amore non minus 
insauiebat. quam olim Poliorcetes Demetrius La- 
mie, quam Plolemzo victo cepera!, haud. segniter 


NICET. E CHONIATE. 


io quczestur C€' nr^mr';ssimam opem p llicerentur. A 7222219: πόντες γὰρ dovto μὴ ἀν imu 
Tta dguur necem sb exe Isaxeius.ut non de τὰ Eni, καὶ Ἰσχάκιον συλληουῖντα  waL CA 
Teznigel]ami sll ἀν uut 44 desrsoesre!ür. — ei) cie G4 τὰς üv4xislou;. Ἄχ} τις 
Nor.ian. Andron usn se ut bove:n) imunolatu- — xxi; c£ αὐτοῦ χάχωτν ἐπυπυ ναι πᾶὶ 
TUAM δὲ ἢν στὸ Üyciaps CUrn 3 $538 CahdadIn adhuc χυμτοῦ τὰ τοιαῦτα με φανευτοῦ.  Xoymxwe 
Et... 8 zanlUgsubl jeveratncuifn. DSi antem) di- — 6i οἱ χαὶ tá αὐτὴν στήτο ἀππαΐεται ἢ 
Host copüeatione id eL nsecutus, ut quicam ex πατρῆς Ἰτοαχίῳ θεῖος, Ἰωάννης ὁ Δηύχας, 
e» emu feres το με] ci:uderent, et gatis lumini- τούτου υἱὸς ἸἸτχᾶχιος, οὐχ ὑτ' περ ᾿ἴσχαχὶ» 
blüssXc2qe Ἔ τα το Gmpeliercat ne. domum συμμέτοχο: τῆς τοῦ ᾿Αγιοχϑίστος οξίτου ΠῚ 
alirent,. Ubi cilux t, emres urbis incole adiue- χαὶ κυϊνωνοὶ τοῦ αἴμτος suia, aAA ὡς 
"un', essnes Daun: crarurt sf [saacius imperio πομένην n2t2zv tq on τὴν Xon, ἣν ὑπὲο 3 


p2i.re 'eus el coinprehen- 


Mi^. LI, I "A: A^rngl y^ 2. X975. - epar PEL: 
£5072XV 4 40297: *0p, τὴν ww ).'4 X22. ἐμέν. 


CUT, eaquh pu.sus Διο ΊΓΟΙ 

sus diruus οὐ σαν μία sua pes daret, qui om» στὸ ἀναγχαστῶς, 'Αμέλει χαὶ oi μὲν ὡς 
nivtn per2 vitae i2-b κεν Γι οὐδέπω συλληφθησόμενη! xai ποὸ — Ocüilus 
43.2154 Cy cmulCalu oa. xal τοὺς ὀδόντας ἐχουτάλιχον ἀτεχνῶς, χαὶ ποὺς — quuni 
ἐς τ Wie illa. γαὶ ἀεὶ ἐπειτηΐοντας cihwstnaituest:izov ὁμιλοῦντες χαθιχέτεσον cuui 
y25 sci γα imis ὡς igyvamu τὸ ἔσχατα πείσεσθαι: χιυδυνεήουσι, Καὶ ταν οἱ wt 
Vw ox'unn.oualguatnci4s τὴς ἐνεστώσης τύχης τοὺς ἀνόρας, Ἐπεὶ δὲ τῶν ἐχ τοῦ βασιλέως ela 
ἀνενοχτο ini τοῖς veytenuieag τούτοις. οὐ τῶν viv λαμπρῶν, οὐ τῶν ᾿Ανδρονίχῳ TL2LVUM . 
wes. τ πιλελνοῖοςς Mailóainn, 5624 οἱ τὰ ὑτγινούαγ φοροῦντες ὁοθδοῦγοι, οὐ τῶν rire 
SUIS fT aXxRA.W αἱ zoRPrisTu gae ρ:ατεῖς, καὶ λελυμένῃ χαὶ ἀχαλίνῳ γλώττη d 
τι τὸ τῶν χολυσίντων ἐνγηΐχ πτερούμπειοι, xal πᾶταν βηήθξιαν συνεισενεγχεῖν ἐπτ' 
3e. Ur ui» οὖν τίν TIR νύχτα οὕτω παρίππευσεν Ἰσχάκιος, οὐ λόγον βασιλείας τιθὲ 
ΠΣ ποῦ τοῦ ud, χυτοτνηῖναι δείμενος ἴδει γὰρ τὸν ᾿Ανδοόνικον ὡς dus αὐτὸν ἱερεύσοντα uà 
Ud ale v. Lotí5 σταρχίων ἀπο ευσόμενον χατὰ Κύχλωπα, xai θερμῷ ἔτι σταζομύνων αἵματι, 
ΔῈ τῆς Dung oLi uisa: ἐτμε τινὰς τῶν συνειλεγιλένων τὰς πύλας ἐπιχλίναντας τοῦ νεὼ xal 

€inivuioq χαὶ τῶν aa ixovo5. ὑποδείγαχτι τούτῳ πολλοὺς συμπείθονστας μὴ μεθίπτασθιι ΟὟ 
]z 7i1)0* vise οὐχ ἦν ὑστις οὐ παρῖν οἰχήτιυρ τῆς πόλεως, οὐδ᾽ ἐθεοχλύτε: αὐτέχρατορήσειν [i 
aiw ClzaGxwww. CAvTiósai. Oi χαθχιρεθῆνα! τῆς βασιλείας xal συλληφθέντα παθεῖν ὁπόος  déépexs 


τῶν λων σχεῖν ἐπιοηυλελων ζωῇ. 
L1. Av divinitus proteeto accidit uL ἰδ urbe tum p ια΄, Ἔτυχε μὲν οὖν τῷ τότε κατὰ θεῖον, ὡς Vo 

abzs! ct Δ ὁὐι αἰ] partem  Propontidis in μὴ παρεῖναι τοῖς ἀρχείοις ᾿Ανδρόνιχον, àY ἰς 

Meli ano μα! εὐ versaretur ; ubi cede Hagio- ῷον μέρος τοῦ ἀναπλεομένου τῆς ΠΡΙΈΞΟΥ 

christophoribe sub priuam vigiliam audita, ea πορθμοῦ περὶ τὰ τοῦ Μηλουδίου κεχλημένς δι 

nocte ibi ρυσ δ πεῖ, nee fecit uliud nisi ut cives ὄειν βασίλεια. Ἔνθεν τοι xa! περὶ τὴν πρώτην 

brevi seript πὰ ΔῈ ut novis rebus studere desi- λαχὴν τῆς νυχτὸς τὸν τοῦ ᾿Αγιοχριστοφορίτου 

neieit; eujus hoo fuil. initium: « Qui habet, ἢ8- «ov ἐνωτ τἰσάμενος τότε μὲν ἔμεινε κατὰ —4- 

bet; ἐπα sulíata est. » Mane vero cultores An- τι ἐπιτάξας ἕτερον 3, γραμματίῳ B: 

droniei turbam lluctuantem compescere studuerunt, λοπουλίτας δεξιωσάμενος, Ta 2" 

et ipse Aindronieus imperatoria triremi ad magnum νεωτέροις ἐγχειρεῖν πράγμ’ 

palatium. pervehitur.. Verum nec. iis verbis nec μένῳ ὦ 'Q λαδὼν ἔλαδεν, ᾿ 

nuntio 4.89 ritus Andronici. populus quidquam δὲ διαγελασάσης, ὅσο! 

να ui ceptis desisteret: qua ad compri- καταστέλλειν ἐπειρῶ" 

σα ἢ iuotuin zfferebantur, surdis auribus acci- — xai αὐτὸς ᾿Ανδυέν. 

pis bantur omnia ; ae. multi vita periculum adio- ραγίνεται" — 

runt, quod reii Hlamn parum bellum esse dixissent. ἀναστολὴ πὶ 

Orines eniti quasi uno signo. dato concurrebant, "xo; εἰς 

ae veluli. numino  alflali aut. [utore. perciti, in χα 

diviui Verbi miaxiuiuim teinplum, alios alij acuentes 

Οἱ subeannantes eos. qui ignavi spectatores asta- 

rent nec quovis telo armarentur. Qui vero litter: 

eruditi er4nf, eosdem membra putrida vocab: 

qui dolore publico non. nfticerentur. Deinde 

et repagulis eareerum . effractis, liberum . 

inclusis palefaciebant ; qui qui 

rialefici erant, *«d nonnelli 

furtuitum erratum aut die 

amici delictum in. Andr 


rant. Ea res omnium ' ἐδεςι. 


101 


NICETJE CHONIAT/R 


708 


navigat, δὰ Tauroscythas profecturus, omnibus A πύργου διασφάγων, ὅς κχιχλήσκεται Κεντηνήριον, 


Romanis provinciis aliarumque gent:um ditionibus 
ut parum fidis despectis. 


ἀφιεὶς τοῖς ἐπιοῦσι βέλεμνα. Γνοὺς δὲ ὡς μάτην ἄνη- 
νύτοις ἐπιχειρεῖ, δ'ά τινος ὁμ'λεῖν προάγεται τοῖς 


λαοῖς, ἀποτίθεσθαι λέγων τὴν βασιλείαν καὶ παραπέμπειν ταύτην πρὸς τὸν ἐχείνου παῖδα τὸν Μανονὴλ, 
πεποιθὼς ἐντεῦθεν χαταστεῖλαι τὸν θόρυδον xal τὸν ἔπ’ ἀχμῆς xal παρὰ βραχὺ χίνδυνον ἀποχρούσασθαι, 
Οἱ δὲ πλειόνως ἐπὶ τῷ ῥήματι τούτῳ ἐχτραχυνθέ τες ὑύρεσιν αὐτὸν ἁπάσαις ἀπχισίοις ἔπλυνον, καὶ ὅν 
ἔφασκε τῆς βασιλείας καταλιπεῖν χληρονόμον. "Enel δὲ τὸ πλῆθος ἦν εἰσχυθὲν ἔσωθεν τῶν ἀνακτόρων, 
ἀνατραπείσης τῆς πύλης ἥτις Καρέα λέγεται, τρέπεται πρὸς φυγὴν ᾿Ανδρόνιχος, καὶ τὸ φοινικοδαφὲς 
πέδιλον τοῦ ποδὸς ἀφελιξάμενος, καὶ τὸ ἀρχαῖον αὐτῷ περιφύλαγμα τὸν σταυρὸν ὁ ϑεοθλαδὴς ἀποτραχηλι. 
σάμενος ἐκεῖ mou, val πῖλον βαρδαριχὸν τῇ κεφαλῇ περιθέμενος, ὃς ἐς ὀξὺ λέγων πυραμίδι εἴκασται, 
τὴν βασιλικὴν εἴσεισιν αὖθις τριήρη, δι’ ἧς ἐκ τοῦ Μηλουδίου πρὸς τὸ μέγα παλάτιόν ἐσαφίχετο. Wai 
γενόμενος αὖθις κατὰ τὸ αὐτὸ κατάντημα, xai δύο ἐκ τῶν γυναιχῶν προτλαδόμενος, "Avvav τὴν ἁρμο-- 
σθεῖσαν ᾿Αλεξίῳ τῷ βατιλεῖ, ἐχείνου δὲ ἐξ ἀνθρώπων γενομένου d εἴρηται θανάτῳ γαμηθεῖσαν ᾿Ανδρονίχῳ, 
xai τὴν iurgia Μαραπτικὴν, ἧς ἐνεθουσία τῳ ἔρωτι καὶ προσπαθῶς εἶχεν ᾿Ανδρόνικος ὡς οὐδὲ πά- 
Aat τῆς Λαμίας ὁ πολιορχητὴς [223] Δημήτριος, ἣν Πτηλεμαῖον χαταγωνισάμενος ἐν Κύπρῳ ἔλαδε δορυάλωτον 
αὐλοῦσαν οὐκ εὐχαταφρονήτως, ἤλαυνε χατὰ χράτος fjv προέθετο. ᾿'Βιρετίσατο δὲ τὴν ἐπὶ τοὺς Ταυροσχύθας, 


πᾶσαν ἐπαρχίαν Ῥωμαϊκὴν xal τοπαρχίαν ἄλλην ἐθνιχὴν ὡς ἐπίδουλον ἀθετήσας. 


12. Audronico ad huuc modum dejecto regno, ἢ 


Isaacius palatium 45 8 ingressus, ac denvo a fre- 
quentia populi imperator Augustus cconsalutatus, 
satellites mittit qui Andronicum persequantur. At 
plebis pleraque pars, cum aperto palatio nemo 
esset qui quidquam prohiberet quod animus tulis- 
&et, non eam tantum pecuniam diripit que in 
Chiraioplysiis recondi solet (erant autem, prater 
rudem materiam, auri centenarii xir, argenti xxx, 
&ris cc), sed et quidquid unius hominis manu aut 
etiam plurium conjuaclis operis auferri poterat. 
Ex armamentario quoque multa armorum millia 
abstulerunt. ÀÁc rapina etiam in palatina sacella 
grassata, ornatus sacrarum imaginum est surre- 
ptus, et. sacrosanctum illud vasculum furto abla- 
tum, quo, ut a majoribus accepimus, Christi ma- 
nibus scripte ad Abgarum littere asservabantur. 
Isaacius vero imperator, dies complures in palatio 
commoratus, in Blacherniam aulam transit, ibique 
de capto Andronico nuntium accipit. Fuit autem 
ea captivitatis ejus ratio. Cum fugeret, Chelen per- 
venit cum paücis ministris quos ante imperium 
habuerat, οἱ duabus illis mulierculis. Cujus loci 
incole, cum nulla 454 imperii insignia in eo 
cernerent,sed exsulis habitu ad Tauroscythas ap- 
pellere festinantem οἱ nemine perszequente fugien- 
tem, eum comprehendere neque ;ausi sunt neque 
equum censuerun!, feram etiam exarmalam me- 
luentes et ad solum conspectum ejus trepidantes, 
eique navem pararunt. Qua conscensa ipsum mare 
velut indignatum, quod innocontum cadaveribus 
sinussuos sepe polluisset, in altos luctuset vastum 
hiatum asseurrexit, quasi devoraturum eum easet, 
el navem in littus elisit. Quod sepius factum ob- 
stitit quominus ante persecutorum adventum tra- 
Jiceret Andronicus. 118 miser cum duabus mu- 
lierceulis comprehensus, in naviculam vinctus 
conjicitur. Sed tum quoque erat Andronicus inge- 
niosus et callidus ille Andronicus. Nam cum neque 
pedes ad fugam neque manus et arma ad pugnam 
suppeterent, tragodiam agit, et lugubrem cantile- 
nam auspicatus fecundie arma depromit. Comme. 


t(B'. Kai τοῦτον μὲν τὸν τρόπον ᾿Ανδρόνιχος τῆς 
Ῥωμαϊκῆς ἀρχῆς ἀπεσφαίριστο. ᾿Ισαάχιος δὲ τῶν 
ἀρχείων εἴσω παρελθὼν χαὶ βασιλεὺς αὐτοχράτωρ 
Ῥωμαίων ὑπὸ τῶν συνεληλυθότων ὄχλων αὖθις 
ἀναῤῥιθεὶς στέλλει τοὺς ὀπίσω ᾿Ανδρονίκου χατα- 
διώξοντας. Τὸ δὲ τοῦ δήμου πολύ, ἐπειδὴ τὰ ἀνάκτορα 
ἄνετα ἐγεγόνεισαν καὶ οὐδεὶς ἦν ὁ χωλύσων αὐτοὺς 1 
ἀπάξων τοῦ δρᾷν οἵα xai ὅσα βούλοιντο, διαρπάζου- 
σιν οὐ μόνον ὁπόσα χρήματα εὕραντο παρὰ τοῖς Χρυ- 
σιοπλυσίοις ἐπιταμιευόμενα (ἦσαν δὲ ἄνευ τῶν μὴ 
χεχομμένων εἰς νόμισμα ὑλῶν χρυσίου κεντηνάρια 
δώδεχα, ἀργυρίου τριάκοντα καὶ τοῦ ἐκ  yaÀxoU 
κόμματος διαχόσια), ἀλλὰ καὶ πᾶν ἕτερον ὅπερ εἶχον 
αἱ χεῖρες ἑνός τινος μεταφέρειν ῥᾳδίως ἣ xai. πολλῶν 
συνερχομένων ὁμοῦ. Ὅπλων δὲ μετήνεγχαν μοριά- 
δας τὰς ὁπλοθήχας εἰσιόντες, Προέδη δὲ τὰ τῆς áp- 
πάγῆς xal εἷς τοὺς ἔνδον τῶν βασιλείων νεὼς, ὥστε 
καὶ κόσμους ἀποῤῥαγῆναι ἁγίων εἰκασιῶν xal αὐτὸ 
δὲ τὸ ἱεςώτατον χλοποφορηθῆναι σχεῦος, οὗ ἔνδοθεν 
φήμη ἄνωθεν διαῤῥέει val ἐς ἡμᾶς χαταδαίνουσα τὸ 
τοῦ Κυρίου ἐπιστόλιον συνεπτύχθαι, ὅπερ οἰχείαις 
αὐτὸς χερσὶν ἐξέθετο πρὸς τὸν Αὔγαρον. Ἡ μέρας 
οὖν συχνὰς τῷ μεγάλῳ παλατίῳ ἐνδιατρίψας 6 βασι- 
λεὺς Ἰσαάκιος πρὸς τὸ ἐν Ἠλαχέρνχις ἀρχεῖον με- 
θίσταται, ἔνθα xal οἱ ἀγγέλλοντες ἐληλύθεσαν ἀλῶναι 
᾿Ανδρόνιχον. Ἵν δὲ ὁ τρόπος τῆς αὐτοῦ συλλήψεως 
οὑτοσί. ᾿Αποδιδράσκων ἀφιχνεῖται εἰς Χηλὴν, ὁλίγους 
τῶν πρὸ τῆς βασιλείας ὑπηρετῶν συνεπομένους ἔχων 
ἐχείνῳ, καὶ τὰς δύο γυναῖχας ἐπαγόμενος. ᾿Ιδόντες 
οὖν αὐτὸν οἱ ἐγεῖσε μηδὲν τεχμήριον περικείμενον 
τῶν χρατούντων, ἀλλ᾽ ὡς φυγάδα τὴν ἐπὶ τοὺς 


ὃ Ταυρυσχύθας διαπλώϊσιν ἐπισπέρχοντα καὶ φεύγοντα 


μηδενὸς διώκοντος, συλλαδεῖν μὲν οὔτε ἐθάῤῥει, σαν 
οὔτε ὁπωσοῦν ἐδιχαίωσαν (τὸν γὰρ θῆρα xal γυμνὰν 
ὄντα τῶν ἀμυντηρίων οὐδὲν ἔλαττον ἐδεδίεσαν, χαὶ 
πρὸς μόνην τὴν ἐχείνου θέαν χατέπτησσον), νῆα δὲ 
ἡτοιμάσαντο, καὶ ᾿Ανδρόνιχος μετὰ τῶν ὑπ᾽ αὐτὸν 
ἐμδέδηχεν εἰς αὐτήν, “Ὥσπερ δὲ xai θαλάσσης &vav- 
axtojcre κατ᾿ ᾿Ανδρονίχου, ὅτ' σώμασιν ἀθώοις 
τοὺς αὐτῆς κόλπους πολλάκις ἔχρανεν, ὀρθόν τε τὸ 
κῦμα ἵστατο χαὶ εἷς χάσμα διίστατο χαὶ καταπιεῖν 
αὐτὸν διανίστατο, xal πρὸς χέρσον dj ναῦς ἐξεδράσ.- 


109 


DE ANDRONICO COMNENO LIB. Il. 


710 


ctto, Kai τοῦτο πολλάκις" γενόμενον ἐχώλυσε τὴν À morat quam alto genere sit ortus, ut nobililate 


' AvBpov[xou περαίωδιν, ἕως οἱ χαταληψόμενοι ἐπέστη- 
σαν. Οὕτω τοίνυν ὁ τάλας ᾿Ανδρόνιχος συσχεθεὶς 
ἀχατίῳ παρχόῥιπτεῖται μετὰ τῶν γυναιχῶν δέσμιος. 
᾿Αλλ’ ἦν κὰν τῷ τότε χαιρῷ ᾿Ανδρόνιχος ὁ πολύμη- 
τις ἐχεῖνος xal περίφρων ᾿Ανδρόνιχος. Συνιδὼν γὰρ 
ὡς πόδες οὐχ εἰσὶν, ὡς χεῖρες οὐχ εἰσὶν, οὐδὲ πά- 
ρεστι ξίφος εἰς τὸ δρᾶσαί τι γενναῖον xai διαδοᾶσαι 
τοὺς συλλαθόντας, ὁποχρίνεται τραγῳδίαν δεξιοστρο- 
φήσας [P. 224] τὸ τρίχορδον τῆς φθογγῆς, καὶ 
θρηνῶδες ἄδειν t: μέλος καὶ περιπαθὲς ἀναθαλλε- 
ται, τὰς παλαιὰς πειθανάγχας ἀνατινάσσων καὶ 
περιτρέφων ὡς δεξιὸς μουσηγέτης εὐήχου ὁργά- 
νου χορδὰς, xai χαταλέγει μελεάζων ὡς ἁηδόνες 
τὸ γένος ὡς ὑψηλὸν, τὸ εὐγενὲς ὡς ὁπὲρ τοὺς 
πολλοὺς, τὴν προτέραν τύχην ὡς εὐτυχῆ, τὸν πά- 
λαι βίοτον, x&v πλάνης ἦν xal ἀνέστιος, μηδα- 
μῶς ἀδίωτον, xal τὴν τότε χατασχοῦσα" αὐτὸν 
συμφορὰν ὡς λίαν οὖσαν οἶχτράν. ᾿Αντᾳδούσας δ᾽ 
εἶχε xxi τὸ μέλος γοερώτερον διασχευαζούσας οἷα 
σοφὰς τὰς γυναΐχας' xal ὁ μὲν ἦρχε τῶν θρηνῳδη- 
μάτων, αἱ δὲ ἀντῇδον αὐτῷ συνυπαχούουσαι καὶ συμ- 
ψαάλλουσαι. ᾿Αλλ’ ἦν ταῦτα πάντα μάτην μετιὼν xal 
διακενῆς τεχνώμενος ὁ βαθύνους καὶ πολύτροπος 
'Avópóvixog" & γὰρ ἀνόσια διεπράξατο ἔργα, ταῦτα 
ὠσεὶ κηρὸς τὰς τῶν κατεχόντων αὐτὸν ἑἐπέδυσεν 
ἀχοὺς, xal οὐδεὶς οὐδένα οἶχτος εἰσῇει, οὐδ᾽ Evi mate 
T» ὧν χατὰ Σειρῆνας ἐμελῴδει γυναιχωδῶς εἶτ᾽ οὖν 
ὁπούλως xal δολερῶς εἰπεῖν οἰχειότερον, xai τὸ 
μῶλυ τὸν Ἑρμῆν ἐπιλέλοιπε τοῦ θείου μηνίσαν- 
toc. (21) Εἶχε τοίνυν τοῦτον ἡ τοῦ 'Avspà λεγομένη 
φρουρὰ, δυσὶ παχείαις ἁλύσεσι τὸν ὑψιτενῆ βαρούμε- 
γον τράχηλον, ὑφ’ àv οἱ ἐν δετμωτηρίοις σιτούμενοι 
λέοντες μετὰ σιδηρέων χλοιῶν συνέχονται, καὶ mi. 
δαις τοὺς πόδας wavoóusvov. ᾿Ἐιμφανισθεὶς δὲ οὕτως 
ἔχων xal παραστὰς ᾿Ισχαχίῳ τῷ βασιλεῖ ὕδρεσι 
βάλλεται, κατὰ κόῤῥης ῥαπίζεται, τοὺς γλουτοὺς 
ἐπικρούεται, τὴν γένυν τίλλεται, τοὺς ὀδόντας ἔχρι- 
ζοῦται, τὴν χεφαλὴν ψιλοῦται τριχῶν, εἷς κοινὸν 
ἐχδίδοται παίγνιον πᾶσι τοῖς συνελθοῦσιν, ἐμπαροι- 
νεῖται xai ὑπὸ γυναιχῶν xal τύπτεται πυγμαῖς χατὰ 
στόματος, xai τούτων ὁπόσαι μάλιστα ἢ θανάτῳ 
ὑπ᾽ ᾿Ανδρονίκου ἀπεδάλοντο τοὺς συνεύνους ἤ τοὺς 
ὀφθαλμοὺς ἀπεσδεσμένους ἀπέλαδον, Ἔπειτα τὴν 
δεξιὰν χεῖρα πελέκει ἀποκοπεὶς παραῤῥΓιπτεῖται αὖ- 
θις τῇ αὐτῇ φυλαχῇ, ἄσιτος, ἄποτος, ὑπ’ οὐδενὸς 
μεταλαγχάνιυον τῆς οἱασοῦν κομιδῆς. Μεθ’ ἡμέρας 
δὲ τινας καὶ τὸν ἕτερον τῶν ὀφθαλμῶν ἐξορύττεται, 
καὶ καθεσθεὶς ἐπὶ χαμάλου ψωριώσης διὰ τῆς ἀγορᾶς 
θριαμθεύεται, κατὰ γεράνδρυον ἄφυλλον, ὠοῦ ψιλότε- 
pov ἀχαλυφές τε παντάπασι χρανίον προφαίνων, καὶ 
βραχεῖ ῥαχίῳ τὸ σῶμα σγεπόμενος, θέχμα ἑλεεινὸν 
xai πηγὰς ἕλχον δαχρύων ἡμέροις ὄμμασιν. ᾿Αλλ’ 
οἱ εὐηθέστατοι καὶ ἀκαιδευτότατοι τῆς Κωυσταν-ίνου 
οἰκήτορες, xal τούτων οἱ ἀλλαντοπῶλαι πλέον καὶ 
βυρσοδέψαι, καὶ ὅσοι τοῖς καπηλείοις διημερεύουσι 


vulgo praestet, ut pristina fortuna felix ; ut an- 
teacta vita, quamvis in fuga et 4585 exsilio, non 
&spernanda; quam miserabili calamitate tum 
oppressus esset. Eas querimonias ingeniose mus 
liercule non inepte adjutabant, et veluti precen- 
tori succinebant. Sed frustra illa omnia astutue et 
versipeillis Andronicus conabatur. Nam nefaria 
ejus facinora lictorum aures veluti cera obstrue- 
bant, ut nulla ejus misericordia tangerentur, 
quamvis Sirenas muliebriter aut fallaciter potius 
imitaretur; iratoque Deo Mercurium moly desti- 
tuit. Itaque in Anems castellum duahus gravibus 
catenis cum ferreis seris superbo collo injectis, et 
compedibus oneratus, ut captivos tractari moris 


B est, conjicitur; eoque habitu ad Iseacium perducto 


contumeliosis verbis insultatur, alapa impingun- 
tur, nates pulsantur, barba vellitur, dentes excu- 
tiuntur, capilli evelluntur. Publice omnium ludi- 
briis expositus etiam a mulieribus pugnis caeditur, 
iis "presertim quarum maritos aut occiderat aut 
exceecarat. Deinde precisa dextera in idem castel- 
Ium reducitur, sine cibo, sine potu,sine ullocujus- 
quam officio. Post aliquot 456 dies altero oculo 
effosso, scabioso camelo impositus per forum tri- 
umphi speoie traducitur, calva glabra instar aridee 
quercus et ovo nitidiore, et brevi tunicula tectus, 
spectaculum miaerabile, quod rivos lacrymarum 
elicere queat cx oculis non inhumanis. Sed stoli- 
dissimi οἱ petulantissimi urbis incole, presertim 


C fartores, coriarii, opifices et circumforanea sordi- 


daque turba, muscarum instar verno tempore ad 
mulciras οἱ pinguia eymbia convolantium, nulla 
ratione habita quod is nudiustertiue imperator, 
regio diademate ornatus, ab omnibus laudatus ce- 
lebratus, adoratus esset, quodque sanctissimojure- 
jurando fidem et benevolentiam suam erga illum 
testati essent,efferatisanimis sine ulla ratione ruen- 
tes, nihil mali pretermiseruntquo Andronicum per 
nefas non afficerent. Alii clavas in caputejusimpege- 
runt, aliis stercorenaresejusfedarunt,alii spongies 
excrementis 467 hominum et pecudum fodatas in 
faciem ejus expresserunt,alii verbisobscenis paren- 
tes ejus insectati sunt. Erant et qui verubus latera 
ejus pungerent. Impudentiores quidam lapidibus 
conjectis rabidum canem eum appellabant.Scortum 
quoddam impudens ollam ferventi aqua plenam e cu- 
lina raptam in faciem ejus effudit. Nemo deniqueerat 
quin malefaceret Andronico. Ita ignominiosoe in 
theatrum ridiculo triumpho perductum, ac misere 
illo camelo detractum, Juxta duas columellas quibus 
superne lapis incumbit, prope eneam lupam et 
hyenam, que inflexis cervicibus quasi altera in 
alteram impetum factura concitate astant,pedibus 
suspendunt fune alligatis. Tot mala perpessus, et 
alia sexcenta que pretermisimus, tamen generoso 


Hier. Wolfii notae. 


(21) Quod alter μεταφορϊίκῶς scribit, alter ἀπλῶς videtur accepisse, 


111 


NICET/E CHONIAT/E 


112 


adhuc animo illata mala tolerabat, ac inente inte- A xax τῶν χαττυμάτων ἀποζῶσι γλίσχρως xal ταῖς ῥα. 


gra ad alfluentem turbam et feriente.a conversus, 
nihil dicebat aliud nisi: 458 « Domino,miserere, » 
et: « Quid calamum contritum infringitis? » Ce- 
terum dementissima populi turba, ne tum quidem 
afflictissimo pepercit Andronico, postquam pedibus 
suspensus fuit, sed direpta tunicula virilia ejus 
vexavit ;et quidam homo nefarius longum ensem 
per fauces ejus usque ad intestina adegit. Duo vero 
Latini generis enees, ambabus annixi manibus, in 
nates ejus adegerunt, ut periculum facerent uter 
esset acutior, ictus dexteritate gloriati. Post tot 
erumnas οἱ clades egre vitam abrupil, dextera 
cum dolore ad os admota, ut multi putarent eum 
calidum ex ea sanguinem ob recontem plagam ad- 
huc distillantem exsugeroc. 


φίσι τὸν ἄρτον στενῶς συλλέγουσι, κατ᾽ ἔθνεα συνα- 
θροισθέντες μυιῶν αἱ τοὺς γαυλοὺς ἀμφίκεριίπτανται 
ἔαρος καὶ περιχαίνουσι τὰ πιαλέα χισσύδια, μηδὲ a 
λόγον θέμενοι εἰ βασιλεὺς οὗτος πρὸ τρίτης xal βα- 
σιλείῳ Grab pate περιδούμενος xal ὡς σωτὴρ ὄμνού- 
μενος ὑπὸ πάντων ἀνευφημούμενός τε xal προσχυ- 
γηύμενος, xal ὡς φριχώδεσιν ὅρχοις τὴν ἐς αὐτὸν 
ἐνεπέδωσαν πίστιν καὶ εὔνοιαν, ἀλόγῳ δὲ θυμῷ καὶ 
παρχλογωτέρῳ νοὶ φερόμενοι οὐδέν τι τῶν καχῶν 
ἐνέλιπον ὃ μὴ εἰς ᾿Ανδρόνιχον ἀνοσίως εἰργάσαντο. 
Οἱ μὲν γὰρ κατὰ κεφαλῆς χορύναις αὐτὸν ἔπληττον, 
οἱ δὲ βολῦίτοις τὰς ἐχείνου ῥῖνας ἐμόλυνον, ἄλλοι διὰ 
σπόγγων λύματα γαστέρων [P. 225] βοείων καὶ ἂν- 
θρωπείων τῶν ὄψεων ἐχείνου κατέχεον. Ἕτεροι 
αἰσχοόῥημονοῦντες ἐχαχολόγουν ἐς τὴν μητέρα xal 


τὸν λοιπὸν τῶν τοχέων. Ἦσαν οἵ xal ὀδελίσχοις ἔπειραν αὐτοῦ τὰς πλευράς. ΟἹ Ó' ἀναιδέστεροι λιθο- 
λευστοῦντες χύνα ὠνόμαζον λυσσητῆρα. Μία δέ τις πορνιχὴ γυνὴ xal ἀκόλαστος χεράμιον θερμοῦ ὕδατος 
πλῆρες ἁρπασαμένη ἐξ ὁπτανείου τῶν ἐχείνου χατεχένωσε παρειῶν, Καὶ οὐδεὶς 7v ὅς οὐχ ἣν ἐπὶ Av- 
δρονίχῳ χακοποιός. Καὶ οὕτως ἀτίμως ἐπὶ τὸ θέατρον ἀπαχθεὶς μετὰ γελοιώδους θριάμδου xal τοῦ 
οἰκτροῦ ἐχείνου xal παιζομένου ἐπὶ χαμήλου ὑψώματος, ὃπερ ἄνωθεν χατέδη αὐτόχρημα, ix ποδῶν 
ἀναρτᾶται, τινῶν ἀναψάντων ἐκ φελλύρας χχλώδιον χατὰ τοὺς περὶ τὰς ἐπιχλινεῖς τὸν τράχηλον ix q2À- 
x09 πεποιημένας λύχαιναν καὶ ὕαιναν ἀλλήλαις ἀντιθλεπούσας xal πρὸς ὀργὴν ἡγριωμένας ἱσταμένους 
δύο στυλίσκους xal λίθον ἐπικείμενον ἔχοντας, Τοσαῦτα δὲ πεπονθὼς, xal μυρίχ ἵτερα ὑποστὰς ὅσα 
ὁ λὄγος παρέδραμεν, ὅμως ἀντεῖχεν ἔτι γενναίως πρὸς τὰς ἐπιφορὰς τῶν δεινῶν, ἐῤῥωμένος ὧν τὸ 
φρονεῖν, Πρὸς δὲ τοὺς ἐπεισχεομένους καὶ βάλλοντας ἐπιστρεφόμενος ἄλλο μὲν οὐδὲν ἐφθέγγετο εἰ μὴ τὸ 
« Κύριε, ἐλέησον,» xai, « Ἵνα τί χήλχμον συντετριμμένον προσεπιχλᾶτε ; » ἀλλ᾽ οὐδὲ μετὰ τὴν ἐκ ποδῶν 
ἀπαιώρησιν οἱ ἀνούστατοι ὄχλοι τοῦ πολυπαθοῦς ἀπέσχοντο ᾿Ανδρονίκου ἤ φειδὼ τῶν ἐχείνου σαρχῶν 
ἔλαθον, ἀλλὰ περιελόντες τὸ χιτώνιον χαχῶς ἐτίθουν τὰ πα:δογόνα uópux. ᾿Ανόσιος δέ τις xal διὰ τοῦ ςά- 
ρυγγος εἷς τὰ ἕγχατα ἐπίμηκες ξίφος ἔδαψε. Τινὲς δὲ τῶν ix. τοῦ Λατινιχοῦ γένους xal κατὰ τῆς ἐξέδρας 
ἀχινάχην ἀμφοτέραις ἐπήρεισαν, καὶ περιστάντες χατέφρερον τὰ ἐίφη, ὁποῖόν ἔστι τμητιχώτερον ἄπο- 
πειρώμενοι, xai τῇ τῆς χειρὸς καταχομπάζωντες δεξιότητι διὰ τὸ ἀξιόλογον τῆς πληγῆς. Καὶ μετὰ τοσαῦτα, 
μογήματα xal παθήματα μόλις ἀπέῤῥηξε τὴν ζωὴν, τὴν δεξιὰν χεῖρα μετ᾽ ὀδύνης ἐχτείνας xal περιχγαγὼν 
οὕτω τῷ στόματι, 31s zai τοῖς πολλοῖς ἔδοξεν ἐχμυζᾷν τοῦ Ex ταύτης ἔτι θερμου ἀποστάζοντος αἵματος διὰ τὸ 


νεαρὸν τῆς τομῆς. 


13, Imperavit annos duos, unum vero rerum ( 
;polilus est sine purpura et regio diademate. 
: Hubitu corporis egregio fuit, aspectu venerabili, 
; erectus, statura heroica, etiam extrema etate ju- 


venili facie, corpore omnium saluberrimo, quia 
neque delicatus, neque vorax, 459 neque bibax 
erat, sed ut. Ilomorici heroes, 8888 plerumque ve- 
ecebatur. Unde nemo eum ructantem au ivit. Si 
quando ex ston:acho laborabat, totius diei labore et 
jejunio vel exiguum fastidium propulsabat. Die ad 
occasum vergente Íírusto panis et modico vino 
corpus recreabat. Antidoto per omnem slatem 
nunquam usus est,nisi dum imperavit semel, id- 
que invitus, hortata medicorum, quod ut habituJo 
corporis adhuc integra esset, tamen ad morbos 


ιγ΄. "Ilp£s δ᾽ ἐνιαυτοὺς δύο, καὶ ἕνα τῶν πραγμά- 
τῶν χύριος ἐγεγόνει τηδέννης ἄνευ καὶ ἀρσχικχοῦ 
διαδήματος. Ἦν δὲ τὴν τοῦ σώματος φυὴν εὐφυὴς, 
ἀγητὸς τὸ εἴδος, ὄρθιος ἀναδαίνων, τὴν ἡλικίαν 
ἡρωϊχὸς, κἀν τῷ βαθεῖ γήρᾳ τὴν ὄψιν νεοειδὴς, 
ὑγιεινότατός τε ἀνθρώπων, ὅτι μηδ᾽ ὀψοφάγος περιφ- 
σὸν ἦν xal ἀκρατῶς ἔχων κοιλίας ὡς ζωροπότης καὶ 
τένθης, ἀλλὰ χατὰ τοὺς Ὁμηριχοὺς ἥρωας μάλιστα 
τοῖς ὀπτοῖς προσέχειτο τῷ πυρὶ, 00:y οὔδ᾽ ἐρυγ» 
γάνοντά τις αὐτὸν ἐθεάσατο. 'AXX εἴ ποτε πλημ- 
μελῶν εἶχε στομάχου, πανημξεοίῳ μόγῳ τε καὶ 
νηστείᾳ xai τὸ βραχέως ἐνοχλοῦν ἀπεχρούετο, ψωμῷ 
ἄρτου xxl οἴνου χεράσματι χλινούσης τῆς d 
ρας ἐπιμετρῶν τὴν θεραπείχν τοῦ σώματος. Oóxén 
οὐδ᾽ ἀντιδότῳ ἐχρήσατο πώποτε εἰ μὴ ἀπαξ ἐν «ἢ 


in posterum  precavendos mediciaa prodesset. D βασιλείᾳ, xal τότε τῶν ἰχτρῶν εἰς τοῦτο ἐποτρυνάν» 


Purgatione exhausta sero sub occasum solis non- 
nihil redundantium in venis humorum  egessil. 
Iteque cum amici dizissent vetus illud oraculum 
ad eum pertinere: « Te quadrimestre, falcifer, 
tempus manet, » arridens omnino eos fal:i respon- 
dit (se enim omnis generis morbis vel annum in- 
tegrum resistere posse), viribus corporis fretus, 
falsaque spe, ut apparet, concepla, se leni morte 
et tranquilla obiturum, violento interitu vel ultro 


tt ἄκοντα, φαμένων, si xai. μὴ δι’ ἐνσχήέψασαν χα- 
χέχτησιν, ἀλλ᾽ οὖν προφυλαχῆς χάριν τὸ [P. 296] 
ἀνύσιμον χρεὼν προσενέγχασθαι φάρμχχον. Ἱιὼν 
τοίνυν τὸ καθάρσιον βράδιον xal περὶ δύνοντα ἣλιον 
ἀπεχένωσέ τι τοῦ ἐν φλεψὶ περιττώματος, ὥστε καὶ 
πρὸς τοὺς φάσχοντας τῶν ἑταίρων ἐπ᾽ ἐχείνῳ οἴεσθαι 
πάντας τὸ παλαίφατον λελέχθα! τοῦτο χρησμῴδημα" 
« Δρεπανηφόρε, τετράμηνόν σε μένει,»» ἐπιμειδιῶν 
ἔλεγε διαψεύδεσθαι ποοδήλως" αὐτὸς γὰρ καὶ ἐνιαυ- 


113 


— 


κ΄ ἘΞ ANDRONICO COMNENO LIB. Il. 


114 


τὸν ὅλον νοσηλείᾳ' παντοίᾳ τοῦ σώματος διαρχέσειεν À dissimulato vel plane non cogitato. Quanquam ac- 


ἄν προσπαλαίΐων, τῷ ῥωμαλέῳ πεποιθώς τοῦ σώμα- 
τος, xal φανταζόμενος, ὡς ἔοικεν ὡς μαλαχῷ θα- 
νάτῳ δάμήσεται χαὶ εἰρηνιχῷ τέλει συμπερανεῖ 
τὴν ζωὴν, τὴν δ᾽ ἐναντίαν τελευτὴν dj ἑχὼν ἀποπροσ- 
ποιούμενος fj μὴ κατὰ νοῦν ὅλως βαλλόμενος. Kal- 
τοι λογος διαῤῥέων καὶ ἐς ἡμᾶς ἵκετο, ὡς ἵππων 
ἀγομένης ἁμίλλης ἐχτείνας τὴν χεῖρα ᾿Ανδρόνιχος 
δαχτύλῳ ὑπέδειξε τῷ ἐξαδέλφῳ xal. βασιλεῖ Μανουὴλ 
τοὺς κίονας ὦ» αὐτὸς μέσον ἀνήρτηται, εἰπὼν ὡς 
ἐχεῖσε μέλλει ποτὲ βασιλεὺς Ρωμαίων ἀπαιωρη- 
θῆναι χακῶς παθὼν ὑπὸ τοῦ τῆς πολιτείας πληρώ- 
ματος" τὸν δὲ πρὸς τὴν ᾿Ανδρονίκου διήγησιν ἀπο- 
κρίνασθαι. ᾿Αλλ᾽ αὐτὸς τέως οὐχ ἐσεῖται ὁ τοῦτο πει- 
σόμενος. Καὶ τοιοῦτο μὲν τέλος θανάτου κατείληφε 
τὸν ᾿Ανδρόνιχον, ἐξάπινα εἰς ἐρήμωσιν ὡσεὶ xal 
ἐνύπνιον ἐξεγειρομένου γεγενημένον, καὶ ἕν τῇ 
πόλει τὴν οἰκείαν ἐξουθενωμένον εἴχόνα, εἴτε τόν τοῦ 
προσώπου χαραχτῆρα βούλοιτό τις οὕτω νοεῖν, εἴτε 
τὰ ἐπὶ τῶν τοίχων καὶ σανίδων εἰχάσματα, ἐπεὶ xoi 
ταῦτα ὁ πολύς κατηχρειώχει λεὼς καὶ διεσχεδάκει 
πρὸς γῆν καὶ ἐλέπτυνεν ὡς οὐδ᾽ οἱ περὶ Μωσέα 
πρότερον ἐφορισθέντες τό χωνευθὲν ἐν μέθῃ ταυ- 
ρόκρανον. Μεθ᾿ ἡμέρας δὲ τινας καθαιρεθεὶς τοῦ 
οἰχτροτάτου ἐχείνου ὑψώματος ὅσα x«l πτῶμα 
θρέμματος ἐν μιᾷ τῶν τῆς ἱπποδρομίας ἀψίδων πα- 


cepimus eum ludis circensibus extensa manu 
imperatori Manueli patrueli 460 suo duas illas 
columnas, intra quas suspensus est, digito mon- 
Strasse, ac dixisse fore ut aliquando Romanorum 
imperator, multa prius a populo perpessus, intra 
eas suspenderetur. lllum vero respondisse id eibi 
non usuventurum esse. Ac talis vite exitus op- 
pressit Andronicum subito destitutum et velut e 
somno experrectum, imagine ejus in ipsa urbe ad 
nihilum redacta, sive quis faciem ejus intellizat, 
Bive statuas et picluras in tabulis et parietibus. 
Nam eas quoque vulgus perdidit, dissipavit el com- 
minuit,non secus acolim Moses bovem illum per 
ebrietatem conflatum contrivit.Post diea aliquot ex 


B alto illo miserabili detractus, et in theatri fornicem 


quemdam ut bestia projectus, jacuit donec quidam 
humanitate adducti, nec ire nimium indulgentes, 
cadaver ejus inde sublatum juxta Ephori monaste- 
rium,quod ad Zeuxippum est,in quodam infimo loco 
posuerunt; idque compage nondum penitus disso- 
luta adhuc spectare licet. Nam Isaacius imperator, 
criminis expers et justus, ut 4618 putabat, non 
annuit ut id sublatum sepeliretur aut in Sancto- 
rum Quadraginta edem transferretur, quam Andro- 
nicus ea de causa studiose condiderat et exornarat. 


ραῤῥιπτεῖται. Ἐσύστερον δὲ τινες μερίδα τῷ ἐλέῳ διδόντες xai μὴ πάντα τῷ θυμῷ χαριζόμενοι, ἐχεί- 
θεν τὸν ᾿Ανδρονίχου νεχρὸν ἀνελόμενοι παρά τινι χατωτάτω τὸπῳ ἔθεντο περί που τὴν ᾿Εφόρου μονὴν, 
ἣ κατὰ τὸ Ζεύξιππον ἵδρυται, ὃ καὶ εἰσέτι μὴ πάντη διαλυθὲν τῆς ἁρμονίας τοῖς βουλομένοις ὀπτάνεται. 
'O γὰρ ἀμεμφὴς, ὡς ᾧετο, τὰ πάντα καὶ δίχαιος ᾿Ισαάχιος οὗ χατένευσε χαθαιρεθῆναι xol ταφῇ παρα- 
δοθῆναι ᾿Ανδρόνικον, ἤ ἀχενεχθῆναι τὸν τούτου νεχρὸν εἰς τὸν τῶν ᾿Αγίων Τεσσαράχοντα νεὼν, ὅν ᾿Ανδρόνι- 
xog πεποίηχε φιλοτίμως καὶ λαμπροῖς ἠγλάϊσε κόσμοις καὶ ἀναθήμασί περιττοῖς χατεγάλλυνε, xal ἐν ᾧ τὸν 


τοῦ σώματος χοῦν ἀποθησαυρίσαι προεμηθεύσατο. 


᾿Εχλείπων δὲ ἦν τὴν ψυχὴν εἰς τὰς τοῦ θεοχήρυ- (1 


χος Πύλου ἐπιστολὰς, xal συνεχῶς τοῦ ἐκ τούὐτῶν 
ἀποστάζοντος ἐνεφορεῖτο μέλιτος, xal ἄριστα ἐπι- 
στέλλων ἐχτῆς αὐτῶν πειθανάγχης τὰ οἴχεϊα περιέ- 
6a)Àev ἐπιστόλια. ᾿Αμέλει τοι χαὶ ἀρχαίας χειρὸς 
eixóva τοῦ πνευματοῤῥήτορος ἸΤαρσέως χόσμῳ 
λαμπρύνας τῷ ἐκ χρυσοῦ ἀνέθηχε τῷ ῥηθέντ᾽ νχῷ- 
ἣ δὲ τῆς ᾿Ανδρονίχου χαταστροφῆς ἐγγιζούσης τῶν 
ὀφθαχμῶν ἀπεστάλοξε δάχρυον. Τοῦτο δ᾽ ἀχηχοὼς 
᾿Ανδρόνιχος στέλλει [P. 227] τοὺς ἀχριδωσομένους 
τὰ τῆς axofc. Ἢν δὲ μεθ᾽ ἑτέρων εἰς τοῦτο ἐπιλε- 
γεὶς καὶ ὁ ᾿Αγιοχριστοφορίτης Στέφανος, ὅς xal διὰ 
βαθμίδος ἀνελθὼν (ἦν γὰρ f εἰχὼν μετέωρος) ἀπί- 
ψησεν ὑφάσματι ἀκηράτῳ τὰς τοῦ lMaóAlou κόρας. 
Αἱ δὲ κατὰ τὰς διασμωμένας χρήνας ἔτι πλεῖον τὸ 
δάκρυον ἐξεχένουν, Καὶ θαυμάσας ὅ ἑώραχεν — "Av- 
δρονίχῳ ἀπιὼν διηγήσατο’ ὋὉ δὲ μέγ’ ὀχθήσας xal 
τὴν χάραν ἔνθεν καὶ ἕνθεν ταλαντεύτας ἐπέμυξε, 
xai εἴρηχεν ἐπ᾿ αὐτῷ ἄρα δαχρύειν ἐιοχένχι τὸν 


Pauli divini preconis Epistolas supra modum 
amavit, et melle inde promanante subinde est re 
fectus,et litteras suas elegantissimas inde ad per- 
suadendum efficacius instruxit. Imago vero ccele- 
stis illius oratoris, antiquae manus opus, quam 
auro exornalam in illa ede reposuit, imminente 
ei exitio lacrymavit. Quo is audito explorari jubet 
an verum sit. Ad id minislerium preter ceteros 
Hagiocbristophorita Stepbanus delectus per gradus 
ascendit (nam in sublimi pendebat imago), Pauli- 
que pupillae purissimo linteolo abstersit ; quo 
facto lacryme magis eliam tanquam emx fonte ex- 
uberarunt. Quod ubi cum admiratione retulit, 
Andronicus gravi dolore perculsus et diu agitalto 
capiie cum gemitu dixit Paulum videri sua caosa 


D lacrymasse, ac grevissimam sibi cladem impen- 


dere. 86 enim ex animo amere Paulum et ejus 
dicta maximi facere, et ἃ Paulo utique reda- 
mari. 


Παῦλον, xai xax$w αὐτῳ χείριστον προσημαίνειν τὸ ἀγγελλόμενον" φιλεῖν γὰρ ἐκθύμως τὸν Μαῦλον xal 
τῶν αὐτοῦ ῥημάτων ἄχρως ἐξἔχεσθαι, xal ἀντιφιλεῖσθαι δήπουθεν ὑπὸ Παύλου. 


“να δὲ συνελὼν εἴπω τὸ πᾶν, εἰ τοῦ ἐντόνου τῆς 
ἀπηνείας ὑπεχάλα ᾿Ανδρόνιχος μηδ᾽ εὐθὺς ἐπῆγε 
τὸν χαυτῆρχ xal τὴν αομὴν, ἀεὶ ῥανίσιν αἱμάτων 
συνδιαπλέχων xal διαχρώζων τὸ ἀρχιχὸν ἀμπεχόνιον 
τῷ ἀπαραίτητος εἶναι πρὸς κόλασιν, ὅπερ ἐκ τῶν 


ParROt. Gk. GXXXIX. 


462 Sed ut rem in pauca conferam:si de 
sevitia nonnihil remisisset Andronicus, neque 
statim ad sectiones οἱ  ustiones  properasset, 
neque vestes imperatorias inexorabili semvitate 
subinde polluisset (quo veluti contagio crudelitatis 


715 NICETJE JCHONIATE  -.. 716 


ex multiplicibus erroribus apud barbaras gentes Α ἐθνῶν οἷς προσἔμιξεν ἀπεμάξατο “πολυπλανξστατος 
infeclus est), non minimus inter Comnenios impe- ἀνθρώπων γενόμενος, ἦν ἅν οὐκ ἐλάχιστος ἐν τοῖς 
ratores fuisset, ne dicam eum nemini quidquam ἐκ Κομνηνῶν ἄρξασιν, ἵνα μὴ λέγω :ὡς ἐν ἴσῃ τῇ 
de palma fuisse concessurum. Nam ex eo quoque στάθμῃ καὶ πάντη ἰσόῤῥοπος, ἐπειδή περ΄ ἦν χάχ 
maxima bona colligi poterant. Neque enim peni- τούτου συλλέγειν ἀνθρώπινα ἄττα μέγιστα" οὗ γὲρ 
tus hominem exuerat, sed, ul Centauri, partem — πάντη ἀπηνθρώπιστο, ἀλλὰ χατὰ τὰ διφυῇ ἀνακλατ- 


hellux* habebat et bumano vultu ornatus erat. τόμενς μορφώματα θηριωδίας μετέχων xal βροτείῳ 
εἰδει ἐχέχαστο. 
De Andronici exitu cum alii iambici versos οἱ Περὶ δ᾽ 'AvÓpovixou xai ἕτεροι τὸ ple, αὐτῷ 
. . . ΄ 5, A - !. ! ^ 
in libris reperiuntur et multis in ore sunt, tum πρηφοιοάζοντες Ἰαμθεῖοι στίχοι βίόλοις ἔμφξϑονται 
hi : xa! στόμασι πολλῶν περ'άδοντα', σὺν ἄλλοις δὲ χαὶ 
οὗτοί εἶσιν" 
Vinoses impiger profectus ex locis Αἴφνης δ᾽ ἀναστὰς ἐκ τόπου πλήρους πότου 
Vir lividusque et insolentís ingeni, ᾿Ανὴρ πελιδνὸς, ἀγέρανχος τὸν τρόπον, 
Canus, severus, multiplex Chameleon, Στυγνὸς, πολιὸς, ποιχίλος χαμαιλέων, 
Ruet οἱ recurva culmos falce demetet. ᾿Επεισπεσεῖται καὶ θερίσει παλάμην. 
Sed tempus ipsum denique haud minus melet, ἢ IA,» ἀλλὰ καὐτὸς συνθερισθεὶς τῷ χρόνῳ 
4608 Miserque scelerum jyunas haud leves dabit. ᾿Εσύστερον τίσειεν ἀθλίας δίκας 
Non vilal ensem nanque dirus ensifer. Ὥνπε; καχῶς ἔπραξεν ἐν βίῳ τάλας" 


Ὃ γὰρ φέρων μάχα!ξαν οὐ φύγῃ ξίφος. 
Vinosa vero loca Oenseum designant : unde Andro- 


ἤδη, δὲ πότου τόπον τὸ ΟΝ ; 
nicus, ut jam dictum ost, Cpolim venil. Πλήρη δὲ πότου τόπον τὸ Οἴνχιον ὑπεμφαίνουσιν, ὡς 


δηλοῖ xal τὸ τῆς γώρας προσώνυμον͵ ἐξ οὗπερ 
᾿Ανδρόνεκος ἀπάρας, ὡς ἤδη μοι ἐῤῥέθη, πρὸς 
Κωνσταντίνου πόλιν παρεγένετο" 





BAXIAEIA 
IZAAKIOY TOY APTEAOY. 


IMPERIUM 
ISAACII ANGELI. 


4604 1. Imperium hoc modo, fere citra nego- ᾧ [P. 228] α΄, ᾿Απράγμονος (forte ἀπραγμόνως) δ᾽ οὕτω 
tium, Hagiochristophorite sanguine quodammodo τὴν βασιλείαν παραλαθὼν ᾿Ισχάκιος ὁ Ἄγγελος, κεὶ 
partum, consecutus Isaacius Angelus ex magno τῷ τοῦ ᾿Αγιοχριστοφορίτου αἵματι ὡς [P. 299) εἰπεῖν, 
palatio in Blachernlam regiam ἰγαηβί!, versibus αὐτὴν ὠνησάμενος, ἐχ τοῦ μεγάλου παλατίου εἷς τὰ ἐν 
illis, quod subinde in ore habebat, haud recte ad Βλαχάρναις ἀφιχνεῖται ἀνάχτοσα, xxl εἷς ξαυτὸν 
ge accommodnatis, qui de tauriformi imperatore sic οὐχ ὀρθῶς ἕλχων τὰ ἔπη xai οἰκειούμενος xal ἀνὲ 
loquuntur : στόμα φέξων διὰ παντὸς ἃ περὶ τοῦ βοοσχήμονις 

βασιλέως ἐκπεφών ται xai διεξίχσιν οὐτωπί. 
Fiyura mores nec minus locum notat, 
Unde advenisti. Conspeelu ut laetor tuo? 
Virtute »nulto ccteris praestantior, 

AG 6 Modeste lenéterque castiges tuos. 

llinc consecutus exilum prosyerrimum, 
D-cusque solus duclus ex palalio, 
ἢ εἰ ζεῖ mortuo rotentia brevi : 
Te namque regni prosperi manct decus. 


Τὸ σχῆμα φαίνει τὸν τόπον xxl τὸν τρόπων, 
Ὅθεν μολήσας νῖος ἀφρείς τ φίλος. 
Πρώτας γὰ ἔχεις ἀρετὰς ἄλλων πλέον, 

Kat σωρρονίζεις σωςρονῶν τοὺς οἰλτάτους. 
Όθεν τέτευχας χονπτοτάτου τοῦ τέλους 
Μόνος ἀναχθεὶς ἐξ ἀναχτόρων πλέος, . 

Καὶ τῷ νεχρῷ, χράτιστε, λιπὼν τὸ κράτος" 

Ως ἐν βραχεῖ γὰρ εὐτυχήσεις τὸ κράτος" 
Nam justiliam quilem optime assimulavit, ac im- ἢ ἀρίστως τὸν δίκαιον ὑπεχρίνετο, Τῷ ἐλέῳ τε Ὑὰρ 
perio potilus omuibus egentibus benefecit, οἱ in- τῶν ἐνδεῶν ἤλειφε πλησμίως τὴν κεφαλὴν βασιλεύ- 
abdita cella solus adoravit Patrem et Deum qui σας, αὶ τῶν ταμιείων ἔνδον ὡμίλει τῷ ἐν χρυπτῷ βλέ- 
in occulto videt. Erga eos eliam qui in exsilio ποντι [[χτρὶ xal Θεῷ ἀθροίσας δὲ xal τοὺς ἐν ἐξορίαις 
aífligebanlur aut a5 Andronico bonis spoliati aut — κχαχουχουμένους καὶ ὅσους ᾿Ανδρόνιχος 1j τῆς οὐσίας 
mulilati erant, benignllate usus est, non iislan- ἐψίλωσεν ἢ ἐς σῶμα διελωδύσατο, εὖ ἐποίει ἱκανῶς, 


7117 

, * "o NS , *^ 
οὐκ Gr00190UQ μόνον εἰ 
4 - 3 δ᾽ ’ - λ - , ὀ 
αὐτοῖς οὐχλ ἠφάντωτο, τῇ βασιλικῇ γάζῃ στεγόμε - 
vov, 7, παρ᾽ 'Avüpovixoo βραδευθὲν ἑτέροις εἰσέτι 
περιελέλειπτο, ἀλλὰ χἀκ τῶν ἀρχιχῶν θησαυρῶν 
προσπαρέχων καὶ φιλοτίμῳ χειρὶ δεξιούμενος. Ὃ 
"xal τὸν χατὰ τῶν Ἰταλῶν χατεύθυνΞ πόλεμον, oi 
Θετταλίαν τε εἶχον ἤδη xai ᾿Αμφίπολιν παρεοτή- 


σαντο, καταθρχσυνόμενοι ἀνέδην χαὶ αὐτῆς τῆς 
μεγαλοπόλεως τῆς περιωνύμου, καὶ μεγαλαυχοῦν- 


“ , -« , , », Ἁ» ^ 
τες τῷ χατά τε γῆν χατά vs θάλατταν αὐτὴν ὁιαλα- 
- , 9 kJ] * 
δεῖν ὁᾷον καὶ ὡς ἐρήμην καταλήψεσθαι νοσσιαν zat 
, ?, » , ^ 
σχυλεύσειν ἀτχλχιπώρως βραγυημέερῳ πᾶν» χαιξῷ, 
Οἱ γὰρ ἄνθρωποι τὴν 'lazaxxloo ἀργὴν ὡς i4 χειμῶ- 
* , , M Li - , 
νος εἷς ἔχρ μετάδχσιν Tj γαλήνην ἀπὸ ζάλης θεασά- 
μενοι σταθερὰν ix τῶν ἁπανταχῆ Ῥωμαϊκῶν gov- 
ἑῤ'εον χωρῶν, οὐ μόνον ὅσοι πρώην ὡπλίτευον, 
ἀλλὰ καὶ οἵ ἀπόμαχοι πάλαι ποτὲ ἦταν, χαὶ αὐτοὶ δὲ 
οὐχ ἧττον ἦΐθεοι, οἱ μὲν ὀψόμεν,: μόνον τὸν £eo0s- 
*. -«-ὠ , p» * , 
ρωτὴν Μωσῆν καὶ τὸν ἐπανάγοντα Ζωρούαθελ τὴν αἶχ- 
μαλωσίαν Σιὼν (οὕτω γὰ αὐτοῖς ἐχρίνετο ᾿[παάκιος), 
οἱ ὃΣ ἀποληψόμενοι τὰ φυνήθη τοῖς στρατευομένο!ς 
ὀψώνια, τινὲς δὲ xal στρατολογησόμενοι xal xxii 
3 1922 
ὧν Σιχελῶν ἀνορισόμενο!. Ὡς ob ὀήλη γέγονεν d, 
τῶν Σιχελῶν ἀνορισόμενο!. Ὡς ob ὀήλη γέγονεν ὦ 
3 ^ 4 - b E 
AvÓpovlzoo  xatxztpoo?) τοῖς κατὰ τὴν Φιλίππου 
ἐπαρχίαν τῷ βασιλεῖ συναπάρασιν ᾿Ιωάννῃ τῷ ᾿Αν- 
δρονίχου παιδὶ, παραχρῆμα χαὶ αὐτὸς συλλυφτθεὶς 
τὶς κόρας ἐκχόπτεται xal χαταστρέφει τὴν ζωὴν 
ἐπωδύνως, ὑπομείνας παραχαλοῦντα, xal μὴ εὐρὼν, 


DE ISAAGIO ANGELO LIB. I. 


τι τῶν πάλαι προσόντων À tum restitutis qui adhuo vel in erurio vel aliis 


718 


donala supererant, sed ex thesauris eliam libera- 
liter adjecta pecunia. Que rea effecit ut cum La- 
tinis felicius bellum gereretur, qui Thessaliam jam 
tenebant et Amphipolim subLegerant et insolenter 
ipsa:u Cpolim alfectabant, quam se terra marique 
obsessam, fucile ut vacuum nidum occupaturos 
et ciira laborem perexiguo tempore spoliaturos 
gloriabantur. Nam homines l1sauci imperio quasi 
vero posi hiemem 466 et tranquillitate post tem - 
pestatem exhilarati, ex omnibus provinciis con- 
flueban!, nec ii tantum qui tum militabant, sed 
homines eliam bello desueti pridem et adolescen- 
tes, alii ut liberatorem Mosem οἱ Zorobabelem ca- 
ptivitatis Sionie reductorem tantum viderent (ta- 
lis enim babebatur Isaacius), alii ut stipendia 
militaria de more acciperent, quidam ui nomina 
militia darent et Siculos forliter propulsarent. 
Ut autem ii qui cum imperatore Jounne Andro- 
nici filio in. Philippicam provinciam abierant, in- 
teritum Andronici cognoverunt, etiam . Joannes 
effuasis oculis magno cum dolore interit, sine ulla 
cujusquam com miseralione et consolatione. Eo- 
demque modo frater ejus Manuel excecatur, quan- 
quam palernis injuriis nequaquam assensus ; id- 
que non circumforanci modo homines sciebant, 
sed et ipse Isaacius omnium maiime, qui eum 
lumine privavit. 


xxi συλλυπούμενον, xal μὴ ἰδών. Καὶ ὁ ἀδελφὸς δέ ol ὡσαύτως Μανουὴλ συσχεθεὶς ἐχτυφλοῦται, κατὰ 


μηδὲν αὐτῷ ἐπαρχέσχντος τοῦ μηδ᾽ ὅλως τοῖς πατριχοῖς συντίθεσθαι ἀνομήέμασι, καὶ 
ἀχριθέστατα οὐ μόνον τοὺς ἐν ἀγορᾷ στροεφομένους, ἀλλὰ xal αὐτὸν ἀπάντων μάλιστα 


ἐστέοησε τὸν ἄνδρα τοῦ φωτός. 


[230] Ιδὼν δὲ ᾿Ισαάχιος τὴν ἐκ τῶν ἐῴων πόλεων (Ἱ 


συνϑοομὴν τοῦ λεὼ ἱκανὴν συνάσασθαί οἱ κατὰ τῶν ἐχ 
Σιχελίλς ἐχθρῶν, αὐτούς τε ἀσμένως εἰσῳχίζετο, 
καὶ δωρεαῖς εὐφραίνων ὅτη δύναμις χαὶ ὁπτοδοτῶν 
εἷς τὸ μετὰ τοῦ Βρανᾶ στρατόπεδον ἐξαπόστελλε, 
xai τοῖς λοιποῖς Ob 'Ρωμαϊχοις τάγμασιν ὁπόσα 
ἐθυραύλει τοῖς πολεμίοις ἀντιφερόμενα, ἔπεμψε τὰ 
βασιλιχὰ σιτηρέσια xai ἔτι μᾶλλον πρὸς τὸν ἀγῶνα 
ἐπέῤῥωσε τὸν προχείμενον, ποσωθέντα εἰς χρυσίου 
χεντηνάρια τεσσαράλοντα. Αὐτὸ μέντο! τὸ ἐκ Σιγε- 
λίας ἀντίμαχον μήπω τὰ xav ᾿Ανὸρόνιχον ἐνωτισά- 
μενον εὐθχρσῶς τῆς ἐς τὰ πρόσω πορείας εἴχετο, 
πέρα; τῶν μόχθων τῆς ὁδοιπορίας τὴν Κωνσταντίνου 
θέσῃχι διχνοούμενον. Καὶ ὁ στύλος ὃς ἀναπλεύσας 
ταῖς νήσοις προῴχειλεν ot ἀγλμιστά που τῆς πόλεως 
᾿ ἀμφιῤῥέονται, "AAA! ὁ τοὺς γίγαντας μὴ ἐν πλέθει 
ἰσχύος αὐτῶν καὶ ἄρματι καὶ ἵπποις σώζετθαι ἀφιεὶς, 
τοῖς δὲ ταπεινοῖς χαὶ προσηνέσι χάριν ἐπιστολάττων, 
οὗτος τοὺς ὑψαύχενας ἔσφηλε, xal ὡς πρώην ἐπὶ 
τῶν ποργοποιούντων αὖθις ἀτεχνῶς κχαταδὰς οὐ 
συνέχες μὲν τὰς γλώσσας αὐτῶν, εἰς δὲ τρισσούμενα 
τούτους καταδιεῖλε τμήματα. Τὸ μὲς γὰρ τὴν τῶν 
Θετταλῶν προχαθημένην πόλιν clim φρουρεῖν καὶ 
ἔμενε κατὰ χώραν μετὰ νηῶν ταχυνχυτουσῶν, τὸ δὲ 
τὰς Σέῤῥας ἔχειρε περιὸν ἀδεῶς" τὸ ὁὲ τρίτον τοῦ 
πρόσω ἐχόμενον οὐδ᾽ αὐτὸ καθχοῶς ἦν ἀδιαίρετον, 


συνειδέναι τοῦτο 
Ἰσαάχιον, ὃς 


Is eos qui ex Oriente concurrebant, oum ad Si- 
culos propulsandos satis esse multos cerneret, et 
cupide suscepilet pro virili muneribus et 407 armis 
ornalos in Brane castra misit. Ac celeras etiam 
Romanus legiones, qui contra hostes in procinctu 
erant, stipendiis missis, qui ad xL centenarios 
auri conficiebant, ad instans discrimen alacriores 
fecit. Ceterum hostes Siculi nondum audito casu 
Andronici confidenter pergebant, prestituto fino 
laborum itineris ipsa Cpoli. Classis quoque ad in- 
sulas urbi proximas appulit. Sed is qui gigantes in- 
gentibus viribus curribus, et equis salvos esse non 
sinit οἱ humilibus gratiam instillat, homines elatos 
laebefeciL; et ut olim contra turris edificatores, ita 
contra hos etiam descendit, ac linguas eorum 


ἢ haud sane confudit, sed exercitum in tres partes 


Jivisit, quarum una ad "Thessalonice custodiam 
cum expeditis navibus relicta est, allera Serranum 
agrum impune vastavit: tertia que ulterius perge- 
bat, ne ipsa quidem plane indivulea, partim juxta 
Sirymonem vereabaturet Amphipolitanumagrum va- 
stabat, parlimalacriterantecedenset urbis ingressum 
anticipansjuxta Mosynopolim castra habebat.Et quia 
A468 perpetuo victores neminem habebant qui re- 
gisterct, temere excurrebant; et (iurmatim divisi 
alias alio pro sua quisque libidine vagabantur, si 


, 


719 NICETAE CHONIATE- 190 


. quando Mosynopoli predatum exeundum erat et A ἀλλ᾽ ὅ μὲν τοῦ Στρυμόνος ἐπινε xal ἐλούετο, φθεῖρον 


commeatus importandus. τὰ xat' ᾿Αμοίπολιν, ὃ δὲ προπορευόμενον γεγηθὸς 
xai οἷον προαρπάζον τὴν εἰς τὴν βασιλεύουσαν εἴτοδον χατὰ Μοσυνόπολιν ἐστρατοπεδεύετο. ᾿Αεὶ ἐξ 
νικῶντες καὶ μηδένα τὸν ἐς χεῖρας ἔχοντες ἐπιόντα ἀπερισχέπτους ἔδρων τὰς ἐχδρυμὰς καὶ κατὲ ἴλας 
ἀποδιίσταντο, καὶ ἄλλος ἀλλοθι, ὥσπερ ἑκάστῳ φίλον, ἀπεσχεδάννυντο, εἴ ποτε δεήσειεν ἐξιέναι τῆς 


Μοσυνοπόλεως ἐπὶ ληϊσμῷ καὶ τῷ τὰ ἐπιτήδεια εἰσενέγκασθαι. 


2.Branas igitur dux, Barbarorum negligentia ani- 
madversa, per occasionem adducit exercitum, egre 
persuasis militibus ut paulum e montibus in plani- 
tiem descenderent.Qui cum primo congressu aliquot 
cohortes hostium feliciter propulsassent, Myrmido- 
num fabulam reipsa confirmarunot, statiin viri fortes 
facti,subinde iis qui terga dabant occisis, et hostes 
&adipsam usque Mosynopolim persecuti. Ut autem 
cum ceteris quoque feliciter dimicarunt,etium oppi- 
dum invadere statuerunt ; et portis incensis, quas 
hostes jam territi custodiebant, Barbarorum oeedi- 
bus post diuturnam rei bellice famem sunt expleti. 


B. Φυλάξας τοίνυν à στρατηγὸς Βρανᾶς τὲ παρὸ 


τῶν βαρδάρων ὧδέ πῃ γινόμενα, τὴν στρατιὰν ἐκέ- 


γει κατὰ καιρὸν, μόλις πείσας ἀποστῆναι μικρὸν 


τῶν ὀρέων xal βαδίσαι ποτὲ xai πεδίον ἱπκήλατοι. 


Καὶ ὡς ἤνυσάν τι χρηστὸν ix πρώτης ὁρμῆς καὶ 
μοῖραν ἑτρέψαντο τῶν ἀντιπάλων, τὸν τῶν Μυργι- 
δόνων μῦθον ἔργοις αὐτοῖς ἐπιστώσαντο, αἴφνης 
εἰς ἀγαθοὺς ἄνδρας μετατεθέντες καὶ ἀεὶ τὸν ὅπι- 
σθεν (22) χτείνοντες. Eovi6v, δ᾽ ἐπιταθῆναι τὴν τῶν 


πολεμίων ἐπιδιωξιν καὶ xaxà Μοσυνόπκολιν σύτήν. 


Εὐτυχῶς δὲ xal τοῖς ἐφεξῆς προσπλαχέντες ἐπιτί- 


θενται καὶ τοῖς τοῦ πολίσμστος ἔνδοθι, ᾿Αμέλει xal 


Eoque successu non contenti, ad eos 469 qui Am- B τὰς πύλας παρὰ τῶν πολεμίων φρουρουμένας (ἤδη 


phipolim tenebant properarunt ; et hostium armis 
atque equis instructi, partem que adhuc ud Stry- 
monem versabatur sunt adorti. Ibi rerum facie di- 
vinitus mutata, pridem feroces et insolentes, qui 
setantum non montes hastis evereuros minabantur, 
fama de suorum ad Mosynopolim clade consternati, 
quasi fulmine icti aut attoniti, pugnam differebant 
et segnius in aciem descendebant. Romani vero, 
repudiala ignavia, ut sublimes aquile in humiles 
aviculas impetum in eos facere avebant, et. cum iis 
congredi & quibus contumeliosis verbis spreti fue- 
rant.Cum autem in Demetrize campo uterque ex- 
ercitus convenisset, Siculi metum suum magis 
etiam declararunt legatis ad Branam de pace mis- 
sis. Quorum postulata cum principio Romanis pla- 
cerent, deinde vel insidias subesse vel evidens ti- 
morisid signum esse rati, mutatis animis, non 
belli signo, non tube sonitu,non ullo ducis monitu 
exspeclato, strielis ensibus in hostes ruunt. Qui 
41 0 cum eorum impelum δὰ tempus fidenter et 
[ortiter tolerassent, aliquandiu vario eventu pu- 
gnatum est. Sed landem summo Romanorum ar- 
dore loco pulsi effuse fugerunt, in eaque fuga 
partim capti,partim occisi, partim in Strymonem 
flamen ascti eunt : nostri spolia legerunt. Accidit 
hoc vesperi, 7 die Novembris mensis. Capti sunt 
et duo duces exercitus, Rizardus írater uxoris 
Tangri, qui classi praeerat, et Balduinus contus, 
non ille quidem nobili et illustri genere ortus, 


4àp φόδος xal φρικασμὸς αὐτοὺς περιεκέχυτο οὐ»- 
ματος) παραδόντες πυρὶ, εἰσπεπηδηχότες ἔσωθεν (23) 
ἐνειστιῶντο ταῖς σφαγαῖς, ἐπὶ μακρὸν ἀπόσιτοι bv- 
τες χαρυχευμάτων ἀρεϊκχῶν, Ὡς δ᾽ ἔφαγον πλοῦτον 
ἐθνῶν ἐνεπλήσθησάν τε xal ἐλιπάνθησαν τοῖς λα- 
φυραγωγήμασι, καὶ χατὰ τῶν περὶ τὴ, ᾿Αμφίπολιν 
ἔφρονηματίσθησαν, ὡς ἕωλον τροφὴν τὴν πρότριτα 
νίχην ἀντιπαρελθόντες. ᾿Απῆραν οὖν ὡς παρεμθδολὴ 
Θεοῦ ἤ λεόντων στρατόπεδον, τοῖς τῶν πολϑμίων 
ἵπποις xal ὁπλισμοῖς φραξάμενοι, κατὰ τῆς περὶ 
τὸν Στρυμόνα ἔτι σχηνουμένης λοικῆς μερίδος τῶν 
ἀντιπάλων, ὅτε καὶ τοῦ χύδου θεύθεν ἄλλως VP. 231) 
διφέντος οἱ μὲν πρώην ὑψαύχενες καὶ γἸαῦροι xal 
μικροῦ τοῖς δόρασιν ὄρη μετωρίσειν καὶ μεταθή- 


( σειν κομπάζοντες, ὡς καταιδάτῃ πληγέντες ἣ Bpov- 


τῆς ἤχῳ ἐξαισίας παραχοπέντες τὸν νοῦν τοῖς τῶν 
χατὰ τὴν Μοσυνόπολιν οἰκείων ἀπευχταΐοις ixoó- 
σμασιν, ἀνεδάλλοντο τὴν μάχην xal ἐξετάσσοντο ῥἐς- 
θύμως. Οἱ δὲ Ῥωμαῖοι τὸ ταπεινὸν ἀποθέμενοι τοῦ 
φρονήματος ὡς slc θήραν ὀρνίθων χαμαιπετῶν ὑψι- 
νεφεῖς ἐξεποτῶντο ἀετιδεῖς, καὶ ὥργων ἁπτέρῳ τά- 
χει συμπλαχῆναι Óo' ὧν ἦσαν ἀπορνιθούμενοι πρό- 
τερον ὀνειδείοις ῥήμασιν. ᾿Επεὶ δ᾽ εἰς ἕνα χῶριν 
ἀμφότερα συνήλθοσαν τὰ στρατεύματα (ἣν δὲ obe 
ὁ τοῦ Δημητρίτζη λεγύμενος τόπος), τότε δὰ μᾶλλον 
οἱ Σικελοὶ χαθυπέδειξαν ὅ πεπόνθασι δείλανξδριγ 
συμθάσεων γὰρ ἐμέμνηντο, καὶ τούτων ἕνέκα Bunr 
ρυκεύοντο πρὸς Βρανᾶν. Καὶ τὰ μὲν πρῶτε We -— 
μαίοις ἤνδανε τὰ αἰτούμενα: μετὰ βραχὺ δ' οὐδ" 


ged ob fortitudinem et rei militaris eolertiam regi ἢ οἱ αὐτοὶ γεγονότες, ἀλλὰ δόλον εἶναι ὁποτοπάσεναε 
charusettotius exercitus dux delectus. Qui supe- τὰ παρὰ τῶν ἀντιπάλων προδαλλόμενα, 4j dg 
rioribus victori'selatus se Alexandro Magno com- τοῦτο, δειλίαν γοῦν ἐχ τοῦ ἀναμφιλέκτου περόδηλον, 
parabat; ac tautum non ut ille ia pectore plu- μή πολέμου ἀναμείναντες σύνθημα, μὴ σάλπιγγος 
4.üs rostri et »larum imaginem representantes ἠχὴν μήτε τι ἕτερον παράγγελμα τῶν ὅσα στρατῃ» 
o:tentabat, sed οἱ majora illo facinora se exiguo γοῖς εἴθισται ποιεῖν πρὸ τῶν συμπλοκῶν, συμὄάλ- 
lempore citra sanguinein edidisse gloriabatur. λουσι τοῖς πολεμίοις τὰ ξίφη γυμνώσαντες, Oi δὲ 


Hier. Wolfli note. 


22) 'Acl τὸν ὄπισθεν. Converti eos qui terga (23) Alter metaphorice, alter propri . 
^ ani, cum videatur potiua legendum τὸν ἔμπρο- alter de cedibus, alter de spoliis et A d o editur ; 
tv, 





121 


DE ISAACIO ANXGELO LIB. I. 


122 


pt/pt μὲν τινος εὐθαρσῶς καὶ ἀνδρείως τὴν τῶν A 478 Qui vero ex iig Italorum cohortibaseffugerant, 


“Ρωμαίων ἐμδολὴν ἐδέξαντο, xal χαμπάς τινας xai 
ἐλίξεις ὃ πόλεμος ἔλαδε" τέλος δὲ πρὸς τὸ ὁπεράγαν 
ἔνθερμον τῆς Ῥωμαϊκῆς στρατείας ὑπενδόντες ἔκλι- 
vav εἰς τροπὴν xal ἀκόσμως ἔφευγον. Ὅθεν χατα- 
λαμθανόμενοι ἀνῃροῦντο, ἐζωγροῦντο, ὡθοῦντο κατὰ 
ποταμοῦ τοῦ Στρυμόνος, ἐλαφυραγωγοῦντο, ἐσχυ- 
λεύόντο, Ἤγετο δὲ ἑδδόμη τότε τοῦ Νοεμόρίου μηνὸς 
xai περὶ δείλην ἦν τὴν ἡμέραν, ὁπότε ταῦτα ἐγί- 
νέτο. Συλλαμδάνονται δὲ xai οἱ δύο στρατηγοὶ τοῦ 
στρατεύματος, ὅ τε Ῥιτζάρδος ὁ τῆς γυναικὸς τοῦ 
Ταγχρὲ (24) χασιγνητος, ὃς ἐναυάρχει τοῦ τῶν Σι- 
χελῶν ναυτιχοῦ, καὶ ὁ ᾿Αλδουΐνος Κόντος, γένους 
μὲν οὐ φὺς εὐγενοῦς καὶ λαμπροῦ, διὰ δὲ τὴν κατὰ 
πόλεμον δεξιότητα αἰδέσιμος ὥν τῷ ῥηγὶ xai τότε 


et qui Serranum agrum populabaniur, rezta Thes- 
salonicam contendunt: et longis navibus statim ἃ 
fuga conscensis, non commodam navigationem re- 
pererunt,sed ventorum procellis et fluctibus obru'i 
perierunt, et morte interradivinitusdecreta paulo 
post in mari oppetiverunt. Multi vero qui triremes 
non adepti erant,adhuc circa Thessalonioam ober- 
rantes, deprehensi multis modis perierunt, ab 
auxiliaribus Alanis potissimum interfecti , qui ea 
facinora illorum imitati que capta Thessalonica 
perpessi erant, nulli hostium pepercerunt, sed 
bivia et sacellorum vestibula cadaveribus imple- 
verunt. Rogitabant enim comprehensos Siculosubi 
frater ipsorum, videlicet popularis Alanus, esset, 


ὑπὲρ πάντας τὸ τῆς στρατηγίας ὑπεζωσμένος σέμ.- B quem urbe capta occiderant; ao statim enses in 


νωμα, ὃς xal ταῖς προτέραις κατὰ 'Popalwv vi- 
καὶς μεγαλοπρὲπευόμενος ἑαυτὸν ἐξωμοίου τῷ ᾿Αλε- 
ξάνδρῳ τῷ πάνυ τῷ Μαχεδόνι, μόνον οὐχ ἐν στή- 
θεσι χατ’ ἐχεῖνον τρίχας δειχνὺς ῥάμφους xal πτε- 
ρῶν εἴκασίαν ὑπεμφαινούσας, xal μείζω ἣ ἐκεῖνος 
ἔργα δι’ ἀχκαριαίου καιροῦ καὶ ἀναιμωτὶ ὑπερη- 
φανεύετο διαπράξασθαι. Ὅσοι δὲ τὸ τοῦ πολέμου 
διχταθὲν ἐξήλυξαν δίχτυον ἔχ τε τουτωνὶ τῶν lv 
xai oi τὰ ἐν Σέῤῥαις χωρία κατέτρεχον, εὐθὺς τῆς 
Θεσσαλονίχης ἵενται, χαὶ τῶν ἐχεῖσε μαχρῶν ἐπι- 
ὄάντες νηῶν ὡς εἶχον εὐθὺς ἀπὸ τῆς φυγῖς, οὐκ 
εὔπλουν τὸν πλοῦν εὔρισχον᾽" φοροὶ γὰρ εἴς τὴν 
αὐτῶν ἀφάνισιν ἄνεγερθεϊῖσαι λαίλαπες ἀποπλῆσαι 
τὸν μόρον αὐτοὺς εἰργάσαντο, ὅν θεόθεν γερσαῖον 
ἐπιχλωσθέντα μετὰ βραχὺ μετέθεντο κατὰ θάλατταν, 
Πολλοὶ δὲ Ἐντυχόντες τριήρεσιν ἐπιχαταλαμὄανό- 
μενοι ἔτι χατὰ τὴν Θεσσαλονίχην ἀλύοντες, πολυτρό- 
πως ἐφθείροντο, καὶ μάλιστα ὑπὸ τῶν ἐπιχούρων 


iis defigebant. Εἰ in templa confugientes macta- 
bant, ubi papa esset rogitantes, hoc est, sacerdo- 
tes quos in templis occiderant. Tum mirum quid- 
dam accidit : capta enim Thessalonica nullum Ro- 
manum cadaver canes gustasse 45 Δ aut dentibus 
lacerasse ferunt, Latinorum vero cadavera rabie- 
quadam insatiabiliter devorasse, et sepulcris etiam 
eruta laniasse. Cum duobus illis ducibus etiam 
vecors ille et pestilens etomnium malorum auctor 
Alexius Comnenus captus est οἱ excecatus, 
homo inferorum sede dignus. Quidam ex 
Laünis Epidamnum confugerunt, quam omnis 
generis armis instructam Sicilie rex post sua- 
rum legionum interitum Romanis non reddebat, 
sed glorie inepte cupidus post illustrem illam 
cladem et celebre dedecus amanter retinebat. Ce- 
terum paulo post sumptibus deterritus ultro omi- 
sit. 


᾿Αλανῶν. Οὗτοι (P. 232] γὰρ ἀντίῤῥοπα δρῶντες ὧν πεπόνθασιν ἡνίκα Θεσσαλονίχη ξάλωχεν, οὗ φειδώ 
τινος τῶν πολεμίων ἐλάμδανον, τὰς δ᾽ ἀμφόδους xai τὰ τῶν θείων σηχῶν προαύλια πτωμάτων ἐνέπλη- 
σαν ἐπερόμενοι γὰρ τοὺς συλλαμόανομένους Σιχελοὺς ποῦ ποτὲ ὁ ἀδελφὸς, ὁ συμφυλέτης δηλαδὴ 
Αλανὸς ὅν κατὰ τὴν ἅλωσιν οἷδε ἀπέχτειναν, ἀπῆγον ἅμα τῷ λόγῳ τὸ ξίφος. ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς προσπυομέ- 
νους τεμένεσιν ἀπέσφαττον, lloó ποτε ὁ παπᾶς ; λέγοντες, τοῦτ᾽ ἔστιν οὔς ἀνῃρήχεσαν ἐχεῖνοι ἱερεῖς 
εἰσεφρηχότες ἔνδον τῶν ἱερῶν. Ὅτε xal τοιοῦτό τι χαινὸν ἐπισυνέδαινε' τοὺς γὰρ κύνας φασὶ μετὰ 
μὲν τὴν τῆς πόλεως ἅλωσιν μηδενὸς νεχριμαίου σώματος τῶν ἀναιρεθέντων Ῥωμαίων ἅψασθαι ἣ 
ὅλως ὀδοῦσι σίνασθαι ἣ αἰχίσασθαι, τότε δὲ οὕτως ἐμμανῶς τοῖς πτώμασι τῶν πεσόντων Λατίνων 
προσφέρεσθαι xal χόρον μηδένα μηδαμῶς εἰδέναι σαρχοδορίας ὡς xai τυμδωρυχεῖν καὶ ἀνακαλύπτειν 
τὰ παραδοθέντα ταφῇ σώματα xal χύρμα ταῦτα τιθέναι. Ζωγρεῖται δὲ σὺν οἷς εἴπομεν δυσὶ στρατη- 
γοῖς καὶ ὁ ἐκ Κομνηνῶν νοὸς ἔρημος xal φθόριμος ᾿Αλέξιος ὁ τούτων πάντων αἴτιος τῶν καχῶν, καὶ 
τοῦ τῶν ὀφθαλμῶν φωτὸς στέρεται ὁ τῶν Χαρωνείων οἰχήσεων ἄξιος. "Hoav δ᾽ οἱ τῶν Λατίνων καὶ πρὸς 
τὴν Ἐπίδαμνον ἀπεσώθησαν, xal τοῖς ἐκεῖ ὁμοφύλοις φρουροῖς τῆς πόλεως ὡς σπέρματα χιλιοστύων 
πολλῶν ἀγαπητῶς ἀπεδόθησαν, ἤν «al παντοίοις ὅπλοις ἀμυντηρίοις ὁ Σιχελίας ῥὴξ χρατυνάμενος 
ὕστερον οὐκ ἀπεδίδου Ῥωμαίοις μετὰ τὴν τῶν οἰκείων στρατευμάτων φθορὰν, ἀλλ᾽ ἣν οὐχ ἔδει μετὰ ἧτταν καὶ 
αἰσχύνην περιφάνῇ δόξαν ἑαυτῷ θηρώμενος, χατεῖχε φρενοδλαθῶς. Μετὰ βραχὺ δὲ πρὸς τὰς δαπάνας ἀπειρηχὼς 
ἑχκόντως ἀπέσχετο. 

Καὶ ὁ μὲν χερσαῖος πόλεμος τοιοῦτον αἷσιον ἀπεί- [) — Ac terrestre bellum tam felioi exitu est termi- 
ληφε πέρας, οὐδέποτε ἐπὶ καρδίαν ἡμῶν τινος natum, qui nemini in mentem venisset, Sed Deus, 


ἀνελθόν. ᾿Αλλ᾽ ὁ πάντων χηδόμενος Θεὸς, ὅτι πάντων 
δεσπόζει, xal μετὰ φειδοῦς πολλῆς διοιχῶν τὰ ἀν- 
θρώπινα xal ἐλεῶν τὰ πάντα, ὅτι πάντα δύναται, 


qui curat omnia, δὲ rerum omnium Dominus, qui 
res humanas clementer moderatur et omnium mi- 
geretur, quia potest omnia, is res nostras lancibus 


Hier. Wolfii note. 
(24) Τοῦ Tayxpt. Tancredum intelligit, Salernitanum principem, crudelem illum pudicitie vindicem, 


si fabula vere narratur, 


723 NICETA& CHONIAT/E 124 


impositas omni Lona spe firmavit, οἱ 428 nobis A οὗτος εἰς ῥοπὴν πλάστιγγος ἐπαγαγὼν τὰ ἢ μέτερα 


leniter castigatis δαρνῖς nostros hostes longe pluri- 
bus affecit, non. quidem mutatis elementis, nec 
terra productis culicibus, non fluviis ranas eru- 
:xXantibus,neque crabronibus ante exercitum pra- 
missis, aut ullo veteri prodigio edito : sed illud 
divinitus accidit, ut qui occidebantur percussores 
occiderent, pristina timiditate in summam eauda- 
ciam conversa. Nam timida res est improbitas, ac 
suopte testimonio convincitur, at arguentie cons- 
cientia nihil boni exspeclut. Nam qui4 Siculi de 
homanis queri potuerunt, quos umbrosique pro- 
cul montes pelagusque sonorum ἃ nobis remove- 
runt ὃ Sed si arcana Dei judicia rimari fas est, Do- 
ininus percussit nos, quia peccata nostra norat. 
Sed quia superbi et crudeles erant ii qui nos ca- 
Btigandos ab eo susceperan!, nco ipsi ejus,qui mi- 
sericordiam vult et cibum potumque lacrymarum 
guppeditat, justam indignationem effugerunt. Et 
quia ut e silva leones irruebant et ut lupi vastita- 
tem efüciebant οἱ ut leopardi insultabant, capti 
gunt qui captabant,oppressi sunt qui opprimebant, 
et temperatum a Domino erroris pocolum exhau- 
serunt, 44 4 expertique sunt sibi quoque ineese 
maculas, easque coccineas ob sanguinariam imma- 
nitatem, qua eluende essent. Itaque extra suos 
limites evagati nostros fines incursarunt, et pau- 
cis plagis nobis illatis ipsi plures tolerarunt. 


B 


xxl χοηστὴν ἐλπίδα πᾶσαν ἀπενεγχὼν, ἡμᾶς παι- 
δεύσας foayía, τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν ἐν μυριότητι 
ἐμαστίγωσεν, οὐ στοιχείων μεθχρμοζομένων, οὐδὲ 
γῆς μὲν ἐξαγούσης πλῆθος σχνιπῶν, ποταμοῦ δ᾽ ἐξι- 
ρευγομένου ἔνυδρα ζῶχ βατράχους, οὐδὲ σφηκῶν 
ἀποστελλομένων προδρόμων τοῦ στρατοπέδου ἢ τινος 
ἑτέρου τῶν παλαιῶν ἐξαισίων, ἀλλὰ τῶν ἄναιρου- 
μένων ἀποχτεινόντων τοὺς φονευτὰς τῷ ἐξαίΐψνης 
εἰς ἀποτόμονς ὑπὸ Θεοῦ μεταόληθῆναι πολεμιστᾶς, 
ἐπεὶ xa! δειλόν τ' πρᾶγμα ἢ πονηρία, ἰδίῳ γαςχδι- 

χαζόμενον μάρτυρι, x3 προτείληφεν ἀεὶ τὰ χτλεπὰ, 
τῇ οἰκείᾳ συνεγόμενον συνειδήσε', Τί γὰρ καὶ εἴγον 

δεινὸν ἐπεγχαλεῖν 'Ῥωμαίοις οἱ Σικελοὶ, οὔς οὔρεὰ 
τε σκιόεντα θάλασσά τε ἠχήεσσα πλεῖστον dg! ἡμῶν 
ἐξετόπισαν : ἀλλ᾽ εἴπερ ἔστι τῶν βαθυτέρων ἀνεπι- 
πλήχτως ἅψασθαι χριμάτων Θεοῦ, Κύριος ἔπα:σεν 
ἡμᾶς, ὅτι ἔγνωκεν ἀμαρτέματα ἡμῶν, ᾿Αλλ᾽ ἐπει- 
δήπερ ἦσαν ἱταμοί τε xxi ἀνελεήμόνες ol θεόθεν 
εἰληφότες ἡμᾶς εἰς μαστί ωσιν, οὐδ᾽ [P, 233) αὐτοὶ 
τοῦ τὸν ἔλεον θέλοντος xai ψωμίζοντος ἄοτον ta. 
χρύων xai ποτίζοντος ἐν δάκρυσιν ἐν μέτρῳ τὸν 
δίχχτον χόλον ἐξέφυγον, ἀλλ᾽ ὡς ἐκ δρυμοῦ λέοντις 
ἐμπίπτοντες xal ὡς λυχ'δεῖς ὁὀλοθρεύοντες xat ὡς 
πάρδαλις ἐοχλλόμενοι, γεγένηνται αἰχμάλωτοι οἱ 
αἰχμαλωτίσαντες χαὶ γχατεχυριεύθησαν οἱ χαταχυ- 
ριεύσαντες, xal χεχέραχεν αὐτοῖς Κύριος ὕδωρ 
τἰλανήσεως, δείξας ὡς xai σφίσιν ἦσαν χη λῖδες διὰ 


τὸ τοῦ τρόπου φονικὸν εἰς φοινικοῦν χρωζόμεναι καὶ νίτρων δεόμενα', Οὐχοῦν καὶ τὰ οἰκεῖα ὅρια ὑπερδάντες 
εἰσέδραμον τὰ ἡμέτερα, μαστιγοῦντες ἡμᾶς βραχέα καὶ μαστιγωθησόμενοι πλείονα. 


3.Ac equitatushas ponas exsolvit. Longe autem 
naves,amplius cc,nec ipae malorum expertes retro 
vela dederunt. Nam cum ad Astacenum sinum de- 
scensum fecissent, multi & Romanis copiis cesi 
sunt,qua passim in littoribus prohibebant quomi- 
nus appellerent, nec usquam eos continentem at- 
tingere patiebsntur. Quodsi qnando Sizuli autter- 
ram spectabant, aut scalas proferebant, statim telis 
tanquam fluctibus obruti non alilerquam testudi- 
nis conchas navium tabulata subibant. Etsi autem 
tantum numerum navium habebant, tamen nostre 
non amplius c eum eis confligere cupiebant. Neque 
vero classici duntaxat fervebant, sed multi etiam 
ex urhis incolis, naviculis conscensis et armis obi- 
ter arreptis instruct, ad hostes. invadendos parati 
erant. Sed id ah imperatore et senatu eis conces- 
sum 4 Καὶ nonest,qui nontantum alacritalem civium 
spectabant, sed etiam hosiilium navium mul'titudi- 
nem considerahan! ; caque de causa nostre naves 
ad Cionicum littus in ancoris stantes ulterius non 
progrediehantur. Classis vero hostilis cum nd dies 
septemecim in insulis consedisset nec popularium 
quemquam terra accedere vidisset, moram illam 
nihil boni portenderearbitrati de reditu cogitarunt, 
iacensaque Calonymo insula et flnitimis in sinu 
WHellespontio lecis domum versus perrexerunt. 


C 


D 


(. Καὶ τὴν μὲν ἵππὸν οὕτως ἣ δίχη μετῆλθεν: a? 
δὲ μαχρχὶ νῆες ὑπὲ τὰς δὶς ἑἔχπτὸν οὖσαι, οὐδ᾽ 
αὗται τῶν χαχῶν ἀπαθεῖς πρύμναν ἐχρούσαντο. 
᾿Αποδᾶσαι yàp κατὰ τὸν ᾿Ασταχηνὸν χόλπον πολ- 
λοὺς ἀπεδάλοντο τῶν πλωτήρων, "Pouatxoie bux5p- 
σαται στρατιαΐς, a* τὰς ἐνοομίσεις αὐτῶν ἀπεχιό- 
λυον ἀμφὶ τὰς ἀκτὰς ἑλισσόμεναι, x1! πᾶσαν ἄθδατον 
ἐποίουν ἤπειρον. Τὸ γὰρ Σικελιχὸν ναυτικὸν εἴ ποτε 
κατὰ χέρτον προύχυψεν ἢ ἀποθάθραν ἔδαλεν, εὐθὺς 
τοῖς βέλεσιν ὡς ὕδατος σταγόσι πάντοθεν χαταν- 
τλούμενον, ὡς χέλυφος χελῶναι τὰ τῶν νηῶν ὃὅπέ- 
τρεχε χαταστρώματα. Tai; ὁδ ναυσὶ τοσαύταις οὗ- 
σχις τὸν ἀριθμὸν αἱ ἡμέτεραι εἰσάπαξ ἐχατὸν συγ- 
χροτούμενα! μάχεσθαι ἀπεράῤῥουν., Καὶ οὐ τὸ 
ναυτιχὸν ἐχχοδίωττε μόνον͵, ἀλλὰ xxi πολλοὶ τῶν 
ἀστυπολιτῶν ταῖς ἁλιάσιν ἐμδάντες xai ὅτῳ τύχοι 
χαθοπλισάμενοι τὸν πλοῦν ἐς τοὺς πολεμίους ἔσφυ- 
ζον θέσθα!' οὐ συνεχωροῦντο δὲ πρὸς τοῦ βασιλέως 
xai τῶν συνδιασχεπτομένων αὐτῷ τὰ χοινὰ, οὐκ εἶ 
τὸ πρόθυμον τῶν ἡμετέρων ἀφορᾷν [αύνον ἐχόντων, 
ἄλλὰ xl ὑπερπαῖον προορωμένων τῶν ἀντιμα. 
γομένων νηῶν, Καὶ χχτὰ τοῦτο περὶ τὴν τῶν Κιό- 
νων ἦτόνα αἱ τριήρεις σαλεύουται οὐ περαιτέρω 
προΐεσαν' ὁ δὲ τῶν ἐναντίων στόλος περὶ τὰς ἐπτα- 
γαίδεχα ἡμέρας τὴν χώπην σγάτας ἐν ταῖς νήσοις, 
ὡς οὐδένα πως ἑώρα τῶν ὁμοφύλων xatà χέρσον 


- , ὅ A. * ». ,} 4 3 p 4 ES. LS - « .- 
προσιόντα, οὐχ 7 σρὴν six&sac τὴν ἀναδολὴν μεθαρμόζεται πρὸς ἀπόπλοιαν, Καὶ δὴ τὴν νῆσον τὴν Καλώνυμον 
P" et , n 4 4 ^ « - 
πυρπολύσας, καὶ 07a πάραλα χεῖται χατὰ τὸν χόλπον τὸν Ἔλλυσπίντιον, εὔγετο τοῦ o"xaZs πλοῦ. Φασὶ δὲ ὡς 
' 4 HR T . » I 12. . - PPP l.. ἢ 
xii τούτων πολλαὶ ἀντανδργι τῷ βυήῷβ! χατέδυσαν, ἀντιπνοίαις περιπεσοῦσχ' vay! κατα! δώξδεσιν ὁμιλήσασαι 


πνεύμασι. Καὶ λιμὸς δὲ val νόσος ἔστιν ἃς ἐξεχένωσε. 


1290 


DE ISAACIO ANGELO LIB. I. 


146 


Kai οὕτω μὲν οὐ μεῖον ἢ δέκα χιλιάδες μαχίμων A — Ferunt áutem multas naves cum vectoribus ad- 


ἀνδοῶν ἐν τοῖσδε τοῖς πολέμοις ἀπώλοντο᾽ αὐτοὶ 
δὲ οἱ ζωγρηθέντες xav! ἀμφοτέρους τοὺς πολέμους 
ὑπὲρ τὰς τέσσαρας “᾿ἰλιάδας ἀριθμούμενο! ταῖς 
δημοσίαις φυλακαῖς ἐνείρχθησαν. Μὴ ἐκ βασιλικῶν 
δὲ ψωμιζόμενοι ταμιείων ἢ τινος τῶν ὅσα τὸ ζῇν 
σχνίστησι μεταλαγχάνοντες ἄλλοθέν ποθεν, ἄρτῳ 
δὲ μόνῳ διαζῶντες χορηγουμένῳ πρὸς τῶν θεοφιλῶς 
ἐπισχεπτομένων τοὺς ἐν ταῖς εἰρχταῖς, χαχῶς ἐφ- 
θείροντο, ὥσθ᾽ ὁ τὴν ἀρχὴν τῆς Σιχελίας χειρίζων 
χαὶ τὴν τότε xx1à Ῥωμοίων χίνησιν θέμενος, τοῦτο 
πυθόμενος διὰ γραμμάτων τὸν βασιλέα [P. 234] 
ἐχλεύαξεν ὡς ἀφιλανρθρώπως ἐῶντα λιμῷ καὶ γυμ- 
γότητι παρνπόλλυσθαι τηλίχων χαὶ τοσούτων στί- 
χας ἀνδρῶν, ἐναργῶς μὲν ἀραμένων ὅπλα κατὰ 
Ῥωμαίων νόμῳ πολέμου, Χριστιανῶν δ᾽ ὅμως ὃν- 
tuv: χαί οἱ παραδεδομένων εἰς χεῖρας ὑπὸ Θεοῦ. 
Χρῖναι δ’ ἔλεγε τὸν νιχῶντα ἤ πανωλεθρίαν εὐθὺς 
τῶν ζωγρηθέντων καταψηφίζεσθαι, εἷς θηρίου φύ- 
σιν ἐχ πολλοῦ τοῦ παραλόγου μεταμειφθέντα καὶ 
τὸν ἀνθρώπινον νόμον παραδλεψάμενον' fj μὴ δοχι- 
μάσαντα τοῦτο, συνειληφότα δὲ xol χαθείρξαντα, 
τρύφος γοῦν ἄρτου διαθρύπτειν ὀχτάδλωμον, εἰ περὶ 
τὴν διαρχῇ διαίτησιν κιμδιχεύεται, ἀλλὰ μὴ τιμω- 
ρεῖν τοῦ διὰ ξίφους χαὶ αὐτίχα μόρου μαχρότερα, 
λιμώττειν, παρεικότο xal παγετῷ xal χρυμῷ διαῤ- 
ῥήγνυσθαι καχῶς τὴν ψύχὴν, χαὶ φόνου αἰτίαν ἐπά- 


versis venlie οἱ turbinibus demersas esse, alias 
morbo et fame cxhaustas.Ita x inillibus haud pau- 
ciores his bellis perierunt. Ultra iv millia utroque 
bello in carceres inclusa, cum nihil ab imperatore 
aut aliunde suppeditaretur preter panem, qui pie- 
istis erga a nonnullis subministrabatur, male pe- 
rierunt. Quo rex Sicilie, illius belli auctor, au- 
dito imperatori per litteras imamianitatem expro- 
bravit, qui fame ct 4.46 [rigore tot viros perire 
pateretur, qui, etsi more belli aperte arma intulis- 
sent, tamen Christiani essent eti ἃ Deo in manus 
ejus traditi. Esse autem ἃ victore aut statim ca- 
pitis damnandos captivos, omnis humanitatis ob 
insperatos successus oblito et in feram converso ; 
&ut si id nolit, saltem frustum panis captivis im- 
pertiendum, si ita sordidus sit ut eos alere nolit. 
Etsi enim eos gladio non trajiciat nec telum cru- 
entum e visceribus eorum extrahat, tamen cum 
eos frigore et fame crudeliter conficiat, nihilo 
minus cedis esse reum. Neque enim interesse 
utrum ipse occidas an cidis causam pr:ebeas. 
Verum imperalor istis litteris parum motus mi- 
seros Siculos eque αἱ antea periro sinebat, quasi 
vero liceret quicquid libuisset. Sepe igilur eodem 
die bini et terni, sine inferiis, extrema lotione, in 
cemeteria et cavernas conjiciebantur. 


αέσθαι, εἰ xxi μὴ τὰ στέρνα διατορεῖ δόρατι ἤ τὸ βέλος ἁρπαζόμενον τοῖς σπλάγνοϊς xai ἐμδαπτόμε- 
νον δείχνυτιν, ἐπεὶ μηδὲ διαφέρειν τὸ φονεῦσαι xal φόνου παρασχεῖν πρόφασιν. Βασιλεὺς δὲ ὠτὶν ἄκροις 
παραδεξάμενος τὰ γραφόμενα, εἶχσε τοὺς τάλανας Σιχελοὺς ὡς πρότερον φθίνεσθαι, ὡς ἐν αὐτῷ ὄντος 
τοῦ ὃ τί ποτ᾽ Xv αὐτοὺς βούλοιτο δρᾶσαι, Σύνδυο οὖν xal σύντρεις πολλάχις τῆς ἡμέρας ἐχχομιζόμενοι, 
γεχροταφίων ἄμοιροι xai ἅτερ τῶν τελευταίων λουτρῶν, χατὰ τῶν πολνανδρίων ἐξετινάσσοντο καὶ 
καταδύσεων τῶν ὑπογείων. 


Καθίσας δ᾽ ὁ βασιλεὺς ἐπὶ δίφρου χρυσοχολλήτου (j Imperator vero, sella aurea occupata, οἱ gem- 


xal περιδὺς τὴν λιθύστρωτον τήδευναν, βῆμά τε 
πολυανθρωπότατον ἠθροιχὼς, ὡς tn μὴ τοῖς ἀλλο- 
φώνοις μόνον ἀλλὰ χαὶ τοῖς Ῥωμαίοις αὐτοῖς ἔπι- 
φοδώτατος, εἰσάγεσθαι χελεύει τοὺς τοῦ Σιχελιχοῦ 
στρατεύματος ἀρχηγοὺς, δηλαδὴ τὸν ᾿Αλδουῖνον xal 
τὸν ᾽Ριτζάρδον, Οἱ δὲ τὸ ἐριῶδες τῆς κεφαλῆς ἅπο- 
θέμενοι χάλυμμα καὶ δουλιχωτέραν πρασχύνησιν 
ἀπονείμαντες, ἡρωτήθησαν παρὰ τοῦ βασιλέως ὅπως 
αὐτὸν χριστὸν ὄντα Κυρίου ἐκαχολόγουν ἐν τοῖς πρὸς 
αὐτὸν Ἰράμμασιν, οὐδὲ μὲν διχαίως ἔχοντες ἐπεγ- 
καλεῖν, τῷ δ᾽ ἐνεστώσῃ τύχῃ παρὰ τὸ δέον χρώμενοι 
καὶ χυδρούμενοι xal τῷ ἡττῆσαι χατὰ χράτος τὸ 
πολέμιον φυσώμενοι. Αὐτὸς γὰρ ὁ βασιλεὺς Ἰσαάχιος 
τὴν βασιλείαν ἄρτι παραλαδὼν, πρέσόεις ἀποστεί- 
λας ἔτι τῆς Λατίνης στρατιᾶς συνεστώσης οὐδέν τι 
τῶν πρὸς διαλλαγὴν φερόντων τοῖς στρατηγοῦσιν 
ἐλάλησε ποῦ ἐναντίου στρατεύματος, μήτε δώροις 
ἀγάλλων μήτ᾽ εὐνοίας ὑπαγόμενος πλάσμασιν, ἀλλ᾽ 
ἐπιστείλας ἀοχιχώτερον χαὶ πάσαϊις μὲν αἰτίαις, 
πᾶσι δὲ βάλλων ἐγκλήμασιν ἐπτοδαρεύετο πρὸς ἀἄν- 
δρας ἔτι νικῶντας χἀπὶ τοὺς ἑαυτῶν πόδας τιθέντας 
ἅπαν τὸ ἐν Ρωμαίοις, χαὶ τὸ οἰχεῖον ἀνυμνῶν ξί- 
qoc xal μεγαλύνων ὡς τμηοικώτατον διηπειλεῖτο, 
ἐφ᾽ οἷς ἔτι διηπορεῖτο, ἐξολόθρευσιν αὐτῶν xal 
ἀπώλειαν, εἰ μὴ μεταδουλευσάμενοι παλίμποδες γέ- 


mala purpura indutus, 447 coaclaque maxima 
hominum frequentia,ut non peregrinis tantum sed 
Romanis eliam maxime formidabilis esset, Siculi 
exercitus duces Balduinum et Richardum adduci 
jubet.Qui,pileis depositis, servilem in modum eo 
adorato, rogati ab eo sunt cur se unctum Domini 
suis litteris insectali essent, cum nullam justam 
querimoniam haberent, tantum fortune succesei- 
bus et vicloria contra officium inflati. Nam Isaa- 
cius imperio recens suscepto, cum Latinorum exer- 
citus adhuc esset integer, per legatos nihil quod 
ad pacificationem attineret cum ducibus hostium 
egerat, neque muneribus missis neque benevo- 
lentia simulata: sed quamvis incerlo adhucsuarum 


[) rerum statu, pro imperio interitum et internecio- 


nem eis minatus fuerat, niai mututis consiliis eo 
redirent unde venissent. Verum Balduinus cum 
alioqui ferox, ut res declaravit, tum successibus 
utris instar inflatus, iis litteris irritatus insolenti 
responso gladium imperatoris 428 irridebat ut 
in effeminala corpora acutum (quibus verbis Ha. 
giochristophorite cedem  innuebat), et ipsum 
Isaucium ut imbellem subsannabast, qui nunquam 
sub dioin clypeo dormiisseet, nunquam galeam 
sustinuisset, neque thoracis sordes tolerasset, sed 


127 


NICET/E CHONIAT/E 


128 


fumo lucubrationum sorderet, a teneris annis ludos A νωντα! ὅθεν ἐζήεσαν. Ὃ δὲ ᾿Αλδουΐνος ἀγέρωχος 


frequentare solitus, et meinbranam tabellam et gra- 
phium tenens, subindevirgam et inanibus et natibus 
imminentem tiinuerit, ejusque solius &trepitum et 
noverit et metueri!, sed Martis minas nunquam to- 
lerarit,neque unquam sonitum jaculorumaudiverit. 
Neque vero haeo ludibria duntaxat scribebut, sed ad- 
monitionem quoque subjungebat, οἱ cum hostis 
esset, consiliarii munus subibat, suadebatquentim- 
peratoriam coronam ceteraque omnia imperii insi- 
gnia deponeret, eaque potentiori et victori diligenter 
asservaret (quibus verbis dominum suum innuebat), 
et multo ante supplex de vita impetranda laboraret, 
ac 4129 hisde causis imperator in judicium addu- 
cebat duces, Davidicum illud non Íerens : « Lingua 
postra penes nosest:quis dominus noster est? » 
Et scripta illa ultimo supplicio multabat.Verum Bal- 
duinus,ut secundis rebus ad objurgandum paratus, 
sic mutata fortuna adulandi etiam summus artifex, 
qua res omnia arma, omnes machinas fere vincil, 
imperatoris iracundiam depulit et indignationem 
mitigavit, gladium ejus ut summo imperio dignis- 
simum et exquisita acie preditum extollendo, et 
qua scripsissel, non levia et inania verba, sed 
veritate suffulta et manu Dei omnino consignata 
fuisse affirmando. Neque vero se, quod acerbius 
rescripsisset, propterea contemrendum judicari 
orabst : nam hostile odium jure nature omni va- 
care crimine. 


ἡμῖν ἐστι’ τίς ἡμῶν χύριός dott; » καὶ θανατου ἔτίμα τὰ γεγραμμένα. 
μόνον δεινὸς ἐπιπλῆξαι, τὴν τύχην ἔτι ἔχων ὑπερηφανευομένην, ἀλλὰ 


ὦν xal ἄλλως. ὡς Ἐδειξε, τότε δὲ xal ταῖς ἐνεστώ- 
σαῖς τύχαις ὡς ἀσχὸς ἐξοιδούμενος, οὐχ ἄνεγκὼν 
τὰ ἐπεσταλμένα ἀμείδεται τὸν βασιλέα λόγοις κομ- 
ψευτιχοῖς. Τό τε γὰρ ξίφος αὐτοῦ ἐχωμῴδησεν ὡς 
σκιατραφέσιν ὀξυνόμενον σώμασιν (ὑπῃνίττετο δὲ τὰ 
γραφόμενα τὸν τοῦ ᾿Αγιοχριστοφορίτου [Ῥ. 235] 
θάνατον), xal αὐτὸν δὲ τὸν ᾿Ισαάχιον ὡς ἀπάλαμνον 
ἐμωχᾶτο᾽ μηδὲ γὰρ θυραυλῆσαί ποτε xdl dmi gu- 
ρεῶν εὐνασθῆναι ἢ γοῦν μαρύλλης ἀνασχξοδαι 
χράνους xai ὑπενέγχαι μολυσμὸν θώρακος, ἀλλὰ 
χαπνῷ γραμμάτων προσανέχειν ἐς γραμματιατοῦ 
φοιτῶντα ἐξ ἁπαλῶν ἔτι ὀνύχων xal δέῤῥιν ἐξημ- 
μένον, πιναχίδιον τε χαὶ γραφεῖον ἀνὰ χεῖρας 
ἔχοντα τὴν σχυτάλην συχνὰ ὑπούθλέπεσθαι χαταφε- 


Β ρομένην τῶν χειρῶν αὐτοῦ χαὶ τῶν πυγῶν, καὶ ταῦύ- 


τῆς μόνης εἰδέναι xal δεδιέναι xal χροταλίσμαια, 
ἀπειλὴν δ᾽ ᾽Αρεος ὑφίστασθαι μηδαμῶς, μηδὲ δοῦ- 
mov ἀχόντων Ἐνηχηθῆναί ποτε. Οὐ ταῦτα δὲ μόνον 
ἐπιχερτομῶν ἔγραφεν, ἀλλὰ val παραίφασιν εἰσῆγε 
χαὶ ἐχθρὸς ὧν συμφάδμων ἐγίνέτο, καὶ ἐνῆγεν, 
ἀποθέμενον τὸ βασίλειον στεφάνωμα χαὶ τὰ λοιπὰ 
τῆς ἀρχῆς ἀποδαλόμενον καὶ συμπτύξαντα τὰ σύμ- 
ὄολα τούτων μὲν ὑπεχστῆναι xal τηρεῖν τῷ νιχῶντι 
xal χρείττονι, τὸν ἑχυτοῦ χύριον οὕτω τὸν ῥῆγα 
λέγων, αὐτὸν δὲ ὑποπεσεῖν καὶ περὶ τοῦ μόνον ζῇν 
ἐπανατείνεσθαι δέησιν. Καὶ βασιλεὺς μὲν διὰ ταῦτα 
ὑπ᾽ εὐθύνην ἦγε τότε τοὺς στρατηγοὺς, μὴ φέρων 
τὸ τοῦ Δαδὶδ χατὰ νοῦν, « Ἧ γλῶσσα ἡμῶν παρ᾽ 
'O δὲ ᾿Αλδουῖνος οὐχ ἦν ἄρα 
xal χολαχεύειν ἤσκητο ἄχρως, 


πρὸς ὃ μόνον πᾶν ὅπλον xal πᾶσα μιχροῦ μηχανὴ πέφυχεν ἀσθενέστερον, ἐν οἷς ἀπολελοιπὸς ἦν αὐτὸν 
τὸ εὐδαιμονεῖν ἐξέχρουσε γὰρ τῆς ὀργῆς xal καθήδυνε τὸν βασιλέα ὑποσχυζόμενον, τὸ ξίφος αὐτοῦ 
μεγεθύνειν ἀρξάμενος ὡς βασιλικὸν ὄντως καὶ τμητιχον. xal μὴ χουφολογίαν ἀνόνητον, ῥήματα δὲ ἀλη.- 
θείας εἶναι τὰ παρὰ τοῦ βασιλέως γραφέντα διετείνετο xal ἀτεχνῶς ἐνσημανθέντα χειρὶ Θεοῦ. ᾿Αλλὲ 
xal ἑαυτὸν οὐχ ἀπόδλητον ἐδεῖτο ἡγεῖσθαι, εἰ δριμύτερα ἐπέστελλε᾽ τὸ γὰρ ἐκ τῶν ἐχθρῶν μῖσος 


καὶ ἡ φύσις οἶδεν ἀνέγκλητον. 


4. Ad ea verba conticuit imperator, haud scio (; δ' Ηρὸς ἄπερ ἀπεσιώπησε βασιλεὺς, μηδέν τι 


an adulatione effeminatus, an vero defensione 
motus ; et illis in eamdem custodiam reductis, 
aliis rebus occupatus, iis qui aderant omnibus et 
118 qui aberant tam civibua quam peregrinis de- 
clarare instituit 8e ab eo die, quamvis mortalium 
omnium inimicissimus sit suoque imperio et vite 
insidietur,occisurum aut mutilaturum esse neini- 
nem. 480 Ac ii qui tum in consilio aderant, ea 
verba ut divinitus prolata summis laudibus οἱ latis 
acclamationibus sunt prosecuti. Omnes ad quorum 
aures ea pervenit oratio, dilficultate ejus rei con- 
siderata, et ingenli mansuetudine obstupefaciti, 
absolutum Dei donum imperatorem illum. esse 
affirmarunt. Neque enim posse quemquam, impe- 
ratorem presertim, improbitatem nature inemen- 
dabilem tolerure, aut ferre deserlurem et imperii 
vastatorem,etsi Davidica virtute sit preditus, qui 
malum malo non penset aut periculosis tempo- 
ribus canat : « Circeumdederunt me ut apes favum, 
ego vero nomine Domini eos propulsavi. » Ceete- 
rum ipse imperator brevi postea egit que cum ejus 


προσθεὶς ἕτερον, οὐχ οἵδ᾽ εἴτε τῇ χολαχείᾳ ἐχθηλυν- 
θεὶς εἴτε τῇ ὑπερηγορίᾳ καταπεισθείς. Καὶ αὐτοὶ μὲν 
ἐκεῖθεν ἐξήλθοσαν, val γεγόνασιν αὖϑις ἔμφρουρον 
βασιλεὺς δ᾽ ἑτέραις προσχὼν ὑποθέσεσι παοοσέθετο 
χαὶ τοῖς παροῦσι διατρανώσασθαι, χαὶ τοῖς λοιποῖς 
δὲ πᾶσιν ἀστυχοῖς xal ἀλλοίοις οὐχ εἶναι ὅλως ἀἄνή- 
xoov ἤθελεν, ὡς ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐχείνης οὐδένα & 
τὸ σῶμα διαλωδήσεται, χἄν T, τις ἀνδρῶν ἔχθιστος 
καὶ τῇ αὐτοῦ βιοτῇ καὶ βασιλείᾳ ἐπίδουλεύων di 
Καὶ οἱ μὲν τὸ βασιλικὸν βῆμα τότε πληροῦντες ἕξη» 

φήμησαν τοῖς λελαλημένοις τούτοις xai ἐπεῤῥόθιηιε 
ὡς μικροῦ φωνῆς ἀχηχοότες Θεοῦ, καὶ πᾶς ἐν ηχηθεὶς 
τὸ ῥῆμα τουτὶ δώρημα Θεοῦ τὸν βασιλέα τέλειον 
ἔλεγε, πρὸς τὴν τοῦ Ἐπηγγελμένου ἐργωδίαν δρῶν 
xxi τὸ tZc[P. 236] πραότητος πολὺ ἐχπληττόμενος. 
μηδὲ γὰρ ἐξεῖναί τινι, χαὶ μάλιστα βασιλεύοντι, 
'μοχθηρίαν φύσεως φέρειν ἀκίνητον πρὸς τὰ κρεῖττον 
ἢ δυσμετάθετον, ἤ στέγειν ἄνθεωπον ἀποστατικχὸν 
xai λῃστεύοντα τὴν ἀρχὴν, xliv ἀρετῆς μεταποιοῖτο 
μάλιστα xal μετὰ Δαδὶδ οὐχ ἀνταποδιδοίη τοῖς ἀντα- 
ποδιδοῦσι κακὰ, ἢ ψάλλων εἴν xax! ἐκεῖνον ἐν και- 


129 


DE ISAACIO ANGELO LIB. I. 


130 


phi χινδυνώδεσιν’ « ᾿Εχύκλωσάν με ὡσεὶ μέλισσαι A oratione minime consentiebant ; et αἱ in dicendo 


χηρίον, καὶ τῷ ὀνόμχτ' Κυρίου ἡμυνάμην αὐτούς. » 
Αὐτὸς μέντοι βασιλεὺς ἀντιφθεγγομένην προδήλως 
τῇ γλώττῃ χαθυπέφηνε μιτὰ βραχὺ τὴν προαίρεσιν, 
χαὶ ὥσπερ ἐν τῷ λέγειν οὐ δ'εττείλατο, οὕτω xiv τῷ 
πράττειν οὐ συνεστείλατο, ἀλλὰ μιχροῦ διημ:λλήθη 


nulla distinctione, ita etiam in agendo adeo nulla 
moderatione usus est, ut parum abesset quin ul- 
ciscendis inimicis Andronicum imitaretur,neglecto 
illo Salomonio, quo dicitur « prestare non facere 
votum quam votum non reddere. » 


^Av82ovbup τὸ προσεχρουχὸς σινόμενος, μὴ τὸ τοῦ Σολομῶντος ἑπῃνεχὼς ὅ φησιν᾽ « ᾿Αγαθὸν τὸ μὴ εὔξασθαι ἢ 


εὔξασθαι xal μὴ ἀποδοῦναι. » 

ἋΙ δὲ γε τοῦ Ἰκονίου σουλτάνος (ἦν δὲ εἰσέτι ὁ 
Κλιτζασθλὰν, εὐγηρίαν ἄγων καὶ γεγονὼς ὑπὲρ ἔτη 
τὰ ἑόδομίήκοντα) τὸν ᾿Ανδρονίχου ἐνωτ' σθεὶς θάνατον 
χαὶ τὴν ἀνάῤῥησιν ᾿Ισχαχίου πυθόμενος, χαταστο- 
χάζξεται ἀρίστως ὅσα εἰκὸς ἐπὶ ταῖς τῶν βασιλέων 
μεταθάσεσί τε xal παραλύσετι γίνεσθαι, καὶ μᾶλλον 


Interim Iconii sultanus Clizasthlanis felici se- 
necta ultra annum Lxx progressus, cum Andronici 
interitum, cui successisset Isaacius, audivisset, 
el ea αυῷ in imperatorum mutationibus accidere 
solen!, 481 presertim si bellum ab Occidente 
gravissimum urgeat, sagacissime divinasset, lectis- 


εἰ πόλεμος ἀνθέλχει ἑσπέριος, xal πολέμων ὁ χρά- B simo equitatu et armis instructissimo in Thraciam 


τιστος" καὶ δὴ sloGoÀ Y v ποιεῖται χατά τοῦ τῶν Θρᾳ- 
χησίων θέματος δι᾽ εὐΐππου xal εὐόπλου στρατεύμα- 
τος, τοῦ Σαμὴ ἀμηρᾶ στρατηγοῦντος. Οὐχοῦν ἀν- 
δρᾶν κεχενωμένον εὑρὼν τὸ τοῦ Κελύόιανοῦ χλίμα 
ὅπλα φέρειν εἰδότων (πάντες γὰρ ὡς χείμαῤῥοι 
μετεῤῥύησαδ πρὸς τὸν νεωστὶ τὴν ἁλουργίδα ἐμπορ- 


impressionem facit, Same Amera duce. Qui cum 
Celbianum tractum bellicosis viris vacuum inveuisg- 
sct(omnesenim torrentisinstar ad Isaacium recens 
imperio potitum confluxerant), multos horines 
cepit,armenta et greges omnis generis abegit et 
multis manubiis suum exercitum locupletavit. 


πησάμενον 'Icadxtov) ἀνθρώπους τε πολλοὺς ἐχειρώσατο xal ζώων ἤλασεν ἀγέλας παντοδαπῶν, xal ὠφελειῶν 


ἄλλων τὸ οἰκεῖον ἐνέπλησε στράτευμα. 

Πρεμήσάντων δὲ καὶ τῶν ἑῴων ἐθνῶν ἄλλοις τε 
προσχαίροις φιλοτιμήμασιν, ἀλλὰ δὴ καὶ ἐτησίων 
ἀπολήψεσι φόρων (οὕτω γὰρ οἱ ἐς ἡμᾶς ὑπερχκαθή- 
μενοι Ῥωμαίων μετιέναι ἴσασι τὸ ἀλλόφυλον, τὴν 
οἴχουρίαν μεταδιώχοντες ἔσα xal θαλαμηπόλοις νεά- 
νισιν, αἵ περὶ ταλασίαν διαπονοῦνται), ἠθέλησεν ἐξ 
ἀλλοεθνοῦς γένους ἑαυτῷ μνηστεύσασθαι γαμετήν" 
ἣν γὰρ ἐμνηστεύσατο πρότερον, θανάτῳ ἀπεὔάλετο. 
Καὶ δὴ χοινολογησάμενος διὰ πρεσδέων τῷ τῆς Οὐγ- 
γρίας ῥηγὶ τῷ Βελᾷ ἄγεται εἰς γυναῖχα τὴν ἐχείνου 
θυγατέρα, τῆς δεχαετηρίδος οὔπω ἀχριδῶς ἀψαμέ- 
νην. Τὰ δὲ γαμοδαίσια θύειν ἀπὸ χρημάτων δημο- 
σίων σμιχρολογούμενος ἀγισθὶ ταῦτα Ex. τῶν οἴχείων 
συνέλεγε χώρων’ xal ἔλαθε διὰ σμιχροπρέπειαν xal 
ἄλλας μὲν πόλεις χαλαμησάμενος, αἴ κατ᾿ ᾿Αγχίαλον 
συνῳχίζοντο, ἑαυτῷ δὲ μάλιστα xal Ῥωμαίοις ἐχπο- 
λεμώσας τοὺς κατὰ τὸν Αἷμον τὸ ὄρος BapÓdpouc, οἵ 
Μυσοὶ πρότερον ὠνομάζοντο, νυνὶ δὲ Βλάχοι χιχλή- 
σχονται, Οὗτοι γὰρ ταῖς δυσχωρίαις πεποιθότες, 
χαὶ τοῖς φρουρίοις θρασυνόμενοι ἅ πλεῖστά τέ εἶσι 
xal ὀρθὰ xav' ἄποτόμους κείμενα πέτρας, καὶ ἄλ- 
λοτε μὲν χάτὰ Ῥωμαίων ἐμεγαλαύχησαν, τότε δὲ 
πρόφασιν εὐρηχότες, B δὴ λέγεται, Πάτροχλον τὴν 
τῶν οἰκείων θρεμμάτων ἀπαγωγὴν καὶ κάχωσιν ξαυ- 
τῶν, ἐς ἀποστασίαν [Ρ. 237) λαμπρὰν ἀνεσχίρτησαν, 
Ἦσαν δὲ οἱ τοῦ καχοῦ πρωτουργοὶ xai τὸ ἔθνος 
ὅλον ἀνασείσαντες Ηέτρος τις xal ᾿Ασὰν, ὁμογενεῖς 
καὶ ταυτόποροι, οἵ xal μὴ δρῶντες τὴν νεωτέρισιν 
ἀπροφάσιστον προσίασι βασιλεῖν σχηνουμένῳ ἐν τοῖς 
Κυψέλλοις, αἰτούμενοι συστρατολογηθῆναι Ρω- 
pale καὶ διὰ βασιλείου γράμματὸς σφίσι βραδευ- 
θῆναι χωρίον τι βραχυπρόσοδον κατὰ τὸν Αἴἷμον xl. 
μένον. ᾿Αλλ’ ἀπέτυχον τοῦ αἰτήματος" ἦν γὰρ ἡ 
θεία ἐπικχρατεστέρα χίνησις: Ὑπετονθόρυσαν οὖν ὡς 
παροφθέντες, εἰχαίως δὲ xal τὴν αἴτησιν ἐπανατει- 
νάμενοι παρέπτυσάν τι xai ῥῆμα θερμότερον, τὴν 


Ubi Orientales gentes cum aliis pro tempore 
muneribus, tum annuis tribuis placate quieverunt 
(sic enim nostra setate Romanorum imperatores 
cum Barbaris agere solent, domi instar nentium 
puellarum desidentee), uxore defuncta alienigenam 
ducere statuit, et per legatos Bele Hungarie regis 
filiam, nondum decem annos natam, ambit. Sed 


( dum ex tenacitate nuptias ex flsci pecunia cele- 


brare 48? reformidat et sumptus illos ab urbibus 
et provinciis affatim exigit, cum alias urbes, pre- 
sertim Anchialo finitimas, afflixit, tnum Berbaros 
H*mi montis accolas sibi et Romano imperio in. 
festissimos reddidit, qui olim Mysi, nunc Blachi 
nominantur. Hi enim angustiis et oastellis freti, 
que plurima habent preruptis saxis inediflcata, 
cum prius etiam Romanos parum curarent, tum 
per causam abacii pecoris οἱ vexationum quas 
tolerassent aperte defecerunt. Ejus defectionis 
principes et auctores fuere duo ex illa gente fratres, 
Petrus et Asan : qui ne sine causa res novas mo- 
liri viderentur, imperatorem Cypsellis degentem 
adeunt,petentes ut in Romanas legiones referantur, 
et sibi predium exigui reditus in Hemo monte 
situm assignetur. Ea re non impetrata (nam fato- 
rum vis prudentiam humanam superabat), submur- 
murabant ut contempti et voti impotes ; et verbum 
audacius emiserunt, quo defectionem et ea que 
domum reversi acturi essentinnuebant, Asan pre- 
sertim, homo audacior et crudelior, cui ob impu- 
dentiam Joannis sebastocratoris jussu colaphus 
483 infringitur. Ita non infecta modo re dimissi, 
sed contumeliis etiam irritati homines isti nefarii 
et conscelerati quomodo contra Romanos grassati 
sint, quis verbis consequatur ? qua oratio tantum 
malorum pelagus complectatur ? Sed nondum de 
his, ne historie series interrumpatur. 


134 NICET/E CHONIAT/E 132 


ἀποστασίαν ὑπεμφαῖνον uai σα ἐπανιόντες οἴχχδε δράσουσι, xzi τούτων μάλιστα ὁ 'Aoxv ὃ xal ὑροσύτιρος xat 
ὠμότερος, b wai τύπτεται χατὰ τῶν προσώπων ἐπιταγῇ τοῦ σεθχυτοχοάτοσος Ἰωάννου, ἐπιπλη θεὶς εἷς dual. 
δειαν. Καὶ οἱ μὲν ἄπρακτοι οὕτως ἐπανῆλθον καὶ περιύδριστοι" ὅσα δὲ χατὰ Ῥωμαίων οἱ ἀνοπτιουργοὶ οἶτο: 
καὶ μιαροὶ διεπράξαντο', τίς ἄν ἐφίχοιτο λόγος͵, ἤ ποία διήγησις τοσαύτας χαχῶν Ἰλιάδος συμπεριλήψεται ; 
ἀλλὰ μήπω περὶ τούτων, τὸ δὲ λέγειν προδαινέτω μοι xat εἰριλύν. 

9. Comneno Ienacio Cyprum adhuc tenente, & A ε΄. "Ex: τοῦ ἐχ Κομνηνοῦ ᾿Ισχλχίου χατατυραν. 
qua neque pecunia pollicitationjbus neque impe- νεύοντος τῆς Κύπρου, xal μήτε yov μάτων ὑποσχέ- 
ratoris reverentia abstrahebalur, neque de crudeli- σετῖν ἀποσχέσθα! ταύτης προτιθεμένου μήθ᾽ ὑπο- 
tate erga insulares quidquam remittente, sed sub- κχλινομένου τῷ βασιλεῖ, οὗτε μὴν τὰ δεινὰ μετοιΖ- 
inde nova supplicia excogitante, classem contra ζοντος ὁσα ἐκχχούργει χατὰ Κυπρίων ἀεὶ χαϊνοτέ- 
eum imperator mittere slatuit, et rxx longis navi- ρὰς χολάσεις ἐπινοῶν, ἔγνω xat! αὐτοῦ στόλων 
bus Joannem Contostephanum, hominem senem, καταρτύσειν ὁ βασιλεύς. Καὶ ἐπειδὴ μαχραὶ vu 
et Alexium Comnenum (qui etsi vir fortis et inte- ἡτοιμάσθησαν ἐδδοιλήκοντα, νχαύχρχοι ἀναδείχνυνται 
gre elatis erat, et imperatoris nepos, tamen ob à Κοντοστέφανος ᾿Ιωάννης, οὐδοῦ ἐπιδὰς γάραος. 
effossos ab Audronico oculos ad id munus non — xa! ὁ Κομνηνὸς ᾿Αλέξιος, ὃς εἰ xai εὐὴλιξ (25) Xv 
modo inutilis,sed malum omen quoque ab omnibus — vai ἀνδρεῖος xxi τοῦ βασιλεύοντος ἐξανεψιὸς, ἀλλ’ 
judicabatur) navarchos preponil. Ac navigalio in ἐχχοπεὶς tà; χόρας ὑπ᾽ ᾿Ανδρονίχου ἀχρεῖος πρὸς 
Cyprum periculi expers fuit, secundis et lenibus τῶν ὅλων εἰς τὴν τότε στρατήγησιν συλλελόγιστο, 
ventis aepirantibus. Sed ubi in porlubus uppule- ναὶ μὴν οὐδ᾽ αἰσιος ἐκρίνετο οἰωνός. Καὶ δὴ ὁ μὲν ἐς 
runt, atrocissimam tempestatem sunt experti. Κύπρον πλοῦς ἀκίνδυνος καὶ τὸ πνεῦμα λίυν φορὸν, 
Nam Isaacius Cypri tyrannus eos οἱ vicit ct cepit ; B ἠρέμα πως Lurintov tolo λαίφεσι, τὰ δ᾽ ἑξῆς καὶ 
οἱ potissiinus pirata 484 Moegurita, qui opem μετὰ τὸ προσσχεῖν εἰς τοὺς Κυποόθι λιμένας ἀπά- 
ferebat Isaacio, clam naves vacuas militibus ad σὴς ἀγριώτερα λαίλαπος᾽ αὐτούς τε γὰρ ὁ τῆς Κα - 
terresire prelium egressis occupavit. ltaque trie- προὺ χρατῶν ἸἸσαΐχιος συλλαδὼν ἐτροπώσατο, xii 
rarchae non modo nullum illustre facinus ediderunt, ὁ τῶν τότε «xix θάλατταν πειρατῶν χράτιστος, ὁ 
&ed denique etiam in hostium manus venerunt ; εἰ Μεγαρείτης καλούμενος, ἐπαμύνων ᾿Ισχυχίῳ ἀνωϊ- 
Megarita arbitrio permissi ab Isaacio paulo post στὶ ἐπέθετο ταῖς ναυσὶ, χεχενωμένας εὑρὼν τῶν dv- 
ad Sicilie tyrannum, ad quem ille ut dominum δρῶν elc τὸν χερσαῖον ἐξιόντων πόλεμον. ΟἹ δὲ Tote 
suas act:ones referebat, sunt perducti. Isaacius — vopdoyat οὐ μόνον οὐδὲν τι γενναῖον χατώρχθωσαν, 
vero post victoriam multos Romanos in suas co- ἀλλὰ χαὶ χερσὶ τῶν ἐναντίων εὐμαμῶς ἑάλωσαν. Καὶ 
hortes retulit, multos crudelibus penis affecit, ut αὐτοὺς μὲν τῷ Μεγαρείτῃ ἐκδίδωσιν ᾿Ισαάκιος ἐς 6 
erat tortor inexorabilis, atque inter ozteros Ren- τι βούλεται χρήσασθαι: xal εἴχε τούτους μετὰ μι- 
lacenum Basilium, cui alterum pedem a genu se- χρὸν Σιχελία xai ὁ ταύτης τύραννος, εἷς ὃν ὡς δε- 
curi resecuit. Erat is vir bellicosissimus, et ut σπότην ὁ Μεγαρείτης ἀνέφερε τὰ ἑχυτυῦ. Ὁ δ᾽ "Isas- 
Achillem Phoenix, ita ipse olim lsaacium et in elo- χιος πολλοὺς μὲν τῶν Ῥωμχίων μετὰ τὴν ἧτταν 
quenlia et in re militari erudierat. Ac tali premio τοῖς οἰχείοις κατέλεξε τέλεσι, πολλοὺς δὲ xal ἀγρία!:ς 
Isaacius omnium mortalium maxime iracundas, C ποιναῖς χαθυπέδαλεν, ὁποῖος οὗτος ἀπαοαίτητος ὧν 
el in ira lcbetis instar exestuans, ac iremente χολχστὴς, ἐν οἷς xai τὸν ενταχηνὸν Βασίλειον, 
mento absurde loquens, peedagogum suum est re- — [P. 238] πελέκει ἐχ τοῦ γόνατος θάτερον τῶν ποδῶν 
muneratus. Nautieam vero lurbam, quo quisque ἐχτεμών. Ἦν δὲ ὁ ἀνὴρ οὗτος ἄριστος τὰ πολέμια, 
vellet, abire sivit. Qui tanquam ex diuturno nau- κχαὶ τῷ ᾿Ισχχχίῳ τούτῳ ὡς ᾿Αχιλλεῖ ποτε Φοῖνιξ 
fragio, sero domum redierunt, si 4855 qui ex tri- μύθων τε ῥητὴρ καὶ τῶν πολεμιχῶν ἔφξγων διδάσχα- 
bus malis uno, videlicel mari, fame aut morte, — Ao; πεφηνώς" ὀργιλώτατος δ᾽ ὧν ἀνθρώπων ὁ "Iaaa- 
non perierant. χιος xol xax λέδητα χαχλάζων ἀεὶ τῷ θυμῷ, 
παράφορά tt φθεγγόμενος ἐν τῷ χολᾷ» xal τὴν κάτω γένυν τρομαλέαν δειχνὺς, xal ἄλλως δὲ οὐχ ἵλαρα 
θρέπτρα ἐχτίνειν εἰδὼς, τοιαύτῃ τιμωρίᾳ τὸν ἑαυτοῦ χαθυποδάλλει παιδαγωγόν. Τὸ δὲ ναυτιγὸν πλῆῇ- 
θοὸς ἔνθα οἱ ndóc βουλῆς δ'αφῆχεν ἵεσθαι, οἵ καὶ ὡς ἐχ ναυαγίου μαχροῦ χρόν'οι τὰ οἶχοι χατέλαδον, 0301 τέως 
μὴ τριῶν ἑνί τινι χακῷ θαλάσσης al λιμοῦ xai τελετῆς ἀπεγένοντο. 

Cum Mysti aperte defeciesent, ab iis quos dixi ἢ Τῶν δὲ Μυσῶν ἀποστασίαν μελετησάντων περι 
impulsi, imperator bellum eis infert, Sed nec illud φανῇ, xai ἀρχηγῶν τοῦ χαχοῦ τοῦδε ὧν εἴρηκα Y 
pretereundum est. Cum Blachi principio ab eo γενημένων, ἔξεισι βασιλεὺς κατ᾽ αὐτῶν. (20) Χρὴ 
conatu ad quem a Petro et Asane inducebantur, δὲ χάχεϊῖνα μὴ παριδεῖν ἀνιστόρητα, Οἱ Βλάχοι 
rei difficultate territi, abhorrerent, fratres, ut po- ὥὦκνουν τά πρῶτα xai ἀπεπήδων πρὸς τὴν ἀπόστα- 


Hier. Wolfii note. 


(23) Posset τὸ εὐῆλιξ etiam ad corporis proceri- — fuerit. Si simularunt, atrox est et fere plus quam 
tatem referri, quia ἡλικία et etatem et staturam — Iberica simulatio ferro se lacerare.Si insanierunt, 
significat. quo pacto edoceri potuerunt ui ea dicerent quee 

(26) Ita describitur bio locus, ut non salis appa- — Asaniet Petro placebant? 
eat utrum subornata an vera illorum insania 


133 


DE ISAACIO ANGELO LIB. I. 


184 . 


σιν εἰς Tiv ἐνήγοντο πρὸς τοῦ Πέτρου xal. τοῦ ᾿Ασὰν, À pularibus euis cum metum adimerent, sedem no- 


τὸ τοῦ πράγματος μέγεθος ὑφορώμενοι, Τῆς δὲ δει- 
λίας ταύτης τοὺς ὁμογενεῖς ἀπάγοντες οἱ ταυτόαιμο! 
εὐχτίριον ἐδείμαντο οἶχον ἐπ᾽ ὀνόματι Δημητρίου 
τοῦ χαλλιμάοτυρης, εἰς ὃν πυλλοὺς τῶν δαιμονο- 
λήπτων συνηθροιχότες ἐξ Exavípou γένους, αἱμωποὺς 
xal διαττερόφους τὰς κόρος, λυσιχαίτας, xal τἄλλα 
ἀχοιδῶς διασώζοντας ὀπόςα οἱ τοῖς δαίμοσι χἄτοχοι 
διαπράττονται, τοιάδε τούτο'ς ἐνθουσιῶσιν ὑπετί- 
oov φθέγγεσθαι, ὡς ὁ Θεὸς τοῦ τῶν Βουλγάϑων 
τῶν Βλάχων γένους ἐλευθερίαν ηὐδόχν τε χαὶ 
χρονίου ζυγοῦ ἐπένευσεν ἀπαυχένισιν, οὗ χάριν 
vov Χριστομάρτυρα Δημήτριον ἀπολιπεῖν μὲν 
Θεσσαλονιχέων μητρόπολιν xal νεὼν τὸν ἐκεῖ 
τὰς παρὰ '"Popato:q διατριθὰς, ἐς δ᾽ αὐτοὺς ἀφιχέ- 
σθαι ὡς ἐπαρήξοντα xal συλλέπτορα τοῦ ἔργου 
ἐσόμενον. ᾿Αναχωχευόμενοι δὲ τοὺς βραχὺ οἱ παρά- 
φοροι οὗτοι, xai αἴφνης τὸ πνεῦμα πλεῖον συλλέ- 
γοντες, ἐπιληπτευόμενοι αὖθις διεσοδοῦντο καὶ 
ἐδόων ἐνθεαστικὸν xal διάτορον μὴ εἶναι τὸ ἀπὸ 
τοῦδε ἕδρας ἀκμὴν, ἀλλ᾽ ὅπλα μετὰ χεῖρας λαθεὶν 
xai Ρωμαίοις ὁμόσε χωρεῖν, τοὺς δὲ γε συλλαμ- 
δανομένους κατὰ πόλεμον μὴ ζωγρεῖν, ἀλλ᾽ ἀποσφάτ- 
τειν χαὶ χαταχαίνειν ἀνηλεῶς, μηδ᾽ ἐπὶ λύτροις 
ἀφιέναι, μηδ᾽ ἐπικάμπτεσθαι δεήσεσι, μηδὲ γονυ- 
χλισίαις θηλύνεσθαι, ἀλλ᾽ ὥσπερ τινὰς ἀδάμαντας 
πρὸς πᾶσαν ἀνενδότους εἶναι παράκλησιν χαὶ οθεί- 
pev. ἁπαξάπαυτας τοὺς συλληφθέντας. Ὑπὸ θεο- 
πρόπων οὖν τοιούτων ὅλον τὸ γένος ἐξομιληθέντες 
τῶν ὅπλων ἅπαντες γίνονται. Καὶ ὡς αὐτίχα εὐημε- 
ρήθη τούτοις τὰ τῆς ἀποστασίας, ἔτι μᾶλλον ἔθεντο 
τῇ ἐλευθερίᾳ σφων ἐπευδοχεῖν τὸν Θεόν. Καὶ μιχρὸν 
ἡγησάμενοι τὸ καθ᾽ ἑαυτοὺς ἄνετον καὶ ἀπέλυτον, 
xa! χχατὰ τῶν ἄποθεν τοῦ Αἵμου χωμοπόλεων καὶ 
συγχτήσεων ἐμπλατύνονται. “Ἄτερος δὲ τῶν ὁμαι- 
μόνων ὁ Ili-poc xa! στεφανίσχῳ χρυσέῳ διαδεῖται 
τὴν χεφαλὴν, xai τοῖς ποσὶν ὑποῤῥάπτει xal περι- 
τίθησι κοχχοδαφὲς πέδιλον. Τῇ δὲ Ποισθλάδῃ 
προσθαλόντες (πόλις δ᾽ αὕτη ὠγυγία, ἐχ πλίνθου 
πᾶσα ὀπτῆς, xal πλείστην ὅσην περὶ τὸν Αἴμον τὴν 
περίμετρον ἔχουσα) ὡς οὐχ ἀχίνδυνον ἑώρων τὴν 
πολιόρχησιν, αὐτὴν [P. 239] μὲν ἀντιπαρέοχονται, 
τὸν 0' Αἵμον ὑποχατέρχονται, 'Popuaixxig δ᾽ δτέ- 
ραις ἐπιχατα ῥαγέντες ἀπροσδόχητοι χωμοπόλεσι 
πολλὰ μὲν σώματα Ῥωμαίων ἐλεύθερα, πολλοὺς δὲ 
βόας χαὶ ὑποζύγιχ χαὶ τῶν ἄλλων βοσχημάτων 
χρῆμά τι οὐχ ἐλάχιστον διασπάζουσιν. "Efttot col. 
vuv xat' αὐτῶν 'Icaáxtog, Οἱ δὲ τῶν δυσχωριῶν xal 
ἀπροσθάτων αὖθις ἐπιλαθδόμενοι ἀντέσχον ἐπὶ πολύ. 
Γνόφου δὲ. παρὰ δόξαν ἀναδάντος ὑπὸ Θεοῦ, ὃς σχό- 
τος τίθησι τὴν οἰκείαν ἀποχρυδὴν, xal τὰ ὄρη 
χαλύψαντος ἃ ἑτήρουν οἱ BápÓzpot τὰς τῶν παρόδων 
στενὰς 


8 
χαὶ 
τοῦ 

bl 
γαὶ 
τὴν 
xa 


mine preclari martyris Demetrii sediflcarunt, in 
eamque multos demoniacos utriusque sexus coe- 
gerunt,qui cruentis et perversis pupillis effusisque 
crinibus cetera omnia exquisite exprimebant, que 
id genus hominum propria habet ; eosque docebant 
in furore proloqui Deo visum esse ut gens Bulgaro- 
rum et Blachorum diuturno jugo excusso liberta- 
tem consequatur, eaque de causa Christi martyrem 
Demetrium, relicta metropoli Thessalonica et ede 
Romanorumque conasuetudiae,ad ipsos pervenisse, 
adjuturum id opus. Igitur vecordes isti homines 
paulum morati, et subito majore apiritu collecto 
rursus alienati, exagitabantur, et clara voce 486 
quasi numine afflati clamitabant non amplius desi- 
die esse locum, sed arreptis armis Romanos inva- 
dendos esse ; et qui in bello caperentur, non con- 
servandos aut vendendos, sed inclementer occi- 
dendos essc, et prece et pretio repudiatis, neque 
magis ulla obtestatione moveri oportere quam ada- 
mantem. Tota igitur gens a talibus vatibus oonci- 
tata ad arma concurrit ; et ut initia defectionis 
uuspicata fuerunt, magis etiam credidere Deum 
libertati suc favere. Nec ea contenti in oppida et 
predia 80 Hemo remota diffunduntur. Alter vero 
fratrum Petrus auream corollam imponit capiti et 
pedibus coccineos calceos inducit. Pristhlabam 
agcressi (urbs ea Ogygia 68]. ἰοἷα latericia et maxi- 
mum Hemi spatium complexe) ut oppugnationem 
non esse tutam videbant, ex preterita ex Hemo 
descendunt ; et Romana oppida subito adorti mul- 


C tos ingenuos homines, multos boves et jumenta 


n 


aliarumque pecudum ingentem 4847 numerum 
abducunt. Isaacio adventante rursus in angustiis et 
inaccessis locis abditi diu restiterunt. Sed caligine 
preter exspectationem a Deo, cujus latebre in te- 
nebris sunt, excitata, et montes quos Barbariaditu 
angustiarum obsesso tuebantur involvente, Ro- 
mani eos imprudentes oppresserunt ; et terrore 
attonitos ita dissiparunt, ut mali istius auctores et 
duces cum amicorum coitu, ut ille porcorum grex 
in evangelio in mare, ita ipsi in Istrum illapsi ad 
finitimos Scythas trajicerent. Imperator vero, cum 
nemine prorsns prohibente totam Mysiam perva- 
gari et presidia in urbes, que plereque in Hemo 
sunt, sed plures ac potius fere omnesin preruptis 
rupibuset altissimis tumulis exstructe,introducere 
liceret,neutrum fecit,sed cumulis frumenU incensis 
supplicum Blachorum conflctis verbis deceptus sta - 
tim retro abiit,relictis illis rebus adhuc plane exul- 
ceralis. Unde factum ut Barbari Romanis auda- 
cius insultarent. 


προλογίσαντες, ἔλαθον Ῥωγαῖοι λάθρα αὐτοῖς ἐπιστάντες, καὶ διασχεδάζουσιν οὕτω κατα- 


πλή ας θέμενοι. Καὶ οἱ μὲν ἀρχηγοὶ τοῦ xaxo5 xai τῆς στρατιᾶς, ὁ Πέτρος δηλαδὴ xai ᾿Ασὰν, xa! ὅσον 
περὶ αὐτοὺς ἑταιρικὴν ἀποστατιχὸν, χατὰ τὴν τῶν εὐαγγελικῶν χοίρων ἀγέλην ὡς εἰς θάλασσαν τὸν 


Ἴστρον ὥρμησαν, καὶ τοῦτον διχπλωϊσάμενοι τοῖς ix “εἰτόνων Σκύθαις προσέμιξαν᾽ ὁ δὲ 
πᾶσαν τὴν Μυσίχν ἔχων περιελθεῖν xal φρουρὰν ἐπιστῆσαι 


χατὰ πολλὴν τοῦ χωλύσοντος ἐρημίαν 


βασιλεὺς 


ταῖς ἐκεῖσε πόλεσιν, αἱ πολλαὶ μὲν εἰσι χατὰ τὸν Αἴμον, αἱ δὲ πλείομς ἥ γοῦν ἄπασαι σχεδὸν ἐπὶ- 
πετρῶν ἀποτόμων χαὶ μερινεφῶν γηλόφων πεπολισμέναι, τοιοῦτον μέντο! οὐδὲν τι xal διαπέπραχε, 


, 


135 


NICET/E CHONIAT.£ 


136 


πυρὶ δὲ τὰς θηνωνίας τῶν καρπῶν παραδοὺς xal τοῖς τῶν ὀφθέντων Βλάχων φεναχισμοῖς ὁπαχθεὶς 
παλίμπους ἐκ τοῦ παραυτίχα γίνεται, ἔτι ὠδίνοντα παρεὶς τὰ ἐχεῖσε. Ὅθεν εἰς πλατύτερον μᾶλλον ἐπῆρε τοὺς 
Βαρδάρους κατὰ Ῥωμχίων μυχτῆρα καὶ πλειόνως ἠῤῥένωσεν. 

488 6. Nam is quidem in urbem reversus ut ζ΄. (27) Ὃ μὲν γὰρ τὴν βασιλίδα χαταλαδὼν ἐπὶ 


re bene gesta gloriabatur: quidem vero ex ordine 
judicum, Monasteriotes Leo, 823lse dicebat Basilii 
Bulgaroctoni &nimam dolere, qui cum Bulgaros 
funditus delevisset, edixerit, si quando Blachi de- 
nuo novis rebus studuerint, suum exempluin imi- 
tandum esse, et provincias castris in ea positis 
peragrandam ei qui bellum cum eis gesserit, eo 
edicto in Sosthenii rmronasterio affixo. Quod nunc 
Bit irritum, quod imperator ea que ille multis 
annis confici jusserit, tam exiguo momento absol- 
verit ut illi tale nihil in mentem venerit. Asan vero 
maximis auxiliaribus Scytharum copiis suo arbi- 
tratu delectis reversus cum 489 Mysiam pstriam 
perpurgatam et Romano exercitu vacuam reperis- 
gel,factus insolentior et jactantior, Mysis incolu- 
mitate et dominatu non contentus maxima Roma- 
nis detlrimenta inferenda et Mysorum ac Bulgaro- 
rum dominatum, ut olim fuisset, omni contentione 
conjungendum esse censuit. Quodsi ipse impera- 
tor' ut prius, iterum ad bellum exiisset, fortasse 
re8 bene gesta esset: verum is alacritate sua in 
aliud tempus dilata Joannem sebastocratorem pa- 
truum suum cum imperio ablegavit; qui exercitu 
non temere, sed plane laudabiliter gubernato, et 
hosti, qui contractis in unum copiis in planitiem 
descenderat, non parvie cladibus illatis, imperium 
ob affectati regni suspicionem deponere jubetur, 
et in ejus locum Joannes Cantacuzenus Cesar, qui 
imperatoris sororem in matrimonio habebat, suffi- 
citur. 490 Erat is vir procera statura, forti ani- 
mo, voce magna, bellicosus, sed ob audaciam et 
arrogantiam fere perpetuo adverso Marte pugnabat, 
inter alios et ipse ab Andronico excecatus. Cum 
&autem 4916 barbaros vita*a planitie in montibus 
8e tenere audivisset, non cogitavit illos reflcienda- 
rum virium causa, et quo tutiores sint, ibi commo- 
rari : sed id factum timiditatem interpretatus in 
medio campo castra posuit, neque custodiis neque 
excubiis accuratioribus usus, neque vallo commu- 
nito. Itaque noctu & Barbaris oppressus vix evadit, 


τοῖς χατωρθωμένοις ἦν βρενθυόμενος, ὡς καὶ τινα 
τῶν ἐπὶ τῷ δικάζειν (ἦν δὲ οὗτος ὁ Μοναστηριώτης 
Λέων) παθήνασθαι εἰπόντα τῆν τοῦ Βασιλείου τοῦ 
βουλγαροχτόνου ψυχὴν, ὅτι τὸ τυπιχὸν αὐτοῦ βασι- 
λεὺσ παρεδλέψατο xai ὅσα ἐπὶ τῇ τοῦ Σωσβενίου 
μονῇ ἐχεῖνος διέθετο, xal κατὰ τοῦτο νεωτερίσαι 
τοὺς Βλάχους͵ ἐρεσχελῶν xal διασύρων οὐ χαθυφῆκε 
βραχὺ ὡς δῆθεν σφαλέντα περὶ τὴν πρόῤῥησιν, 
φάσχων ὡς αὐτὸς αὖθις εἰς τὴν προτέραν ὁποταγὴν 
καὶ δουλείαν τοὺς ἀποστάτας συνέπεισε τε καὶ 
ἐπανήγαγεν ἀχαριαίως οὕτως ὡς οὐδὲ χρονίως 
ἐχεῖνος, χαὶ μάτην αὐτὸν ὡς ἀπὸ δαφνηφψάγου λαιν 
μεῦ καὶ Δελφιχοῦ μαντιχοῦ τρίποδος ἀπερεύγεσθαι 
τὰ τοῦ ψεύδους ὁδωδότα xal διάχενα θεοποόπια. Ο 
δὲ περὶ τὸν ᾿Ασὰν Βάρδαροι τὸν Ἴστρον διαθάντες 
καὶ τοῖς Σχύθαις συμμίξαντες, πλεῖστον ἐκεῖθεν 
συμμαχικὸν, καθὼς ὑροῦντο, στρατολογήσαντες ἐς 
τὴν πατρίδα Μυσίαν ἐπανῆχον, xal σεσαρωμένην 
ἀτεχνῶς εὑρόντες αὐτὴν xal Ῥωμαϊκοῦ χεχενωμέ- 
νὴν στρατεύματος μετὰ κόμπου ἐπεισέφρησαν μεί-- 
ζονος, οἷα λεγεῶνας πνευμάτων τὴν ix Σχυθῶν 
ἐπαγόμενοι σύναρσιν. "Ilgev οὐδ᾽ ἠγάπων εἰ τὰ ἕαυ- 
τῶν ἔχουσι σώξειν xal τὴν τῆς Μυσίας μόνην πε- 
ριθαλοῦνται τοπάρχησιν, ἀλλ᾽ εἰ μὴ xal τὰ Ρω- 
μαίων μέγιστα βλάψουσι xai τὴν τῶν Μυσῶν καὶ 
τῶν Βουλγάρων δυναστείάν εἷς ἕν συνάψουσιν ὡς 
πάλαι ποτὲ ἦν, οὐδαμῶς ἠνείχοντο. Καὶ ἦν ἄν δισ- 
σούμενα τὰ καλὰ, εἴπερ αὐτὸς καὶ πάλιν [P. 250) 
ὁ βασιλεὺς κατὰ τῶν ἀποστάντων ἐξώρμησε. ἸΙλὴν 
&))* αὐτὸς μὲν τὴν οἰκείαν ὁρμὴν εἷς ἕτερον καιρὸν 
ὁπερέθετὸ, τὴν δ᾽ ἀρχήγίαν τῷ πρὸς πατρὸς ἕνε- 
χείρισε θείῳ τῷ σεδαστοχράτορι ᾿Ιωέννῃς Ὁ δὲ 
οὐκ ἐπισφαλῶς, ἀλλ’ ὡς ἄγαν ἐπαινετῶς διαχυδερ- 
νήσας τὴν στρατιὰν, χαὶ τοὺς πολεμίους ἐν τῷ 
σομθαλεῖν λυπήσας οὐχὶ βραχέα εἰς ὁμαιχ μίαν 
συσπειμαθέντας xai εἰς πεδία ὑπογαταῦάντας ἷἰκ- 
πήλατα, μετὰ μιχρὸν τὸν στρατηγὸν ἀποζωννυται, 
ὁποδλεπόμενος βασιλειᾷν. Διαδέχεται δὲ τὴν dye 
μονίαν ὁ Καῖσαρ Ἰωάννης ὁ Κανταχουζηνὸς, Yap 
ὀρὸς ὥν τοῦ βασιλέως ἐπ᾽ ἀδελφῷ. ᾿Ανὴρ (28) ὃ- 


Hier. Wolfli note. 


(21) Ὡς xa! τινα. Corruptus hic locus est, aut ἢ γοῦν ἡ τοιαύτη διάταξις, καθότι σὺ, βασιλεῦ, & διὲ 


saltem ita intricatus ut fere nulla certa sententia 
ex ea possit colligi. Quare vetusti codicis lectio- 
nem, etsi nec ipsam talem,qualem ratio gramma- 
tica postulat, paulo tamen expeditiorem in conver- 
tendo sum secutus. Ὁ μὲν οὖν βασιλεὺς τὴν βασι- 
λίδα πόλιν χκαταλαθδὼν Ἰ᾿γκαυχώμενος ἦν ἐπὶ τοῖς 
διαπραχθεῖσιν αὐτῷ ἔργοις, ὡς xal τινα τῶν χρι- 
τῶν (ὑπῆρχε δέ οὗτος ὁ μοναστηριώτης Λέων) λυ- 
πηθῆναι ἔφη εἰπόντα τὴν τοῦ βασιλέως Βουλγαρο- 
χτόνου ψυχήν. "Extivoo γὰρ ὅτε τούτους εἷς ne 
διέφθειρε, διετάξατο, εἴπεο πάλιν εἰς ἀποστασίαν 
ποτὲ τραπῶσιν οἱ Βλάχοι, οὕτως ὀφείλει ὁ μέλλων 
χαταπολεμῆσαι αὐτοὺς ποιῆσαι τὰ αὐτοῦ χατουνο 
τοπια xal εἰσελθεῖν εἰς αὐτοὺς, xai τὴν τοιαύτην 


διάταξιν ἐν τῇ τοῦ Σωσθενίου μὸ ἢ ἔθηκεν, ᾿Εψεύσατο 


πολλῶν χρόνων ἐχεῖνος διετάξατο πληρωθῆναι, οὔτω 
συντόμως διῆλθες ὡς οὐδὲ εἰς ἐνθύμησιν ἀνέδη bale 
νου ποτὲ, γελῶν δῆθεν xal ἐμπαίζων τὰ παρ᾽ bul- 
νου διατεταγμένα. 

28) Amplius integro folio descripsi ex vetusto 
codice. coh duo habebant hec tantum : ἀνὴ 
δ’ οὗτος ἀξιοθέατος --- σχεπτομννοις πρότερον) Ἣν 
δὲ ὁ ἀνὴρ τὴν ἡλικίαν μαχρὸς xa! ἀνδρεῖος τὴν ψυ- 
χὴν καὶ μεγαλόφωνος xal ὧν ποχέμοις δόχιμος, ἀεὶ 
ποτε δὲ ἐδυστύχει ἐν τοῖς πολέμοις δι’ ἣν εἶχε θρα- 
σύτητα xal ἀλοξονίαν. ἐξωρύχθη δὲ χαὶ τοὺς ὀφθαλ- 
μοὺς παρὰ ᾿Ανδρονίχου μετὰ τῶν ἄλλων. Ὅθεν καὶ 
τοὺς βαρδάρους ὁ Καῖσαρ ἀγούων ἐν ὄρεσι διάγειν 
xal μὴ εἷς τὸν κάμπον κατέρχεσθαι, μὴ διαλογισα- 
μᾶῆνος ὅτι διὰ τὴν αὐτῶν ἀνάπαυσιν καὶ ἀσφάλειαν 


181 


DE ISAACIO ANGELO LIB. I. 


138 


οὗτος ἀξιοθέατος τὸ εἶδος x«i πλουτῶν ἐμπειρίαν À exercitu variis modis afflicto : nam alii jacentes ín 


τῶν ταχτιχῶν, τότε δὲ οὐ χαλῶς τὸν xatà Βλάχων 
διεστρατήγησε πόλεμον. Ὅθεν διαδέχεται τὴν ὧγε- 
μονίαν ὁ Βρανᾶς ᾿Αλέξιος. Ὁ δὲ καὶ πάλαι μὲν 
ἐνήδρευς τῇ βασιλείᾳ, ἡνίχα τὸν κατὰ Λατίνων 
ἐστρατήγει πόλεμον, ὥστε καὶ νύχτωρ τοῦ τεμένους 
ἄδυτον εἰσιὼν ἀνασείειν πρὸς ἀποστασίαν ἐπειρᾶτο 
τὸν ὄχλον. Ὡς δ᾽ οὐ προὺγχώρει τηνικαῦτα τὰ ἕαυ- 
τοῦ διαδούλια, σπονδὰς ἐκ βασιλέως δεξάμενος τὴν 
μὲν ἔφεσιν καὶ πάλιν ἔτρεφε τὴν αὐτὴν, κατέχων 
βίᾳ καὶ ἄγχων ὡς ἵππον εὐΐνιον τὸ ἐνδόμυχον φί- 
λαρχον, τότε δὲ ὡς ξυρὸς ἀχόνης τῆς συνδρομῆς 
τῶν στρατευμάτων λαδόμενος ὑπέθηξεν ἑαυτὸν πέ- 
ρας ἐπιθεῖναι τοῖς σχεπτομένοις πρότερον. Καὶ δὴ 
συμδούλοις εἰς τοῦτο (P. 244] χρησάμενος τοῖς ὅσον 
χατὰ γένος ἐκείνῳ συνήπτοντο πατριώταις (ix τῆς 
᾿Αδριανοῦ δὲ ὥρμηντο πόλεως), πολλοῖς οὖσι xal 
σύμπασι δυνατοῖς, τὸ ἐρυθρὸν ὑποδύεται πέδιλον, 
xai μεταδὰς ἐχεῖθεν εἰς τὴν πατρίδα xal πρὸς 
παντὸς ἀναγορευθξεὶς τοῦ στρατεύματος αὐτοχράτωρ 
τὴν ἐς τὴν βασιλεύουσαν πόλιν στέλλεται, xal περὶ 
τὸ ἔξω λεγόμενον καταστρατοπεδεύεται Φιλοπάτιον. 
Περὶ δὲ δείλην μετὰ τῶν εὐοπλοτάτων δυνάμεων 
τῷ τείχει προσπελάσας τῆς πόλεως, ἵππῳ ἔποχος 
ὧν παρὰ τοσοῦτον μὴ παντὶ μέλανι παρ᾽ ὅσον )tu- 
καὶ τρίχες ἐς χύχλον σεληναίας περιαγόμεναι 
φυεῖσαι ἦσαν περὶ τὸ μέτωπον, τοῖς ἐπὶ τῶν τειχῶν 
βασιλικοῖς χαὶ θεαταῖς τῶν δρωμένων ἀστυπολίταις 
ἀπειλητής ἅμα καὶ παραινέτης ἐδείχνυτο. Τὰ μὲν 
γὰρ αὐτοῦ φρονοῦντας εὖ παθεῖν ἔφασχεν, ὡς ἄρα 


tentoriis occidebantur, alii inermes in fuga capie- 
bantur.Qui vero usque ad Cesaris tabernaculum 
profugerant, majorem ejus quam hostium &acerbi- 
tatem sunt experti,a quo contumeliis ut proditores 
proscindebantur.Ut autem susceptum dedecus abo- 
leret, armnatus Arabicum equum conscendit, scu- 
toque in manus sumpto in confertos hostes est 
invectus, vociferans : « Sequimini me, » cum nec 
videret neque eciret quo iret aut quid in castris 
fleret. Romanis ita victis et fugientibus, omnia 
tabernacula sunt direpta et vexilla capta et aures 
Cesaris vestes ferrugineo colore interpuncte ; quas 
Petrus et Asan induerunt, ante exercilum ince- 
dentes,et tabernacula sua in planitie flxerunt. Im- 
perio Cantacuzeno Cesari abrogato,dux totius exer- 
citus declaratus est Branas Alexius, brevi quidem 
ille statura, sed magno ingenio et prudentia vir, 
atque illa etate summus imperator. Qui exercitu 
suscepio non confidenter sed circumspecle ca- 
stra melabatur, instructa progrediens acie, at- 
que in id intentus ut οἱ hostem detrimentis affl. 
ceret et omnes copias periculi expertes conser- 
varet. Ita multis angustiis superatis, ad locum 
qui Niger tumulus dicitur pervenit. lbi castris 
positis valloque munito res bene gerende spem 
hominibus afferebat. Bed cum regni cupiditate 
perpetuo estuaret, tum animum suum deciravit. 
Nam idem Braenas cum primum 80 imperatore 
dux δὰ bellum Siculum missus, auxilia Ger- 


Hier. Wolfii note. 


ἐν τοῖς τοιούτοις εὐρίσκονται ὄρεσιν, ἀλλὰ δειλίαν 
τοῦτο χρίνας αὐτῶν, μέσον τοῦ χάμπου ἐποίει τὰ 
αὐτοῦ χατουνοτόπια, μὴτε φυλαχὰς ἔχων ἀχριδεῖς ἤ 
βίγλας, μήτε μὴν βάλλων χάρακα. Νυγτὸς οὖν αὖ- 
τῷ οἱ Bdodapot ἐπιθέμενοι, μόλις αὐτὸς διαχσιύζεται, 
xai τὸ στράτευμα πολυτρόπως ἐκάκωσαν οἱ μὲν 
γὰρ ἐξ αὐτῶν ἐν ταῖς τένταις κείμενοι ὑπὸ τῶν 
χθρῶν χαταλαμδανόμενοι ἐφονεύοντο, οἱ δὲ ἀναρ- 
μάτωτοι φεύγοντες ἐζωγροῦντο. Ὅσοι φυγεῖν 
ἠδυνήθησαν χαὶ πρὸς τὴν τοῦ Καίσαρος χατούναν 
ἐλθεῖν, πιχρότερον αὐτὸν ὑπὲρ τῶν πολεμίων εὕρι- 
σχον, ὑδρίζοντα xal διαδάλλοντα ὡς προδότας αὐὖ- 
τούς. θέλων γοῦν ὁ Καῖσαρ τὴν ἑαυτοῦ νίχην ἀναχα- 
λέσασθαι, ἡρμχτώθη καὶ ἐκχαδαλλίκευσε 'Αραδιχὸν 
φαὴν, xat ἔλαθε xal χοντάριον εἷς τὰς χεῖρας αὐτοῦ, 
χαὶ ὥρμησε χατὰ μέσον τῶν πολεμίων χράζων χαὶ 
λέγων, ᾿Αχολουθεῖτέ μοι, μὴ βλέπων, μηδὲ γινώσχων 
ὅπη πορεύεται ἢ τί ἐν τῷ στρατῷ νεται. Νικηθέν. 
των οὖν οὕτω τῶν Ρωμαίων xal φευγόντων, ἧρπά- 
4792» παρὰ τῶν Βαρδάρων αἱ xátoovat πᾶσαι xal 
τὰ χρυσούφῇ ῥοῦχα τοῦ Καίσαρος, τὰ μετὰ τῶν 
Ὑξραύξων χρωμάτων σεσημειωμένα, xal τὰ φλά- 
μουλα, ἅτινα χαὶ ἐνεδύσαντο ὁ [ΠΙἕτρος xal ὁ 'Aadv 
προπορευόμενοι ἔμπροσθεν τοῦ στρατοῦ αὐτῶν. Καὶ 
ἐπὶ τὸν χάμπον ἔχτοτε χατελθόντες τὰς τέντας αὐ- 
τῶν ἐχεῖ ἔστησαν xai κατεσχήνωσαν. [᾿χραλυθεὶς δὲ 
ἀπὸ τῆς τοιαυτῆς ἀς γῆς ὁ Κανταχουζηνὸς Kaisap, 
ἀνηγορεύθη στράτηγος τοῦ ὅλου στρατεύματος ὁ 
Βρανᾶς ᾿Αλέξιος, βραχὺς μὲν χατὰ τὴν ἡλιχίαν, βα- 
θὺς δὲ τὴν γνώμην καὶ ποιχίλος τὴν φρόνησιν χαὶ 
τῶν εὐρισχομένων τότε ἀνθρώπων ὁ στρατηγιχώτα- 
τος, ᾿Αλλ᾽ οὗτος τὴν στρατιάν παραλαθων οὐ θρα- 
σεως, ἀλλὰ μετὰ ἀσφαλείας χαὶ φυλάξεως τὰ τούτου 
ἐποίει κχατουνοτόπια, τακτικῶς τοῖς ἔμπροσθεν 


προπορευόμενος, xal προθυμοποιούμενος θλίδειν τοὺς 
ἐχθροὺς, ἐπιμελούμενος δὲ ὅπως καὶ ὁ στρατὸς ἅπας 
ἀχινδύνως διέρχεται. Διελθὼν δὲ τόπους δυσδάτους 
πολλοὺς φθάνει κατὰ owa τόπον Μέλανα βουνὸν xa- 
λούμενον, xdxsise χατασχηνοῖ καὶ χάραχα βάλλει, 
χαὶ ἐφαίνετο ὡς χαὶ χρηστότερον τε ἐργάσηται. 
Ἔχων δὲ δι ἐπιθυμίας ἀεί ποτε xai. φανταζόμενος 
εἰς τὸ ὕψος ἀναθῆναι τῆς βασιλείας, τότε τὸν ἄπαντα 
σχοπὸν αὐτοῦ ἐφανέρωσεν. Ὁ αὐτὸς γὰρ Βρανᾶς xai 
πρῶτον, Ott εἰς τὸν χατὰ τῆς Σιχελίας πόλεμον 
στρατηγὸς παρὰ τοῦ βασιλέως κατέστη χαὶ τὸ ἐξ 
᾿Αλεμανῶν συμμαχικὸν ἀνελάδετο, διαχρίνας ὡς 
ἀρχετόν ἐστι συνεργῆσαι αὐτῷ πρὸς τὸν σχοπὸν ab- 
τοῦ (οὐ γὰρ ἐθάῤῥει τοσοῦτον τὸ στρατιωτιχὸν σύν - 
ταγμα ὥστε τὴν βουλὴν αὐτοῦ φανερῶσαι), ἔγνω χαὶ 
αὐτὸς βαδίσαι τὴν ὁδὸν ἣν ὁ βασιλεὺς ᾿Ισχάχιος ἐδά- 
δισε καὶ ἐδασίλευσεν᾽ ἐξελθὼν γὰρ νυχτὸς xai πρὸς 
τὸν μέγαν τῆς ἁγίας Σοφίας va0v εἰσελθὼν xai μέσον 
τοῦ ἱεροῦ στὰς παρεκάλει τοὺς εἰσερχομένους on- 
θῆσαι αὐτῷ ἀπὸ τῆς ἀδιχου xal παραλόγου τοῦ βασι- 
λέως ὀργῆς, λέγων ὅτι Οὐδὲν προσέχοουσά τι ἄ ὁλως 
Ec τοῦ ὁρισμου xal τοῦ θελήματος ἐγενόμην αὐτοῦ. 
Καὶ ἤρξατο ἐγχαυχᾶσθαι ἐν τοῖς αὐτοῦ στρατηγὴ- 
agw. Οὐ γινώσχετε, ὦ ἄνδρες, ὅσα ἐν πολέμοις 
ἡνδραγάθησα, καὶ δεύτερον xai τρίτον διὰ στρατη- 
γικῶν μεθόδων τοὺς ἐχθροὺς ἔνιχησα Καὶ ἐκχίνεί 
πρὸς στάτιν τὸν λχόν. Ὡς δὲ εἶδε μηδὲν πρὸς τὸν 
σχοπὸν αὐτοῦ γίνεσθαι, ὄρχους ix βοσ'λέως δεξα- 
μενος τὴν στάσιν διέλυσεν, ἔτρεφε ὁὲ ὅμως καὶ εἶχε 
χαθ’ ἑαυτὸν τὸν τοιοῦτον τῆς ἀποστασίας σχόπόν. 
Ὡς δὲ τότε καιρὸν ἐπιτήδειον εὖρς καὶ ἔλαδεν ἐξου- 
σίαν τοῦ στοατηγὸς εἶναι ἁπάσης τῆς στρατιᾶς, ἔχων 
καὶ τὸν ἅπαντα στρατὸν μεθ᾽ ἑαυτοῦ, εἰς φανερὸν τὰ 


lx χρυπτῷ μελετώμενα ἀνεκήρυξε. 


' 139 


NICETAS CHONIAT/E 


' 140 


manorum qua acceperal 8811} habere virium ad A xzi εἰ διαπετάσχντες τὰς πύλας αὐτὸν εἰσδέξονται 


juvandos conatus suos ratus (nam ltomanis legio- 
nibus tantum non fidebat ut eis consilium euum 
aperire auderet) eamdem viam et ipse ingredi sta- 
iuit que Isaaciuum ad imperium perduxisset.Igitur 
magnum S. Sophie teiuplum ingressus, in medio 
£tans opem introeuntiuin contra iniquam et perver- 
sam imperatoris iram, quem nulla re offendisset 
neque quidpuam preter mandata et voluntatem 
ejus fecisset, implorat,el res gestas suas celebrare 
instituit : « An ignoratis, inquit, viri, quam forti- 
ler in bellis me gesserim ? ut hostes iterum ac ter- 
tium industria mea superarim ἢ » Εἰ populum ad 
seditionem concitat. Ut autein se nihil proficere 
᾿ videbat, promissuab imperatore impuuitate coeptis 
destitit, eadem cupiditata nihilominus retenta ; 
cujus 4929 ium cexplenda occasione dala, cum 
Lotius dux exercitus esset declaratus, que diu ani- 
mo celarat in apertum protulit. Cognalisque suis 

in consilium adbibitis, qui Adrianopolim, ut et 
ipse, patriam habebant, mullis et potentibus vi- 
ris, rubrum calceum inijuit ; atque inde in pa- 
triam digressus, et ab omui exercitu imperator 
salutatus, ad urbem iimperatrieem contendit, et 
castris ad exterius Philopatium posilis vespericum 
insiruclissimis copiis ad monia accedit, equo 
plene nigro insidens, nisi quod iu fronte albam 
maculam instar lunaris orbis habcbat, et impera- 
torios milites et cives, qui ex mornibus illa specta- 
bant,simul et monet et minis terret. Nam si portis 
apertis ullro in parles suas concesserint, servato- 
rem et benefactorem habituros ; ein per januam et 
non aliter ingredi cupienti restiterint, ulique si 
clam ingressus et imperium latrocinio quodam 
' consecutus fuerit, se causam habiturum sic agendi 
' cum eis ut immanes fere, que pulsis pastoribus 
caulas perfregerint. Que cum jactasset, acie velut 
ad pugnam :nstructa in castra revertilur. Postridie 
sole orto 493 rursus ad urbis monia accedit ; et 
exercitu,ad terrestrem portam, que Charsii dici- 
tur,in dextrum et evum cornu instruclo, mediam 
phalangem ipse obtinens copias urbe effusus aggre- 
ditur. Imperator enim suos milites non tan- 
lum intra portas urbis collocarat, sed et parlem 
quam longissimo excurrere exlra fosgas et cum hos- 
tibus congredi et fatig.tos hostibus urgentibus ad 
moenia refugerejusserat, ut ab iis qui in turribus 
8Slurent juvarentur. Ac usque ad meridiem sagittis et 
jaculis utrinque dimicatum est, Brane factione ali- 
quandiu nonnihil superiore ob belli usum, afque in 
ea Latinorum peditatu polissimum. Nam qui ex 
Siculo exercilu adbuc in vivis erant, eos imperator 
custodia et vinculis liberatos armis datis Drane ad 
Hemum proficiscenti miserat, qui optimam pha- 
langem pedeatrem explebant, scuto equestri, pre- 
longo ense et lancea armati. Cum autem equitum 
quoque turme iis opem tulisset, urbani vi pellun- 
tur, et quamvis inviti, fossa superata, ad incnia 
se recipiunt, propngnatoribus eos adjutantibus. 


D 


σωτῆρά τε xal εὐεργέτην εὐρήσουσιν' εἰ δὲ διὰ τῆς 
θύρας εἰσιόντι xol μὴ ἀναδαίνειν ἀλλαχόθεν ἐθέ- 
λοντι ἀντιδαῖεν δήπου κχαὶ ἀντισταῖεν, πάντως 
χλέψας τὴν εἴσοδον καὶ λῃστεύσας τὴν βασιλείαν 
ἐκεῖνα ἀνεπεγχλήτως ἐργάσαιτο ὁπόσα χαὶ ὠμῃσταὶ 
θῆρες τοὺς ποιμένας παρωσάμενοι xai μὴ διὰ τῆς 
αὐλῆς τῶν προδάτων, ἀλλ’ ἑτέρωθεν εἴσω καριόν- 
τες. Ταῦτα xal τοιαῦθ᾽ ἕτερα μεγαλαυχήσας, χαὶ 
ἅμα παράταξιν ἐνδειξάμενος ὑπουίχλς χρεία τοῖς 
ἑτοιμασθεῖσιν εἰς πόλεμον, πρὸς τὸ o'xsiov στρατό- 
πεδον |P. 242] ὑπενόστησε. Τῇ δ᾽ ἐπιούσῃ ἄρτι τοῦ 
ἡλίου τὰ bia φαυσιδολοῦντος πρὸς τοῖς τείχεσιν 
αὖθις τῆς πόλεως νἵνεται, χαπὶ ταῖς χερσαίαις mó- 
λαις ἀντιτάξας τὴν στρατιὰν, αἵ τοῦ Χαρσίου ).i- 
γονται, εἰς δεξιὸν xal εὐώνυμον χέρας αὐτὴν διαι- 
pet, καὶ τὸ μέτον αὐτὸς ἐπέχων τῆς φάλαγγος 
ἐφίησι τοῖς ἐκχεομένοις τῆς πόλεως στρατοῖς συμ- 
πλέχεσθαι, Οὐδὲ γὰρ μύνον ἐντὸς τῶν πυλῶν τῆς 
πόλεως τὸ ὑπερπονοῦν ἑαυτοῦ χατεμέρισε βασιλεὺς, 
ἔστι 0 ὃ xal τῶν τειχῶν ἀνωθεν ἐπέταξεν ἐφεστά- 
ναὶ, ἀλλὰ xai μέρος ἀποδιελόμενος ἐπέτρεψεν 
ἐπεχθέειν ἔξωθεν ἑκαστάτω τῆς τάφρου xai τοῖς 
πολεμίοις ὡς ivo ἀντ᾽ ἔσεσθαι. Εἱ oc γξ κάμωσιν 
ἐπιορισάντον τῶν προσρύεσραι παρήνει 
τοῖς τείχεσιν, ὅπως οἱ τῶν πυργοδάρεων ἄνωθεν 
αὐτοῖς ἐπαμύνωτιν. Ἕως μὲν οὖν σταθηρᾶς με- 
σημύόρίας τοξασμοὶ καὶ ἀχροδολισμοὶ παρ᾽ ἑχκατέ- 
pev ἐγίνοντο τῶν μερῶν, xal βραχύ τι μὲν ἄχρι 
τινὸς ἐκράτουν τῶν τοῦ βασιλέως οἱ τοῦ Βρανᾶ ὡς 
πολέμων ἔμπειροι, καὶ τούτων μάλιστα οἱ ix τοῦ 
Λατινιχοῦ πεζιχοῦ συγχροτούμενοι στίφους, ἐπεὶ 
καὶ οἵ τοῖς ζῶσιν ἔτι συνεξητάζοντο ἐκ τοῦ ζωγρη,- 
θέντος Σιχελικοῦ στρατεύματός, τούτους ὁ βασιλεὺς 
τῆς φρουρᾶς ἀνεὶς xai δεσμῶν χαὶ ὁπλιτμοῖς Oma- 
γαγὼν πρὸς Βρανᾶν ἀπέστειλε τὴν ἐς τὸν Αἷμον 
στελλόμενον, xal ἦσχν χρατίστη φάλαγξ τῶν περὶ 
αὐτὸν πεζικὴ, ἱππιχῷ θυρεῷ xxl ξίφει Ἐπιμήκει 
γαὶ δόρατι ἐγχὴρει φραττόμενοι. ᾿Βπιδοηθιίσαντος 
6& xal τοῦ κατὰ σφᾶς ἱππεύοντος τάγματος, χατὰ 
κράτος οὕτω τοὺς ἐξ ἄστεος τρέπονται ὡς χαὶ τὴν 
τάφρον ἄχοντας διαδῆναι xal προσφῦνα! τοῖς τεί- 
χεσιν’ ἐπέμυνον δὲ αὐτοῖς οἱ τῶν τειγῶν ὑπερφαι- 
νόμενοι. Καὶ τὰ μὲν τῆς 160 ἡμέρας ἐν τούτοις 
ἔληξεν᾽ ἀνοχεύσας δ᾽ ἐφ᾽ ἡμέραις πέντε τὰς οἰκείας 
δυνάμεις ὁ τύραννος τῶν αὐτῶν χαὶ πάλιν ἔχεται 
πόνων, τοῖς περιθόλοις ἐπιστὰς τῆς πόλεως. [{ο εῶν 
δ’ ἐπίφοδον τοῖς ἀστυχοῖς ἑχυτὸν χαὶ Ótactac:d(gw 
τὰ ἔνδον πειρώμενος, μοῖράν τινα τῆς ἑχυτοῦ στρᾶ- 
τιᾶς παρ:λόμενος ἐκπέμπει χατὰ τὴν βόρειον ἀντί- 
πορῦμον τῆς πόλεως πλευρὰν, ri; πόρος Βοὸς 
χιχλησχέται, ἀφ᾽ ἧς χαταφανής ἐστιν ἀγριδῶς ὁ 
μέχρι τῶν ἔν Βλαχέρναις ἀνακτόρων συξόμενος 
θαλάττιος ὁλχὸς, χαὶ ὅσα πρὸς ἄνεμον Βοῤῥᾶν 
ἐπινενεύχασι μέρη τῆς πόλεως. Καὶ οἵ γε τὸ ἔπι- 
τετραμμένον τέλει διδόντες, τοὺς ἐχεῖσέ πη μετεώ- 
ρους γηλόφους ἀνιόντες τὰς σγμχίας ἠνέμωσαν. Ὁ 
δὲ ἥλιος τοῖς θώραξιν ἐμπίπτων xal τοῖς τῶν στρα- 
τιωτῶν προσδάλλων θώραξι νεοσμέχτοις οὖσι καὶ 


ἐναντίων, 


141 


λείοις ἐποίει 
χαὶ ἐπάνοδον τῶν ἀχτίνων σελαγισμάτων ἐχπυρη- 
νίσλατα, ὡς xaü' ὁμηγύρεις τὸν ἀστυχὸν συλλέ- 
qi202: δῆμον εἰς τὰ ἀνεστηκότα τῆς πόλεως γή- 
Àogx καὶ τὰ πραττόμενα θεᾶσθαι xal διὰ πλείστου 
τίθεσθαι θαύματος. Μετὰ δὲ τοῦτο χαὶ τοὺς τῆς 
Προποντίδος οἰκήτορας εἰς ἐχυτοὺς ἐπεσπάσαντο, 
οἵ μάχης μὲν οὐ πάντες ἵστορες, χώπην δ᾽ ἐλαύνειν 
παμπληθεὶ ἄριστοι. Ὃρθεν τὰ πρὸς ἰχθύων x ραν 
παρ᾽ αὐτῶν ναυπηγούμενα σχάφη εἰς πολεμίστη, - 
ρίους συνεχρότησαν οὗτοι ναῦς, σχυίσ: παλχείαις 
ἑχατέρωθεν αὐτὰ διειληφότες, χαὶ οἱ μὲν σῳφενοό- 
ναις ὡπκλίσαντο, οἱ OE τόξα xai γωρυτὸν ἀνέλαδον. 
Καὶ οὕτως εἰς ἀρεϊχοὺς ἄνδρας ἐκ δικτυσπλόχων 
μετασχ:υχσθέντες χατὰ τῶν βατιλιχῶν [P. 343] 
ἰσχύουσι xai χραταιοὔνται τριηρέων, αἵ τὴν πόλιν 
πεοιιοῦσχι τὰς ἐχ τοῦ στρατεύμχτος τοῦ  Dzavà 
νυχτερινὰς ἐφόδους ἐσχόπουν καὶ ivj2ouv ἐπιμελῶς 
τὸν πορῆμὸν, μὴ πως τὴν διὰ τῶν χερσαίων πυλῶν 
πάγοδον ὁ τύραννος ἀπογνοὺς διὰ τῶν παραχτίων 
λάθοι ἔνδοθεν παρ:ισδύς, Ol δ᾽ ἐπὶ τῶν μαχρῶν 
νηῶν τὰ μὲν πρῶτα μαίνεσθα: ᾧοντο ἀτεχνῶς τοὺς 
τῶν ᾿ἴχθύων ἀγρευτὰς, εἰ οὕτως ἐπὶ τῶν ἁλιάδων 
μόλις σαλεύοντες ἐγχρίψειν αὐτοῖς ἀπεράῤῥΛι σαν" 
ὡς δὲ χαιρὸς ἐνειστήχει τοῦ βάλλειν zai βάλλεσθαι, 
αἱ μὲν μετὰ βυχάνων xai σαλπίγγων ἕἔξορμοι γίνον- 
ται, τὰ δὲ τῶν ἀσπαλιευτῶν πορθμεῖα σιγῇ, xxi οἱ 
ἐπ᾿ αὐτῶν uívea πνέοντες ἔτυπτον τὴν θάλασσαν 
ἐῤετμοῖς, xal συμδχλόντες ὑπεοτεροῦσι τῶν ἀντι- 
πάλων μεγίστων σχαφῶν xal ταῖς τῆς πόλεως ἠύσι 
συγχλείουσι. Τὰ μὲν γὰο διὰ τὸ μήκχιστα εἶναι xal 
δυσδιέλιχτα οὐχ ix τοῦ αὐτίχα ἐχάχουν τὸ ἀνθιστά- 
ἅενον, τὰ δὲ συμφορηδὸν ἐπιόντα καὶ πολλὰ μίαν 
τριήρη συμμίγδην περιόντα, ἔχ τε πρύμνης xal 
πρώρας rxi παρ᾽ ἑχάτερον τοῖχον μαχόμενα, ὡς ἐν 
στενοπόρῳ πορθμῷ τὴν νίκην εἴχον ἐπινηχομένην 
αὐτοῖς χαὶ λαμπρὸν ἀνίστων τρόπαιον (29). "AX! 
οὐχ ἐς πολὺ τὸ ix τῆς ἥττης αἶσχος ὑπενεγκόντες 
οἱ τοῦ στόλου τοῦ βασιλέως παλίωξιν τῶν λεμόδαδίων 
τιθέασι. "TAa δ᾽ ἂν wal τῷ ὑγρῷ πυρὶ τὰ ποοθμεῖα 
ἠφάνιταν, εἰ μὴ ἐχ τοῦ σχεδὸν ἑστῶτες ἐπεδούθησαν 
οἱ τοῦ Boava ὁπλομάχο!, ἐκ τῶν λόφων χαταδάντες 
τῷ ναυτιχῷ. 

C. Ἰδὼν δὲ ὁ ἀποστάτης ὡς οὔτε χλέπτειν ἔχει 
τὴν πάροδον οὔτε μὴν πολέμῳ ἤ πειροῖ ἀνύτιμά 
εἰσίν οἱ τὰ μελετώμενα, ἔλλην τραπέσθα: διενοεῖτο" 
ἤ γὰρ λιμῷ τὴν βασιλίδα παραστήσασῃαι πόλιν, με- 
γίστην ἐπιστήσας αὐτῇ χαὶ χρατίστην ἐλέπολιν τὴν 
τῶν ἐδωδίμων ὑποσπάνισιν (ἤδη vào ἡ bia τε καὶ 
ἑσπέριος ὑπὸ Ῥωμαίους λῆξις wt προσεχώρησε), 
μηδεμίαν ἐπισχήψας νῆα σιταγωγὸν χαταίςειν εἰς 
τὸ Βυζάντιον, ἢ προσδαλεῖν μετ᾽ ἀχιιχιοτέρου στόλου 
χαὶ πλείονος. Ἐχεῖνα δ᾽ ἦν ἀνελίττων χατὰ νοῦν d 
μὴ τὸ Θεῖον ἐπιτελῆ γενέσθαι χατένευσεν, Ὃ γὰρ 


DE ISAACIO ANGELO LIB. I. 


ἀποπάλλεσθα: τούτων χατὰ χαμπὴν Α Tyrannus verosuis ad 49.4 dies v recreatis rursus 


C 


D 


742 


eosdem labores oppugnandi mania capes:it, simul 
ut se urbanis formidabilem preberet, simul etiam 
ut dissidium inter cives exitaret , uc partein copia- 
rum ad septentrionale latus urbi obversum mittit, 
qui Bosporus dicitur. Unde tractus maris qui usque 
δὰ Blachernium peslatium pertiuct aperte cernitur, 
ceteraque partes urbis que ad Aquilonem ver- 
gunt. li ergo jussa cxsequentes, vexillis in altum 
elatis, tumulos occupant. At solis radii qui in tho- 
races ct arina militum recens polita et levia inci- 
debant, refracli ignis instar relucebant. Itaquo 
nrbanus populus turmatim in editiores colles urbis 
illius spectaculi gratia convolans, summa admira- 
tione afficitur. Dcinde Propontid:s etiam incolas 
attraxerunt, non in re militari scd in remis agen- 
dis maximo nuinero exercitalissimos. li scaphas 
ad piscium capturam fabricatas in naves bellicas 
r;ularuni, 4985 crassis tabulis utrinque affixis, 
alii fundis, alii arcubus et phuretris armati. Atquo 
ita ex piscatoribus in Mavortios viros aiutati cum 
imperatoriis triremibus fortiter dimicant. Que ur- 
bem circumeuntes nocturnas Branz impressiones 
observab:nt, ac fretum diligenter, tuebantur, ne 
forte tyrannus desperato per terrestres portas 1n- 
gressu clam per littorales ingrederetur. Ac princi- 
pio piscatores insanire visi, quod egre in naviculis 
fluctuantes impetum inlongas naves facere aude- 
rent : ubi ad arma ventum est, maximas hostium 
naves cum buccinis et tubis invectas tacite quidem 
sed forliter adorti superant et in urbana littora 
compellunt. Nam ec quia longissime erant et tar- 
de, lembis piscatorum non statim nocere polerant : 
hi vero quia confertim irruebant et multi unam 
lriremem circumdabant, a puppi et 496 prora et 
utroque latere pugnantes, in angusto freto victoria 
potiti illustre tropeum erexerunt. Sed imperaltorii 
classiarii,)non diu eo dedecore tolerato, naviculas 
vicissim fugant; easque forsitan igni Graeco ab- 
sumpsissen!, nisi Brane milites ex coliibus ad lit- 
tora digressi suppetias illis tulissent. 


b * » 4 4 , e - 
καὶ τὸν αἰγιαλὸν ἐπιπορευόμενοι ἕνεκα τοῦ ἐπαρήγειν 


7. Ceterum ubi seditionis auctor animadvertit 
se neque clam penetrare nec aperta vi consilium 
suum exsequi posse, alia via rem aggrediendam 
censuit, ac imperatricem urbem aut fame ad de- 
ditionem compellendam, aanonc» penuria machina 
firmissima et acerrima admota (jam enim et Orien- 
lales et Occidentales provircia& ad. eum defecerant, 
quibus edixerat ne qua frumentaria navis Byzan- 
tium appelleret), aut cum flrmiore et majore clusse 
impetum faciendum.Verum ea volvebat animo quac 
Deus haud concessurus erot. Nam imperator cum 


Hier. Wolfii note. 


(39) Turpiter fugiunt imperu!orii, et inter navalia se includunt, si modo 


telligi dehet. 


ἐξάρτυτις ἀντὶ νχυνταθμοῦ in- 


43 


NICET/E CHONIAT.E 


7144 


urbanum populum sibi addictum esse ac Branain A βασιλεὺς ὁρῶν αὐτῷ προσκείμενον τὸ τῆς πόλεως 


adeo 497 Gaversari cerneret ut etjam exse- 
craretur, Dei Genetricis imagine, que ab Ho- 
degio i1nonasterio Rodegelria nuncupatur, in 
monia pro vallo inexpugnabili translata, cum 
suapte industria ad pugnam incitatus est, quod 
diuturnam obsidionem e re sua non esse et 
aliquid adversi novarumque rerum studium 
allaturam putabat, tum Conradi Cesaris hor. 
tatu maxime impulsus. Erat is vir genere Lom, 
bardus, Montisferrati domini filius, prudentia et 
fortitudine tantum excellens ut non apud Roma- 
nos duntaxat esset celebris, Manueli presertim 
charus, ut ab ipsa natura et ingenii el manuum 
dexteritate luculeater ornatus, sed apud popula- 


πλήρωμα, καὶ μὴ μόνον οὐχ ἀνεχόμενον βασιλεύειν 
Βρανᾶν, ἀληὰ xai μᾶλλον ἀναθέματι καθυποδάλλον 
ἐκεῖνον, ἄνω τῶν τειχέων ἀναγαγὼν οἷά τε ἄμαχον 
ὀχύρωμα xal ἀνάλωτον χαράχωμα τὴν εἶκόνα τῆς 
θεομήτορος, ἥτις ἐκ τῆς τῶν Ὁδηγῶν μονῇς, καϑ' 
Tw προσχεχλήρωται, Ὁδηγήτρια ἐπιχέχληται, ἠῤ- 
ῥενώθη μὲν xai οἴχοθεν πρὸς ἀντιμάχησιν, χρίνας 

ἀλυσιτελῆ τὴν χρόνιον ἐντὸς σοῦ ἄστεως χάβειρξιν, 
καὶ ἀπευχταῖον δέ τι χαινοποιήσουσαν δ᾽ «αὐτῷ, 

πλειόνως δ᾽ ὑπεῖξε ταῖς ἐπιπλήξεσι Καίσαρδς τοὺ 
Κοῤῥάδου. "Hv δὲ ὁ ἀνὴρ οὗτος τὸ μὲν γένος Ἰτα- 
λιώτης. πατρὸς δ᾽ ἐξέφυ τοῦ τὴν χώραν τῆς Μόντης 
φεράντης χατέχοντος. Τοσοῦτον δ᾽ im! ἀνδρίᾳ xoi 
συνέσει διέφερεν ὥστε οὐ παρὰ Ῥωμαίοις μόνον ἦν 


res quoque suos inclytus. flic est, qui maximis B ne2ubvopoc, xai μάλιστα τῷ βασιλεῖ Μανουὴλ ἐπι- 


largitionibus ἃ Manuele impulsus Alemannorum 
regi restitit, οἱ Moguntinum episcopum cancella- 
rium regis superavit, qui cum maximis copiis im- 
pressionem in Italiam fecerat ; eumque in vincula 
conjectum aliter se dimissurum negavit, nisi ἃ 
Romanorum imperatore juberetur. Tum autem 
cum imperator Isaacius ad fratrem ejus Bonifa- 
cium legatos misisset de sorore Theodora illi des- 
pondenda, is vero jam cum alia nuptias celebraa- 
Bet, legati magnee felicitatis loco 498 habuerunt, 
quod hic conjugem amisisset, ac bonum longe 
majus judicarunt quam si id confecissent cujus 
gratia venerant, οἱ Conradum maximis pollicita- 
tionibus impulsum secum adduxerunt. Cum vero 
non multo post eas nuptias Branas defecit, in 
imperatoris animum erigere et bona spe susten- 
tare jam labascentem et remollescentem confir- 
mare non destitit; quippe qui iis monachis qui 
nudis peditus incedentes et humi cubantes veluti 
co'umnis ultra humum efferuntur, in palatium 
congregatis, Deo supplicaret ut civile bellura pro- 
pulsarct neo alteri traderet imperium, rem vero 
bellicam penitus neglizeret, omni spe sua in ar- 
mis spiritus collocata. Ceterum Conradus eum, ut 
cancer pinnam, subinde vellicabat et excitabat, 
monens ne in mendicis istis omnem fiduciam col- 
locaret, sed rei militaris etiam rationem haberet 
el armatis phalangibus seditioso occurreret, nec 
dextris duntaxat armis, hoc est sanctorum viro- 
rum intercessionibus, eed sinistris 499 etiam, 
qu& ense et thorace constarent, hostes ulciscere- 
lur. Neque parcendum esse pecunie, sed ad con- 
scribendum militem impendendam. Nam preter 
cognatos imperatoris, el eos qui in urbe habita- 
bant, ceteri omnes Brane: se submiseranj, neque 
foris copie parari poterant. Quibus Cesaris verbis 
velut assiduis stimulis torpore illo et socordia 
excussa, auxilia conlrahere — instituit. Et quia 
sibi pecuniam deesse querebatur, vasa ex impera- 


πόθητον ἄχουσμα ὡς φύσεως λαχὼν [P. 344) εὐχλη- 
ρίαν xal διανείας ὀξύτητα xal χειρῶν δραστηριόι 
τητα, ἀλλὰ xal παρὰ τοῖς ὁμογενέσιν αὐτῷ περι- 
χλεῖστός, Οὐτός ἐστιν ὁ μεγίστοις φιλοδωρήμααι 
παρὰ τοῦ βασιλέως Μανουὴλ ἐπαρθεὶς καὶ ἀντάρας 
χεῖρας τῷ τῆς ᾿Αλαμανίας ῥηγὶ, καὶ μάζῃ τὸν ἐκί- 
σχοπὸν Μαγέντζης νενιχηχὼς χαγχελλάριον ὄντα τοῦ 
ῥηγὸς xal xatà τὴν Ἰταλίαν ἔμδαλόντα μετὰ 
πλείστων δυνάμεώῶν, συνειληφώς τε αὐτὸν xai δε- 
σμοῖς περιδαλὼν, xal οὐκ ἄλλως ἀπολύσειν ἵσχυρι- 
ζύμενος εἰ μὴ εἴη τοῦτο xal τῷ Ῥωμαίων βασιλεῖ 
προσταχθέν. Τότε δὲ τοῦ βασιλέως Ἰσαχκίου τὸν 
αὐτοῦ ὁμαίμονα Βοτιφάτιον διὰ πρέσδεων μεταστει-- 
λαμένου, ὡς χατὰ γάμον συναφθείη Θεοδώρᾳ τῇ 


( αὐτοῦ κασιγνήτῳ, ἐπεὶ νύμφην ἐχεῖνος ἡρμόσατο 


καὶ ἦσας εἶχε προσεχῶς τὸν ὑμέναιον, οὗτος τὴν τοῦ 
βίου χοινωνὸν θανάτῳ ἀποδαλόμενος ὡς ἕρμαιον 
tol; πρέσδεσι χρίνεται xol τὸ πάρεργον τοῦ ἔργου 
μεῖζον χατὰ πολύ, Ναὶ μὴν ὑποσχέσεσιν ol πρέσθεις 
μεγίσταις τὸν Κοῤῥάδον χουφίσαντες σὺν αὐτῷ 
ἐπανέζευξαν, καὶ ὡς εἰστιάχει τοὺς γάμους ὁ βασι- 
λεὺς, μετὰ μιχρὸν δὲ ἡ τοῦ Βρανᾶ ἐπηκολούθησεν 
ἐπανάστασις, οὐ διέλιπε τὸ τοῦ βασιλέως διανιστῶν 
φρόνημα καὶ ταῖς χρηστοτέραις ἀναθάλπων ἐλπίσιν 
ἀπεσδηχὸς ἤδη xal εἷς ἀγεννῆ καταύόληθὲν χαλαρό- 
τητα, καὶ ὥσπερ ἀκόνη τῷ βασιλεῖ πρὸς τὸν τοῦ 
πολέμου ξυρὸν γινόμενος. ᾿Αμέλει καὶ βασιλεὺς 
μὲν τοὺς γυμνόποδας χαὶ χαμαιεύνας τῶν μοναχῶν 
ἠθροιχὼς, xxi ὅσο: χίοσι (30) τῆς γῆς ὑπερήρθησεν 


p εἰς τὰ ἀρχεῖα συνηθροιχὼς, ἐδεῖτο δι’ αὐτῶν τοῦ 


Θεοῦ διασχεδασθῆναι τὸν ἐφεστῶτα ἐμφύλιον πόλεμον 
xai μὴ μεταῦδῆναι fj ἀποπτῆναι τὸ xpácoq πρὸς 
ἕτερον, τῶν δὲ χατὰ πόλεμον, ἡτημέλει παντάαει, 
τὰς ἐλπίδας πάσας ἐπανάπτων τῇ παντευχίᾳ τοῦ 
πνεύματος" ὁ δὲ ὡς ὁ χαρχίνος τὴν πίνναν πολλάκις 
τοῦτον διύπνιζε xal. ὑπονύττων διανίστα, πείθω μὴ 
πάντα τοῖς ἀδίοις τούτοις θαῤῥεῖν, ἀλλ᾽ ἐν τῷ μέρει 
xa: στρατῶν ἐπιμέλεσθαι xai φάλαγξιν ὁπλομάχοις 
χατὰ τού ἀντιστάτου χεχρῖσθαι, ὅπως εἴη μὴ μόνον 


Hier. Wolfii note. 


(30) “Ὅσοι χίοσι. Fortassis ὡσεὶ κίοσι, vel χίονες. 


745 


DE ISAACIO ANGELO LIB. I. 


146 


διὰ τῶν δεξιῶν ὅπλων, τῶν συνάρσεδων δηλαδὴ τῶν A toriis scriniis deprompta templis, que aurum ha- 


ἁγίων ἀνδρῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἀριστερῶν τῶν 
χρατυνομένων ξίφει καὶ θώραχι τὸν ἀντικαθή μένον 
πολέμιον μετιὼν, μηδὲ χρημάτων ὁποτιρεὶς φεί- 
δεσθα!, ἀλλὰ καὶ ταῦτα διαφθείρειν εἰς στρατευμά- 
τῶν συναγωγὴν, ἐπεὶ xal ἄνευ τῶν καθ᾽ αἷμα τῷ 
βασιλεῖ συναπτομένων xal τῶν ὅσοι τὰς οἰκήσεις 
μὴ ἐκτὸς εἶχον τῇς πόλεως, πάντες ὑπέχυψαν τῷ 
Βαρανᾷ, κἀκ τῶν ἔξωθεν οὐχ ἦν ἐπε' σενέγχασθαι 
στράτευμα. Ot; δὴ τοῦ Καίσχρος λόγοις καθάπερ 
ἐνδελεχει βουπλῆγι τιτρώμενος ἀνένηψέ τε τοὶ, 
χάρου χαὶ τῆς ἀχηδίας μεθήρμοττο, χαὶ ἤρξατο 
συλλέγειν συμμαχικόν. Μὴ εὐπορεῖν δὲ λέγων χρυ- 
σίων, ἐκ τῶν βασιλικῶν ταμιείων ἀργύρεα σχεύη 
ἀνελόμενος παρακατέθετο ταῦτα τοῖς χρυσίου εὐπο- 
ροῦσι τεμένεσι, καὶ τὰ ἐχεῖθεν πορισθέντα γρήματα 
εἰς συλλογὴν διέδωχε στρατιᾶς, κἂν ὕστερον μετὰ 
τὴν νίχην καὶ τὸ χρυσίον οὐχ ἀπέδϑωχε καὶ τὰ πα- 
ρακατατεθέντα ἀνείλετο. ᾿Αμέλει καὶ ἐν βραχεῖ 
χαιρῷ ὁ μὲν Κοῤῥαδος ἀπὸ τῶν κατὰ τὴν πόλιν 
συναγήοχε Λατίνων ἱππότας [P. 245] περὶ τοὺς δὲς 
ixatóv xai πευτήχοντα, πάντας ἀρειμανίους, καὶ 
πεζοὺς πενταχοσίους. Οὐχ ὀλίγοι δ᾽ ἐστρατολογήθη- 
σαν xa! ἀπὸ Ἰσμαηλιτῶν xoi τῶν ἑῴων Ἰόήρων, 
κατ᾿ ἐμπορίαν στειλαμένων τὴν ἐς τὴν βασιλίδα 
τῶν πόλεων, Τὸ δὲ περὶ τὸν βασιλέα ἐπίσημον τῷ 
γένει xai ἄλλως περὶ τὴν βασιλειὸν αὐλὴν εἰλού- 
μενον περὶ τοὺς χιλίους ἠρίθμητο. Τοσαύτην δ᾽ ὁ 
Κοῤῥάδος ὑπὲρ τοῦ χρατοῦντος εἰσηνέγκατο σπου- 
δὴν ὥστε θβεύπεμπτον ἀγαθὸν xata χαιρὸν τῷ βασιλεῖ 


ἐπιστάν τοῖς ἀπασὶν ἐλογίζετο. “ἔστι δ᾽ ὅτε τῷ (e. 


βασιλεῖ ἐσθίοντι ἐποφθεὶς, « Εἶθε οὕτως, » ὑποστενά- 
ξας εἴρηκε, « τῶν χατὰ τὸν ἐφεστῶτα πόλεμον ἐπ- 
ἐμέλου, ὥσπερ γίνῃ τρεχέδειπνος, ἐπὶ τὰ προχείμενα 
βρώματα λιχνευόμενος καὶ ὅλην τὴν φροντίδα τοῖς 
παραχενουμένοις διαχαλῶν δαχιτρεύμασιν. » Ὁ δὲ 
ἐρυθριάσας ἐπὶ τῷ ῥήματι τούτῳ xa! πυῤῥωπότεξος 
φανεὶς ἑαυτοῦ xal μειδιάσας βεδιασμένον ἐπελάδέτο 
τῆς χλανίδος τοῦ Καίσαρος, xal διασεσοδηχὼς εἶπεν 
ὡς ε Κατὰ χαιρὸν, ὦ οὔτος, ἐστιαθησόμεθά τε καὶ 
μαχεσόμεθα. » 'Eqívovto δὲ xal διοσημεῖαι τηνι- 
χαῦτα᾽ ἡμέρας γὰρ ἀστέρες ἐφάνησαν, xol ὁ ἀὴρ 
ταραχώδης ὥφθη, χαὶ πεοὶ τὸν ἔλιον πάθη τινὰ 
συμδεδήχατιν ἃ φασιν ἄλωνας, ὡς μηδὲ τοῦτον 
καθαρὸν xai ἀθόλωτον, ἀλλ᾽ ὠχρότερον ἀποδισχεύειν 
τὸ φῶς, Τοσαύτην δ’, ὡς ἐνεδίδου τὰ πράγματα, 
συνηθροιχὼς ὁ βασιλεὺς στρατιὰν ἔγνω μὴ ἀναδύ- 
εσθα! vai μέλλειν εἰσέτι χαρήμενος ὑπωρόφιος, ἀλλ’ 
ἐν τῷ μέρει καὶ αὐτὸς ξιφήρης ὀφθῆναι τῷ ἀπο- 
στάτῃ. Στὰς τοίνυν θωραχοφόρος οἴσω τοῦ περιβόλου 
τῆς πόλεως, ὅν ὁ βασιλεὺς ἀνήγειρε Μανουὴλ ἔρυμα 
τῶν ἐν Βλαχέρναις ἀρχείων, παρεθάῤῥυνε λόγοις τὸ 
συγγενὲς χαὶ τὸ παρεστὼς ἐγγύθεν ὁπλιτιχὸν, 
τοιαὃς παραχελευόμενος" « Κρεῖσσόν ἔστι δήπου- 
θεν, xal παρά γε Θεῷ ἀνεπέγχλητον, τοῦ ἐννόμως 
κρατοῦντος προχινδυνεύειν τοὺς ὅπ᾽ ἀρχὴν, ἣ γοῦν 
προσοίπειν ἀνδοὶ νεωτεριστῇ καὶ xav' ἀλλήλων ἐχ- 
πολεμώσαντι τὸ ὁμόγλωττον. Bl δὲ τινες εἶεν μετα- 
κυδευομένην ἔχοντες τὴν γνώμην xal ἀμφιτάλαντον 


PATROL. G8. CXXXIX. 


bebant, oppignoravil, et pecuniam inde aeceptam 
ad colligendum exercitum distribuit, quamvis post 
victoriam nec pocuniam restitit et vasa illa abs- 
tulit.: Conradus vero exiguo teinpore equites Lauti- 
nos in urbe circiter CCL coegit omnes viros belli- 
cosissimos, et pedites D, nec pauci ex [smaelitis, e! 
Orientalium Iberum multi, qui negotiandi causa in 
urbem venerant, nomina militie dederunt. Ex 
genere illustribus et aliuqui palatium frequentare 
solitis ad mille connumerati sunt. Conradus vero 
tania contentione $00 imperatoris parles tuendas 
suscepit, ut ab omnibus divinitus missus esse 
tempore maxime necessario crederetur. Atque ali- 
quando ad imperatorem comedentem ingressuscum 
suspirio dixit: « Utinam ita rem bellicam curares, 
ut alacriter ad cens lauticias accurris et animum 
in patinis habes. » Eo dicto imperator erubvit, et 
preheneo illius pallio cum risu coacto dixit:« Heus 
tu, suo tempore et ccenabimus et bellabimus. » 
Tum quoque ostenta apparuerunt. Nam stelle in- 
terdiu sunt conspecte, aer turbulentus fuit, cir- 
culi quas areas vocant solem ambiverunt ; unde 
lumen ejus non purum sed pallidius emicuit. 
Imperator vero tanto exercitu coacto quantum 
res sinebant, non diutius cunctandurn et sub tecto 
desidendum osse ratus est, sed vicissim arma 86- 
ditiosis inferenda. Itaque thoracatus intra ea 
monia quibus Manuel imperator Blachernium pa- 
laetium muniit, stans hujusmodi oratione cognatos 
et proxime astantes milites confirmavit : « Omnino 
prestat, Deoque gratius est, ut subditi pro legi- 
timo imperatore $08 pugnent quam cum sedi- 
tioso ac civilis belli auctore ee conjungant. Si qui 
vero sunt quorum animi vacillent ac fluctuen!, aut 
omnino ad seditiosum magno impetu amoris fe- 
rantur,et quem heri ut mancipia dominum colue- 
runt, eum hodie rejiciant, ab iisimpetratam velim 
rem omnino equissimam, ut domi sedentes neutri 
opitulentur, donee prelio dirempta fuerit contro- 
versia, ac luin. ul ceteri cum victore ee conjun- 
gant ; aut statim ante pugna:n ad hostem abeant ac 
pro ejus salute dimicent, quo gratíam ab eo victo- 
riam adeplo majorem ineant. Nam me quidem [8- 
biis honorare, corde vero alteri addictos esse aoc 
omne studium deferre, haud scio an ab ullo pro- 


D bari aut Deo placere possit, qui equitetis amans 


in animorum recessus inquirit. Nam δ eo quod 
iis pejus est ac omnium impudentissimum,aniinus 
quoque abhorret, videlicet ne qui pugne tempore 
ad tyrannum deficiant et probalos etiam viros 
exemplo suo corrumpant. Id quod in avibus que 
gregatim volant cernitur. Nam ubi una subvolarit, 
reliqua omnes una avolant: ubi una copsederit, 
relique etiam consident.» Hec propterea dicebat, 
quod Joannem 5042 sebastocratorem patruum 
suum suspectum habebat ut et veteri necessitudine 
et recenti aífinitate cum Brana conjunctum, cujus 
filiam non ita pridem fllio suo desponderat. Quibus 


24 


TAI 


NICETJE CHONIAT/E 


748 


verbis cum omnes alii doluerunt, tum sebastocra- A ἢ προσχεχηνυῖαν ὅλην τῷ ἀποστάτη, xai δυσερώ- 


tor, ut omnem suspicionem a se amoveret, omnem 
fainiliam suam et semetipsum  atrocissimis diris 
devovebat,si unquam ad Branam deficere in ani- 
mp habuisset. Neque enim se ita esseofficii rudem 
aut senio delirare, ut fratrie filium imperatorem, a 
quo 80 alia dignitate ad aliam promotus esset, ad- 
vene sub dio versanti, cujus animum erga se inex- 
ploratum haberet, ob filii nuptias  posthabe- 
ret. 


τως αὐτοῦ ἐξέχονται, xal ὅν χθὲς ὡς δεσπότην δε- 
σμόχειρες ἐθεράπευον, τοῦτον ἀθειοῦσι σήμερον, 
αἴτησιν ταύτην αὐτοὺς αἰτοῦμαι διχαιοτάτην, ἐπὶ 
οἴκου ἔζάνειν μηδενὶ ἐπαρήγοντας, ἕως ἄν πολέμῳ 
διαχριθείη τὰ πράγματα xal τῷ νιχῶντι πρὸς τοῖς 
ἄλλοις ὑποπεσοῦνται, J| μεταχωρεῖν ἐς τὸν ἀποστά- 
τὴν ἐξ αὐτῆς xal πρὸ τῆσδε τῆς συμπλοκῆς χάκεί- 
νου προπολεμεῖν τε xal προχινδυνεύειν, ὅπως xal 
χἄριν εἴσετχι πλείονα τροπαίοις ἀναδηθεῖς,. Ὡς 


τόγε ἐμοὶ μὲν προσχολλᾶσθαι καὶ χείλεσι τιμᾷν, ἑτέρῳ δὲ προσνενευχέναι τῇ γαρδίᾳ κακείνῳ ἀπονὲ- 
μδϑιν ἀπαν τὸ πρόθυμον, οὐχ οἶδα εἴ τις καὶ ἐπαινέσεται, ἤ ὅπως ζυγοστατηθείη παρὰ Θεῷ, ὅς τὰς 
ἐπι στήθους ἐννοίας ἐξετάζει φιλοδιχαίως. Τὸ γὰρ ἔτι τούτων χεῖρον καὶ ἀναιδέστατον οὐδὲ βαλεσθαι 
προάγομαι κατὰ νοῦν, τουτέστι τὸν τοῦ πολέμου χαιρὸν αὐτομολίας ἐργάζεσθαι πρὸς τὸν τύραννον, 
καὶ καχὸν τοῖς ἐκλεχτοῖς ἀνδράσι προχεῖσθαι [P. 246] παράδειγμα εἴς τὸ συμμεθίστασθχί σφισι καὶ προσ- 
απαίρειν εἰς ἕτερον, ὃ χἀπὶ τοῖς ἀγεληδὸν πεταμένοις πτηνοῖς ὁρῶμεν γινόμενον’ ἑνὸς γὰρ dva- 
πτάντος xal τὰ λοιπὰ ῥοιζηδὸν συνανίπτανται, xal τῇ τοῦ ἑτέρου καταπαύσει συστέλλουσιν ἅπαντα 
τὸ πτερόν. » Ταῦτα δ᾽ ἐφθέγγετο δι’ ὑποψίας ἔχων τὸν πρὸς πατρὸς θεῖον τὸν σεδαστοχράτορα ᾿Ιωάν- 
νὴ" ὡς πάλαι τε τῷ Βρανᾷ συνήθη xal ὀλίγῳ πρότερον τῆς ἀποστασίας γάμον υἱοῦ θύσαντα μετὰ 
θυγατρὸς τοῦ Βρανᾶ. 'E«' οἷς xal ὅσοι μὲν ἐπλήρουν τὸν τότε σύλλογον οὐ μιχρῶς ἐπαθήναντο, ὁ δὲ 
σεθαστοχράτωρ ἅπαν ἑαυτοῦ μεθιστῶν ὕποπτον παλαμναιοτάταις ἀραῖς τοὺς χατ᾽ οἶκον ἀπαντὰας ἴαυ- 
τοῦ xal ἑαυτὸν δὴ χκαθυπέδαλλεν, εἰ ὅλως ἐγνώκει ποτὲ τῷ Βρανᾷ προσθήσεσθαι" μηδὲ γὰρ οὕτως εἶναι 
τοῦ χαθήχοντος ἀδαὴς, ἢ τὸν νοῦν ὑπὸ τοῦ γέρως ἀπολωλεχέναι xal ἠλιθιάζειν παντάπασιν, ὡς ἀδελ- 
φόπαιδος βασιλέως καὶ ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν μετωρίσαντος τὸν ὕπαιθρον καὶ ἔπηλυν ἀνταλλάξασθαι 
δι’ ἀγχιστείαν παιδὸς, καὶ ὄν οὐχ ἴσησιν ἀχριδῶς εἰ διανοήσαιτο δήπουθεν ἐπ᾽ αὐτῷ καὶ δράσειε τὰ 


χρηστότερα, 


8. Cum Branas suos milites in aciem eduxisse p 


nuntiaretur et pugne tempus esse videretur, aper- 
tis portis milites erumpunt, protostratore Manuele 
Camyze, qui imperatori ad conducendum militem 
non parvam pecuniam suppeditarat,cornu sinisLrum 
obtinente. Nam cum Brane inimicissimus esset 
neque spem bonam foverel, si is 509 vinceret, 
omnes suas opes imperatori aperuerat et quantum 
vellet inde sumere permiserat, melius esse ratus 
propter imperatorem amicum et cognatum omnia 
sua bona e[fundere, eaque, si vicisset, cum gratia- 
rum actione et fenore reoipere, quam dorni asser- 
vare bominialieno, infesto et ingrato, in derisum 
suum et summam illius coinmoditatem. In dextro 
cornu ipse imperator curavit, in quo leclissimi 
quique et armis insignes erant. Medium Conradus 
Cesar cum stipeudiariis Latinistam equitibus quam 
peditibus occupabat. Hostilis phalangis mcdium 
Branas cum cognatis snis et amicis el nobilissimis 
ac fortissimis quibusque obtinebat : in ultroque 
cornu cum alii ducege, tum Elpames Scytha cura- 
bant. Ante meridiem levia certamina ct insultus 
ab utroque exercitu facli sunt, pedestribus copiis 
pugnam auspiealis. Cum vero sole jam medium 
celi lumen occupante signum 80.4 pugne datum 
esset, Conradus primus cum suis, quorum arma 
purpureum insigne habebant, impetum in hostem 
facit, ac sine clypeo tum puguabat, sed textum 
lineum austero et silio vino probo maceratum et 
amplius decies ociies complicatum pro thorace 
indutus erst, ita firmum ut nullum telum pene- 
traret.Utriusque exercitus intervallo in angustum 
contracto rursus consistit, Postquam pedites ut 


C πλείω 


0. Ἐπεὶ 9 ἐχάλει χαιρὸς παράταξιν χαὶ ὁ 
ἀποστάτης ἐχτάσσειν τὰς οἰχείας δυνάμεις ἠγγέλλετο, 
ἀναχλίνονται μὲν al πύλαι τῆς πόλεως, ἐχχέονται 
δὲ τὰ στρατεύματα. Καὶ τὸ μὲν εὐώνυμον κέρας ó 
πρωτοστράτωρ ἐπεῖχε Μανουὴλ ὁ Καμύτζης, ὅς 
οὐχ ἐλίγα τῷ βασιλεῖ ἐχορήγησε χρήματα xa- 
τὰ τὴν τότε γενομένην τῶν ὁπλιτῶν ξενολόγησιν" 
ἔχθιστος γὰρ ὧν τῷ Βρανᾷ, μηδ’ ἀγαθαῖς ἐννοίαις 
βαλλόμενος εἵπερ εἴη ἐπιχρατέστερος ὁ Βρανᾶς, 
πᾶσαν τὴν οὐσίαν βασιλοῖ ἀνεχάλυψε, xai ταύτης 
ὁπόσιν βούλοιτο μέρος ἐποδάσασθαι συγχεχώρηκε, 
χρεῖσσον οἴνθεὶς ὑπὲρ βασιλέως φιλοῦντος, καὶ 
προσγενοῦς χκαταπροέσθαι τὰ ὄντα ξύμπαντα, καὶ 
νιχῶντος μετ᾽ εὐχαριστίας ἀπολή Ψεσθαι 
ὕστερον, 3| τὰ οἴχοι ἀλλοτρίῳ, xai τούτῳ ἀσπόνδῳ 
τε xai ἄγνώμονι, ταμιεύειν εἰς χατάγελων  otxstov 
χἀχείνου ῥᾳστώνην ἄφθονον. Τὸ δὲ δεξιὸν αὐτὸς 
διεῖπεν ὁ βασιλεὺς ᾿Ισαάχιος, ἐν ᾧ συνείλεχτο 
ἅπαν εἴ τι χράτιστον xal ὅπλοις ἀριπρεπέστατον, 
τὸ δὲ μέσον ὁ Κοῤῥάδος Kaicap μετὰ τῶν ἐπὶ μισθῷ 
ἀγηγερμένων Λατίνων ἱππέων τε xal πεζῶν. Τοῦ 
δ᾽ ἀντιταξαμένου στρατοπέδου τὸ μὲν μέσον τῆς 
φάλαγγος, ἔνθα xal τὸ συγγενὲς xal φίλιον Xi Àurtt 
τῷ Βρανᾷ xal εἰ τ' τῶν συναχολουθησάντων ἐκείνῳ 
ἐπίσημον τῷ γένε: καὶ εὐθαρσὲς, αὐτὸς ἐπεῖχε 
Βρανᾶς, τὰ δ᾽ ἑκατέρωθεν ἱστάμενα τάγματα ἄλλοι 


D τε στρατηγίας εἰδήμονες xal ὁ Σκύθης Ἐλπούμης. 


Μύπω μὲν οὖν μεπτούσης ἡμέρας ἀχροθδολισμοὶ 
ἑχατέρωθεν xal ἐμπηδήσεις xac ἀλλήλων ἐγίνοντο 
παρ᾽ ἀμφοτέρων τῶν στρατευμάτων, καὶ πεζικαὶ 
προδεύλημέναι δυνάμεις μάχης ἐξ ἀντιστάσεως 
ἥπτοντο. Ἐπεὶ δ᾽ ὁ ἥλιος κατὰ χορυφὴν ἔφλεγε, 
τότε δὴ τὰ σημεῖα τῆς μάχης αἵρεται, καὶ πρῶτος 


749 


DE ISAACIO ANGELO VIB. I. 


150 


ὁ Κοῤῥάδος διακινεῖται, φοινιχοδαοὲς μετὰ τῶν A pugnam inituri lanceas instar turris erexerunt 


αὐτῷ συνόντων Λατίνων τὸ τῶν ὅπλων ἔχων ἐπίση- 
μον, Αὐτὸς μέντοι ἄνευ φυρεοῦ τηνικαῦτα διηγωνί- 
ζετο, ἐκ δὲ λίνου πεποιημένον ὕφασμα οἴνῳ αὐστηρῷ 
ἱκανῶς ἡλισμένῳ διάδροχον παλλάκις περιπτυχθὲν 
δίχην θώρακος ἐνεδύετο. ἐς τοσοῦτον δ᾽’ ἦν ἀντι- 
τυπὲς ἁλσὶ xai οἵνῳ συμπιληθὲν ὡς καὶ βέλους 
εἶναι παντὸς στεγανώτερον: ἠριθμοῦντο δ᾽ εἰς 
ὀχτωκαίδεκα xai [247] πλείω τὰ τοῦ ὑφάσματος συμ- 
πτύγματα. Ἰ]οιύσας δὲ τὸ μεταίχμιον βραχύτερον 
αὖθις ἵσταται. Καὶ ἐπεὶ οἱ μὲν πεζοὶ τὰς λόγχας 
ὡς πρὸς συμπλοκὴν ἀνέστησαν πυργηδὸν παρατα- 
ξάμενοι (ἀσπὶς γὰο ἀσπίδα καὶ κόρυς χόρυθχ ἤρειδε, 
καὶ οἱ θυρεοὶ ἀλλήλοις συνέμυον), οἱ δὲ ἱππεῖς τὰ 
δόρατα ἠγχωνίσαντο καὶ τὰ τῶν ποδῶν χέντρα τοῖς 
ἵπποις ἐνέπειραν, ἤδη δὲ καὶ τὸ τοῦ βασιλέως τάγμα 
ἐππκχολούθει, οὐδὲ τὴν πρώτην ἔμπτωσιν τοῦ ἱπερὶ τὸν 
Κοῤῥάδον ἀπλιτεύοντος πεζιχοῦ οὐδὲ τὴν ῥόθιον 
ἐπαγωγὴν τῶν ἱππέων οἱ περὶ τὸν Βρανᾶν ὑπενεγ- 
χόντες, τὰ νῶτα μεταδαλόντες διασχίδνανται. ἐπὶ 
δὲ τούτοις καὶ τὰ λοιπὰ διαθροτθέντα τάγματα τρέ- 
πονται πρὸς φυγήν. Αὐτὸς δ᾽' ὁ Βρανᾶς γεγωνὸν 
χεχραγὼς «al διάτορον, « Στῆσε, 'Popaior πλείους 
γὰρ πρὸς ἐλάττονας μαχεσόμεθα, καὶ πρῶτος ἔγωγε 
χατὰ τῶν ἐνωπίων ἐμδαλῶ πολεμίων, » xai ἅμα 
δρῶν ὃ πετίθετο, παλίνστροφον μὲν οὐδένα ποιήσειν 
ἴσχυσε, κατὰ δὲ τοῦ Κοῤῥάδηυ ἄτερ χόρυθος μαχο- 
μένου τὸ δόρυ ἴθυνεν, οὐ καιρίως δ᾽ ἔῤαλεν, ἀλλὰ 
τὸ μὲν τὸν τοῦ Καίσαρος ὦμον παραξέσαν ἅλιον 
τῶν ἐχείνου χειρῶν ἐξεῤδύη, ὁ δ᾽ ἀμφοτέραις τοῦ 
οἰχείου ξυστοῦ λαδόμενος ἐμπήγνυσι τοῦτο τῇ πα- 
ps τοῦ Βρανᾶ, καὶ σχοτοδίνης bxsivov ἐμπίπλησι, 
χαὶ καταχρημνίζει τοῦ ἵππου Βρανᾶν. Τὸ δ᾽ ἀπὸ 
1090s περιστάντες αὐτὸν οἱ δορυφόροι τοῦ Καίπταρος 
χαταδορατίζουσι. Φασὶ δὲ ὡς ἐν τῷ πρώτως ὑπὸ 
Κοῤῥάδου τρωθῆναι τὴν τελευτὴν πτολθεὶς ἱχετη- 
píass Βρανὰς τοῦ μὴ τεθνάναι, τὸν δὲ Κοῤῥάδον 
ἐκείνῳ μὴ χρῆνχι δεδιέναι ἀποχρίνασθαι' οὐδὲ và 
ἀπδὲς τι πείσεται ἕτερον T] τὴν κεφαλὴν μόνον ἀπο- 
κοπήσεται. Ὁ xai παραγρῇμα πέπονθεν. ᾿Αχόσμου 
δὲ τῆς φυγῆς γενομένης ἕχαστος τὸν καθ᾿ αὐτὸν 
διώχων ἀνήρε:. Τοῦτο δὲ ἀοχομένης συμδὰν τῆς 
τροπῆς οὐ περαιτέρω προδέδνχε’ χαὶ Ῥωμαῖοι 
γὰρ ὁμογενοῦς ἐφείδοντο αἵματος, xal αὐτοὶ δὲ 
οἱ διωκόμενοι τὸν περὶ ψυχῆς τρέχοντες μεθ’ 
ἁπάσης ὁρμῆς ἀπεδίδρασχον. ᾿σχύλευται οὖν ὁ 
χάραξ ὑπὸ τῶν νικώντων, xal εἰς διαρπαγὴν ἐχκεί. 
μενος ἦν οὐ μόνον τοῖς τοῦ βασιλέως στρατεύμασιν, 
ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐχχεομένοις ἀσστυπολίταις. ᾿Αναιρεῖ- 
ται δὲ χατὰ τοῦτον τὸν πόλεμον xai K:votavtivoe 
ὁ Στηθάτος, περὶ τὸν βουδῶνα λόγχῃ τρωθεὶς, ἀνὴρ 
ἀγαθὸς xal μείλιχος, ὃς διέπων τὴν ἐπαρχιαν τῆς 
᾿Λγχιάλου 


(nam clipeus clipeum, galea galeam urgebat, et 
scuta eollidebantur) et equites subditis calcaribus 
equos directis hastis cone:tarunt,imperaloria etiam 
legione subsecuta ; Branenilites,ne primo quidem 
impetu Corradini exercitus tolerato, obversis !crgis 
dissipantur, deinde cetereetiam legiones in fugam 
vertuntur, Bcanas vero quantia voce poterat cla- 
mitans : « State, Romani : plures enim cum paucio- 
ribus pugnabimus, et primus ego hastam in hostem 
vibrabo, » idque quod alios monebat exsequens, 
neminem sane ἃ fuga revocavit, sed telo in Con- 
radum sine galea pugnantem directo non lethalem 
ictum illi intulit, sed Cesaris $085 humero per- 
8tricto telum e manibus amisit.At ille hastamsuam 
utraque manu prehensam ita in Brane maxilla 
deflgit, ut oborta vertigine equo precipitaretur et 
a satellitibus Cesaris confoderetur. Aiunt, cum 
primo vulnere accepto mortem deprecaretur, Con- 
radum eum bono animo esse jussisse, neque enim 
quidquam gravius quam capitis truncationem ei 
metuendum esse : idquestatim accidit.Inilla effusa 
fuga proximum quemquam quilibet occidit; idque 
principio fugae duntaxat factum non ulterius pro- 
cessit. Nam et Romani cognato sanguini parcebant ; 
et ii quos persequebantur, quippe res capitis age- 
batur,summa festinatione aufugiebant.Caslra a vic- 
toribus direpta suut, nec militibus duntaxat sed 
urbane etiam multitudini prede fuerunt. In hao 
pugna Constantinus Siethatus occubuit, hasla in 


C inguine vulneratus, vir bonus et euavis; qui cum 


Anchiali provincie preesset, Branam non sponte 
Becutus, nec ipsi, ut exspectabalur, conimodavit, 
nec semetipsum conservavit, quominus ferro in- 
teriret, quamvis astrologorum ejus wiatis 506 
princeps ; nimirum scrupulo aliquo minutissimo 
deceptus in tentorio manserat, hostem ingruentem 
Dihil timens. Ferebatur autem Brane ex artis ob- 
eervatione predixisse fore ut eo die urbem ingre- 
deretur et magno cum splendore triumpharet. Quod 
uirum dixerit necne, aífirnare non possum : novi 
enim famae non eemper in. bujusmodi rumoribus 
fidem habendam 6898. Sed si illa dixit que ferun- 
tur, vates utique deceptus cst, ut res ipsa decla- 
ravit, nisi quis forte astrologie deditus eum non 
prorsus &berrasse nec artem omnino vanam esse 
propterea contendat, quod caput ejus et dexter pes 
eo die hastis affixa per forum traducta sunt, una- 
que caput cireumforanei cujusdam,;qui Poeta dice- 
batur, non in bello cesi, sed post illustrem illam 
victoriam jussu imperatoris, haud scio quo (ine, 
interfecti. 


οὐχ ἱχόντως ἐπηχολούθησε τῷ Bapavg, ἀλλ᾽ οὔτε τὸν προσλαδόμενον ὥνησέ τι, καθὼς καὶ 


προσεδοχᾶτο, Βρανᾶν, καὶ ξλυτὸν, οὐκ ἐξέσωσε τοῦ μαχαίρᾳ πεσεῖν, τῶν τότε ἀστρολόγων ὁ δοχιμώτατος 
Qv, ἀλλά τι τὴν ἐκείνου γνῶσιν διαδραμὸν, ὡς ἔοικε, λεπτεπίλεπτον ἡσυχῆ μένειν πέπειχεν ἐπὶ τῆς 
σκηνῆς, καὶ ἐπιὸν οὐχ ἔδεισε τὸ πολέμιον. ᾿Ελέγετο δὲ τῷ Βρανᾷ φοιδάσαι προῤῥητιχῶς, dx τῶν τῆς 
τέχνης ἐχδάσεων τεχμαιρόμενος, ὡς κατὰ τὴν ἡμέραν ἐχείνην τῆς πόλεως ἐντὸς εἰσελεύσεται xal 
θριαμδεύσει περιφανῶς. Τοῦτο δὲ st μὲν αὐτὸς ἀληθῶς εἴρηκεν ὁ Στηθάτος, ἀσφαλῶς υὐκ ἴσημι, ὅτι 
μηδ᾽ ἀψευδῶς τὰ πάντα ἡ φήμη μυθεύεται, ὁπόσα περιλάλητα τιθέναι φιλεῖ. “Ὅτι δὲ, εἰ δῶμεν ὁπόσα 


151 


NICET/E CHONIAT.J£ 


158 


$5 φήμη ἐδίδαξεν, ὑπὸ τοῦ προφάντορος Στηθάτου sixx ὡς ἐξετοξεύθησαν, αὐτὰ, φασὶ, τὰ πραγματα 
ἔφηναν. εἰ μή τις τῇ οὐρανοσχόπῳ ἐπιστάμῃ προσκείμενος μῇ [248] παντάπασι διεψεῦσθαι τουτονὶ διατεί- 
νοιτο xai τὰ τῆς τέχνης μὴ καθόλου διαπεσεῖν, εἷς τῆν τοῦ Βρανὰ χεφαλήν μετάγων τὰ προῤῥηθέντα 
xai τὸν ἕτερον αὐτοῦ τῶν ποδῶη, ἅπερ τῆς ἡμέρας ἐκείνης διὰ τῆς ἀγορᾶς ἐμπεπερονημῖνα χοντοῖς διεπόμ κευ- 
σαν, σὺν αὐτῇ δὲ xa! χεφαλύ τινος ἀγοραίου, Ποιητοῦ λεγομένου. ἤν οὐδεμία πολεμία χείρ ἀφείλετο, αὐτὸς 
δὲ βασιλεὺς μετὰ τὴν λαμπρὰν ἐχείνην νίχην xal τὴν τῶν ἐναντίων χαταπελέμησιν ἀποτμηθῆναι προσέταξεν, 


οὐκ οἵδ᾽ Ἐφ᾽ ὅτῳ συνοίσοντι ἤ κατορθώματι. 

9. Eo bello hunc exitum sortito, imperator con- 
vivio iustructo omnes aule portas aperuit, ut 
victor a quibusvis conspiceretur; et cum manus 
epulis admoturus esset, ferculum haud sane de- 
corum et $507 ludicrum parum elegans, Brane 
caput inferri jussit, quod hianti rictu et clausis 
oculis humi abjectum huc atque illuc globi instar 
agitabatur οἱ jaculis trajiciebatur. Deinde conjugi 
quoque ejus in palatio incluse oblatum est. Que 
rogata num sciret cujus esset, oculis in miserabile 
illud et inexspectatum spectaculum  conjectis : 
« Novi,inquit, et me miseram judico. » Erat enim 
modesta mulier, et decoram matronis taciturnita- 
tem maximi faciebat. Quare a patruo Manuele 
matronale decus et familie sue ornumentum ap- 
pellabatur. Exercitus vero qui cum Brana defece- 
rant, laxis habenis quocunque fugiebant: ac qui 
pugne tempore post propugnatores stoterant, cum 
inclinatam esse aciem sensissent,fuya occupata,cos 
qui a tergo sequebantur pro hostibus metuentes 
cursum intendebant, ne caperentur. Qui vero se- 
quebantur, antecedentium incitalam fugam utrem 
galutarem 508 imitati, et hostium persecutionem 
veriti,illud utique optabant, ut equi non ungulis 
humum pulsarent,sed tanquam Pegasus volitarent, 
ipsique velut orci galea tecti ἃ nemine conspice- 
rentur. Tastus eos terror invaserat, qui faciebat 
ul quidvis et dicerent et optarent. Ac in ponte 
Daphautiano plurimi periissent, niei quidam ma- 
nibus in celum extensis, Deum testatus neminem 
a tergo instare, sed victores jamdudum 8 perse- 
quendo deslitiese,eos monuissct ut impetum fuge 
moderantes ordine et caute fornicem illum per- 
transirent. Ac tenues et obscure fortuns hominee 
citra molestiam et crimen domum redierunt, salu- 
briter obacuritate sua tecti,neque metuentes ne ab 
ullo inquirerentur. Qui vero aul genere illustres 
aut magisiratibus gestisinsignes erant, Irequentes 
convenere et per legatos veniam ab imperatore 
petiverunt, quod homincm seditiosum secuti defe- 
cissent. Quodsi ab imperatore noxe eximerentur, 
se in posterum bonos οἱ fideles ministros fore 
509 pollicebantur, etpoenilentiam suam re ipsa 
declaraturos,quod contra dominum et imperatorem 
arina cepissent.Sin is inexpiabili iracun.liaarderet, 
atqueinjuriarum memoriam perpetuo conservatam 
ac ire scintillas resuscitatas vellet, se quoque con- 
sp?ctum ejus fugituros et extremuu receptuui apud 
gentes Romanisinfestas quazsituros, el in Romanos 
es» commisauros qu& illis deberent ad quos confu- 
gissent. Neque enim esse novum, si quis suos in- 
festos experiatur, ut hostium amicitiam expetat 


θ᾽. Kal τοιοῦτο μὲν ὁ τότε ἀγὼν εἴληφε πέρας, 
αὐτὸς δ᾽ ὁ βασιλεὺς τραπόμενος εἰς ἑστίασιν, πᾶσαν 
τῶν ἀρχείων ἀνῆκε πύλην αὔλειον xal παράφυραν 
πρησχήνιον, ὥςτε τοὺς βουλομένους εἶ σιέγχι καὶ 
θεᾶσθαι αὐτὸν τροπχιοῦχον. Ἔν δὲ τῷ ἄπτεσθαι τῶν 
σιτίων χανδὸν καὶ τὰς χεῖρας χινεῖν εἷς tQv τῶν 
προχειμένων ἐδεστὼν πόλεμον, ἐπεισόδιόν τὶ οὐχ 
εὐπρεπὲς xal ἀθυομα ἐπιδείπνιον τὴν τοῦ Βρανᾶ 
παρεισαχθῆναι χεχέλευχε χεφαλήν Ἡ δὲ ὡς sls. 
ἥχτο, ἐπ᾿ ἐδάφους ἔῤῥιπτο σεσηρυῖα xal μεμχυῖα 
τὼ ὀφθαλμὼ, ὡδέ τε χάχεῖϊσε δίχην σφαίρας δια- 
γομένη τε xal μεταγομένη διηκοντίζετο. Ἴστερον 
δὲ xal τῇ αὐτοῦ γαμετῇ ἔνδον τῶν ἀναχτόρων wat- 
εἰργμένῃ παρεισφέδεται, — xal ἀνέρεται αὕτη εἰ 
σύνειδεν ὅτου ἐστὶν ἡ χεφαλή. ἫἪ δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς 
ἐκείνῳ τῷ πικρῷ καὶ οἰχτρῷ xal ἀέλπτῳ θεάματι 


B ἐπιδαλοῦσα, « Οἴδα, φησὶ, καὶ ταλανίζω Ἐμαυτάν. » 


ἽΠ γὰρ σώφρων ἡ γυνὴ, καὶ τὴν ἐπιπρέπουσαν 
τῷ θήλεὶ σιωπὴν τιθεμένη περὶ πολλοῦ, οὔ χὰριν 
xal χαλὴν ἐν γυναιξὶ χατωνόμαζεν ὁ πρὸς μητρὸς 
αὑτῆς θεῖος ὁ αὐτυχράτωρ Μανουὴλ. xai olóv τι τῶν 
ἐχ τοῦ γένους ὀσφράδιον. Τὰ δὲ γε πρὸς ἀποσπα- 
σίαν τῷ Βρανᾷ συναράμενα στρατεύματα, ὅλους 
ἀνέντα χαλινοὺς, τὰς ὁπουδήποτε φερούσας ἐτρά. 
vtto. Καὶ οἱ μὲν ὄπισθεν ἑστῶτες τῶν προμάχων 
χατὰ τὸν χαιρὸν τῆς συμπλοχῆς, ὡς ἔσθεντο τῆς 
τροπῆς, ἀψάμενοι δῆς φυγῆς πρότεροι τοὺς κατόπιν 
ἐλαύνοντας ὡς πολεμίους ὑφορώμενοι, τὸν δρόμον 
ὡς μὴ συλληφθεῖεν ἐπέτεινον' οἱ δ᾽ ἐφεπόμενοι τὸ 
σύντονο" εἷς φυγήν τῶν προαγόντων ὡς πρᾶξιν ζη- 
λόδντες σώζουσαν, xai τὴν τῶν πολεμίων ἐπιδίω- 


C Ew δεδιττόμενοι, ἐκεῖνα ηὔχοντο ἄντικρυς, τοὺς μὲν 


ἵππους μὴ ποσὶ κόπτειν τὸ δάπεδον, ἀλλ, ἵπτασθαι 
χατὰ Ἠΐγασον, αὐτοὺς δὲ ἀορασίᾳ χαλύπτεσθαχι, ὡς 
εἰ τὴν χυνέην Ἄδου ὑπέδυταν. "H πολλὴ τότε ἦν 
αὐτοῖς ἡ δειλανσις, xal πᾶν ἐποίει xai πράττειν xal 
εὔχεσθαι. ᾿Αλλὰ xal περὶ τὴν γέφυραν πλεῖστοι ἄν 
ἀπολισθόντες ὁλώλεισαν ἥτις χαζὰ τὸ Δαφνούτιον 
περιάγεται, εἰ μὴ τις αὐτοὺς ἐπεπείχει καθυ- 
φείνχι τῆς ἀξείας φυγῆς χατὰ χόσμον τε x8 
μὴ ἐπισφαλῶς διὰ τῆς ἁψῖδος ἱέναι, εἷς οὐρανέ 
ἀνατείνας τὰς χέϊρας xal τὸ Θεῖον ἐπομοσάμννυς 
μηδένα κατ᾽ αὐτῶν ἐπιέναι πολέμιον ὅπισθεν, ἀλλὰ 
[P. 249] πάλαι μεταστραφέντες παύσασθαι τῆς 
χαταδιώξεως. Ὄτοι λὲν οὖν τὴν τύχην ἦπαν φλαῦροι 
χαὶ πεοιπέζιοι, οὗτοι ἀνεπαχθῶς xai ἀνεπεγκλήτως 


D ἀφίκοντο οἴκαδε, τὴν οἰκείαν mapaÓostov σώζουσαν 


ἔχοντες, καὶ μηδένα δεδιότες τὸν ἐπὶ τῷ χολάσαι 
ἀναδιφήσοντα, Οἱ δὲ τὸ γένος λαμπροὶ καὶ ἐπίσημοι 
δι᾽ ἡγεμονίαν 7, ἀρχηγίαν, οὗτοι ἐς ἀθρουν ἀλισθὲν- 
τες σύνταγμα διαπρεσθεύονται βασιλεῖ, συγγνώμην 
αἰτοῦντες οἷς ἀπέστησαν ἀπ’ αὐτοῦ xal τῷ ἀποστά 


193 DE JISAACIO ANGELO LIB. I. 194 


τῇ ἐπηχοληύθησαν, xal παρὰ βασιλέως λαμδάνοντες À eosque pro amicis colat. Que cum legati submur- 
τὸ ἀνέγαλητον ἀγαθοὶ καὶ πιστοὶ θεράποντες ἐς τὸ murassSeut, i^ perator impunitate omnibus conces- 
μέλλον ἔσεσθαι συνετίθεντο. xàx τῶν ἔργων αὐτῶν 88,608 qui accedebant benigne susceplos monebat 
ὁποδεῖξχι τὴν μετάνοιαν ἐφ᾽ οἷς ἐκ παρανοίας πε- — ui penitentie ob violatum jusjurandum declu- 
παρῳνήκασι κατὰ τοῦ χυρίου βασιλέως ἐφοπλισά. — rands causa patriarcham adirent, seque anathe- 
μενοι. El δὲ βασιλεὺς, φασὶ, τὸ vic ψυχῆς θυμού- — mate solvi peterent, quo a civibus, cum illorum 
μενον πλουτῶν ἀμετάθετον οὐχ αὐτῆμαρ χαταπέψει — facinora ex turribus epectaren!, obstricti essent. Ac 
τὴν ὀργιλότητα, ἀλλ᾽ ἐσέπειτα στήσει τὰ ἡμαρτη- — multi,quibus religio cordi erat, ita fecerunt: ceteri 
μένα σφίσιν αὐτοῖς, ὅν ὑπέτυφε χότον εἰς σπινθῆ- ΥΘΙῸ 010 δαρ (8 duntaxat admonitioni illi assensi 
pac ἀναῤῥιπίζων θυμοῦ, xai αὐτοὶ φευξοῦνται ἀπὸ — magnitempli ingressum et confessionem pro nugis 
προσώπου τοῦ βασιλέως xai τὸν παρὰ τοῖς qtà-  habcerunt; hedicam fuisse quosdam petulantes, qui 
εχθροῦσιν ἔθνεσι Ρωμαίοις ζητήσουσιν ἔσχατον — cumenxiissent, imperatorem deriserint et subsanna- 
σταθμὸν, xixstva Ρωμαίους ἐργάσονται ὅσα οἷς  rintnihil esse novi dicentes, ὅ 80 si is qui sacri- 
προσεῤῥύησαν δρᾷν ὦφειλον, ἐπεὶ μηδὲ καινὸν sl Β ficulus olimfuisset(nam idetiamei crimini dabatur) 
διφῴη τις τὸν ἀντίπαλον καὶ χολαχεύσει τουτονὶ ὡς ipsis etiam ea prasscriberet quee a puero didicisset. 
φίλιον, τὸν οἰχεῖον εὐρίσχων πολέμιον. Ταῦτα οἱ μὲν Multi qui ad Asanem οἱ Petrum se contulerant, 
πρέσδεις ὑπετονθόρυσαν᾽ βασιλεὺς δὲ πᾶσιν ἀμνη- paulo post imperatoris litteris revocati eunt. 

[ στίαν ἐδράδευσε, καὶ τοὺς προσιόντας εὐμενῶς προσδεχόμενος παρὴνει μετάμελον ἐπὶ τῇ παραδάσει 
τῶν πρὸς αὐτὸν ὀμωμοσμένων ἐνδείχνυσθαι, xal ἀρχιερεῖ ὀπτάνεσθχι τῷ μεγάλῳ, xal ζητεῖν ἐκχεῖ- 
θεν λύσιν τοῦ ἀναθέματος ᾧπερ αὐτοὺς οἱ τῆς πόλεως οἰκήτορες χαθυπέῤδαλον, ἄνωθεν ἑστῶτες τῶν 
πυργοδάρεων xai τὰ παρ᾽ αὐτῶν θεώμενοι ὅρωμενα. Καὶ πολλοὶ τῷ πατριάρχῃ προσήλθοσαν, ὅσοις τέως 
εὐλαδείας μεθῆν᾽ οἱ δ᾽ ἄλλοι τῇ κχατανεύσει τῆς χεφαλῖς τὸ πέρας τῆς παραιφάσεως συμμετρήσαν- 
τες ὡς λῆρον ἡγήσαντο τὴν εἷς τὸν μέγαν νεὼν ἄφιξίν τε χαὶ ἐξαγόρευσιν. "Eo γὰρ λέγειν ὡς ἦσαν 
οἵ τῶν ἀτασθάλων μετὰ τὴν ἐκ προσώπου τοῦ βασιλέως ἐξέλευσιν διεχλεύαζον αὐτὸν xal ἐξεμυχτή- 
ριζον, καὶ οὐ χαινὸν ἔλεγον εἰ Θεῷ πρότερον χληρωθεὶς, ἐπεὶ xal τοῦτο προσοιεδέδλητο, ἐχεῖνα καὶ αὑτοῖς 
ὑφηγεῖται νῦν ὁπόσα δὴ καὶ ἐξ ἐφήδου δεδίδακται. Πολλοὶ δὲ καὶ τῷ ᾿Ασὰν καὶ τῷ Πέτρῳ προσεῤῥύησαν' ἀλλὰ 
xai οὗτοι γράμμασι βασιλικοῖς μετὰ μιχρὸν ἐπανήλθοσαν, 

v. Ἄλλο δ᾽ ἐπὶ τούτοις παρηχολούθησεν ἔργον 10. Post hec imperator, quod haud satis mirari 
παραλογώτατον' ὁ γὰρ βασιλεὺς πᾶσιν ἐνέδωχεν — queas,concessit omnibus tam civibus. quam pere- 
ἀτεχνῶς ἀστυχοῖς τε xal ἀλλοχώροις διεχεῖσθαι͵,, grinis, ut urbe effusi omnes eos male tractarent 
xal κακῶς δρᾷν ὁπόσοι πρὸς Βρανᾶν μετετάξανιτο ' qui ad Branam defecerant, suburbonos, villioos et 
τῶν τε ἀγχοῦ τῆς πόλεως ἀγροτῶν val τῶν τὴν  Propontidis incolas. Eaque nocte que Brane in- 
Προποντίδα λαχόντων εἷς οἴχησιν. Καὶ τὴν μὲν τῆς — teritum consecuta est, Graecus ignis ediflciis ad 
ἡμέρας ἐκείνης διάδοχον νύχτα xa0' ἣν Βρανᾶς fretum sitis injicitur, qui in vasis occultus, Bubito 
χατηγώνιστο, ἑνίεται ταῖς οἰχίαις τῶν δυστήνων fulguris instar emicans, omnia que contigerit in- 
ΙΙροποντίων τὸ (P. 250] ὑγρὸν πῦρ, 6 τοῖς στέ-  cendit. Qui cum in tabulata incidisset, omnia edi- 
γουσιν ἐφυπνοῦν σχεύεσι xatà τὰς ἀστραπὰς ἐξαί- ficia tam sacra quam profana, tam privata quam 
φνης προΐησι τὰ ἐξάλματα xal πιμπρᾷ καθ’ ὧν — publica incendit. Id malum cum preter exspeota- 
διεχπῖπτον ἀφίεται. Τὸ δὲ λάδρον ἐμπεσὸν τοῖς — tionem accidisset,non edes modo flamma in altum 
δρυφάχτοις ἐπυρπόλησεν ἅπαν οἰχοδόμημα, εἴτε — elatasedetiam bona miserorum absumobat, cum ni - 
τέμενος τοῦτο ἅγιον ἦν εἴτε σεμνεῖον ἱερὸν εἶτε hileripere auttransforre possent nisi parva quedam. 
οἴχημα ἴδιωτικόν' καὶ τοῦ χαχοῦ παρὰ πᾶταν — Postridie mane Latina cohors Conradi Cesaris et 
δόχησιν ἐπελθόντος οὐ μόνον τὰ μέλαθρα τὸ πῦρ promiscua et pauperoula turba urbe egreditur. Hi 
ἐπενέμετο καὶ dj φλὸξ μιχροῦ διεΐρπεν αἰθέριος, ἀλλὰ — circumjacentia ὅ ΕΞ omnia pervagati, partim adhuc 
xal τὰς οὐσίας ἐπεδόσκετο τῶν ἀνθρώπων, οὐδενὸὸῤῥ armati, partim telis obiter arreptis, quid non ra- 
ἁρπάσαι τι xal μετενεγκεῖν ἔχοντος sl μὴ ὅσα τῶν "" puerunt? quoscelere abstinuerunt?diruerunt edes, 
χρημάτων εὐάγκαλα. Κατὰ δὲ τὴν μετ᾽ αὐτὴν ἕω — opes diripuerunt, monasteria scrutati suppellec- 
ἔξεισιν ὡς ἐκ προσχλήσεως τὸ Λατινιχὸν στῖφος ὃ tilia sacrosancta abstulerunt, vasa pretiosa profa- 
τῷ Κοῤῥάδῳ Καίσαρι συνετέταχτο xai τὸ ἀγελαῖον — narunt,venerabilem monaoborum senectutem non 
καὶ πτωγεῦον πλῆθος τῆς πόλεως, καὶ τὰ πέριξ διχ- — reveriti sunt: virtutem quam hostis etiam venerari 
δραμόντες, οἱ μὲν ἔτι τὰ ὅπλα φέροντες, οἱ δ᾽ ἅμυν- — solet,neglexerunt ; denique ne sim prolixior, omne 
τηρίῳ τῷ παρευρεθέντι χρώμενοι, τί μὲν οὐχ ἧρπα- — malorum genus quolibet secum attulerunt. Multi 
σαν, τί δὲ χείριστον οὐχ εἰργάσαντο ; οἰχήματα — quod ob direptionem edium suarum murmurassent, 
κατήρειψαν, τὸν ἔνδον πλοῦτον περιεθάλοντο, ἱερὰ — occisi sunt. Ac ea calamitas latius vagata ac diu- 
ἀνηρεύνησαν φροντιστήρια, ἔπιπλα ἀφείλοντο xav- — tius et acerbius grassata eBeet, nisi quidam gravi 
a7, σκεύη τίμια ἐδεθήλωσαν, σεμνῶν μοναζόντων — dolore commoti eam audaciam imperatori indicas- 
οὐκ ἠδέσθησαν πολιὰν, ἀρετῆς, ἣν xal πολέμιος — gent, eumque perpulissent ut viris nobilibus et 
οἷδε τιμᾷν, ἠλόγησαν, xai ἵνα τὰ πολλὰ συντέμω, — dignitate prestantibus missis importunorum homíi- 
πᾶσαν χάλωσιν καθ᾽ ὧν ἑἐπήεσαν ἐπεδείξαντο, lío)- — num impetum repressisaet, 


158 


NICETJE CHONIATJE 


156 


λοὶ δὲ xa! ὅτι τῶν κατ᾽ οἶχον σχυλευομένων ὑπέμυξαν, θάνατον εὕραντο τὸ ζημίωμα, Πρόύχοψε δ᾽ ἂν τὸ δεινὸν 
Xzl χρονιώτερον γεγονὸς ὥφθη καὶ περιαλγέστερον, εἰ μή τινες ἀνενεγχόντες βασιλεῖ τὰ τελούμενα xal 
βαρυχλγήσπαντες, ὡς εἰχὸς, ὑπένυξαν πρὸς διόρθωσιν. Ka στείλας εὐθύς τινας τῶν xav' ἀξίωσιν vai γένος περι- 
φανῶν ἀνέστεϊλέ τε τὰς τῶν ἀτάχτων ὁρμὰς, καὶ κατέληξεν αὕτως ὀψέ ποτε τὰ εἷς μέγα μέρος ἀφανισμοῦ τῶν 


ἐχεῖσε τολμώμενα. 


Hoc modo vastatione magne partissüburbanorum αὶ 


edificiorum vix tandem (inita, eLab hominibus qui 
aliorum malis afficiuntur vix satis adhuc deplorata 
opilices urbani, qni ea que jam exposui non 5172 
probarant, non ferendum esse rati quod Latini non 
modo libere et insolonter jactarent Branam a se 
debellatum esse,sed etiam insuburbanos Romanos 
intolerabiliter grassati essent, in cohortes et pha- 
langes centuriati instar hiberni torrentis in Lati? 
norum sedes irruupt. Igitur confuse voces non alite" 
quam gregibus gruum aut graculorum obstrepen- 
tibus,aut venatoribus latratum canum incitantibus, 
aerem implebant, atque alii alios tunicis prehensis 
instigabant. Nemo ibi audiebatur qui pacem sui- 
debat : omnes ut aspides aures obturabant, ne sa- 
pientem magnum audirent. Eum circumforanee 
turbse concursum non modo vífrenata iracundia, 
sed etiam aliene pecunie cupiditas regebat. Puta- 
bant enim se Latinis exiguo labore edibus expul- 
sis, quidquid in iis esset reconditum, ut sub An- 
dronico fecissent, direpturos. Verum non modo 
spe sua frustrati, sed etiam contrarium sunt experti. 
Nam adveraarii animadverso plebis contra se con- 
citate impetu, viss publicas, que ad ipsorum «edes 
. ducebant, maximis trabibus obstruxerunt, et tho- 
racati in munitionibus illis, densi δ ἃ inter sese, 
constiterunt. At collectitia turba sape vallum illud 
transcendere conata non modo nihil profecit, sed 
etiam ἃ Latinis male tractata est. Nam cum sine 
ferro et nudi, plerique etiam vino obruti, cum 
armatie congrederentur, tum demum quid fecissent 
cernebant, Epimetheum Prometheo stultiorem esse 
intelligebant, cum aut sagittis icti aut. cominus 
vulnerati humi procumbebant. Ao toto vesperi 
usque in crepusculum malum illud duravit. Mane 
autem cuim Romani majore impetu δὰ secundum 
prelium se pararent, plurimis armatis hosti oppo- 
sitis, cum clari viri ab imperatore missi eos re- 
presserunt, tum Latioi etuliis fucum feccrunt ac 
multum de fervore illo restinxerunt. Romanos 
enim qui in pugna ceciderant, Latinis vestibus 
indutos rasisque barbis in suarum edium vesti- 
bulis collocatos, pro popularibus suis lamentati 
sunt ; et iis qui ab imperatore aderant, illos mon- 
strando,rogarunt ne denuo committi prelium seve 
bis lisdem cladibus quas cernerent affici paterentur. 


Qui oum 514 illa ad opifices perferrent, et mone- ἢ 


rent ut in mortuos de(lgerent oculos, seque illa 
probare negarent, vix tandem populi colluviem 
emollire potuerunt, ut in oíficinam quisque suam 
reverteretur. Facilius tamen impetratum est ut 
gravissimis pacificatoribus obsecuti ab armis disce- 
derent, quod ut inatutino tempore non consuetus 
dux illos armarat, nec magis quam ferrum acuerat. 


'AXÀ! οὔπω ταῦτα διετεθρήνητο ἀχριδῶς ὁπόσοις 
τῶν ἀνθρώπων ψυχὴ φίλοιχτος χαὶ τὸ δάχρυ ταῖς 
τῶν πασχόντων ἀνχπιδύει θερμότερον συμφοραῖς, 
καὶ τὸ τῆς πόλεως ysipuvaxt'xóv xal ὅσον οὐ συν- 
ἐπευδήχησε τοῖς λοιποῖς ἐπὶ τὰ lovopr μένα ἔδηῃ τῷ 
λέγειν μοι, δεινὸν ἡγησάμενοι εἰ οὐχ ὅπως ἐλευϑε- 
ροστομοῦσι Λατῖνο: xai βρενθύονται τῷ ὑπ΄ αὐτῶν 
χκαταγωνισθῆναι Βρανᾶν, ἀλλὰ xai χατὰ τῶν ἀστυ- 
γειτόνων σφίσι Ῥωμαίων διαπεπράχασι τὰ ἀνύποι- 
στα, κατὰ σάλαγγας ἀγηγερμένοι καὶ σπείρας δίχὴν 
χειμάῤῥου ταῖς τῶν Λατινικῶν γενῶν οἶχίαις προσ- 
ρήγνυνται. ΑἿ τε οὖν ἄσημοι φωναὶ τὸν ἀέρα ἐπλή - 
ρουν, ὡς οὐδ᾽ εἰ χολοιῶν Tj γεράνων ἢ ψάρων ἔθνεα 
κλαγγηδὸν ἐπτερύσσοντο fj ἐπέχλωζον θηρευταὶ xal 
ἐπεθώυζον χυνηγέται, ἀλλήλους τε παρεχάλουν ἐπι- 
σπώμενοι τῶν χιτωνίων. Καὶ οὐχ ἦν ἐχεῖ τις τῶν 
εἰσηγουμένων τὰ πρὸς εἰρήνην χατήέχοος, ἀλλ᾽ ὡς 
ἀσπίδες τὰ ὦτα βύοντες πάντα παρέτρεχον σοφὸν 
φαρμαχόν, Ἡγεμόνευε δὲ τῆς τότε τῶν ἀγοραίων 
συνδρομῆς οὐ μόνον θυμὸςἄλογος, ἀλλὰ καὶ ὃ τῶν 
ἀλλοτρίων ἠῤῥένου ἔρως χρημάτων. ᾧοντο γὰρ ἐν 
βραχεὶ πόνῳ τοὺς Λατίνους ἔχστῆσαι οἴχημάτων καὶ 
διαρπάσαι [P. 9251] ἅπαν ἀπραγματεύτως τὸ ἔνδον 
χειμηλιούμενον, διόπερ κατὰ τοὺς χρόνους τοῦ βα- 
σιλέως ᾿Ανδρονίχου διαπεπράχασι. Τοῖς δὲ εἰς τού- 
ναντίον τὰ τῶν ἐλπίδων μετέστραπται. Οἱ γὰρ 
διάφοροι ὡς εἶδον τὴν ἐπ᾽ αὐτοὺς τῶν ξυγκλύδων 
σύῤῥοιαν, τὰς τε λεωφόρους περιεφράγμωσαν με- 
γίστοις σχόλοψιν, ὅσαι χατ' αὐτοὺς ἦγον τὸ παρο- 
δεῦον, xal θωραχισθέντες βύζην ἐν τοῖς ὀχυρώμασιν 
ἔστησαν. Ὁ δ᾽ ἀγελαΐος ὑχλος πολλάχις μὲν ὗπερ- 
ὀῆναι τὰ περισταυρώματα ὥρμησαν, οὐ μόνον δὲ 
τοῖς χατὰ σχυπὸν οὐχ ἔδοσαν πέρας, ἀλλὰ xal καχῶς 
ὑπὸ τῶν ΔΑατίνων ἔπαθον: ἀσιδήρωτο! γὰρ καὶ 
γυμνοὶ πρὸς ὡπλισμένους μαχόμενοι, οἱ πλεῖστοι δὲ 
xal οἰνόφλυγες ὄντες, τότε ὅ καὶ iópov ἐγίνωσχον 
καὶ τὸν ᾿Βπιμηθέα τοῦ Προμηθέως καταδεέστερον 
ἤδεσαν, ὁπότε βαλλόμενοι ἀπὸ τόξων ἢ παρασταδὸν 
οὐταζόμενοι κατὰ γῆς ἔπιπτον. Καὶ τὴν μὲν δείλην 
ὅλην τῆς ἡμέρας ἐχείνης μέχρι χαὶ ἐς βαθεῖαν 
ἑσπέραν οὕτω χατίσχυε τὸ δεινόν: ἡλίου δὲ τὸν 
ὁρίζοντα ὑπεραναδάντος μετὰ μείζονος Ρωμαῖοι 
ῥύμης ὡς εἰς ἀγώνισμα δεύτερον συνν θοἔζοντα 
πλείστους μετὰ τῶν ὅπλων προδεδλημένοι. 'AAX X 
τε συνελθόντες ix. βασιλέως λόγιμοι ἄνδρες αὐτοὺς 
ἀνέστειλαν, xal οἱ ix τῆς Λατίνων φυλῖς κατασο- 
φισάμενοι τοὺς εὐήθεις κατέσδεσαν τὸ πολὺ τῆς 
ὁρμῆς" συναγαγόντες γὰρ τοὺς ἐν τῷ πολέμῳ κατα- 
λύσαντας τὸ ζῇν Ῥωμαίους, καὶ μετὰ τὴν τῶν περι- 
ὀλημάτων ἀφαίρεσιν δείξαντες ἐν χρῷ χουριας, 
ἐξέθεντο κατὰ τὴν αὔλειον σφῶν, xal πλαστῶς ἐπ᾽ 
αὐτοῖς ὡς ἐφ᾽ ὁδωογενέσι παθηνάμενοι ὑπεδείχνυον 
τοῖς προσιοῦσιν ἐχ βασιλέως, xai ἱχεσίαζον μὴ 
ἀνχσχέσθαι xal ἐσαῦθις συῤῥαγῆναι πόλεμον καὶ δὶς 


T51 


DE ISAACIO ANGELO LIB. II. 


158 


αὐτοὺς πεπονθέναι ἀπόσα xal ὁρᾷν ἔχουσιν. Ol δὲ A Nam si vino occupati fuissent ii qvi gallam et 


πρὸς τὸν ἀποχειροδίοτον λαὸν ταῦτα διαπορθμεύον- 
τες, χάπὶ τοὺς τεθνεῶτας τείνειν τὰ ὄμματα πείθον- 
τες, μηδ᾽ ἐπαινεῖν τὰ γινόμενα φάσχοντες, ἴσχυσαν 
οὕτως ὀψέ ποτε μαλάξαι τοὺς σύρφαχας ὡς ἀποχω- 
ρῆσαι πρὸς τὸ οἰκεῖον ἕκαστον ἐπιτήδευμα. Καὶ 
ἄλλως δὲ εἰπεῖν, μὴ τοῦ συνήθους ἡγεμόνος τοῦ 
οἴνου σφᾶς θωραχίσαντος μηδ᾽ ἀκχριδέστερον σιδήρου 


πρὸς τὸν ἀγῶνα παραθήξαντος (πρώϊος γὰρ 7» ὁ καιρὸς) 


&acum subigunt, que oratio, quis eloquentie tor- 
rens illum pugnaudi ardorem restinxisset, aut ad 
quietam aliamve honestam actionem eosimpulisset? 
nam cum alii Byzantinos ut ebriosos perstrinxe- 
runt, tum Menander eic eos arguit : « Byzantium 
ebriosos reddit hospites. Putando noctes perdere 
integras solent. » Atque hec ita contigerunt. 

διελύθήσαν εὐμαρῶς ἀναμίλλητοι, οὖς 


ὑποσχόντες εὐήκοον τῇ παρεκτάσει τῶν διαλλαχτήρων μεγίστων ἀνδρῶν, Εἰ γὰρ οἴνῳ προχατελήφθη- 
σαν οἱ xal ταπύρων οἱνοδαρέστεροι (31), οἱ ταῖς σμίλαις καὶ ταῖς ῥαφίσι προσανέχοντες, ποία τις αὐτοὺς 
ἵυγξ ἢ τίνων τερετίσματα Σειρήνων πρὸς εἰρήνην ἂν μετεῤῥύθμισαν ἢ πρὸς ἑτέραν εὐσχήμονα πρᾶξιν μετέθηχαν ; 
ὧν γε καὶ ἄλλοι μὲν ὡς ὑπὸ μέθης διαῤῥεόντων οὐχ ὀλίγα ξυνέθεντο σχώμματα (32), ὁ δὲ Μένανδρος οὑτωσί 
πως ἐπιλαμὄάνεται" « Μεθύσους τοὺς ἐμπόρους ποιεῖ τό Βυζάντιον’ ὅλην ἔπινον τὴν νύχτα. » Καὶ ταῦτα μὲν 
ὧδέ πὴ ἐφέρετο. 

Hier. Wolfii note. 


(31) Hec clausula quid sibi velut nescio, et in B quoque per ebrietatem multa inepta loquuntur, tamen 


duobus codicibus omittitur. 
(32) Huno locum vel eo nomine vertere libet, ne 
solis Germanis ebrietas obJiciatur : Ac tametsi alii 





td eo frequentius Cpolitanis accidit, quo ebriosiores 
sunt, tolas noctes perpotare soliti. 


ΤΟΜΟΣ B 


ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ IZAAKIOY TOY ATTEAOr. 


IMPERII ISAACI ANGELI 


LIBER SECUNDUS. 


[P. 252] α΄, Βασιλεὺς δὲ δισσεύει κατὰ Μυσῶν (( 5185 4. Imperator vero dolens quod prima in 


ὑστεροδουλίᾳ πληττόμενος, ὅτι μὴ κατὰ τὴν προτέ- 
pav αὐτοῦ ἐμδολὴν τὰ τῆς πολεμίας εὖ διέθετο γῆς, 
ἀλλ᾽ ἀναστὰς ᾧχετο ἐχεῖθεν ὡς εἰ πολέμιοι ἐπέχειντο 
βάλλοντες, μήτε τοῖς φρουρίοις "Pepalooz ἐπιστή- 
σας φύλακας μήτε ὅμηρα λαδὼν τὰ τῶν βαρδάρων 
φίλτατα. Καὶ τότε μὲν αὐτὸς μετὰ τῶν συνόντων 
οἱ ὀλίγων ἐξήει τῆς πόλεως: ἠκηκόει γὰρ μηκέτι 
τοὺς Μύσους τὰ ὄρη περιπαπταίνειν xal τοὺς βου- 
γνοὺς, ἀλλ᾽ ὀπλιτικὸν ξενολογήσαντας Σκχυθιχὸν ἐς τὰ 
τῆς ᾿Αγαθβαπόλεως μέρη παραθαλεῖν xai ταῦτα χατὰ 
κράτος ληΐζεσθαι, χατὰ ἐργαζομένους Τερμέρει χ᾽ 
τὸ δὲ λοιπὸν ἐκ προσχλήσεως συνήγετο στράτευμα. 
Πρὸς γὰρ τὴν ἄελπτον xai ὀξεῖαν ἔφοδον τῶν Bao- 
Oápov καὶ αὐτός τι τοιουτότροπον ἐμεθόδευσε, καὶ 
συστολὴν ἐντεῦθεν τοὺς ἐχθροὺς παθεῖν προμηθού- 
μενος, καὶ τοὺς οἶχείους μὴ ἀπχυθαδήσειν ἐς τὴν 
παρὰ πόδας καὶ δευτέρᾶν χατὰ τῶν Βλάχων ἐξόρμη- 
σιν, εἰ χατὰ τούτων πρῶτος αὖθις αὐτὸς τὰ ὅπλα 
ἤρατο xai τὸν ἵππον ἀνέδη τὸν πολεμιστήριον. Καὶ 
ὃ μὲν xatà τὸν Ταυρόχωμον γενόμενος (κτησείδιον 
δέ ἐστιν οὗτος οἰχούμενον κωμηδὸν xal μὴ πάνυ 


Mysiam impressione bellum non rite adininistras- 
get,sed inde non aliter digressus quam si hostium 
lelis urgeretur, neque castella Romanis presidiia 
occupasset, neque Barbarorum filios obsides sum- 
psisset, denuo Blachis arma inferre statuit. Ac tum 
ipse quidem cum paucis qui obiter reperiebantur 
egreditur; audierat enim hostes non amplius in 
montibus et collibus versari, sed Scythicis auxiliis 
ascitis in agro Agathopolitano castra posuisse, et 
loca illa effuse vastare et maguis afficere detri- 
mentis.Relique vero legiones interea convocaban- 
tur. Nam et ipse imperator ad subitum et inex- 
spectatum hostium tumultum expeditionem illam 
&ccoa;modare cogebatur ; in quo illa etiam spec- 
tabat, ut et hostium impetum reprimeret et suos 
diclo audientiores $86 haberet ad secundum 
illud Blachicum bellum, si ipsze primus in equo 
bellico armatus cerneretur. Ubi Taurocomum per- 
venit (predium id est, quod vicatim incolitur, non 
procul ub Adrianopoli dissitum) exspectavit dum 
copie oonvenirent. Et Conrado Cesari quoque 


189 NICETAR CHONIAT/E 760 


mandavit ut oilra ounctationem exiret, 1s vero Α πόῤῥω [P. 253] τῆς ᾿Αδριανοῦ κείμενον) ἐπέμενε 


cum imperatoris erga se beniunitalem, cum suo 
genere non consen!ientem et ab imperatoria 8} - 
nitate abhorreatem, haud dissimulanter egreferret, 
et magnilicamillan; spem non aliud afferre cerneret 
nisi ut calceis Cesareis, a vulgo distinctis, uteretur 
(eo accedebat, quod oruce domo secum gestata 
Palestinam ab JEgyptiis Sarracenis jam occupatam 
invisere constituerat, et obiter imperatoris sororem 
duxerat), annuit ille quidem se imperatorem con- 
venturum et bellum una administraturum. Verum 
cum Deus Romanis plures clades per My:ios in- 
ferre decrevisset, mutato consilio, nave firmissima 
et nova conscensa, in Palestinam contendit. Cum 
Tyri sppulisset, a popularibus suis veluti numen 
quoddam susceptus Sarracenis restitit, et Joppen, 
que 174 nunc Ace dicitur, aliaque oppida recu. 
peravit. Sed quia illis quoque locis fatalia cala- 
mítatis impendebat, multi prieclari et fortes duces, 
qui Christianum illud iter ultro et suis stipendiis 
susceperant, perierunt ; et ipse Conradus non 
mulio post, vix edito specimine virlutis οἱ pru- 
dentie sue, ut Agarenis admirationi esset, a 
Chasio quodam occiditur. Gens autem, Chasiorum 
8uos principes ita vereri et observare et in jussis 
eorum exsequendis adeo alacris esse dicitur, ul si 
tantum supercilio magistratus innuerit, statim de 
rupibus se precipitent, in enses irruant, in undas 
desiliant, in ignem seconjiciant; et ad eos missi 
quos eorum principes occisos volunt, ut hospites 
et &mici adeunt, et aut se habere quod eis dicant, 
aut legatos venire simulantes, sepe dominorum 
suorum adversarios pugionibus occidunt, nulla 
difficultatis et explorati supplicii ratione habita, 
etiamsi alterum non occiderint. 


tà; δυνάμεις συνελθεῖν, ἐπίσχηψε δέ xai τὸν Καίσαρα 
Κοῤῥάδον μηδὲν τι μελλύσαντα ἐξελθεῖν. Ὁ δὲ 
δυσχεραίνων προδήλως πρὸς ἤν εὕρατο ἐκ βασιλέως 
φιλοφροσύγης ὡς τῷ βασιλείῳ χήδει ἀσύμφωνον xal 
τῷ ἑαυτοῦ γένει ἀπέδουσαν" ὀρῶν δὲ καὶ τὰς Ümsp- 
ἠφάνους ἐλπίδας καταληξάσας ἐς μόνον τὸ μὴ τοῖς 
πολλοῖς ὁμόχρωμον ὑπόδημα τοῦ ποδὸς (τὸ τῶν 
Καισάρων λέγω παράσημον), καὶ ἄλλως δὲ. σταυ- 
ροφορέσας οἴχοθεν καὶ viv ἐς Παλα!στίνην ὁδεῦσαι 
πάλαι προθέμενος ἤδη κχατασχεθεῖσαν ὑπὸ τῶν xarà 
τὴν Αἴγυπτον Σαραχηνῶν, καὶ πάρεργον ὁδοῦ τὴν 
μετὰ τῆς ἀδελφῆς τοῦ βασιλέως ἐπιτελέσας συνά- 
φειαν, ἐπένευσε μὲν συνεξιέναι τῷ βασιλεῖ xal συνδια- 
θέσθαι τὸν προχείμενον πόλεμον, ὡς δ᾽ ἀντέχρουσε τὸ 
βεδουλεῦσθαι Θεὸν καγοτυχεῖ», εἰσέτι Ρωμαίους ὑπὸ 
Μυσῶν, ἐπ᾽ ἄλλοις τρέπει τὸν νοῦν. Νῆα γὰρ ἐξαρτυ-- 
σας εὐπαγῆ τε xai νεογόμφωτον τὸν πλοῦν ἐς Παλαιστί- 
νην ἔθετο, xai τῇ Τύρῳ προσορμίσας καὶ παρὰ τῶν 
ἐχεῖσς ὁμογενῶν οἷά τις χρείττων ὁραθεὶς xai προσδε- 
χθεὶς δύναμις τοῖς Σαραχηνοῖς ἀντεφέοετο, ᾿Ιόππην 
ἐπανασωσάμενος, ἤ νῦν "Axes. λέγεται, xal ἑτέρας πό- 
λεις τοῖς ὁμορύλοις, ᾿Αλλὰ γὰρ ὅτι καὶ τὰ ἐχεῖ πάσχειν 
καχῶς ἀφώριστο, ἄλλοι τε χαλοὶ xal γενναῖο! ἀπώλοντο 
στρατηγοὶ τὴν χατὰ Χροιστὸν ἑχόντες xai οἰχείοις 
ὀψωνίοις πορείαν στειλάμενοι, χαὶ αὐτὸς δὲ ἀναι- 
ρεῖται ὑπὸ Χασισίου, μικρόν τι ἐπιδιοὺς, καὶ ὅσον 
πεῖραν τῆς αὐτοῦ ἀνδρείας τε xal φρονήσεως δοῦναι 
τοῖς ᾿Αγαρηνοῖς χαὶ θαυμεσθῆναι. Γένος δέ εἶσιν οἵ 
Χασίσιοι τοσαύτην λεγόμενον τηρεῖν τῷ ἄργοντι 
σφῶν συστολὴν xai τῶν ἐντελλομένων πλήρωσιν, ὡς 
καὶ χατὰ χρημνῶν ὠθεῖν ξἑχυτοὺς ἐχείνου ἐπ᾽ ὀφρύσι 
νεύσαντος μόνον xal γορεύειν χατὰ ξιφῶν χαὶ 
ὁδάτων χαθάλλεσθαι χαὶ κατὰ πυρὸς ἀχοντίζε- 
σθαι. ᾿Αμέλει τοι καὶ πρὸς οὔς ἂν ἐθέλωσιν οἱ τῶν 


Χασισίων ἐξουσιάζοντες ἀποστέλλουσι τοὺς σφᾶς ἀναιρήσοντας: οἱ δὲ ὡς φίλιοι προσιόντες ἢ xal ὡς 
ἐπήλυδες ἐχείνοις ὀφθέντες ἢ τι τῶν χαθηχόντων εἰπεῖν ἔχοντες, ἢ καὶ ὡς πρέσδεις ἐξ ἐθνῶν ἥχειν πλαττόμενοι, 
πλήττουσι πολλάκις παραξιφιδίῳ xal θανατοῦσι τοὺς τοῖς χυρίοις αὐτῶν ἀντίφρονας, μὴ τὸ τοῦ πράγματος 
ἐργῶδες ὅλως ἐν vip βαλλόμενοι, μηδ᾽ ὅτι ἔκ του δήπουθεν ἀναιρεθήσονται γοῦν αὐτοὶ, καὶ μὴ τὸν ἑτέρου xaxa- 


πραξάμενοι θάνατον. 

Imperator vero circiter bis mille delectis viris, 
quibus arma et veloces equos dedit, Taurocomo 
δὰ hostes contendit ; impedimenta omnia, lixas et 
calones Adrianopolim ire jussit. Interea specula. 
tores $88 nuntiant Blachos loca Lardee finitima 
vastare, 8o multis occisis nec paucioribus 
captis cum maxima preda discedere statuisse. 
Igitur noctu classicis eanentibus conscenso equo, 
cum ad Basternas (loci nomen es!) pervenisset, 
nullo hoste apparente, quiete refocillavit exercitum. 
Triduo post inde digressus, mane Berroen versus 
iter ingreditur. Cum nondum quatuor paraesangas 
processisset, mali nuntius adest, homo quidam 
expeditus, qui spiritu ex festinatione subinde 
interrüupto narrat hostes non procul inde cum 
preda reverti, ac pedetentim fere incedere, quod 
et nulium hostem invenissent et. manubiis onusti 
essent. Quare atatim exercitu inter duces distributo 
et acie instructa, oam viam institit qua incedere 


'AÀAX ὁ μὲν βασιλεὺς περὶ δισχιλίους ἐπιλέκτους 
ἀποχρίνας, καὶ τούτοις ὅπλα xal ἵππους ὠκύποδας 
διαδοὺς, ὥρμησεν ἐχ τοῦ Ταυροχώμγυ πρὸς τὸ πο- 
λέμιον, τὴν δ᾽ ἀποσχευὴν πᾶσαν xai τὸν ὑπη ρετικχὸν 


D ὄχλον ἐς ᾿Αδριανούπολιν ἱκέσθαι διχτετάχει" ol δὲ 


ἠγγέλλοντο παρὰ τῶν ὀπτήρων τὰ περὶ τὸν Λαρδέαν 
κατατρέχειν χωρία, xai πλείστους μὲν ἀπεχτονένδι, 
οὐχ ἐλάττους δὲ συνειληφέναι, xal ὡς ἐπαναζῶ» 
γνύειν ἐγνώχασι πολλῶν ἐμπεπλησμέ ivot ὠφελειῶν. 
᾿Εννύχιος τοίνυν ὑπὸ σάλπιγγι τὸν ἵππὸν ἀναβὰς 
ἐπορεύετο, xal xatà τόπον τινὰ Βιστέρνας λεγόμε- 
νον ἀφιγμένος διανέπαυσεν ἐχεῖσε τὴν στρατιὰν, μὴ 
ἐπιφαινομένων τῶν πολεμίων. Μετὰ δὲ τρεῖς ἡ μέρας 
(P. 254] ἐκεῖθεν ἀπάρας τῆς εὐθὺ τῆς Βεῤῥόης 
ἐπορθρευσάμενος ἥπτετο. ᾿Αλλ᾽ οὔπω παρασάγγας 
παρῆλθε τέσσαρας, καί τις εὔζωνος ἐφίσταται ἀνὴρ, 
τὸ τῆς ἀγγελίας ἔχων ἐπὶ τοῦ πρησώπου καχὸν, καὶ 
ἔλενε τὸ πιυεῦμα συχνάχις ἀναχαλούμενος ἀγχοῦ 
που μετ’ αἰχμαλωσίας τὸ ἀντίπαλον ὑποστρέφειν, 


761 


DE ISAACIO ANGELO LIB. 1]. 


162 


ἀνειμένην τὰ πλεῖστα τὴν πορείαν xat' ἄμφω ποιοῦ Α hostes ferebantur. Quos ubi vidimus et vicissim 


μένον, ὅτι τε οὐξένα ἑώρσχεν ἀντίμαχον xa! ὦ 
ἔμφορτον παμπόλλων λυηϊσμῶν. Αὐτίκα γοῦν εἰ 
ἡγεμόνας τὸ συνὸν ἐγείνῳ διελῶν στράτευμα, xa 
σχῖμα παρατάξεως θέμενης, ὥδευεν ἐκείνην ἦν 
ὁδοιπορεῖν ἐλέγετο τὸ πολέμ!ιον. 'Emt! δὲ εἰδομέν 
τε καὶ ἐθεάθημεν (συνειπόμην γὰρ xai αὐτὸς βχσι- 
λεῖ ὑπηογραμματεύων), οἱ μὲν Σκύθαι xai Βλάχοι 
τὴν λείαν παρχϑόντες τισὶν ἐξ αὐτῶν μοίραις ἐχέ- 
λευσαν τὰς ἐπιτομωτέρας ἀναλέγεσθχι τῶν ὁδῶν 
χαὶ τὴν πορείαν ἐπιτείνειν, ἕως ἄν ἐφάψωνται τῶν 
ὁρειαίων οἱ δ᾽ ἄλλο: συστραφέντες ἐδεχοντο εὐπε- 
τῶς τοὺς xaz' αὐτῶν ἱππαζομένους Ρωμαίους, τὸν 
πάτριον αὐτοῖς xai $0402 τρόπον μαχόμενοι" ἐπιόν- 
τες γὰ ἠφίεσαν βέλεμνα χαὶ δόρασι προσέπλέκοντο, 


£8 4ν 


“-- 


μετὰ βραχὺ δὲ μεταδαλόντες τὴν ὁρμὴν εἰς φυγὴν Β 


xai χαταδιώχειν ὀπίσω σφῶν ὡς φυγάδων τὸ ἀνθι- 
στάμενον ἐρεθίζοντες, αὖθις ὡς οὐδὲ πτηνὰ τὸν 
ἀξτα τέμνοντα τὰ νῶτα εἰς τὴν τῶν ὄψεων μετατι- 
θέμενοι χώραν ἐνώπιοι τοῖς ἐπιοῦσιν ἐμάχοντο καὶ 
πολλῷ γενναιότερον συνεπλέχοντο, αὶ τοῦτο πολ- 
λάχις πεποιηχότεςξ, ὡς ἔδη τῶν Ῥωμαίων ἦσαν 
ἐπιχρατέστεροι, οὐχέτ᾽ ἐμέμνηντο τῶν ἐλίξεων, ἀλλὰ 
τὰ ξίφη γυμνώσαντες xal τινα βοὴν ἐχπληχτιχωτά- 
τὴν ἐχρήξαντες μιχροῦ xal ἐννοήματοῦ τάχιον 
Ῥωμαίοις ἐνέπεσον, καὶ τὸν μαχόμενον ὁμοίως καὶ 
τὸν δειλαινόμενον χαταλαμβάνοντὲ-ς ἐξεθέειζον. Καὶ 
τάχ᾽ ἄν τὴν τότ; ἡμέραν οἱ Σχύθχι μέγα χλέος 
ἀράμενοι χατεχαυχήσαντο ἡμῶν xai λαῷ ἄφρονι 
ὄνειδος παρεδόθημεν, εἰ μὴ αὐτὸς ἐπεδοήθνσε βασι- 
λεὺς ἔτι τὴν περὶ αὐτὸν ἔχων ἀκραιφνῆ φάλαγγα, 
αἱ τε σάλπιγγες ἐπίτορον ἀλαλάξασαι xal αἱ χαλ- 
χόστομοι χώδωνες διηχήσασαι τά τε τῶν δρακόντων 
ὀφθέντα εἰκάσματα, ἃ ἐπὶ δοράτων ἠώρηνται περι- 
σοθούμενα πνεύμασι, τοὺς πολεμίους χατέπληξαν 
φαντασίαν παρχεχόντα μείζονος στρατιᾶς. Τότε μὲν 
οὖν βασιλεὺς βραχύ τι τῆς αἰχμαλωσίας ὡς ἐχ στό- 
ματος θηρῶν ἀφαρπάσας κατέλαδε τὴν ᾿Αδρ'ανού- 
πολιν, ἣν βασίζειν προύθετο παρειχῶδ᾽ τῶν δὲ 
βαρδάρως οὐκ ἠρεμούντων, ἣν παρῆχε τρέχειν αὖθις 
εἵλετο. Καὶ δὴ γενόμενος xaxà Βεῤῥόην τὰς τῶν 
Σχυθῶν xci Μυσῶν ἀνέστελλεν ἐχδρομὰς xai δι᾽ 
ἀνδρῶν μὲν ἠχριδωχότων τὸ στρατηγεῖν, καὶ δι’ 
ἑαυτοῦ δὲ οὐ ἕκιστα, Ol δὲ καίπερ ὑφορώμενοι 
Ῥωμαίους xai βασιλέως παρόντος ἐπιστρεφόμενοι, 
ὅμως αὖ πάλιν ἐπετίθενντο λαθραίως, ὧδέ πη ἐμδαλ.- 
λοντες ὡς πολεμησείοντες χαὶ χαραδοχεῖν ὡς ἐπι- 
ὄντας αὐτοὺς παρεχόμενοι, ἄλλοθι. δὲ μεταδαίνοντες 
καὶ ἀεί τι δρῶντες ἐπιτυχές. Ἣν δ’ ὅτε γαὶ βασιλεὺς 
μὲν εἷς ᾿Αγαθόπολιν ἤλαυνεν, ἐπισχήσων τοὺς Βαρ- 
θάρους τῶν ἐχδρομῶν, αὐτοὶ δὲ τὰς κώμας ἔκχειρον 
αἱ ἄγχιστα ἦσαν τῆς Φιλιππουπόλεως. [P. 255] 
Κἀχείνου πρὸς τὸ πάσγον ἐπιόντος ἐχεῖνοι αὖθις 
ἐπήλαυνον ἐξ ὧν ὁ βασιλεὺς ἀπαυίατατο. Ταῦτα δ᾽ 
ἐποίει ἅτερος τῶν ἀδελφῶν ὁ ᾿Ασὰν, ἀγχίνους ὧν 
διαφερόντως xdv τοῖς ἀπόροις ἐπινοῆσαι τὰ ξύμφορα 
ἱκανώτατος, ᾿Εγνώκει οὖν ὁ βασιλεὺς χαὶ πάλιν εἰς 
τὴν Ζαγορὰν εἰσελθεῖν, xal ὡς οἷόν τε πειράσασθαι 
παραστήσασθαι τοὺς Μυσούς, - Καὶ δὴ ἐξάρας ἀπὸ 


C 


conaspeceti sumus (uam et ego injperatorem pro 
&criba comitabar), scythe et Blachi, prieda cohor- 
tibus aliquot suorum tradita eos compendia itine- 
rum sectari et aceclerare, dum montana attingo- 
rent,ju:serunt, $5139 Reliqui conglobati Romanum 
equitalum intrepide exceperunt, patrio ritu pu- 
goantes: Nuin cum uccedereut, sagitias conjicie- 
bant et hastis. congrediebantur. Paulo vero post 
impetu in fugam converao, hostibus ad persequen- 
dum irritatis, rursus instar volucrum subito re- 
versi adversa fronte multo fortius diwicubant. 
Quo sepe factu cum jam superiores essent, omissis 
illis anfractibus gladios strinxerunt: et horribili 
clamore sublato dicto citius in Romanos irruerunt, 
et pugnantes et l'ugientes ex equo occiderunt. Ac 
co diefortasse magnam adepti gloriam contemp- 
tissimi populi nobis insultassent, nisi imperator 
cuin phalange sua adhuc integra supervenisset, et 
incitatus classicorum cantus et clangor tubarum 
et rictus hiantium draconum, hastis suspensi et a 
ventis agita!i, hostes majoris exercitus opinione 
lerrnissent. Ac tunc. imperator parva captivorum 
parte vclut ex aucibus ferarum erepta, instituto 
itinere omisso, Adrianopolim pervenit. 59?0 Sed 
quia barbari non quiescebant,quam viam omiserat, 
denuo currere instituit ; et Berroen profectus, 
Blachorum et Scylharum excursiones cum per 
duces rei bellice peritos tum per semetipsum 
repressit. Qui «tei Rhoruanos verebantur et impera- 
toris presentiam formidabant,tamen iterum clam 
insidiabantur, ita excurrentes ut pugne avidi et 
subinde exspectandi viderentur ; et alias alio 
transibant,nec usquam occasionibus deerant. Cum 
imperator ad eos reprimendos Agathopolim prope- 
rabat,illi pagos Philippopoli proximos vastabant : 
cum aíflicte parti succurrebat, illi eo irruebant 
unde ille discesserat. Hzc alter frater Asan facie- 
bat, homo ingeniossimus et in rebus dub:is soler- 
tissimus. Itaque imperator cum denuo Zagoram 
invadere, et quantum liceret, periculum facere 
instituisset an Mysos ad deditionem compellere 
posset, Philippopoli Triadizam digresaus est. Inde 
enim Hemum facile adiri posse, alicubi etiam 
planos tramites patere, item aque affatim et pabu- 
lum jumentis sup;etere audierat, si quis eo tem- 


D pestive proficisceretur. Quia vero bruma δ 


instabat, et flumina (in gelido illo et septentrio- 
nali presertim climate) congelabant, et densissimeo 
nives non solum terram operiebant et valles exple- 
bant, sed edium quoque fores obstruebant, eum 
conatum in vernum termpus distulit, et exercitu in 
illa provincia hibernare jusso, cum expeditis in 
urbem reversus ludis Circensibus ct spectaculis 
animum recreavit, Veris initio rureus contra Mysos 
egres*us, et tribus integris mensibus in obsidione 
Lobizi castelli frustra cum maximo labore consum- 
plis, infecla re deimuta rediit. Nau Propontidis 
amonitas, suavissima diversoria, venationes et 


163 NICETAE CHONIATJE 1064 


equitationes, que velut catenis constringere eo- A Φιλιππουπόλεως εἰς -Τριάδιτζαν παραγίνεται. 'Exei- 
lent nostre etatis imperatores, non diu eum sub θεν γὰρ ἠχηκόει μὴ δυσπορεύτους εἶναι κατὰ πολὺ 
dio esse sinebant, sed veluti clipeo ahjecto aufu- τὰς εἰς τὸν Alpov πορείας, ἀλλ᾽ ἔσθ᾽ ὅπη mal ἐς 
gere cogebant. Etsi autem et Asanis uxorem cepe- εὐθείας ἀνοίγεσθαι, xai ὕδωρ εἶναι εἰς ἄντλημα 
rat et fratrem ejus Joannem obsidem receperat, ἱκανώτατον xal χιλὸν τοῖς ὑποξυγίοις ἐνόδιον, el 
nihilominus tamen res in pejus ruebant. Xxatà καιρὸν ἐκεῖ τις πορεύοιτο, Ὡς δ᾽ εἰς χειμέριον 
τροπὴν παρεγχλίνας ἤλαυνεν ἥλιος, xai ποταμοὶ μὲν ὑπὸ ψυχοὺυς ἐπήσσοντο xal ἄλλως βορείου xa? 
ψυχροῦ τοῦ ἐχεῖσε χλίματος ὄντος, χιὼν δὲ πλείστη κχατενεχθεῖσα τὸ τῆς ἠφάνισε πρόσωπον, οὐ 
μόνον πλήσασα φάραγγας, ἀλλὰ xal θύρσς οἰκημάτων ἐπιζυγώσασα, ὑπερέθετο τὸ ἔργον εἰς ἀγάφαν- 
σιν ἔαρος, xal δὴ τὴ, μὲν στρατιὰν αὐλίζεσθαι διαφῖχε χατὰ τὴν ἐχεῖθι ἐπαρχίαν, αὐτὸς δ᾽ εὔζωνος 
τὴν βασιλίδα κατὰ uos.) διεχεῖτο ἵππων ἀμίλλαις xal θεωρείοις ἐγάννυτο. "Apa δ᾽ ἦρι φανέντι ἔξεισιν 
αὖθις xal μέτεισι τους Μυσυύς, Ὅλους οὖν μῆνας τρεῖς ἐξηνυχὼς, καὶ περὶ τὴν τοῦ φρουρίου χατά- 
σχεσιν 6 Λοῦδιτζὸς ἐπιγέκχληται πλεῖστα πεπονηχὼς, ἀτελὲς τὸ ἐγχείρημα xai πάλιν ἀπολιπὼν ἐκεῖθεν 
μεθίσταται xal τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων εἴσεισιν’ al γὰρ τῆς ΠΙροποντίδος χάριτες καὶ τὰ ἐπιτερπῆ 
xat' αὐτὴν σχηνώματα τά τε χυνηγέσια xal ἱππάσια, ἀλυσιδοῦντα οἷον τοὺς ἐς ἡμᾶς αὐτοχράτορας, 
οὐχ εἴων ἐπὶ μαχρὸν θυραυλεῖν, ἀλλ᾽ ὡς ῥιψάσπιδας γινομένους ἔπειθον αὐτομολεῖν εἰς ἀὐτά. Τότε δὲ 
xxi τὴν τοῦ ᾿Ασὰν γυναῖχα χατέσχεν ὁ βασιλεὺς, xai τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ θάτερον τὸν Ἰωάννην εἷς 
ὅμηρον εἴληφεν. ᾿Αλλὰ καὶ οὕτως ἐπὶ τὰ χείρω τὰ πράγματα προὔδαινε. 

2. Sub hoc ter;pus Theodorus Mangaphas, Phi- Β β΄. Κατὰ δὲ τὸν καιρὸν τοῦτον τυραννίδι ἐπικεχεί- 
ladelphiensis, regnum alfectavit; ac primum ejus ρηκχεν ὁ Φιλαδελφεὺς Θεόδωρος ὁ Μαγκαφᾶς. Kai τὰ 
urbis frequentissime plebem ὅ 2 audacissim:m μὲν πῤῶτα [256] τὸ τῆς πόλεως ταύτης ἀγελαῖον, 
sibi conciliavit δὲ jurejurando obstrinxit, ac pau- πολυανδρούμένον ὃν θρασύ τε καὶ ἀναιδέστατον, 
latim progressus, Lydis omnibus ad defectionem ἔξαυτῷ προσῳχειωσε, xai ὅρχοις τὴν εἰς αὐτὸν πίστιν 
impulsio,regium nomen usurpavit. Deinde finitimis κατεοεπέδωσεν' ὁδῷ δὲ προϊὼν καὶ βασιλείας ἑαυτῷ 
quoque provinciis tentatis argenteam monetam περιέθηχεν ὄνομα, τοὺς Λυδοὺς πάντας εἷς ἀποστα- 
cum sua imagine percussit. Ut autem defeclio au- σίαν ἐπισπασάμενος" ἔπειτα δὲ xol τῶν ἀγχούρων 
gobatur, et ut initio derisa fuerat, sio deinde ἀποπειρᾶται χωρῶν, xal ἀργύρεον xixogs νόμισμα 
imperatoris animum graviter percellebat, nihil τὴν οἰκείαν ἐγχαράξας iv αὐτῷ στήλην. Ὡς δὲ 
ennctandum ratus Mangapham cognomento Moro- προὔνοπτε τὰ τῆς ἀποστασίας xai ὁ ἐπὶ τοῖς ὄρωμέ- 
theodorum ob parum prosperos successus non νὸις πρότερον γέλως εἰς πληγὴν γενναίαν μεθίστατο 
multo post dictum Philadelphie obsidet. Sed cum πρὸς ἧπαρ χωροῦσαν τοῦ βασιλέως, μὴ μέλλειν 
urbem diuturna obsidione ad deditionem compel- οὗτος ἐγνώχει, ἀλλὰ κατ᾽ αὐτοῦ τὰ ὅπλα διφᾶν. Kal 
lere non posset, iis conditionibus paciscitur ul δὴ κατὰ τὴν Φιλαδέλφειαν γεγονὼς ἔμφρουρον αὐτῇ 
Theodorus depositis regni insignibus privatam C τὸν Μαγχαφᾶν εἰργάσατο, ὅς xal τὴν τοῦ Mupo- 
vitam agat ut prius, cives vero ei pareant cui " θεοδώρου προσωνυμίαν ἐχτήσατο τῶν κατὰ σχοπὸν 
prius ; et obsidibus euo arbitratu acceptis in. ma- ἐχείνῳ διαπεσόντων ἐσέπειτα. Καὶ ἱκανὸν χρόνον 
gnam urbem revertitur. [In ea quoque defectione τῷ πολιορκίᾳ ἐγκαρτερήσας οὐχ ἴσχυσε τοὺς Φιλα- 
multi viri fortes perierunt. Ceterum non multo δελφεῖς παραστέσασθαι' ὅθεν πρὸς ὁμολογίαν καὶ 
post Basilius Batatzes, obscura genere ortus, ὅ 88 συμύάτεις ἐτράπετο, ὥστε τὸν μὲν Θεόδωρον τὰ τῆς 
tamen ob ductam imperatoris neptem domesticus βασιλείας ἀποθέσθαι παράσημα xai xa0' ἑαυτὸν ὡς 
Orientis et Thracie dux designatus, plurimos con- πρότερον πολιτεύεσθαι, τὸ δὲ τῆς πόλεως ἐκείνης 
juratos Mangaphe largitionibus corrupit. Et quan- πλήρωμα βασιλεύεσθαι πάλιν ὑφ᾽ o5 πρότερον ἐα- 
quara hominem comprehendere et in vincula con- διλεύετο. Kai ὄμηρα ἐκεῖθεν δεξάμενος ὧν ᾧρεῖτ 
jicere non potuit, illud tamen effecit ut urbe τοὺς παῖδας ἐπανέζευξεν εἰς τὴν μεγαλόπολιν. Οὐκ 
pelleretur. Quo facto cum magnum quiddam con- ὀλίγοι δὲ xàv τῇ ἐπαναστάσει ταύτῃ ἀγαθοὶ κεὶ 
secutus etimperatori admodum gratiflcatus vide- γενναῖοι ἄνδρες ἀπώλοντο. Μετ’ οὐ πολὺ δὲ καὶ 
retur, Mangaphas ad Caichosroen Ieonii sultanum Βασίλειος 6 Βατάτζης γένους μὲν ἀσήμου βλαστῶν | 
profugus auxilia contra Romanos non impetravit, διὰ δὲ τὸ εἰς γυναῖκά ol γαμετὴν cuvxgO0T, va, vit 
litteras tamen. obtinuit, quibus concedebatur ut τοῦ βασιλέως πρὸς πατρὸς ἐξανεψιὰν δομεέσταις 
Turcas liberos, qui arcu et pharetra freti Roma- D τῆς ᾿Ανατολῆς τιμηθεὶς καὶ τὴν δουχικὴν ἀρχὴν τῶν 
nos predarentur, ascisceret. Qua ratione cum non θρᾳκησίων ἀναζωσάμενος, χρήμασιν ὅπέφθειρι 
parvas copias contraxiaset, civium suorum man- πλείσυους τῶν τοῦ Μαγκαφᾶ ὁμοτῶν, x«i! αὐτὸν μὲν 
cipia et jumenta abduxit, et Phryges Laodicenses οὐχ ἔσχε συλλαδεῖν, τῆς δὲ πόλεως Φιλαδελφείας 
innumeris cladibus affecit, ut et populares meos ἐξώσας ἔδοξε xal οὔτω μέγα τι κατωρθωχέναι καὶ 
Choniatas,.reis eorum estivo lempore incensis, et ἀσπάσιον ἔργον τῷ βασιλεῖ, ᾿Αλλ᾽ οὗτος τῷ τοῦ ᾿Ικονίου 
obviis quibusque hostilem in modum tractatis. σουλτὰν προσρυεὶς, ᾧ id, χλῆσις Καϊχοσρόης, συμ- 
Nam vt non dicam Turcas ob clementiam in finiti- μαχικὸν μὲν αἰτήσας xatà Ῥωμαίων οὐχ ἔλαθεν, 
mos Christianos ab eo objurgatos esse, et fucta in — ἐνεδόθη, δέ ol προσλαμύάνεσθαι ἀνεπεγχλήτως ὁπό- 
Cariam impressione multos inde captivos Turcis σοι τῶν Τούρχων κερδαλεόφρονες κἀπὶ τῷ γωρυτῷ 


765 


DE ISAACIO ANGE!O LIB. II. 100 


xxi τῷ τόξῳ τὴν πεποίθησιν ἔχοντες Ῥωμαίους A abducendos esse datos, Michaelis quoque archi. 


λῃστεύουσιν. Οὐχ ὀλίγην οὖν τῷ τρόπῳ τούτῳ cov- 
αγηόχει δύναμιν, καὶ ἐπιὼν τούς τε πατριώτας ἕαυ- 
τοῦ ἐς τὸν γεωργικὸν ὄχλον χαὶ τῶν ζώων ἐλυμαίνετο 


τὰ ὑπὸ ζυγὸν, xal τοὺς Λαοδικεῖς δὲ Φρύγας uopia-. 


χῶς ἐχάχωσεν, ὥσπερ καὶ τοὺς τῶν Χωνῶν τῶν 
ἐμῶν οἰκήτορας, τὰς ἁλωνας χατὰ τὸν θέρειον xat- 
ρὸν πυρπολῶν καὶ τὸ προστυχὸν ὡς πολέμιος χειρί- 
στως διατιθέμενος ἐῶ γὰρ λέγειν ὡς τοὺς Τούρχους 
φιλανθρωπευομένους ἐνιαχοῦ πρὸς τὸ ἐχ γειτόνων 
σφίσι Χριστώνυμον κακῶς ἔφασχε καὶ ἐπέπληττεν. 
Ἐμθαλὼν δὲ καὶ τῇ Καρίᾳ καὶ πολλοὺς τῶν ἐχεὶ 
ποονομεύσας τοῖς Βαρδάροις ἐχδέδωχεν εἰς ἀπαγω- 
γήν. ᾿Αλλὰ xal τὸν νεὼν τοῦ ἀρχιστρατήγου Μιχαὴλ 
ὁ ἄνομος οὗτος διαφῆχεν ἐμπρῆσαι, ἔργον μέγιστον 
xal περίπυστον ὄντα, xal ὑπερθαίνοντα ἐς κάλλο» 
χαὶ τὴν εἷς μῆκος ἔχτασιν τὸ ἔν τῷ βασιλίδι πόλει 
τοῦ καλλιμάρτυρος Μωκίου τέμενος. "Dc δὲ ποτε 
πρὸς τὸν σουλτὰν ἐπανέξευξε τοιούτων παρανομιῶν 
πλήρης, καὶ πύθοιτο βασιλεὺς οὐκ εἰς ἀγαθὰς ἐν- 
νοίας xai πράξεις τὸν ᾿Ιχονιάρχην ἐνάγειν Kai- 
χοσρόην ἄρτι πρὸς πατρὸς ἐχλελοιπότος τὸ ζῇν τὴν 
ἀρχὴν τοῦ Ἰκονίου δεξάμενον, πρέσθεις ἔστειλε καὶ 
χρήματα παρασχὼν τῷ σουλτὰν χαταπροδοθέντα 


ducis templum, opus inaxiinuin. et. celeberrimum, 
quod elegantia 824 et longitudine divi Mocii 
martyris edem in urbe imperatrice superabat, 
incendi passus est. Ut autem hujusmodi facinori- 
bus plenus tandem ad sultanum rediit,et imperator 
δὰ Iconii principem Caichosroen, cujus pater nu- 
per defunctus erat,legatos misit,quod euin aMan- 
gapha in cogitationes et actiones non bonas induci 
videbat, et largitionibus impetravit ut ille deser- 
tus ac proditus ad se milteretur,ea tainen condi- 
tione ut defectionem nec capite nec mutilatione 
lesioneve ullius nembrilueret. Qua de causa om- 
nis alterius inali expers ad diuturnum carcerem 
est damnatus. Id factum adeo ceteris Sultani 
fratribus, qui regnum cum eo diviseran!, displi- 
cuit, ut et arma ei illaturi fueriat, quod hominem 
profugum et supplicem pecunie causa Romsnorum 
imperatori prodidisset, niai specioso responso ira- 
cundiam illorum placassel. Aiebat euim ge pacifi- 
cationis ergo illum remisisse, nequaquam vero 
prodidisse ; et hominem vagum in psatriam resti- 
luisse,ut nec ipee alios nec ipsum alii porro perse- 
querentur. Atque hoec hactenus. 


εἶχε xal ἀνάπεμπτον αὐτῷ γενόμενον τὸν Μαγχαφᾶν, πλήν γε μεθ᾽ ὁμολογίας καὶ πίστεως μὴ ὥστε τοὐπιτί- 
piov αὐτῷ τῆς ἀποστασίας χείσεσθαι θάνατον ἢ μέρος περιχοπῆναι val διαλωδι,θῆναι τοῦ σώματος" οὔ χάριν 
ἀπαθὴς ἑτέρου παντὸς ὀφθεὶς καχοῦ δεσμὰ χαταχέχριτο χρόνια. Τοσοῦτον δὲ τὸ ἔργον τόδε τοῦ σουλτὰν τοῖς 
λοιποῖς αὐτοῦ χασιγνήτοις, [257] ὁπόσοι τὴν πατρῴαν ἀρχὴν συνδιείλοντο ἐχείνῳ, ἀποθύμιον ἔδοξεν, ὥστε καὶ 
ὅπλα ἤραντο ἂν xav! αὐτοῦ ὡς ἄνθρωπον ἐς αὐτὸν ἐχουσίως ἀφιγμένον συνειληφότος xal χαταπροδόντος 
Ῥωμαίων βασιλεῖ ἐπὶ λήμμασι», εἰ μὴ οὗτος εὐπρόσωπον τιθεὶς τὴν ἀπόχρισιν ἐπὶ συμδάσεσιν ἀποστεῖλαι, οὐ 
μὴν καταπροδοῦναι διισχυρίζετο, xal πλάνητα ὄντα ἐς τὴν πατρίδα καταγαγεῖν, ὡς μηχέτι διώκοντα εἶναι καὶ 


διωκόμενον. Καὶ ταῦτα μὲν εἶχεν οὕτως. 


γ΄. Οὐκ ἦν δὲ λυχάδαντα παρελθεῖν μή τι ἐπενεγ- Ο 3. Neque vero ullus annus elabi poterat quin 


χόντα χοινὸν ἀποτρόπαιον, ὡς εἴπερ τὸ θεῖον 
ἐπίχλωσεν ἀνειρηνεύτοος τὰς ἡμέρας τῶν καθ᾽ 
ἡμᾶς μερόπων mapabpautiv ὧς γάρ τι ἐνδεόντων 
πρὸς τὸ  xaÜZxov τῆς μαστιγώσεως τῶν ἐχ τοῦ 
κύχλῳ Βαρθαριχοῦ μαχισμῶν, καὶ ὑπερόριον κακὸν 
εἰσεκώμασε Φρεδέριχος ὁ τῶν ᾿Αλαμανῶς rt. Πρὸς 
γὰρ τὸν βασιλέα διαπρεσδευσάμενος ᾿Ισαάκιον, ὡς 
διὰ φιλίας ἡτεῖτο τῆς 'Ρωμαίων γῆς παοί!έναι αὐτός 
τε χαὶ ὅσον οἱ ἐφέποιτο στράτευμα ἐν τῷ ἀπαίρειν 
εἰς Παλαιστίνην, χαὶ τὰ πρὸς τὸ ζῇν ὠνουμένοις 
αὐτοῖς χορηγεῖσθαι, καὶ τὸ δοχοῦν ἐπὶ τούτοις αὐτῷ 
σημανεῖν δι’ οἰκείων ἀνταπυστολῆς πρεσὄδεων. 
Στέλλεται τοίνυν πρὸς αὐτὸν ὁ τοῦ δρόμου λογοθέτης 
ἸΙωάννης ὁ Δούχας, καὶ πίστεις δοὺς καὶ λαδὼν ὡς 
αὐτὸς μὲν ὁ ῥὴξ τὴν ὑπὸ Ρωμαίους ἀμαχεὶ διελεύ- 
σεται χαὶ μηδέν τι δράσας ἐσεῖται xaxov, οὐ πόλιν, 
οὐ κώμην, οὐ φρούριον, οὐ πολίχνιον, Ῥωμαῖοι δὲ 
προθαλοῦσιν αὐτῷ τὰ ἐπιτήδεια ἄφθονα, ὡς μή τινος 
σπανίζειν τὴν ὑπ᾽ αὐτὸν στρατιὰν, ἀλλ᾽ ἀπραγμόνως 
xai κατὰ λαιμὸν ἔχειν ὥσπερ ἐπεμδυόμενα ὅσοις 
ἄνθρωποι τρέφονται καὶ ola τοῖς ἵπποις συμόδάλλεται, 
μετὰ καιρὸν ixeigtv. ἐπάνεισι καὶ ἀγγέλλει τὰ ξυμ- 
φωνηθέντα τῷ βασιλεῖ. Καὶ ὁ βασιλεὺς τῆς ξυλλογῆς 
τῶν ὠνίων φροντίδα τίθησι, xat ἦν ἐξ ἐπιτάγματος 
ὕπὸ τῶν ἐπαρχιωτῶν αὐτίχα μεταφερόμενα χαθ᾽ οὕς 


ἔμελλε τόπους ὁ ῥὴξ διέρχεσθαι, Ὡς δὲ xai αὐτὸς 


publice abominandi aliquid afferret, non aliter 
quam 8i Numinis indignatio illi 8228 stati per- 
petua bella decrevisset. Quasi enim Barbari cir- 
cumcirca nostris cervicibus imminentes ad nos 
castigandos non satis essen!, etiam longinquo 
malo sumus oppressi. Nam Fridericus Aleman- 
norum rex legatis ad Iseacium imperatorein mis- - 
Sis petiit ut sibieoum omnibus copiis Palestinam 
petentibus per Romanas provincias pacate iter 
facere etcommeatum emere liceret, et suam sen- 
tentiam per proprios legatos eibi significaret. 
Mittitur igitur δὰ eum droini logotheta Joannes 
Ducas ; fideque data et accepta regem sine male- 
ficio Iransiturum, nullam urbem, nullum oppi- 


ἢ dum, nullum castellum aut pagum violaturum, 


Romanos commeatum ei abunde suppeditaturos, 
ut ejus exercitus nulla re necessaria carcat, sed 
omnia in promptu copiosissime habeat quoe tam 
jumentis quam hominibus usui sunt, aliquando 
post revertitur. lis conditionibus  renuntiatis, 
imperator per provincias edicit ut, qua rex 
transiturus esset, commeatus comportetur: ipsius 
vero in fines Romanos ingressus victorum genero 
οἱ dignitate 8:26 clarorum litteris nuntiuto eum- 
dem Logothetam denuo mittit, unaque cum eo 
Andronicum Cantacuzenum, qui regis transitum 


101 


NICETAE CHONIAT/E 


768 


commodiorem redderent. Verum ii ignoratione A ἐντὸς εἶναι τῶν ὁρίων ἡγγέλλετο τῶν Ῥωμαϊχῶν 


olficii et suaple ignavia (0181 enim amici nostri 
suut, tainen veritas eis est pravferenida) rerem 
contra Romanos concitarunt, et ut imperator 
eum pro lhoste suspectum haberet effecerunt. 
Ita et jusjurandum est turbatum et comportatio 
commeatus cessavit ; et nos, qui hec scribimus, 
tum Philippopolitane provincie gubernationi et 
descriptioni prefecti, plurimis moleetiis confli- 
clati sumus, cum nunc imperatoris jussu Phi- 
lippopolis menia et fossas illis angustis et pe- 
riculosis temporibus instauraremus, nunc aliis 
litteris eadem dernoliri juberemur, ne recepta- 
culum regis essent. Qni cum excursionibus com- 
meatum pararet, impera!or legstos ejus detinebat 
el angustos tramites sua opinione intercludebal, 
altissimis arboribus succisis et ita implexis ut 
id septum ἃ rego transiri non posset. Sed et pa- 
truelem suum Manuelem 523  Camyzem pro- 
tostratorem, et Occidentis domesticum Alexium 
Guidum,cum exercitu regem subsequiet Alemannos 
pabulantes ex insidiis aggredi jussit. Verum rex 
illo arborum vallo ita impeditus est ut ex angu- 
Btiis sine ullo negotio evaderet. Imo quod face- 
tius est, alia via Philippopolim penetravit ; ibique 
vallo munito Romanis imprudentibus loca preoo- 
cupavit, a quibus probibebatur quorumque causa 
apgustie obstruebantur. Philippopolim ingressus, 
urbem plerisque iisque nobilissimis civibus va- 
cuam reperit. Nam si quis ibi manserat, is aut ita 
pauper erat ul ejus opes in vestibus quibus tege- 
batur consisterent, aut erat ex Armeniorum nu- 
mero. Hi enim uni omnium transitum Alemanno- 
rum non hostium ineursionem, sed amicorum ad- 
ventum judicabant. Nam et commercia inter sese 
agitant et in plerisque religionis dogmatibus con- 
sentiunt. Quippe apud Alemannos et Armenios sa- 
crarum imaginum adoratio eque interdicta est, et 
azymis in sacris utrique utuntur, et alia quasdam 
orthodoxis Christianis improbata opinionis errore 
pro legitimis observant. Enimvero rex eliaum post 
Philippopolim occupatam ad protostratorem scri- 
bere 8228 eique significare non destitit Romanos 
frustra sibi iter includere et properantem contra 
officium impedirc. Neque enim 80 vel prius vel 
nunc quidquam in animo habuisse, quod Romanis 
incommodum aut molestiam afferret, et pacta ac 
conventa adhuo inviolata conservare. Qui cum caa 
litteras imperatori significasset et jussa ejus exe- 
pectaret, nunquain pacatum ab eo responsum ac- 
cepit, subinde ad prelium committendum ezxsti- 
mulante et ignaviam ei exprobante, quod Aleman- 
norum temere et sparsim pabulatum exeuntium 
credem et interneciunem nondum siguificasset. 


xal γράμματα πεφοιτηχότα τῷ βασ'λεῖ μετ᾽ ἀνδρῶν 
χατὰ γένος λαμπρῶν xai ἀξίωσιν τὴν αὐτοῦ παρου- 
σίαν ἐσήμαινον, ὁ αὐτὸς xai πάλιν στέλλεται λογο- 
θέτης εὖ διαθήσων τὴν δίοδον τοῦ ῥηγὸς, σὺν αὐτῷ 
δὲ xai ὁ Κανταχουζηνὸς ᾿Ανδρόνιχος. ᾿Αλλ᾽ οὗτοι 
ἀνεπιστημοσύνῃ" — τῶν ὀφειλόντων γενέσθαι χαὶ 
μαλακότητι οἰκείᾳ (χρεὼν γὰρ καὶ φίλων ἡμὶν τῶν 
ἀνδρῶν ὄντων ὡς πρεσδυτέραν xal φιλτέραν τιμᾷν 
τὴν ἀλήθειαν) αὐτόν τε τὸν ὁζγα χατὰ Ῥωμαίων 
ἐξέμηναν χαὶ τὸν βασιλέα ὡς πολέμιον ἐκεῖνον 
ὑφορᾶσθαι παρέπεισαν. Ὅθεν οἵ τε ὅρχοι συνεχέ- 
θησαν, xal ἡ τῶν ζωαρχῶν ἐπιλελοίπει συγκομιδὴ, 
καὶ ἡμεῖς οἱ ταῦτα γράφοντες πλείστοις ἀνιχοοῖς 
προσεπλάχημεν, τὴν τοῦ θέματος Φιλιππουπόλεως 
ὑπεζωσμένοι τηνικαῦτλ καὶ ἀρχὴν xai ἀπογραφὴν, 
νῦν μὲν πρὸς βασιλέως ἐπιταττόμενοι ἀναχτίζειν 
τὸν τῆς Φιλίππου περίδολον xal διαταφρεύειν, καὶ 
οὕτω xatà τοὺς στενοὺς ἔχείνους καὶ χινδυνώδεις 
χρόνους διαπραττόμενοι, μετὰ βραχὺ δὲ διὰ γραμ- 
μάτων τὴν χαθχίρεσιν ἐπιτιμώμενοι, ἵνα μὴ εἶν 
κρησφύγετον τῷ ῥηγί. ᾿Αμέλει xal ὁ μὲν ἐκδρο ἃς 
ποιούμενος τὰ πρὸς τὸ ζῇν ἐπορίζετο, βασιλεὺς δὲ 
τοὺς τοῦ ῥηγὸς πρέσθεις οὐχ εἴα ἐπανελεύσέσθαι 
πρὸς τὸν ἀποστείλαντα, χαὶ τὰς στενὰς τῶν παρόδων, 
ὡς ἐχείνῳ ἐδόχει, ἀπέχλεις, καταδάλλων διὰ πελέχεων 
τὰ τῶν δένδρων ὑψιτενῆ καὶ βαθύῤῥιζα, χαὶ ταῦτα 
[P. 258) ἐκκορυφῶν ὡς εἰς ἀδιεξίτητον ἀντίφραγμα 
τοῖς ὁδεύουσιν. ᾿Αλλὰ καὶ τὸν ἐξάδελφον ἐκείνου 
Μανουὴλ τὸν Καμύτζην, πρωτοστράτορα ὄντα, καὶ 


( τὸν τῆς Δύσεως δομέστιχον τὸν Γίδον ᾿Αλέξιον παρ-- 


ἐπεσθαί οἱ μετὰ στρατευμάτων ἐχέλευσε, κα 
λεληθότως ἐπιτίθεσθαι τοῖς χορτολογοῦσι καὶ τὰς 
τροφὰς μαστεύουσιν ᾿Αλαμανοῖς, Τῷ δὲ Qr! οὕτω 
προσέστησαν τὰ ταῖς δυσχωρίαις γεγενημένα δὰ 
χαταδολῆς τῶν δένδρων ἐπιτειχίσματα ὥστε σὺν 
πόνῳ οὐδενὶ παρῆλθεν οὐτά. Τὸ δὲ δὴ χαριέστερον, 
αὐτὸς μὲν δι᾽ ἄλλης ὁδοῦ ἐπορεύθη xal εἴσῆλθε τὴν 
Φιλιππούπολιν, καὶ χατ᾽ αὐτὴν ἐδάλετο χάρακα, 
Ῥωμαίους δὲ ἀντιπαρελθὼν ἔλαθε, γενόμενος ἐν τοῖς 
ἔμπροσθεν xai κατέχων ὧν εἴργετο xal ὧν χάριν 
αἱ πάροδοι ἀπεφράσσοντος Τὴν δὲ Φιλιππούπολιν 
εἰσιὼν χεκενωμένην εὕρε τῶν πλειόνων καὶ imtor- 
νεστέρων αὐτῆς οἱχητόρων' εἰ γάρ τις xal δπολί» 
λὲιπτο, πιωχεύων ἦν οὗτος καὶ τὴν οὐσίαν πᾶσεν 
ἐν οἷς ἐνεδέδυτο ἀριθμῶν καὶ τοῖς ᾿Αρμενίοις κατε» 
λεγμένος, Οὗτοι γὰρ μόνοι τῶν ἁπάντων οὐχ iz 
δρομὴν ἐθνῶν, ἀλλὰ φίλων παρουσίαν τὴν τῶν "Al 

μανῶν διέλευσιν ἤγηντο, ἐπειδὴ καὶ cov port 
᾿Αρμενίοις ᾿Αλαμανοὶ καὶ χατὰ τῶν αἱρέσεων τὰς 
πλείστας ἀλλήλοις συμφέρονται" ᾿Αρμενίοις γὰρ καὶ 
᾿Αλαμανοῖς ἐπ’ ἴσης d τῶν ἀγίων εἰκόνων τεροσχύ- 
νησις ἀπηγόρευται͵ καὶ τοῖς ἀζύμοις χατὰ τὰς ἵερο- 
τελεσίας ἀμφότεροι χέχρηνται, χαὶ ἄλλα ἄττα 


ὀρθοδὄξοις Χριστωνύμοις ἀπόδλητα οὔτοι σφαλλόμενοι τοῦ ὀρθοῦ τηροῦσιν ὡς ἔννομα. Πλὴν xal τῆς 
Φιλίππου γενόμενος ὁ ῥὴξ ἐγκρατὴς οὐχ ἀνῆχὲεν ἐπιστέλλων τῷ πρωτοστράτορι, xal διαμηνυόμενος 
ὡς μάτην αὐτὸν τῆς πρόσω πορείας Ῥωμαῖοι κωλύουσι xai μὴ δέον ἐπέχουσιν ἐπειγόμενον" μηδὲ 
430 κατὰ Ῥωμαίων ἀξύμφορόν τι xai ἄχαρι xal νῦν xal πρότερον βεδουλεῦσθαι, καὶ τά συντεθειμένα 


δὲ φυλάττειν ἀπαρεγχείρητα, Ὁ δὲ δῆλα τιθεὶς τῷ αὐτοχράτορι τὰ γραφόμενα, xol τὸ ποιητέον ἔκχεῖθεν 


1069 


DE ISAACIO ANGELO LIB. 1I. 


710 


ἐπιταττόμενος, αὐδέποτε εἶχε τὸν βασιλέα τὰ πρὸς εἰρήνην ἀντεπιστέλλοντα, ἀλλ᾽ ἀῤῥενοῦντα μᾶλλον 
αὐτὸν εἰς τὴν μετὰ τοῦ ῥηγὸς συμπλοκὴν, xai εἴς ἀγενὲς κατονειδίζοντα φρόνημα ὅτι μὴ ἐς δεῦρο ἔχει 
πυθόμενος ἀναίρεσιν χαὶ ἧτταν ᾿Αλαμανῶν κατὰ ἴλας ἐξιόντων εἰς σιτίων ἀνεύρεσιν xal xatà πώεα πλατέα 
κἀχεῖ xai τῇδε ἐχχεομένων μετὰ πλείστης ὅσης τῆς πεποιθήσεως. 

δ᾽, Ταῦτα δὲ γράφων ἣν Eo τῷ δοξάζειν παρὰ 4. Hec impuleu cujusdam scribebat, qui ex 


ἑαυτῷ τινων ὑφηγήσεσι, φωνούντων μᾶλλον ἀπὸ γα- 
στρὸς (33) ἧπερ προειδότων τὰ μέλλοντα, μηδέ 
ποτε προθέσθαι τὸν ῥῆγα τὴν Παλαιστίνην χαταλα- 
δεῖν, ἀλλὰ τὴν ἅπασαν τρέφειν ἔφεσιν κατὰ τῆς 
βασιλίδος τῶν πόλεων, xai μέλλειν ἐκ τοῦ δῆθεν 
ἀναμφιλέχτου διὰ τῆς λεγομένης Ξυυλοχέχρου πυλίδος 
τῆς πόλεως εἰσελθεῖν ἔνδοθι, καὶ δρᾶσαι πρῶτον τὰ 
ἀπευχταῖα, παθεῖν δ’ ἔπειτα τὰ ἀντίῤῥοπα τοῖς 
δικαίοις τοῦ Θεοῦ σταθμίοις. Καὶ τοιαύταις προλη- 
φθεὶς γνώμαις αὐτήν τε τὴν Ξυλόχερχρν διὰ τιτάνου 
χαὶ πλίνρου ὀπτῆς ἀπέφραξεν, [209] καὶ βέλη (34) 
νεοχάλχκευτα φέρων πολλάκις ἐν ταῖν χεροῖν ταῦτ᾽ ἔφα- 
σχεν ἀχόνᾷν κατά χαρδίας παγησόμενα τῶν ᾿Αλαμα- 
νῶν" δεικνύων δὲ τὴν παράθυρον ἐν τοῖς βασιλείοις 


engastrimythi potius afflatu quam prophetico spi- 
ritu affirmabat regi nunquam in mentem venisse 
Palestine occupationem, sed eum nihil aliud co- 
gitare nisi urbis imperatricis dominatum, et per 
Xylocerci portam haud dubie ingressum ea factu- 
rum principio qua abominanda sint, deinde justo 
Doi judicio non pauciora perpessurum. Hujusmodi 
opinionibus 39 occupatus imperator ipsam por- 
tam lateribus et cemento obstruxit ; et acutas 
Bagiltas, quas sepe manibus gestabat, se in cordi- 
bua Álemannorum defixurum esse dicebat ; mon- 
Strataque fenesira Blacbernii palatii in eo loco 
qui ab altitudine cognomentum habet, unde pa- 
lentes campi extra progugnacula in Philopatiis 


τῶν Βλαχερνῶν δι ἧς (35) ὁρατὰ ἦν τὰ ἱππήλατα p cernuntur, per eam se illas in Alemannos excus- 


πεδία τὰ ἔξωθεν τῶν ἐπάλξεών ἐν τοῖς Φιλοπατίοις 
χαθυπτιάζοντα, ἐχ ταύτης ἔλεγε μέλλειν ἀφιέναι 
τὰ βέλεμνα, βάλλειν τε xal χρταδάλλειν τοὺς ᾿Αλα- 
μανοὺς, ὥστε καὶ ἐν γέλωτι ἤγετο τοῖς ἀχούουσι τὰ 
λεγόμενα, Ἔν δέ τις Δοσίθεος ἐν τῇ τοῦ Στουδίου 
μονῇ τὴν ἄσχησιν μετιὼν, ὃς ἐκ Βενετίχων ἕλχειν 
τὸ γένος καὶ πατρὸς τοὔνομα Βιτιχλίνου γεγονέναι 
ἐλέγετο: συνήθης δὲ καταστὰς ᾿Ισαχχίῳ πρὸ τῆς 
ἀρχῆς προείρηχκεν αὐτῷ τὴν βασιλείαν, κἀπειδιέίπερ 
εἰλήφει πέρας τὰ τῆς προῤῥήσεως, ἤγετο δι᾿ ὅτι 
πλείστης τιμῆς παρὰ τῷ facet τούτῳ xai τὰ με- 
γάλα δεδύνητο xal πανριάρχης ᾿Ιεροσολύμων πρὸυ- 
6:6)«to καταλύσαντος τὴν ζωὴν τοῦ τὸν θρόνον 
τῶν Ἱεροσολύμων τότε διέποντος Λεοντίου, ἀνδρὸς 
χαρίεντος τὸ ἦθος xal διαδοήτου τὴν ἀρετήν. Ὁποία 
δὲ ἡ τῶν βασιλέων ὁρμὴ καὶ ἰσχὺς οὔχουν ἀνεχο- 
μένη μὴ οὐχ ὡς αὐτοῖς αἱσετὸν μεταφέρειν xai 
ἀλλοιοῦν τὰ θεϊά τε xal ἀνθρώπινα πράγματα, βα- 
σιλεύσας ᾿Ισαάκιος τοῦ πατριαρχικοῦ θρόνου παρα- 
λύει τὸν Kapatnpóv Βασίλειον, καίτοι πρὸς τὴν 
ἀρχὴν ἐκείνῳ τὰ μέγιστα συναράμενον: αἰτία δ᾽ 
αὐτῷ περιήχθη τῆς χαθαιρέσεως, ὅτι ἄς "Avbpóvixoc 
τῶν εὖ γεγονυιῶν γυναιχῶν οὐχ ἐχούσας ἀπέχειρε 
μοναζούσας, ταύτας αὐτὸς ἐνέδωχε τὸ μέλαν ἀπο- 
δύσασθαι ἄμιφιον xxi πρὸς τὴν πρώτην μεταδλέψαι 
καὶ ζωὴν xai στολήν. Προδαλόμενος δ᾽ ἀντ᾽ αὐτοῦ 
πατριάρχην τὸν Μουντάνην Νικήταν, τῆς Μεγίστης 
ἐχχλησίας ὄντα σαχελλάριον, οὐδὲ τὸν τριγέροντα 
τουτονὶ τῷ θρόνω παρῆκεν ἐναποψῦξαι, ἀλλ᾽ ἀφέ- 
λειαν χαταγνοὺς τοῦ ἀνδρὸς xal γῆρας ἐπεγχαλέσπας 
ἀνέγκλητον xal ἄκοντα τοῦ θρόνου ἀπεσφενδόνησε, 
Φρονχιστιχώτερον δὲ διατεθεὶς περὶ τοῦ τὸν χυύεο- 


Βυγυ) eosque prostraturum minabatur, adeo ut 
ea verba ridicula audientibus viderentur. Is vates 
eral Dositheus quidam,Studiensis monachus, Vene- 
tiis oriundus et patre Viticlino, ut. ferebatur, na- 
tus, qui Isaacio, cui familiaris erat, privato adhuc 
imperium predixerat. Qua |predictione eventu 
comprobata, summo honore et auctoritate apud 
hunc imperatorem florens Hierosolymorum patri- 
archa post Leontii viri eruditi et virtute celebris 
obitum designatus ὅ 80 est. 8ed ut imperatorum 
impetus οἱ polentia non quiescere solet nisi divina 
humanaqce pro suo lubito mutarint, principatum 
adeptus Isaacius Basilio Camatero, quanquam ejus 
ope maxime adjutus, patriarchatu dejecto (causa 
pretexebatur quod, quas nobiles matronas AÁn- 
dronicus in monasteria invitas abstrusisset, iis 
ipse nigro vestitu deposito reditum ad pristinum 
habitum et vitae rationem concessisset) Nicetam 
Muntanum pro eopatriarcham designuvit,ecclesiee 
m;axim: sacellarium. Sed ne hunc quideu, homi- 
nem natu maximum, in sacra sede exspirare pase- 
sus invitum expulit, senium et delirium et levi- 
tatem cacsatus. Cum autem diligentius de guber- 
natore Ecclesie cogitaret, Leontium monachum 
quemdam magnum pastorem designat, in populi 


frequentia pro tribunali jurejurando testatus eum 


virum prius ignotum sibi a Dei Genitrice noctu 
esse demonstratum, non forma et virtule ejus 
duntaxat descripta, sed loco etiam ostenso in 
quo babitaret. Verum eo quoque Dei genitricio, 
$381 priusquam annus elaberetur, repudiato, 
nihil verecundatus, quod coram tam multis eum 


Hier. Wolfii nota. 


$08 


(33) Τὸ φωνεῖν ἀπὸ γαστρός, interpretatus sum 
quasi de engastrimytho loqueretur. Quod si cui 
displicet, exponat quz venirts. causa verbu. factunt, 
aut qui temere nugantur potius quam res futuras prz- 
Sciunt. 

(34) Alter codex ita migcel haoc, ut non satis con- 


stel uter, imperalor an patriarcha, tela sit defixu- 
rus in cordibus hostium. 

(35) Δι᾿ ἧς. Relativum retulit non ad παράθυρον, 
sed ad θυρίδα, quod non posuit, πταίσματι, ut ar- 
bitror, μνημονιχῷ 7| γοῦν σολοικισμῷ. 


11 


NICET/E CHONIAT/E 


112 


ut divinum hominum laudibus eztulisset, muta- A νέσοντα τὴν ἐχχλησίαν εὐρεῖν, προχειρίζεται μἔγαν 


tionem instituit, Hierosolymitanum Dositheum ad 
ecumenicum patriarchatum evecturvs. Quod cum 
canones non permittere sciret, Theodorum Balsa- 
mum,magna Antiochie episcopum, virum ea etate 
jurisconsultissimum, astu cireumvenit ; et in pri- 
vato colloquio indignatiobem simulat, quod Ecclesia 
piis et doelia viris ita destituatur et monastica 
virtus ita obsoleverit atque evanuerit, ut nemo sit 
qui universalem sedem, non secus ac solis irre- 
quietus circuitus orbem terrarum,illustret, coctum- 
que fidelium quam optime gubernet. Hec et id 
genus alia non sine dolore prefatus subjunxit 
olim fuisse sibi in animo illum ex Antiochena 
sede in cecumenicam, ut illustrem legalis puritatis 


lucernam, transferre. Sed ab ea mutatione $32 B 


velerum canonum et ecclesiasticarum eanctionum 
in'erdicto deterreri. Si vero ipse, ut legum et 
c .ionum peritissimus, translationem, ut olim, ita 
r: ac quoque habere locum, demonstrare ao vulgo 
persuadere possit, se omnino id in lucro depu- 
taturum, eumque, modo liceat, incunctanter desi- 
gnaturum. Ho» modo tractatus Theodorus omnia 
rata fore affirmavit. Postridie concilio pontificum 
in ede sacra indicto, et questione illa agitata, 
translatio statim concessa et litteris impera.ioriis 
confirmata cst. Ac Antiochenus, ul ante fuerat, 
ita mansit Antiochenus. Dositheus vero a sede 
Hierosolymitana Cpolim est translatus, cum tam 
frequenti et splendido comitatu ut haud dubie 
regium triumphum «equaret. At primarii sacer- 
dotes ceterique facundia insignes, qui se cano- 
nibus temere violutis deceptos videbant, obsLupe- 
facli, cum risum diulius perferre non possent, 
extraordinaria conciliabula et plebis conventicula 
instituunt : aliene ecclesie occupator sudit Dosi- 
theus ; secundo honore abrogato e sede educitur, 
δ 88 imperator vero ignominiam illam nou ferens 
omnibus modis adversatur, ac nibil non facit ut 
approbata illa translatio valeat. Neo multo post 
abrogatione sublata, Dositheum denuo confirma. 
tum per bipenniferos satellites et palstinos pro- 
ceres in sacram  wdem deducit, populi motum 
veritus. Erat enim Dositheus ob ambitionem et 
imperatoris intempestivam pertinaciam et parum 
laudatum sui studium omnibus invisus. Ceterum 
rursus sede ejicitur, eodemque modo quo canis 
/Esopicus, et pontificatum quem tenuerat amittit 
(nam alius Hierosolymis electus erat) et majori 
sede excidit, magno vasorum custode Xiphilino 
Georgio patriarcha designato. 


C 


ποιμένα  Atóvtióv τινα μοναχὸν, διαδεδαιούμενος 
ἐπὶ βασιλικοῦ καὶ διομνύμενος βήματος ὡς οὐκ ἔδει 
τὸν ἄνδρα πρότερον, νυχτὸς δὲ 4 Θεομήτωρ τοῦτον 
αὐτῷ καθυπέδειξος, οὐ τὸ εἶδος μόνον xai τὴν ἀρετὴν 
ὑπογράψασα, ἀλλὰ xxl τὸν τόπον διασαφήσασα 
καθ᾿ ὃν τὴν οἴχησιν ἔλαχεν. ᾿Αλλ’ οὕπω ἐνιαυτὸς 
ἐξίχετο, xai καταστρέφεται xal οὗτος τοῦ πατριαρ- 
χικοῦ ὑψωματος. ᾿Αποσχοραχισθέντος δ᾽ οὕτω xai 
Λεοντίου, ἔγνω δραματουργῆσαι μετάθεσιν xal εἷς 
τὴν οἰχουμενικὴν ἐπᾶραι προέδρευσιν τὸν τῶν “[ε- 
ροσολύμων Δοσίθεον. Εἰδὼς δὲ τοὺς χαχόνας τοῦτο 
μὴ συγχωροῦντας, μέτεισιν ὑπούλως τὸν διέποντα 
τὸν θρόνον τῆς Θεοῦ πόλεως μεγάλης ᾿Αντιοχείας 
Θεόδωρον τὸν Βαλσαμὼν, ἄνδρα ὑπὲρ τοὺς τότε 
πάντας ὄντα νομοτριδῆ. Καὶ δὴ κατὰ μόνας αὐτῷ 
[P. 260] συγγενόμενος σχηματίζεται τὸν ἀσχάλ.- 
λοντα εἰ οὕτως ἀνδρῶν φιλοθέων xal λογίων f$ Ἐχ- 
χλησία σπανίζεται Àal dj μοναχικὴ διέῤδιπται xad 
ἡφαντωται ἀρετὴ, ὡς μὴ πρότερον (36) εἶναι τὸν 
ἡμέριον τουτονὶ λαμπτῆρα, τὸν ἀειχίνητον ἥλιον, 
ἡ τὸν ἐπὶ τῶν χεροιάκχων τοῦ ἱεροῦ καθιζησύμενον 
θρόνου καὶ ἀρίστως τὸ τῶν πιστῶν διιθυνοῦντα 
πλήρωμα. Καὶ τοιαῦθ᾽ ἕτερα σχετλιχστικῶς προα- 
ναδαλόμενος ἐπήγαγε πάλαι μὲν βούλεσθαι μετ- 
ἐνεγχεῖν αὐτὸν dx. τῆς ᾿Αντιοχέων χαθέδρας εἷς τὴν 
οἰκουμενικὴν περιωπὴν ὡς λύχνον ταῖς τῶν vópntov 
τηλαυγείαις πάμφωτον, ὑποστέλλεσθαι δὲ τὴν με- 
τάθεσιν ὡς πάλαι τοῖς xavóow xat 
τοῖς ἐχχλησιασνιχοῖς ἀπάδουσαν θεσμοις" εἰ δ᾽ αὐ- 
τὸς σχοίη ἅν ὡς νόμους καὶ κανόνας ἀχοιδωσάμενος 
γώραν ἔχουσαν ἀποδεδειχέναι, καθά ποτε, χαὶ vOv 
τὴν με τάθεσιν, χαὶ τὰς τῶν πολλῶν εἰς τοῦτο μεθ- 
ἀρμόσειε γνώμας, ἕρμαιον ὄντως ἡγήσεται τὸ 
πραχθὲν xai οὐκ ἀναδαλεῖται τὸ πέρας ἀνεύθυνον 
ποιοῦ, τὴν προχείοισιν. Καὶ ὁ μὲν βασιλεὺς οὕτως 
μετῆλθε τὸν ᾿Αντιοχείας ΘεόδΛλωρον, ὁ δὲ πάντα 
ἐχτελῖ γενέσθαι κατέθετο. Σύλλογοι οὖν μετ᾽ éxzt- 
νὴν τὴν ἵμέραν ἀρχιερέων ἀνὰ τὰ ἀρχεῖα τὰ ἱερὰ 
καὶ σύνοδοι χαὶ συζήτησις περὶ μεταθέσεως, καὶ 
παρὰ πόδας ἐχχώρησις καὶ τόμος ἐπὶ βασιλικοῦ 
συμπληοούμενος βήματος, καὶ ὁ μὲν ᾿Αντιοχείας 
πάλιν ᾿Αντιοχείας ἐώμενος, ὁ δὲ Δοσίθεος ἀπὸ τοῦ 
τῶν Ἱεροσολύμων θώχου εἰς τὸν τῆς Κωνσταῦτι- 
νουπόλεως ἀναγόμενος, καὶ ἣ προπομπὴ ὡς λαμ- 
προτάτη xai πολυανθρωποτάτη τῶν πώποτε, ὡς 


ἀπειρν μένην 


Ὁ εἶναι καὶ θριάμθοις βασιλέων ἁμφέριστος, xal ἀχα- 


νεῖς ἐπὶ τούτῳ οἱ φενακισθέντες ἀρχιεφεῖς xal voli 
χανόνας εἰχῆ χατανωτισάμενοι. ᾿Αμέλει τοι χαὶ μὴ 
ἐπὶ πολὺν χρόνον ἐνεγκεῖν τὸν γέλωτα ἔχοντες παρα- 
συναγωγὰς ποιοῦσι χαὶ ὀχλαγώγια οἱ λογάδες τοῦ 


Hier Wolfii note. 


(36) Ὥς μὴ πρότερον: Depravatus videlur hic 
locus. Ego in vertendo qualemcunque sententiam 
sum secutus. Vetustus codex et ipse habet verba 
satig perplexa : Ὡς ὅτι ἡ 'ExxAnsla — διϊθύνεις" 
Ecclesiam nom habere viros píos et eruditos, eaque de 
causa el. monasticam vitam dejectam et deserlam 
4246. Εἰ lu, inquil, dllustre sidus, mon apparuisti 


prius, ut. in. solio hoc pulriarchico consideres et 
Christianum gregem optime gubernares. In. ceteris 
duobus codicibus pro κεροιάχων foftassc legendum 
oláxcv, Bine syllaba xep, et pro ἄλιον ἤ τὸν fortas- 
se legendum f| αὐτὸν, ut hec do sole sententia non 
ad alium quam ad ipsum Balsamum referatur. 


1178 DE ISAACIO ANGELO LIB. II. 118 


βήματος, καὶ τῶν ἀρχιερέων ὁπόσον εἶχε τὴν γλῶτταν πρὸς λόγων ἰσχὺν ἐπίσημον. Οὐκοῦν ἐπιδάτης 
ἐκχλησίας ἀλλοτρίας ἀχούει Δοσίθεος, xal ἀναλυομένην ἔσχε τὴν δευτέραν τιμὴν, καὶ τοῦ θρόνου 
κατάγεται, Τὴν δ᾽ ἧτταν μὴ φέρειν ἔχων ὁ βασιλεὺς ἀναμαχόμενος ἦν xai παντοίως σπεύδων ἰσχύειν 
τὴν κυρωθεῖσαν μετάθεσιν, καὶ μετὰ βραχύν τινα χρόνον ἀναλύσας τὰ ἐπιγενόμενα αὖθις ἐστήριξε 
τὸν Δοσίθεον, ὅτε καὶ διὰ τῶν πελεχυφόρων χαὶ τῶν τοῦ παλατίου ἐχχρίτων προύπεμψεν αὐτὸν εἰς 
τὸ μέγιστον τέμενυς, δεδιὼς μὴ τὸ πλῆθος νεωτερίσειεν: ἦν γὰρ διὰ μίσους ἅπασιν ὡς φιλόθρονος ὁ 
Δοσίθεος (37), καὶ τὸ τοῦ χρατοῦντος ἐπὶ μὴ καιρίοις πράγμασιν ἐνστατιχόν τε χαὶ φίλαυτον οὐχ 
ἐπαινετόν. ᾿Αλλὰ καὶ πάλιν τοῦ θρόνου ἀποδιοπομπεῖται Δοσίθεος, xal πέπονθεν ἀτεχνῶς τὸ «to Αἰσωπείας 


χυνὸς, ἧς τε διεῖπεν ἀποπεσὼν ἱερᾶς ἀρχῆς (ἕτερος γὰρ 
μείζονος θρόνου χαθαιρεθείς. Καὶ τοῦτο μὲν ἐσέπειτα, χαὶ προχειρίζεται πατριάρχης 


σχευοφύλαξ ὁ Ξιφιλῖνος Γεώργιος. 


Ἱεροσυλύμων χεχειροτόνητο) xai τοῦ 
μέγας ὧν 


εἰ, |P. 2604] Τότε δ᾽, ὡς ἁπανταχῆ περιήδετο, χὰ 5. Tum vero, quod ubique erat celebre, ex Sa- 


Σολομωντείων βίόλων ἰνδάλματα τῶν ἐσομένων καί 
τινας ἐμφάσεις χατὰ τοὺς ὀνειροπομποὺς δαίμονας 
ἀποτρυγῶν ὁ Δοσίθεος οὐχ ὥσπερ ἀπὸ ῥινὸς, ἀλλ᾽ ix 
τῶν (rmv tlÀxs τὸν αὐτοχράτορα. Ὁ δέ γε πρω- 
τοστράτωρ κατὰ τὰς βασιλικὰς ὑποθημοσύνας δια- 
πραττόμενος παρεδλέπετο τὰ πρὸς αὐτὸν γραφό- 
μένα παρὰ τοῦ ῥηγὸς, καὶ ἅπας ἐγίνετο τοῦ δρᾶσαί 
τι χαχὸν τοὺς ᾿Αλχμανοὺς περὶ φρυγανισμὸν ἐξιόν. 
τας. Καὶ δή ποτε περὶ τοὺς δισχιλίους τε καὶ 
εὐΐππους ἀποχεχριχὼς ἠθέλησεν ἀγχοῦ mou τῆς 
Φιλίππου πορευθῆναι νυχτὸς καὶ τῶν ἐχεῖθι βουνῶν 
ἐχομένως ὑποχαθίσαι λόχον καὶ τοῖς σιτοφόροις 
ἐπιθέσθαι ὄρθριος. Καὶ αὐτὸς μὲν τοιαύτης εἴχετο 
πράξεως, τὰ δὲ σχευοφόρα xal τὸ ὑπουργιχκὸν τοῖς 
στρατιώταις xal τὸ λοιπὸν στράτευμα ἐχεῖθεν με- 
ταδῆναι μεθ᾽ ἡμῶν ἐπέταξεν, ὡς εἰ θεόθεν ἦν 
ἐμπνευσθείς. Οὕπω γὰρ ἦν ἡμέρα διαγελῶσα, xal 
οἱ ᾿Αλαμανοὶ μαθόντες παρὰ τῶν ἐς τὸ φρούριον 
τὸν Προυσηνὸν ᾿Αρμενίων (ixtice (X2 ἡ βασιλιχὴ 
κατεστρατοπεδεύετο στρατιὰ) ὅσα ἦν τῷ πρωτο- 
στράτορι πρὸς βουλῆς, νύχτα τὴν αὐτὴν ἐξάραντες 
τῆς Φιλίππου ὑπὲρ τὰς πέντε χιλιάδας σιδήρῳ 
πᾶντες χατάφραχτοι ἐπιθέσρβαι fpi, ἠπείγοντο, 
λαθόντες οὕς εἴχομεν ὀπτῆρας χαὶ φύλαχας, μηδὲ 
τοῖς ἄμα τῷ πρωτοστράτορι ἐπιλέχτοις συνηντη- 
κότες, ἐπεὶ xai ὁ μὲν πρωτοστράτωρ τὰ τοῖς ὄρεσι 
προσεγγίζοντα μέρη ἐπεπορεύετο, ἔνθα χαὶ χωρία 
ἦν εἰσέτι τῶν ἐπιτηδείων ἔμπλεα, xai τοὺς γηλό- 
φοὺυς ὑπεδύετο κλέπτων τὸ θεαθῆναι πρὸς τοῦ θη - 
ράματος" οἱ δ' ᾿Αλαμανοὶ πεποιθότως ἐδάδιζον τὴν 
διὰ λείου πεδίου εἰς τὸ Ῥωμαϊκὸν στρατόπεδον 
φέρουσαν. Ὡς δ᾽ οὐδένα εὕροσαν ἀντίμαχον οἱ πο- 
λέμιοι, ἀλλὰ τὴν μὲν ἀποσχευὴν τοῦ στρατεύματος 
χατὰ τὴν τῆτες δείλην ἀπονοστῆσχι ἐχεῖθεν ἐπύ- 
θοντο, ὅσον δ᾽ αὐτοῦ χράτιστον, κατὰ τῶν ix τοῦ 
γένους σφῶν τὰ σῖτα εἰς τὴν παρεμδολὴ, μετα- 
φερόντων ἐφωρμηχένα!, μὴ ἀναμείναντες τὴν ἀγγε- 
λίαν τοὺς ἵππους μετύήνεγχαν, εὑρεθῆναι τοῖς ζη- 
τοῦσιν γλιχόμενοι. Οὐχοῦν οἱ μὲν τὸν ἐχεῖθι λόφον 
ὑποκαταύαίνοντες, ὅς περὶ τὸ φρούριον ἐξῆρται τὸν 
ἱρουσηνὸν, οἱ δ᾽ ἡμέτεροι ἀνιόντες προσέμιξαν 
ἀλλήλοις ἀδόκητοι. ᾿Επεὶ δὲ xal συμπλακέντες 
ἐμάχοντο, οἱ μὲν ᾿Αλανοξ ἐξηγούμενον αὐτῶν ἔχοντες 
τὸν τοῦ ᾿Αλεξίου Βρανᾶ υἱὸν τὸν Θεύδωρον μιχροῦ 


lomonis libris futurarum rerum imagines et formas 
quasdam, instar demonum qui somnia immittunt, 
depingendo, non naso sed auribus trahebat impe- 
ratorem.Cujus juseis protostrator obsequene,litteris 
regis neglectis,totus in eo erat ut Alemannis noce- 
ret frumentatum exeuntibus. Et quadam nocte 
circiter bis mille insignibus equitibus delectis ad 
534 Philippopolim proticisci, et insidiis in colli- 
bus illis collocatis frumentatores mane invadere 
instituit. Ac ei rei intentus impedimenta, servitia 
militum et reliquum exercitum, quasi numine 
afflatus, nobiscum discedere jussit. Priusquam 
enim diluxerat, Alemanni ab Armeniis Pruseni 
castelli (ibi enim constiterat imperatoris exercitus) 
de protostratoris consilio certiones redditi, eadem 
nocte ultra quinque millia cataphractorum in nos- 
trum exercilum immittere  properabant, nostris 
speculatoribus et custodibus deceptis, nec proto- 
etratori facti obviam.Nam is quidem partes monti- 
bus vicinas, in quibus praedia erant adhuc comme- 
atu referta, pertransibat, et tumulos subibat, ne 
ab iis conspiceretur quos venabatur. Alemanni 
vero confidenter per planitiem ad Romaaa castra 
pergebant. Sed cum nemine reperto nostros pridie 
800 ccene tempus discessisse, delectisque fortissi- 
mis ad frumentatores suos circumveniendos abiisse 
audivissent, ne exspectato quidem nunlio conver- 
tunt equos, ut ab 118 invenirentur ἃ quibus 535 
querebantur. Igitur cum ex eo colle descenderent 
qui juxta Prusenum castellum eminet, nostri vero 
ascenderent, ex improviso concurrerunt. Ut ad 
arma ventum est, Alani Theodoro Alexii Brane 
filio duce fere omnes ceciderunt, quippe qui primi 
et soli cum Alemannis pugnarent. Romani vero 
precipiti el turpi fuge se -randabant, vix as- 
pectu hostium tolerato; et ipee protostrator alia 
via elapsus a nobis in tertium usque diem visus 
non est, et manibus hostium cupidissime evitatis, 
vix lanquam ex longo mari salsam veluti aquam 
adhuc exepuens, in portum pervectus, rediit, con- 
fusis Alemannorum vocibus de eo capicado adhuc 
aures ejus personantihbus, Multi quoque sine armis, 
eine equis in castra redierunt, fractis in illa cur- 
sus contentione vehiculis. Ex eo tantum ab Ale- 


Hier. Woltii note. 


(37) Alter Dositheo ambitionem, imperatori philautiam tribuit, hic utrumque Dositheo. 


115 


NICETAE GHONIATJE 


116 


1 7 , - , 
mannis sejuncti sumus,ut ultrarx stadia recedere- A ἔπεσον πάντες ὡς μόνοι xal πρῶτοι μαχεσᾶμενο: 


mus.Nam illi ad Philippopolim permanebapt, nos 
cilra extremitates Achridi quiescebamvs, de vila 
duntaxat conservanda solliciti : imo et nostrum 
provinciarn populabamur, 886 ut commeatus 
suppeleret. Que cum ad imperatorem perlata 
essent, vix eum moverunt ut nonnihil de pertina- 
cia remitteret. Et noa etiam paulo post ad eum 
profecti singula diligentius exponebamus, illo 
adjecto, Alemannos dicere nihil esso aliud quod 
imperatorem ad negligenda Occidentalium Chris- 
tianorum paota impulerit, nisi quod cum principe 
Saracenorum pacem fecisset, et ui moris illorum 
esset in amicitia constituenda, uterque vena in 
peotore incisa suum alteri sanguinem propinasset. 
Sie tandem ejus contumaciam ita fregimus, ut 
consilio in contrariuin mutato Alemannorum trans- 
itum in Orientem expeteret Quem cum regem ob 
ingi»2tem, hiemem (nam Novembri mense hac 
acta :unl) in vernum tempus differre cerneret, 
rursus ad ingenium rediit ; et per litteras, contra 
decorum imperaltorium, regi vaticinatus est eum 
ante Pascha moriturum. Et ul alia que antecessere 
praeteream (plura enim babent que in dictis et 
factis auctoris culpentur quam que laudentur), vix 
adducitur ut legstos ad illum reverti patiatur.E qui- 
bus ubi iscognovit imperatorem eos neque consessu 
neque ullo &!io singulari honore dignatum esse,sed 
eque ut Romunos serviliter astare sivisse, $37 
quamvisepiscopo et cognalog suos, indignationem 
et iracundiam dissimulare non potuit. Ut autem 
legati nostri ad eum venerunt, et ipsos sibi assi- 
dere jussit, neu niinistros, coquos et equisones 
eorum astare passus est. Qui cum ,decere negarent 
ut ministri regi maximo assiderent, satis esse quod 
guis dominis honos is haberetur, non destitit, sed 
invitos etiam illis assidere coegit. Quo facto Itoma- 
nos subsannabat ; et. innuebat eos neque virtutis 
neque geueris habere rationem, eed ut subulci 
porcos omnes, sive pingues el pretii majoris sive 
macilentos, in eamdem haram compellerent, ita 
Romanis etiam aine discrimine quosvis astare opor- 
tere.Non multo post, commeatus penuria coactus, 
exercitu diviso Orestiadem abii', filio suo cum 
episcopis et justis copiis Philippopoli relictis, qui- 
bus dixit: « Vobis 888 hic requiescendum est, 


dum fessas tibias et labascentia genua ex illu apud ἢ οὔτε 


Grecum regem statione refocillaveritis. » 


τοῖς ᾿Αλαμανοῖς, ol δὲ Ρωμαῖοι ἐδραπέτευον προ- 
τροπάδην καὶ ἀκλεῶς, μηδὲ καθαρῶς ἐμόλέψαι τοῖς 
ἐναντίοις ὑπενεγκόντες. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ πρωτοστρά- 
τωρ δι᾽ ἄλλης ὁδοῦ ἀναχεχωρηχὼς ἄφαντος ἦν ἐκ 
τοῦδε ἡμῖν εἰς τρίτην ἡμέραν, τρισάσμενος δὲ τὰς 
χεῖρας τῶν πολεμίων διεχφυγὼν μὀλ'ς ἐπανέζευξεν 
ὡς ἐκ μακροῦ πελάγους εἷς λιμένα κατάρας, ἔτι 
τὴν ἅλμην ἀποπτύων τοῦ μαχισμοῦ καὶ τοῖς doi 
φέρων ἐναύλους τὰς ἐπὶ τῷ αὐτὸν ἁλῶναι παοῖεμέ- 
νας διατόρους φωνὰς τῶν ᾿Αλαμανῶν, Πολλοὶ ὃὲ 
καὶ ἄνοπλοι χαὶ ἄνιπποι ἐς τὸ στρατόπεδον ἐπ- 
ανήλθοσαν, τῇ συντονᾳ τοῦ ὃδρόμου λαχησάντων 
σφίσι τῶν ἀχημάτων. Τὸ δ᾽ ἀπὸ τοῦδε τοσοῦτον 
ἀπεσχοινίσμεθα ἀλλήλων ᾿Αλαμανοί τε xat (P. 262] 
Ῥωμαῖοι ὡς σταδίους διεστάναι πλείους τῶν ἐξ ή- 
κοντα οἱ μὲν γὰρ ἔτι τῇ Φιλίππου προσέμενον, 
ἡμεῖς δὲ περὶ τὰ ἔσχατα τῆς ᾿Αχριδοῦ γενόμενοι: 
ἡσυχάζομεν, εἰ σωζοίμεθχ μόνον ᾿ἐπιμελόμενοι. 
Εἴπω δέ τι xal ἕτερον, χείροντες τὴν ἰδίαν τὰ σῖτα 
εἰσεφερόμεθρα. Καὶ τὰ τοιαῦτα εἰσεληλυθότα τοῦ 
βασιλέως ἐνώπιον ἐνδοῦναι μόγις τοὺ ἄγαν ἔπεισαν. 
Καὶ ἡμεῖς δ᾽ αὐτοὶ μετὰ βραχὺ ἀφιχόμενοι χατὰ 
μέρος πάντα διηγησάμεθα, προσθέμενοι ὥς φᾶσιν 
οἱ ᾿Αλαμανοὶ μηδὲν ἕτεοον εἶνχι τὸ πεῖταν τὸν 
βασιλέα Ρωμαίων τὰ ἑσπερίων Χριστιανῶν 
ὅρκια παραύλέψασθαι ἢ τὸ μετὰ τοῦ τῶν Σχραχὴ - 
νῶν ἄρχοντος σπείσασθαι, χαὶ χατὰ τὸ παρ᾽ αὐτοῖς 
περὶ φιλίας χρατοῦν ἔθιμον ἀμφοτέρους σχάσαι 
φλέθα τὴν ἐπιστήθιον xal τὸ ἐχεῖθεν ἐχρυὲν αἷμα 
ἑχάτερον εἰς πόσιν ἀντιπροτείνασθαι. Καὶ μετα- 
θαλεῖν οὕτως ἰσχύσαμεν τῆς ἐνστάσεως. ᾿Αμέλει 
τὴν ἐναντίαν τραπόμενος τῆς προτέρας ὁ βασιλεὺς 
προθέσεως, ἐγλίχετο τῆς ic "Eo τῶν ᾿Αλαμανῶν 
περαιώσξως. Ὁρῶν δὲ τὸν ῥῆγα διὰ τὴν ἐς χειμῶνα 
τῆς ὥρας μετατροπὴν (ἦν γὰρ Νοἐμύριος μὶν ὅτε 
ταῦτα ἐγίνετο) εἰς ἔαρ τὴν μετάδασιν ἀνατιθέμενον, 
πάλιν τοῖς προτέροις ἐνέμενε, xal ἐπ'στέλλων 
προηγόρευε τῷ ῥνγὶ, βασιλεῦσιν οὐχ ἁρμοδίως, ὡς 
θανεῖται πρὸ τῶν πασχαλίων ἡμερῶν. Καὶ ἵνα τὰ 
ἐν μέσῳ παρῶ πλείω κατηγορίαν τοῦ δρῶντος καὶ 
λέγοντος ἔπερ ἔπαινον ἔχοντα, πείθεται μόλις δι- 
ἀφεῖναι τοὺς πρέσφεις ἐς τὸν ῥῆγα ἐπανελθεῖν. Αὐτὸς 
δὲ τούτους ἰδὼν, xal μαθὼν ὡς οὗτε χαθέδρας ὁ 
βασιλεὺς αὐτοῖς μετέδωχεν ἀλλὰ δουλοπρεπῶς ἐπ’ 
ἴσης Ῥωμαίοις αὐτῷ παρειστήχεισαν ὀπτανόμενοι, 
τινὸς ἑτέρον ἠξιώθησαν ἀγαθοῦ ἑξαιρέτου 
ἐπίσχοποί τε ὄντες xal αὐτῷ ποοτγενεῖς, ἡγανάχκτει 


τῶν 


xal δῆλος ἦν ἐπὶ τῷ γεγονότι τῷδε διαπριόμενος. Ὥς δὲ xal πρέσδεις ἡμέτεροι παρ’ ἐχεῖνον ἀφίκοντο, 
ἑαυτῷ συμπαρέδρους πεποίηχεν αὐτούς τε χαὶ τοὺς ὑπηρετουμένους αὐτοῖς, μηδὲ τοὺς ὀψοποτ obe xdi 
ἱπποκόμους xai μάττοντας παρίστασθαι ἀφειχώς, Μὴ εἶναι δὲ λεγόντων ἐχείνων εἰκὸς βασιλεῖ μεγίστῳ 
συνθωχεύειν ὑπηρέτας (ἀρχετὸν γὰρ ὅτι χαὶ οἱ κύριοι αὐτῶν συνεδρεύουσιν) οὐ καθυφῆχέ τι μικρὸν 
τοῦ σχοποῦ, ἀλλὰ xal μὴ ἑκόντας τοῖς δεσπόταις αὐτοὺς συγχατέχλινεν, ἐν οἷς ἔπραττε Ῥωμαίους 
χαταμωχώμενος, xal δειχνὺς μὴ ἀρετῆς xal γένους εἶναι παρ᾽ αὐτοῖς διαστολὴν, ἀλλ᾽ ὡς εἷς συφεὸν ol 
συφτορθοὶ τὰς σῦς ἀποξαπάσας εἰσελῶσιν εἰς ἕνα σταθμὸν μὴ διιστῶντες τὰς πίονας xal πλειόνως 
διαχέειν ἐχούσας τὸ ἀποδίδοσθαι, οὕτω δὴ καὶ Ῥωμαῖοι. παραστατοῦντας ἔχουτιν ἅπαντας. Οὐ 
πολλοῦ δὲ διαγενομένου χαιροῦ ἠνάγκασεν αὐτὸν ἡ τῶν ἐπιτηδείων ὑποσπάνισις μεοίσαι τὸ οἰκεῖον 
στράτευμα. Οὐχηὺῦν αὐτὸς μὲν ἀπεῖσιν εἰς Ὀρεστιάδα, χατὰ δὲ τὴν Φιλιππούπολιν εἴχσε τὸν ἑαυ- 


— A M 4 e - L1 
τοῦ υἱὸν xai τοὺς ἐπισχύόπους μεῦ' ixavoo στρατεύματος, εἰπὼν ὡς « ᾿Αναπαύσασθαι χρεὼν ὑμᾶς 


111 


DE ISAACIO ANGELO LIB. II. 


T18 


ἐνταυθοῖ, ἄχρι δὴ τὰς παρειμένας χνήμας xal τὰ παραλελυμένα γόνατα ix τοῦ παρίστασθαι τῷ βασιλεῖ Γραιχῶν 


[P. 263] ἀναῤῥωσθείητε. » 


ς΄. Ἐπεὶ δ᾽ ὁ χειμὼν παρῆλθε καὶ τὰ ἄνθη ἔδω- A 6. Elapsa hieme, cum prata jam reflorescerent, 


xtv» ὀσμὴν, ἀνανεοῦται τοὺς Üpxouc ὅ τε βασιλεὺς 
xai ὁ ῥὴξ, καὶ τοῦ μὲν ὁμωμόκεσαν. οἱ τοπάρχαι 
χαὶ μεγιστᾶνες παρελεύσεσθαι τὸν ῥῆγα διὰ τῆς 
Ῥωμαϊκῆς γῆς καὶ μὴ δι᾿ ἀγρῶν ἢ ἀμπελώνων 
διελεύσεσθαι, ὁδῷ βασιλικῇ πορεύσεσθαι, οὐδ᾽ ἐχ- 
xAwsiv δεξιά ἢ ἀριστερὰ, ἕως τὰ τῶν Ῥωμαίων 
παρελεύσεται ὅρια. Βασιλεὺς δὲ δέδωχεν ὁμήρους 
τινὰς τῶν ἐξ αἵματος Ὡρχώθησαν ὃὲ καὶ ἔνδον 
τοῦ μεγίστου νεὼ ἀπὸ τῶν ἀγοραίων xai τῆς βασι- 
λείου αὐλῆς πενταχόσιοι, ὡς ὁ βασιλεὺς ἀπαραθά- 
τοὺς τὰς συνθήχας φυλάξει xal χορηγήσει τοῖς 
᾿λλαμανοῖς ἡγεμόνας ὀδοῦ xai ἐφόδια. Τότε xai 
τῶν χριτῶν τοῦ Βήλου τινὲς εἰς τὸν ῥῆγα κατὰ 
λόγον ὁμήρων στελλόμενοι οὐχ ὑπήχουσαν, καὶ μὴ 
ἔχοντες ἀντιπίπτειν βασιλεῖ καὶ καθῆσθαι οἴχαδε 
ἀδεῶς γωνίαις ἀλλοτρίων δόμων ἑαυτοὺς ἐνετύμ- 
ὄευσαν μέχρι τῆς εἰς ἕω τοῦ ῥηγὸς διαδάσεως. 
Βασιλεὺς δὲ χολωθεὶς ἀντὶ μὲν τῶν χριτῶν τοῦ Βἡ- 
λου ταδελλίονας ἀπέστειλεν ὄψιδας, τὰς δὲ τῶν μὴ 
πεισθέντων χτύήσεις τε xal οἰχήσεις οἷς ἡρεῖτο πα- 
ρέσχετο, καὶ δικάστὰς ἑτέρους προὐδάλετο. Ὕστε- 
pov δὲ μὴ ἀπείθειαν, ἀλλὰ δειλίαν εἶναι οὐκ ἄλογον 
ἐπιγνοὺς τὸ πραχθὲν, τῶν τε χτήσεων χυρίους 
αὖθις πεποίηχε xal τῶν προτέρων ἠξιώχε: τιμῶν. 
Τῶν δὲ συμφωνιῶν πεπερασμένων βασιλεὺς μὲν τῷ 
ῥηγὶ ἀργυρέων νομισμάτων στέλλει χεντηνάρια 
τέσσαρα xal μεριφανῆ νήματα χρυσουφῆ, κάκεϊνος 
ἄλλοις ἀντιδεξιουται τοῦτον δωρήμασι. Κἀντεῦθεν 
πλοίων πλείστων ἱππαγωγῶν ἀπενεχθέντων εἰς 
Καλλιούπολιν, ἐπεὶ καὶ τοῦτο ἀλλήλοις συνέδοξεν 
ὥστε διαπλωΐσεσι διτταῖς μετὰ τοῦ παντὸς αὐτὸν 
διαπεραιωθῆνχι στράτεύματος (ἐδεδίει γὰρ μὴ πα- 
ῥασπονδήίσαντες Ῥωμαῖοι τοῖς χατὰ βραγεῖς δια- 
περῶσιν εἰς τὴν ἀντιπέραν ἐπίθωνται), οὕτως οὗὖχ 
ἡμέραις πλείοσι τῶν τεττάρων χατὰ τὴν ἕω γίνε- 
ται. Ὡς δ᾽ ἤγγισε κατὰ τὴν Φιλαδέλφειαν, οὔτε 
παρῆλθε διὰ τῆς πόλεως, xal οἱ ταύτης φιλεν- 
δεικτοῦντες οἰκήτορες ἐν τῷ ἀπαίρειν τὸν ῥῆγα 
ἐχεῖθεν πρὸς πόλεμον μεθηρμόσθησαν καὶ μέρει τῆς 
στρατιᾶς κατὰ λῃστείαν ἐπέθεντο. Ὡς δ᾽ οὐ προὺ- 
χώρει τούτοις τὰ καταθύμια, ἀλλ᾽ ἀνδριᾶσι χαλχή- 
ρεσιν ἤ γίγασιν ἀκαταθλήτοις προσεγγίζοντες ἔγνω- 
σαν, μετέθεντο τὴν ὁρμὴν εἰς τροπήν. Οἱ δὲ διὰ 
τοῦ ᾿λετοῦ λεγομένου χώρου πορευθέντες παρενέ- 
ὄαλον εἰς τὴν ἐν Φρυγίᾳ Λαοδίχειαν. Καὶ φιλοφρο- 
νηθέντες ἐχεῖσε ἀσπασιώτατα χαὶ ξεναγωγηθέντες 
ὡς οὐχ ἑτέρωθι, καὶ πάντες μὲν τοῖς Λαοδικεῦσι 
πάντα τὰ θεόθεν ἔπηύξαντο ἀγαθὰ, ὁ δὲ ῥὴξ καὶ 
μάλιστα" ἀνατείνας γὰρ τὰς χεῖρας εἰς οὐρανὸν xal 
ἄρας ἄνω τὰ ὄμματα, τὸ δὲ γόνυ χάμψας εἰς γῆν, 


foedus inter regem οὐ imperatorem renovatur ; ac 
ilius principes et magnates jurant rezem per 
Romanas provinoias via regia transiturum, neque 
leva neque dextra vel in vineas vel in. agroB eva- 
gantom, donec Roinanorum fines excesserit. Impe- 
rator vero quosdain cognatos suos dedit obsides, 
el in maximo templo cireumforanei et palatini 
proceres quingenti jurejurando sunt adaoti impe- 
ratorem pacta inviolata conservaturum et .Aleman- 
nis viae ductores et viaticum suppeditaturum. Tum 
eliam quidam ex Beli judicibus ad regem obsidum 
locu mittendi, quia palam imperatori refragari 
tutoque sedere domi non poterant, in alienarum 
ediuin angulis, donec rex in Orientem transiísset, 


p 8ese abdiderunt. Enimvero imperator iratus judi- 


cum loco tabelliones misit obsides, etcontumacium 
possessiones et sedes iis donavit quibus voluit, 
aliosque judices designavit. Post vero cum id non 
contumacia 589 sed metu non  supervacaneo 
factum esse ocomperiseet, eis et possessiones et 
dignitatem pristinam restituit. Pactione peracta, 
regi quatuor centenarios argentese monete et ex - 
mias telas uuro intertextas mittit, aliaque ab illo 
munera recipit. Inde plurimis navibus equestribus 
Calliopolim perductis (nam id quoque convenerat. 
ut duabus navigatienibus£otus excercitus trajiceret. 
rege metuente ne Romani pactis violatis paucos 
una vehentes in trejectu occiderent) rex diebus 
non amplius quatuor in Orientem pervenit. Ut ad 
Philadelphiam accessit, neque per urbem transiit 
et ejus incole simulata amicitia, in regis discessu, 
in inimicitias erumpente partem exercitus per la- 
trocinium sunt adorti. Ut vero res parum successit, 
sed ferreas staluas aut gigantes sibi oppugnare 
videbantur, terga dederunt. Alemanni vero per 
Aquile predium (loci nomen id est) profecti ad 
Phrygie Luodiceam castra posuerunt ; ibique hu- 
manissime suscepti et hosjitalius quam alibi 
usquam  tractati, cum . omnes  Laodicensibus 
faustissima quaeque 8 Deo sunt precati, tum 
rex manibus et oculis in colum sublatis, genibus 
vero humi flexis, oravii $40 ut quidquid vite 
prodesset, quidquid animis salutem afferret, id 
& gubernatore universitatis Deo Patre illis tribuere- 
tur, hacadjecta clausula, si Romane provincie Chri- 
stianis hujusmodi florerent etadeo benigne Christi 
milites susciperent, se et illis opes quasattulissent 
libenter fuisse daturos, commeatu paoate accepto, 
el lines Romanorum jampridem fuisse Lransituros, 
hastis nullius Christiani sanguine contaminaiis. 


3: τι βιωφελὲς, εἴ τι ψυχῶν σωτήριον, ix τοῦ τῶν ὅλων χηδεμόνος Θεοῦ xa: llatpóq ἐπιχχταπτῆναι τούτοις 
ἱκέτευσεν, ἐπειπὼν ὡς, εἰ Χριστιανοῖς τοιούτοις ἐνευθηνεῖτο ἡ Ῥωμαίων γῆ καὶ εὐγνωμόνως οὕτω τούς τοῦ 
Χριστοῦ ὀπλίτας [Ρ. 264] καθυπεδέχοντο, κάκεϊνοι τὸν ἐπιφερόμενον πλοῦτον σφίσιν ἀγαπητῶς ἂν, τὰ ἐπιτήδεια 
μετ᾽ εἰρήνης παρέχοντες, καὶ αὐτοὶ τὰ ὅρια 'Ῥωμαίων πάλαι παρήλθοσαν, ἀγεύστους Χριστιανὼν αἵματος καὶ 


ὑπνούσας ἐπὶ κουλεῶν τὰς λόγχας φέροντες. 
ParRoL. Gm. CXXXIX. 


119 


NICET/E CHONIAT/E 


180 


Cum altius ascenderent, neo Turcos benignos A - ᾿Αψάμενοι δὲ τῆς ἄνω πορείας οὐδὲ τοὺς Ταύρ- 


sunt experti : sed et hi apertam pugnam declinan- 
tes latrociniis eos, ubi poterant, infestabant, quan- 
quam eque ut Romani, pacti, si absque maleficio 
transirent, se eis omnia que pretereuntiexercitui 
essent opus suppeditaturos. ΑΘ sane eis quoque 
profuisset, si pactis stetissent. Nunc inani spe 
elati in apertum bellum eruperunt. ltaque rex ad 
castrum Philomelium preliocum Iconiensis sgultani 
liberis commisso (quem regno erepto Iconio expu- 
lerant, pristina ejus felicitate in &erumnosam sene- 
cilulem mutata) cum ipsos facile profligavit, tum 
5641 Philomelium evertit atque incendit. Eosdem 
etiam ad Cingularium vicit. Cum enim angustiis 
occupatis Alemannorum transitum  observarent, 


ille consilio hostium intellecto castra in campo B 


posuit ; et copiis suis noctu bifariam divisis, unam 
partem in tentoriis manerejussit, alteram diluculo 
fuga simulata viam aliam insistere. Perse autem 
dolum eum rem veram esse rati, leti ex angustiis 
in apertum campum effusi vallum Alemannorum 
irrumpunt, simul et securi et leti, ut paratam 
predam, magnas opes direpturi. Omnis enim Bar- 
barus avarus est, et pecunie causa pleraque, ne 
dicam omnia, et dicit et facit. Ut vero et qui fu- 
gerant se converterunt, et qui in castris erant 
confidenter occurrerunt, Perse circumventi occi- 
debantur. 


4ouq εὕρισχον ἡπίως αὐτοῖς προσφερομένους, ἀλλὰ 
χαὶ οὗτοι τὴν ἐνώπιον μάχην ἐχχλίνοντες ἐλήστευον 
ὅπη ποτὲ ἴσχυον, καίτοι Ῥωμαίοις ἐπ᾽ ἴσης συνθέ- 
μενοι διὰ τῆς χώρας σφῶν τούτους ἀμαχητὶ πα- 
ρελθεῖν, xai πάντα χορηγήσειν ὁπόσων οἱ παρο- 
δεύοντες χρῇζουσι. Καὶ: ἦν ἂν οὐ πρὸς χαχοῦ xal 
αὐτοῖς, εἰ τὰς συνθήχας ἐτήρησαν’ νῦν δ’ Ἐλπίσι 
χεναῖς χουφιζόμενοι πρὸς προῦπτον ἠῤῥενώθησαν 
πόλεμον. Τῷ τοι xai περὶ τὸ χάστρον τὸ λεγόμενον 
Φιλομίλιον συγχεχροτηχὼς πόλεμον ὁ ῥὴξ μετὰ τῶν 
παίδων τοῦ ᾿Ιχονιέως σηυλτάνου, οἵτινες αὐτὸν τοῦ 
Xoyttv xai βασιλεύειν παρέλυσαν xal τοῦ Ἰκονίου 
ἀπεώσαντο, τὴν προτέραν πατρικὴν εὐχληρίαχν εἷς 
γῆρας μεταθέμενοι δύσδαιμον, αὐτοὺς τε ῥᾷστα 
ἐτρέψατο xai τὸ Φιλομίλιον πολιορκήσας ἐνέπρησεν. 
᾿Αλλὰ xal κατὰ τὸ λεγόμενον Γιγχλάριον αὐτοῖς 
συμθαλὼν τὸ κράτος ἤρατο, ὅτε καὶ ol μὲν Τοῦρχοι 
τὰς τῶν παρόδων προχατειληφότες στενὰς προσέ- 
μενον τὴν τῶν ᾿Αλαμανῶν ἐκεῖθι ἄφιξιν, ὁ δὲ ORE 
τὸ τῶν ὑπεναντίων σχέμμα συνεὶς ἐπὶ τόπου χα- 
τεστρατοπέδευσε πεδινοῦ, νυχτὸς δὲ εἰς δύο μοίρας 
τὸ οἰχεῖον στρατόπεδον διελὼν τὸ μὲν ταῖς σχηναὶς 
προσμένειν ἀπέταξε, τὸ δὲ Λοιπὸν ἅπαν ὑποφαινο- 
μένης ἡμέρας εἰς ἀπόδρασιν ἐπέταξε πλαστῶς ἐν- 
σχευάζεσθαι ἄλλης ἀπτόμενον ὀδοῦ, Ol τοίνυν Πέρ- 
σαι τὸν δόλον ἔργον ἀληθὲς εἶναι ὑποτοπύίσαντες 
ἀπανίστανται μὲν τῶν δυσχωριῶν περιχαρῶς, κατὰ 


δὲ τὸ πεδίον γενόμενοι τὸν χάραχα εἰσέδυσαν τὸν ᾿Αλαμανῶν, ἀφροντιστοῦντες ἄμα καὶ χαίροντες 
ὠσεί καὶ προχείρῳ ἑρμαίῳ τοῖς ἐν αὐτῷ ἐντευξόμενοι πολλοῖς οὖσι καὶ ἀγαθοῖς, ἐπεὶ καὶ φΦιλοχερδὴς 
ἅπας Βάρδαρος, xal τὰ πλείω ἢ καὶ πάντα πράττων ἐστὶ xal φθεγγόμενος πρὸς ἀργύρίον: Ὡς δὲ 
oi τε φεύγοντες ἐπανέλυσαν xal οἱ ἐν ταῖς σχηναῖς εὐθαρσῶς ὁπηντίαζον, περιειλούμενοι οἱ Πέρσαι τὴν πρὸς 


θάνατον ἤγοντο. 


7T. Neque vero ex his duobus duntaxat preliis (ἃ 


rex formidabilis evasit et apud Orientales gentes 
celebris, sed ex eo etiam quod Turcos ad ipsum 
Iconium iisdem eladibus affecit. Nam ipse quidem 
sultanus ad Taxara profugus ignorationem excu- 
sabat eorum que filii 549429 sui fecissent, utpote 
ab uno ex iis Copatino regno pulsus: Turci vero 
hortorum aggeribus et fossis, que crebra sunt 
juxta Iconium, occupatis, et maceriis pro muro 
objectis, Alemannorum accessum facilese prohibi- 
turos putabant, cum omnes sagittarii optimi 
essent, atque uno in loco expediti cum gravis ar- 
mature equitibus pugnaturi ; sed id quoque con- 
silium eorum fuit irritum. Nam Alemanni cum 
Turcos septa hortorum subire atque inde velut ex 


propugnaculis sagiitare viderent, sio fecerunt. ἢ 


Quisque peditem armatum in equi sui tergum 
recepit, ut ex eotanquam scala, maceria conscensa, 
cominus cum hoste congrederetur ; et ipsi, qua 
equis patebat iter, opitulabantur. Ita tum quoque 
Turci plerique mali male perierunt ; nonnulli 
ctiam dispersi fuga salutem quasivere. Ut. autem 
occisorum multitudinem hostium testimonio con- 
firmemus, Ismaelita quidam qui ei pugne inter- 
fuerat, ad imperatorem profugus, per suam reli. 
gionem juravil se ducentos argenti stateres pollin- 


C. Οὐ μόνον οὖν ἔκ τῶν δυοῖν τουτων πολέμων 
φοδερὸς ὁ ῥὴξ ἐγεγόνει καὶ παρὰ τοῖς iot ἔθνεσι 
διαθδόητης, ἀλλ᾽ ὅτι xal κατ᾽ αὐτὸ τὸ ᾿Ιχόνιον τοῖς 
αὐτοῖς τοὺς Τούρχους περιέθαλε δυσπραγή μασιν. 
Αὐτὸς μὲν γὰρ ὁ σουλτὰν εἴς τὰ Τάξαρα δραπε- 
τεύσας ἀπελογεῖτο μηδὲν εἰδέναι ὧν οἱ υἱεῖς αὐτοῦ 
διεπράξαντο, ὅτι καὶ τῆς ἀρχῆς ὑφ᾽ ἑνὸς αὐτῶν τοῦ 
Κοπαττίνου ἀπεσχοράχισται. οἱ δὲ Τοῦρχοι τὰ τῶν 
κήπων ὑπεισδύντες ταφρεύματά τε xal τοὺς διώ- 
ρυχας, oi συνεχεῖς εἰσι περὶ τὸ ᾿Ιχόνιον, καὶ τοὺς 
ix λίθων περιδόλους ὡς ἕρκος περιδαλλόμενοι, ἐκ 
τούτων ᾧοντο ἐπισχήσειν τὴν ἐς Ἰκόνιον πάροδον 
τῶν ᾿Αλαμανῶν, οἵα τοξόται πάντες χράτιστοι περὶ 
ἵνα χῶρον συνηλισμένοι, xal πρὸς ἱππεῖς δὁπλοφό- 
ρους ἐν δυσχωρίαις κοῦφοι διαμιλλώμενοι, ᾿Αλλ᾽ 
εἷς, κεχὸν καὶ τότε σφίσι τὰ διαδούλια ἔσχασαν. 
γὰρ ᾿Αλαμανοὶ θεασάμενοι (P. 265] τοὺς Τούρμους 
τὰς τῶν κήπων ὑπεισιόντας αἱμασιὰς xal ὡς éy 
ὁρμητηρίου τινὸς ἐχεῖθεν τοξεύοντας τάδε bwoloov 
ἐπὶ τὸ οἰχεῖον ὄχημα τῶν ἱππέων ἕκαστος πεζὸν 
ἐπανέλχδεν ὁπλίτην, καὶ τούτους ὡς διά βαθμίδων 
τῶν ἵππων ἄνωθεν τῶν περιδόλων θέμενοι, ἔνθα 
οἱ Τοῦρχοι συνεσπειράθησαν, διχφῆχαν ἐνθένδε 
σφίσι συμπλέχεσθαι, ἐπεδοήθουν δὲ καὶ αὐτοὶ ἐν οἷς 
ἐξῆν διιππάζεσθαι. Καὶ χαχοὶ xai τότε χακῶς οἷ 
πλείους τῶν Τούρχων ἄπώλοντο, οἱ δὲ καὶ διασπα- 


181 


DE ISAACIO ANGELO LIB. II. 


182 


ρέντες ἐσώθησαν. Ἵνα δὲ xal ταῖς ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν A cloribus numerasse, ut cadavera ex 548 suo 


μαρτυρίαις τὸ πλῆθος πιστωσώμεθα τῶν πεσόντων, 
ἔφασχέ τις Ἰσμαηλίτης ὅς τῷ πολέμῳ τούτῳ πα- 
ρατετυχήχει, τῷ βασιλεῖ προσρυεὶς Ρωμαίων, τὴν 
οἰκείαν ἐπομνύμενος θρησχείαν, διαχοσίους ἀργυ- 
ρέους καταθέσθαι στατῆρας εἰς ἐχκόμισιν τῶν νε- 
χρῶν ol κατὰ τὸν κῆπον αὐτοῦ ἀπεσφάγησαν. Οἱ ὃ 
᾿Αλαμανοὶ τὸ Ἰχόνιον κατασχόντες τούτου μὲν ἐν- 
τὸς οὐχ εἰσέδυσαν, xarà δὲ τὴν ἔξω λεγομένην πό- 
λιν ηὐλίσθησαν, ἄνωθεν τῶν δωμάτων τὰς αὐλαίας 
πέξάμενοι. Καὶ μηδὲν ἕτερον ὅτι μὴ τὰ πρὸς τὸ 
ζὴν ἐπιτήδειχ xal μόνα ἐκεῖθεν ἐνσχευασάμενοι 
τοῦ πρόσω εἴχοντο. Κατὰ δὲ τὴν ἀνάδασιν ταύτην 
λέγεταί τινα ᾿Αλαμανὸν πελώριον τὸ σῶμα, τὴν 
ἰσχὺν ἀπαράμιλλον, τῶν ὀμοφύλων ἐπὶ πλεῖστον 
ἀπολειφθῆναι, καὶ τὸν μὲν ἀνειμένοις στέλλεσθαι 
ποσὶν, ἐκ τοῦ χάλινοῦ τὸν ἱππὸν ἐφέλχοντα τῇ 
ὁδοιπορίᾳ χεχμηκότα, τῶν δ᾽ ἐξ ᾿Ισμαὴλ ἀθροισθῆναι 
περὶ αὐτὸν ὑπὲρ τοὺς πεντήχοντα, χρατίστους ἅμα 
πάντας xal τὰς οἰκείας τάξεις ἀπολιπόντας. Οἱ μὲν 
οὖν ὡς ἐς κύκλωσιν αὐτὸν διειληφότες περιετόξευον, 
ὁ δὲ τῷ εὐρεῖ σάχει σκεπόμενος χαὶ τῇ τῶν ὅπλων 
θαῤῥῶν στεγανότητι γέγηθὼς ἐπορεύετο, ἀτίναχτος 
χατὰ πρῶνχ 1| πρόδολον τοῖς τοῦ Bap6aptxoó 
ἐχείνου ξυλλόγου βλήμασι val ὧν xal δειχνύμενο" 
Ὡς δ᾽ ἐκείνων τις γενναῖόν τι δράσειν ὑπὲρ τοὺς 
ἄλλους ἐπαγγειλάμενος ἀπέθετο μὲν τὸ τόξον ὡς 
οὐχ ὀνήσιμον, τὴν δ' ἐπιμήχη μάχαιραν ἐξερύσας 
καὶ τὸν ἵππον ἐς δρόμον ἀνεὶς ἀγχωμάλως καὶ 
ἐνώπιος ἐνωπίῳψ τῷ ᾿Αλαμανῷ ἐπεδάλετο μάχεσθαι, 
αὐτὸς μὲν ὅσα xal ἀκρώρειαν ὄρους ἤ ἀνδριάντα 
χάλκεον ἔπχιε τὸν ᾿Αλαμανὸν, ὁ δὲ τὸ ξίφος σπα- 
σάμενος παχείᾳ xal ἡρωϊκῷῇ χειρὶ βριθὺ καὶ μέγα 
καὶ στιδαρὸν πλήττει τὸν ἵππον ἐπιδοχμίως περὶ 
τοὺς πόδας, xal ἄμφω τοὺς ἑμποοσθίους ὡς οὐδ᾽ 
ἀγροῦ τις χόρτον ἀπέτεμεν. Ὡς δ᾽ ἐπὶ γόνυ χλιθεὶς 


duntaxat horto eíferrent. Alemanni vero Iconio po- 
titi urbem ingredi noluerunt, sed in tectis suburbii 
&xis tabernaculis, nec ulla re alia nisi ad vitam 
tuendam neeessariis inde ablata, ceptum iter sunt 
prosecuti. In hac expeditione ferunt Alemannum 
quemdam corpore ingenti el robore invicto predi- 
lum, populares suos longo intervallo secutum, pe- 
detentim incessisse, equum (rahentem ex itinere 
fatigatum. Ismaelitas vero circiter quinquaginta, 
viros fortissimos, suis stationibus evagatos illum 
undique sagittis petiisse. Ceterum eum lato scuto 
lectum et firmitate thoracis fretum alacrem per- 
rexisse, nihilo magis Barbarorum telis commotum 
quam si rupes esset. Unum autem cateris jactan- 
tiorem, abjecto inutili arcu, longum ensem strin- 
xisse, el concitato equo cominus illim ut promon- 
torium aut eream columnam gladio percuseisse, 
Alemannum vero gladio, qui heroicam dextram 
deceret, ambos anteriores pedes hostilis equi tan- 
quam 544 fonum amputasse. Qui cum in , genua 
prolapsus nihilominus sessorem in sella sustineret, 
ensem in medium Perse caput ita impegisse, ut 
equite in duas partes disseclo etiam jumenti ter- 
gum, sella quoque dissecta, vulneraret. Eoque 
speclaculo Persas attonitos non amplius esse au- 
sos unum eum lacessere, qui nihil accelerato iti- 
nere pedetenlim vesperi in castra suorum perve- 
nerit. Aiunt Ismaelitas, veritos ne rex in ditione 
ipsorum, ut quos devicisset, moraretur, simula- 
tione benignitatis eum sibi placare voluisse. Eum 
vero procerum filiis obsidibus acceptis et plurimis 
itinerum ducibus assumptis, ita fines corum supe- 
rasse. Paulo vero post, eum Armeniw fines attigis- 
set, non paucos ex iis oblruncasse, ceteros domum 
remisisse. 


ὁ ἵππος ἔτι τὸν ἀναδάτην ἐρειδόμενον εἶχε τῇ ἐφεστρίδι, ἔχτείνας ὁ ᾿Αλαμανὸς τὸν βραχίονα κατὰ 
μέσης τῆς τοῦ Πέρσου χόρσης τὴν σπάθην xatéveyxev. Ἡ δὲ τῇ οἰκείᾳ τε ἀντιτυπίᾳφ xai τῇ τοῦ 
φέροντος γενναιότητι οὕτως ἀξιοθαύμαστον εἰργάσατο τὴν τομὴν ὡς τὸν μὲν πληγέντα διαιρεθῆναι 
διχῆ, χαχῶς δὲ καὶ τὸν ἵππον ἐς τὸν νῶτον παθεῖν διαπτάντος τὴν ἀστράθην τοῦ πλήγματος, τοὺς δὲ 
λοιποὺς Πέρσας πρὸς τὴν τοιαύτην θέαν καταπλαγέντας μηχέτι ἀποθαῤῥῆσαι τὸν μεθ’ ἐνὸς πόλεμον, 
Καὶ οἱ μὲν οὕτως, ὁ δὲ ὡς λέων πεποιθὼς τῇ οἰχείᾳ ῥώμῃ οὐκ ἐπέτεινε τὴν πορείαν, ἀλλὰ βαδὴν ὀδεύων 
περὶ ὀψίαν τοῖς ὁμογενέσι ποοσέμιξεν ἔνθα ηὐλίσαντος Φασὶ δ᾽' ὡς οἱ ἐξ ᾿Ισμαὴλ ὑφορώμενοι μή 
πως εἰς τὴν αὐτῶν χώραν εἴη χρονίσας ὁ ῥὴξ ὡς ἔδη κχαταπαλαίσας σφᾶς, σιλοφροσύνην ἐς αὐτὸν 
προσποιητὴν ἐνδειξάμενοι [P. 266] ἔδοξάν πως αὐτὸν ἐχμειλίξατθαι οὕτω' τὸν δὲ ὅμηρα τῶν μέγα 
παρ᾽ αὐτοῖς δυναμένων τοὺς παῖδας δεξάμενον καὶ ἡγεμόνας ὁδοῦ προσλαθόμενον πλείστους τὰ αὐτῶν ὅρια. 
οὕτως ὑπερδαλεῖϊν, ὁλίγῳ δὲ ὕστερον τῆς ᾿Αρμενίας ἀψάμενον οὐ βραχεῖς ἐκ τούτων δοῦναι τῷ ξίφει, τούς δὲ 
λοιποὺς ἀποπέμψαι ὀπίσω. 

η΄. Φιλοτίμως δὲ ὑπὸ τῶν ᾿Αρμενίων προσδε- Ὁ 8. Ab Armeniís honoriflce susceptus, οἱ dies 


χθεὶς, καὶ συχνὰς ἐχεῖσε ἡμέρας προσδιατρίψας, 
ἐς τὴς ᾿Αντιόχου πόλιν ὥρμητο μεταχωρεῖν, μέγα 
ἀεὶ περιδαλλόμενος ὄνομα ἐπὶ τε συνέσει xai τῷ 
ἀκαταμαχήτῳ στρατεύματι καὶ μηδὲν ἔχων ὅπαν- 
τιάζον πολέμιον. Γενόμενος δὲ κατὰ τινα ποταμὸν 
(ὦ τῶν ὑπὲρ δόξαν καὶ ἀέλπτων περιπτώσεων, ἣ 
μᾶλλον εἰπεῖν τῶν ἀνεφίχτων ἀνθρώποις χριμάτων 
Θεοῦ [) ταῖς τῶν ὑδάτων δίναις ἐναποπνίγεται, ἀνὴρ 
διὰ μνήμης ἄγεσθαι ἀγαθῆς τε xal διηνεκοῦς καὶ 
μαχαρίζεσθαι δικαίως τοῦ τέλους παρὰ τοῖς ἐχέφροσιν 


complures ibi commoratus, Antiochiam ire in ani- 
mo babuit, augescente in dies ejus gloria et nomine 
illustrato tum ob prudentiam tum propter invi- 
clum 545 exercitum, nullo hoste occurrente. 
Cum autem ad fluvium quemdam pervenisset (o 
ineperatos et inopinatos casus, vel potius inexplo- 
rata hominibus Dei judicis) vorticibus aquarum 
suffocatur, vir honesta et perpetua memoria di- 
gnus, et judicio prudentum vel in tali obitu felix, 
non eo tantün. quod woo or QgESSXS SXNNAOXR 


183 


NICET/E CHONIAT/E 


18À 


Imperium in multas gentes oblinuil, sed ob illud A ἄξιος, οὐ μόνον ὅτι περ εὖ εἶχε γένους xal πολλῶν 


potius, quod ulura omnes omnium gentium Chri- 
stianarum principes Chris!i desiderio flagrans, 
patria, deliciis regiis, tranquillitate, beata domi 
superbaque cum charissimis vita despectis, erum- 
mnas tolerare maluit, el propter Christi nomen 
et vitalis sepulcri venerationem exteras terras pa- 
tria pretulit, ab eo instituto non tot parasangis, 
non tam longinquo et ubique difficili itinere, non 
periculis, quae a gentibus per quarum provinoiag 
(ranseundum erat imminebant, delerritus. Non 
aque penuria, non prefinilus isque empticius 
panis, et alicubi insidiosus, eum ab instituto di- 
movit. Non liberorum amplexus eum lacrymis et 
extreme salutationes animum ejus commoverunt 
aut effeminarunt : sed potine instar Pauli apostoli 
vitam parvi $46 «estimans abiit, non modo ut 
vinciretur, sed etiam ut pro Christi nomine morc- 
retur. Adeo apostolicus fuit illius viri fervor et 
religiosnm institutum, nihil eorum sanctimonia in- 
ferius qui extra communem sortem positi tota 
contentione animorum ad vite rationem evange- 
lice celsitudini respondentem feruntur, οἱ totius 
etatis cursu eo directo res humanas pro sterco- 
ribus despexerunt. Ao is quidem, ut mihi persua- 
eum esl, feliciter est defunctus. Filius autem ejus 
paterno principatu suscepto Antiochiam venit. 
Unde in ulteriorem Celesyriam profectus Laodi- 
ceam seditione laborantem et ad Ismaelitas incli- 
nantem  pacavit. Berytum quoque nullo labore 
subegit; a'que aliis plurimis Syriacis urbibus, que 
pridem Latinis paruerant, tum vero ad Sarrace- 
nos defecerant, potius, et Syrum profectus Acen, 
quam Ismaelite occuparant, obsedit; et pluribus 
laboribus pro Christi nomine exhaustis extremum 
et ipse diem ibi clausit. Exercitus vero reliquus 
non consultum duxit terra. domum reverti, perfi- 
die metu earam gentium per quas transeundum 
erat: sed rotundis navibus popularium suorum 
que Tyrum appulerant conscensís, incolumes ad 
8uos redierunt. 


ix τριγονίας χατῆρχε» ἐθνῶν, ἀλλ᾽ ὅτι xal τῷ τοῦ 
Χριστοῦ πόθῳ πυρούμενος ὑπὲρ τοὺς ὁπουδήποτε 
τῶν τότε Χριστιχνῶν αὐτοχράτορας, πατρίδα καὶ 
χλιδὴν βασίλειον καὶ ἀνάπαυλαν καὶ τὸν οἴχοι μετὰ 
πῶν φιλτάτων ὄλδον καὶ τὸν ὑπερήφανον βίοτον πα- 
ρωσάμενος, εἵλετο συγχαχουχεῖσθαι τοῖς xarà lja- 
λαιστίνην Χριστιανοῖς, ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χρι- 
στοῦ xai τῆς τοῦ ζωοπαρόχου τάφου τιμῆς, τὴν 
ἀλλοτρίαν τῆς οἰκείας προχρίνας, μηδ᾽ ὑποχαλα- 
σθεὶς τῆς ὁρμῆς τοῖς πχρασάγγαις τῆς δολιχῆς καὶ 
πάσης ἀργαλέας ὁδοῦ καὶ τοῖς ἔχ τῶν ἐθνῶν κινδύ- 
νοις δι’ Qv παρέρχεσθαι ἤμελλεν. Οὐδὲ τὸ στενὸν 
ὕδωρ xal ὁ μετρητὸς ἀρτὸς, καὶ οὗτος ὠνητὸς, 
ἐνιαχοῦ δὲ xal ἐπίδουλος, ἐξέχρουσεν αὐτὸν τῆς 
προθέσεως. Οὐδὲ τέχνων περιχύσεις xal περιδολαὶ 
μετὰ δαχρύων χαὶ ὕστατοι ἀσπασμοὶ τὴν αὐτοῦ ψυ- 
χὴν συγκεχύκασιν ἢ ἐξεθήλυναν᾽ ἀλλὰ χατὰ τὸν 
ἀπόστολον Παῦλον μὴ ἔχων τὴν αὐτοῦ ψυχὴν τι- 
μίαν παρ’ ἑαυτῷ, ἐπορεύετο μὴ μόνον δησόμενος, 
ἀλλὰ καὶ ἀποθανούμενος ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ 
Χριστοῦ. Οὕτως ἀποστολιχὸς ἦν τοῦ ἀνδρὸς ὁ ζῆλος 
xai θεοφιλὴς ὁ σχοπὸς xal τῶν ὑπερτελῶν τὸ xa- 
τόρθωμα, οἱ πρὸς τὴν ἀνάντη πολιτείαν τῆς εὐαγ- 
γελικῆς ὑψηγορίας ὅλον τὸν νοῦν ἀνατείναντες xai 
πρὸς ταύτην ἅπαντα τὸν δρόμον συντείναντες τὰ 
κατὰ τὸν βίον ἁπαξαπλῶς ὡς σχύθαλα παρεῦλέ- 
ψαντο. Καὶ ὁ μὲν, ὡς ἐμαυτὸν πείθω, μαχαριστοῦ 
τετύχηχε τέλους" ὁ δ᾽ ἐκείνου υἱὸς τὴν πατρῴαν ἀρ-- 
χηγίαν δεξάμενος τὴν ᾿Αντιόχειαν εἰσελήλυθεν, ἐκεῖ- 
θεν δ᾽ ἀφιγμένος εἰς τὴν προσωτέρω Κοίλην Συρίαν 
Λαοδίκειαν κατεστήσατο xa0' ἑαυτὴν στασιάζουσαν 
καὶ πρὸς τοὺς ἔξ. Ἰσμαὴλ μεταῤῥέπουσαν, καὶ Βη- 
ρυτὸν πόνῳ οὐδενὶ παρεστήσατο, καὶ ἄλλας πλεί- 
στας Συριαχὰς ὑπηγάγετο πόλεις, Λατίνοις μὲν 
ὑπηχόους πρότερον, τότε δὲ προσχεχωρηχυίας Σα- 
ρἁκηνοῖς. ᾿Αλλὰ καὶ κατὰ τὴν Τύρον ἀφιγμένος, 
xai πολιορκήσας τὸ "Axs ὕπὸ τῶν ᾿Ισμαηλιτῶν 
[P. 267] κατεχόμενον, καὶ μογήσας ἐφ’ ἱκανὸν ὑπὲρ 
τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ καὶ αὐτὸς ἐχεῖσε τὴν ζωὴν 
καταλέλυχε, Τὸ δὲ περιλειφθὲν τοῦ στρατεύματος οὐχ- 


icc διὰ τῆς ἠπείρου θέσθαι τὴν ἐπάνοδον ἐδοχίμασεν, ἀπιστίαν κατεγνωγὸς τῶν ἐθνῶν δι’ ὧν παρώδευσε. 
πλοίων δ᾽ εὐπορῆσαν στρογγύλων, ἅπερ ἦσαν ix τῶν ὁμοφύλων αὐτοῖς γένῶν εἴς Τύρον καταίροντα, τοῖς 


οἴκαδε ἀνασώζεται. 


Hoc tempore non Alemanni duntaxat Sarrace- [) Τῷ καιρῷ δὲ τούτῷ οὐ μόνον ᾿Αλαμανοὶ κατὰ 


nis qui Palestinam 547 occuparant el Hieroso- 
]Jyma vastarant, arma intulerunt: sed et Francie 
rex, et bipenniferorum Britannorum princeps, 
quos nunc Inglinos vocant, plurimis navibus ex 
Sicilia et ora Italie maritima coactis et commeatu 
oneratis Tyrum petierunt. Nam ea urbs receptus 
eorum et quasi belli arx erat conira Serracenose; 
quos cum uec ipsi urbe sancta peilere possent, in- 
fectis rebus doinum  redierant. Caeterum Inglino- 
rum rex in illo itinere Cyprum oceupavil, ejusque 
do:ninu:n ac potius inhumanum et imp:acabilem 
Iyrannum [saacium Comnenum principio in vincula 
conjecit, et paulo post homipem nefarium inde 
abductum cuidam suo populari pro mancipio do- 


τῶν τὴν Παλαιστίνην κατασχόντων xxi τὴν "'[spos- 
σαλὴμ ἔχπορθησάντων Σαραχηνῶν ἐστράτευσαν, 
ἀλλὰ καὶ ὁ ῥὴξ Φραγγίας καὶ ὁ τῶν πελεχυφόρων 
δὲ κατάρχων Βρεττανῶν, οὖς νῦν φάσιν ᾿Ιγγλίνους, 
ναῦς ὅτι πλείστας ἐκ Σιχελίας χαὶ τῆς κατὰ τὴν 
Ἰταλίαν ἠπείρου ἀγείραντες, σίτου τε αὐτὰς ἐμ- 
πληπάμενοι xal τῶν ἄλλων ἐπιτηδείων εἰς Τόρον 
ἔπλευσαν" ταύτην γὰρ τὴν πόλιν εἴχον οἱ agpoitó- 
μένοι νωύσταθμον καὶ πρὸς τὸν κατὰ Σα:αχηνῶν 
πόλεμον ὁρμητήριον. Πλὴν οὐδ᾽ οὗτοι τῆς ἁγίας 
πόλεως ἐξελάσαι ἴσχυσαν τοὺς Σαραχηνοὺς, ἀλλ’ 
ἀτέλεστον ἀφεικότες 0 προέθεντο ἔργον, τοῦ πρὸς 
τὰς πατρίδας πάλιν ἥψαντο πλοῦ. Ὁ δὲ γε τῶν 
Ἰγγλίνων ῥὴξ ἐν τῇ ἀναγωγῇ κατάρας εἰς Kómpov 


785 


DE ISAACIO ANGELO LIB. III. 


186 


αὐτῆς τε ἔχράτησε, καὶ τὸν ταύτης τύραννον, f A navit. Sed cum :n YPalestinam navigaret, relicto 


μᾶλλον εἰπεῖν, ἀπάνθρωπον xal δυσμείλιχτον ὄχο- 
θρευτὴν, ᾿Ισαάκιον τὸν Κομνηνὸν συλλαδὼν τὰ μὲν 
ποῶτα εἶχεν ἐν δεσμοῖς, μικρῷ δὲ ὕστερον ἐκεῖς- 
θεν ἐχτοπίσας τὸν ἀλιτήριον ὅσα καὶ ἀνδράποδόν 
τινι τῶν ὁμογλώττων ἀπεχαρίσατο. Καὶ αὐτὸς μὲν 
εἷς Παλαιστίνην χατέπλευσεν, ἐν δὲ τῇ Κύπρῳ xa- 
ταλείψας στράτευμα ὡς οἰχείας ἤδη τῆς νήσου 
ἀντεποιεῖτο, καὶ στέλλων εἰς τὴν νῆσον νῆας φορ- 


ταγωγοὺς τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἐκεῖθεν ἐφορολόγει. "Ev 


ἐδωρήσατο χώραν τὴν Κύπρον τῷ τῶν Ἱεροσολύμων 


in Cypro exercitu insulam sibi vindicavit, e! na- 
vibus onerariis eo missis necessaria inde alferenda 
curabat. Ex Palestina discedens insulum pro sua 
Hierosolymitano regi donavit, ut ibi amnisso regno 
habitaret, belli molestiis liberatus, et Cypro 
imperaret ut a 80 Dominico sepulcro attribute et 
cum Palestine finibus conjunctis. Sed hec hac- 
tenus. 

δὲ τῷ μεθίστασθαι τῆς Παλαιστίνης ὡς σφετέραν 
ἡγήτορι ῥηγὶ, ἵνα τὰς οἰκείας ποιοῖτο διατρι- 


6àc ἐκεῖσε, ἐχεχείρίαν ἄγω ἐκ τῶν πολέμων οἷα τὴν οἰκείαν ἀρχὴν ἀποδαλόμενος, xal xatápym τῆς 
Κυπρίων ὡς ὑπ’ ἐχείνου τῷ Κυριαχῷ προσχληρωθείσης μνήματι χαὶ συναφθείσης τοῖς τῆς Πα- 


λαιστίνης ὁρίσμασι, Καὶ ταῦτα μὲν οὐτωσί, 





ΤΟΜΟΣ T 


THZ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ IZAAKIOY TOY ATTEAOY. 


IMPERII ISAACII. ANGELI 


LIBER TERTIUS 


[P. 208] α΄, O δὲ βασιλεὺς ἸΙσαάκιος ἐπὶ τριὶ B. $48 1. [saacius autem imperator tribus ex prio 


παισὶ τὴν τοῦ γένους σαλεύων διαδοχὴν, oi ix τῶν 
προτέρων αὐτῷ γάμων γεγένηντο, δυσὶ μὲν θη- 
Aela:c, ἐνὶ δὲ ἄῤῥενι, τῶν μὲν τὴν πρεσθυτέραν κατὰ 
τὸν χρόνον εἰς μοναγὴν ἀπέταξε, καὶ τὸν τοῦ Ἰωαν- 
νίτζη λεγόμενον οἴχον εἰς γυναιχεῖον μετασχευάσας 
πολλοῖς ἀναλώμασι φροντιστήριον (τοῦτο δὲ xai d 
βασιλὶς Ξένη ποιεῖν ἐπεδάλετο μετὰ μόρον τοῦ 
ταύτης ξυνεύνου χαὶ βασιλέως τοῦ Κομνηνοῦ χυρίου 
Μανουὴλ) αὐτὴν ἐκεῖσε ὧς ἀμνάδα τῷ Θεῷ ἱερώσας 
ἐμάνδρευσε, θατέραν δὲ εἰς γυναῖχα πέπομφε va- 
μετὴν τῷ υἱῷ τοῦ ῥηγὸς Σικελίας τοῦ Ταγχρὲ, ὃς 
ἦρξε μετὰ Γιλίελμον τὸν κατὰ Ρωμαίων ἄραντα 
πόλεμον ἐξ ἠπείρου τε xal θαλάσσης, ὡς φθάσαν- 
τες ἱστορήχειμεν. Τὸν δὲ υἱὸν ᾿Αλεξιον τῆς βασιλείας 


re conjuge liberis susceptis, filiabus duabus et uno 
fllio, filiam natu majorem monacham fecit,Johan- 
nize edibus magnis impensisin muliebre monaste - 
rium mutatis (quod et Xeneimperatrix post Manuelis 
mariti obitum instituerat), et Deo veluti agnam 
censecravit ; alteram Sicilie regis Tangris filio 
uxorem misit, qui post Gilielmum regnavit, quem 
Rormanos terra marique oppugnasse supra narravi. 
mus. Filium vero $49 Alexium in spem imperii 
educabat, nihil de morte aut jactura potestatis 
adhuc cogitans. Pollicebatur enim sibi absque 
omni dubitatione duo et triginta annos iniperii, 
non secus ao si divinam voluntatem nossetaut sibi 
vite limites ipse prescribere posset, quod Deus 


κληρονόμον ἀνέτρεφε, κἄν οὐδέπω τὸ τοῦ βίου qav- C potentia: suem reservavit. 


ταζόμενος πέρας 7, ἔχπτωσιν τῆς δυναστείας ὑφορώμενος δύο xal 


τριάκοντα χρόνους ἄσξειν ἀδιστά- 


χτως ἐχρησμολόγει, ὥσπερ τὸ θεῖον προειδὼς βούλημα ἣ τοὺς ὅρους πήσσων ἑαυτῷ τῆς ζωῆς, οὕς ὁ 


Θεὸς ἔθετο παρὰ τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ. 

Οὐ μόνον ὲ ὁ Βρανᾶς ᾿Αλέξιος καὶ ὁ Λυδὸς θεό-- 
δωρος κατὰ τοῦ βασιλέως τούτου πτερνισμὸν ἐμε- 
γάλυναν, ἀλλά γε καὶ ἕτεροι βασιλείας ἑαυτοῖς πέρι- 
τεθείχασιν ὄνομα. Αὐτίκα [P. 269] γάρ τις ᾿Αλέξιος 
ἑαυτὸν λέγων εἶναι υἱὸν τοῦ τῶν 'Ρωμαίων αὐταρ- 
χήσαντος Κομνηνοῦ Μανουὴλ, τοσοῦτον ἀρίστως 
τὸν ἀγωνιστὴν ὁπέδω τοῦ δράματος xal τὸ τοῦ βα- 
σιλέως ᾿Αλεξίου προσωπεῖον εὐφυῶς ὑπεχρίνατο, 
ὡς xal κόμην διευθετίζειν κατὰ τὴν ἐχείνου ὑπὸ- 
ξανθίζουσαν καὶ τὸν τῆς γλώττης τοῦ παιδὸς χαὶ 
βασιλέως σχηματίζεσθαι ψελλοσμόν. ᾿Εχ τῆς Κων- 
σταντίνου μὲν οὖν ὥρμητο ὁ μεῖραξ, εἰς δὲ τὰς 


Celerum ἤθη ΒΡΒΏ88 Alexius et Lydus Theodorus 
duntaxat insigniaimperii contra hunc usurparunt, 
Bed et alii ejus festigii titulos sibi vindicarunt ut 
et Alexius quidam, qui cum se Manuelis impera. 
toris fllium profiteretur, eam fabulam tanta solertia 
egit,eam personam tanta dexteritate representavit, 
ul et comam ejes flavescentem et lingue balbu- 
liem exprimeret. Natus erat is adolescens Cpoli, 
et primum in Meandriis urbibus conspectus ia 
oppidulum Armala se contulit, οἱ Latino cuidam, 
in eujus edibus diversabatur, quis esset aperuit. 
Aiebat (id quod supra exposuimus) se quidem 


81 


fuisse, sed inisericordia 886 wuinistrorum, qui 
patri suo jurejurando obstricii fuissent, eese con- 
servatum, et cum hospite suo Iconium profectus 
senem sultanum (nondum enim a fllio Copatino 
regno pulsus erat) adit,et ut verus fllius Manuelis, 
non ut impostor et erro, alloquitur. Repe etiam 
paterna beneflcia exprobrando, immemorem et 
ingratum vocat ; et inhumanitatem ei objicit,quod 
calamitate amici (ilii nihil moveretur. Is vero cum 
impudentia hominis victus, tum ex lineamentis 
corpori8, apparente patris in eo similitudine, mi- 
sericordia motus eum et muneribus non paucis 
exhilarat et ape bona fovet. Cum autem aliquando, 
legato Romano astante et audiente, excellentem 
suam nobilitatem jactaret,sultanus legatum inter- 
rogat an istum Manuelis imperatoris filium esse 
norit. Qui ubi nihil aliud respondit nisi illum 
omnino submersum esse et istum res incredibiles 
sub falso defuncti nomine comminisci, adolescens 
Alexius ira percitus et bile exestuans parum 
abfuit quin in legati barbam  involaret, nisi 18 et 
ipse commotus impetum Peeudalexii fortiter pro- 
puleasset et gultanusintemper:;as ejus verbis casti- 
gasset. Qui etsi nihilominus crebris 881 adole- 
scentis flagitationibus victus,tamen ne tumquidem 
immense ejus petitioni reliquit locum, sed per 
sultanicas duntaxat litteras, quas Turci Musurium 
vocant, ei concessil ut impune quotcunque Turcas 
posset sibi conciliaret. Ille igitur inde digressus 
80 litteris illis apud Turcos ostensis, ameram 
Arsanem aliosque non paucos Romanas provincias 
predari solitos contraxit, ut brevi tempore cum 
octo millibus incederet, ao Meandrias urbes par- 
tim deditione occuparet, partim resistentes quovis 
modo vexaret. Áreas tamen in quibus frumentum 
trituratur in primis perdidit; unde Usthalone 
cognomentum tulit. Ad hunc adolescentem oppri- 
mendum multi alii quoque duces missi sunt: 
verum omnes nullo memorabili facinore edito in- 
focta re discedere cogebantur metu suorum mi- 
litum, qui ad illum imperatoris filium et novitium 
imperatorem propensiores erant quam ad obtem- 
perandum Ieaacio. Neque enim vulgo et imperite 
plebi duntaxat charus atque in ore erat et ama- 
bilis videbatur : sed aulicis etiam, qui compertum 


habobant Alexium Manuelis fllium jam olim 5854€ ἢ νετο, ὅθεν xai χαυσαλώνης 


rehus humanis exemptum esse, admirationi erat, 
non quod verum ignorarent, sed quia libenter id 
amplectebantur quod cupiebant. Tandem etiam 
imperatoris frater Alexius, qui post imperio potitus 
est, nullam cum eo pugnam commisit, sed castris 
longissime positis nihil egit aliud nisi ut loca non- 
dum ab eo occupata in officio contineret, ne ad 
redivirum illum Alexium  deflcerent. Ceterum 
dubiis adhuc rebus, dum et seditiosi opes augen- 
tur et sebastocrator colligendo exercitu occupatur, 
Deus civile bellurn nova ratione, quam ipse so- 
Jag novit, uno momento dissolvit. Nam cum Pseu- 


NICET/E CHONIAT/E 


jussu Andronici in fundum maris abjiciendum A χατὰ Μαίανδριν πόλεις πρώτως 


1788 


ὀσθεὶς κατέλυσεν 
εἰς πολίχνιον λεγόμενον Ἄσμαλα, χἀχεῖσς Λατίνῳ 
τινὶ ἐπιξενωθεὶς χαὶ ὅστις εἴη ἀπηγγελχὼς (ἔλεγε 
δὲ, ὡς μιχρὸν εἰρήκειμεν ἄνωθεν, καὶ ἐκδοθῆναι 
μὲν εἷς τὸ κατὰ βυθοῦ θχλάσσης ἀχοντισθῆναι παρ᾽ 
᾿Ανδρονίκου, οἰχτειρηθῆναι δὲ παρὰ τῶν τὸ ἔργον 
τοῦτο ἐπιταχθέντων ὡς πατρῴων αὐτῷ ὀμοτῶν) 
σύνχμά οἱ πρὸς τὸ ᾿Ικόνιον Gitevat, καὶ τῷ γέροντι 
ὀφθεὶς σουλτὰν (οὕπω γὰ αὐτὸν χαθήρηκε τῆς ἀρ- 
χῆς ὁ ἐκείνου maig ὁ Κοπατῖνος) ὡς υἱὸς ἀληθινὸς 
τοῦ αὐτοχρᾶτορος Μανουὴλ, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς ἐπείσαχτος 
xxi πλάνυς ἐχείνῳ προσδιελέγετο. Ι]ολλάχ'ς δὲ καὶ 
ἐπέπληττε, xai τῶν ἐκ τοῦ δῆθεν πατρὸς ἐχείνῳ 
τοῦ Μανουὴλ ἔπ᾽ αὐτῷ γεγενημένων ἀναμιμνήσχων 
εὐποιιῶν ἀχάριστον περὶ τὸν εὐεργέτην ἐκάλει, xa 
τὸ ἀφιλάνθρωπον ἐπωνείδιζεν, εἰ οὕτως ἀτυχοῦντι 
φίλου παιδὶ οὐχ ἐπιχάμπτεται. Ὁ δὲ τοῦτο μὲν ὑπὸ 
τῆς ἀναιδείας, τοῦτο δ᾽ ἐκ τῶν τοῦ χαραχτῆρος ἰνδαλ- 
μάτων τιμᾷν αὐτὸν ἐναγόμενος δώροις τε οὐχ ὀλίγοις 
ἤἄδυνε καὶ ἀγαθαῖς ἐλπίσιν ὑπέσαινεν, Ἣν δ᾽ ὅτε xai 
πρεσδευτὴν Ρωμαίων ἑστῶτα xa! ἀχροώμενον ὅπως 
ἑαυτὸν τῇ ἐξόχῳ εὐγενείᾳ ἐσέμνυνεν, ἤρετο ὁ σουλτὰν 
εἰ ἐπίσταται τοῦτον τοῦ αὐτοχράτορος υἱὸν Μανουΐλ. 
Τοῦ δὲ μηδέν τι φήσαντος ἕτερον ἀλλ᾽ ὅτι δὴ ἐχεῖνος 
ἀπώλετο ἀληθῶς φανεὶς ὑδατόχλυστος xai οὗτος 
μάτην περὶ ἑαυτοῦ τὰ μὴ πιστεύεσθαι πεφυχότα 
ξυντίθησιει τῇ τοῦ χειμένου χλήσει ἐποχούμενος, 
βράττων ἀτεχνῶς θυμῷ xal ζέων ἀχριδῶς τῷ χόλῳ 
ὁ μεῖραξ ᾿Αλέξιος μιχροῦ ἄν τοῦ πώγωνος ἐπελα- 
ὄετο τοῦ πρεσδεύοντος, εἰ μὴ αὐτὸς ὁ πρέσόις δια- 
χινηθεὶς ἐς ὀργὴν ἀπεχρούσατο γενναίως μάλα τὸν 
Ψευδαλέξιον, xal ὁ σουλτὰν δέ οἱ ὡς ἄτοπα δρῶντι 
ἐμθριμησάμενος ἀτρεμεῖν ἐκέλευσε. Τῇ συχνῇ δ᾽ 
ὅμως τοῦ νεανίου ἐχλιπαρήσει ὁ Περσάσχης xx0o— 
πενδοὺς οὐδὲ τότε μὲν τὰ τῶν αἰτίάσεων ὑπέρογκα 
ἑτερμάτωσε, συνεχώρησε δ᾽ οὖν ὅμως διὰ σουλτανι- 
χοῦ γράμματος, ὃ φασιν οἱ Τοῦρχοι μουσούριον, 
ὅσους ἄν σχοίη τῶν ὑπὸ τὴν ἐχείνου ἀρχὴν ὑπο- 
ποιήσασθαι ἀδεῶς. Ὁ δὲ ἀναχωρήοας ἐχεῖθεν, καὶ 
τὸ γράμμα τοῖς Τούρχοις καθυποδείξας, τὸν ἀμηρᾶν 
ἐφέλκεται ᾿Αρσχανῆν καὶ ἑτέρους υὐκ ὀλίγους oi λῃ- 
στεύειν τὰ Ρωμαίων ὀϊἰώθασιν, ὡς ἐν βραχεῖ χαιρῷ 
χιλιάδας ὀκτὼ στρατεύματος ἐφεπομένας ἐκείνῳ λα- 
χεῖν' ὅθεν τὰς κατὰ Μαίαοδρον ἐπιὼν πόλεις ἃς μὲν 
ὁμολογίᾳ χειρούμενος ἦν, τινὰς δὲ χαὶ ἀνθισταμένας 
παντοίως διέφθειρε. Μάλιστα δὲ τὰς ἄλιυνας ἐλυμαί-- 
ἐπεχέχλητο. Κατὰ δὲ 
[210] τούτου τοῦ μείρακος πολλοὶ μὲν καὶ ἄλλοι πο- 
λεμησείοντες ἀπεστάλησαν, οὐδεὶς δ᾽ ἐργάσασθαί τι 
ἔσχε νεανιχὸν, ἀλλ᾽ ὑπενόστουν ἄπραχτοι, δεδιότες μὴ 
χαταπροδοθεῖεν ὑπὸ τῶν συνόντων ἐχείνοίς Ῥω- 
μαίων, ofa μάλιστα ῥεπόντων εἰς τὸν χαθιστάμε- 
νον ἄρτι βασιλέως παῖδα xal βασιλέα 7 ἄρχειν αἷ- 
ρουμένων τὸν βασιλεύοντα ᾿Ισχάκιον. Οὐ γὰρ τοῖς 
πολλοῖς ἔδη x«l ἀγροτέζοις. ἐσπάζετο xa! ἦν διὰ 
στόματος xal ὀνόματος xal θεώμενος ἐδόχει ἐπέδα- 
στος, ἀλλὰ xal τοῖς κατὰ τὴν βασίλειον αὐλὴν δια- 
τρίδουσι, καὶ εἰδόσι μάλα ἐπισταμένως ὡς ᾿Αλέξιος 
ἁ τοῦ βασιλέως παῖς Μανουὴλ πάλαι τὸν βίον ἀπο- 


189 


DE ISAACIO ANGELO LIB. III. 


190 


λέλοιπε τὸν ἀνθρώπινον, εἷς θαῦμα ἐτίθετο, γινώ- A dalexius Harmala reversus post largiorem compo- 


σχουσι μὲν τὰ ὄντα, τὰ δὲ γε χαθ’ ἡδονὴν σφίσιν 
εἰχάζουσι. Σὺν ἑτέροις δὲ καὶ ὁ τοῦ βασιλέως ἐδελ- 
φὸς ᾿Αλέξιος ἔξεισιν, ὅς καὶ ὕστερον ἐδασίλευσεν. 
Ἡλὴν xai οὗτος κατ᾽ οὐδεμίαν μἄχην συνεπλάχη τῷ 
᾿Αλεξίῳ, ἀλλ᾽ ὡς πλεῖστον ἀποσχηνούμενος Ἐπισυν- 
ἵστη μόνον τὸ λεῖπον τῆς παροιχίας, ὁπόσον γε 
ἐχείνῳ μὴ προσεχώρησε, xal συνεῖχε τὸ διαῤῥέον 
xal μεταδαΐῖνον εἰς τὸν ἀναδεδιωχότα τοῦτον ᾿Αλέ- 
ξιον. ᾿Αλλ’ ἔτι τῶν πραγμάτων οὕτως ὄντων φωρη- 
μένων, xal τοῦ μὲν ἀεὶ ἔμπλατυνομένου τε καὶ 
χρατυνομένου, τοῦ δὲ σεδαστοχράτορυς ἔτι περὶ 
συλλογὴν ἐχπονουμένου στρατεύματος λύει Θεὸς 
τὴν ἐμφύλιον μάχην καινοπρεπῶς, χαὶ ὡς αὐτὸς 
ἐπίσταται μόνος ἐν ἀχαρεῖ' τὸν γὰρ ᾿Αχέξιον αὖ- 
θις ὑποστρέψαντα πρὸς τὰ "AppuzÀa εἷς τὴν Πίσσαν 
τὸ φρούριον, καὶ μετὰ πότον ὑπνώττοντα, ἀποσφάτ- 


tationem dormiret, a sacerdote quodam suo gladio 
jugulatur. Cujus caput sebastocrator contemplatus: 
et flavis crinibus equestri flagello discussis. « Non 
omnino sine causa, inquit, urbes huno hominem 
Secutee sunt. » Αο is quidem suorum scelerum has 
poenas dedit, tum quod Persas contra Romanos 
incitavit, οἱ ex his ipsis quotquot ad eum conflu- 
xerant, popularium $88 suorum sanguine conta- 
minavit, tum quod homo detestandus Chonis meis 
celebre templum Michaelis archiducis colestium 
copiarum violavit, Persis in sanctissimum Dei ta- 
bernaculum introductis, nec spectare dubitavit 
pernicies humani generis Christi et sanctorum 
imagines calculis varii coloris expressas aboleri, 
et sacros postes securibus et celtibus revelli, et 
sacrosanctam mensam profanari et humi objici. 


τει τις τῶν ἱερέων, τὴν αὐτοῦ παραχειμένην σπασάμενος μάχαιραν. OO τὴν χεφαλὴν ἀποχομισθεῖ- 
σάν οἱ ἀθρήσας ὁ σεδαστοχράτωρ ᾿Αλέξιος, καὶ τῆς ξανθῆς ἀναλαμδάνων χόμης πολλάκις διὰ τοῦ ἱπ- 
πείου μύωπος, « Οὐ πάντη, ἔφασχεν, ἀμαθῶς al πόλεις τῷ ἀνθρώπω τούτῳ ἐπτχολούθησαν. » ᾿Αλλὰ 
τότε “μὲν οὗτος τοιαύτην ἔτισε δίχην καὶ ὧν μὲν ἐπλημμέλησεν ἑτέρως. Πέρσας μὲν ὁπλίσας κατὰ 
Ῥωμαίων, τούτων $' αὖ ὁπόσον αὐτῷ προσεῤῥύη xc0' ὁμοφύλου ἀγριάνας αἵματος, καὶ ὧν δὲ παρῴ- 
νησεν ὁ ἑπάρατος εἰς τὸν ἐν ταῖς ἐμαῖς Χώναις περιώνυμον νεὼ τοῦ ἀρχιστρατήγου τῶν θείων καὶ 
ἀύλων τάξεων Μιχαήλ' ἐμίανε γὰρ τὸ τοῦ Θεοῦ πανάγιον σχήνωμα εἰσελθὼν μετὰ Περσῶν, καὶ 
ἡνείχετο χαθορῶν ὁ ἐπάρατος τὰ διὰ ψνφίδων ποιχιλοχρόων τοῦ Χριστοῦ xal τῶν ἁγίων ἔχτυπα 


ἀχρειούμενα, xai τὸν ἱερὸν xti θεῖον ἀνάσταθμον πελέκει 


xxi λαξευτηρίῳψ κχαταρασσόμενον, xal τὴν 


ava, καὶ θμωρὸν βεθηλουμένην καὶ βαλλομένην ἔραζε τράπεζαν. 


B. Οὐ πολλαῖς δὲ ὕφτερον ἡμέραις xai ἕτερός 
τις τὴν αὐτὴν κλῆσιν xai βασιλέα τὸν αὐτὸν γεννή- 
topa ψευδωνόὅμως ὑπεισιὼν χατὰ Παφλαγονίαν ἐπε- 
φάνη. Καὶ τινὲς μὲν καὶ τούτῳ ἐπαρχίαι προσχε- 
χωρήχκασι' σταλεὶς δὲ xav! αὐτοῦ ὁ σεδαστὸς Θεό- 
δωρος ὁ Χοῦμνος, χαρτουλάριος ὦν τῶν ἱπποστάθμων, 
ἥττησέ τε πόλεμον συγχροτήσας xal ἀπέχτεινεν συν- 
εἰληφώς, Ἐπὶ τούτοις καὶ ὁ Χοτζᾶς. Βασίλειος χατὰ 
τὴν ἄγχουρον Νικομηδεῦσι Ταρσίαν ἀνταρσίαν ἐμε- 
λέτησε, xzi προέδη μὲν xal 4 τούτου ἐφ᾽ ἱχανὸν 
τυραννὶς, συλληφθεὶς δὲ καὶ αὐτὸς ἀμαυροῦται τοὺς 
ὀφθαλμοὺ [271] καὶ φρουρᾷ παραδίδοται. Οὐχ οὗτοι δὲ 
μόνον, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι ἄλλοτε πάλιν καὶ πάλιν, καὶ 
οὐχ ἔστιν ὁσάχις εἰπεῖν, ἐπανέστησαν ἤ xai ὡς 
σπαρτοὶ ἀνεδόθησαν γίγαντες, χἂν ὡς πομφολυ- 
γώδη φυσήματα διάχενα, ὡς ἦν ἰδεῖν, ἀπέπιπτόν 
τε καὶ διελύοντο, Ὅ τε γὰρ Κομνηνὸς ᾿Ισαάχιος, 
ὃ τοῦ βασιλέως ᾿Ανδρονίκου ἀδελφιδοῦς, τῆς φυλα- 
xf; ἀποδρὰς xal τὸ μέγα τέμενος εἰσιὼν ἀνασείειν 
τὸν ὄχλον ὥρμησεν, συλληφθεὶς δὲ χαὶ ἀπαιωρη- 
θεὶς καὶ βαρείαις: ἑτάσεσιν ὑπούληθεὶς ἐπὶ τῷ τοὺς 
συνίστορας ἐχφῆναι τῆς τυραννίδος τὰ ἐντός διε- 
φθάρη xal ἀπεδίω τὴν μετ᾽ ἐχείνην' xai ὁ Ταττί- 
κιος Κωνσταντῖνος σύστρεμμα τεχτηνάμενος χαὶ 
πενταχοσίους ἔχων τοῦ ἔργου συλλήπτορας, χαὶ ἐφ᾽ 
ἱκανὸν χρόνον τῇ πόλει χρυπτόμενος χαὶ λεληθὼς, 
χαταμηνυθεὶς μιχρῷ ὄστορον. ἑάλιω χαὶ τοὺς ἀφθαλ-- 
μοὺς ἐξορώρυχτο. Kal ῥακενδύτης δέ τις, ix Ko- 
μνηνῶν ἕλχων τὸ γένος, τὴν αὐτὴν τοῖς εἰρημένοις 
βαδίσας καὶ ἐκ τοῦ παραχρῆμα συσχεθεὶς ἀπεστέ- 
βηται τοῦ φωτός, Τῶν δὲ συχνῶν τουτωνὶ ἐπανα- 
στάσεων ἦν μὲν αἴτιον χαὶ τὸ τὸν ᾿Ισαάκιον τὴν 


2. Non multis diebus post alius, qui eamdem 
appellationem eumdemque patrem aibi vindicabat, 
in Paphlagonia exstitit et quasdam provincias at- 
traxit. Sed eum sebastus Theodorus Chomnus, 
chartularius equitum, et prelio vioit et captum 
occidit. Posthaec Basilius Chozas, Tarsie, que 
Nicomedia vicina est, tyrannidem occupavit; quam 
cum aliquandiu tenuisset, captus effossis oculis in 
custodiam datur. Denique subinde alii atque alii, 
pene innumeri, non secus ac terrigene illi tratres, 
regno aífectato perinde atque bulle inanes eva- 
nuerunt. Nam et Comnenus Isaacius, imperatoris 
Andronici 5154 ex fratre nepos, custodia elapsus 
et magnum templum ingressus plebem concitare 
instituit. Sed comprehensus, et graviter excrucia- 
tus ut conscios nominaret, intestinis corruptis po- 
stridie interiit. Est οἱ Costantius Tatticius, homo 
factiosus, qui clam in urbe quipgentos sicarios diu 
aluerat, delatus, et paulo post captus oculos amisit. 
Ob idem crimen Racendyta quidam Commenii gene- 
ris statim comprehensus easdem ponas luit. Fre- 
quentium illarum seditionum causa erat, cum 
quod Isaacius imperium segniter adminisirabat, 
plane persuasus se id et accepisse divinitus et ἃ 
solo Deo eustodiri, tum quod homines ambitiosi 
videbant quanta facilitate rerum potitus esset. 
Unde plerique insano consilio, modo vellent, se 
imperium citra dimicationem armorum occupa- 
turos putabant, eam ingressi viam quam suo 
exemplo demonsirarai Issacius, qui cum pridie 
ocoiso Hagiochristophorita supplex in templum 
confugisset, postridie regnare ccopisset, perverso 


791 


NICET/AE CGBONIATJE 


192 


utique judicio proptereaque adverso eventu. Non ἃ βασιλείαν διαχυδερνᾷν μαλαχώτερον, ἀκριδῶς πε- 


enim purpuram $53 sed duplicem ignominiam 
consequebantur, aliqui etiam occidebantur. Non 
enim solet Deus eadem subinde ratione res huma- 
nas gubernare, sed ad varietatem administrationis 
universi declarandam regna et principatus aliter 
atque aliter transferre, ne minutissimis quidem 
rebus 8 sua cura exclusis. Pharaonem cum equi- 
tatu in fupdo maris demergit, alium per formosam 
mulieret jugulat, alium ab hostibus occidi sinit. 
Est οἱ qui «x mentis errore pro tortuo habitus 
atque oblivioni traditus palatio cum derisu effer- 
tur et sepelitur ; unde otscura voce clamans et 
lucem desiderans, non imperium expetens, nibilo- 
minus ut vir pessimus recte pessumire et interire 
sinitur. Multi leni morte exstincti velut oculis 
somno clausis hine demigrant. Sunt qui per hin- 
nitum equi δὰ regnum ascenderint. Alius ab 
aratro et. sulco ad purpuram est vocatus, alius 
adolescens opilio divinitus in regem  ungitur. 
556 Sed quorsum attinet commemorare sin- 
gula que Providentia in vite humane ratione pro 
utilitate cujusque variis modis mutat et trans- 
fert ? 

ἕτερον χερσὶ τῶν πολεμίων 


mtiguivov ὡς ix Θεοῦ τὸ ἄρχειν ἐδέξατο καὶ παρ΄ 
ἐχείνου μόνου ἐστὶ φρουρούμενος" πλειόνως δ᾽ ἐπτέ- 
βου τοὺς φιλέρχους tiq παῤῥησίαν t& xai ἀπόστασιν 
τὸ τῇς βασιλείας ἀπραγμόνως ἐπιλαδέσθαι τὸν αὐ-- 
τοχοάτορα, wai, ὡς εἰ θελήσουσι, βασιλεύσουσιν, ol 
πλείους φρεναπατώμενοι ἄτερ ὄπλων τοῖς xav' ἔςε- 
σιν πλειστάκις ἐπέῤαλον, ἐκείνην ἀτῥαπιτὸν στεί- 
ὄοντες ἣν ἀνέῳξεν ἐς λεωφόρον ἄντικρυς "Ieadxtoc, 
ἑσπέρας τὸν ᾿Αγιοχριστοφορίτην ἀπεχτονὼς xal τῷ 
μεγίστου νέῳ προσρυεὶς xal βασιλεύσας ἐς νέωτα, 
χαχκῶς χρίνοντες καὶ διὰ τοῦτο χαχῶς πάσχοντες 
xai ἀντὶ πορφυρίδος διπλοῖδα αἰσχύνης ἐνδιδυσκό- 
μενοι, ἐνιαχοῦ δὲ xal πορφύρεον θάνατον ὑφιστά- 
μενοι, Οὐ γὰρ τὸ θεῖοο φιλεῖ διὰ τῆς αὐτῆς ὡσαύτως 
χινήσεως ἢ ἔφορμήσεως τὰ χατὰ τὸν βίοτον μεθι- 
στᾷν καὶ διαχυθδερνᾷν πράγματα, ἀλλὰ τὸ ποικίλον 
παριστῶν τῆς τοῦ παντὸς τοῦδε διεξαγωγῆς τε xal 
διοικήσεως ἄλλοτε ἄλλως τὰς ἐξουσίας μεθαρμό- 
ζει χαὶ μετατίθησι τὰς ἀρχὰς, μηδὲ τὸ λεπτό- 
τατον ἐῶν τῆς ἑαυτοῦ χειρὸς ἔξωθεν, Kal Φαραὼ 
μὲν αὐτοῖς σορατιώταις τῷ ἁλίῳ βυθῷ παραδί- 
δωσιν' ἄλλον ἀπολαιμίζει μαχαίρᾳ διὰ γυναι- 
χὸς, xai ταύτης χαλλιπαρήου xai λευχωλένου" 


παραδοὺς τῶν τῇδε μεθίστησιν. Ἔστι δ᾽ ὃς τὰς φρένας παραχοπεὶς xal 
λογισθεὶς ὡσεὶ νεχρὸς ἀπὸ χαρδίας xai εἰς τέλος ἐπιλησθβεὶς τῶν ἀρχείων μετ᾽ 


ἐπιχαρμάτων ἐχχο- 


μίζεται καὶ ταφῇ παραπέμπεται, χἀχεῖθεν λεπτὸν ὑπηχῶν xai ποθῶν τὴν ἡμέραν, οὐ τῆς ἀρχῆς ἀντε-- 
χόμενος, ἰᾶται καὶ οὔτω φθινύθειν, xal ὡς ἀνδρῶν χείριστος καλῶς ἀφίεται ἴεσθχι χαχῶς τὴν 
ἐς θάνατον. Πολλοὶ δὲ μαλαχῷ δαμέντες θανάτῳ πρὸς τὰ ἐγεῖθεν ὡς μύυαντες ἐν ὕπνῳ μετέδνσαν. 
Εἰσὶ δ᾽ oi xai τοῦ ἵππου χρεμετίσαντος τῆς βασιλείας ἐπέδησαν. ἼΔλλος ἐξ ἀρότρου xai abAazo; 
τὴν [P. 212] τήδενναν ἠμφιέσατο, xal μειρακίσχος προδατεὺς ἐξόπισθεν ληφθεὶς τῶν λοχευομένων 
θεόχριστος ὥφθη βασιλεύς. Καὶ τί ἄν τις διεξίῃ τὰ πάντα ἤ τὰ πλείονα, ὁπόσα dj πολύτροπος Πρόέ- 
vota ποιεῖ καὶ μετασχευάζει χατὰ τὸ ἑχάστῳ τῶν ἀνθρώπων χρήσιμον ; 

Ceterum hic imperator pronusad iram et magna 5 ἘΕὐέμπτωτος δ᾽ &v ὃ βασιλεὺς εἷς θυμὸν, καὶ 


de semetipso persuasione imbutus, non tantum 
levi de causa sed etiam ex inani suspicione, et ali- 
quando eliorum impulsu, multos male tractavit. 
Nam et Andronicum Comnenum (erat is Alexii fi- 
lius, nati ex Bryennio Cesare et Anna fllia Alexii, 
primi ex Comnenia familia imperatoris), qui 
Thessalonice preerat, delatum a quodam quasi 
regnum affectaret, eaque de re cum Alexio notho 
filio Manuelis, pridem sebastocratore, tnm Drame 
degente, sermones conferre, statim comprehen- 
dendum censet. li vero quibus id mandatum erat, 
cum in Andronicum ad imperatorem ascendentem 
incidissent, mandata neglexerunt, feram ultro 
Cpolim tanquam decipulam ingredientem, et ad 
eum venientem & quo captaretue, non terrendam 
esse rati. Qui cum in Isaacii conspectum venisset, 
statim perfidis insimulatur. Eo crimen id negante. 
species quedam judicii instituitur : sed deinde 
551 indicta causa comprehensus Andronicus in 
carcerem conjicitur et paulo post excsecatur. Ale- 
xius vero, qui ei conscivs esse dicebatur, in mo- 
nasterium quoddam Paepycii montis, nobis id 
ministerium exsequentibus, abstruditur. De quo 
cum multa dicere possem, pauca duntaxat attin- 
gam. Non erat ille procerus duntaxat et fortis et 


μεγάλα περὶ ἑαυτοῦ φανταζόμενος, οὐχ ix μιχρᾶς 
μόνον παραῤῥιφείσης λαδῆς, ἀλλὰ κἀκ μόνης ὑπονοίας 
ἐνιοτε xal τῆς παρά τινων εἰσηγήσεως xaxüq ἐτί- 
θει πολλούς. Τόν τε γὰρ Κομνηνὸν ᾿Ανδρόνιχον (Ὧν 
δὲ οὗτος ᾿Αλεξίου παῖς, 6v Βῤυέννιος ὁ Καῖσαρ καὶ 
Αννα ἐγείνατο dj θυγάτηρ ᾿Αλεξίου τοῦ πρῶτως ἐκ 
Κομνηνῶν βασιλεύσαντος) ἐν τῷ χειρίζειν τὴν 
Θεσσαλονιχέων ἀρχὴν εἰση,γησαμένου τινὸς τῆς βα- 
σιλείας ἐρᾷν καὶ χοινολογεῖσθαι περὶ τοῦ ἔργου 
τῷ πρώην σεδαστοχράτορι ᾽᾿Δλεξίῳ, τῷ νόθῳ υἱῷ 
τοῦ αὐτοχράτορος. Μανουὴλ, κατὰ τὴν Δράμαν τότε 
διάγοντι, εὐρὺς τοῦ συλληφθῆναι κρίνει ἄξιον. Οἱ 
μὲν οὖν εἰς’ τοῦτο ἀποσταλέντες ὡς ἐνέτυχον ᾿Αν- 
δρονίκῳ πρὸς βασιλέα ἐπανιόντι, οὐδὲν ὧν ὡρίσθε- 
σαν διαπεπρᾶχασι, δέον κρίναντες μὴ προτοῦ ἦσαι 
τὸ θήραμα ἑκόντως, ὡς δίδωσιν ὁρᾷν, καθάπερ 
εἷς γαλεάγραχν τὴν Καωνσταντινούπολιν εἰσιὸν χαὶ 
ἐγγίζον τῷ προθεμένῳ συλλαύεῖν. Ὀφθεὶς δὲ βασι- 
λεῖ Ἰσααχίῳ ᾿Ανδρόνιχος εἰς ἀπιστίαν εὐθὺς ὄνει- 
δίζεται. Κἀχείνου τοὺς ἐλέγχους ἀπατήσαντος 
σχῆμα μόνον -διαντήσεως τὰ τῆς δίχης ἐδέξατο, Τὸ 
δ᾽ Ἐκ τούτου ἐξ ἐρήμου συσχεθεὶς ᾿Ανδρόνιχος εἷς 
φυλαχὴν ἀπάγεται, μετὰ μιχρὸν δὲ xal τὰς xó- 
ρας ἐχκόπτεται. Καὶ τὸν συνίστορα δὲ τούτῳ τῆς 
βασιλείας λεγόμενον εἶναι ᾿Αλέξιον τὸν τῆς Κομνη- 


193 


DE ISAACIO ANGELO LIB. Ill. 


794 


νῆς Θιοδώρας υἱὸν ἀποχείρει εἷς μονάζοντα, ἡμῶν À cordatissimus, vultu patrem plane referens, ro- 


ὑπουφγησάντων τῷ ἔργῳ καθ᾽ ἕν τῶν ἐν τῷ ΠΙαπὺ- 
κίῳ σεμνείων. Περὶ οὐ xai οὐκ ὀλίγα εἰπεῖν δυνά- 
μενος βραχέχ μεμνησομαι. Οὐ γὰρ ἦν μόνον εὖ- 
αὐκης xal ἀνδρεῖος xai πλήρης συνέσεως, πατρί- 
ζων τὴν ὄψιν ἀχριθῶς τὰς τε χεῖρας ἀχμαΐος xa! 
τοὺς ὥμους κατ᾽ ἐκεῖνον ὕπερθεν ἔχων εὐρέας, ἀλλὰ 
χαὶ ὡς ἐπίπαν μείλιχος καὶ εὐέντευχτος. Πρὸς A xai 
ὁ πολύτλας ᾿Ανδρύνιχος ἀπιδὼν τὴν οἰκείαν θυγατέρα 
Εἰρήνην ἐμνήστευσε τῷ ἀνδρὶ, κρίνας καὶ παρα- 
νόμους γάμους τετελεχέναι, εἰ μέλλει μόνον ᾿Αλέ- 
ξιος τοῖς γνησιωτέροις ἐχείνῳ συγγενέσιν ἐγγρά- 
φεῦθαι, ὅθεν πλειόνως τούτῳ ἧπερ τοῖς υἱεῦσι 
προσέχειτο πρότερον, χαὶ τῆς βασιλείας ἐμελέτα 
καταλείψειν διάδοχον. Μεταδουλευσάμενος ὁ᾽ ὕσιε- 
ρον τὸν υἱὸν Ἰωάννην ἀνθείλετο, εἰρηχὼς, πρὸς οὖς 
ἀνέπτυσσε τὰ τῶν βουλευμάτων ἀπόῤῥητα μὴ ἐξ A 
εἰς A τὴν βασιλείαν μεταπεσεῖν, ἀλλὰ τῷ [μᾶλλον 
προσρέπειν val εἰς τοῦτο μᾶλλον θεόθεν συνάγεσθαι. 
"Aux δὲ τῇ μεταθέσει τῆς γνώμης ἢ εἶχεν ἐπ’ 
᾿Αλεξίῳ ᾿Ανδρόνιχος, καὶ τῆς συντονίας τοῦ φίλτρου 
ὁπέληξεν. Οὐ γὰρ ὡς συμφυὴς ἔτι πὲριεσπούδαστο 
καὶ ὁὀμόψυχος ὁ ᾿Αλέξιος, ἀλλ’ ὡς φιλτάτῃ θυγατρὶ 
συνοιχῶν δι᾽ αἰδοῦς μόνον [P. 273] ἔγετο xal τιμῆς. 
Μιτὰ δέ τινα xatpóv χαὶ τοῦτον ἀπεξένωσε τοῦ 
φωτὸς, τὴν δ᾽ αἰτίαν προειπόντες ἔχομεν. ᾿Αναχλη- 
θεὶς δὲ μετὰ ταῦτα πρὸς τοῦ βασιλέως ᾿Ισααχίου 
xal ἀπὸ σεθαστοχράτορος εἰς Καίσχρα ὑποδεθεὶς, 
ὡς εἶχε, τὰ ἀρχεῖα ἐξέχλινε xal τὴν χαθ᾽ ἑαυτὸν 
ἐδίωκε βίωσιν, πλὴν οὐδ᾽ οὕτως τὸν ἄλυπον ἐχίχησε 
βίον. Τότε δ' οὖν τὴν ἐπὶ τὰ χείρω ἔτι μᾶλλον τῶν 


πραγμάτων ἔχων φορὰν καὶ μετάδασιν, xal μέλ- C 


λων μὴ ἑχὼν ἀποθρίξασθαι, οὐχ ἕνα ἤτησεν ἄρτον 
χαὶ σπόγγον χαὶ κιθάραν χατὰ πάλαι τινὰ τῆς 
τύχης πειραθέντα σχληῤᾶς, καὶ ἄρτον μὲν ὡς ἔχων 
ἐν ᾧ τὸ τοῦ σώματος ἐχτενεῖ βάρδιτον, χαλαρὸν tf 
τῶν σιτίων χενώσει γενόμενον, ὑποψήλῃ τὰ olxsia 
xa0' ἑαυτὸν δυσπραγήματα, συνερίθῳ τῇ κιθάρᾳ 
χρώμενος, τῷ δὲ σπόγγῳ ἀποψήσῃ τὰ τῶν δαχρύων 
ἀποχρουνίσματα, ἅπερ ὡς ἐκ πέτρας γλαφυρῆς τῶν 
ὀμμάτων ἐκείνου ἀπελείόετο᾽ ἀλλὰ πράως ἔνεγχε 
τὰ συμπίπτοντα, μὴ κχαταστενάζων τῆς προνοίας 
μηδ᾽ ἐς τὸ τῆς τύχης ἄστατον xol παλίνστρυφον 
ἀπολύων τὰ καθ᾽ ἡμᾶς, τὴν δὲ τῶν προσόντων ἐχείνῳ 
ἀφαίρεσιν ὡς οὐδὲ κτῆσιν ἄλλος τις ἐλελόγιστο͵ 
Ἐπεὶ δ᾽ ἐκ τῆς Δράμας ἀπάραντες, ἐν ἦ τουτονὶ 


bustis m:nibus ct latis humeris, sed etiam hu:ia- 
nissimus et accessu facillimus, Quas ob rea :eruni- 
noseus ille Andronicus tiliam ei suam [renen 
desponderat, nec ab incestis nuptiis abhorrens, 
modo Alexium intima familiaritate sibi conjunge- 
ret. Unde factum est ut pluris eum faceret quam 
pridem filios suos, et. imperii successorem relin- 
quere in animo haberet : sed post mutato consilio 
filium Joannem ei pretulit, suisque familiaribus 
dixit imperium divino consilio non ab A in A sed 
in [ potius transiturum. Ea sententia mutata, una 
etiam ardorem amoris erga Alexium immutavit. 
Neque enim ut prius amabatur, neque ubique 
imperatoris lateri adherebat, sed ut charissime 
filie maritus, tantum honore quodam afficiebatur. 
Verum aliquanto post et huno lumine 558 pri- 
vavit, cujus pene causam ante diximus. Deinde 
ab imperatore Isaacio revocatus, et pro sebasto- 
cratore Cesar designatus, palatium, quantum po- 
tuit, vitavit, privateque vite se dedidit. Sed ne 
sic quidem molestias effugit. Tum vero rebus in 
pejus ruentibus, cum ei capillus detondendus es- 
set, non panem, (spungiam et citharam petiit, ut 
olim quidam fecit fortune iniquitatem expertus * 
panem, ut corpus diuturna fame exhaustum re- 
crearet ; citharam, ut mala &eua deploraret ; spon- 
giam, ut lacrymas abstergeret ; sed casus illos 
equo tulit animo, nihil de Providentia questus, 
neque Fortune levitatem el varietatem in rebus 
humanis permiscendis insectatus. Bonorum vero 
suorum ereptionem perinde emwstimavit ut alius 
possessionem. Sed cum Urama, ubi eum cepera- 
mus, Mosynopolim profecti Papycium | montem 
ascensuri essemus, ut monasslicis ceremoniis eum 
initiaremus, tum ut fert natura humana, trietior 
solito apparuit, nec $59 id quo animus angebatur 
dissimulare potuit. Me vero urgente et subite 
mutalionis causam rogitante: « Non habitum, in- 
quit, vir &miciesime, horreo (quid enim vestis 
mutatio periculi habeat ἢ), sed promissiones quas 
gecum fert habitus reformido ; et illud, quod ad σα» 
leste regnum nullo modo aptus est is qui manum 
&ratro semel admotam per insaniam retraxerit. » 
His et aliis id genus dictis ut erut homo facundus 
et in sacris Litteris versatus, Christianum pallium 


συνειλήφειμεν, εἰς Μοσυνόπολιν ἀφικόμεθα xai τῷ invitus induit; οἱ precibus que super eo perago- 


Hamuxip προσύαίνειν ἐμέλλομεν, ὡς ἂν τὰ τῶν 
μοναχῶν προσταχθὲν οὕτω τελέσωμεν ἐπ᾽ αὐτῷ, 
τότε πεπονθώς τι ἀνθρώπινον, ἐπὶ συννοίας ἦν 
xai ὑπεγνοφοῦτο τὸ πρόσωπον διοίσειν οὐχ ἔχων 
τὰ ἔνδον θλίδοντα. ᾿Εγχειμένου δὲ μου xal τὴν ai- 
τίαν πυνθανομένου τῆς ἐξάπινα μεταῤολῆς, « Οὐ τὸ 


σχῆμα, φησὶ, ὦ φίλτατε ἀνδρῶν, δέδια (τί γὰρ 


τὸ διαθροοῦν ἔχεϊ “τῶν. χρωμάτων ἡ ἄμειψις ;), ἀλλὰ 


τὰ ἐπὶ τῷ σχήματι πεφρικχώς εἶμι ἐπαγγέλματα, 
xai τὸ μὴ εὔθετον εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν εἶναι ὁπωσ- 
οὖν βασιλείαν τὸν βαλόντα χεῖρα ἐπ᾽ ἄροτρον καὶ 
στραφέντα φρενοδλαδῶς. » Καὶ ὁ μὲν τοσαῦτα εἰπὼν, 
xxi ἄλλως ὧν ἀποφθεγματιχὸς, οὐχ ἑκοντὶ τὸ κατὰ 


bantur, ne summis quidem auribus admissis, tan- 
tum radi se et Athsnasium appellari passus est. 
Illud sane admirari queas neo fortuito accidisse 
dicas, quod ex omnibus Papycii montis cellis eam 
delegit, in qua protostrator Alexius u Manuele 
nulla probabili de causa, ut alibi diximus, scd 
lantum ob amplissimas opes et singularem pru- 
dentiam et in rebus gerendis dexterilatem captus, 
mundanum capillum posuerat. Nam in fatis erat 
scilicet αἱ paterna delicta in filium redundarent, 
560 eumque, ut proverbio dicitur, stupor den- 
tiumob acerbas uvasa patre guetatas invaderet.Cm - 
terum trimestri temoqte Soo xa Seyto , Nye Sx 


199 


NICET/E GHONIATJE 


800 


gloriolam cito amisit : nam interfectorum multitudo A Δούκας μὴ βατὰ καθορῶν «à ἐν. ὄψεσιν ἄλλην t64- 


urbes et agros luctu complebat. Urbem ingressus 
cladis illius dolore nonnihil de supercilio remisit. 
Nam ante eam expeditionem,propheticis illis verbis 
ad 8e accommodatis, putabat se cum letitia egres- 
gurum et cum gaudio ingressurum, et montes 80 
colles pre exspectatione sui hilariter exsultaturos, 
et omnes sylve arbores ramis sibi applausuras ; 
pro gramine cupressum et pro rubo myrtum 
nascituram.Nam absurdis desemetipsoopinionibus 
imbutus ea qua in animi $66 penetralibus inse- 
derant proferebat, non ob publica nostra peccata 
et Dei judicium ab omnibus derelictum aurem 
Domini esse obturatar, quoiinus nos audiret, el 
populo stulto et barbaro nos flagellandosesse datos, 
sed ponas dedisse defeclionis, quod Branam secu- 
ti essent ii qui hostibus preda fuissent. O diaboli- 
cas cogitationes et inspirationes, si nonnullis 
principibus persuasum est multa piorum millia ob 
qualecunque in eos delictum sanguinariis gentibus 
ovium inetar ad cedem et internecionem dedi.Quis 
enim lacrymosus Jeremias satis deploret eos qui ca- 
piuntur,qui occiduntur qui in lunginquas regiones 
venduntur, eas presertim in quibus Christi nomen 
non icvocatur ? neque illa insolentia contentus, mo- 
narchiam de se jactabat et opes gentium et Pale- 
Btine liberationem et glorie Libani adeptionem, 
et Iamaelitarum ultra Euphratem fluvium profli- 
gationem, et barbararum gentium undique depul- 
sionem. AdjJiciebal, quos tum duces habiturus es- 
set, eos non fore nostris similes, sed summam po- 
lentiam habituros et divitias gentium comestu- 
ros $67 et pinguedinis eorum medullas exhau- 
iuros, regibus et toparchis auctoritate et splendore 
similes.In hujusmodi ineptias impulsus est ἃ vanis 
hominibus, qui nostra etiam etate vigent,et veluti 
tinesm vanitatibus istis ingenium ejus novarum 
rerum avidum subibant et erodebant ; aut potius, 
ut nutrices infantem in cunis collocant, ita illi 
ipsum ad socordiam et ignaviam suis fabulis οἱ 
commentis impellebant,quasi vero ipso dormitante, 
cum fatalis hora instaret,regna in ejus potestatem 
ultro casura essent, quemadmodum veteres Timo- 
theum pinxerunt dormientem fortuna interim cir- 
cumeunte et urbes in unum rete contractas ei tra- 
dente. Et quod magis mireris, asseverabat Andro- 
nicum Comnenum, quem ipse imperio pulsum 
miserabiliter trucidandum curarat, novem a&nnos 
in imperio exacturum fuisse, nisi & Deo propter 
improbitatem illius ad triennium 868 contracti 
essent, et sex illius anni, tanquam panni purpure, 
euo imperio adjecti ; quibus non omnino clemens 
ei moderatus futurus esset, neque beneflcentie 
rationem ubique habiturus,quippe cum a maleficis 
annis Andronici ad illius naturam per vim trahere- 
tur. Quibus verbis an excusarit Andronicum ut 
maleficis temporibus imperio potitum, et fati ne- 
cessitatem ut quidam ex Grecis probarit, aliis 
Judiceandum relinquo. Postquam vero sex anni 


D στασίαν χατ᾽ αὐτοῦ 


δισεν, ἀγαθοῦ τινος ἡγεμόνος εὐπορήσας, ὃν τοῦ 
κατ᾽ αὐτόν τις στρατεύματος Λιτοθόης τοὔνομα ἐκ 
τοῦ τῶν Βαρβάρων τάγματος προσδιαλεξάμενος 
ἐπεσπάσατο, xai δι᾽ ἐχείνης ἀπείρατος ἐξῆλθε xa- 
κοῦ, Βασιλεὺς δὲ διὰ τοῦ λεγομένου [P. 286] Κρη- 
νοῦ πρὸς τὴν Βεῤῥόην ἀποσωβθεὶς cóps τὴν προιξελ- 
θοῦσαν ἀπαθῶς στρατιὰν οὐκ ἀγαθὰ φαντάζομένην 
περὶ ἑαυτοῦ. διεθρυλεῖτο γὰρ ὠς καὶ αὐτὰς τῷ 
λοιπῷ συναπολώλει στρατεύματι. Διὰ γοῦν τὸ τῆς 
φήμης ἄγνωμον ὁ βασιλεὺς ὀλίγας ἡμέρας τοῖς 
ἐχεῖ που προσδιατρίψας μέρεσι πρὸς τὴν τῶν πό- 
λεὼν ἐπάνεισι βασιλίδα. Ἢ μέντοι ἀπευχταῖα περὶ 
τοῦ χρατοῦντος ἄδουσα φήμη ὑφ᾽ ἑτέρας ἀγγελίας 
παρηυδοχίμητο, ἣν πτερώσας ὁ βασιλεὺς ἀφῆκε 
κατὰ τὸν Καρχηδόνιον ΓΑννωνα τὰς πόλεις ἐπιοῦσαν 
νιχητὴν αὑτὸν ἀναγορεύειν. ᾿Αλλ’ οὔτε ᾽᾿Ἄννων ἐπὶ 
πολὺ ἀπώνατο τῆς τῶν φδιχῶν ὀρνίθων συλλογῆς, 
οὕς μετὰ τὸ διδαι (θῆναι διὰ μειραχυλλίων ὡς "Αννων 
θεὸς ἐνδελεχῶς παρακαθημένων αὑτοῖς καὶ τοῦτο 
ὑποδαλλόντων ἀεὶ μάθημα διαφῆκεν ἄλλοσε ἄλλον, 
ὡς ἀπανταχῇ διαῤῥεύσῃ τὸ ὑπὲρ αὐτοῦ τῶν ὀρνίθων 
μέλος" λύσαντες γὰρ τὸ πτερὸν οὐχέτι "Αννων δον 
θεὸς, ἀλλὰ τὰ τῶν ὀρνίθων χαὶ πάλιν ἐμουσούρ- 
γοῦν ὡς πρότερον’ οὔτε μὴν ὁ βασιλεὺς ὃς μακρὸν 
τῆς εὐαγγέλου φήμης ἀπέλαυσεν: ἡἣ γὰρ πτῶσις 
πολυάνθρωπος γενομένη τὰς πόλεις ἐπιστενα χού- 
σας ἐδείκνυ xal τοὺς ἀγροὺς χῶμον χωμάξζοντας 
ἄγριον. Εἰσιὼν δὲ τὴν τῶν πόλεων ἄρχουσαν ὅπε-- 
χάλασέ τι λιχρὸν τῆς ὀφρύος, καὶ ἦν ἐπὶ τοῖς cuu - 
δεθηχόσι τούτοις δακνόμενος. Πρώην δὲ οὐχ οὔτω 


C διέχειτο, ἀλλ᾽ ἀπαίρων κατὰ Βαρδάρων, τὰ rpoon- 


τιχὰ ἐχεῖνα εἰς ἑαυτὸν ἐφελχόμενος ῥήματα, ᾧετο 
ἕν εὐφροσύνῃ ἐξελεύσεσθαι xal μετὰ χαρμονῆς 
εἰσελεύσεσθαι, xai ὡς τὰ ὄρη xal οἱ βουνοὶ ἐξα- 
λοῦνται προσδεχόμενοι αὐτὸν ἐν χαρᾷ, χαὶ πάντα 
τὰ ξύλα τοῦ δρυμοῦ ἐπιχροτήσει τοῖς χλᾶδοις, xal 
ἀντὶ στοιδῇς ἀναδήσεται χυπάρισσος, ἀντὶ δὲ χνύ-' 
Unc ἀναθήσεται μυῤῥίνη, ἑπεὶ καὶ ἀλλοχότοις δό- 
ξαις, περὶ ἑαυτοῦ συγχεχρότητο, xal πολλάκις τὰ 
ἐν μυχῷ χαριδίας ἐπηλυγαζόμενα ἐχφέρων ἐφθέγγετο 
μὴ διὰ τὰ χοινῶς ὅφ᾽ ἡμῶν ἡμαρτημένα xal τὸ 
Θεοῦ χρίσιν πάντας χαταλιπεῖν βαρυνθῆναι τὸ οὖς 
Κυρίου τοῦ μὴ ἀχούειν ἡμῶν xa: παραδοθῆναι ἡμᾶς 
εἰς μαστίγωσιν λαῷ μωρῷ καὶ οὐχὶ σοφῷ, ἀλλὰ τί- 
νοντας δίχην τοῦ ὀπίσω τοῦ Βρανᾶ πορευθῆναι dmo- 
νοσήσχντος τοιούτοις ἐχδεξδὸ- 
σθαι τοὺς προνομευομένους  xaxol;. Ὁ τῶν τῷ 
πονηροῦ σχεμμάτων τε xal ὑφιγημάτων ! εἰ οὕτω 
τῶν ἀρχόντων τινὲς ὑπειλέφατσιν, ὡς εὐσεδῶν μυ- 
ριάδας τῆς ὁποιασοῦν ὑπό τινος αὐτῶν παροινήσεως 
ἀντάλλαγμα καὶ ἀντίψυχον ἐχδίδωσιν ὁ Θεὸς συγκι- 
νηθεῖσιν ἔθνεσι χαὶ ὡς mpó6ata σφαγῆς παῤίησιν 


“αὐτοὺς ἀπάγεσθαί τε xal ἀποχτείνεσθαι, Τίς γὰρ 


Ἱερεμίας πολύδαχρυς ἐθρήνησεν ἄν ἀρχούντως τοὺς 
αἰχμαλωτιζομένους, τοὺς ἀνχιρουμένους, τοὺς εἰς 
τὰς ποῤῥωτέρω χώρας ἀποδιδομένους, καὶ τούτων 
ἐφ᾽ ὅσαις τὸ τοῦ Χριστοῦ μὴ ἐπιχέχληται ὄνομα ; 


Οὐ ταῦτα δὲ μόνον διεξιών ἦν, ἀλλ᾽ ὅτι χαὶ μοναρ. 


$01 DE ISAACIO ANGELO LIB. III. 802 


ylav περιδαλεῖται, xal θηλάσει γάλα Ἐθνῶν, xal ab- À prelerierunt, suo exemplo demonslravit non anno- 
«ὃς ἐσεῖται τὴν Παλαιστίνην ἐλευθερὼν xal τὴν δός — rum circuitu sed animorum impulsu nonnullos ea 
Eav τοῦ Λιδάνου χτώμενος xai τοὺς ᾿Ισμαηλίτας ὑπὲρ fecisse que voluerunt. Nam cum majora bona 
τὸν Εὐφράτην ποταμὸν χεραΐζων καί ληϊζόμενος — polliceretur, insecutis annis nihilo clementius tra- 
|P. 277] xal τὸ flapóapixóv κύκλῳ ἀνακαθαίρων. — ctavit subditos. 
Ἡροσεπῆγε δὲ xai ὡς οἱ τότε ὑπ᾽ αὐτὸν ἡγεμόνες οὐχ ἔσονται τοῖς σήμερον ὅμοιοι, ἀλλ᾽ ἰσχὺν περιδα- 
λοῦνται πλείστην καὶ πλοῦτον ἐθνῶν ἔδονται καὶ τὰ πάχη αὐτῶν ἐχμυελιοῦσιν, sl; τὴν αὐτὴν ῥυξὶ 
xal τοπάρχαις ἐξουσίαν — xai περιφάνειαν καθιστάμενοι. ᾿Ελέγετο δὲ τούτων πάντων ὑφηγητὰς ᾿ἸΙσχα- 
κίῳ χαθεστάναι τοὺς ἐς ἡμᾶς ματαιολόγους, ὥσπερ σῆτας ταῖς χενοφωνίαις ταύταις τὴν ἔχείνου φύσιν 
πρὸς τὰ γαινὰ τῶν ἀχουσμάτων οὖσαν κατάῤῥοπον ὑπεισιόντας xai κατεσθίοντας, ἢ μᾶλλον ὡς αἱ τίτ- 
θαι τὰ βρεφύλλια ἐπικλινῆ τιθέντας πρὸς ῥᾳστώνην καὶ βίον ἐξημόλυμμένον ἀναπεπτώκότα τε δειχνύν- 
τες τὸν βασιλέα τοῖς τῶν τοιούτων μυθολογημάτων ἑἐπάσμασιν, οἵα δὴ καὶ μηδὲν αὐτουργοῦντος αὐτοῦ, 
τῆς ὡρισμένης δ᾽ ἐπιστάσης ὑποκεισομένων αὐτῷ πασῶν τῶν βασιλειῶν, καθ᾿ ὅν δὴ τρόπον καὶ οἱ 
πάλαι ζωγράφοι Τιμόθεον ἔγραφον αὐτὸν μὲν καθεύδοντα, τὴν δὲ τύχην περιιοῦσαν καὶ εἰς ἕνα 
xóprov τὰς πόλεις ἐμδάλλουσαν xal προσάγουσαν αὐτῷ xai παραδιδοῦσαν. Τὸ δὲ δὴ θαυμάζεσθαι 
ἀξιώτερον, ἔλεγε διαῤῥήδην ὡς ὁ Κομνηνὸς ᾿Ανδρόνιχος, ὃν αὐτὸς τοῦ ἄρχειν χαθελὼν εἰς θάνατον 
ἐξέδωχε πονηρὸν, ἐνναετίσειν ἤμελλε τῇ βασιλείᾳ Ῥωμαίων, συνέστειλε δὲ τὴν ἐχείνου ἐννεαρχίαν 
εἰς τριετίαν Θεὸς ὡς ὄντος χαχοεργοῦ, ἀμέλει τοι καὶ ὡς ῥάχος πορφύρᾳ ἐπιδέδληνται τῇ αὐτοῦ ἀρχῷ 
καὶ οἱ ἐκείνου ἕξ λυχάδαντες, xal μέλλει κατὰ τούτους αὐτὸς τοὺς χρόνους μὴ εἶναι πάνυ τι ἐπιει- 
χής τε xal μέτριος μηδ᾽ ὡς ἐπΐπαν ταῖς ἀγαθοπραξίαις γαννύμενος, οἷα τῶν χαχοποιῶν ᾿Ανδρονίχου 
ἐνιχυτῶν πρὸς τὴν ἐχείνου μεθελχόντων φύσιν αὐτὸν xal ἀντισπώντων ἀναγχαστῶς. Ταῦτα δὲ εἰ 
xxi ᾿Ανδρονίχῳ τὸ ἀνεπέγχλητον χαρίζονται ὡς κατὰ χρόνους ἄρξαντι xaxomotobe, xal συνίστησι 
τὴν εἱμαρμένην xal τὴν ἀνάγκην, παρίημ: τοῖς βουλομένοις σχοπεῖν. Ἐπεὶ δὲ οἱ Ἐξ παρήλθοσαν 
ἐνιαυτοὶ, ἔδειξεν ἐκ τῶν πρχγμάτων αὐτῶν μὴ τὴν χρονικὴν περίοδον, ἀλλὰ τὴν γνωμικὴν ἰδιότητα ὑποδάλλειν 
xai ὑποτιθέναι τὰ βουλητέα τισίν" ἀγαθὰ γὰρ ἐπαγγελλόμενος μείζονα τοῖς ὑπηκόοις εἰς τοὺς μετέπειτα ἐνιαυτοὺς 
οὐδὲν τι τῶν προτέρων εἰργάσατο ἄμεινον. 

δ΄, Οἱ μέντοι Βλάχοι τῷ ἀεὶ νικᾷν Ῥωμαίους ἢ ἀ. Enimvero Blachi crebris victoriis elati, et ex 


ὀφρυαζόμενοι, καὶ πλοῦτον ἁδρὸν καὶ παντοῖον ὀπλι- 
σλὸν ἐκ τῶν Ῥωμφίκῶν λαφύρων περιδαλλόμενοι, 
ἀκατάσχειοι τοῦ λοιποῦ ταῖς ὁρμαῖς ἐγεγόνεισαν, 
xal οὐχέτι χώμας xal ἀγροὺς ἔληΐζοντο ἐπιόντες, 
ἄλλὰ xal κατὰ τῶν εὐπύργων ἐφωπλίζοντο πόλεων, 
Τὴν τε οὖν ᾿Αγχίαλον ἐξεπόρθησαν χαὶ τὴν Βάρναν 
παρεστήσαντο, χαὶ χατὰ τὴν Τριάδιτζαν ἀφιχόμενοι, 
ἢ ἐστιν dj πάλαι λεγομένη Σαρδιχὴ, τὸ πλεῖον αὐτῆς 
μέρος ἠφάνισαν, καὶ αὐτὸ δὲ τὸ Στούμπιον τῶν 
ἐνοικούντων ἐχένωσαν. ᾽᾿Λλλὰ xal εἰς τὸν Νῖσον 
ἀφικόμενοι λείαν χἀχεῖθεν οὐχ ὀλίγην ἀνθρώπων τε 
καὶ ζώων ἐπεσπάσαντο. Μὴ ἔχων δ᾽ ὁ βασιλεὺς, 
ὡς οἵα ὑπὸ μελισσῶν κηρίον χυχλούμενος, τίνι τῶν 
καχῶς πασχόντων ἐπαοήξει πρότερον ἥ τίνι τελευ- 
τῶν βραδεύσει τὴν [P. 278] σύναρσιν, εἰς ἀρχηγοὺς 
μερίζει τὴν στρατιάν. ᾿Αμέλει xal τὴν Βάρναν ἀνέ- 
χτισε, καὶ ἐπύργωσε τὴν ᾿Αγχίαλον, καὶ φρουρὰν 
αὐταῖς ἐγκατέστησε. Καὶ ἐδόκει μὲν οὐκ ἄπο προ- 
μηθείας εἶναι ταῦτα βασιλικῆς, ἦσαν δὲ καὶ οὔτω τὰ 
τῶν ἐναντίων αὖθις ἐπιχρατέστερα, ᾿Εξιὼν δὲ καὶ 
αὐτὸς χατὰ τὰς μετοπωρινὰς τροπὰς περὶ τὴν Φι- 
λίππου ἐπαρχίαν, xai τὴν γυναιχωνῖτιν συνεπαγό- 
μᾶνος, ὡς ἐνόν, ἀνέστελλε τὸς τῶν Βλάχων xai Σχυ- 
θῶν ἐπιδρομάς, ᾿Αλλὰ καὶ τοῦ τῶν Σέρδων Ζουπά- 
v09 χαχουργοῦντος χαὶ τὰ Σχόπια φθείροντος, xag' 
ἐκείνου ἐξιοιη σε xal ὡς συνεῤῥώγεσαν αἱ τάξεις 
χατὰ τὸν MopaGa, λεγόμενον ποταμὸν, ἐνέχλιναν ol 
ΠΒάρξαοο', xai καταδιώξεως γενδμβένη ς οὐχ ὀλίγοι 
τούτων ἀφανισμῷ παρεδόθησαν, ὕδασι 


χαταδαπτιζόμενοι καὶ 


Romanorum spoliis magnas opes et omnis generis 
arma consecuti deinceps nullo modo cohiberi po- 
tuerunt ; nec jam villas etagros passim populaban- 
tur, sed munitas etiam urbes invadebant. Anchia- 
lum quidem vasstarunt, Barnam subegerunt, et 
Triaditze, qua olim Sardica dicebatur, majorem 
partem deleverunt. Stumpio cives exegerunt. Niso 
$69 quoque non parvam hominum et pecorum 
predam abegerunt. Quamobrem imperator undi- 
que non aliter quam favus ab apibus circumventus, 
et quibus prius aut posterius opem ferret dubitans, 
exercitus inter duces distribuit, Barnam instaura- 
vit, Anchialum turribus et presidio firmavit. Que 
quamvis ab imperatoria providentia non abhorrere 
viderentur, tamen hostes denuo superiores fue- 
runt. Sed et ipse post equinoctium autumnale in 
Philippioam provinciam egressus, adductis una 
mulieribus, Blachorum et 8eytharum incursiones 
pro virili prohibebat. Invasit et Serviorum Zupa- 
num, qui maleficiis non abstinebal, et Scopia ever- 
tebat. Commisso ad flumen Morabum prelio Bar- 
bari terga dederunt; in eaque fuga non pauci 
aqua et ferro perierunt. Nisum quoque preeter- 
gressus, et ad Savum fluvium profectus, socerum 
suum Belam llungarie regem adiit. Et complures 
ibi dies commoritus, Philippopolim revertitur, 
αἴθ inde in magnam urbem redit, declinato 
Hamni traneitz. 

δόρασι 


διαπειρόμενοι. Παρελθὼν δὲ 


χαὶ τὸν Νῖτον χαὶ περὶ τὸν Xdou6ov ποταμὸν τῷ οἰχείῳ συνέμιξε κηδεστῇ τῷ τῇς Οὐγγρίας ῥηγὶ τῷ Βελᾷ. Καὶ 
συχνὰς ἐχεῖσε διατρίψας ἡμέρας ἐπάνεισιν αὖθις εἷς Φιλιππούπολιν, κἀκεῖθεν τὴν μεγαλόπολιν εἴσεισιν, ἐχκλίνων 
τὴν εἰς τὸν Αἷμον πάροδον. 


803 


NICETJE CHONIATJE 


804 


5170 luitaque alia ratione Philippopolitanam A4 Εἷς δ᾽ ἑτέραν τῶν xarà Φιλιππούπολιν χωρῶν. 


provinciam gubernandi, ut hostium grassationibus 
maximeobnoxíam, Constantinum fratrem patruelem 
cum imperio ablegat, quem classis quoque ducem 
crearat. Qui etsi adhuc adolescens, tamen, quem- 
admodum leonum catuli 8 primo ortu supercilium 
jubam et unguium aciem ostendunt, sic ille βία εἰ πὰ 
animi vigorem et iracundiam pre se ferens ita 
exercitum ad sui metum et obedientiam assuefecit, 
ut ad nutum et. cogitationem paratus jussa ejus 
facile exsequeretur. Naluralem igilur in regendo 
milite acrimoniam secutus si quando etatis vitio 
ab officio deerrabat, errata ejus legati corrigebant, 
monentes ne ultra limites evagaretur. Proinde Bla- 
chi magis eum formidarent quam ipsum impera- 
torem ; ac Petrus et Asan sepe Philippopolitanum 
et Berrenum agrum populaturi Constantinum non 
fetellerunt, tergis subinde inherentem et phalangem 
eo:um armis lacessentem ; et minus crebras ex- 
curaiones fecerunt, Cum autem Constantino ii suc- 
cessus ad patrie et subjectarum urbium salutem 
referendi essent, is contrariam viam secutus, ὅ 2 
et parvis illis dimicationibus ob etatis levitatem et 
temeritatem elatus, duces et milites nobiliorea et 
rei bellice peritiores sibi conciliare instituit. Quos 
cum dioto audientes et ad juvandum institutum 
suum paratos invenisset, pro ducis habitu impera- 
toriam sumit, et ad tyrannidis occupationem de- 
clarandam purpureum calceum induit ; sororisque 
maritum magnum domesticum Occidentis, Basi- 
lium Batalzen, ut secum actum sit, per litteras 
certiorem facit. 18 vero Adrianopoli tum degens 
non modo facinug ejus non probabat, nec pueri- 
libus ejus actis et insolentibus litteris quidquam 
movebatur, sed etiam importunam ejus ambitionem 
deridebat et ut jamjam perituram deplorabat. Id- 
que e vestigio est consecutum. Nam cum eo consi- 
lio Philippopoli discessisset, ut Adrianopolim pro- 
fectus sororium Batatzem vel invitum in partes 
suas pertraheret, ubi ad Neuzium pervenit (locus 
id est, qui Philippopolitanam et Adrianopolitanam 
provinciam disterminat) comprehenditur, et impe- 
ratori ab iis ipsis proditur, a quibus ad defectionem 
impulsus et imperatorsalutatus fuerat. Qui utsuum 
facinus honesta specie velarent, ad imperatorem 
scripserunt se non alio ὅ ὃ 2 consilio seditiosum 
hominem secutos, nisi αἱ inique temporum con- 
ditioni servirent. Vidissse enim se tum minime 
fuisse tutum Constantini voluntati refragari, qui 
omnes duces iracundia vinceret, et ensem statim 
in eos stringeret qui jussis ejus uon obsecundarent. 
Id vero quod nunc per occasionem fecerint, argu- 
mentum esse sue inviolata erga imperatorem 
fidei. Imperator vero etai levium virorum artes et 
fucatas excusationes non ignorabat, tamen eo facto 
quod e re sua esset probato, Constantinum exce- 
cavit, adjutorum ejus nemine aperte multato. Bla- 
chi vero tantum eo Constantini casu exhilarati 
punt, Petrus et Asau fratres ita exultarunt, quasi 


ἀπιδὼν χυδέρνησιν, ὡς τῶν ἐκεῖσε μάλιστα ma- 
σχόντων χαχῶς ἀεὶ, στέλλει τὸν olxcetov ἐξάδελφον 
Κωνσταντῖνον, ὃν καὶ δοῦχα τοῦ στόλου προὐβάλετο, 
εἰς στρατηγὸν ἀποτάξχς. Ὁ δὲ, κἂν οὕπω ὑπέρανα- 
θεόήκει τὸν μείραχα, τὸ γοῦν θυμοειδὲς παρᾶδει- 
χνύων ὡς ol τῶν λεόντων σκύμνοι τὴν ὀφρὺν εὐθὺς 
ἐκ γενέσεως, xal τῆς ἐπαυχενίου κόμης τὸ λάσιον 
καὶ τὰς τῶν ὀνύχων ἀκωχὰς, οὕτω πρὸς ὑπακοὴν 
xai δέος τὸ συνὸν αὐτῷ ἐῤῥήθμισε στράτευμα ὡς 
νεύματι μόνῳ πείθεσθαί ol xa! ἐννοήματι χαὶ πρὸς 
τὰ ἐπιταττόμενα ῥᾳδίως ὑπάγεσθαι. ᾿Εστρατήγει 
οὖν μετὰ τῆς φυσιχῆς ὀξύτητος" εἰ δέ που ἡ νεότης 
σφαδάζουσα ἐξέπιπτε τὸῦ χαθήχοντος, ἧ τῶν ἐκείνῳ 
συνεζευγμένων ὑποστρατήγων ἐμπειρία ταύτην àva- 
σειράζουσα μὴ ὅρους ὑπερύαίνειν ὑπετίθβει τοὺς 
ταχτιχούς. Ἕπτηξαν οὖν αὐτὸν οἱ ἀποστάται Βλά- 
Xo: ὅσον οὐδ᾽ αὐτὸν τὸν βασιλέα ἐποπτανόμενον 
κατεπλάγησαν, xal πολλάχις ὁ Πέτρος σὺν τῷ 
᾿Ασὰν χείρειν τὰ χατὰ Φιλιππούπολιν xai Βεῤήδην 
προθέμενοι οὐκ ἔλαθον ἐξιόντες τὸν Κωνσταντῖνον, 
ἀλλ’ ἐφέποντα εἶχον τὰς ἐχείνων «λονοῦντα 
φάλαγγας, ὥστε οὐχ ὡς πρότερον συχνὰς ἐποίουν 
τὰς ἐκὸρομάς. ᾿Αλλὰ δέον τὰ λυσιτελῆ ταῦτα τῷ 
πατοίδι καὶ ταῖς ἐχεῖσε πόλεσιν αἱρεῖσθχι τὸν Κων- 
σταντῖνον, ὁ δὲ τὴν ἐναντίαν ἐτράπετο᾽ ᾿Κ"ἶπαρθεὶς 
γὰρ τοῖς μιχροῖς ἀγωνίσμασι τούτοις, ὡς τὰς φρένας 
ἀστατῶν τῇ νεότητι, ἤρξατο ὑποποιεῖσθχι τοὺς συν- 
ὄντας αὐτῷ στρατηγοὺς, xx τῶν ἐγχωρίων στρα- 
τιωτῶν ὁπόσους τὸ γένος αἰδεσίμους ἐγίνωσχε xai 
περιδεξίους εἷς ἔργα πολέμια. Οὐχοῦν xai βρα- 


M 
αι 


C χεΐαν ἐκ τούτων ῥοπὴν ἐσχηκὼς πρὸς τὴν τῶν κατ᾽ 


D 


ἔφετιν ἐχπεράτωσιν, τῆς στρατηγίδος ἀνθαιρείται 
στολῆς τῆν βασίλειον, καὶ τοὺς πόδας εἰς ἑτοιμασέαν 
τῆς τυραννίδος φοινιχοδαφὲς ἀμφιένουσι πέδιλον. Καὶ 
παρχδηλοὶ [279] γράμμασι ta ἐπ’ αὐτῷ τετελεσμένα 
τῷ τῆς ἀδελφῆς γαμέτῃ τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ τῆς 
Δύσεως, Βασιλείῳ τῷ Βατάτζῃ. Τὸν δὲ οὐ μόνον οὐχ 
ἔσχεν ἐπαινοῦντα τὰ τετολμημένα ἤ προσσχόντα οἷς 
ἔπραττε νηπιωδῶς καὶ οἷς ἔστελλεν αὐθαδῶς, εἷς 
᾿Αδριανούπολιν τότε διάγοντα, ἀλλὰ xal μᾶλλον τήν 
ἄκχιρον ὁμοῦ καὶ ἄλογον ἐκείνου φιλοτιμίαν χατα- 
μωχώμενον, καὶ ὡς ὅσον οὐδέπω ἀπολούμενον αὐὖ- 
τὸν ὀδυρόμενον᾽ ὃ xal παρὰ πόδας ἐπηκολούθησεν 
"Apa; γὰρ ἐκ τῆς Φιλίππου ἐπὶ σχοπῷ τοῦ xat 
᾿Αδριανούπολιν γενέσθαι xal μὴ ἑχόντα παραλήψε» 
σθαι τὸν οἰχεῖον γαμδρὸν τὸν Βατάτζην συλλή πτορά 
τοῦ ἔργου καὶ συνεπευδοχοῦντα τοῖς τελουμένοις, 
φθάσας περὶ τὸ λεγόμενον Νεούτζιχου (τόπος δὲ 
ἐστιν οὗτος διοριστιχὸς τῶν ἐπχοχιῶν ἀμφοτέτων, 
τῆς ᾿Αδριανοῦ φημι καὶ τῆς Φ:λίππου) συλλαμβάνεται 
καὶ χαταπροδίδοται βασιλεῖ παρ᾿ αὐτῶν ἐχείνων 
τῶν εἷς ἀποστασίαν ὑπονυξαντων xal ἀναγορευσάν- 
των αὐτὸν αὐτυχυάτορα. Οἱ δ᾽ αὐτοὶ xal τὸν ὑπὲρ 
ἑαυτῶν ἀπόλογον ἐφ᾽ οἷς ἔδρασαν πρὸς τὸ εὔσχημον 
μεθα»μόζοντες, διεμηνύσαντο βασιλεῖ τὸ μὲν ὑπο- 
κλιθῆναι χαὶ προσζςεῦσαι τῷ ἀποστάτῃ, μὴ καθ᾽ 
ἕτερον τρόπον ἐργάτασθαι ἢ τῷ συμυεταδεδλῇσθαι 
ἀθελήτως τῷ χαιρῷ καὶ τοῖς πράγμασιν (ὁρᾷν γὰρ 


805 


DE I8AACIO ANGELO LIB. III. 


896 


οὐχ ἀκίνδυνον αὐλοῖς xai ἀκόνδυλον τηνιχαῦτα τὸ Α 91 sue gentis regnum affectasset ; neque imperato- 


ἀντιτείνειν πρὸς τὰ παρὰ τοῦ Κωνσταντίνου Ümo- 
δαλλόμενα' εἶναι γὰρ τῶν προηγησαμένων στρατη- 
γῶν ἐπιχολώτατον xai τὸ 
γυμνοῦντα κατὰ τῶν μὴ ἐπευδοχούντων τοῖς αὐτοῦ 
δόγμασι), τὸ δὲ νῦν τελεσθὲν τῆς ἐς αὐτὸν τὸν 
βασιλέχ ἀκραιφνοῦς τεκμήριον πίστεως τὸ olxsiov 
ἐνδειξαμένων, ὁπηνίκα εὐχαιρίας ἐλάδοντο. Καὶ 
fec μὲν ὁ βασιλεὺς παλιμδόλων ἀνδρῶν τεχνάσματα 
ταῦτα xal κχατεσχηματισμένα προύληματα, ἔπαι- 
vísac δ᾽ ὃμὼς τὸ γεγονὸς ὡς αὐτῷ ξύμφορον, τῶν 
μὲν συναραμένων τοῦ ἔργου τῷ Κωνσταντίνῳ οὐδένα 
ἐκ τοῦ προδήλου παραλελύπηχεν, αὐτὸν δ᾽ ἐς τὸ φῶς 
ἐλυμήνατο. Τοσοῦτον δ᾽ εὐφράνθησαν οἱ Βλάχοι καὶ 
ἠγαλλιάσαντο Βέτρος τε xal ᾿Ασὰν ἐπὶ τοῖς συμὔε- 
Onxóst τούτοις τῷ Κωνσταντίνῳ, ὥστε xdxsivoy ἐπὶ 
τοῦ ἑαυτῶν ἔθνους τῇ βασιλείᾳ ἐπιδαλεῖν, καὶ 
βασιλέα μὴ ἔχοντα μειζονως εὐεργετήσειν ἄλλως 
τοὺς Βλάχους fj τὰς κόρας ἐχχόψαι τοῦ Κωνσταντί- 
νου, θυμοσοφοῦντες ἐν τοῖς τοιούτοις, xal τὰ Ῥω- 
μαίων μυχτηρίζοντες πράγματα ἐπὶ τὸ κάταντες 
ἀεὶ προχωροῦντα xal τοῖς χείροσι μέρεσιν ὑπενδι- 
δόντα. Οἱ δ' αὐτοὶ xal τοῖς ix φύτλης τῶν ᾿Αγγέλων 
τὴν τῶν Ρωμαίων γειρίζουσιν ἀρχὴν πολυετὲς 


ξίφος ἐκ τοῦ αὐτίκα. 


ἐπηύχοντο χράτος͵ 


rem ullum majus beneflcium in Blachos conferre 
potuisse dicerent exeecatione Constantini : quibus 
5843 verbis iracundie sua blandiebantur, et. rem 
Romanam subinde in deterius ruentem subsanna- 
bant. lidemque Angelice familie sue diuturnum 
imperium precabantur, Deumque orabant ne un. 
quam, si fleri posset, morerentur aut unquam pri« 
vatam vitam agerent. Causam subjungebnat homi- 
nes exsecrabiles et veluti oraculum edebant, iis 
regnantibus Blachorum regnum magna incrementa 
caplurum et amplificandum, alienis provinciis et 
urbibus augendum, principes ex ipsis el duces e 
femoribus eorum egressuros esae, haud scio unde 
et quomodo erudita bec edocti. Proinde aut ad 
castellum aliquod vastandum aul ad pagos diri- 
piendos aut ad urbes evertendas cum phalange 
Scythica proficiscebantur ; et obvia quaque popu- 
lantes, alias Philippopolim invadebant, alias Sar- 
dice insidiabantur, alias Adrianopolim petebaut. 
Romani vero segnius cum eis pugnabant. Quod si 
quando in aciem descendebant et pugnam inibant, 
parum nocebant hostibus. 

μηδὲ ἰδεῖν 


ποτε θάνατον, el 


δυνατὸν, ἐξελιπάρουν τὸ Θεῖον, ἥ ἀφαίρεσιν τῆς δασιλείας παθεῖν. xal τὴν αἰτίαν προστιθέντες ἐχρὴ- 
στηρίαζον οἱ κατάρατοι ὡς αὐτῶν βασιλευόντων ἔτι xal ἕτι τὰ τῶν Βλάχων προσεπιδώσουσί τε καὶ 
μεγεθυνθήσεται, καὶ χώρας δὲ xal πόλεις ἀλλοτρίας ἐπιχτήσονται, xal ἄρχοντες ἐξ αὐτῶν xal ἡγούμενοι 
ix τῶν μηρῶν αὐτῶν ἐξελεύσονται, οὐχ οἵδ᾽ ὅθε «ai ὅπως τὰ ἐσπουδασμένα [P. 280] ταῦτα διεξιόντες. ἼἜνθεν 
τοι xai οἱ μὲν ὡς ἐπί τι ἐχπορθήσοντες φρούριον ἢ χώμας ἀναρπάστους θησόμενοι ἣ πόλεις ἀναστά- 
τοὺς δείξοντες μετὰ φάλαγγος ἐπύεσαν Σχυθιχῆς, xai τὸν προστυχὸν ἅπαν ἐσίνοντο, ποτὲ μὲν τῇ 
Φιλίρπου ἐπιοντες, ποτὲ δὲ τῇ Σαρδικῇ ἐφεδρεύοντες, ἐνίοτε δὲ χατὰ τὴν ᾿Αδριανούπολιν ἔπερ- 
χόμενοι" οἱ ὃὲ "Popaiot νωθέστερον ἐπεξὴεσαν, εἰ δὲ ποτε xal ἀντετάχθησαν ἤ συνεπλάχησαν, γατὰ 


μετρητοὺς ἐχάχηυν τοὺς ἀντιπάλους. 

ε΄. 
σαδιεῖ προσεοιχὼς εὐθὺς πρὸς τῇ νύσσῃ κατέπαυσε 
τὸν τῆς ἀρίστης βασιλείας δρόμον τρέχειν ἀρξά- 
μενος οὐδὲ γὰρ ἦν πολλοὺς ἀμφιιὼν χύκλους τῆς 
ἀρετῆς, ἀλλ᾽ ὡς ἀποκαμὼν ὑπεχαλάσθη τοῦ συντό- 
vou τῆς ὁρμῆς καὶ τῆς ἐπαινετῆς εἰς ἅπαν ἐξενευρί- 
σθη προθέσεως. Οὐχοῦν πολλοῖς τὰ χαλινὰ καὶ τὰς 
ἡνίας ὑπαλλάξας τῆς τῶν χοινῶν διοικήσεως, ὡς 
εἴπερ αὐτὸς ἀποπεφύχει πρὸς σπουδαίαν ἀρχῆς διοί- 
χησιν, τέλος φέρων ἐνεχείρισι τὴν τούτων διεξαγω- 
γὴν καὶ κυδέρνησιν τῷ πρὸς μητρὸς θείῳ Θεοδώρῳ 
τῷ Κασταμονίτῃ. Ἣν δ’ οὗτος περὶ πραγμάτων ἐγ- 
χείρησιν καὶ μάλιστα περὶ τὰς δημοσίας συνεῖσφο- 
ρὰς δεξιώτατος καὶ λόγων σοφωτέρων μέτοχος, ὃν 
καὶ λογοθέτην τῶν σεκρέτων προδαλόμενος ἤγετο 
ὑπ᾽ αὐτοῦ καὶ μετήγετο καθάπερ βασιλευόμενος" 
ὅθεν ὡς ἅν τις ἐν ὑπηρέτου μοίρᾳ καθήμενος, πᾶν 
ὅπερ ὑπ᾽ αὐτοῦ ἐπετάττετο διεπράττετο σχεδὸν 
μηδὲν διάχρίνων. Νοσῶν δὲ τὰ ἄρθρα τῶν ποδῶν 
δ᾽ Ἑασταμονίτης φοράδην τὰ πολλὰ πρὸς τὸν χρα- 
τοῦντα εἰσήγετο, ὑπὸ δυοῖν φορίων αἰρόμενος διὰ 
σκίμποδος ὡς οἱ τῶν οἴνων ἀμφορεῖς" καὶ συνομι- 
λῶν βασιλεῖ τὰ πρόσφορα, ἢ μᾶλλον χαπηλεύων τὰ 
Ῥωμαίων πράγματα καὶ ὀλίγου ἀποδιδοὺς αὖθις 
ἔξγετο, Ol δέ γε λαοὶ καὶ τὸ τῆς πολιτείας γερού- 
σιον, καὶ ὅσοι τῷ βασιλεῖ καθ᾽ αἷμα συνήπτοντο, 


Ὁ δὲ βασιλεὺς οὗτος δολιχοδρόμῳ ἥ γοῦν ξᾧ 5. Ipse vero imperator cum ορίϊπλδ gubernatio- 


nis cureum instituissel, instar igbavi cursoris non 
procul ab ipsis carceribus destitit. Neque enim 
multos virtutis circulos absolvit, sed veluti fatiga- 
tus $1 4 et enervatus de contentione honesti in- 
gtituti plurimum remisit, summa rerum Theodoro 
Castamonite avunculo denique mandata. Erat is 
homo rebus gerendis, preserlim vectigalibus re- 
cipiendis, aptissimus el probe eruditus. Quare 
Logothetam secretorum eum designarut, et. illius 
arbitratu huc atque illuc instar mancipii trabeba- 
tur, et quidquid ille vellet agebat, nusquam fere 
judicio suo interposito. Sed quia morbo articulari 
Iaborabat Castamonites, lectica plerumque a duo- 
bus bajulis, ut vini amphore solent, ad imperato- 
rem ferebatur ; cum quo ea que res postulabant 
collocutus, ac potius Romanas res exiguo pretio 
eauponatus, rursus efferebatur sequente populo, 
proceribus item et cognatis imperatoris pheretrum 
illud comitantibus, et non illuin sed fortunas suas 
deplorantibus. Nihil enim sine illo constitucbatur, 
neque quisquam ex principibus Castamonite assi - 
debat, sed omnes servili gestu ustabant. Eus res 
imperator non egre ferebat; nec, cum suam glo- 
riam ad alium transire $485 et diripi regnum vi- 
deret, quidquam de absurditate ista cox es. 


801 


NICETAE CHONIAT.E 


808 


cogitaba!, sed omnia, nulla probabili ratione ad- α εἵποντο ἐχείνῳ xal προπέμποντος ἐκύκλουν.. τὸν 


ductus,approbabat. Denique etiam purpureas pha- 
lerasei, quanquam ex sacro coetu esset, et simile 
palliu'n in equitando eumdemque colorem in sub- 
eribendis publicis libellis et litteris concessit. Ita 
res ad inusitatum morem devoluta nature sue 
repugnarunt, doneo morbus hominum misertus 
affluxu noxiorum humorum articulos ejus elisit οἱ 
rationis etiam arcem invasit. Decima quinta die 
mensis Augusti cum fastu et frequentissimo comi- 
tatu per forum in Pantanasse templum ad festum 
Assumptionis Dei Genitricis celebrandum incedens 
primum dominus et imperator audivit (nam eum 
quoque titulum adulatores et polentiorum assenta- 
tores usurpabant), οἱ tum primum cordatiorum 
judicio ad epilepsium inclinare visus est ob ejus 
appellationis insolentiam. ὅ 26 Sed οἱ quidam 
Be!i judex, cujus nomen de industria pretereo, 
vestc Jaxata suras logothete cingulo suo constrin- 
gebat, ut obstaret quominus humores sursum fer- 
rentur. Sed is ne sic quidem a delirio liberabatur ; 
et ille ab omnibus cum ob fluxam vestem tum pro- 
pter animi facilitatem ridebatur. Etsi autem tum 
nonnihil ab acerbitate doloris respiravit, rursus 
tamen in idem malum incidit, et post. dies aliquot 
exspiravit, etiam alioqui corpore morbido, et ex 
morbo circa sedem fistulis excavatus. Enim vero 
turpitudo eum pulchritüdine eomparata magis elu- 
cescit, Nam castamonita mortuo imperatoria bene- 
volentia in adolescentulum quemdam, cui adhuo 
litteratore et tabella erat opus, tranfertur. Eo quo- 
que exstincto parvas puer, qui non ita pridem & 
calamo et atramento discesserat, summam rerum 
administrabat. Nec imperatorem duntaxat suo ar- 
bitratu, ut maximum cete minutissimus piscis qui 
propompus dicitur, traducebat οἱ circumferebat : 
sed militares etiam catalogos tractabal, non 5327 
gecus 80 ei a cun&bnlis ad maximarum rerum ad- 
ministrationem esset enutritus, aut rerum buma- 
narum scientiam ante natalem suum habuisset, 
quemadmodum Sibyllam, simul ac e materna alvo 
prodierit, de fabrica universitatis rerum disseruisse 
ferunt. Igitur is quoque auctoritatem longe majo- 
rem quam Castamonita consecutus, ut erat in ple- 
risque rebus acutus et in tractandis negotiis dex- 
ter, imperatori quidquid erat libitum, probat, el 


summum al eo atque incomparabile bonum judi- D 


cabatur : nou absimilis apicule aut culici aurem 
leonis cireumsonanti, aut atro pumilioni maximum 
terre pondus elephantum gubernanti, aut tenui 
funiculo camelum naso trahenti, aut potius densis 
sordibus aures imperatoris, ne quid aliud audi- 
rent, obstruentibus, aut angusia  porie et arto 
tramiti ad palatium ducenti. Nain lati olim aditus 
penitus obstructi fuere per quos qui 828 intrare 
conabantur, plane fatuis illis virginibus erant siini- 


νεχροθόρον ἄντικρυς ὀχλαδίαν, τὰς οἰκείας τύχας, 
οὐχ ἐχεῖνον ἀποχλαιόμενοι. Οὗ γὰρ ἦν τι τῶν 
γινομένων ἄνευ ἐχείνου διαπραττόμενον, ἀλλ᾽ οὐδὲ 
τις τῶν ἐν ὑπεροχαῖς συμμετεῖχε τῷ Κασταμονίτῃ 
καθέδρας, ἀλλὰ παρίσταντο πάντες δουλοπρεπεῖ 
σχήματι. Καὶ ὁ κρατῶν ἐπὶ τούτοις οὐχ ἐδυσχέραινε, 
καὶ τὴν οἰκείαν δόξαν ὁρῶν ἀναρσίως πρὸς ἕτερον 
μεταδαίνουσαν xai διαρπαζομένην τὴν βασιλείαν 
οὐμενοῦν οὐδὲν τι πρὸς τὴν ἀτοπίαν ταύτην ἐφρόνει 
ἐνδόσιμον, ἀλλ᾽ ἦν τοῖς τελουμένοις ἐπευδοχῶν χατ' 
οὐδένα πρόδηλον δίχαιον cxonóv. ΗἩροϊὼν δὲ xal 
φάλαρα ὀξυθχφῇ αὐτῷ ἐνέδωχεν ἔχειν τοῦ ἱεροῦ 
σχοινίσματος ὄντι πρότερον, χαὶ ἐσεστρίδα τοιαύτην 
ἐν τῷ ἱππεύειν χεχτῆσθαι. xa! διὰ βαφῆς ὁμοίας 


p ὑποσημαίνεσθαι τοὸς τόμους τῶν δημοσίων λόγων 


καὶ τὰ γραμμάτια, Καὶ ἦν ὄντως τὰ πράγματα 
μεταχεκλικότα πρὸς τὸ ἀσύνηθες xal τῇ ἰδίᾳ φύσει 
ἀντιτασσόμενα. ἕως τις νόσος φ'λάνθρωπος ἐπέ- 
ὄῤισε τῷ ἀνθρώπῳ ἐξ ὕλης μοχηηροτέρας, ἥτις τὰ 
ἄρθρα τοῦ σώματος ἀναμοχλεύουσα ἐπενέμετο, καὶ 
ἐπέθετο τῷ λογιστικῷ χραταιότερον. "Hye δὲ τότε 
πεντεχαιδεχάτην ὁ Δὔγουστος μὴν, χαὶ ὁ Κασταμο- 
νίτης μετὰ φυσήματος xal πολυοχλίας ἀρᾳικωτατης 
τῇ [281] μονῇ τῆς παντανάσσης διὰ τῆς ἀγορᾶς ἐπε- 
φοίτησε, τὰ ὅσια τελέσων τῇ μεταστάσει τῆς θεομή- 
τορος, ὅτε xal πρώτως ἀχούσας δεσπύτης xal βασι- 
λεὺς, ἐπεὶ xal τοῦτο προσεφεῖτο ἐπιλέγειν τοῖς χό- 
λαξι καὶ τοῖς αἰκάλλειν εἰωθοσι τοὸς δυναστεύοντας, 
ἔδοξε τοῖς κομψοτέροις τῶν συνελθόντων εἰς ἐπε λη - 
ψίαν ἀποχλίναι διὰ τὸ χαινότερον τοῦ ἀχούσμαχτος, 
᾿Αλλὰ καὶ τις τῶν τοῦ Βήλου χριτῶν πυρεστὼς (τὸ 
δὲ ὄνομα ἔχὼν ὑπερύήσομαι) διαχαλάσας τὴν 
ἐσθῆτα (38) ἐδέσμει τὰς γαστροχνημῖδας τοῦ λογο- 
θέτου τῇ ζώνῃ τῆς ὀσφύος, ἐπισχήσειν τὸ ἀνωφερὲς 
τῆς ὕλης ἐντεῦθεν πειρώμενος. Πλὴν ὁ μὲν χαὶ 
οὕτως ἀλύτως εἶχε τῆς τῶν φρενῶν παραχοπῆῶς, ὁ 
δὲ τὸν παρὰ παντων εὖ μάλα ὠφλίσχανε γέλωτα διὰ 
τε τῶν ἱματίων τὸ ἄνετον καὶ τὸ τῆς γνώ χης εὐά»- 
Ἴωγον. ᾿Αλλὰ τότε δὴ βραχύ τι xai ὅσον ἡ δυτέραν 
τὴν ἡμέραν ὑπολογίσασθαι τῆς χαχεξιὰας ἀνανεύσῶς, 
πάλιν ἐμπέπτωχεν εἰς αὑτὴν καὶ μεθ᾽ ἡμέρας ἀπέῤ- 
ὀνξε τὴν ψυχὴν, καὶ ἄλλως ἀσθενιχὸς ὧν τὸ σωμα 
xai τὰ περὶ τὴν ἕδρχν ὑπὸ νόσου πολύτρηγτος. 
Ἐκδηλότερον Ob τὸ αἷσχος ἐγγὺς τοῦ χάλλους 
ὁρώμενον. Τοῦ γὰρ Κασταμονίτου τελευτήσαντος 
διαδέχεται τὴν βασιλέως εὔνοιαν νεανισκάριόν τι 
γραμματιστοῦ xai πιναχιδίου δυόμενον, Καὶ τούτου 
τὸν ἐν ἡμῖν βίον ἀπολιπόντος παιδίον μικρὸς" τὴν 
τῶν χοινῶν διοίκησιν ἀναζώννυτα!, οὕπω πέρυσιν 
ἀφειμένον δονακίσχου xal μέλανος, ὅς οὐ τὸν 
κρατοῦντα μόνον αὐτὸν ὡς τὸ χῆτος ὁ λεγόμενος 
προπυομπεὺς μετῆγεν ὡς ἡρεῖτο καὶ περιέφερεν, 
ἀλλὰ μετὰει xal ὅσα τῶν στρατιωτιχῶν εἶσι χατα- 
λόγων, ὡς εἴπερ εκ σπαργάνων αὐτῶν τῇ πηδα- 
λιουχίᾳ τῶν μεγίστων ἐνετέθραπτο πραγμάτων ἤ 


Hier. Wolfii note. 
(38) Alter materie ascensum ad caput prohibere, alter eam δὰ pedes retrahere instituit. 


809 


DE ISAACIO ANGELO LIB. III. 


810 


τὰς κοσμικὰς φροντίδας ἡπίστατ ο πρὸ γενέσεως, A les, quod nemo erat qui ibi pulsantibus aperiret. 


καθὰ xai πεοὶ Σιδύλλης φασὶν ὡς ἄμα τῆς μητρῴας 
νηδύος ἐξέθορς xal ἅμα περὶ τῆς τοῦ παντὸς ἐφι- 
λοσόφει συστάτεως. Πολλαπλασίονα οὖν xai οὔτος 
τοῦ Καπταμιονίτου τὴν ἰσχὺν ἐνεδέουτο, θυμόσοφος 
ὧν ἐν πλείστοις xal περιδέξιος τὸν νοῦν ἐν “αἷς 
ἐπιδολαῖς τῶν πραγμάτων, χάχεῖνα τῷ αὐτοχρά- 
top: θεμιτὰ ὁπόσα ol θελητὰ ἐδέδοκτο" 00s» ἀπα- 
ραίτητον ᾧετο ἀγαθὸν xal ἀσπάσιον, ὅσα xal τὸ 
παμθότανον τοῦ ἀγροῦ, εἰπεῖν δὲ xai τριπόθητον ὡς 
τὸ τοῦ Heoótoo μάργαρον παρὰ τῷδε τῷ βασιλεῖ 
συλλελόγιστο. Καὶ ἦν βομόύλιος ἀτεχνῶς εἶτε κώνωψ 
ὠτίον περιδομόῶν λέοντος, ἢ μυρμηκάνθρωπος με- 
λάγχροος τὸ τῆς γῆς μέγιστον ἄχθος διαχυδερνῶν 
ἐλέφαντα, ἢ μέρινθος λεπτὴ ἀπὸ ῥινὸς ἐφέλχούσα 
κάμηλον, εἴπῃ δ᾽ ἄν τίς οὐκ ἀκόμψως καὶ παχειὰ 
χυψελὶς περὶ τὸ τῆς βασιλικῆς ἀχοῆς ἐνσχήψασα 
ἐλιγμα καὶ τῶν ἑτέρωθεν ἐνηχουμένων τὴν εἰσροὴν 
ἀποφπάττουσα, ἣ xxi τεθλιμμένη παράθυρος xal 
τὰ βασίλειχ. ΑἹ δ᾽ εὐρεῖαι τῶν εἰσόδων, δι᾿ 


» 
ων 


Bi quis vero per rimas forium iis cernebatur qu 
pulsare non desistebant, nullum tamen aliud re- 
sponsum accipiebant nisi ut exiguam et obliquam 
portulam adirent ; ac ne ibi quidem patebat ingres- 
sus nisi muneribus aperiretur, eliamsi veslis ven- 
denda esset. Ut autem senex iste puer plurimum 
ab imperatore diligeretur et solus ei esset instar 
omnium, id tum sophistico et faceto ac prompto 
ingenio, tum animo occulto el obscuro conseque- 
batur, quod hirsuta supercilia et juxta nasum nullo 
interstitio distincta arguebant. Sed maxime illud 
ei commodabat, quod munera aibi ab aliis oblata 
imperatori restituebat. Erat enim adeo mercatorio 
ingenio, tam inexplebili accipiendi fame flagrabat, 
ul non aurum et vestes duntaxat acciperet, sod et 
alia minuta, usque ad pepones et cetera esculenta 
et omnis generis poma. 

στενὴ πυλὶς xal συνεπτυγμένη ὁδὸς εἰσάγουσα πρὸς 
προσεφοίτων πρότερον τοῖς χρατοῦσιν οἱ δεόμενοι, 


τέλεον ἐπεζυγώθησαν, xal ταῖς μωραῖς τῶν παρθένων οἱ δι᾽ ἐχείνων εἰσελθεῖν πειρώμενοι ἐῴκεσαν 
ἀτεχνῶς ὅτι μηδ᾽ ἦν ὁ wav, ἐχείνας τῷ χρούοντι [282] ὑπανοίγων. El δέ τις ὀψέ ποτε διὰ τῆς τῶν πυλῶν 
συμμύσεως τοῖς ἐπιμένουσι τῷ κρούειν ἐπαπταίνετο, οὐδὲν μέντοι πρὸς τὴν πεῦσιν ἀπεχρίνετο, τὸ δ’ 
ἀπελθεῖν εἰσηγεῖτο κατὰ τὴν παραπυλίδα τὴν πλάγιον, Οὐδ’ ἐχείνης ἦν εὐμαρὴ τὴν εἴσοδον εὕρασθαι 
μὴ καταθέμενόν τι τῶν ἐν τῷ χύλπῳ d, τὴν οἴχοι ἀποδόμενον δίπλαχα, Συνεμλάχετο δὲ τῷ παιδιογέ- 
Qovtt τούτῳ πρὸς τὸ ὑπερφιλεῖσθχι παρὰ τοῦ αὐτοχράτορος καὶ εἷς ἀντὶ παντὸς λογίζεσθαι τό τε ἦθος 


Α » , ' - 
σοφιστικὸν xxl εὐτράπελον ὃν ἐν τοῖς παρεμπίπτουσι 


γνώμης xi ὕφαλον, 
μεταίχμιον ἔχουσα. 
μόνον τοῖς ἐξ 


ὕλης (39) παντοίας στατῆρσιν 


δίχιταν, ἀλλὰ xal ποτάνοις ἐνελύττα xal ἐνέχαινε 


γῖς ὠραῖΐον ἐδώδιμον. 


πράγμασι xal τὸ πολυειδὲς ὠσχύτως τῆς 


ἐπεὶ xai χατηγόρει ταῦτα dj τῶν ὀφρύων γραμμὴ. συνεχὴς φυεῖσα καὶ μηδὲν τι 
Ἐπὶ πλέον δ᾽ ἐποίει αὐτὸν ἀγαπᾶσθαι xal οἰκειοῦσθαι ἡ τῶν διδομένων αὐτῷ παρά 
τινων πρὸς τὸν βασιλέα ἀπόδοσις xal τὸ ἐμποριχὸν φρόνημα 


xai ὁ ὑπεράπειρος λημματισμός: οὐ γὰρ 
ἐνσχολιευόμενος ὑφεῖρπε wal ἐνήδρευε τοῖς πρὸς 
πέποσι χαὶ σύμπαν ἄλλο περιειργάζετο τῆς 


ς΄. ᾿Αλλ᾽ ἐπαναχτέον τὸν λόγον ἐχτραπόμινον τοῦ  6θ. Sed ud institutum redeundum est, et multa 


ἴχνους ἐφ᾽ ὅπερ ὥρμησεν ἐξ ἀρχῆς. Cà δ᾽ ἐφ᾽ ὅσον 
ἐνεδέμει χρόνον τῇ βασιλίδι τῶν πόλεων ὑπὸ τοῦ 
βασιλέως τούτου πραττόμενα, ὡς ἐκ πολλῶν ὀλίγα 
εἰπεΐῖον, οὐτωσί πως διετετράνωτο. "Hv οὖν τὰ περὶ 
τὴν δίαιταν ὁ βασιλεὺς οὗτος πολυτελέστατος χαὶ 
διαδοτικὸς βρωμάτων τοῖς παρεστῶσιν. Εἶχεν οὖν 


ἀτεχνῶς τὴν τράπεζαν Σολομώντειον, xal τὰς 
ἐσθῆτας ὡς ἐχεῖνος κχαινοτανεῖς περιέχειτο, βου- 


νίζων μὲν τοὺς ἄρτους, λόχμην δὲ χνωδάλων ἴχθύων 
τε διάπλευσιν xal πόντον οἴνοπα δειχνὺς τὴν ἐστία- 
σιν. Ναὶ μὴν ἑἕτερημέροις ἐνηυπάθει λουτροῖς, 
ὠσφραίνετό τε μερεψουμένων εὐωδιῶν, xal ταῖς 
σταχταῖς ἐῤῥαντίζετο ὡς ὁμοίωμα τε ναοῦ στολαῖς 
ἐξάλλοις ἐχέχαστο βοστρυχιζόμενος, ᾿Επιδεικτικός 
τε ἦν ὡς ταὼς ὁ φιλόχοσμος xal μὴ δὶς τὸν αὐτὸν 
'τῶνα ἐνδιδυσχόμενος ὥσπερ ἐκ παστοῦ νυμφίος 
xxi ὡς ix λίμνης περιχαλλοῦς ἥλιος προΐει χαθ᾽ 
ἑχάστην τῶν ἀναχτόρὼν, Χαίρων δὲ ταῖς εὐτραπε- 
Ali; καὶ τοῖς ix τῆς ἁπαλῆς Μούσης ἄᾷσμασιν 


ἁλισκόμενος, ἐγερσιγέλωσί τε ἀνθρωπίσχοις copna- . 


ex paucis, ut. imperator ὅ 39 in urbe se gesserit, 
explicanda. Erat igitur in victu sumptuosissimus, et 
de ferculis distribuebat iis qui mense astabant. 
Mensam omnino Salomoniam aur Sybariiicam ha- 
bebat, et novis ut ille vestibus quotidie utcbatur ; 
nec erat ejus convivium aliud quam collis panum, 
saltus ferarum, piscium mare, vini oceanus. Alter- 
nisdiebus lavacris sereficiebat.Pastilliset unguentis 
omnis generis delibutus instar pavonis superbi se 
ostentabat ; ct ut sponsus e thalamo aut ut sol ab 
Oriente,ita ipse epalatio quotídie prodibat. Gaudebat 
facetiis et mollibus cantilenis. Morionibus, scurris, 
bistrionibus, parasitis, mimis, cantoribus palatii 
fores patebant ; cum quibus rebus et hominibus uti. 
que Bacchi et Veneris intemperantia conjungitur, 
cieleraque bonum sani imperii statum corrumpere 
solita. Cum aliquando in cona sibi alia afferri jus- 
sisset, mimorum illius etatis festivissimus, $80 
cognomento Calibures, conspecto coetu mulierum 
qui ancillis et cognatis imperatoris constabat : 


Hier. Wolfii note. 


(39) Οὐ γὰρ μόνον τοῖς ἐξ ὕλης. Οὐ γὰρ μόνον 
modb xal Baca Ἐλάμοανεν, ἀλλὰ xai ἕτερα εἴδη 


PATROL. GR. CXXXIX. 


μικρά, Non tantum. pecuniam el vestes, sed minutio- 
ra quoque accipiebat. 


38 


811 


NICET/E 6HONIAT4E 


8192 


« Cognoscamus prius has» inquit, « imperator, À ραθύρων, οὐκ ἐπεζύγου Κέρχωψί te xal μίμοις καὶ 


deinde alias adduci jubeto. » Quod dictum cum 
omnes et viri et mulieres risu excepissent, ille co- 
lore mutato οἱ vix repressa iracundia morionis li- 
cenliam minis castigavit. Loca et situ et temperie 
&eris amoena consectabatur, οἱ ex intervallis in 
urbem redibat, et ut phoenix avis non semper 
conspiciebatur. In primis vero immensis substru- 
ctionibus delectabatur, et furore quodam ad ea 
ruebat que desiderabat, officio in plerisque ne- 
glecto. In utroque palatio balnea el conclavia 
splendidissima et in Propontide suinptuosas edes 
mdificavit, et insulas parvas mari aggeribus expleto 
excitavit. Cum turrim in Blachern:o palatio cum 
munitionis, ut aiebat, tum sue habitationis causa 
exsiruere statuisset, et vetera fana, quae in littore 
neglecta stabant,et inultas illustres urbis domos de- 
molitus $81 est, quarum fundamenta nune quoque 
vix sine laorymisspectari queunt; splendidissimum 
generalis edificium,quod totum latere coctili consta- 
bat, 80lo equavit et preter alia multa inclytam Man- 
ganiam domum destruxil, neque operis elegantiam 
et magnitudinem veritus neque victorem martyrem, 
cui ea dedicata erat, reverilus. Jdem Divi Michae- 
lis caelestium copiarum archiducis, in portu sitatu, 
instauraturus, si qua in palatio marmorea tabula 
splendore et guttarum varietate illustris vel pavi- 
mentum tegebat vel parieles ornabat, eo transíe- 
readam curavit. Sed et archangeli pictas et flctas 
imagines, vel in urbe vel aliis locis praesidii causa 
dedicatas, vetustae οἱ admirande manus opera, in 
idem templum congregabut, $889? summum etiam 
studium adhibuit, ut Monembasia transfer:et 
Christum, qui in cruce trahitur, opus admirabili 
arte et elegantia, quud cruciatus Domini et Serva- 
toris nostri evidentissime repraesentat; nec con- 
quievit priuspuam eau imaginem dolo abstulisset : 
nam aperte citra periculum id conari haud potuis- 
sct. /Ereas porilas latas et altissimas. que olim 
magnum palatium claudebant, nostra etate car- 
cerem, qui iude Chalce dicitur, muniebant, eodem 
transtulit. Celebrem aule sedem, quod novum 
monaslerium dicitur, oinni sscro ornatu, vasis 
omnibus spoliavit. Atque his rebus gloriabatur et 
elrerebatur inagis quam quisquam alius mirabilia 
opera laudi sibi duceret. Nam cum umbram ima- 
gini preferret, subiractionem pro additione et 
transpositionem pro appositione habebat, quamvis 
ea nullum beneficentia simulacrum, parvam aut 
nullam religionis speciem haberet: neque vero 
Deum irasci, sed potius gaudere, si aliud templum 
pristino splendore privatum volucribus nidos el 
erinaceis foveas preberel, aliud vero instauratum 


D πόλις 


παρασίτοις καὶ ἀοιδοῖς τὰ βασίλεια. Τοῖς δὲ τοιού. 
τοις ὁ πάροινος κόσμος συνέζευχται 
$ κατὰ τὰς κοίτας ἀσέλγεια συνεφάπτεται, καὶ 


πάντως καὶ 


ὅσα χρηστῆς χαὶ ὑγιοῦς βασιλείας συνδιαφθείρει 
χατάστασιν. ᾿Ατὰρ εἴρηκέ ποτε ἐπὶ δείπνου. « 'Ry- 
ἐγκατέ μοι ἅλας (&0): » παρεστὼς δὲ τῶν τότε μίμων 
ὁ χαριέστατος, ᾧ τὸ ἐπώνυμον Χαλιδούρης, περιθλέ- 
ψάμενος τὸν τῶν γυναιχῶν χορὸν Ex τινων προσπό- 
λων xal συγγενῶν τοῦ βασιλέως χεχράτημένον « Γνω- 
σόμεθα, » εἶπε, « πρώτως «ταύτας, ὦ βασιλεῦ" εἶθ᾽ οὗ- 
τως ἄλλας εἰσενεχθῆναι χέλευσον. » Καὶ πρὸς τὸ ῥῆμα 
τοῦτο πᾶσχί τε καὶ πάντες ἐξεχάγχασαν. Tp δὲ -ρέ- 
πεται ὁ χρὼς, χαὶ μόλις τὸν θυμὸν ἔν πείσει χολάσάς 
ἐμδριμήμττι τὴν τοῦ γελωτοποιοῦ ἐλευθεροστομίαν 


D ἀνέστειλς. Μεταδιώχων δὲ τὰ τῶν χωρίων εὖ ἔχοντα 


xai ὥρας xxi θέσεως, ἐχ διαλειμμάτων εἰς τὴν μεγα- 
λόπολιν ἐπανήρχετο, καὶ χατὰ περιόδους ὡς ὄρνις 
ὁ Φοῖνιξ ἐπωπτάνετο [283] Ὑπὲρ πᾶν δὲ ἕτερον τὰς 
τῶν ὑπερόγχων οἰχημάτων ἀνεγέρσεις περιεσπού- 
δαζε, μανικώτερον ἐπὶ τὰ ἐραστὰ ἐμπηδῶν, χάν 

τοῖς πλείστοις τοῦ χαθήχοντος ἐχφερόμενος, "Ewxüe 

τε οὖν τῶν βασιλείων ἀμφοτέρων λουτρὰ καὶ διαιτή- 
σεις λαμπροτάτας ἐδείματο, xal χατὰ τὴν Ἡροπον- 
τίδα πολυτελεῖς δόμους ἀνήγειρε, νησίδιά τε τὴν 
θάλασσαν ἀπογα!ώσας εἰργάσατο. ]Ἰ]ροθέμενος δὲ 
xxi πύργον τεχτήναστθχι χατὰ τὸ ἐν Βλαχέοναις 
παλάτιον, ἅμα μὲν εἰς ἔρυμα ἀναχτέρων, ὡς 
ἔφασχε, xal ὑπέρεισμα, ἅμα Oi xal εἰς ἐνοίκησιν 
ἑαυτῷ, ναυύς τε χατὰ τὴν ἀκτὴν παλαι ἱσταιλένους 
ἀτημελεῖς xatnpeuys καὶ πλείστους τῶν κατὰ τὴν 
βασιλίδα πόλιν περιφανῶν οἴχων ἔθετο εἰς ἐρή μω- 
σιν, ὧν ἐσδεῦρό τινες θέαμα τοῖς παριοῦσ! δακρόων 
ἄξιον τοὺς θεμελίους προδάλλονται, καὶ τὴν dx 

πλίνθου πάτης ὀπτῆς λσμπροτάτην τοῦ γενιχοῦ 
οἰχοδομὴν χκατηδάφισε᾽' Σὺν πολλοῖς δὲ χαὶ τὸν 
περίκλυτον οἶχον τῶν Μαγγάνων χατέδαλε, μήτι 
τὸ τοῦ ἔργου κάλλος xal τὸ μέγεθος αἰδεσθεὶς, poit 
τὸν τροπαιοφόρον μάρτυρα πτοηθεὶς, ᾧ ἀνέκειτο 
οὗτοσί. ᾿Επισχευάσαι δὲ βουληθεὶς xal τὸν ἐν τῷ 
ἀναπλῳ νεὼν τοῦ ἀρχιστρατήγου τῶν ἄνω τάξεων 
Μιχαὴλ, εἴ τις ἐν πλαξὶ τοῖς βασιλείοις δόμοις ὑπέ- 
στρωτο καὶ περιημπῖσχε τοὺς τοίχους καλλίστῃ τε 
τῷ στιλπνότητι καὶ ῥανίσιν Ἐστιγμένη ποιχιλοχρόοις, 
ἐχεῖσε μεταχεχόμιχεν. ᾿Αλλὰ xal τὰ τοῦ &oya[[i- 
λου διὰ χρωμάτων xai ψηφίδων τυπώματα, ὀπόσα 1, 
ἔστεγεν dj κώμαις καὶ χώραις ἀνέχειντο 
φυλαχτήρια, χειρὸς ἀρχαίας ἔργα xai θαυμασίας, 

χατὰ τὸ αὐτὸ συνήθροισε τέμενος. Ἢ δὲ τοῦ βαδι- 

λέως τούτου σπουδὴ ὅπως ix τῆς νῦν λεγομένης 
Μονεμόασίας ἀνακομίσειε τὸν ἐπὶ σταυρὸν ἐλκόμε- 
vov Χριστὸν ὡς ἔργον ἀξιάγαστον xal τὴν τέχνην καὶ 
τὴν χάριν οὐδὲν ἀπελείπιτο τῶν ἐχφανεστάτων 


Hier. Wolfii notee.. - - 


(40 Apparet principio legendum ἅλας, id est sa- 
le». Eam vocem accepit ecurra quasi dixisset ἄλ- 
λας, scilicet γυναῖκας. Locus hio exprimi Latine 
non satis potest ; quanquam Grece quoque, nisi 


pronuntiatione juvetur τὸ ἅλας et ἄλλας, paulo 
minus frigidum videtur, quam si dicas alia et alia 
scorta subintelligens. 


813 DE ISAACIO ANGELO LIB. II. 814 


παθῶν: ὅλος γὰρ ἀνήρτητο ταῖς ἐλπίσιν, ἔως A peregrinis donuriis et alienis ornamenliis splen- 
ἐκεῖθεν σὺν δόλῳ ἀφήρηχεν' οὐ γὰρ &xlvóuvog ἦν —desceret. 

παντάπασιν ἣ προφανὴς ἐπιχείρησις, ᾿Αλλὰ xai τὰς χαλχᾶς πύλας ἐκεῖσε μετέθηκεν, αἱ πρώην μὲν 
ἐπεζύγουν τοῦ μεγάλου παλατίου τὴν εἴσοδον εὐρεῖαι οὖσαι χαὶ ὕψισται, ἐς δ᾽ ἡμᾶς τὴν εἰρχτὴν 
συνεῖχον ἥπερ ἐξ αὐτῶν Χαλκὴῆ κχατωνόμασται. Καὶ τὸν ἐν ἀναχτόροις περιώνυμον ναὸν ὅς Νέα μονὴ 
χιχλήσχεται, θείου παντὸς ἐπίπλου xmi ἱεροῦ σχεύους ἐψίλωσε. Κὰπὶ τούτοις λαμπρυνόμενος ἦν καὶ 
θρυπτόμενος ὡς oU τις ἄλλος ἐπ᾽ ἔργοις θαυμαστοῖς ἀδρυνόμενος. "Qero γὰρ προσένεξιν τὴν ἀφαίρεσιν 
καὶ πρόσθεσιν τὴν μετάθεσιν. τὴν Yao σχιὰν προὔχρινε τῆς εἰκόνος, οὗ τὴν ἀγαθοεργίας σκιογρα- 
φίαν καὶ μιχρὸν ἢ οὐδὲν φιλοθεῖας ἴνδαλμα cotoucav* ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ τὸ θεῖον χολᾷν, χαίρειν δὲ μᾶλλον, 


εἶ οὗτος μὲν ὁ νεὼς τῆς πρώην 


ἀχρειοῦται λαμπρότητος εἷς ἐννόσσευσιν πτηνῶν xal χατοίχησιν 


ἐχίνων ἐώμενος, ἐγχαινίζεται δ᾽ ἕτερος ὀθνείοις κειμηλίοις καὶ κόσμοις ἀλλοτρίοις καταγλαὶζεται, 


[P. 284.] C. Ὃ δὲ τόλμης μετεῖχεν, ἵνα μετρίως Β 7. Ea quoque fuit audacia (ne quid dicam gra- 


γοῦν εἴποιμι, Exolvou τὰ ἱερὰ σχεύη, xx τῶν θείων 
αὐτὰ ναῶν ἀποσπῶν ταῖς ἑαυτοῦ τραπέζαις παρεισ- 
ἔφερεν, Ὥχει δὲ καὶ τοῖς δαχτύλοις χατὰ πότον τὰ 
ἐν τάφοις βασιλέων ἠωρημένα χυπελλοει δῇ τῷ Θεῷ 
ἄναθέματα, ἐκ λίθων τιμχλφῶν xat γρυσίου ἀπέφθου 
ἐσκευχσμένα, καὶ εἰς χέρνιδα χειρῶν ὑδροχόοι πε- 
ριεφέροντο ἄμαχοι τὸ χάλλος xal ἄπληστοι τὴν 
ὥραν, οἷς ἀπομόργυνται Λεόϊται καὶ ἱερεῖς τὰ θεῖα 
αἰτίόντες μυστήρια. ᾿Αφχιρῶν δὲ xal ἀπὸ τιμίων 
σταυρῶν χαὶ πτυχῶν τῶν ἀχηράτων Χριστοῦ λο- 
iow κόσμους πολυτελεῖς περιδέραια xal στρεπτοὺς 
ἐτίθετο ἐξ αὐτῶν, xal τούτους αὖ χατὰ τὸ αὐτῷ Oo- 
χοῦν μεταδάλλων ἑτέραις ἐνήρμοζεν ἀπεριθαμδήτως 
βατιλικαῖς στολαῖς. Πρὸς δὲ τοὺς εἰσάγοντας πα- 
ραιφατιν μὴ συμφέρειν αὐτῷ τὰ γινόμενα ταῦτα 
θεοφιλεῖ αὐτοχ:άτορι ὄντι xal ἄνωθεν ἐκ προγόνων 
τὴν εὐσέδειαν ἐπιχαταδαίνουσαν ἔχοντι, xal θεοσυ- 
λίαν εἶναι προφανῆ τὰ γινόμενα, σφοδρὸς ἦν καὶ 
παροξυντιχὸς, χαὶ ἐπέπληττεν ὡς ἀνοηταίνουσι 
προδήλως xai δυσπραγοῦσιν ἄγνοιαν τοῦ χαλοῦ τοῖς 
οὕτω φάσκουσι" πάντα γὰρ ἐξεῖναι τοῖς βασιλεύουσι 
ποιεῖν διετείνετο, xal Θευῦ xai ἄναχτος χατὰ τὸ 
ἄρχειν τῶν ἐπιγείων μὴ ὡς ἐπίπαν εἶναι τὸ διεστὼς 
ἀτύμόατον xal ἀντίθετον, ὡς τῇ καταφάσει ἀπό- 
φασις. Συνιστῶν δὲ ὡς δῆθεν ἀμεμφῆ x«l ἀνεύθυνα 
τὰ γινόμενα, παρῆγεν εἰς παράδειγμα τὸν ἐν βασι- 
λεῦσι Χριστιανοῖς πρώτιστον xal κχράτιστον Κων- 
σταντῖνον, τὸν μὲν τῶν ἥλων δι᾽ ὧν ὁ Κύριος τῆς 
δόξης τῷ ξύλῳ τῆς κατάρας προσήλωτο τῷ ἱππείῳ 
χαλινῷ πατταλεύσαντα, τὸν δὲ τῇ χόρυθι ἐνερεί- 


vius)ut sacra vasa profanaretet templis avulsa men- 
Sis suis adhiberet.In comessationibus $83 quoque 
ex gemmis pretiosis et solido auro calicum instar 
facta donaria, que supraimperatorum monimenta 
pendebant, manibus versabat ; et pelvibus insu- 
perabilis elegantis, quibus se Levite et sacerdo- 
tes, cum sacra mysteria Iractant, mundare solent, 
pro malluviis utebatur. Auferebat particulas do 
venerandis erucibus, item ornatum maximi pretii 
de immortalibus Christi oraculis, iisque pro mo- 
nilibus et torquibus utebatur: ipsos vero codices 
aliis imperatoriis stolis, que nibil habereut admi- 
rationis, involvebat. Et graviter succensebat iis ἃ 
quibus monebatur ea facta non expedire religioso 
« imperatori, qui pielatem a majoribus accepisset, 
nec aliud esse quam sacrilegium ; eosque ut mani- 
feste deliros et honestatis ignaros arguebat: licere 
enim imperatoribus omnia ; et inter Deum et re- 
gem, quod ad terrenarum rerum gubernstionem 
attinerel, non eam esse repugnanliam que sit in- 
ter negationem et afflrmationem contendebat. Ac 
ul probaret scilicet se eo nomine non esse repre- 
headendum primi et summi inler Christianos 
imperatoris Constantini exemplum 58.4 adduce- 
bat,qui alterum clavum, quibus gloriosus Dominus 
exsecrabili cruci fuit affixus,freno equi inseruerit 
alterum galew infixerit. Sed causam de industria 
dissimulabat, cur Christiane religionis princeps 
ejusmodi rebus se ornarit, ut videlicet gentilibus 
ostenderet proedicationem orucis esse divinam 


σαντα, Τὸν δὲ σχοπὸν ἐκὼν παρεδλέπετο, δι᾽ ὅν ὁ Ὦ potentiam, quam ipsi ut dementiam asperna- 


τῆς πίστεως ἀρχηγὸς ἄνοξ ταῖς τοιαύταις ἐνεχαλ- 


bantur. 


λωπίζετο πράξεσι, δύναμιν θειοτέραν τὸν τοῦ σταυροῦ λόγον δεικνὺς τοῖς Ἕλλησι xai τιθέμενος, oí μωρίαν 


τὸ χήρυγμα ἤγηντο. 


᾿Αλλὰ καὶ τὸ ἀργύριον κιδδηλεύσας ἀδόκιμον τὸ 
νόμισμα κέκοφε, xal τὴν τῶν χρημάτων συλλογὴν 
οὐκ ἀνέγκλητον ἐποιεῖτο παντάπασι, τάς τε τῶν δη- 
μησίων φόρων εἰσπράξεις ἐπέτεινε, xal περὶ τὴν 
τούτων ἀπόχρησιν ἡσωτεύετο. Καὶ τὰς ἀρχὰς προῦ- 
βαλλεν εἰς ἐξώνησιν ὡς τὰς ὀπώρας οἱ ἀγοραῖοι. 
᾿Βνίοτε δὲ xxi ἄτερ βαλαντίου χαὶ. πήρας ἀποστο- 
λιχώς εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐξέπεμπεν oUc ἤδει μερίδα 
τῷ διχαίῳ διδόντας xal ἀκαταγοητεύτους χρυσίῳ, 
μηδ᾽ οἴχοι καταδύοντας πάντα τὰ συλλεγόμενα, ἀλλὰ 
xai τῷ δημοσίῳ ταμείῳ κατατιθεμένους τὸ ἐφάρμο- 
στον ὄφλημα. Naoiq δὲ xa! τεμένεσι καὶ εὐχτηρίοις 


Argenteam monetam adulteravit,neque pecuniam 
plane citra reprehensionem collegit. Publicorum 
vectigalium exactiones auxi!, quibus ad luxum est 
abusus. Magistratus,ut circumforanei poma, vena- 
les habuit; eosque nonnumquam apostolico more 
Sine sacco et crumena in provincias ablegabat, 
quos eqnitatis rationem aliquam habere, nec auro 
decipi, nec quicquid collegissent domi abstrudere 
norat, sed quod fisco deberetur bona fide pendere. 
Tamen liberalitate in templa et monasteria supe- 
riores imperatores omnes superavit. Nam temeexe 
ruinosa suífulsit, vetustate &eXovins Ne, Set NSNNS- 


815 


NICETJE CHONIAT/E 


816 


nibus et picturis illustravit. Dei Genitricem tanta A οἴχοις xai ἱεροῖς φροντιστηρίοις, ὡς oU τις πρότε- 


veneratione coluit $85 ut ad ejus imagines animo 
pene linqueretur; ideoque plurimas auro et gem- 
mise ornatas in iis fanis adorandi causa dedicavit, 
ubi frequentissimus erat piorum hominum con- 
cursus. Domum Isaacii sebastocratoris in ardua 
parte Sophiani portus sitam in pandocheum trans- 
formavit, ubi centum viri cibum capere, totidem 
lectis cubare, et totidem equi stabulari possent. 
Et qui eo veniebant, sine pecunia diebus complu- 
ribus pascebantur. Regias edes quas Andronicus 
ad edem Sanctorum Quadraginla struxerat, in 
nosocomium mutavit. Redemit et domum que 
magni drungarii dicitur a possessore ; et in eaquo- 
que male habentes refocillendos curavit, nulla re 
negata quae sanationem eorum juvare posset. Cum 
urbis pars septentrionalis conflagrasset, eos qui vel 
edium vel bonorum jacturam fecerant distributione 
pecunie sublevavit. Imperio potitus, quinque auri 
cenlenarios civibus divisit. Magna hebdomade, 
quz supplicii quod Deus et homo pro nobis subiit 
memoria colitur, viduas eleemosynis, pauperculus 
virgines dote $86 el sumptu nuptiarum juvabat. 
Neque vero singulos duntaxat homines, domos, fa- 
milias munificenlia sua recreabat, sed interdum 
urbibus integris tributum remitiebat. Ut paucis 
complectar, ità propensus erat ad misericordiam, 
beneficentiam, et inopum sublevationem, ut quic- 
quid undecunque per vim et injuriam partum ac- 
ceperat, id rursus utraque manu effunderet.Eaque 
de causa etsi pecunia ἃ pauperibus exigebatur, in 
eo errore versabatur ut se non peccare persuasum 
haberet, quod hoe modo iisdem restitueretur. Nam 
immensi sumptus efficiebant ut in provincias mit- 
teret homines corruptos, qui magistratus auctio- 
narentur. Que causa erat uti res publica pessum 
iret.Nam pecunia per vim et fraudem quesitaetiam 
bene partam una corrumpit et. absumit. Quamvis 
autem pronus in iram esset, tamen nec a clemen- 
tia erat alienus, et szvitiam subinde moderabatur, 
οἱ placabilitate hominum erumnas sublevabat. 
Quo, aliaque a nobis 684  pretermissa cum face- 
ret, se palme instar ad flumen site florere, et im- 
perio solidius infixum esse quam solem colo 
arbitrabatur, et ut altam cedrum Libani in longas 
etates duraturum. Idem et alius judicasset, qui 
optimam partem elegisset οἱ dilexisset, nec mun- 
dana duntaxat curasset, sed et futurum saeculum 
quotidie pre oculis habuisset. Nam bonum et ma- 
lum in uniuscujusque potestate et judicio situm 
est, ut id deligat et agat quod Deo gratum est. 
Quod qui facit, in multos annos durabit, quemad- 
modum conira improborum vitam brevem fore 
dicimus, prophete auctoritatem seculi, qui viros 
sanguinariosetdolosos ad dimidium dierum suorum 
perventuros esse negal. Deus vero non ila statuit. 
Quis vero novit mentem Domini,aul ab eo in consi- 
lium est, adhibitus ἢ 


D 


pov, τὸ φιλότιμον ἐπεξέτεινε. τοὺς γὰρ χαμόντας 
χρόνῳ ὑπήρσεισε, καὶ ὅσοις τὸ ἀγλαοφανὲς ἡμαύρωτο, 
τούτοις τοῖς ix ψηφίδων xal γρωμάτων ὡραΐϊσμοῖς 
χατεχὔύσμησε. Πρὸς δέ γε τὴν Θεομήτορα τοσαύτην 
Expegs πίστιν ὡς καὶ τὴν [P. 285] ψυχὴν ἐκχκεχύ- 
σθαι ταῖς εἰκόσιν αὐτῆς. Καὶ διὰ τοῦτο πλείστας 
χρυσίῳ περιστείλας καὶ λίθοις τιμαλφέσι περιαν- 
θίσας ἀνέθηκε ναοῖς εἰς προσχύνησιν, xa0' οὖς γί- 
νονται πολλάχις τῶν εὐσεδῶν συνδρομαί, ᾿Αλλὰ xaX 
τὴν ἐπὶ τὸ κάταντες ἐν τῷ λιμένι τῶν Σοφιῶν 
ἑστίαν ᾿Ισπαακχίου τοῦ σεθαστοχράτορος tig πανδο- 
χεῖον μετασχευάσας, ἀνδρῶν μὲν ἑκατὸν παρέθτ,χε 
τράπεζαν χαὶ χλίνας ἱσομέτρους, τοσαυταρίθμων 
δὲ ὑποζυγίων ἱππῶνας ἀνέστησε χαὶ 
xaü' ἔχάστην οἱ παραδάλλοντες ἄτερ χαταθέσεως 
ἀργυρίου ἐφ’ ἡμέραις πλείοσι. Μετέδαλε δὲ εἰς 
νοσοχομεῖον xai τοὺς βασιλιχοὺς δόμους οὕς χατὰ 
τὸν νεὼν τῶν Τεσσαράχοντα μαρτύρων ὃ βασιλεὺς 
᾿Ανδρόνιχος ἐδομήίσχατο. Ἔτι γε μὴν τὸν τοῦ με- 
γάλου δρουγγχρίου ὀνομαζόμενον οἶχον ἐκ τοῦ ὃε- 
σπόζοντος ὠνησάμενος, ὁμοίως χαὶ τοῦτον εἰς ἀνά- 
παυμχ τῶν χαχεχτούντων ἀπέταξεν, οὐδενὸς φεισά- 
μενος ὁπόσα πρὸς ῥῶσιν ὁρῶσι τῶν ἀσθενούντων. 
Καὶ πυρὸς τὸ προσάρχτιον χλίμα τῆς πόλεις ἀφα- 
νίσαντος, διαδόσεσι χρημάτων τοὺς ἐς δόμους xai 
τὰ ὄντα ζημιωθέντας παρεχάλεσε, hai βατιλεύσας 
τοῖς πολίταις διένειμε χρυσίου χεντηνάρια πέντε. 
Καὶ τῆς μεγάλης ἑύδδομᾶδος ἐφισταμένης χαρ᾿ ἣν 
τὰ ὑπὲρ ἡμῶν τοῦ Θεανθρώπου πάθη σεύώάζονται, 
πολλάς τε ἀποδαλομένας θανάτῳ τοὺς εὐνέτας ἄνε- 
χτᾶτο τῆς χηρείας δι᾿ εὐποιας, xai παρθένοις ἐχο- 
ρέγει τὰ πρὸς γαμήλιον δόμα χαὶ παστάῦδα χαὶ 
ὑμέναιον ἐπιτήδεια. Οὐ μόοον δὲ xa0' ἕνα xal κατ᾽ 
οἴχους χαὶ συγγενείας ἐνεπίμπλα φιλοδωρία-, ἀλλὰ 
xai πόλεις ἔστιν Ove ὅλας εὐηργέτει ταῖς τῶν φόρων 
ἀνέσεσιν. Ὡς δ᾽ ἔπος εἰπεῖν, οὕτως ἔχαιρε τῷ ἐλέῳ 
καὶ πρὸς τὴν τῶν ἀγειρομένων ἀπόχτητιν ἔῤῥωτο 
ὡς ἀπαντλεῖν ἀμφοτέραις τὰ ἐπεισρέοντα’ ὅθεν αὐτῷ 
ὑπεισέδυ xal ὑπούλως παρεισεφθβάρη τὸ μὴ ἐκ πό- 
pev ἀεί ποτε διχαίων τὰ χρήματα συγχομίζεσθαι. 
Τὰς γὰρ τῶν δαπανῶν ὑπερόγχους τῇ ἀσωτείᾳ ἐγ- 
γιζούσας οἱ πλεῖστοι μὴ ὑφορώμενοι, εἰστεράξεων 
ἐφευρεταὶ χαινῶν χαθιστάμενοι ὡς γεωργίῳ ἡμέοῳ 
μελίνην ἢ δόδῳ ἀνεμώνην τὰ μὴ χαλῶς μηδ᾽ ὀσίως 
συλλεγόμενα συμφύρουσι χρήματα τοῖς διχαίοις 
ποροίσμασιν. Κατάφορος δ᾽ ὧὥν εἰς θυμὸν οὐδὲ τοῦ 
συμπαθοῦς ἤθους ἀπῴχιστο, ἀλλ᾽ αὐτὸς ἑαυτὸν πρὸς 
εὐμένειχν ἐπανάγων σύνδρομον πολλάκις ἐπεποίητο 
τῇ ὀργῇ τὴν συμπάθειαν, xal ταῖς συμφοραῖς τῶν 
ἀνθρώπων ἐπιχλώμενος τὰ πρὸς ὑφαίρεσιν ἑκάστῳ 
ἔπεμέτοει τῶν ἀλγεινών. Ταῦτα δὲ πράττωνι καὶ 
ἀλλ᾽ ὁπόσα τὸ λέγειν παρεδοσμεν, ᾧετοτῇ βασιλείᾳ 
ἐνεστηρέχθαι ὡς οὐδὲ οὐρανίῳ σφ χιρώματι ἥλιος, ἤ 
ὡς στέλεχος φοίνικος ὑπὸ ὀσμῆς ἀναθνλούμενος 
ὕδατος xai χέδρος Λιδανίτης ὑψίχομος ἐς κύκλους 
διατηρηθῆναι μαχραιώνων ἐνιαυτῶν. Τοῦτο δ᾽ ἄν 
καὶ ἄλλος τις ὑπετόπασε τὴν ἀγαθὴν ἀποκρίνας 


εἰστιῶντο 


μερίδα καὶ ἀσπασάμενος, xal μὴ τοῖς ἑπτὰ μόνον διδοὺς τὸ ἀνάλογον, ἀλλὰ xai τὸ τῆς ὀγδόης μυστή- 


817 


τοῖς ἀμείνοσιν, 


DE ISAACIO ANGELO LIB. III. 


ριον ἔχων πρὸ ὀφθαλ uv, καὶ τῷ τῆς ἐς᾽ Exátepa ῥοπῆς [P. 286] 
τοῖς δ᾽ ἐναντίοις ἐπινηχόμενος βράδιον, 


818 


Α 


Κύριος εἶναι προσρέπων μὲν ἀεὶ 
ἀλλ᾽ οὐ γινόμενος ὑπούρύχιος. Θεὸς δὲ οὐγ 


οὕτω βεδούληται. Τίς δ᾽ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ἢ τίς συμπαρείληπται οἱ σύμόδουλος ; ᾿Αμέλει xal ἐχποδὼν 


τὸν ἄνδρα θέσθαι τὸ θεῖον προμηθευσάμενον ἀρίστῃ πράξει χαὶ καλλίστῃ 


προθυμίᾳ συνεπεγεΐραν οἷον 


αὐτὸν χαὶ ἐπιῤῥῶσαν χρήσασθαι ἁσπαστὸν xa! μετά τὴν ἀπόθεσιν τῆς ἀρχῆς τοῖς πλείοσιν ἔδειξε. 


η΄: Μὴ φέρεϊν γὰρ ἔχων τὰς μετὰ 
μὰς καὶ λῃστείας τῶν Βλάχων, πληττόμενος δὲ καὶ 
τῷ τὸν Γίδον ᾿Αλέξιον xal τὸν Βατάζην Βασίλειον, 
ὧν ὁ μὲν τῶν ᾿Ἑψῴων ἡγεῖτο ταγμάτων, ὁ δὲ Βατάτζης 
τῶν Ἑσπερίων προὐχάθητο, συμπλαχβῆντας τοῖς πο- 
λεμίοις ἔγγιστά που τοῦ πολίσματος οὗ δομήτωρ 
᾿Αρκάδιος μὴ μόνον οὐδέν τι χατωρθωχέναι χρὴη- 
στὸν, ἀλλὰ τὸν μὲν 1ίδον ἀχόσμως φυγεῖν ἀπολω- 
λεχότα τὸ χρεῖττον τῆς στρατιᾶς, τὸν Ob συμφθα- 
ρῆνχ! ταῖς ὑπ᾽ αὐτὸν τάξεσιν, ἔγνω καὶ πάλιν δι’ 
ἑαυτοῦ χατὰ τῶν ἀντιπάλων ἐξενέγχασθαι πόλεμον. 
Συλλογαὶ οὖν xai ἀπογραφαὶ τῶν Ῥωμαϊκῶν ἐγί- 
νοντο στρατευμάτων, οὐχ ἀχρεῖον ὃὲ χαὶ τὸ μισθο- 
φορικὸν συνελέγετο. Πεμνας δὲ xal πρὸς τὸν ἐχείνου 
πενθερὸν τὸν ῥῆγα τῶν Οὐννων δι᾽ ἐπιχούρων ζτεῖτο 
σύναρτιν. Ὁ δὲ ἀσμένως ἐπαρήξειν ἐπένευσε, καὶ 
διὰ τῆς Βιδίνης ἐχπέμψειν ἴλας συνέθετο στρατιώ- 
τιδας. "ἀποχρῶσαν οὖν τὴν τοῦ στρατοπέδου ξυλ- 
λογὴν ἐργασάμενος, καὶ πέντε μὲν πρὸς τοῖς δέχα 
χρυσίου ἐνσχευασάμενος χεντηνάρια, ἀργυρίου δ᾽ 
ἐνθέμενος ὑπὲρ τὰ ἐξήχοντα, xal ἕτερ᾽ ἀττά τῇ 
στρατιᾷ ἐφοδιασάμενος χρήσιμα, κατὰ τὰς Νιαρτίου 
ἡμέρας τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων ἔξεισιν, ἀφεὶς 
ἑαυτὸν Θεῷ, xal κατὰ τῶν βαρδάρων στηρίξας τὸ 
ἴδιον πρόσωπον χαὶ θεὶς ὠσεὶ πέτραν αὐτὸ στερεὰν, 
xai ὅρον τῆς ἐπαναστροφῆς θέμενος τὸ πέρχς τῶν 
ἔργων ὧν χάριν χατὰ τῶν ἀποστατῶν ἐξεστράτευεν, 
3l μὲν δεξιὸν εἴη τοῦτο, ἐπανχτιθβεὶς τῷ Θεῷ, εἰ δ᾽ 
ἀπαίσιον, ὅπερ ἀπηύχετο, χαὶ οὕτω τῶν Éxtlvoo 
χριμάτων ἐξαρτῶν εἰσέτι δοχιμάζοντος τὴν τῶν 
ἁμαρτωλῶν ῥάδδον πατάσσειν τὸν χλῆρον τῶν δι- 
καίων. Καὶ ὁ μὲν ἀπαίξει τοιοῦτον τρέφων τὸ πρό- 
θυμον καὶ ὁμόσε τῇ ἀχμῇ τοῦ χινδύνου χωρῶν" ἡ δ᾽ 
ὑπερχειμένη πάντων χεὶρ χαὶ ῥοπὴ ἔτι ἦν ὑψηλὴ, 
οὐδ᾽ ὃ τοῦ κρείττονος ἀπεστράφη θυμὸς, ὡς ἔδειξεν, 
ἐπὶ πᾶσαν οἷς οἱ Βλάγχοι χραταιωθέντες προηγωνί- 
σαντο. Koi οὕτω μὲν οἱ ὀρθαλμοὶ τοῦ χρατοῦντος 
ἐπὶ τοὺς παραπικχραίνοντας ἔόλεπον ἀποστάτας, καὶ 
τῷ διανοητιχῷ ἐχείνου τὰ ἀφεστῶτα πόῤῥωθεν ἐφαν- 
τάζοντο' οἱ δέ γε τοῦτον τῆς ἀρχῆς ἀνατρέψοντες 
[P. 287] ἐγγὺς ὄντες παρεόλέποντο, xal τὸ d 
ἐστίας σκῶλον ὡς μὴ παρονοχλοῦν ὑπεραλλόμενος 
ἦν. Καὶ χαινὸν οὐδὲν, ἐπεὶ καὶ τὰς παραδλαστανού- 
σὺς χαχίας ταῖς ἀρεταῖς ἀγχιθύρους T xal φεραλ- 
λήλους μάλιστα οὖσας οὐχ ὁρᾷν ὡς δέον ὁρᾷν ol 
πλεῖστοι τῶν ἀνθρώπων αἱρούμεθα ἥ δυνάμεθα. Ἐῶ 


γὰρ λέγειν ὅτι περ ἐνεσημήνατό πως ἡμῖν ἡ φύσις ἢ 


χαὶ ἐνεφύτευσε πρὸς τὰ οἶἰχεῖα συμπάθειαν, καὶ 
συνδήσασα τῷ φίλτρῳ ἐνδιδόναι καὶ μαλαχίζεσθαι 
πρὸς τὰς φαύλας ἔξεις χὰϊ πράξεις Σαυτῶν τε καὶ 
τῶν φίλων ἑνιαχοῦ παραδιάζετα!, xal μὴ ῥᾳδίως 
ὑπάγεσθαι διατίθησι τοῖς ἐπαντλοῦσιν ὡς εἰς τετρη- 
μένον πίθον τὸ οὕς xal ὑφηγουμένοις τὰ μὴ χαλῶς 
δρώμενα οἷς προσπεπόνθαμεν. Οὐχοῦν xal οὗτος ὁ 


Σχυθῶν ἐπιδρο- A 8. Ceterum cum eum ab imperio remoturus 


esset,animum ejus ad res preclaras atquo optimas 
excitavit, ut eo etiam amisso plerisque charus et 
optatus esset. Nam cum Blachorum cum Scythis 
5688 incursiones et latrocinia ferre non posset, 
atque animo percelleretur quod Alexius Guido 
Orientalium et Batatzes Basilius Occidentalium 1e. 
gionum dux, prope Arcadiopolim cum hostibus 
congressi, non modo rem mile gessissent, verum 
etiam Guido amissa majore exercitus parle effuse 
fugisset, alter vero una cum suis copiis periisset, 
denuo suo ductu suisque auspiciis arma hostibus 
inferre statuit. Colliguntur et conscribuntur ubi- 
que Romane legiones, neque parva auxilia con- 
ducuntur. Implorat et soceri sui Hungnrie regis 
opem ; et facile impetrat ut is sec per Bidynam 
auxiliares turmas missurum polliceatur. Igitur 
justo exercitu munitus,depromptis auri quindecim 
et argenti amplius sexaginta centenariis, cioteris- 
que rebus idoneis inslructus, omnibus negotiis 
suis Deo permissis mense Martio urbe egreditur, 
animo contra Barbaros intento et obfirmato, re- 
ditus vero non alio termino prefixo nisi ubi ea 
confecisset propler que expeditionem instiluisset. 
Quodsi prosper esset eventus, eum Deo 80 acce- 
ptum laturum : sin adversus (quem deprecaretur). 
et hunc illius judicio permittendum 589 qui 
sortem justorum diutius virga peccatorum cedi 
vellet. Quo animo et consilio cum ad. summum 
discrimen pergeret, Dei manus et potestas adhuc 
excelsa erat, neque numinis ira placala, ut even- 
tus docuit, Blachis victoriam contra nos adeptis. 
Cum autem imperatoris oculi acerbos hostes spe- 
clarent, οἱ cogitatio longe remota prosequeretur, 
non videbat eum ἃ quo imperio pellendus erat, 
prope astantem et. summa animi consensione per 
omnia conjunctum, et domesticum offensaculum 
ut plane innoxium transiliebat. Neque id est mi- 
randum, quoniam mortales vitia juxta virtutes in 
propinquo et in eadem prope stirpe nascentía cer- 
nere aut nolumus aut nequimus.Ut non dicam na- 
tura & nobis quodammodo charitatem erga res no- 
stras esse insitans, qua devincti οἱ remollescentes 
malis aífectibus et actionibus tam nostris quam 
charissimorum segnius resistamus. Quo fit ut ve- 
luti surdis auribus eorum verba pretereamus, qui 
nostrorum improba facta commemorant. Sic Isaa- 
cius quoque cum e plurimis audiret fratrem 
Alexium sus et vite et imperio insidiari, et clan- 
destinum 590 odium benevolentie pretextu dis- 
simulare, ac plures esse Álexii quam Isaacii aman- 
tes,verba illa pro nugis aepernabatur,non adhibito 
judicio, ut lapide Herculeo, ad adulterina fratris 
acta deprehendenda. Imo asper in delatores «tet, 


819 


NICET/E CHONIAT/JE 


820 


quasi charitatem euam erga fratrem indelebilem A βασιλεὺς παρὰ πλείστων ἐνωτιζόμενος ἐπιδουλεύειν 


et firmissimis nixam radicibus abclere atque ex- 
scindere vellent,quem solum omnium vastator Aa- 
dronicus non lesisset. Igitur ad Radestum mari- 
tlimam urbem profectus maximum et nomini 800 
respondens resurrectionis festum celebrat, et 
Pascha mysticum immolat et comedit ; ibique Ba- 
Billacium convenit, inusitate vite hominem, eam- 
que opinionem apud omnes consecutum quasi 
futura pravideret atque prediceret. Unde maxima 
hominum frequentia ad eum, ut olim ud llammo- 
nis οἱ Amphiarai oraculum, confluebat. Ceterum 
nihil veri et perspicui de rebus futuris loqueba- 
tur, sed verba confusa, inter se disesidentia et per- 
plexa fundebat ; et quamvis sepe ridicula quedauni 
admiscerel, tamen turbam pastorum agricolarum 
et remigum ad 8e attrahebat. Nam mulierum ad 
se venientium 5918 mammis exploratis et talis 
contrectatis obscura promebat oracula, et ad ple: 
rasque questiones nihil respondebat, et suas di- 
vinationes discursationibus et insanis gestibus per- 
agebat. Astabant ei quoque cognate anicule, 
vecordes e! ing2ne, 4898 consultoribus explicabant 
quid illi Basilacii gestus rerum futurarum designa- 
rent, οἱ taciturnitatem ut sapientem orationem 
interpretabantur. Is igitur homo, ut dixi, vates 
vulgo habebatur οἱ futura praedicere putabatur, a 
mulierculis presertim, quibus turpes quastiones 
οἱ deformes vestium implexiones pro ludo et joco 
cordi erant. Cordatis vero hominibus ineptus hi- 
etrio et vecors silicecnium videbatur. Erant etiam 
qui eum Pylhonico spiritu esse preditum haud 
absurde conjectarent ; quorum ego judiciis maxime 
assentior. Imperatorem neque ut tanta potentia 
preditum excepit ; neque salutalioni ejus quie 
erai : « Salve, pater Basilaci, » respondit ; neque 
tacilo nutu capitis gratias egit : sed huc ulquo illuc 
instar pulli equini aut hominis furiosi saltans 592 
accedentibus maledixit, Constantino Mesopotauii- 
tano in primis, qui tum Ieaacio familiarissimus 
erat. Neo ipsi denique imperatori parcens, vix 
tandem inquietis illis. agitationibus omissis, sci- 
pione quem manibus gestaba!, imaginis imperato- 
'ris, que in ejus oratoris celle pariete depicta 
erat, oculis erasis, etiam pileum de capite illius 
auferre studebat. Que cum fecisset, imperator eo 
deliro despecto recessit, populus vero qui ea vide- 
rat,nihil boni ominabatur. Ul vero etiam eventum 
non plane ab illis signis abhorrere constitit, cujus- 
que opinio de Basilacio confirmata est, que, ut 
dixi, anceps prius et in plerisque dubia fuerat, Ut 
autem imperator Cypsella pervenit, exercituum 
partem centuriavit, partem, que nondum adve- 
nerat, exspectavit. Sed nobilitatis magna. par8 
egre ferre se simulans quod longo tempore ab 
imperatore neglecla esset, quodque res publica 
593 perperam et temere adminietraretur, cum re 
vera illud spectaret, quod ex imperii niutationibus 
ge plurima emolumenta percipere animadvirtcbat, 


D 


τῇ αὐτοῦ ἀρχῇ καὶ ζωῇ τὸν ἀδελφὸν ᾿Αλέξιδν᾽ καὶ 
παράπετάσματι φιλίας συγχολύπτειν πολλαχῆ τὸ 
μισάδελφον, xai ὡς πλείονές εἰσι φιλαλέξιοι μᾶλλον 
ἥπερ φιλισαάχκιοι, ὡς λῆρον ἀπεπέμπετο τὰ λεγό- 
μενα, μηδὲ τὸ ἐξϑταστιχὸν ὡς λίθον 'HpixAetov 
προσάγων xal βασανίζων τῶν παρὰ τοῦ ἀδελφοῦ 
πραττομένων τὸ χίδδηλον, ἀλλὰ δριμὸς (v τοῖς τὰ 
τοιαῦτα εἰσηγουμένοις ὡς ἔχουσι πρὸς ἐφέσεως 
ἐξίτηλον ποιεῖν τὴν ἀνέχπλυτον xai οἷον εἰς βάθος 
ἐγχεκαυμένην τῇ ἑαυτοῦ ψυχῇ πρὸς τὸν χασίγνητον 
στοργὴν, ὅν μόνον ἀπὸ πάντων ὁ λωθητὴρ ᾿Ανδρό- 
νιχος οὐχ ἑσίνατο. ᾿Αφιγμένος τοίνυν ἐς τὴν παρα- 
θαλαττίδιον Ῥαιδεστὸν τὴν μεγίστην ἐχτελεῖ καὶ 
κυριώνυμον ἀναστάσιμον ἑορτὴν, χαὶ θύει χαὶ ἐσθίει 
τὸ Πασχα τὸ μυστικόν., Ἔνθα xxi τῷ Βασιλακίῳ 
συγγίνεται, Ἢν δ᾽ οὗτος ἀλλότροπόν τινα βίδστον 
μετιὼν, xai δόξαν παρὰ πάντων ἠνέγκατο προφὴ- 
τεόειν xal προδλέπειν τὰ ἔμπροσθεν, ὅθεν εἰς αὐτὸν 
τὰ πλήθη συνέῤῥεον ὡς οὐδ᾽ ἐς μυρμηκιὰν οἱ ἐπ- 
ανιόντες τε xal ἐξιόντες φιλόπονο! μύρμήκες ἢ γοῦν 
οἱ ἐς Ἄμμωνος πάλχι xal ᾿Αμφιάρεω ἀφικόμενοι. 
᾿Αλλ’ οὐδὲν ἀληθὲς χαὶ σαφὲς περὶ τῶν ἐσομένων 
οὗτος ἐφθέγγετο, πεπλανημένα δὲ χαὶ ἀσύμφωνα 
ἑχυτοῖς xai γριφώδη διεξήει ῥήματα" ἐν πολλοῖς δὲ 
xai γέλωτος διατεχνώμενος afia, τὸν ἀγελα:υκόμον 
ὅμως καὶ πρὸς ὕννιν ἀφορῶντα xal χώπιην ἐπε- 
σπᾶτο λεών. Τῶν γὰρ ἀφιχνουμένων ἐς αὐτὸν γυ- 
ναιχῶν ἑμάστευε τοὺς μαστοὺς, xal περιαθοῶν τὰ 
σφυρὰ ληρῶν ἐπὶ τούτοις ἦν xai ἀποφοιύάζων ἀδιΐ- 
γνωστα λόγια. ᾽Λπεσιώπα δὲ κἀπὶ ταῖς πλείσταις 
τῶν πεύσεων αἷπερ αὐτῷ παρὰ τῶν προσιόντων 
ἐπήγοντο, xai τὰς οἰχείας πράξεις μεταύζσεσι 
τοπιχαῖς καὶ σχηματισμοῖὶς ἐπέραινε Πανιχοῖς. Συν- 
εστῶτα δὲ γύναια γραῖχά τινα οἰστρηλατοῦντά τε 
καὶ χωθωνιζόμενα, κατὰ γένος αὐτῷ συναπτόμενα, 
ὑφηγοῦντο τοῖς παραδάλλουσι τὰ ὑπὸ τοῦ Βασιλακίου 
τελούμινα, 6 τι τῶν γενησομένων τεχμηριάζουσι» 
xai τὴν σιγὴν ὥς τι φθεγγομένην xal ὑποδηλοῦσαν 
σοφὸν διεσήμαινον. (P. 288] ᾿Εδόχει οὖν ὁ ἀνὴρ οὗτος 
τοῖς μὲν πολλοῖς, ὡς ἔχω εἰπὼν, προφυητιχὸς, καὶ 
προσημαίνων τὰ συμδησόμενχ, xai μάλισθ᾽ ὁπόσαις 
τῶν γυναιχῶν αἱ τῶν πεύσεων ἀσεμνοι καὶ ἀσχή- 
μονες τῶν ἐσθημάτων ἐγχομδώσεις ὡς παιδιά τις 
περιεσπούδαστο γέλωτι σύμμιχτος, τοῖς δ' ἐς νοῦν 
βάπτουσι περίεργόν τι xal γελωτοποιῶν καὶ ληρῶδες 
γεφόντιον ἤγητο. Εἰσὶ δ᾽ οἱ χαὶ πνεύματι Πύθωνος 
χάτοχον εὐστόχως εἰρήκασιν, οἷς ἐθέμην μάλιστικ 
xai αὐτός, Τότε γοῦν ἐπιστάντι τῷ αὐτοκράτορι 
οὔτε προσέσχεν ὅλως ὡς περιδεξλημένῳ τοσαύτην 
χαὶ τοιαύτην ἰσχὺν, οὔτε πρὸς τὴν αὐτοῦ προσηγο- 
ρίαν (3, δὲ ἦν « Χαίροις, ὦ πάτερ Βασιλάχιε » ) τὴν 


4 t ^- e , ^ 
ἀπόχρισιν ἔθετο ἢ γοῦν ἀντησπάσατο σιωπῇ κχατα- 


γεύσας τῇ χεφχλῇ, ἀλλ᾽ ὧδε χἀχεῖσε μετὰ πωλιχῶν 


τ᾿ -πι|ν-- - »- - ^ 

φερόμενος σκιρτημάτων xai παραφόρων μετακινή- 
σεων ἐχχχολόγει τοὺς προσιόντας, zal μάλιστα τὸν 
Μεσοποταμίτην Κωνσταντῖνον, ὡς ἦν τότε λίαν 
φχειωμένος τῷ βασιλεῖ, μηδ᾽ αὐτοῦ φειδόμενος τοῦ 


χραττῦντος. ᾽᾿Οψὲ δὲ xai μόλις τῶν ἀτάκτων λήξας 


821 


DE ISAACIO ANGELO LIB. ΠΗ. 


κινήσεων, τὴν χεῖρα ἐκτείνας ἀχρειοῖ δια τοῦ σχίμ- À quie diu celarat animis, tum in apertum protulit. 


πωνὸς, ὃν ἔφερε ταῖν χεροῖν, τὴν slxóva τοῦ βασι- 
λέως, ἥτις χατὰ τὸ εἰς εὐχὴν αὐτῷ ἀποτεταγμένον 
οἰχίδιον χρώμασιν ἐπὶ τοίχου ἐστήλωτο, τοὺς ὀφθαλ- 
μοὺς διαλωθησάμενος. Ὥρμήχει δὲ zai τὸν τῆς χε- 
φαλῆς τοῦ αὐτοχράτορος πῖλον ἁρπάσαι xal χαμαὶ 
κατενεγχεῖν, Καὶ ταῦτα μὲν οὗτος διεπεπράχει" ὁ δὲ 
θασιλεὺς ἀφροσύνην καταγνοὺς τοῦ ἀνδραρίου ἐχεῖθεν 
μεθισταται. Αὐτοῖς μέντοι γε τοῖς συνειλεγμένοις, 
ὀφθαλμοῖς παῤαλαθοῦσι τὰ γεγονότο οὐκ εὐσύμθολος 
τῶν ἐσομένων οἰωνὸς συλλελόγιστο. ὡς δὲ καὶ τὰς 
ἀποδάσεις οὐ πάντη ἀπᾳδούσας τοῖς συμὔόλοις τε- 
θέαντα!, ἐπὶ πλέον ἕκαστος ἔτι τὴν περὶ τοῦ Βασι- 
λακίου δόξαν Ἐχράτυναν, ἀμφιῤῥεπῆ τε οὖσαν, ὡς 
ἤδη μοι λέλεχται, πρότερον xáni τοῖς πλείστοις 


ἀμφισδητήσιμον, "Oc δ᾽ εἰς τὰ Κύψελλα ὁ χρατῶν p 


ἀφίκετο, τὰ μὲν τῶν στρατευμάτων ἐς φάλαγγας 
χαὶ ἴλας ξυνέταττε, τὰ δὲ χαραδοχῶν προσέμενεν 
ἀφικέσραι. Τῶν δ᾽ εὖ γεγονότων συχνοὶ τῇ ἀχομιστίᾳ 
τοῦ βασιλέως ἐκ μαχροῦ δυσχεραίνειν πλαττόμενοι 
χαὶ τῷ μὴ κατὰ τὸν εἰκότα λόγον τὰ κοινὰ διοικεῖ- 
σθαι πράγματα, εἰπεῖν δ᾽ ἀληθέστερον τὰς μετα- 
6olàg τῶν πραγμάτων χατὰ πολὺ συμδαλλομένας 
αὐτοῖς ἐς χρηματισμὸν χατανοήσαντες, τότε τὰ ἐν- 
δεουχότα τῇ ψυχῇ καὶ ὑποθαλπόμενα τοῦ στήθους 
ἀναμηρύοντες εἷς φῶς προήνεγχαν. Τοίνυν ὁ μὲν 
αὐτοχράτωρ εἰς χυνηγέσιον ὁομηθεὶς xai πρὸς τῷ 
ἔφιππος ὀφθῆναι γινόμενος μετεπέμπετο χαὶ τὸν 
ἀδελφὸν ᾿Αλέξιον συνεξιέναι οἱ καὶ συνδιαχυθῆναι 
κατὰ τῶν ἐχεῖσε πεδίων τὰ ποώδη xal ἀνθηρά" ὁ δὲ 
πρὸς τὸ i) χερσὶν ἔργον ἐτοιμασάμενος ἐπισπέσθαι 
οἱ ἀπείπατο, πρὸς σχάσιν φλεδὸς ἐτοιμασθῆναι λέ- 
Ὑων, μσλαχισμὸν ὑποχρινάμενος σώματος. Καὶ οὔ- 
τως ὁ μὲν ἔξείσι καὶ μόνος xai τῆς προγειμένης 
E/svat, οἱ δὲ τοῦ σχέμματος χοινωνοῦντες τῷ ᾿Αλεξίῳ 
λοιμοί καὶ κύδοι καὶ εὔριποι καὶ [P. 289] σχηνῆς 
γέμοντες ἄνθρωποι ὡσεὶ σταδίους τρεῖς τὸν βασιλέα 
προϊόντα ἰδόντες τῆς σχηνῆς μετὰ τῶν πέλας καὶ 
φίλων οἷς πεπολίτευτο xal oi συνδιῴχουν αὐτῷ τὰ 
κατ᾽ ἔφεσιν, συναρπάζουσιν εἰρωνίχῶς τὸν ’Αλέξιον, 
καὶ εἰς τὴν βασίλειον σχηνὴν τοῦτον εἰσάγουσι xal 
ἀναγορεύτυσιν αὐτοχράτορα. "Hoav δ᾽ οὗτοι ὁ Βρα- 
νᾶᾷᾶς Θεόδωρος, ὁ Παλαιολόγος Γεώργιος, ὃ Πετρα- 
λίφας ᾿Ιωάννης xal ὁ Ῥαοὺλ Κωνσταντῖνος, ὁ Kav- 
ταχουζηνὸς Μιχαὴλ xal συχνοὶ ἕτεροι ἀνάρσιοι xal 
εὕριποι ἄνθρωποι, κατὰ γένος τῷ βασιλεῖ συναπτό- 


Ü 


Cum autem imperator conscenso equo venatum 
iturus fratrem Alexium, ut secum oxiret et in her- 
bidis et floridis illis loci8 una oblectaretur, accersi 
jussisset, is destinatis exscquendis intentus, agri- 
tudine et vens sectione simulata, comitari eum 
recusavit. Bic ille solus ereptum iter prosequitur. 
Alexii vero conjurati, homines leves, conscelerati, 
euripo mutabiliores, fuciset dolis referti, ubi im- 
peratorem oum satellitibus et amicis, quorum in 
administranda re publica et cupiditatibus suis ex- 
plendis opera utebatur, tria circiterstadia & taber- 
naculo recessisse viderunt, Alexiuminvitum scilicet 
abreptum etinimperaltorium tentorium perductum 
imperatorem salutarunt. Erant hi Branas Theo- 
dorus, Georgius Paleologus, Haul Constantinus, 
Cantacuzenus Michael, et alii complures improbi 
etleves homines, imperatori sanguine juncli, οἱ 
agmen eorum qui $94 mensam sebastocratoricani 
consectabantur, novis rebus gaudentes. Totus item 
exercitus illo motu duntaxat audito turmatim ad 
Alexium deficit, domestici preterea et ministri 
Isaacii omnes, et qui ab eodignitate senatoria or- 
nati erant. At imperator obscuris principio voci- 
bus acceptis, deinde in tentorium suum concursu 
plurimorum viso et fratris declaratione audita, 
nec multo post facinoribus istis nuntiatis, cursu 
represso, signo crucis se muniit, et Christi pace 
implorata Deum saepius oravit se ex illo discrimine 
liberari ; et Dei Genitricis imaginem ex sinu pro- 
latam crebro amplectens partim collaudabat, par- 
tim supplexefflictimorabat utimminens periculum 
effugere liceret. Cum autem quosdam comprehen. 
dendi sui causa laxis habenis irruere neo aliud 
Bpírare aut spectare nisi captivitatem suam cerno- 
ret, fugam arripit; et vorticoso fluvio, qui illic 
preterfluit, non sine periculo superato pergit. 
Quamvis enim nullum tutum receptum 59455 cer- 
neret, tamen ut exitium a populi furore summa 
festinatione persequentis imminens evitaret, Sta- 
gira pervenit, quae nunc Maera dicitur , ubi aPan- 
teugeno quodam comprehensus et persecutoribus 
proditus sole postremum viso, paulo post ad Pere 
monasterium ab imperatoris Andronici patre Isaa- 
cio conditum exescatur. Utrum vero Numinis 
vindicta ponas illas ibi dederit, aliis consideran- 


μενοι, xal σμῆνος ἄλλο ἀγελαῖον περὶ τὸ σεδαστο. D dum relinquo. Vult enim Providentia, que omnia 


xpatopuxóv πάλαι ἀλητεῦον xal χαῖνον ἑστιατόριον 
καὶ χαῖρον ταῖς τῶν πραγμάτων ἐξαλλαγαῖς. Προσ- 
χωρεῖ δὲ οἱ καὶ πρὸς μόνην τὴν τῶν νεοχμωθέντων 
ἐνήχησιν ἅπαν τὸ στρατιωτιχὸν ἰλαδὸν, καὶ ὁπόσον 
᾿Ισχχαχίῳ προσέῤῥεπε θεραπευτιχὸν καὶ οἰκίδιον, καὶ 
οἵπερ tl; βουλῆς ἀξίωμα ἤρθησαν, 'O δὲ Βασιλεὺς 
ἀσήμους τὰς πρῶτα φωνὰς εἰς ἀχοὴν ὠτίου δεξά- 
μένος, εἶτα xai χατὰ τὴν ἀῤχικὴν αὐλαΐαν τῶν πλεί- 
ctv θεὼμενος συνδρομὴν καὶ τὴν τοῦ ἀδελφοῦ 
ἀνάῤῥησιν ἐνηχούμενος, μετ᾽ οὐ πολὺ δὲ xai τοὺς 
ἀγγέλλοντας ἔχων ταυτὶ τὰ τολμώμενα, ἔστη τε τοῦ 
ἴεσραι πρόσω, xal τὸ τοῦ σταυροῦ σημεῖον ἑχυτῷ 


optime gubernat, etiam in inimicissimorum sup- 
pliciis moderationem adhiberi, et semper in con. 
Bpectu esse polestatis lubricum et imperii amis- 
sionem, ne, ut omnium rerum vicissitudo est, 
quemadmodum quisque tractarit ceteros, ita et 
ipse divino judicio ab aliis tractetur. Post hanc 
calamitatem, ob ingentem cruciatum diebus com- 
pluribus cibo non gustato, palatino carceri inclu- 
ditur. Paulo vero post in alteram urbis partem 
ad Diplocionium transfertur, nec quidquam prseter 
vini et panis demensum, ut homo plebeius ruri 
degens, accipit. Frater vera ejus 596 imperio 


823 NICETA& CHONIAT/AR 824 


pacato seditionum  experle potitur, non aliter A ἐγχαράξας «'Dojxotc, Χριστὲ βασιλεῦ, » ἀνεδόχ σε, καὶ 
fere quam Castor et Pollux, qui alternis diebus ῥυσθῆναι τῆς ὥρας ἐχείνης πολλάκις ἐθεοκλύτη εν. 
oriri el occid»re feruntur. Imperavit Isanciusan- ᾿ΕΒξενεγχὼν δὲ xai ὃ εἶχεν ἐνστήθιον τῆς θεομήτορος 
nos novem ct menses oclo ; fuit flammanli facie, μόρφωμα πυχνὰ τοῦτο περιεπτύσσετο, τὰ μὲν ἀνθ. 
rufo capillo, mediocri statura, robustocorpore, ομολογούμενος, τὰ δὲ xal ἐξιλεούμενος, καὶ μετὰ 
nondum annos quadraginta natus, cum regno συνοχῆς ἐδεῖτο χαρδίας διαδρᾶναι τὸν ἐπιόντα xly- 
pelleretur. δυνον. Ἐπεὶ δὲ χαὶ τοὺς συλλνηψομένους αὐτὸν 
ἑώρα πάντα χαλινὸν ἀνειχότας xal ἕν πνέοντας val πρὸς ἵν βλέποντας τὴν αὐτοῦ χατάσχεσιν, φυγαδείας 
ἅπτεται" χαὶ τὸν ποταμὸν ἐπιχινδύνως διαθδάς, ὃς ἐχεῖσε βαθυδίνης διὰ τοῦ πεδίου σύρεται, εἴχετο 
τῆς ὁδοῦ, ἐς οὐδὲν μὲν προδήλως σῶζον χατάντημχ συνορῶν, τὸν δ᾽ ὄλεθρον ὡς ἀνυστὸν ἐχτρεπόμενος, 
ὅς ix τοῦ μανιώδους τῶν ἑπομένων ὁρμήματος xal τοῦ μηδὲν ἀνιέναι τοῦ τάχους ὀξύτατος συλλελόγιστο, 
᾿Αφιγμένος δὲ χατὰ Στάγειραν, ἥτις Μάχρη λέγεται! νῦν, συλλαμθάνεται παρὰ llavteuqévoo τινὸς καὶ 
καταπροδίδοτα! τοῖς ἐπιδιώχουσιν. Οὐχοῦν xal τὸν ἔσχατον ἥλιον ρθ:ασάμενος ἄμφω τὼ ὀφθαλμὼ μιχροὸν 
ὕστερον ἐξορύττεται xatà τὴν Ev Βήρᾳ μονὴν, ἧς δομήτωρ ὁ τοῦ βασιλέως ᾿Δνδρονίχου τοχεὺς Ἰσαά- 
κιος. Εἰ δὲ χατὰ θείχν νέμεσιν ἐχεῖσε ταύτην τὴν δίκην ἔτισεν ὡς δράσας χαχῶς ᾿Ανδρόνιχον ἑτέροις 
σχοπεῖν ἀρίημι' βούλεται γὰρ d, τὸ πᾶν ἀρίστως διεξάγουσα πρόνοια xai τοῖς ἐχθροτάτοις τοὺς τι- 
μωροὺς φιλανθρώπως προσφέρεσθαι, ὑφορωμένους τὸ μὴ ἀειπαγὲς τῆς ἀργῆς καὶ τῆς ἰσχύος ἀπέζωστιν 
χαὶ τὴν ix τοῦ αὐτοῦ χινήματος (44) ἐς τὸ αὐτὸ χατάντημα πολλάκις μεταχύῤθευσίν τε xal παλιν- 
δρόμησιν. Kal τὸν μὲν εἶχε μετὰ τοῦτο τὸ πίθος, [D. 290] ἡμερῶν συχνῶν μὴ προσενηνεγμένον ica 
διὰ τὴν σεισάγθειαν τῆς χολάσεως, τῶν βασιλείων ἔνδοθι χάθειρξις πρόσχχιρος, xal αὖθις dj χατὰ δι- 
πλοῦν κίονα περαία, βίον ἀγρότην ἀντλοῦντα, οἴνῳ τε xal σίτῳ μετοητῷ ὡς τὸν τυχόντα ἰδιωττν Du 


ζῶντα, τὸν δ' ἀδελφὸν οὐτοῦ dj βσσιλεία μετ’ εἰρηνσίας xal ἀστασιάστου τῆς χαταστάσεως, ὡς εἴπερ 
κατὰ τοὺς Διοσχόρους συνέθεντο δύνειν τε χαὶ φαίνειν ἑἕτερημέρως τῷ τῆς βασιλείας στερεώ- 
ματι. Ἤρξε δὲ Ῥωμαίων ᾿Ισαάκιος ἐνιχυτοὺς ἐννέχ σὺν μησὶν ἑπτὰ, φλογερὸς ὧν τὴν ὄψιν, 


τὴν τρίχα πυρσὸς, τὴν ἡλικίαν μέσος, τὴν 


ἰσχὺν εὕρωστος, οὔπω τεσσαράχοντα ἔτη γεγενημένος 
ὁπηνίχα τῆς βασιλείας χαθήρητο. 


Hier. Volfii ποίῶ. 


| (&1) Kai τὴν £x τοῦ αὐτοῦ κινήματος. Tanta est hujus periodi, si diis placet, elegantia, ut quid sibi ve- 
lit, vix OEdipus divinare possit. 








BAZIAEIA AAEZIOY TOY ALTEAOY 


IMPERIUM 


ALEXII COMNENI FRATRIS ISAACII ANGELI. 


$97 Ac Isaacius ad hunc modum levi mo- Β Α΄. Καὶ τόνδε μὲν τὸν τρόπον ὁ ΓΛλγγελος "Igad- 


mento et imperium et oculos amisit, eorum sce- 
lere de quibus summam 8ibi charitatem et obser- 
vuntiam pollicebatur. Quid enim fratre, preescrtim 
adeo dilecto conjunctius etsincerius? Quod si aqua 
fauces strangulat, quid homines $98 bibamus? 
Si membra contra 8680 armabuatur, qua tandem 
compage corpora nostra constabunt ? Medicorum 


χιος τῆς [P. 291] ἀρχῆς καταστρέφετα! (42) wd 
τὸν δυναστὴν εὐχερῶς ἀποζώννυται, προσπαθὰν 
φωτὸς στέρησιν, ὑφ᾽ ὧν ὡς παρ᾽ οἰχείων ὀφθαλμῶν 
γειρχγώγησιν ἐφαντάζετο. Τί γὰρ ἀδελφοῦ, καὶ 
τούτου φ'λουμένου, ἐγγύτερον ἄλλο xal γνησίώτε- 
ρον; εἰ ὃὲ τὸ ὕδωρ πνίγει, τί xxi πιώμεθα ἄνθρω- 
ποι; καὶ εἰ x30! ἐχυτῶν τὰ (P. 292] μέλη ὀπλίϊε- 


Hier. Volfii nota. 


(42) Καταστρέφεται, Byzantius codex addit, οὐ 
Ἡνώμῃ μᾶλλον αὐταδελφοῦ ἢ 


tantibus nisi principatum susciperet. Alexius vero 
bd 

ἢ βίᾳ, ὡς ἤδετο, καὶ 
συνδοομῆ, παντὸς τοῦ στρατεύματος, 


potitus imperio non statim magnam urbem ingreditur 
eto. Ampliflcationes fraterni sceleris praetermittit, 
nec tamen facinus dissimulat, cum superiore libro 
dicat ἁρπάζουσιν εἰρωνίχῶς, et hic βίᾳ ὡς ἤδετο. 


Neque vero difficile aut novum est potentibus eo- 


rumque parasilis falsas eantilenas componere et 
spargere in vulgus. 


χατ᾿᾽ αὐτοῦ 
σπασαμένων τῶν πολλῶν τὰ ξίφη, xai διηπειλη κότων 
ἐκείνῳ θάνατον, εἰ μὴ τὴν ἀρχὴν χαταῤῥξήται, Βασι- 
λεὺς δ᾽ ᾿Αλέξιος οὐχ εὐρὺς viv μεγαλφπολιν εἴσεισιν 
etc. Non tam de scntentia germani fratris quam «i, 
ut ferebatur, et concursu. tolius. evcrcitus, plerisque 
stricLis ensibus in eum irruentibus, et mortem mini- 


825 


DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR. LIB. I. 


826 


ται, τίνι. ἄν συναρμολογηθέντες ζησώμεθα ; καὶ ἡ À quidem ars ex contrariis rebus salutare antidotum 


uiv φιλάνθρωπος τέχνη ἐξ ἀντιθέτων σαρκῶν ἀντί- 

σώζουσαν, ἔνιοι δὲ τῶν τῆς 
φύσεως σεμνῶν δώρων ἐπιλαβόμενοι ἐπανέστησάν 
τε ἀλλήλοις, xal ὅπερ εἰσὶν, ἡγνοήχασι μοχθηρίᾳ 
Ἡνώμης xxl δόξης ἔρωτι μείζονος. Ἣν τοίνυν παρ᾽ 
ἔρνεσι xal τοῦτο Ῥωμαίων εἰς ἐξουρθένη μα, παρα- 
χολούθημά τε xal ἐπισύμθαμά τι λελόγιστο τῶν 
ἀπάντων αἴσχιον ἐπὶ ταῖς τῶν 


δοτον συνεχεράσατο 


προηγησαμένων 
πραγμάτων μεταπεττεύσεσι xxl ταῖς τῶν γχρατούν- 
των μεταθέτεσί τε xal ἀλλοιώσεσιν, Ἤσαν δ’ οἵ 
xii τῆς ἔς τοὺς πέλας φιλίας ἀφιστάμενοι ἀπολυό- 
pivot τε τὴν πάλαι συνήθειαν, « ᾿Αδελφὸς οὐ λυ- 
τοοῦται: λυτρώσεται ἀνθριοπος ; » ἔλεγον. Καὶ οἷς 
τὰ μυστηριώδη τῶν βουλευμάτων τινὲς ἀπεχάλυ- 
πτον, τούτων τυηνιχχῦτσ xal τὴν προσηγορίαν ὡς 
ἐπίδουλον ὑπεόλέποντο, πρὸς παράδειγμα τὸ γεγο- 
νὸς ἀφυρῶντες, Αὐτὸς δὲ ὁ τῆς ἀρχῆς ἐπιδήτωρ 
᾿Αλέξιος, μὴ ἐν νῷ βαλλόμενος ὡς ἑαυτὸν καθ- 
ἤρηχε τῆς ἀργῆς τὸν ἀδελφὸν χαθελὼν, ὡς τὸν 
βασιλικὸν αὐτίχα θρόνον ἐπὶ τῷ θερμῷ τούτῳ ἀν- 
ἐπέδησεν ἀνομέματ', xai τοὺς ἱματισμοὺς xxl τὸ 
στέφος διφήσας τοῦ χασιγνήτου xal περιθέμενος 
ὑπὸ παντὸς τοῦ στρατιωτιχοῦ τάγματος, χαὶ ὅσοι 
μέρος ἦσαν τῆς γερουσίας, βασιλεὺς αὐτοχράτωρ 
ἀναγορεύεται, Καὶ τῇ μὲν γυναιχὶ xal τοῖς ἐν τῇ 
πόλει χαθήχουσι δῆλα τὰ ξυνενεχθέντα παραχρῆμα 
ποιεῖ" αὐτὸς δὲ τοὺς συναραμένους αὐτῷ τῆς ἀρχῆς 
δεξιούμενος τῆς τε σπουδῆς ἀμειδόμενος, χαὶ τὸ 
λοιπὸν ἅπαν πλῆθος θεραπεύων ὅτι τε ἀσμένως 
ποοσεχώρησε xal οὐδὲν τι διεστασίασεν, ἤρξατο μὴ 
σὺν λόγῳ xal τάξει τινὶ, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἑχάστου 
αἴτησίν τε καὶ ἔφεσιν διαδιδόναι τὰ χρήματα, ὁπόσα 
ἔχυτρατεύων ἐπήγετο Ἰσαάκιος, Τούτων δ᾽ ὑποῤόευ- 
σάντων ττῇ ἀσώτῳ xxi ἀνομοίῳ διανομῇ γήδια καρ- 
ποφόρα xal δημοσίους συνεισφορὰς παρεῖχε τοῖς 
αἱ τουμένοις. Ὡς δ’ ἐπιλελοίπει xal ταῦτα, τοῖς τῶν 
ἀξιωμάτων ἐπεφύη λαμπροῖς, xal νῦν χάπὶ τούτοις 
ἐξαίρων οὐ τόνδε ἥ τόνδε τῶν ἐλλογίμων, ἤ ἀνάγων 
εἷς τὸν προσεγῆ βαθμὸν καὶ ἀνάλογον, ἀλλὰ πάντα, 
χαὶ τὸν βραχέος τιμώμενον τὴν τιμὴν xal τὸν οὐδέ 
ποτε τῆς πρώτης ἠξιωμένον δαθμῖδος, ἐπὶ τὴν ἀνω- 
τάτω xal κορυφαίαν μετεωρίζων ἀνεδίόαζεν, ὡς 
εἶναι τὸ πολύτιμον ἄτιμον χαὶ τὸ φιλότιμον ἄχαρι, 
Πολλοὶ δὲ xai ὑποδιδασμὸν τὴν ἄνοδον ᾧοντο, ὡς 


Β 


C 


ὁψέ ποτε δικαίως ἠξιωμένοι ὧν ἄλλοι παρ᾽ ἀξίαν - 


προηυμοιρήχεισαν, χαχείνοις τὴν αὐτὴν τιμὴν συγ- 
χληρούμενοι ὧν ἠξζιωμένων τιμῆς αὐτοὶ παραῦλε- 


D 


*« 
- 
^ 


πόμενοι ἄδοξοι ἐκρίθησαν τιμηέστεροι, Ἦν δὲ xal: 
ἡ χτῆσις πρόχειρος" ὅν γάρ τις προσήνεγχε χάρτην - 


τῷ βασιλεῖ, αὐτίχα ὑπεσημαίνετο, χἂν σολαίχως 


- 


εἶχε τῆς φράσεως, xÀHv ὁ προτείνων ἐδεῖτο ναυτίλ- 


λεσθαι μὲν τὴν ξηρὰν, ἀροῦσθαι δὲ τὴν φάλασσαν, i| 
τὰ ὄρη iv^ καρδίχις θαλασσῶν [P. 293] μετατίθεσθαι, 
εἴτε μὴν, ὡς ὁ μῦθος βούλεται, ᾿λύμπῳ "A0wv 
ἐπανατίθεσθχι. Οὕτω δὲ ταῦτα πάντα τετελεχὼς ἤ 
μᾶλλον συντετελεχὼς, οἰχειότερον, εἰπεῖν, ὡς χαρί- 
(estat τῷ χα!ρῷ χαὶ τοῖς πράγμασι βιαζόμενος 
διχφίησιν ἔπειτα τὰ στρατεύματα εἷς ἤθη τὰ οἰχεῖα 


conficit. Quidim vero preclara nature munera 
obliti mutuo se exagitant, et prie improbitate in- 
genii et majoris glorie cupiditate se homines esse 
non meminerunt. Peperit hoc quoque facinus Ro- 
manis apud exteras nationes contemplum, on- 
nibus aliis que in mulandis imperatoribus acci- 
dere solent turpius et flagitiosius. l'uerunt et qui 
ruplis amicitia vinculis veterem familiaritatem di- 
rimerent. Fraler fratrem, inquiun!, non liberat : 
quid faciat alienus ? Quibus ante arcana commi- 
scrant, eorum vel colloquium metu insidiarum 
devitabant, in illud fraterni sceleris exemplum 
intuentes. Ipse vero imperii occupator Alexius, non 
cogitans 580 fratre everso semetipsum evoertisse, 
stalim imperatorium solium, flagrante adhue eo 
delicto, conscendit, et fratris vestitu coronaque 
ornatus, ab omni militari turba et senaltoriis viris 
imperator Augustus consalutatus, uxorem suam 
et propinquos in urbe degentes ea de re certiores 
facit ; 99 et ut cos quorum ope οἱ studio impe- 
rium consecutus erat remuneraretur, et reliquum 
vulgus, quod libenter et citra seditionem acces- 
sissel, in officio retineret, sine ratione ulla et 
ordine sed pro cujusque petitione et libidine pc- 
cuniam dilargiri cepit, quam in militiam Isaaoius 
advexerat. Qua: cum immoderata et inequali di- 
stributione dilapidata esset, predia fructuosa et 
publica vectigalia petentibus donavit. Iis quoque 
deficientibus, illustribus dignitatibus non paucos 
eosque non claros viros ornavit, aut ad proximum 
el convenientem gradum evexit: sed quosvis, qui 
eum honorem parvi estimabant et primum gra- 
dum nondum conscenderant, in summo fastigio 
collocavit, ut dignitatum frequentia indignitatem 
haberet et omni gratia careret, aliqui etiam suo ho- 
nori derogatum putarent illo honoris incremen- 
to, ut sero tandem jure id consecuti quod aliis 
preter meritum ante tempus contigisset, dignitate 
gecum exaqualis iis, quibus, quantumvis honore au- 
ctis, ipsi prorsus neglecti dignitate prestare judica- 
rentur. Neque vero difficilis erat honoris adoptio. 
Quod enim scriptum imperatori offerres, id e vestigio 
subsignabalur, sive inepta 600 dictione consta- 
ret, sive. ul mare arare, terra navigare et montes 
in medium mare transferre, sive (ut est in fabu- 
lis) ut Athon Olympo imponere liceret, peteres. His 
rebus omnibus ita perfectis vel potius confec- 
tis, quasi temporum et rerum conditioni servire 
coactus, legionos domum abire sinit, nihil curans 


: quod Blachi cum Soythis' ohvia queque vaslarent. 


Et ipse non statim in urbem properat, sed fratre 
capto et excccato nihil periculi metuens, pede- 
tentim ac per olium in diversoriis commorando 
proficiscitur. Jam enim a civibus quoque decla- 
ratus imperator et a conjuge Eupbrosyna ingres- 
805 ei praeparatus crat et senatus, licet non 
tolus, ejus successibus latabatur: neque plebs ad 
illius mutationis famam concitata vel novis vekvos. 


827 


NICET/E CHONIATJE 


studuit. vel justa. iracundia exarsit, quod impera- A ἐπανελθεῖν, μηδένα θέμενος λόγον εἰ xà ἐν ποσὶν 


toris creandi privilegium a militibus sibi ereptum 
esset : sed quieverunt et acta comprobarunt omnes. 
Ceterum cum conjux ejus ducissa Euphrosyna in 
magnum palatium abiret, tum vero colluvies opi- 
ficum et turbulentorum 608 hominum quemdam 
astrologum Alexium Contostephanum, imperiojam 
olim insidiantem, in foro imperatorem consalutat : 
negabantenim seComnenorum laturos diutius impe. 
rium, quorum pertesum esset. Imperatrice vero ita 
cum periculo magnum palatium ingressa, comitatus 
nobilium hominum audacius quam prudentius in 
Contostephanum facto impetu factionem illam 
dissipat, et Contostephanum in carcerem conjicit. 


δικαίαν ὀργὴν οἷς εἰωθὸς αὐτοῖς βασιλέα yetpoxovstv 


ot Βλάχοι λοίζονται μετὰ Σχυθῶν ἐπιόντες. Καὶ 
αὐτὸς μὲν οὐχ εὐθὺς ῥυτῆρι παντὶ τῆς ἐΐς τὴν 
πόλιν ἤψατο, ἀλλ᾽ ὡς τοῦ ἀδελφοῦ συσχιθέντος xai 
πηρωθέντος μηδένα ὑφορώμενος κίνδυν, βάδην 
xal τοῖς σταθμοῖς ἐμόραδύνων ἐπορεύετο. Ἤδη 
γὰρ καὶ τὸ τῆς πολιτείας αὐτὸν ἀνευφήσε πλή- 
ρωμα, xal πρὸς τῆς γυναικὸς Εὐφροσύνης f, τούτου 
προητοίμαστο εἴσοδος, τό τε τῆς συγχλήτου μέρος, 
εἰ xal μὴ ἅπαν, ἱλαρῶς ὃσα οἱ ξυνενήνεχται ἥνεγας͵ 
xai τῶν ἐκ τοῦ δῆμου πρὸς τὴν ἀκοὴν τῶν ἠγγελ- 
μένων οὐδὲν τις ἀτάσθαλον ἐνεόχμωσεν, ἀλλ᾽ ἠρέ- 
μησαν μὲν πάντες χαὶ συνεπευδόχησαν τοῖς ἀχοὺ- 
σθεῖσι, μήτε βατταρίσαντες μήτε ἀναφλεγέντες πρὸς 
ὑπὸ τῶν στρατοπέδων xal τοῦτο ἀφήρηνται. ᾿Επεὶ δὲ 


πρὸς τὸ μέγιστον ἀρχεῖον dj δούκαινα Εὐφροσύνη ἄρασχ ἤλαυνε, τότε δὴ τῶν βαναύσων xal ξυγχλύδων τι-- 
νὲς φιλοτάραχοι φατρίαν χροτήσαντες xal σύστρεμμα ποινησάμενοί τινα Κοντοστέφανον ὀνόματι ᾿Αλέξιον, 
ἐς τὸ μέγιστον ξὺλλεγέντες τέμενος, ἀναγορεύουσιν αὐτοχράτορα, ἀστοοθεάμονα ὄντα καὶ πάλαι τῇ βασιλείᾳ 
ἐνεθρεύοντα, οὐχέτι λέγοντες θέλειν ὑπὸ Κομνηνῶν βισιλεύεσθαι γεγενημένων αὐτοῖς εἰς πλησμονήν. Τῆς 
δὲ βασιλίσσης Ἐοφροσύνης ἐπικινδύνως οὕτως τὸ μέγα παλάτιον εἰσιούσης, ἔνιοι τῶν ἀπ᾽ εὐσήμου γένους 
Ἐφεπόμενοι ἐχείνῃ κατὰ τοῦ Κοντοστεφάνου ὥρμησαν τολμηρότερον μᾶλλον ἢ συνετώρον, xal τὸ χυδαῖζον 
στῖφος τῆς πόλεως αὐτίκα διασκεδάννυται, xxi ὁ Κοντοστέφανος συλληφθεὶς φρουρᾷ παραδίδοται, 

2. Eo populi motu compresso, etiam ecclesiastici B Β΄. Τοῦ δὲ δημώδους πλήθους οὕτως ἐρεμηχότος, 


novum imperatorem approbant ; et quidam sacrifi- 
culus paucis nummis corruptus (eodem modo οἱ 
cum seditiosis cireumforaneis et paucis ex ordine 
judicum, quorum nominibus parco, actum), sug- 
gesto conscenso Alexii proclamationem orditur, 
sine patriarche consensu ; qui tamen paulisper 
refragatus, ne sua voluntate coactus videretur, 
et ipse in imperatoris partes concessit. Quo facto 
remo amplius est adversatus, sed universi in ma- 
gnum palatium tanquam mancipia transfugerunt ; 
et priusquam novum imperatorem viderent, aut 
quid veteri accidisset compertum haberent, ejus 
uxori qui rerum potiri ferebatur obediverunt, 
604? οἱ tantum non capita pro scabellis suppo- 
guerunt: et catellorum instar caelceum ejus deo- 
sculati, formidantium habitu, conjunctis pedibus 
et complexis manibus, soli fame obtemperantes, 
astiterunt. AL imperatrix callida et tempori ser- 
vire edocta mulier fatuos Byzantios verborum le- 
nocinio demulcebat ; qui ut porci resupini, quibus 
ventres fricantur, blanditiis deliniti, nihil non 
eorum qus acta erant approbabant. Ingreesu ad 
hunc modum sine sanguine et publicatione bono- 
rum cujusquam preparato, post dies aliquot ipse 
Alexius in urbem venit; et recens lotus in aurato 
lecto in exteriore Philopatio sedens libenter et hi- 
lariter adiri se patitur, animo propter admissum 
in fratrem scelus non consternato. Quidam vero ex 
Beli judicibus, 808 intempestivis jocis, quos adu- 
latio suggerebat, risui se expoauerunt. Erant 
etiam qui id spectaculum suspirlis prosequerentur, 
cum vestes, quas sibi confecerat Isaacius, fratrem 
ejus induisse viderent, et indignum id facinus de- 


xai αὐτὸ συναπτῶς τὸ τῆς ἐχχλησίας πλέρωμα τῇ 
νέᾳ τυραννίδι συμθαίνει, καὶ 
ὁλίγοις ὑποφθαρεὶς κάρματι (τοῦτο δὲ χαὶ τῶν ἀγο- 
ραίων οἱ ταραχώδεις πεπόνθασι χαὶ βραγεῖς τῶν éx 
τοῦ δικαστικοῦ τάγματος" τὰ δὲ ὀνόματα προφέρειν 
οὐ δύναμαι) τῆς τοῦ ᾿Αλεξίου εὐφημίας κατάρχεται 
εἰς τὸν ἱερὸν ἀνάσταθμὸν ἀνιὼν, μὴ ἀνχιείνας ἐκ 
τοῦ ἀρχιποιμένος τὸ ἐνδόσιμον. ᾿Αλλὰ χαὶ οὗτος 
μικοόν τι ἐνστὰς, καὶ ὅσον τὸν μὴ αὐτόχλητον ὗπεμ- 
φῆναι, τὴν γνώμην εἰς τὸν ἄρξαντα μετέθηχε. Καὶ 
τοῦ πατριάρχου τοίνυν ὑποχαυνωθέντος οὐδεὶς ἦν 
ἐκ τούτου γνωσιμαχῶν, ἀλλὰ πάντες τὸ μέγιστον 
ἀρχεῖον καταλαμδάνοντες ηὐτομόλουν ἀτεχνῶς τῇ 
βασιλίδι ὠς ἀνδράποδα, xal πρὶν ἰδέσθαι τὸν τυραν - 
νήσαντα ἤ γνῶναι ἀχριθῶς ὁποῖα τὰ ξυνενεχθέντα 
τῷ πρώην ἄναχτι, 
χκαθυπέχυπτον γυναικὶ, xal ὑπετίθουν ὡς θρανίδας 
τὰς κεφαλὰς, καὶ τὴν ῥῖνα τῇ ἑμόάδι δίχην προσ- 
κχνιζομένων χυνιδίων ἐνήρειδον, xal περιδεεῖ παρ- 


τις τῶν νεωχόρων 


τῇ τοῦ λεγομένου βασιλεῦσαι 


ίσταντο τῷ σχήματι, τὼ πόδε συνάπτοντες καὶ τὼ 


χεῖρε συμδάλλοντες. Καὶ οἱ μὲν ἀδέλτεροι (P. 294) 
οὗτως ἐξ ἀχοῆς ἀνασσόμενοι, ἣ δὲ (43) βασιλὶς 
χρῆμά τι οὖσα ποιχίλον καὶ πράγμασιν εὐμεθάρμο- 
στον προσφυεῖς ταῖς πεύσεσι τὰς ἀποχρίσεις ἐμέ- 
ριζε, xal τοὺς 


εὐήθεις διέχεε Βυζαντίους ἐν οἷ 
ἐχώτιλλεν᾽ οἱ δὲ ὡς ὕες αἵ τὰς γαστέρας χαταψύ- 
μεναι ὑπτιάζουσιν, ὑποχνώμενοι τὰ ὦτα τοῖς εὖ- 


προσηγόροις ἀσπασμοῖς οὐδέν τι τῶν συμδεδι,κότων 


ὑπὸ νέμεσιν ἔθεντο. Καὶ τοιαύτη μὲν ἡ πρόεισόδιος 
ἑτοιμασία τοῦ βασιλέως ἦν ᾿Αλεξίου, ἀναίμακτος" 
πάντη xol μηγένα τῶν ὅλων ἐς οὐσίαν ἀδικήσασα. 
Εἴσεισι δὲ τὸ Βυζάντιον ^ usü' ἁμέρας τινὰς καὶ 
αὐτὸς, καὶ κλίνῃ χρυσοπάστῳ νεόλουτος ἐνιζήσας 


Hier. Wolfii note. 


(43) Ἢ δὲ. Apparet ironia ex similitudine. 


829 


DE ALEXIO ISAAUCII ANGELI FR. LIB. I. 


830 


κατὰ τὸ λεγόμενον ἔξω Φιλοπάτιον περιχαρῶς xai Α plorarent, et eam principatus mutationem brevi 


ἀσμένως τοὺς ἐς αὐτὸν ἀφιχνουμένους προσίετο, 


υὴἡ καταπεπτωχὼς τὴν κατάστασιν τῆς ψυγῆς ἐξ 
ὧν εἰς τὸν ἀδελφὸν διεπράξατο. Τινὲς δὲ τῶν τοῦ 
Βήλου χριτῶν μὴ εὐχαιρως τὸν καιρὸν κολαχεύοντες 
βωμολόχους ἐπαφῆχαν φωνὰς, ἐν αἷς xa! ὦφλον 
κατάγελων. ταν δ᾽ οἵ καὶ ἐπεστέναξαν τοῖς ὁρω- 
μένοις, καὶ τοὺς βασιλείους κόσμους χατωπτευχό- 
τες, οὕς ἑαυιῷ ὑπέῤῥαψεν ᾿Ισχάχιος, περιαμπίσχον- 
τας ἄοτι τὸν ἐχείνου χατίγνητον ἐπωδύραντο, τὴν 
ἀτοπίαν ἐχπλαγέντες τοῦ πράγματος, xal τὴν τοι- 
αὐτὴν ἀλλοίωσιν τῆς ἀρχῆς ἀοχὴν προσφάτων οἴω- 
νίζοντο συμφορῶν, τά τε Ὀσίριδος καὶ Τυφῶνος 
ἐδάλοντο κατὰ νοῦν, ὑφ᾽ dw ἐχαχοπράγησεν A'vo- 
mtoc. ΕΪϊσελθὼν δὲ τὸ τῆς Θεοῦ Σοφίας περίπυστον 
xai μέγιστον τέμενος, ὅπως χατὰ τὸ ἔθιμον ἐς 
βασιλέα χρισθῇ xal περιδαλεῖται τὰ τοῦ κράτους 
σύμδολα, πρῶτα μὲν ὀψιαίτερον τὸ τῆς πίστεως 
ἐγγράφει σύμδθολον Bao τῇ βασιλιχῆ, ἔπειτα ταῖς 
ὡραίχις λεγομέναις τοῦ νεὼ πύλαίς ἐγγίσας ἱκανὸν 
ἐχεῖσε χοόνον διέτριψε, προσδεχόμενος πότε ἄν 
ἐπιταχθείη τὴν εἴσοδον παρὰ τῶν ἀχριδούντων τὸ 
τῆς ὥρας χαίριον τῶν ἱερῶν χατηχουμενείων ἄνω- 
θεν. Ἐξιὼν δὲ τοῦ νεὼ χαὶ μέλλων ἐπιύόῆναι τοῦ 
ὀχάματος, ὁ μὲν ἵππος (ἦν δὲ οὗτος φανιστὸς xal 
᾿Αράδιος) προσάγεται παρὰ τοῦ πρωτοστράτορος 
ἀπὸ τοῦ χαλινοῦ ἑλχυσθεὶς, γίνεται δέ τι τῶν ἀήθων 
χαὶ ἀξίων θαύματος. Οὐ προσίεται ὁ ἵππος τὸν 
ἀναδάτην, ἀλλὰ φριμάσσων ὕφαιμος τὸ όμμα καὶ 
τὸ οὖς μετέωρος xal συχνὰ κόπτων τὸ δάπεδον καὶ 
τὰς ἐμπροσθίους ἀναδάλλων ὁπλὰς καὶ ῥύδην φερό-- 
μένος αὐτὸν ἀπεστρέφετο, ἀδοξῶν ὥσπερ ἐπὶ τῶν 
νώτων ὀχεῖν καὶ xat' αὐτοῦ ἀγριούμενος. Πολλάκις 
οὖν πρὸς τὸ ἱππεύειν γενόμενον τὸν ᾿Αλέξιον ἀπ- 
ἐχρούσχτο, τὰς ἐμπροσθίους ἐνσείων χηλὰς καὶ τὰς 
ὄψεις ἐπιστρέφων ὀπίσω. Ὡς δέ ποτε μετὰ πλεῖστα 
περιποππύσματα καὶ διομαλίσεις τοῦ αὐχένος ἔδο- 
ξεν ἠρεμήσειν xal παύσασθαι τῶν ἀγερώχων ἐκχεῖ- 
νων ἑλίξεων xal τῆς τῶν ποδῶν ἀερώσεως, ὁ μὲν 
βασιλεὺς ἐπ᾿ αὐτὸν ἀνεπήδησε xal τῶν ἡνίων ἐλά- 
ὄετο ὁ ὃὲ ὥσπιρ ἠπατημένος, καὶ δεξάμενος ἀνα- 
δάτην ὃν οὐκ ἔθελεν, ἠτάχτει τε ὡς πρώην καὶ τοὺς 
πόδας ἀνίστη μετ' ἐξαχούστων τῶν γρεμετίσεων᾽ 


malorum fore principium augurarentur, Osiridis 
οἱ Typhonis recordati, a quibus afflicla esset 
Agyplus. Celeberrimum et maximum Dei Sapien- 
tio templum ingressus ut de more inauguraretur 
et imperii insignia assumeret, primum fidei sym- 
bolum imperatorio colore tardius perscribit. De- 
inde ad Speciosam templi portam diutius commo- 
ratur, exspectans, dum ingredi jubereturab iis 
qui opportunam horam in eo loco, ubi catechu- 
meni iustituuntur, observabant. Templo egressus, 
cum sublimemn equum Arabicum a prolostratore 
adductum conscensurus esset, res memoratu digna 
accidit, Equus enim sessorem non admittit : sed 
oculis sangnine suffusis, auribus arrectis, cerebro 
solum pulsans, et anterioribus ungulis cum fre- 
mitu sublatis, eum 604  ferocissime aversatur, 
quasi tergo recipere dedignaretur. Alque ila 88- 
pius in posteriores pedes arrectus el aversis oculis 
Alexium repellit. Ut autem post multos poppysmos 
et cervicis palpationes placatus el orebros illos 
gyros οἱ calciirationes omissurus videbatur, impe- 
rator in eum insiliit et habenas prehendit. I: vero 
ut deceptus, sessore quem nollet receplo, teque 
ac prius ferocit, cum claro hinnitu pedes attollit, 
nec prius importune saltare desistit quam gem- 
mata corona capite ejus excussa et ex parte com- 
minuta ipsum quoque dejecisset. Alio equo ad- 
ducto, fracta corona inauspicatum omen visa est 
imperii cladium non expertis et imminentis ruina 
et noxe hostilis. Comitabantur eum in equis duo 


C generi, Contostephanus Andronicus οἱ Isaacius 


Comnenus, el patruus ejus Joannes Ducas, vir 
provecta setate, cui in ea pompa tnirum quiddam 
accidit. Nam cum mula 605 ejus a nemine exter- 
rita esset, corona sebastocratorica sponte de ejus 
vertice humi cecidit. Unde populus calvitio ejus 
quod instar plene lune relucebat, nudato cum 
risu exclamavit. Ducus vero, qui etiam alioqui non 
facile rebus adversis cominoveretur, necessitale 
in jocum et festivum ludum conversa, hilaritatem 
populi adeo non indigne tulit ut. etiam una letari 
videretur. 


οὐδ᾽ ἔληξεν ἐχδαχχευόμενος οὕτως, ἕως τὸ μὲν λιθόστρωτον στέφος ix τῆς χεφαλῆς [P. 295] τοῦ βασι" 
λέως εἰς γῆν κατήνεγχεν, ὡς xal τούτου διαθραυσθῆναι μέρη τινὰ, αὐτὸν δ᾽ ἀπεσφαίρισεν. Ἴϊππου 
τοίνυν ἑτέοου προσενεχθέντος, οὐχὶ μεθ᾽ ὑγιοῦς ἐπωπτεύετο στεφανώματος, ὅ καὶ μὴ αἴσιον τῶν 
ἐσομένων ἔδοξε oópÓoÀov: μηδὲ γὰρ ἄν ἀδιαλώδητόν οἱ συντηρηθῆναι τὴν βασιλείαν, ἀλλὰ τοῦ ὕψους 
ἀποπεσεῖν καὶ προσπαθεῖν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἐναντίων χαχῶς. Συνεπόμπευυν δὲ τῷ faciei τῷδε ἔφιπποι 
καὶ οἱ δύο ἐπὶ θυγατράσι τούτῳ γαμόροὶ ὁ Κοντοστέφανος ᾿Ανδρόνιχος xal ὁ Βομνηνὸς Ἰσαάκιος, 
καὶ ὁ πρὸς πατρὸς ἐχείνῳ θεῖος Ἰωάννης ὁ Δούκας, πεπαίτερος Gv τὴν ἡλιχίαν, ᾧ γαὶ κατὰ τὴν πομ- 
πχίαν ἐχείνην πρόοδον συνέθη τι τοιοῦτον παράληγον' μὴ γάρ τινος διαταράξαντος τὴν κόλουρον 
ἡμίονον ἦ ἔποχος ἦν, τὸν σεδαστοχρατοριχὸν ἀπεδάλετο στέφανον ἀνατραπέντα τῆς χορυφῆῇς xai 
αὐτομάτως κχκαταπεσόντα εἰς ἔδαφος. Πρὸς ὅπερ οἱ μὲν θεώμενοι ἐξεδόησαν xal εἰς γέλων διεκινήθη- 
σαν, τὴν ἐγχρυφιαζημένην τῷ στεφάνῳ πρότερον φαλάχραν ὡς πλησίφωτον σελήνην τότε κατωπτευ- 
χέτες" ὁ δὲ Δούχας τὴν ἀνάγκην μετατιθεὶς εἰς τὸ εὔχαρι xal μείλιχον, ἄλλως τε χἀν τοῖς ἀδουλήτοις 
μὴ ἐτοίμως χολούμενος, ἔφερεν ὡς σύμμιχτον ἡδονῇ παιδιὰν τὴν τῶν πλείστων ἐπὶ τῷ γεγονότι 
διάχοσιν, γεγηθὼς ἐν μέρει καὶ αὐτὸς καὶ μηδαμῶς τὸν ἀγαναντοῦντα ὑποχρινόμενος, 

τ. Ὁ δέ βχοιλεὺς τὴν ἀγγελωνυμίαν παρωσάμε- 3. Imperator vero Angeli cognomento sivo ut 


831 


NICET/E CHONIAT/E 


832 


bnmiliore repudiato, sive ut una cum fratre abo- À voc Κομνηνὸς ἐπελέγετο, εἴτς τὸ ἐπώνυμον. ἀδοξῶν 


leno, Comnemus appellari voluit. Cum autem 
omnes putarent eum post declarationem, rebus 
pacatis, statim in armis fore neo urgentia dun- 
taxat. mala depulsurum, sed superiorum etiam 
lemporem delicta fraterna correcturum, clades 
presertim. ἃ Darbaris propterea illatas quod cis 
nemo restitisset aul rerum «curam suscepisset, 
ille contra, ut jam votorum omnium et unici ac 
diuturni desiderii compos factus, corolla insignis 
ignaviae scse dedidit,quasi non legitimam hominum 
curationem sortitus,sed deliciarum etotii facultatem 
esse imperium opinaretur. Igitur abjecla 606 rci 
publice cura, ut gubernator fluctibus defatigatus, 
in aureo vestitu se ostentabat ; et apertis auribus 
omnium eorum petitionibus annuebat, quos adi- 
piscendi imperii adjutores habuerat, et utraque 
manu pecuniam ab Isaacio collectam profunde- 
bat, non considerans cum quanta difficultate 
postea recolligenda essct et quam temere nunc 
dissiparetur. Cum igitur instar palearum aut 
estivi pulveris celeriter disjecla ct in ventres 
ignavos, quos ne norat quidem, insumpta essel, 
temere munificus imperalor ipse tandem profusio- 
nem suam damnare copil, cum pecunia egeret, 
Ejus vero uxor, virili animo mulier et ab ipsa 
natura dicendi suavitate et lepore ornata, nec 
ad presentia duntaxat optime administranda sed 
et ad futura providenda solertissimo, aliis rebus 
leterrima pestis fuit. Neque nunc deo exquisito 
ornatu et luxu regio loquor, neque de eo quod 
ingenii felicitate in mutando rceepto statu et "4 
rebus novandis maritum superabat (nam hec, 
etsi non decora mulieribus, reginis presertim, 
tamen pratereunda censeo), sed de impudicitie 
probro atque infamia 607 qua maritum deho- 
nestabat. Qui cum initio id dedecus scire et 
dissimulare ab omnibus putaretur, tamen ea 
facinor« se ignorasse, postea cum  publiesia 
essent, declaravit, ut suo tempore narrabimus. 
Cum igitur imperatrix limites — transiliret οἱ 
superiorum  Aveguslarum instituta contemneret, 
imperium plane in duos principatus est divisum. 
Nequo enim imperator duntaxat quicquid erat 
libitum maundabat : sed illa etiam pari auctoritate, 
quz visa erant, peragebat, imo aliquando pro 


sua libidine illius jussis intercedebat. Et cum p 


maxime legationes audiende erant, duo pretiosa 
solia conjungebantur, et illa marito cum magno 
splendore ac pileolo gemmis et perspicuis mar- 
garitis ornato assidebat, et torques pretiosissimos 
de collo suspendebat. Aliquando etiam in aliis 
palatiis sejuncti per vices adorabantur, subditis 
ab imperatore ad illam salutandam transeuntibus 
et 'enua. submissius flectentibus. Nonnulli etiam 
imj:eratoris consanguinei, qui summos magistratus 


οἷα ὑφιζάνον πρὸς τὸ Κομνηνιχὸν χλέϊσμα, εἴτε 
συναφαντῶν τῷ ὁμαίμονι xal τὴν ἐγείνου ἐπίκλυ͵- 
σιν, ᾿Απάντων δ᾽ οἰομένων μετὰ τὴν ἀναγόρευσιν 
αὐτίχα xal τὴν τῶν πραγμάτων ἠρέμησιν ὀπλιτεύ- 
ονταὰ φανῆναι xal θυραυλοῦντα τὸν ᾿᾽᾿Αλέξιον, xai 
οὐχ ὅπως ἀντιστήσεται τοῖς ἐν χερσὶ δυσγεοέσιν, 
ἀλλὰ χαὶ τὰ πρότερον ἡμαρτημένα πρὸς τοῦ xast- 
γνήτου μὴ ἄν ποτε ἀνχοχέτθχι παροφθῆναί οἱ ὅπωσ.-. 
οὖν ἀδιόρρωτα, χαὶ μάλισθ᾽ ὅσα χαχῶς ὑπὸ Bas- 
δάςων ἔπαθον μὴ τὸν ἀνθιστάμενον ἔχοντα μηδὲ τὸν 
ὀτεδὴ παθηνάμενον, ὁ δὲ πρὸς ümav τούναντίον 
μεθήρμοστο, xxi ὡς τὸ ἀκρότατον ἤδη τῶν ἐφετῶν 
εἰληφὼς xal πρὸς ὃ πάλαι τὸ πᾶν ἐπέτεινε mpóQo- 
pov ἐφθχχὼς, ἀνέπεσε στεφηφορήσας, ὡς εἵπερ 
οὐχ ἐπιστασίαν ἔννομον ἀνθρώπων ἀλλ’ εὐπορ!ιαν 
χλιδῆς xal ἀνέσεως παρογὴν τὴν βασιλείαν deco. 
Οὐκοῦν xai τὴν τῶν χοινῶν διοίχησιν παρειχὼς, 
ὡς τὸ πηδάλιον ὁ χυδερνύτης ὅς ἀπείργηχε πρὸς τὰ 
χύματα, χρυσοφορῶν ἦν xal τὴν ἀχοὴν ὅλην ἀνα- 
πεταννὺς xal πᾶσαν ἔντευξιν χαριζόμενος τοῖς ἐχ 
τῆς μερίδος τῶν συνεφαψαμένων αὐτῷ τῆς ἀρῆς, 
xai ἀφειδῶς ἀμφοτέραις ἀπήντλε: τὰ χρέματα ἅπερ 
συνέλεξεν 'Igaáxtoq, οὗτε τὴν ἐυνγώδη τούτων εἰσ- 
ἔπειτα συναγωγὴν σκοπούμενος οὐδὲ τὸν διακενῆς 
ἀπόκτησιν εὐλαδούμενος. Τῷ τοι δια ορηθέντων 
δίχην ἀχυρμιᾶς xal κατὰ θερινὴν χόνιν ἐσχεδασμέ- 
νων ταχέως πρὸς ἀργὰς γαστέρας ὃς οὐδ᾽ ἣν 
ἐπιστάμενος, ὁ τῇ φιλοδωρίᾳ προσχείμενος εἰχῇ 
αὐτοχράτωρ ξαυτὸν τῆς ἀσωτίας ἐμέμφετο ὕπτεοον, 
ἡνίχα χρημάτων ἐχάτιζεν. Ἣν δὲ χαὶ ἡ τοῦ βασι- 
λέως τοῦδε ἄχοιτις τὸ μὲν φρόνημα xal λίαν ἀνδρώ- 
Ünc χαὶ γλῶτταν αὐτοφυῶς αὐχοῦτα σοηφ'στικὴν 
χάρισι ὀιηνθισμένην xal περιθεομένην γλυκόττχι, 
[P. 296] καὶ προγνῶναι τὸ μέλλον ἱχανωτάτη͵ xa 
τὸ ἐνεστὼς ἀρίστως διοιχήσειν ἐπισταμένη, τὰ 9' 
ἄλλα καχὸν διωλύγιον, οὔ φημι τὰς χκομμώσεις καὶ 
βασιλείας καθηδυπάθησιν. χαὶ τὸ ἰσχύειν ὑπὲρ τὸν 
ὁμευνέτην εὐροίᾳ φύσεως μετενεγχεῖν τὰ χαθεστῶτε 
xai μὴ ὄντα ἐπεξευρεῖν (ταῦτα γὰρ οὔ διὰ λόγου τῇ 
ἱστορίᾳ, κἄν εἶεν γυναιξὶν οὐχ ἁρμόδια, καὶ βασι- 
λίσσαις (44) οἱαισδὴ προσεγένετο), ἀλλ᾽ ὅτι τὸ 
γάλυμμα τῆς αἰδοῦς ἀτιμάσασα εἰλχύζετο καὶ διεδυ- 
ρίττετο xal εἷς ὄνειδος ἦν τῷ ταύτην ἁςμοσαμένψῳ. 
Ὃ δὲ τὰ μὲν πρῶτα εἰδέναι τὰ ἀτοπούμενα παρὰ 
πᾶσιν ἐχρίνετο, τοῖς δ᾽ ἀγνοοῦσι σχηματίζεσθαι" 
ἐξ ὧν δ' ὕστερον διεπεπράχει, ὅτε τὰ χατὰ cb 
σύνοιχον γεγόνασιν ἔχπυστα, σαφῶς ὑπέδειξεν ὡς 
οὐδὲν τῶν τολμωμένων ἠπίστατο. Δηλώσει δὲ «xai 
τὸ λέγειν χατὰ τὸν olxtiov χαιρόν. Τῆς τοίνυν βασι- 
λίδος τοὺς ὅρους ὑπερδαινούσης xal τὰ ταῖς πρὶν 
Αὐγούσταις Ῥωμαίων ἔθιμα ἀδοξούσης, εἷς δύο 
ἀτεχνῶς ἀρχὰς ἡ βασιλεία διήρητο' οὐ γὰρ ὁ xp1- 
τῶν μόνον ὁπόσα ἡρεῖτο διεχελεύετο, ἀλλὰ ταυτο- 
δυνάμως τούτῳ χὰἀχείνη τὰ πρὸς βουλῆς διεπράτ- 
τετο, ἐν πολλοῖς δὲ xai ἀνέλυς πρὸς τὸ θυμῆρες 


Hier. Wolfii nota. 
(44) Alter (A) de impudicitia, alter (B) de impudentia οἱ immodestia in singultibus el ructibus vi- 


detur loqui. Nam barbara hac non satis intelligo. 


833 DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR. LIB. I. 834 


αὐτῇ μεταμείδουσα ἄπερ ἐδέδοχτο βασιλεῖ. ᾿Αλλὰ αὶ gerebant, imperatricis splendidas et altas lecticas 
xal πρεσδείας μεγίστης ἐθνῶν μελλούσης βασιλεῖ — huraeris tanquam mancipia subibant. 
ἐποπτάνεσθαι, Üpóvot συμφτυως πολυτελεῖς παρετίθεντο, χαὶ συνεδοεύουσα προεκάθητο λαμπρως ὃι- 
ἐσχευασμένη, λίθις τε xai μαργάροις διαφανέσι τὸ τυμπάνιον ἀναδέουσα xal τὸν τράχηλον ὁσμίσλοις 
πολυτίμοις διαλαμδάνουσα. ᾿Ενίοτε δὲ xov ἄλλας βασιλείους οἰχοδομὰς διιστάμενοι, xal ἀνὰ μέρος 
ἀμφότεροι προφαινόμενοι, εἰς ἑαυτὸν ἐμέριζον τὸ ὑπήχοον' ἢ xal πρώτως ἀπονεῖμαν βασιλεῖ προσ- 
χύνησιν, ἐχεῖθεν ἀπαῖρον πρὸς τὴν βασιλίδα μετεπορεύετο χαὶ βαθυτέραν αὐτῇ παρεῖχε τοῦ γόνατος 
σύγκαμψιν. Οὐ βραχεῖς δὲ καὶ τῶν χαθ᾽ ἅμα βασιλεῖ ἐγγιζόντων, xal οἷς τὰ ὑπερήφανα τῶν ὀρφιχίων 
ἀνέχειντο, τοὺς ὥμους ὡς θρανίδας ὑποδάλλοντες ἐπὶ τῶν λαμπρῶν xal μετεώρων θώχων τὴν asia 
ἀνέφερον. ᾿ 

᾿Αλλὰ οὕπω μῆνες τρεῖς παριππεύχεισαν, χαὶ 608 Verum irimestri nondum elapso fama non 
φήμη τις πρόεισιν ἀψευδὴς ἐκ Κιλίχων τινὰ ὁρμώ- [«α[᾿6χ affertur, Cilicen quemdam assumpto Alcxii 
μενον ᾿Αλέξιον τοὔνομα, τῷ τοῦ βασιλέως ᾿Αλεξίου — filii Manuelis nomine ad Ancyre urbis satrapaim so 
ὀνόματι ἐποχούμενον ὃν ὁ βασιλεὺς ἐγξίνατο Mz- — contulisse, ab coque ut verum Manuelis filium 
y091,À, τῷ τῆς πόλεως ᾿Αγχύρας σατραπεύοντι προσ- — susceptum esse, non ut ejus postulatis annuerct 
ρυῆναι xal ὑπ᾽ αὐτοῦ προσδεχρῆναι ὡς υἱὸν ἀληθῆ B (noverot enim δὲ ipse imperatorem Alexium ab 
τοῦ αὐτοχράτορος Μανουὴλ, οὐχ ὅπως περατώσειεν — Andronico strangulatum esse) sed ut imperator 
αὐτῷ τὰ κατ᾿ ἔφεσιν (ost Ὑὰρ χαχεῖνος ὡς ὁ βασι- — bellis distineretur, dum seditiosis resisteret, et 
λεὺς ᾿Αλεξιος διὰ πνιγμονῆς ὑπ᾽ ᾿᾽Λνδρονίχου τὸν "ipse aliquid emolumenti inde perciperet, amicitia 
βίον κατέστρεψεν), [ἀλλ᾽ ἵν᾽ ὁ βασιλεύων Ῥωμαίων 508 Romanis vendita. Postquam autem Pseuda- 
συνδιαπλέκοιτο πράγμασι τοῖς στασιασταῖς ἀντιχαθ- — loxius iste Persarum opibus adjutus ΔύοΣτῷ vicina 
ἰστάμενος, xxl αὐτὸς ἐντεῦθεν παραχερδαίΐνῃ τι, Romana oppida populabatur, eunuchus quidam 
χρημάτων Qvioy τὴν μετὰ "Popaíov φιλίαν χτώ- — cognomento Eonopolita,nuper ab imperatore accu- 
μένος. ᾿Βπεὶ δὲ εἰς Ep[ov ταῦτα δὴ τὰ ἀγγέλματα — bitoris dignitate ornatus, ad eum reprimendum 
ἐχδεθήχει, καὶ ὁ ψευδώνυμος οὗτος ᾿Αλέξιος τοῖς — mittitur. Qui cum rem male gereret, imperator 
ὁμόροις τῇ ᾿Αγχύρᾳ ᾿Ρωμαΐχοις πολίσμασιν ἐπεφύετο — ipsi sibi exeundum esse censuit, eadomquo opera 
ἐνισχυόμενος παρὰ τοῦ llépsoo καὶ xparovóu:voc, —de federe Persico agenduimn, haud ignarus impo- 
στέλλεταί τὶς ἐχτομίας ᾧ τοὐπίκχλην ᾿Πονοπολίτης, — storem illum ea ratione facillime debellari posse. 
ἄρτι [297] πρὸς βασιλέως παραχοιμώμενος τιμηθείς, — Verum Persaoccasione usus paciflcationem se nulla 
Μηδέντι δὲ τοῦ θλαδίου χατορθοῦντος πρὸς τὴν ὑπό- alia ratione admissurum affirmavit, nisi argenti 
θετιν δεῖν, ἐν τῷ μέρει ὃὲ καὶ τῶν μετὰ τοῦ Πέρ- (| signati centenarii quinque in primis et deinceps 
909 σπονδῶν ἐπιμεληθῆναι, εἰδὼς ὡς οὕτω μάλιστα — 609 quotannis terni, et quadragene vestes seri- 
ῥᾳδίως καταγωνίσεται τὸν ὀνόματι ἑτέρου xal τού. — cwm, qum Thebis Bcooticis imperatori pendi sole- 
του πάλαι τεθνεῶτος, ἐπερχόμενον αὐτῷ ἀντίπαλον. — rent, sibi donarentur. Ubi ad Melangia oppidum 
Πλὴν ὁ Πέρσης τῷ καιρῷ χαταχρώμενος οὐχ ἄλλως pervenit, ab illius loci incolis imperator Augu- 
τὴν εἰρήνην ἐδέχετο, εἰ μὴ αὐτίχα δωρήσεταί οἱ βα- stus solutatur, sed parum alacriter contra sedi- 
σιλεὺς ἀργυρίου χεντηνάρια πέντε χεχομμῖένα εἰς  tiosum adjuvatur ; quamvis enim eum pro Roma- 
νόμισμα, ἐτησίως δ᾽ ἔχτοτε τρισὶν ix τούτων φιλο. — norum imperatore colerent, tamen neo Pseuda- 
τιμεῖται xal Σηριχοῖς teocapaaovza νήμασιν, ἅπερ —lexium plane contemnebant; et dum utrumquo 
ix Θηδῶν ἑπταπύλων βασιλεῖ χεχορήγηται, 'Aguxó- — colunt, minime pre se ferunt ultri prorsus sint 
μένος οὖν κατὰ τὸ πόλισμα τὰ Μελάγγειχ πρὸς — addicti. Unde quivis conjicere poterat eos duabus 
τῶν ἐχεῖσε βασιλεὺς αὐτοχράτωρ ἀναγορεύεται, — sedere sellis, et in presentia neuri opem laturos, 
πλὴν οὐχὶ xal γενναίαν τὴν xatX τοῦ ἀντιστάτον — Sed per occasionem in partes vicloris concessu- 
᾿Αλεξίου σύναρσιν sop:sztw, ἀλλ᾽ ὡς βασιλεῖ Ῥω- — ros. Imo etiam quoties imperatorem  adibant, 
μχαίων αὐτῷ προσανέχοντες οὐδὲ τὸν Ψευδαλέξιον — Alexium extollere non desistebant, subinde inter- 
ἐκεῖνον φιλοφροσύνης εἴων ἑχτὸς, τούτῳ τε χἀχείνῳ [  Jicientes ipsi etiam miraculo eum foro, si videret 
τὰ βλέμματα χαριζόμενοι πρὸς ἑχχτέρους ταῖς ut rufo el promisso capillo esset ornatus, non 
γνώμαις ἔῤῥεπον, μηδαμῶς ἐμφαίνοντες ὅτῳ mposoé- X Secus ac si auri bractco essent, ut essel procerus, 
ποῦσιν ἀτεχνῶς ὄθεν παντὶ τῷ βουλομένῳ παρεῖ- ut robustus eques, quasi fibulis selle affixus. Ad 
γον χατανοεῖν ὡς ἀμφίῤῥοποι ὄντες οὐδετέρῳ μὲν — que cum imperator aliquando respondisset Manue- 
ἐκ τοῦ αὐτίχα προσχείσονται, χατὰ δὲ χαιρὸν τῷ — lis fllium 80 Andronico jam olim sublatum, eum 
νιχῶντι προσθήσονται. ᾿Αλλὰ κἀν ταῖς πρὸς βασιλέχ — vero qui nunc illius nomen usurpet erronem essc 
ἐντεύξεσιν ᾿ ὑπεξαίροντες τὸν ᾿Αλέξιον οὐδαμῶς οἷ ἃ Comnenia familia alienum, et ut ille viveret 
ἔληγον, Πολλάκις γοῦν ἔλεγον ὡς « Καὶ σὺ ἀγἄσαιο — atquo is ΘΕΘ ipse esset qui arma inferret, se ta- 
ἄν τὸν ἄνδρα, εἰ θεάσαιο, δέσποτα βασιλεῦ. Οὕτω — men meliore jure imperare, qui nuno sceptrum 
πυρσαῖς καὶ ἐχτενέσι κὄμχις ἠγλάϊσται ὡς εἰ ypu- ἰθηθαὶ, illi ejus oratione interpellata et ex tempore 
σίου ἦσχν ἀποῤῥινήματα, Οὕτως ἐστὶν εὐῆλιξ, —refutata responderunt : « Vides ergo, imperator, 
οὕτως ἱππότης ἀχράδαντος ὡς εἴπερ τῇ ἐφεστρίδι — 1e quoque de illo dubitare, et mortem ejus incer- 
ἐμπεπερόνητο. » Πρὸς δὲ ταῦτα τοῦ βασιλέως ἄνθυ- — lum existimare ? quare noli succensere iis qui ado- 


839 


NICETA CHONIATAE 


836 


lescentis miserentur,cuiregnum preavitum debetur, À πενεγχόντος ποτὲ ὡς ὁ τοῦ αὐτοχράτορος υἱὸς Μα- 


quo tamen una cum patria per injuriam est priva- 
tus. » Itaque videns imperator se nihil sua pre- 
sentia proficere, castellis preteritis, quorum alia 
ab Alexio dimovit alia incendit ut seditioso ad- 
dicla, in urbem rediit, expeditione duobus mensi - 
bus terminata,et Ciliciae cebus Manueli Cantacuzeno 
mandatis.Sed oum neis quidem aperte illi bellum 
inferret, quamvis Perse auxiliis subinde crescenti 
et 8 castellis Ancyre finitimis omnibus aut saltem 
pluribus tributa exigenti, diuturnis utique malis 
Roinancs affecturus ille fuit, nisi Deo nova hic 
quoque ratione nostri miserto, in castello Zungra 
noctu jugulatus a quodam fuisset. Sic fulguris in- 
slar subito et emicuit et evanuit, aut ut flatus 
vehemens ex antro Corycio erumpens, qui paulo 
post in partem Romani imperii conturbatam sa- 
vire desiit. 


νουὴλ πάλαι ἀπεδίω θανάτῳ d δὴ πρὸς ᾿Αὐδρονίχου 
καταδεδίγαστο, ὁ δὲ νῦν προσιὼν οὗτος πλάνος ἐστὶ 
xai τοῦ τῶν Κομνηνῶν γένους ἀλλότριος, εἰ δ᾽ ἐχεῖ- 
νον δοίη τις ζῆν καὶ τοῦτον εἶναι τὸν ἐπιόντα, ἀλλ᾽ 
αὐτὸς ἄρχειν δήπουρέν δικαιότερος ὁ καὶ τὰ "Po. 
μαίων σχῆπτρα χειρίζων νυνὶ, ἐπελάδοντο τῶν λό- 
γῶν οἱ ἀκροώμενοι, xai ἀπ᾿ αὐτῶν πορισάμενοι τὴν 
ἀντίθεσιν « Δρᾷς » ἔλεγον, « βασιλεῦ, ὡς δἃρο᾽ ἀμς:- 
γνοεῖς xai σὺ περὶ τοῦ παιδὸς, xxl τὸν ἐκείνου Qf 
vatov ἀμφήριστον ἤγησαι; Μὴ οὖν χαλέπαινε «oi 
τὸν νεανίαν οἰχτείρουσιν ix μὲν τριγονίας τὴν βασι- 
λείαν ἐς αὐτὸν καταθαίνουσαν ἔχοντα, ἀρχῆς δ᾽ ὁμοῦ 
καὶ πατρίδος παρὰ δίχην ἀποπλαζόμενον. » ᾿Ιδὼν 
τοίνυν ὁ βασιλεὺς ὡς οὐδὲν ὠφελεῖ, xal τὴν αὐτὸς 
αὐτοῦ παρουσίαν ἐπ’ χερδαλέῳ κατανοῶν 
γίνεσθαι, τὰ φρούρια παρελθὼν, xal ἃ μὲν τούτων 
ἀποστήσας σοῦ Αλεξίου, & ὃὲ πυρὶ παραδοὺς ὡς 


$^ ^ 
QuOEvt 


τῷ ἀντάρτῃ προσρέποντα, ἐπανόδου ἐμνήσατο, δυσὶ τὴν ἐχστρατείαν περιγράψας μησὶ xai τὰ κατὰ τὸν 
Κίλικα ’᾿Αλέξιον ἐπιτρέψας τῷ Κανταχουζηνῷ Μανουὴλ, Πλὴν οὐδ᾽ οὗτος ἐξήνεγχε πόλεμον xav! αὐτοῦ 
προφανῆ, καίπερ ἐμπλατυνουμένου ἀεὶ τῇ ἐπιχουρίᾳ τοῦ llízgou, xal τῶν [Ρ. 298] περὶ τὴν  "Apyxupav 
φρουρίων φορολογοῦντος τὰ πάντα ἢ τὰ πλείονα. Ἣν δ᾽ Gv xai οὗτος ἐπὶ μαχρὸν ἁμήχανον “βωμαΐοις 
xax0v, εἰ μὴ Θεὸς χανταῦθα φανεὶς χαινουργὸς τὰ “Ρωμαίων πραγματα' τὸ γὰρ φρούριον 
εἰσιὼν ὃ Τζούγγρα κατονομάζεται, νυχτὸς ἀποσφάττεται μαχαίρᾳ παρὰ τινος. Οὕτω μὲν οὖν καὶ οὗτος ἦφάν- 
τωται, κατὰ τάχος ἀστρωπῆς διαϊξας xal πάλιν ἀποχρυδεὶς ἤ γοῦν ὡς ἐχ Κιλικίου Κωρυχίου πνεῦμχ βίαιον 
' διεκπνεύσας xal μέρος τῆς ὑπὸ Ρωμαίους διακυχήσας, μετὰ βραχὺ διεχφυσηθεὶς ἐπαύσατο τῆς σφοδρότηχος. 
Hoc malum e vestigio aliud pessimum est con- 'Eni δὲ τῷ xax τούτῳ παρὰ πόδας ἕτερον 


» 
ᾧχτειῖρξ 


secutum ; et cum 60181 exaruisse visum esset, 
instar lethiferi aconiti refloruit. Nam Comnenus 


Issacius, a quo vastatam esse Cyprum supra me- ( 


moravimus, captus quidem fuit ἃ rege Anglie in 
Palestinam navigante, et pro verberone servo cui- 
dam populari ejus donatus, fama ubique sparsa 
malum hominem male periisse. Sed ut res postea 
declaravit, 8018 fama mortuus revixit, et vinculis 
et carcere (quod utinam factum non esset) libera- 
tus pristinam imperii cupiditatem renovat. Qui 
cum imperatricis Euphrosyne impulsu, quam pro- 
piuqua cognatione sttingebat,crebris Alexii litteris 
revocaretur, illam conditionem cum indignatione 
prorsus respuebat, se imperare, non parere didi- 
cisse, et ducem, non militem agere novisse affir- 
mans. Proinde frequentes literas ad Asianos pro- 
ceres mittit, que nihil non vetitum suadebant, 


nihil non a'majoribus institutum abrogant, nihil D 


non obtemperantibus promittebant, si quo modo 
imperii titulum consequeretur. Verum ut olim ea 
gectabatur quie assequi non poterat, et ea frustra 
moliebe:ur que in fatis non erant, ita tum etiam 
irritos conatus ejus eventus 689? coarguit. Neque 
enim Persa postulatis ejus annuit (cupiebat autem 
eum Romanis bellum inferentem cum omnibus 
copiis suis sequi, et ejus jussis omnibus obtempe- 
rare),neque quisquam eorum ad quos clam scribe- 
bat benignas aures ei prebuit. Quis enim belluam 
sanguinariam paulo post in faciem invasuram et 
laceraturam sequeretur? aut cum venenato ser- 
pente amicitiam constitueret, qui, sive amplecte- 
rere, lethale virus evomeret, sive in sinu foveres 


ἐπεισέφρησε χείριστον, ἤ μᾶλλον δόξαν πρὸς καιρὸν 
ὑποῤῥεῦσαι πάλιν ἀνέδόλαστε κατὰ κώνειον φθορο- 
ποιὸν, ὁ Κομνηνὸς οὗτος ᾿Ισαάχιος, ὃς ἐν τοῖς ἔνλπου- 
σθεν βιδλίοις ἐῤῥέθη μοι ὅτι ἐγχρατὴς ἅμα xal ὁλε- 
τὴρ τῆς τῶν Κυπρίων νήσου γενόμενος ἑλλω μὲν 
πρὸς τοῦ ῥηγὸς ᾿Ιγγλινίας ἐς Παλαιστίνην ἀφ!χνου, 
μένου διαποντίου, xai ὡς δοῦλος μαστιγίας τον 

τῶν ὁμοφύλων ἐκείνῳ ἀποχεχάριστο. Καὶ ἣν ἅπαν- 

ταχὴ διαδόσιμος ὡς κατέστρεψε τὸν βίον χακῶς 
ὁ xa4óc φήμῃ δ᾽, ὡς δέδειχται ὕστερον, μόνῃ 
ἀπούιοὺς xai δεσμῶν ἀπαλλαγεὶς xai φρουρᾶς ἀπο- 
λυθεὶς, ὡς μὴ ὦὥφελε, τὸν παλαιὸν ἀναθάλπει τῆς 
τυραννίδος ἔρωτα, ᾿Ανεχκαλεῖτο μὲν οὖν πρὸς τοῦ 
βασιλέως ᾿Αλεξίου διὰ γραμμάτων συχνῶν, ἐναγού- 
σης αὐτὸν εἰς τοῦτο τῆς βασιλίδος Εὐφροσύντ,ς δ' 
ἤν Ἐχ συγγενείας ἐγγύτητα εἴχεν αὕτη πρὸς "[ozd- 
χιον, Ὁ δὲ ἀπεδυσπέτει xal πρὸς μόνης ἠγανάχτει 
τῶν ἐπιστελλομένων ἐνήχησιν, βασιλευειν, οὗ μὴν 
βασιλεύεσθαι λέγων εἰδέναι, xai ἄλλων ἐξηγεῖσθαι, 
ἢ γοῦν ἑτέροις πείθεσθαι. Συχνὰ τοίνυν γράμματα 
συνετίθει πρὸς τοὺς τῆς ᾿Ασιάτιδος γῆς πρωτεύο» 

τας, τί μὲν τῶν ἀπειρημένων οὐχ εἰσηγούμενα, τί 

δὲ τῶν χαθεστώτων οὐχὶ κινοῦντα, xai πάντα τς 

πειθομένοις βραδεύοντα, εἰ πως τοῦ τῆς βασιλείας 
ὀνόματος ἐπιτεύξεται, ᾿Αλλὰ χαὶ πρώην διώκων 
ἣν τὰ ἀχίχητα, vai ἃ μὴ Θεὸς βεδούλευται, διαχε- 
νῆς μηχανώμενος" xal τότε ὁμοίως ἠλέγχετο μάτην 
διατε νώμενος τὰ “ἀνήνυτα. Οὔτ: γὰρ αὐτῷ mpos- 
ἐσχεν ὁ Πέρσης ὥσπερ ἱμείρετο (ἐγλίχετο δὴ μεθ᾽ 
ὅλης τῆς οἱχείας ἰσχύος ἔπεσθαί οἱ χατὰ Ῥωμαίων 
στρατεύοντι, καὶ πάνθ᾽ ὁπόσα ἐπιτάττειν ἔχει ποι- 
εἶν), οὔτε οἴς ἐπέστελλε κρύδδην οὖς τις ὑπέσχετο 


831 


DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR. LIB. I. 


838 


εὕεικτον, ἀλλὰ πάντες ὡς ἀσπίδες οἷς ἐπῇδε τὰς A pestiferos dentes infigeret ? Enimvero el hic paulo 


ἀκοὰς ἐπέφραττον. Τίς yàp ἄν θηρίῳ κατηχολούθη- 
σεν αἱμοδόρῳψ, μετ᾽ οὐ πολὺ ταῖς ὄψεσιν ἐμπηδήσοντί 
τε xai ἀναιρήσοντι ; 7| μετ᾽ ὄφεως lo6óÀou φιλίαν 
συνέθετο, κἂν προσπλέχοιτό τις αὐτῷ, τὸν ἰὸν ἐξε- 
μοῦτος θανάσιμον, κἂν ἐν χόλπῳ διαθάλπῃ, ὀλέθρια 
δάχνοντος ; Πλὴν ἀλλὰ καὶ οὗτος χατὰ θεῖον ἐξέῤῥΛηξε 
μετὰ βραχὺ τὸ ψυχίδιον χαὶ τοῖς λοιποῖς προσετέθη 


post inortuus ad ceteros tyrannos Dei nutu subla- 
to8 abiit, mirabiliter quidem, sed non sine instru- 
montis salutem afferre soliti. Ferebalur aulem non 
Daturaliter sed veneno per pincernam ragnis lar- 
gitlionibus ab ipso imperatore corruptuu propi- 
nato interiisse. 


τυράννοις οὕς χεὶρ Κυρίου ἠφάνισε, xav οὐχ εἴωθεν 


ἀμέσως ποιεῖν d καινοποεῖ πολλάχις σωτήρια. "Hótto δὲ μηδὲ φυσιχῷ θανάτῳ δαμῆναι τὸν ἁλιτήριον 
ἀλλὰ φαρμάχῳψ [P. 299] ἀπολωλέναι χυλικοφορηθέντι παρά τινος μεγάλοις δώροις ἐπιῤῥωσθέντος πρὸς 


τούργον ὑπὸ τοῦ βασιλέως αὐτοῦ. 
δ΄͵ ᾿Επὶ πᾶσι δ᾽ οἷς ᾿Αλέξιος ἐπειράσατο βασιλεύσας, 
εἴ πως σπείσαιτο Βλάχοις, καὶ πρέσδεις πέπομφε 


4. Ceterum Alexius politusimperio, miseisadPe- 
trum et Asanem legatis, pacem cum Blachis facore 


πρὸς τὸν Πέτρον xai τὸν ᾿Ασάν. 'Emépdve δ᾽ οὐδ᾽ B studuit. Sed frustra is conatus fuit ob superbum et 


ὅλως τὴν εἰρήνην xal τὰς σπονδὰς, οἵα τῶν ἀνδρῶν 
τούτων ὑπερόγχους τὰς ἀποχρίσεις ποιησαμένων 
χάχεϊνα προσθεμένων ὑπὲρ εἰρήνης ἃ “Ρωμαίοις 
ἀδύνατά τε χαὶ ἄτιμα δήπουθεν ἦν. ᾿Αμέλει τοι 
τοῦ βασιλέως κατὰ τὴν ἕω διατρίδοντος προσδάλλουσι 
τοῖς περὶ τὰς Σέῤῥας Βουλγαριχοῖς θέμασι, καὶ τὸ 
αὐλιζόμενον ἐχεὶῖσε Ῥωμαϊχὸν σύνταγμα ἡττηχότες 
ἄλλους τε πλείστους χαχῶς εἰργάσαντο, xal δὴ xal 
αὐτὸν εἶλον ζωγρίαν τὸν 'Ασπιέτην ᾿Αλέξιον, ὅς 
ἀρχηγεῖν Ρωμαίοις προὐδέόλητο. Κρατοῦσι δὲ καὶ 
πολλῶν Ex τῶν ἐχεῖθι φρουρίων, καὶ αὐτὰ μὲν εἰς 
τὸ ἐπιχρατὲς ἠσφαλίσαντο, αὐτοὶ δ᾽ ἐπανῆχον οἴκαδε 
λείαν ἐληλαχότες οὐ σταθμητήν. βασιλεὺς δὲ μὴ xai 
μετέπειτα τοιοῦτόν τι διαπραχθείη προμυηθούμενος, 


μεθ’ ἱκανῆς ἐξέπεμψε στρατιᾶς τὸν ἑχυτοῦ γαμόρὸν (Y 


᾿Ισαάκιον τὸν σεδαστοχράτορα, ὅτε δὴ xal ᾿Ασὰν 
πρὸς τοὺς εἰσάγοντας παραίνετιν Βλάχους μηχέτι 
τὰς κατὰ ᾿Ρωμαίων ἐπελεύσεις μετὰ θερμότητος 
τίθεσθαι, μεμνῆσθαι δὲ xal μεθόδων στρατηγικῶν 
(ἄρχειν γὰρ, ὡς πυνθάνονται, ἀνδρα πολεμικὸν καὶ 
λίαν τοῦ ἀδελφοῦ προφερέστερον), μετὰ χόμπου ἀπεκχ- 
ρίνατο μὴ δεῖν ἀεὶ ταῖς φήμαις ἐπιχλίνειν τὸ οὖς, μήτε 
δ᾽ ὃν ἀνδρεῖον αὕτη διαθουλεῖ, ὡς ἤδη καὶ τοιοῦτον Óv- 
τα τοῦτον κατεπτηχέναι, οὔθ᾽ ὃν διέξεισι δειλὸν xal 
ἀνάλκιδα, πρὸ τῆς πείρχ ἀθερίζειν xai ἀποπέμπε- 
σῃῇα!, ἀλλὰ τὴν μὲν φήμην μὴ πάμπαν ἀποστρέ- 
φεσθαι, Oct μηδ᾽ ἐς ἅπαν ἀπόλλυται, xal μάλιστα 
ἤν πλεῖστοι λαοὶ φη!ίζουσιν, ἐπάγειν δ᾽ ὡς λίθον 
Μαγνησσαν τὰς πράξεις τῶν ἐνδιαδχλλομένων εἴτε 
4&3, χροτουμένων παρ᾽ αὐτῆς ἀνδρῶν, ἐν πολλοῖς 
δὲ χαὶ τὸν ὀφθαλμὸν ἰζάνειν τῶν φημιζομένων διχα- 
στὴν, καὶ οὕτω προσίεσθαι τὴν φήμην ὡς ἀληθῆ ἢ 
γοῦν μύροις ἀλείφειν ὡς ψευδὴ χαὶ ἄλλοθί που 
ἀφιέναι πέτεσθαι. « Τὰ γὰρ ὦτα οὐχ οἵδε τὰ δρώ- 
μένα, ἀλλὰ γλώττης ὄχλον εἰσοικιζόμενα φύλαχές 
εἰσιν ἀλλοτρίων, xal τούτων ἐναντίων πολλάκις ἐνη- 
χημάτων, ᾿Ασφαλὴς δέ ἐστι τῶν γινομένων διχιτη- 
τὴς ὀφθαλμὸς, καὶ μάρτυς ὧν τεθέαται ἀπαραλό- 
γίστος, οὐχ ἑτέρωθεν εἰσχεομένην ἔχων τὴν πίστιν 
ὡς τὴν τῶν λεγομένων εἰς ἐνοίχησιν ἀχοήν. Μὴ οὖν 
δὴ xal ὑμεῖς θῥοεῖσθε ὡς ὃ νῦν Ῥωμαίων βασιλεύων 
γενναῖος ὑπὸ φήμης κηρύττεται, ἀλλ᾽ ἐΐ τοιοῦτός 
ἔστιν ὁποῖος ἄδεται χρεὼν σχέψασθαι. “Οδηγὸς δὲ 
ὑμῖν εἰς τοῦτο ἔστω βίος ὁ πρότερος, val χαθηγη- 
τὴς ἀχριδὴς τοῦ ἀνδρὸς καθιστάσθω. ᾿Ατὰο εἰ φι- 


ferox Barbarorum responsum et conditiones Ro- 
manis inhonestas et intolerabiles. Dum aulem im- 
peratorin Oriente versatur, in Bulgaricum agrum 
juxta Serras iucursione facta, victaque 6183 le- 
gione Romana, tum alios plurimos male tracta- 
runt, tum ipsum Ducam Alexium Aspietem cepe- 
runt, multaque castella expugnarunt; quibus 
firmatis cum innumerabili preda domum redie- 
runt. Iinperator vero ut caveret ne quid gimile in 
posterum accideret, 1Isaacium  sebastocratorem 
generum suum cum justis copiis ablegat. Qua de 
ceusacum Blachiaquibusdam monerentur neteinere 
et confidenter in Romanos irruerent, sed militaris 
etiam solertie et doli meminissent (nam audire se 
imperare virum bellicorumet fratre longe prestau- 
tiorem), Asan insolenter respondit non semper 
fame prebendasesse aures, nec si quem ea pro forti 
celebret, cum statim ut talem esse formidandum ; 
nec si quis pro timido etignavo traducatur, spernen- 
dum etrejiciendum 6886 : 806 famam ut non omnino 
vanam, presertim tamcelebrem, non quidem plane 
contemnendam, sed ad resgestas eorum qui vel bene 
audiant tanquam ad Lydium lapidem exigendam, 
Sepeetiam oculo judicium permittendum, et sic eam 
vel utveram probandam vel ut falsam repudiundam. 
Aures enim non videre ipsam rem, alienarum lin- 
guarum 68 4 et sepe adversarum strepitum con- 
servare. Visuin vero certum esse rerum arbitrum ; 
et pluris esse, ut ait comicus, unum oculatum te- 
Slem quam auritos decam, qui non alieno testimo- 
nio, sed suo experimento nitatur. Non igitur eos 
moveri oportere, quod hio Romanorum imperator 
vir fortis perhibeatur : sed an talis sit, ex anle acta 
ejus vita conjecturam capiendam. Quam si accu- 
ratius intueantur, nihil unquam ab co esse gestum 
laude dignum. Neque enim bellis et preliis pro 
Romana re publica gestis interfuisse, neque una 
cum fratre labores el pericula adiisse, quod ipse 
quidem sciret, qui hostilem agrum perpetuo infe- 
Blarit οἱ victorias, victoriis triumphos triumphis 
cumularit. Neque illi purpuram et diadema labo- 
rum premium esse data, sed fortune ludibrio con- 
tigisse. « Is ergo qui nunquam in pugna visus sit, 
qui non voce, non manu, non consilio res Mysorum 
unquam labefecerit, qua ratione subito mutatus sit 


839) NICET/E CHONIAT.E 840 


in contrarium,plane non intelligo. UL autem,inquit. ἃ λοχρινήσετε, οὐχ ἂν ἐφ’ ὁτιοῦν εὐδοχιμηκότα εἴ- 


virum illum, 685 quantum licet similitudine de- 
pingam οἱ genus ejus declarem, videtis fila diversi 
coloris, etsi non diverstel», de hasta mea penden- 
tia? Hiec una cademque materia constant, ab uno 
lextore confecia sunt. Sed quia coloribus discre- 
pant, ex alia*materia et ab alio artifice confecta 
putantur, cum res aliter sese habeat. Eodem modo 
lsaacius οἱ Alexius fratres, quorum alter imperio 
dejeetus est, alter :purpura et diademate insignis 
conspicitur, eumdem patrem habuerunt, eodem 
utero sunt editi, eadem terra nati, omnia eadem 
sunt consecuti, quamvis Alexius sit natu major. 
Quare, mea quidem sententia, nec in re militari 
quidquam intereos intererit ; jamque reipsa omnes 
cognoscemus. Itaque retionem belli pristinam se- 
quendam esse nobis affirmo, cum iisdom arma in- 
ferenda sint quos prius oppugnavimus, ne dele- 
rioribus dicam. Nam Romanorum animi crebris 
cladibus fracti et enervati sunt, et crebro a nobis 
in fugam versi ne semel quidem vires suas recu- 
perare potuerunt. Nec illud pretereundum, eos 
iram Dei contra se concitasse, Isaacio, cujus opera 
gravi Andronici tyrannide liberati fuere, legitimo 
imperio pulso. Nam qui servalores suos ita tra- 
clarunt, primo quoque tempore ab inimicis 686 ut 
homines perfidi occidentur. » Hujusinodi sententiis 
Barbarus suorum animis excitatis, provincias juxta 
Sirymonem et Amphipolimn majore saevitia invasit. 
Cum aulem sebastocrator, homo adolescens el 
recenti clade Blachorum elatus, hostes Serranum 
agrum incursare audivissel, non prius exploratis 
eorum viribus, statim signo tuba dato, primus 
in armis equo conscenso hastum in hostes vibravil, 
quasi ad paratam cervorum, venationem aut ludi- 
crum aliquod exiret. Cum igitur laxis habenis eir- 
citer triginta stadia processisset, οἱ equitatum el 
peditatum ita fatigavit ul pugna tempore inutiles 
essent. Ut propius hostium castra ventum est, 
maxima et po£issima pars copiarum Asanis in insi- 
dias distributa est. Quo stratagemate et dolo Isaa- 
cius non animadverso, ceria spe victorie concepta 
insano impetu eos invasit. Cum autem illi ex insidiis 
consurrexissent, ut mediis cassibus irrrelitus, mul- 
tis suorum amissis tandem et ipse 8 Scythis capi- 
tur. Unde Barbari ad incursiones et. rapinas more 
leonum in armenta irruentium aniiosiores facti 
gunt, quippe cum nemo Romanorum eis occurrere 
637 auderet, sed omnes territi laxis habenis in 
urbem Serras eonfugerent, qui in illa clade non 
occubuerant. Scytha vero sebaslocratorem a ese 
captum quovis modo celare conatus est, ne id 
Asan resciscerel, spo maxime pecunie ejus redi- 
mendi causa accipienda concepta, si hominem in 
Scylhiam abducere liceret. Sed cum fama captum 
esseducem hostium vulgasset,inquisitione diligenti 
compertus ad Asanem perducitur. 


C 


D 


ὠσεὶ σταδίους τριάχοντα τό τε ἱππιχὸν Xmoxyalcat 


προσδολῆς͵ xal τὸ πεζικὸν ἐχλυθὲν ἐς οὐδὲν γέγονε, 


σεσθε τουτονί" οὔτε γὰρ πολέμοις ὠμίλησς καὶ κινδύ- 
νοῖς ὑπὲρ Ῥωμαίων παρενεθλήθη συστρατευόμενος 
καὶ συγχάμνων τῷ ἀδελφῷ, ὅσα γε αὐτὸς ἔσημι κεί- 
ρων ἀεὶ καὶ [P. 300] κατατρέχων τὴν πολὲμίαν καὶ 
νίχας ἐπὶ νίχαις ἀναιρούμενος x«i τροπαίοις ἐπι- 
σποιδάζων τὰ τρόπαια, οὔτε μὴν μισθὸν χαμάτων 
τὴν ἀλουργίδα xzi τὸν βασίλείον εἴληχε στέφανον, 
ἀλλ᾽ ὡς ἐκ τῶν ἔργων ὑπέδειξε, τύχης ἀγνώμονος 
πέττευμα τὰ σχῆπτρα παρείληπται. Οὗτος τοίνον, 
ὃς οὐ τεθέαται μοι μαχόμενος οὐδὲ φωνῇ χαὶ 
χειρὶ vat βουλῇ τὰ Μυσῶν παραλυπίσας ἐνίοτε, 
ὅπως ἐξαίφνης εἰς ἅπαν τοὐναντίον μεταπεποίνγ ται, 
ἐγὼ μὲν οὐχ ἔχω xal συνιδεῖν. Ἵνα δὲ xal δ᾽ ὑπος- 
δείγματος, καθ᾽ ὅσον ἔξεστι, τὰ χατὰ τὸν ἄνδρα του- 
τονὶ καὶ τὸ λοιπὸν αὐτῷ γένος διασαφήσχιμι, ὁρᾶτε 
τὰ ἐπὶ τοῦ ἐμοῦ δόφρατους ἀπχιωρούμενα xal ἀνεμού- 
μενα διάφορα ταῖς χροιαῖς, εἰ xal μὴ ταῖς ὑταῖς, 
νήματα. Ταῦτα μιᾶς μὲν προελήλυθεν ὕλης, καὶ εἴς 
ὁφάντης αὐτὰ ἐμηρύσατο' τοῖς δὲ γρώμχσ! διαλλΖε- 

τοντα διεστάναι δοχοῦσι xal κατὰ τὸ τὸ τοῦ εἶναι τοιη- 

τιχὸν αἴτιον. ᾽Λλλ᾽ οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐχ ἔστιν, ἸἸσαά- 

χιος οὖν xai ᾿Αλέξιος οἱ ὁμαίνλλονες, ὧν ὁ μὲν τῆς 
βασιλείας ἤδη χαθήρηται, ὁ Oi τιυζεννοφορεῖ νῦν καὶ 
διχδεῖτα! ἀρχιχῷ στεφανώματι, ἕνα τοχέα ἔσχον, τῆς 
αὐτῆς νηδύος ἐξώλισρθον, xxtà τὴν αὐτὴν γεγέννννται 
γῆν, τὰ πάνθ᾽ ὅμοια ἐκληρώσαντο, xiv ἅτερος τούτων 
᾿Αλέξιος τῷ χρόνῳ προήκων ἑώρχτα!ι, Ὄθεν οὐδὲ 
χατὰ τοὺς πολέμους διχφέροιεν ἄν, ὡς ἔμοιγε (99v 


τοίνυν φημὶ μετὰ τῆς αὐτῆς καὶ προτέρας ποοῦέ- 
σεως χαὶ πάλιν τῶν κατὰ πόλεμον ἅπτεσθα!, c 
ὡς oic xai πρότερον ἐξ ἐναντίας μοίοσς χα 
στησόμεθα, ἵνα μὴ καὶ χείροσιν εἴποιαι ἀφορῶν μὲν 
καὶ πρὸς τὸ χαταδεθλημένον καὶ ἀτονώτερον ἔδη 
φοόνημα τῶν Ῥωμαίων, οἱ πολλάχις ὑφ᾽ ἡμῶν τρο- 
did i € μ Ν ἣν . $ : εἰ P 
πωθέντες οὐδ᾽ ἅπαξ τὰ xav! αὐτοὺς dvalaóciv ἐσχύ - 
? —- 4 4 3 , 
χατι πράγματα, ἐννοῶν δὲ καὶ ἣν θεόρεν ἐπισπάσαντο 
o'0s μῆνιν, τὸν αὐτοὺς βαρείας τυραννίδος ἀπηλ- 
λαχότα Ἰσαάκιον βασιλείας ἐννόμου χαθῃρηκχκότες" 
οἱ Ὑὰρ οὕτω γατὰ τῶν σεσωχότων ὁπλισάμενοι οὐχ 
ἄν φθάνοιεν ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν ὡς παράσπονδο: ávatoos- 
pivot. » Τοιαύταις γνώμαις ὁ βάρδαρος τὰ τῶν ὁπκ' 
αὐτὸν ἀναστήσας φρονήμάτα μετὰ χόμπου μείζονος 
ἐπήει χατὰ τῶν περὶ Στρυμόνα τε καὶ ᾿λμφίπολιν 
ἐπαρχιῶν. ᾿Επεὶ δὲ καὶ ταῖς Σέῤῥαις ἐμύόαλεῖν Ἰσαα- 
κίῳ ἤκουστα!ι τῷ σεδαστοχράτορι, νέος ὧν οὗτος καὶ 
ω ^ , , * 
προσεχεῖ τινι τῶν Βλάχων ἐπαρθεὶς πταίσματι, μὲ 
, -—- ^r - 
προεξετάσας τὴν τῶν πολεμίων δύναμιν, τῇ V 
ἀχοῖ συνάψας τὴν κατ᾿ αὐτῶν ἐξώρμησιν, ἀνίστησί 
τε παραχρῆμα τὴν στρατιὰν τῆς σάλπιγγος 
ἐνδούσης τὸ σύνθημα, xal τὸν πολεμιστήριον 
ἵππον πρῶτος ἀναδὰς xal θωρακισάμενος κατ᾽ 
4 3 4 M^ —- 
EmetytoÀ 7v, οὐχὶ aon», τὸ δόρυ κατὰ τῶν &v- 
τιπάλων τιταίνων ἔξεισιν ὡς εἴπερ ἐλάφων αὐτῷ 
Del d ^ bd 
κυνηγέσιον προηυτρέπιστο ἢ θηρευτιχὰ ἔχεϊ που 
ἀθύρματα προητοίμαστο, Διελθὼν οὖν ἀνέτῳ ῥυτῆρ 
πεποίηχεν, ὡς ἀχρεῖον εἶναι xatà τὴν ὥραν τῆς 


v Ur 


—- 


841 


D£ ALEXIO JSAACH ANGELI FR. LIB. I. 


842 


ναι μετέπειτα χρήσιμον. Ὡς δὲ ἤγγισεν ἔνθα παρενέθαλΞ [P. 301] τὸ πολέμιον, τοῦ μὲν '"Agx) τὸ πλεῖ- 
στον xal κράτιστον στράτευμα εἷς ἐνέδρας xal λόχους διαμερίζεται, ὁ δ᾽ ᾿Ισαάχιος μὴ τὸ στρατήγημα τουτο 
χαὶ τὸν δόλον κατανοήσας, ὡς ἠττήσων καὶ τροπωσόμενος βαχχευτιχῷ ἐπῆλθεν ὁρμήματι" διὸ χαὶ 
τῶν ἐν τοῖς λόχοις ἐπεθεμένων, ὡς ἐν μέσοις συσχεθεὶς ἄρχυσι, πολλοὺς μὲν ἀπέδαλε τῶν ἰδίων, τέλος 
δὲ καὶ αὐτὸς Ἐάλω ζωγρίας ὑπὸ Σκυθῶν, 'Ex δὲ τούτων συμδέδηχεν ὡς ἐν κτήνεσι λέοντα πρός τε 
πὰς ἐπελεύσεις ἀδεεστάτως χαὶ τὰς προνομὰς τὸν βάρδαρον ἐφορμᾷν, oia μηδενὸς ἀντεξιόντος ἔτι Ex 
τῶν ᾿Ρωμαίων, ἀλλὰ πάντων ἀποδειλιασάντων xai τῇ πόλει. ταῖς Σέῤῥαις μετ᾽ ἀνέτων ἡνιῶν εἰσρυέν- 
των, ὅσοι τέως μὴ ξίφους ὥφθησαν πάρεργον ἐν τῇ συμδολῇ. 'O δὲ συνειληφὼς τὸν σεθαστοχράτορα 
Σχύθης παντοίως αὐτὸν περιέκρυππεν, ὡς εἴη ἀφώρατος τῷ ᾿Ασὰν, ὑποσαινόμενος ἐλπίσι μὴ τινων ἔν- 
δεεστέραις, ὡς εἰ τοὺς Βλάχους διελθων εἰς τὰ oixeia ἤδη τοῦτον ἀπενέγκχ!, πλεῖστα ἂν αὐτῷ κατά- 
θό:το λύτρα ὁ βασιλεύς. Τῆς δὲ φήμης κατειπούσης συλληφθῆναι τὸν στρχτηλάτην, ἐπιμελοῦς γεγενημένης 


ἐρεύνης δῆλος γίνεται καὶ τῷ ᾿Ασὰν ἐμφανίζεται. 


ε΄. Καὶ τῆδε μὲν ἀπέδη ταῦτα' τότε δὲ xai τῶν Α δ. Hic illius expeditionis exitus fuit. Tum etiam 


05292) otv τις ἱερέων, εἰς τὸν Αἷμον αἰχμάλωτος 
ἀπαγόμενος, δεῖται τοῦ ᾿Ασὰν ἀφεθῆναι, δ᾽ ὁμοφω- 
νίας ὡς ἴδρις τῆς τῶν Βλάχων φωνῆς εἰς ἔλεον αὐτὸν 
ἐχχαλούμενος. Ὁ δ᾽ ἀνανεύσας ἔφατο μηδέποτε 
ποορέσθραι Ρωμαίους ἀπολύειν, ἀλλ᾽ ἀπολλύειν, 
τοῦτο γὰρ χαὶ Θεὸν βούλεσθαι. Πρὸς ὅ τὸν θύτην 
λέγεται ἀνθυπενεγκεῖν, στενάβαντα βύθιον καὶ 
δχχούοις τὰ ὄμματα τέγξαντα, μηδ᾽ αὐτῷ θεὸν 
ὑπολείπεσθαι οἰχτίρμονχ ἀνθ᾽ ὧν οὐχ ἐμνήσθη 
ποιῆσαι ἔλεος μετὰ πένητος ἀνδοὸς διὰ ἱεριοσύνης 
Θιῷ πλησιάζοντος, ἐγγὺς ὃ! οἱ παρεστάναι xal τὸ 
τῆς ζωῆς τξομα, xxi τοῦτο μὴ ὡς tv μαλαχῷ ὕπνῳ 
τῷ φυσιχῷ μόρῳ ἐπελευτόμενον, ἀλλ᾽ ὡς εἴωθε τὰ 
πλεῖστα τοῖς σφάττειν ἐ, μαχαίρᾳ προτιθεμένοις. 


Καὶ οὐ διέπετε τοῦ θυηπόλου τὸ πρόῤΛῥημχ᾽ μικρῷ Β 


γὰρ ὕστερον εἰς τὴν Μυσίαν» ἐπανηχὼς παρὰ τινος 
τῶν οἰχείων διαχειρίζεται. Ἢν δὲ ὁ τρόπος οὗτος 
τῆς αὐτοῦ ἀναιρέσεως. ᾿Ανήρ τις ὁμοφυὴς αὐτῷ 
xii ὁμότροπος xal d πάνυ προσέξόλεπεν ἥμερον 
(Ἰδαγκὸς ὄνομα τῷδε: σημαίνει δὲ ἡ λέξις τὸν 
᾿Ιωάννην), τῇ τῆς γυυνχιχὺς αὐτοῦ χασιγνήτῳ λάθρα 
συνήοχετο. Πυθόμενος οὖν τὰ τῆς μίξεως ἐχεῖνος 
τὰ μὲν πρῶτα εἰς εὐθύνας ἦγε τὴν ὁμευνέτιν, xal 
θανάτου ἐτίμα τὴν ἐπὶ τοῖς δρωμένοις παρασιώπη- 
ci^ ὡς δ᾽ ἄλλοις τε αὐτὸν ἡ γυνὴ λόγοις τοῦ 
Qovio9 κατηύναζε βλέμματος xai ὁρμέματος, ἀλλὰ 
δὴ xal τῷ προσάγειν ὕστερον ὡς εἰχαίως χολᾷ xat, 
αὐτῆς, ἀχριθῶς γὰρ καχεῖνον τὰ περὶ τὴν μίξιν 
ταυτηνὶ συνειδέναι, τὸν xatX τῆς ὁμολέχτρου χόλον 
εἰς ᾿Ιὐχγκὸν μετατίθησι, xal δὴ μεταπέμπεται τὸν 
&v372 τῶν νυχτῶν ἀωρὶ, μνδὲν καθυφεὶς τῆς ὁρμῆς. 
Ὁ 62 τὸ τῆς χρείας ἔξωρον οὐχ ἀναιτίον xxl ἀνεύ- 
θυνον οἰηθεὶς ἐς τὴν αὔριον τὴν ἄφιξιν ὑπερτίθεται. 
(P. 302] ᾿Εχείνου δ΄ αὖ πάλιν ἐγχειμένου καὶ μὴ 
φέρειν ἔχοντος τὴν ῥᾳστώνην ὡς παρόρασιν, xo:- 
νοῦται τοῖς xa0' αἴμχ xai φίλοις τὸ ποιητέον ὁ 
᾿Ιδαγχὸς, εἰς νοῦν ὀψέ mots βαλὼν τὸ τῆς ἀφίξεως 
αἴτιον. ΟἹ δ᾽ ὑποτιθέασι τούτῳ τὴν mpotevij περι- 
ζώπτασθαι μοχαιραν, xai ταύτην τῷ ἱματίῳ ἐνθά- 
ψαντα εἰσελθεῖν, xal τοῦ μὲν ᾿Ασὰν ἠρέμα mposs- 
πιπλήττοντος zai τὸ τοῦ Ουμοῦ xat' αὐτοῦ βράττον 
565:0t συμμετροῦντος, καὶ -φ“οῖς-- χυτποῖς X κὴ χυμή- 
νητᾶι τὸ σῶμα τὴν κόλχτιν ἁφορίζοντος, φέρειν 
γενναίως χαὶ τὴν Pe! οἷς kde παραλύπησιν συγ- 
ἩΜώμην αἰτεῖν" εἴ δ᾽ ἐχεῖνος διφῴη τὸ ξίφος κατ᾽ 
αὐτοῦ, τηνιχαῦτα χἀχεῖνον ἀνδρίζεσρθαι, xai σπεύ- 


PATROL. G8. CXXXIX. 


quidam captivus sacerdos, Blachice lingue peri- 
tus, cum in Hemum abduceretur, Asanem mise- 
rabili oratione obtestatus ut. se dimitteret, ubi id 
ille renuit, neque enim sibi propositum esse Ro- 
manos dimittere sed perdere, idque Deo etiam 
probari, ille cum alto suspirio et lacrymis sub- 
jecisse fertur nec ipsi reliquam esse Dei miseri- 
cordiam, quod viri pauperis, Deo ob sacerdotium 
familiaris, non sit misertus, ac instare ei crueniuim 
vite exitum, quali homines sanguinarii plerumque 
perire soleant. Nec fefellit ea sacriliculi divina- 
tio; nam paule post 688 in Mysiam reversus 
a familiarium suorum quodam occiditur; idque 
hoc modo factum est. Quidam natura et mori- 
bus ei similis, et intima familiaritate conjunctus, 
nomine Ibancus (sio Joannes a Blachis dicitur), 
clam cum uxoris ejus sorore consueverat. Quo 
stupro cornperto, principio uxorem accusabat et 
propter ejus facinoris dissimulationem capitis 
damnabat. À quo crudeli proposito cum aliis vcr- 
bis uxoris sue deterritus, tum eo quod affirmabat 
ipsum quoque ejus rei probe gnarum esse, iram a 
muliere in Ibancum transfert, eumque nulla mora 
iutlerposita intempesta nocte accersit. Is vero se 
alieno tempore non sine gravi causa et crimine 
voeari ratus, adventum suum in crastinum differt. 
Sed illo rursus instante et procrastinationem sui 
contemptum  interpretante, [bancus vix tandem 
causa cur vocaretur intellecta, cum amicis et co- 
gnatis deliberat. Ii monent ut longo gladio eub 
veste occultato accinctus ingrediatur. Quodsi Asan 
eum modice objurget et iracundie impetum con- 
viciis terminet sine eruciatu corporis, ut fortiter 
ferat et culpam deprecetur. Sin ensem postulet, 
tum et ipse virum se prebeat, et operam det 619 
ut antevertat hominem impudentem et sanguina- 
rium, nec ullum ictum nisi lethalem ei inferat. Id 
consilium lIbancus statim exsequitur. Nam oum 
Barbarus nibil moderati in eum cogitaret, sed ad 
primum ejus conspectum elferatus ensem quxre- 
ret, ille facinus occupat et enae in inguine deflxo 
Asanem ocoidit. Inde elapsus statim ad conscios se 
recipit, ac emde indicata cum eis consilium defectio- 
nis init: neque cnim fratres, cognatos et amicos 
inLerfecti quieluros. Quodsi res ex sententia succes- 
sorit, ee regioni illi et toti Mysize justius ct cequius 


QA 


843 


NICETAE CHONIAT/E 


844 


quam Ásanem domiuaturos, neque, ut ille fecerit. A δεῖν ὥστε φθάσειν ^ μελλήσας αὐτίχα πείσεται, xal 


ferro grassaturos in omnes, et quidquid iracundia 
suaserit perpetraturos ; sin res aliter eeoiderit neo 
eventus consiliis responderit. aliam rationem ini- 
turo οἱ salutem suam Romanorum imperatori 
co:nmissuros. Heo nocturno adhue tempore non 
moo decreverunt, sed multos etiam ia suas partes 
pertraxerunt: et Ternobo occupsta (ea est 6*0 
omnium Haemi urbium munilissima et prestantis- 
sima, in montis vertice sita, flrmis circumdata 
moenibus, quam et amnis perfluit) Petro resti'a- 
runt. Nam ut primum diluxerat, fama cedem Asa- 
nis non Ternobi duntaxat, sed in locis etiam remo- 
tioribus divulgavit. Sed cum neo Pelrus Ibancum 
expugnari, nec Ibancus Petro se resistere facile 
posse cerneret, ille huno obsidionis mora doman- 
dum, hic ad Romanorum imperatorem confugien- 
dum et ejus ope hostibus resistendum esse censuit. 
Ferebatur autem Ibancus etiam Isaacii sebastocra- 
toris impuleu Asanem oocidisse, cum aliis pluri- 
mis pollicitationibus, tum spe nuptiarum (ilie ejus 
'Theodor:? adductus. Ceterum 1Isaacius ante Asanis 
cielem in viaculis exspiravit. 

610021. Ὄθεν χρατήσαντες τοῦ  Tepvó6ou (ὁ δὲ 


πάτας καιρίας ἐπάγειν χαὶ χαταγούσας εἰς ἄδου 
τὸν ἀναιδῆ xal φιλαίματον. Ὃ καὶ εἶχεν δδὲε δια- 
πραξάμενος" μηδὲν γὰρ ἐπ᾽ αὐτῷ διανοουμένου 
μέτριον τοῦ βαρδάρου, ἀλλὰ xal πρὺς τὴν πρώτην 
εὐθὺς θέαν ἔχθηριωθέντος καί τὸν σφαγέα Qr, τοῦντος 
χνώδοντα, κατὰ τοῦ βουδῶνος οὗτος φθάσας ἐκχεῖνον 
πλήττει xal ἀναιρεῖ. Οὐχοῦν καὶ διαδρὰς ᾿Ιδαγκὸς 
παραχρῆμα πρόσεισι τοῖς τοῦ ἔργον συνίστοραι xil 
μηνύσας τὸ γεγονὸς ἔγνω αὐτοῖς ἅμα πρὸς ἄποοτα- 

σίαν ἰδεῖν. μηδὲ γὰρ ἐρεμήσειν τοὺς τοῦ πεσόντος 
ὁμαίμονας καὶ ὅσον αὐτῷ πρὸς γένους xal φέλιον" 
Κἂν μὲν προχωροίη τὰ κατὰ σχοπὸν, καὶ χώρας 
ἐχείνους καὶ Μυσίας ἄρξειν αὐτῆς τοῦ ᾿Ασὰν δικαιό- 
τερόν τε xal ἐννομώτερον, xal μὴ τῷ ξίφει τὰ 
πάντα ὡς ὁ πεσὼν διοικεῖν, καὶ ὅπερ ἄν ὑποδάλλῃ 
θυμὸς, τοῦτο xai διαπράττεσῃα:" εἰ δ᾽ ἄλλως αὐτοῖς 
μεταῤῥιφείη τὰ διαδούλιχ μήτε μὴν ὅλως προθαί. 
νουσι τὰ xat' ἔφεσιν, πρὸς ἄλλον μετασχευάσασθαι 
πλοῦν, τοῖς τὰ Ῥωμαίων πράγματα χυδερνῶσι τὰ 
κατ᾽ αὐτοὺς ἐπιτρέψαντες. "Ἔἕτι τοίνυν οὖσης νυχτὸς 

οὐ μόνον τὴν σχέψιν ταύτην ἐχράτυναν, ἀλλὰ Ww 

πολλοὺς παρώξυναν τῶν βουλευμάτων αὐτοῖς συλλα- 
ἐστιν ἡ ἐρυμνοτάτη ἅμα xai προφερεστάτη τῶν 


κατὰ τὸν Αἷμον ἁπασῶν πόλαων, τείχεσί τε ἰσγυδοῖς περιδεόλημένος xal ῥεύματι ποταμείῳ διειλημ- 
μένος καὶ ὄρους ἀκρωνυχίᾳ πεπολισμένος) τοῖς περὶ τὸν Πέτρον ἀντέστησαν’ ἡ γὰ0 φήμη ἅμα ἕῳ οὐχ 
ἐπ᾽ ἄχρων μόνον τῶν τοῦ Τερνόδου τειχέων, ἀλλὰ wal τοῖς ἔξω καὶ πόῤῥωθεν τὸν τοῦ ᾿Ασὰν πεοιεσάλο 
πιζε θάνατον. Ὡς δ᾽ οὔθ᾽ ὁ Πέτρος ῥᾳδίαν εὕριοχε τὴν ᾿Ιδαγχοῦ καταστροφὴν, οὔθ᾽ οὗτος ἀποκρούσασθαι 
Πέτρον ἠδύνατο, ὁ μὲν χρονοτριβεῖν ἐπεδάλετο xal μίαν ταύτην ᾧετο προσδοχίαν καταπαλχαίσασαν τὸν 
ἀντίδικον ᾿Ιδαγκὸν, ὁ δὲ τῷ τῶν Ρωμαίων πιροσρυῆναι βασιλεῖ δεῖν ἔγνωχε xxi διὰ τῆς ἐγεῖθεν 
συνάρσεως περιγενέσραι τῶν διαφόρων. Ἐλέγετο δὲ xal ὁποθήχαις Ἰταακίου οοὔ σεδαστοχράτορους 
ἀναιρεθῆναι πρὸς ᾿Ιδαγκοῦ τὸν 'Acdw, ἄλλαις τε πλείσταις ὑποσχέσεσι πρὸς τοῦτο ἐπιῤῥωσθέντος, 
xal προσέτι γε μὴν πτερωθέντος τῷ κατ᾽ ἐπιγαμίαν συναρμόσασθαί οἱ χαθυπουσχέσθαι τὴν οἴἶχείαν θυχα- 
τέρα τὴν Θεοδώραν. Πλὴς ὁ μὲν ἐναφῆκε τοῖς δεσμοῖς τὴν (P. 303] ψυχὴν, xai μηδέπω τοῦ own 


κατεργασθέντος. 


6. Ibancus vero imperatorem statu rerum expo- ( 


sito hortatus eet ut 4liquos cum coplis mitteret,qui 
ei Ternobum acciperent et de adjutore totam My- 
siam vindicarent. Ac Romanis forsitan aliquid sa- 
lu!are actum esset, si imperator statim sine mora 
gerendse rei animum intendissel : nam Ternobo oc. 
cupata facile totius Mysie potilus esset. Verum ipse 
per stultitiam ΘΕ ut cochlea testam repetens, in 
palatio abditus, Manuelem Camyzem protostrato- 
rem cum imperio mittit. Ia cum suís coplis Philip- 
popoll profectus et Mysire limites vix ingressus pre 
ter exspeciationem retro abit. Milites enim mo!a 
seditione, quo 86. duceret et cum quibus pugn.n- 
dum esset, rogilabaut : « Annon sempe, inquiunt, 
montana istatranaivimus. atque adeonihil conteci- 
mus ut pene omnes ínterierimus? revertere igitur, 
reverlero, nosque dumum reduoilo. » Praeterea inopi- 
nato melu consternati, quasi hostes a tergo ineta- 
reu! et omnis generis tela conjicerent, eífuse fu- 
gerunt. Imperator» idem opus cum exercitu majore 
iterum tentante subinde res successu caruit. 
Quare Iba:cus cum nemo Romanorum eum Bar- 
barie vellet congredi, invalescentibua Petri opibus 
ct innjoribus ei copiis affluentibus, desperatis re. 


ς΄, Ὁ δ᾽ Ἰδαγκὴὺς δηλώσας βασιλεῖ τὸ γινόμενον 
στεῖλαί τινα μὲτὰ στρατιᾶς διηρέθιζε τὸν παραλτ- 
ψόμενόν τε τὸν Τέρνοδον xal σὺν αὐτῷ πεθὶ τῆς 
ὅλης Μυσίας ἀγωνισόμενον. Καὶ τάχ' ἂν τετέλεστό 
τι τοῖς Ρωμαίοις σωτύήριον, εἰ βασιλεὺς αὐτίχε 
προθύμως πρὸς τὴν ἀγγελίχν ταύτην πραξικοκεῖν 
ἐπεδάλετο, ἐπειδήπερ καὶ εἰ Τέρονοδον εἴλεν, εἶχεν 
ἅν εὐμαρῶς xal ἀπόνως Μυσίχν ἅπασαν. Νῶν δὲ ὁ 
μὲν βλαχευδάμενος ἐνέφυ τοῖς ἀρχείοις xai πάλιν 
κατὰ τὸν εἷς τὸ χέλυφος βυόμενον σχώληχα, στέλλει 
δὲ τὸν ποωτοστοάτορχ Μανουὴλ τὸν Καμύτζην, 
ἀγειπὼν στρατηγόν. Ὃ δὲ ἀπάρας ix τῆς dU 
μετὰ τῶν ἑπομένων ἐχείνῳ δυνάμεων, xxl τῶν Dow 
τῆς Μυσίας ἄκροις ποσὶν ἐφαψάμένης, παλίσσηι 
γίνεται παρὰ δόξαν. To γὰρ στρατευμα ἐπαναστὰν, 
« Hot ἄγεις ἡμᾶς, » ἔλεγον, « ἢ τίσι συμπλακήσι- 
σθαι μέλλομεν ; Οὐ πολλάχις τὰς ὁριαίας ταύτας 
ὅδοὺς δίήλθομεν, val μὴ μόνον οὐδέν τι κατωρϑώ- 
χειμεὲν βέλτιον, ἀλλὰ xal μιχροῦ προχπολεύλειμεν 
ἅπαντες ; ᾿Ανάττρεφε τοίνυν, ἡ ἀνάστρεφε, καὶ $yo? 
t5c ἐπὶ τὰ σφέτερα. » Ἐπὶ δὴ τούτοις xoi δείμασιν 
ἀλόγοις ἐχταραχθέννες, ὥτπερ κατὰ νώτου τινῶν 
ἐγκειμένων xxl παντοίοις ὅπλοις βαλλόντων, dxó- 
σμως ᾧχοντο. Καὶ αὖθις οὖν πρὸς τοῦ βασιλέως ἡ 


815 


DE ALEXIO 1ISAACII! ANGELI FR. LIB. 1. 


810 


πρᾶξις αὕτη μετὰ Gioate ἐπεχοίνατο μείζονος. A bus Ternobo clam profugus imperatorem alit. Ita 


'Evixa..0' ἐταεὶ τὰ χείοονα, μηδενὸς εἰς χεῖρας 
ἐληεῖν χαὶ συμμίξαι τοῖς βαρδάροις ἐν τῷ ἐπαρή- 
γεῖν ᾿Ιδαγχῷ δοκιμάζοντος. ᾿Απειρηκὼς τοίνυν 
οὗιος xai τοῖς χατὰ τὸν Τέονοδον δυσχρηστούμενος 
πράγμασιν, οἷα τῶν περὶ τὸν Πέτρον χράτυνομένων 
ἀεὶ χαὶ στρατιᾶς προσθήκαις ἐπαυξομένων, ἔξεισιν 
ἐχεῖθεν λαθραίως xal ποόσεισ: βασιλεῖ, xal μετῆλ- 
θεν οὕτω χαθχρῶς πρὸς τὸν ΠἨΕέτρον πάλιν ἡ Bpym- 
γία Μυσῶν. Πλὴν οὐδ᾽ οὗτος θανάτῳ φυσιχῷ ἐπα- 
mEÀ):v, ἀλλὰ μικοῷ ὕπττετον παρά τοῦ τῶν ὁμῦγε- 
νῶν ξίφει διελαθεὶς κατέστρεψεν οἰχτρῶς τὴν Twv 
ἡ δὲ ἡγεμονία τῶν Βλάχων βλέπει πρὸς Ἰωΐννην 
τὸν τρίτον τῶν ἀδελφῶν, Τότε δ᾽ οὖν ὁ Ηέτρος συλ- 
A4x:opa τῶν πόνων xal μερίτην τῆς δυναστείας 
Ἰωάννην προσελόμενος τὸν ἡμαίμονχ, ὃς ἐφ᾽ ἱκανὸν 
ὡ μέρη πεν ἐν Ῥωμαίο!ς, ἡνίχα εἶχε βατιλεὺς Ἰσσαά- 
κιος δισσεύσας κατὰ Μυσῶν, ἀποδρὰς δὲ, ὡς πρὸς 
τὰ oixot πάλιν ἀφίχετο, οὐχ ἐξ ἀντιθέτου τῷ τε- 
θνεῶτι ᾿Ασὰν τὰ Ῥωμαίων ἔκειρε προνομεύων' ἢ 
γὰρ φύτις καὶ τούτῳ οὐδὲν τι πρὺς τὰ ἡμέτερα διε- 
6230:92: μέτριον. Ὑπάντα δὲ τῷ Πέτρῳ ἐξ ἡμῶν 
οὐδεὶς, οὐδ᾽ ἠδύνατο, ἀλλὰ τοτούτων xal τη λ'χούτων 
τοῖς ἐναντίοις χατωοθωμένων ἐπὶ πλείοτοις ἔνταυ- 
τοῖς, χαὶ τοῦ χαχοῦ t020: τῶν Ρωμαίων ἐπαεὶ 
διακυμαΐίνοντος πράγματιν, οὐδέποτε βοακεῖχ νίκη 
“Ρωμαίοις διαγεγελάχει, οὐδέ τι παρυφέστη τρο- 
παιουχήματος ἴνδαλμα. Τὴν δ᾽ ix Θεοῦ παρόρασιν 
ταύτην xal τελείαν μιχροῦ ἐγχχατάλειψιν οὐδεὶς τῶν 
ὑψιθοόνων ἀρχιερέων xat τὰς πρώτας καρπουμένων 
τιμὰς dj τῶν τὴν ἔρέαν τῆς χεφαλῆς μέχρι καὶ 
ῥινὸς διχχαλώντων βαθυπωγώνων μοναστῶν ἐν νῷ 
βαλλόμενος ἦν, ἢ διδάσκων πρὲς ταύτην ἀντιπράτ- 
τῆῖν ὀποσονοῦν, ἢ ἐν τῷ παῤῥνσιάζεσθχι βασιλέως 
ἐνώπιον Ρωμαίοις [ὈΡ, 304) διαμηχανώμενος τὰ 
σωτήγιχ᾽ ἀλλ᾽ ὡς εἰ πάντες ἐξέχλινάν τε ἅμα xa 
ἡχρειώθησαν, ἀνεπαισθήτως εἴχον τῶν γινομένων 
καὶ οἷον ἀντέδαινον ταῖς ix Θεοῦ μαστιγώσεσιν. 
Ἕλληνες 96 τὴν αἰτίαν ἐζητησαν τοῦ λοιμοῦ, καὶ 
τοῦ μάντεως πυθόπενοι Κάλχαντος οὐχ ἀφῆγαν τὸ 
καχὸν ἀθεράπευτον, παρ᾿ οὐδὲν θέμενοι εἰ flapoum- 
νιᾷν ἔμελλεν ὁ πρώτιστος xal γράτιστος τοῦ στρα- 
τεύματος" "Ore μὲν ᾿Ιδαγχκὸς τῷ βασιλεῖ προσρυεὶς 
ἀσμίνως προσδέδεχτο, xal γίγονεν ἐς οὐχ ὀλίγα 
γχδήσιμος 'ἹΡωμαίοις, εὐμήέχης ὧν τὴν δλικίχν χαὶ 
ἀγχίνους μάλιττα χχὶ τὴν ῥώμην ἀκμαῖος τοῦ 
σώματος τὸν δὲ 1: ἀνδοχ τῶν αἱμάτων τῷ τοῦ 
εἴδους ἀκροχόλῳ καὶ τῷ τῆς γνώμης ἀποχρότῳ 
σαφῶς διεχάραττε, “Ρωμαίοις μὲν σονχαυλιζόμενος, 
μ:ταῤῥοθμιζόμενος δὲ μηδαμῶς πρὺς τὸ τοῦ φρονή- 
ματος ὁμαλὸν xai εὖ ἐνόοτον. Ὃ μέντοι βασιλεὺς οὐχ 
ἀνάξιον χρίνας τὸν ἀνδρχ τῶν εἷς αὐτὸν γενομένων 
γὙγμικῶν ἐγγυήσεων, τὴν μὲν παστάδα ἐς τὸν νόμι- 
uo» χαιρὴν ἀνεδάλετο (ἔτι γὰρ ἐψέλλιζεν ἡ νύμφη 
τὰ πχιδιχὰ), αὐτὸν δὲ τοῖς μέγα δυναμένοις συγγε- 


, 
Vig: 


D 


Petrus summa rerum denuo potitur. fed nec ipse 
naturali morte obit, sed paulo post eo quoque a 
popularium quodam miserabiliter confosso prin- 
cipatus ad Joannem tertium ojus fratrem transit, 
quem tum Petrus adjutorem 6222? laborum et regni 
participem assumpserat.Is non parvo tempore apud 
Romanos obses fuerat, cum imperator [gasacius ee- 
cundum Mysis arma intulisset,sed fuga elapsus do. 
mum redierat, nihilo fratre Asane Romanis spo» 
liandis etinfestandis mitior.E nostro autem exercitu 
nemo resistere Pelro potuit: sed hostibus per tot 
annos tot el Lantas vietorias adeptis, eo malo Roma- 
nam rem publicam perpetuo turbante, nunquam 
ulla victoria ul'um reí bene gerendae simulaerum 
nostris arrisit.llane Numinis indignationem et nostri 
destitutionem nemo ex summis et honoratissimis 
sacerdotibus, nemo ex religlosissimis monachis 
consideravit, ullove modo placare docuit, aut li- 
berius apud imperatorem disserendo quidquam 
Romanís salutare conatus est : sed quasi omnes ἃ 
via deerrantes οἱ inutiles faeti quid rei esset 
non auimadverterunt, quodammodo flagellis Dei 
alversantes. Greci quidem. causa pestilenti ex 
C ilchante vate cogniti, 63 offensi Numinis iram 
placarunt, neglecta summi et potentissimi impera- 
toris indignatione. Ibancus vero cum ad imperato- 
rein se contulisset, benigne susceptus Romanis 
multis in rebus utilem navavit operim,homo procere 
stature, prestanti ingenio et robustissimo corpore. 
Sed iracundiaet contumacia animí e vultu relucens 
crudelitatem ejus abundcetestabatur. Quare tametsi 
inter Romanos viveret, tamen mores suos ad facili- 
tatem et equabilitatem minime componebat. Nihi- 
lominus impcratoreum sponsalibus a sebastocratore 
promissis indignum ratus, nuptias in legitimum 
tempus distulit ob puelle teneros annos, ipsum 
vero in numerum coznatorum suorum potentissi- 
morum horninum recepit, somma potentia et ma- 
ximis opibus donatum. Is vere sponee sue imma- 
tura δίαϊθ considerata, et matris ejus Anne vidum 
adhuc elegantia curiosius inspecta, nuptiis amplio- 
ribus inhians: « Quid, inquit, mihi rei est cum 
lactente adhuc agna, 694 cum ove indigeam ad 
coitum apta ? » Ao vir ille in partibus Phillippopoli 
vicinis plurimu'n laboravit, et veluti vallum popu- 
libus suis et auxiliaribus Scythis obvia queque 
vastantíbus opponebalur. Aliquando etia impe- 
ratorem in expeditiones sequens strenuam operam 
pre ceteris nuvare videbatur. Quis vero Scytharum 
et Blachorum incursiones et nefaria facinora enu- 
merare queat ἢ Vastitas regionum Hemo vicina- 
rum, Macedonie et Thracie direptiones, utique 
omnibus statuis et tabulis clarius et quavis histo- 
ria dilucidius ostendunt qui! actum sit. 


i214 ἐνέγραφεν, οὐδενὸς τῶν tl; θεραπείαν ἀρχικὴν xal πλοῦτον βαθὺν παρειχὼς στέρεσθαι. Ὁ δὲ πρὸς 


τὸ χατηγγυημένης αὐτῷ θ"γατρόπαιδος τοῦ βασιλέως ἀτελὲς ὁρῶν, καὶ τῇ τοῦ χάλλους ροδωνιᾷ τῇ τῆς 
τεκούτης αὐτὴν "Avus ἐν χυρείᾳ ἔτι οὕὗτης περιέργως ἐνατενίζων, xal γάμους qe aene ἀπ tiens, 
« Τί μοι χαὶ τῷ is γάλαξιν, » ἔφασχεν, « dpwtup ἀμνάδος πρὸς γεν cun αὐτὰς xo es Vrohvog News v 


LY 


843 


NICETAE CHONIATJE 


844 


quam Asanem domiaaturos, neque, ut ille fecerit. A δεῖν ὥστε φθάσειν ὁ μελλήσας αὐτίχα πείσεται, xai 


ferro grassaluros in omnes, et quidquid iracundia 
suaserit perpelraturos ; sin res aliler aecidorit nec 
eventus consiliis responderit. aliam rationem ini- 
turos οἱ salutem euam Romanorum (imperatori 
commissuros. Heo nocturno adhue tempore non 
m^41o decreverunt, sed multos etiam ia 8148 partes 
pertraxerunt : οἱ Ternobo occupsta (ea est. 690 
omnium Haemi urbium munitissima et prestantis- 
sima, in montis vertice eita, flrmis circumdata 
monnibus, quam et amnis perfluit) Petro rosti'a- 
runt. Nam ul primuin diluxerat, fana cedem Asa- 
nis non Ternobi duntaxat, sed in locis etiam remo- 
tioribus divulgavit. Sed cum nee Petrus Ibancum 
expugnari, nec [bancus Pelro se resistere facile 
posse cerneret, ille huno obaidionis mora doman- 
dum, hic ad Romanorum imperatorem confugien- 
dum et ejus ope hostibus resistendum esse censuit. 
Ferebatur autem [bancus etiam Isaacii sebastocra- 
toris impuleu Asanem oocidisse, cum aliis pluri- 
mis pollicitationibus, tum spe nuptiarum (ilie ejus 
'Theodor:» adductus. Ceterum Isaacius ante Asanis 
ce lem in viaculis exspiravit. 

ὄέσῃχι. Ὅθεν χρατήσαντες τοῦ Τερνόδου (ὁ δέ 


ἐστιν ἡ 


πάτας καιρίας ἐπάγειν χαὶ χαταγούσας εἰς ᾷδου 
τὴν ἀναιδῆ χαὶ φιλαίματόον. Ὃ καὶ εἶχεν δὸς δια- 
πραξάμενος μηδὲν γὰρ ἐπ’ αὐτῷ διανοουμένου 
μέτριον τοῦ βαρδάρου, ἀλλὰ xai πρὸς τὴν πρώτην 
εὐθὺς θέαν ἔχθηριωθέντος καί τὸν σφαγέα (v, τοῦντος 
χνώδοντα, κατὰ τοῦ βουδῶνος οὗτος φθάσας ἐχεῖνον 
πλήττει καὶ ἀναιρεῖ, Οὐχοῦν καὶ διαδρὰς "Icy 
παραχρῆμα πρόσεισι τοῖς τοῦ ἔργον συνίστοραι xil 
μηνύσας τὸ γεγονὸς ἔγνω αὐτοῖς ἅμα πρὸς ἀπον-:- 
σίαν ἰδεῖν" μηδὲ γὰρ δρεμήσειν τοὺς τοῦ πεσόντος 
ὁμαίμονας καὶ ὅσον αὐτῷ πρὸς γένους xal φίλιον. 
Κἀν μὲν προχωροίη τὰ xax σχοπὸν, καὶ χώρας 
ἐκείνους καὶ Μυσίας ἄρξειν αὐτῆς τοῦ ᾿Ασὰν δικαιό- 
τερόν τε xal ἐννομώτερον, xai μὴ τῷ ξίφει τὰ 
πάντα ὡς ὁ πεσὼν διοικεῖν, καὶ ὅπερ ἄν ὑποδάλλῃ 
θυμὸς, τοῦτο xal διαπράττεσθα:" εἰ δ᾽ ἄλλως αὐτοῖς 
μεταῤῥιφείη τὰ διαδούλιχ μέτε μὴν ὅλως προθδαί- 
νουσι τὰ κατ᾿ ἔφεσιν, πρὸς ἀλλον μετασχευάσασθει 
πλοῦν, τοῖς τὰ Ῥωμαίων πράγματα χυδερνῶσι τὰ 
κατ᾽ αὐτοὺς ἐπιτρέψαντες. "Ἔτι τοίνυν οὔσης νυχτὸς 

οὐ μόνον τὴν σχίψιν ταύτην ἐχράτυναν, ἀλλὰ wh 

πολλοὺς παρώξυναν τῶν βουλευμάτων αὐτοῖς συλλα- 
ἐρυμνοτάτη ἅμα xai προφερεστάτη τῶν 


κατὰ τὸν Αἷμον ἁπασῶν πόλαων, τείχεσί τε ἰσχυδοῖς περιδεθλημένος xai ῥεύματι ποταμείῳ διειλημ- 
μένος καὶ ὄρους ἀκοωνυχίᾳ πεπολισμένος) τοῖς περὶ τὸν Πέτρον ἀντέστησαν" d, γὰρ φήμη ἅμα ἕῳ οὐχ 
ἐπ᾿ ἄχρων μόνον τῶν τοῦ Τερνόδου τειχέων, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἔξω καὶ πόῤῥωθεν τὸν τοῦ ᾿Ασὰν περιεσάλο 
πιζε θάνατον. Ὡς δ᾽ οὔθ᾽ ὁ Πέτρος ῥᾳδίαν εὕριοχε τὴν ᾿Ιδαγκοῦ καταστροφὴν, οὔρ᾽ οὗτος ἀποκροσασθαι 
Πέτρον ἠδύνατο, ὁ μὲν χρονοτριθεῖν ἐπεδάλετο καὶ μίαν ταύτην ᾧετο προσδοχίαν καταπαλχαίσασαν τὸν 
ἀντίδικον ᾿Ιδχγκὸν, ὁ δὲ τῷ τῶν Ρωμαίων πιροσρυῆναι βασιλεῖ δεῖν ἔγνωχε καὶ διὰ τῆς ἐγεῖθεν 
συνάρσεως περιγενέσῃαι τῶν διαφόρων. Ἐλέγετο ὃὲ χαὶ ὑποθύήχαις Ἰταακίου οοὔ σεύαστοχράτορος 
ἀναιρεθῆναι πρὸς ᾿Ιδαγκοῦ τὸν "Acàv, ἄλλαις τε πλείσταις ὑποσχέσεσι πρὸς τοῦτο ἐπιῤῥωσθέντος, 
καὶ προσέτι γε μὴν πτερωθέντος τῷ κατ’ ἐπιγαμίαν συναρμόσασθαί οἱ χαθυπουχέσθαι τὴν οἶχείαν  Quosr 
τέρα τὴν Θεοδώραν. Πλὴε ὁ μὲν ἐναφῆκε τοῖς δεσμοῖς τὴν [P. 303] ψυχὴν, xai μηδέπω τοῦ φόύνν 


κατεργασθέντος. 


6. Ibancus vero imperatorem stsetu rerum expo (ἃ 


sito hortatus eet ut aliquos cum copiis mitteret,qui 
e! Ternobum acciperent et de adjutore totam My- 
siam vindicarent, Ac Romanis forsitan aliquid sa- 
]utare actum esset, si imperator statim sine mora 
gerendse rei animum intendissel : nam Ternobo oc. 
cupata facile totius Mysie potitus esset. Verum ipse 
per stultitiam 6998 ut cochlea testam repetens, in 
palatio abditus, Manuelem Camyzem protostrato- 
rem cum imperio mittit, Is cum suis coplis Philip- 
popoli profectus et Mysi:e limites vix ingreesus prem. 
ter exspoclationem retro abit. Milites enim mo!a 
seditione, quo s& duceret et cum quibus pugn.n- 
dum esset, rogitabaat : « Annon sempe, inquiunt, 
montana istatranaivimus. atque adeonihil confeci. 
mus ut pene omnea interierimus? revertere igitur, 
reverlere, nosque domum reduoilo. » Preterea inopi- 
nato melu consternati, quasi hostes a tergo ineta- 
rent et omnis generis tela conjicerent, effuse fu- 
gerunt. Imperatore idem opus cum exercitu majoze 
iterum tentante subinde res successu caruit. 
Quare Ibu:cus cum nemo Romanorum eum Bar- 
baris vellet congredi, invalescentibua Petri opibus 
et innjoribue ei copiis affluentibus, desperetis re- 


ς΄. Ὁ δ' Ἰδαγκὺς δηλώσας βασιλεῖ τὸ γινόμενον 
στεῖλαί τινχ μὲτὰ στρατιᾶς διηοέθιζε τὸν παραλτ͵- 
ψόμενόν τε τὸν Τέρνοδον καὶ σὺν αὐτῷ πεθὶ τῆς 
ὅλης Μυσίας ἀγωνισόμενον. Καὶ τάχ’ ἂν τετάλε στό 
τι τοῖς Ῥωμαίοις σωτήριον, εἴ βασιλεὺς αὐτίχε 
προθύμως πρὸς τὴν ἀγγελίχν ταύτην πραξικοκεῖν 
ἐπεδάλετο, ἐπειδήπερ καὶ εἰ Τέονοδον εἴλεν, εἶχεν 
ἅν εὐμαρῶς καὶ ἀπόνως Μυσίχν ἅπασαν. Νὺν δὲ ὁ 
μὲν βλαχευσάμενος ἐνέφυ τοῖς ἀρχείοις καὶ πᾶλιν 
κατὰ τὸν εἰς τὸ γέλυφος βυόμενον σχώληκα, στέλλει 
δὲ τὸν ποωτοστοάτορχ  MavouiÀ τὸν Καμύτζην, 
ἀνειπὼν στρατηγόν. Ὃ δὲ ἀπάρας ἐκ τῆς Φιλέππου 
μετὰ τῶν ἑπομένων ἐχείνῳ δυνάμεων, xxl τῶν Ber 
-ἧς Μυσίας ἄκροις ποσὶν ἐταψάμένης, παλίσσσος 
υίνεται παρὰ δόξαν. To γὰρ στρατευμα ἐπανασταν, 
« Hol ἄγεις ἡμᾶς, » ἔλεγον, « ἢ τίτι συμπλακήσι- 
σθαι μέλλομεν ; Οὐ πολλάχις τὰς ὁριαίας ταύτες 
δδοὺς δίήλθομεν, val μὴ μόνον οὐδέν τι κατωρθώ- 
xttuty βέλτιον, ἀλλὰ xal μιχροῦ προχπολώλειμεν 
ἅπαντες ; ᾿Ανάττρεφέ τοίνυν͵ ἀνάστρεφε, καὶ ἢ γοῦ 
τῆς ἐπὶ τὰ σφέτερα. » Ἐπὶ δὴ τούτοις xai δείμασιν 
ἀλόγοις ἐχταραχθέννες, ὥτπερ χατὰ νώτου τινῶν 
ἐγκειμένων xal παντοίοις ὅπλοις βαλλόντων, ἀκό- 
σμως ᾧχοντο. Καὶ αὖθις οὖν πρὸς τοῦ βασιλέως ἡ 


815 


. πρᾶξις αὕτη μετὰ στηατιᾶς 
Ἐνίχα δ' ἐταεὶ τὰ χείοονα, μηδενὸς εἰς χεῖρας 
ἐλη:ῖν χαὶ συμμίξαι τοῖς βχρδάροις ἐν τῷ ἐπαρή- 
ys ᾿Ιδχγχῷ δοχιμάζοντος. ᾿Απειρηκὼς τοίνυν 
οὔὗινος χαὶ τοῖς χατὰ τὸν Τέρνοθον δυσχρηστούμενος 
πράγμασιν, οἷα τῶν πεοὶ τὸν Πέτρον χρατυνομένων 
ἀεὶ καὶ στρατιᾶς προσθήκαις ἐπαυξομένων, ἔξεισιν 
ἐχεῖθεν λαθραίως καὶ πρόσεισι: βασιλεῖ, καὶ μετῆλ - 
Qsv οὕτω χαθχρῶς πρὸς τὸν Πέτρον πάλιν ἡ ἢρχη- 
4í« Μυσῶν. Πλὴν οὐδ᾽ οὗτος θανάτῳ φυσιχῷ ἐπα- 
πῆληιν, ἀλλὰ μικοῷ ὕστερον παρά τοῦ τῶν ὁμογε- 
νῶν ξίφει διελαρεὶς κατέστρεψεν οἰχτρῶς τὴν ζωήν' 
ἡ δὲ ἐγεμονίχ τῶν Βλάχων βλέπει πρὸς Ἰωΐννην 
τὸν τρίτον τῶν ἀδελφῶν, Τότε δ᾽ οὖν ὁ Ηέτρος συλ- 
λέπτορα τῶν πόνων xxl μερίτην τῆς δυνχστείας 
Ἰωάννην προσελόμενος τὸν ὀμαίμηνχ, ὅς ἐφ᾽ ἱκανὸν 
ὁιαήίον πεν ἐν Ῥωμαίοις, ἡνίχα εἶχε βασιλεὺς Ἰσσαά- 
κιος δισσεύσας χατὰ υσῶν, ἀποδοὰς δὲ, ὡς πρὸς 
τὰ οἶχοι πάλιν ἀφίχετο, οὐκ ἐξ ἀντιθέτου τῷ τε- 
θυεῶτι ᾿Ασὰν τὰ Ῥωμαίων ἔκειρε προνομεύων᾽ ἢ 
γὰρ φύτις καὶ τούτῳ οὐδέν τι πρὺς τὰ ἡμέτερα διε- 
62306:02: μέτριον. Ὑπήντα δὲ τῷ Πίτρῳ ἐξ ἡμῶν 
αὐδεὶς, οὐδ᾽ ἠδύνατο, ἀλλὰ τοτούτων xal τηλικούτων 
τοῖς ἐναντίοις χατωυοθωμένων ἐπὶ πλείοτοις ἔνιταυ - 
τοῖς, xai τοῦ χαχοῦ t000c τῶν Ρωμαίων ἐσαεὶ 
διακυμαίνοντος πράγμασιν, οὐδέποτε βραεῖχ νίκη 
“Ρωμαίοις διχγεγελάχει, οὐδέ τι παρυφέστη τρο- 
παιουχήματος νδαλμα. Τὴν δ' ix Θεοῦ παρόρασιν 
ταύτην καὶ τελείαν μιχροῦ ἐγχατάλειψιν οὐδεὶς τῶν 
ὑψιθοόνων ἀρχιερέων καὶ τὰς πιοώτας χαρπουμένων 
τιμὰς ἤ τῶν τὴν ἔοέαν τῆς κεφαλῆς μέχρι xal 
ῥινὸς διχχαλώντων βαθυπωγώνων μοναστῶν ἐν νῷ 
βαλλόμενος ἦν, ἢ διδάσχων πρὲς ταύτην ἀντιπράτ- 
tv ὁποσονοῦν, ἢ ἐν τῷ παῤῥησιάζεσθαι βασιλέως 
ἐνώπιον Ῥωμαίοις  [P. 304] διχμηχανώμενος τὰ 
σωτή για ἀλλ᾽ ὡς εἰ πάντες ἐξέχλινάν τε ἅμα xa! 
ἡ χρειώθησαν, ἀνεπαισθήτως εἶχον τῶν γινομένων 
καὶ οἷον ἀντέδαινον ταῖς ix Θεοῦ μαστιγώσεσιν. 
Ἔλληνες δὲ τὴν αἰτίαν ἐζητησαν τοῦ λοιμοῦ, καὶ 
τοῦ μάντεως πυθόπενοι Κάλχαντος οὐχ ἀφῆγαν τὸ 
καχὸν ἀθεράπευτον, πα’ οὐδὲν θέμενοι εἰ βαρυμὴη- 
νιᾷν ἔμελλεν ὁ πρώτιστος xal γράτιστος τοῦ στρα- 
τεύματος" Ὃγε μὴν ἸἸδαγχὸς τῷ βασιλεῖ προσρ"εὶς 
ἀσμένως προσδέδεχτο, xal γίγονεν ἐς οὐχ ὀλίγα 
χοήσιμος 'ἹΡωμαίοις, εὐμήχης ὧν τὴν ἡλικίαν καὶ 
ἀγχίνους μάλιστα xxi τὴν ῥώμην ἀκμαῖος τοῦ 
σώματος" τὸν δὲ xc ἀνδοχ τῶν αἱμάτων τῷ τοῦ 
ἀκροχόλῳ καὶ τῷ τῆς γνώμης ἀποχρότῳ 
θιεχάραττε, ᾿Ρωμαΐοις μὲν συναυλιζόμενος, 
ἀΞταῤῥοθμιζόμενος δὲ μηδαμῶς πρὺς τὸ τοῦ φρονή- 
ματος ὁμαλὸν xal εὖ ἐνδοτον, Ὃ μέντοι βασιλεὺς οὐχ 
ἀνάξιον χρίνας τὸν ἄνδρα τῶν εἷς αὐτὸν γενομένων 
(71:09 ἐγγοήτεων, τὴν μὲν παστάδα ἐς τὸν νόμι- 
uv χαιρὴν ἀνεθάλετο (ἔτι γὰρ ἐψέλλιζεν ἡ γύμφη 


τὰ παιδιχὰ), αὐτὸν δὲ τοῖς μέγα δυναμένοις συγγε- 


DE ALEXIO ISAACII ANGEL! FR. LIB. 1. 


ἐπεχοίνατο μείζονος. A bus Ternobo clam profugus imperatorem alit. Ita 


816 


Petrus summa rerum denuo potilur. fed nec ipse 
naturali murte obit, sed paulo post eo quoque a 
popularium quodam miserabiliter confosso prin- 
cipatus ad Joannem tertium ojus fratrem transit, 
quem tum Petrus adjutorem 6222 laborum et regni 
participem assumpserat.Is non parvo tempore apud 
Romanos obees fuerat, cum imperator [gsacius &e- 
cundum Mysís arma intulisset,sed fuga elapsus do. 
mum redierat, nihilo fratre Asane Romanis spo- 
liandis et infestandis mitior.E nostro autem exercitu 
nemo resistere Pelro poluit: sed hostibus per tot 
annos tot el Lantas vietoriss adeptis, eo malo Roma- 
nam rem publicam perpetuo lurbante, nunquam 
ulla victoria ul'um reí bene gerendae simulacrum 
nostris arrisit.Hanc Numinis indignationem et nostri 
destitutionem nemo ex summis et honoratissimis 
sacerdotibus, nemo ex religiosissimis monachis 
consideravit, ullove modo placare docuit, aut li- 
herius apud imperatorem disserendo quidquam 
Romanís salutare conatus est : sed quasi omnes a 
via deerrantes et inutiles facti quid rei esset 
non animadverterunt, quodammo!o flagellis Dei 
alversantes. Greci quidem. causa pestilentia ex 
Cilchante vate cogniti, 623 offensi Numinis iram 
placarunt, neglecta summi et potentissimi impera- 
toris indignatione. Ibancus vero cum ad imperato- 
rein se contulisset, benigne susceptus Romanis 
multis inrebus utilem navavit operam,hoino procere 
stature, prestanti ingenio et robustissimo corpore. 
Sed iracundia et contumacia animí e vultu relucens 
crudelitatem ejus abundetestabatur. Quare tametei 
inter Romanos viveret, tamen mores suos ad facili- 
tatem et equabilitatem minime componebat. Nihi- 
lomiínus Ímpcratoreum sponsalibus a sebastocratore 
promissis indignum ratus, nuptias in legitimum 
tempus distulit ob puelle teneros annos, ipsum 
vero in numerum coznatorum suorüm poltentissi- 
morum hominum recepit, summa potentia et ma- 
ximis opibus donatum. Is vere sponse sue imma- 
tura ctate considerata, et matris ejus Anne vidue 
adhuc elegantia curiosius inspecta, nuptiis amplio- 
ribus inhians: « Quid, inquit, mihi rei est cum 
lactente adhuc agna, 6*4 cum ove indigcam ad 
coitum apta ? » Ao vir ille in partibus Philippopoli 
vicinis plurimun laboravit, et veluti vallum popu- 
laribus suis et auxiliaribus Scythis obvia queque 
vastantibus opponebatur. Aliquando etiam impe. 
ratorem in expeditiones sequens strenuam operam 
pre caeteris nuvare videbatur. Quis vero Scytharum 
et Blachorum incursiones et nefaria facinora enu- 
merare queat ὃ Vastitas regionum Hemo vicina- - 
rum, Macedonie et Thracime direptiones, utique 
omnibus statuis et tabulis clarius et quavis histo- 
ria dilucidius ostendunt qui actum sit. 


vigt) ἐνέγραφεν, οὐδενὸς τῶν tl; θεραπείαν ἀρχικὴν xal πλοῦτον βαθὺν παρειχὼς στέρεσθαι. 'O δὲ πρὸς 
τὸ χατηγγυημένης αὐτῷ θ'γατρύπχιδος τοῦ βασιλέως ἀτελὲς ὁρῶν, xxi τῇ τοῦ χάλλους ροδωνιᾷ τῇ τῆς 
τεκούτης αὐτὴν Ἄννης ἐν χιηρείᾳ ἔτι οὕπτης περιέργως ἐνατενίζων, καὶ γάμους φανταζόμενος μείζονας͵ 


« Tl μοι xz τῷ ἂν 


υάλαξιν,» ἔφασχεν, ε ἀρνειῷ ἀμνάδος 


πρὸς ὀχείαν χαὶ αἰγὸς τελείας ἐπιδεομένῳ ; » 


847 NICET/E CHONIAT/E 848 


Τὰ πλεῖστα μὲν οὖν ὁ ἀνὴρ oU:o; τοῖς περὶ τὴν Φιλίππου ἐπόνει μέρεσι, xal ἦν ἀγαπητὸν 'Ρωμαίοι " 
4 , - * - * - - - v. 
ἀντίφραγμα τῶν ἐκ τοῦ γένους ἐχείνου μετὰ Σχυθῶν συνάρσεως ἐξιόντων xal κειρόντων τὸ προσπεσὸν 
ἐνίοτε δὲ xal βατιλεῖ συστρατεύων διαφερόντως ἐδόχει δοχστύοιος, Τίς δ᾽ Xv xai ἀριθμεῖν δύναιτο ὅσαι vai ὅτε 
- - 4 , 4 ^ 4 - , 
τοῦ ἔτους Σχυθῶν xai Βλάχων ἐγίνοντο ἔφοδοι, xal οἵα ἔργα ἔδριυν ἀνόσια ; Μαρτυροῦσι δήπου τὰ πεπραγμένα 
- ^ hd , ^ * . “- 
à τῶν πρὸς Αἷμον χωρῶν ἐρημίαι, Μακεδονίας τε καὶ Θρᾷχης ol ληϊσμοὶ στηλῶν xxi χύρδεων ἀχριδέστερον καὶ 


ξυμπάσης ἱστορίας τρανότερον. 


7. Neque vero a Septentrionalibus ἀυηίαχαῖ A ζ᾽, Οὐ μόνον δὲ τὰ χατὰ τοὺς πρὸς ἄνεμον oj. 


Barbaris Romani perpetuo premebantur, sed in 
Orieate Persis eliam prede erant. Nam cum impe- 
rator cum Persa Galatice Ancyre domino pacem 
non fecisset, ed parlim amicitiam ejus,ut qui Ro- 
manis nocere non posset, aspernatus csset, partim 
pecunie, que pro pace postulabatur, parceret, 
unum annum et sex menses bellum continenter 
cum eo gessit. Qua de causa Cilix Alexius ea que 
retulimus, illius adjutus opibus, confecit, et urbs 
Dadibra a Persis occupata est. Nam cum is om- 
nibus suis copiis abductis se non inde recessuruin 
625 conürmarel nisi illam expugnasset, obsidio 
quatuor menses duravit, Dadibrenis nemine opem 
ferente. Nam imperalor etsi eos por nuntios ad 
fortiter resislendum  horlabatur et auxilia pollice- 
batur, subinde tamen rem procrastinabat; et fini- 
timi Paphlagones propius accedere et opem eis 
ferre non audebant. Neque vero hostem latebat 
eos omni auxilio destitutos et fame premi et a ma- 
chinis gravissime affligi. Nam cum saxa, calx el 
quidquid hominum vita insidiatur, ex collibus in 
mediam urbem conjicerentur, edes diruebantur 
ct putei inficiebantur. Non multo post missis ab 
imperatore auxiliis, que in Baba monte castra ha- 
bebant, tribus adolescentibus ducibus, Brana isto 
Theodoro, Andron:co Catac:lone et Cazane Thco- 
doro, Perse ea re comperla ex insidiis eos aute 
lucem adorti, et tergis fugientium inherentes, 
alios occiderunt, «alios ceperunt, et duos du- 
cea inter ceteros. Quos Persa manibus post tergum 
2vinetis 696 andique circumductos iis qui in 
moenibus erant ostendebat, monens ut urbem pri- 
u-quam belli fluctibus obrueretur, sibi gubernan- 
dam traderent : neque eniin spem salutis ullam eis 
SUperesse; ntque se inde recessurum nisi urbe 
expugnala. His spectaculis el sermonibus Dadibre- 
ni fracti ad pactiones descendunt, iniquas quidem 
ilas, sed quas temporis angustie οἱ durum 
telum — necessitas flagitabant. Annuunt se ur- 
bem penitus deserturos, ut cuique cum suis caris- 
simis el supelleclilibus incolumi abire liceret quo 
vellet: neque enim Barbarus eos in patria manere 
et tributa pensitare pati voluit. His conditionibus 
jurejurando firmatis, Persa urbem suis popularibus 
incolendam dedil, cives in alias atque alias regio- 
nea et urbessunt dispersi. Quidam etiam Persa con- 
cessu, tuguriolisin proximo strucetis, amore palrise 
servitutis jugum subierunt. Α΄ cum urbo Dadi- 
bra hoc modo actum est. Imperator autem paulo 
pos, pace cum Porsa facta, libenter ei, deterso 
pudore, eu dedit que ante illius urb's deditionem 
postularat. 


ἐὰν ἐχπολεμωθέντας ἡμῖν βαρδάρους ἦν ἀεί πῶς 

ἐπιχρατέστερά τε xal δυσαντίόλεπτα, ἀλλὰ χαὶ χαβ᾽ 
ἕω τὰ Ῥωμαίων Πέρσαις ἐξέχειτο πρὸς ἀςάντωσιν. 

Μὴ γὰρ τῷ Πέρσῃ σπεισάμενος ὃς ᾿Αγχύρας Ἦργε 
τῆς Γαλατιχῆς, ἀλλὰ πῆ μὲν τὴν μετ᾽ αὐτοῦ φιλίαν 
παρ᾿ οὐδὲν τιθέμενος ὡς λυμαίνεσθαι Ῥωμαίους 
οὐκ ἔχοντος, πῆ δὲ περὶ τὴν δόσιν τῶν χρημάτων 
Qv ὑπὲρ εἰρήνης ἥτει σμιχρολογεύμενος, διετέλεσεν 
ἐς χρόνον ἕνα xal μῆνας ἔξ ἐκείνῳ διαφερόμενος, 
᾿Αμέλει τοι διὰ ταῦτὰα 0 τὲ Κίλιξ ᾿Αλέξιος ὅσα c. 
πομεν διεπράξατο παρὰ τοῦ τῆς ᾿Αγχύρας δυνάπτου 
ἐνισχυόμενος, ἢ τε πόλις Δαάδιύρα ἐάλω xal Η:.- 
cai, ὑπέκυψεν, "Aca; γὰρ μεθ’ ἀπάτης ὁ Πέσσης 
αὐτοῦ [P. 300] τῆς δυνζμεως xai περὶ ταυτηνὲ τὴν 

πόλιν βαλὼν στρατόπεδον ἐπξιλξ)ξ zo): 'G2«0n. "Y o- 

θομένου δὲ τοῦ καιροῦ εἰς υἵνας μὲν "n πολιόρκυησις 
παριτάθη τέτσαςας, ἐπικουρία δ᾽ ὅν οὐδαμοῦ ποῖς 
Δαδιθρηνοῖς ἐπιοῦσα ix τῶν ἐχτός" ὃ τε γὙχ2 βα- 
σιλεὺς εἰ xal πέμπων ἐνῆγεν αὐτοὺς ἀντέχειν qt?- 
yaloq χαὶ συμμαχήσειν χατεπ JEDE ξμελλεν 
ἀεί πως xal ἀνεδύετο, xal οἱ ποόσοροι Πχτλαγόνες 
ἀγχοῦ που προσιέναι xal Exzgovat οὐδαμῶς ἐθ ζρ- 
ῥὅησαν, ᾿Ατὰρ οἱ πολιορχηύμενο! πρὺς πᾶταν Ami. 
γνώχεσαν ἀρωγὴν, xal δῆλοι ἦσαν λιμῷ π':ζόμενοι 
xai ταῖς πετροδόλοις μηχαναῖς ἀνέγεπτα πάτροντες 
τοὺς γὰρ λίθους ἐκ τῶν ἔξωθεν τηελόφων χατὰ- 

μέσον ἀφιεῖσαι τῆς πόλεως τὰς οἰκίας χατι : Ξιπῆνὰ 

τίτα)ά τε διαχοντίζουται «ai πᾶν Eizo? ἀνθ:ώποις 
ἐπίδουλον ἀκροδολίζουσαι τὰ δοχεῖα τῶν ὑδατων 
, φάνιζον καὶ τὰ ποτὰ ἡχρείουν ἑστῶτα ὄντα χαὶ 
' μὴ πλανώμενα. Μετ᾿ οὐ πολὺν δὲ τινὰ χούνον βασιλι- 
κῆς ἐπιχουρίας ἀφιγμένης xal χατὰ τὸν Ba6av τὸ ὄρος 
αὐλισαμένης, ἧς ἦρχον μείοαχες τρεῖς, ὁ Βρανᾶς 
οὗτος Θεόδωρος, ὁ Καταχαλὼν 'Avopóvitxoq xai ὁ 
Καζάνης Θεόδωρος, ὡς ἤσθοντο οἱ Πέρσαι, λόχους 
ὑποχαθίζουσι, xxl μήπω παρανχτειλάσης ἡ έτας 
ἐπιθέμενοι καὶ φεύγουσιν χατόπιν ἐπικεΐμενοι 9, 
μὲν ἔκτειναν, οὖς δὲ συνειλήφασι ζῶντας, μεθ᾽ ὧν 
χαὶ τοὺς δύο στρατηγούς. Kai τούτους περιηγκωνις 
σμένους τὰς χεῖρας χύχλῳ περιάγων ὁ Hips 
ἐδείχνυ τοῖς ἐπὶ τῶν τειχῶν, καὶ παρῆνει, ἕως ἡ 

πόλις τοῖς πολεμίοις ἀδάπτιστος κύμασι, τὴν We 

νης ἐγχειρίσαι αὐτῷ οἰἄχισιν" μυηδξ Ὑὰρ ἔκ cow 
σώζειν ἔχουσαν ἐλπίδα σοίσιν ὑπολελεῖφθαι, μηδ᾽ 
ἂν αὐτὸν ἐχεῖρθεν μεταναστεῦσα! ποτε, εἰ μὴ ἐγχρα- 


ἢ τὴς τῆς πόλεως γένοιτο. Τοιούτοις οὖν οἱ Δαδιθρη- 


Α , ' 2 , s . P 
vol θεάμασι xal ἀχούσμασι γχαταχλασθέντες τὸ 
πρόθυμον τρέπονττ' πρὸς συμβάσεις ἀσυμφόρους 

φ 8 . - 
piv, δαοίας δ᾽ ἐπέταττεν ὁ χοιρὸς ἀχυμαῖος ἐφεστὼς 
xai τομὸς, χατανεύουσί τε τὴν μὲν πόλιν ἐχλιπεῖν 
^ ^» e - - 
πανσυδί, βαδίσαι δ᾽ ἕχαστον xaxov ἀπαθῦξ μετ 
τῶν φιλτάτων Golgi χαὶ τῶν χτήσεων ἣν Bv ai- 


819 DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR. 1.18. I. 850 


βοῖντο στείλασθαι, ἐπεὶ μηδ᾽ εὕρισχον τὸν βάρύαρον μένειν αὐτοὺς κατὰ γώραν ἐῶντα xal φόρους αὐτῷ 
χατατίθεσθαι ὁπωσοῦν συντιθέμενον. Ταῦτ apa καὶ ὅρχων γεγενημένων ὁ μὲν ΙΙέρσης εἴχε τὴν πόλιν 
xai τοῖς ἐχ τοῦ γένους δίδωτιν αὐτὴν εἰς ἐνοίχησιν, αὐτοὶ δὲ μεταναστάντες ἐχεῖθεν χαθ᾽ ἑτέρας χώρος 
xa! πόλεις διεσπήρησαν᾽ πολλοὶ δὲ τῆς πατρίδος ἄγχιστα πηξάμενοι μόσυνα, οὕτω δοχοῦν τῷ Πέρσῃ 


ποοπέμειναν δούλειον 
πόνιπτος. Καὶ τοιοῦτον μὲν τῇ πόλει Δαδίθρτ, 
σπεισάμενος ἀπέδωχεν ἄσπασίως ὅσα πρὸ τοῦ 
03934 τὴν τότε αἰσχύνην ταχέως ἀποτριψάμενος. 


ὑποδύντες ζυγὸν, οἷς d$ τῆς ἐνεγκαμένης γλυχύτης τῇ μνήμῃ προσίζανεν ἀνα- 
τέλος ἀπήντησεν ὁ δὲ βασιλεὺς μετὰ ὑρχχὺ τῷ [ΠΠέ:σῃ 
ἁλῶναι Δάδιόραν ἀπῃτεῖτο χρήματα, ὡς ἐξ ὄμμάτων 


᾿Αλλ᾽ οὔπω ἡ Ῥωμαίων ἀοχὴ τὴν ἅλμην ταύτην A — 6223 Vix Romanorum imperiura ab hoc malo 


ἀπέπτυσεν ἀνένευσέε τε χαθαρῶς καὶ ἀνέπνευσε, 
xxi δεινοτέοων ἀγγέλμασιν ἀχοοσμάτων βάλλεται 
ἄλλων, xz! τῶν ἐνεστώτων [P. 305] ἦσαν τὰ προσ- 
δυχώμενα δυταχθέστερα, εἴ γ1εὲ τὰ μὲν ὑπέσαινον 
ἐλευηερίας ἐγχαταλείμμασιν ἀπὸ μέρους ἀλγύνοντα, 
τὰ δ᾽ ἐκ τῶν ἐσπερίων ἐθνῶν βάλλοντα δουλείαν 
παρεῖχον φαντάζεσθαι παγγενεὶ προδησομένην xai 
ὀυτυπάλλαχτον. Ὁ γὰρ δὴ τότε χρατῶν τῶν 'Ala- 
p.c» ᾿Αμερίγος ὁ τοῦ Φρεδερίγου υἱὸς, ὃς ἐν 
τῇ χατὰ Παλαιστίνην ἀνόδῳ τὰ ὕσταια νίπτρα λέ- 
λουτα! ποταμίῳ ἐναποψύξας  psópati, γαθὼς ἐν 
τοῖς χατὰ τὸν ᾿Αγγελον λόγοις ἱστόρηται, τὴν πα- 
vp» εἰληφὼς βασιλείαν Σιχελίαν τε παραστησά- 
uivo; χαὶ Ἰταλίαν ὑπαγαγόμενος, ἐπὶ τῷδε xal 
'Pogaío:; αὐτοῖς ἐπεφύετο πραγμάτων νεωτέρων 
ἀτοπις Qv ἐραστὴς χαὶ ῥέχτης χαχῶν δυσχπάλλα- 
x:oc. Οὐχ ἀνέδην δὲ xai αὐτίχα Ῥωμαίοις ἦν ioc- 
ὁρεύων, τὸ τῆς ἐγχειρήσεως ἐργῶδες ὑποδλεπόμε- 
νος, καὶ ἔτι ἔχων τοὶς ὀφθαλμοῖς προχείμενα ὁπόσα 
Ῥωμαῖοι κατὰ Σιχελιχῶν ἠνδρίσαντο ἐς τὴν ἧμε- 
τέραν πρώην παρευδαλόντων, xal παρὰ τοῦ πάππα 
δὲ τῆς πρεσόυτέρας Ῥώμης οὐχ ἔλαττον ἀνασειρα- 
ζόμενος τῆς προθέσεως. Πέμψας οὖν πρέσδεις πρὸς 
τὸν αὐτοχράτορχ ᾿Ισχάχιον (οὐ γὰρ vw» τῆς ἀρχῆς 
ἐξωστράχ!στο) αἰτίας συνείοει ἀνχαιτίου δύπουθεν 
διαστάσεως. ᾿Εαυτῷ γὰρ ἀπεμέοιζε val προσῳχείου, 
ὡς ἤδη Σιχελίας ἐξουσιάζοντι, τὰς ἐξ αὐτῆς Ἐπι- 
ózuvot μέχρι καὶ τὴς μεγαλωνύμου πόλεως Otoca- 
λονίχης Ῥωμαϊκὰς ἀπαξαπὰσας χώρας ὡς νόμῳ 
ὑπεχυψάτας πολέμου τῷ τῶν Σιχελῶν πρὸ τρίτης 
σιρατεύματι' τὴν γὰρ ἧτταν τούτων χαὶ χατατρό- 
πωτιν xav' ἀπάτην ἔλεγε Ῥωμαίων προσυπαντῇ- 
ct, οὐχ ἔχιστα πάντων λογοποιὸς ἐν τοῖς ἀνδα- 
voo3:v εὑρισχόμενος. Ἐλογίστευε ὁὲ xai λύπας τὰς 
τοῦ πατρὸς, xal σταθμίοις οὐ διχαίοις αὐτὰς ἔτα- 
λάντευεν, οὐ τὰς προσφάτους μόνον, ἀλλὰ xai ὅσαις 
ἐκεῖνος ἐχ πολλοῦ προσεπάλαισε, τῆς παλαιτέρας 
Ρώμης ἐκδιιστάμενος ταῖς τοῦ βασιλέως Μανουὴλ 
ἀγχινοίαις xal ᾿Ιταλίας ὡσχύτως ἐχσφενδονούμενος, 
Καὶ ταῦτα δὴ τὰ πρὸ ΕΕὐχλείδου ἀνυποστόλως ἀνα- 
κινῶν ἤθελε 'Ρωμχίους χρήματι μεγίστοις πρίχσθαι 
τὴν εἰρήνην T, πολεμνσείοντα τοῦτον ἐχ τοῦ αὐτίχα 
μᾶλα χαθυπεχδέχεσθαι. Προσαπύτει δὲ ὡς εἰ χυ- 
ρίων κύριος καθειστήχει xal βατιλεὺς ἀναδέδειχται 
βασιλέων, συνάρασθχι τοῖς xarà. Παλαιστίνην ὁμο- 


respirarat, cum alii nuntii graviores afferuntur, 
et futura majorem dolorem afferunt quam pra- 
sentia. Nam hec quidem, quamvis ex parte mo- 
lestiam haberent, tamen libertatis nonnullis re. 
liquiis blandiebantur. Que autem ab occidentali- 
bus gentibus imminebant, ea servitutem univer- 
sam el perpetuam minitabantur. Nam Alemannorum 
rex Amerigus, Friderici filius, qui in expeditione 
Palestina submereus est, ut in Isaacii Angeli im. 
perio dixímus, paterno principatu suscepto, Sicilia 
et [talia subactis, Romanos ipsos lacessebat, 
novarum rerum importune cupidus, et grassator 
inevitahilis. Neque tamen statim Romanos invasit, 
rei difficultate deterritus, positis adhuc ob oculos 
nostrorum contra Siculos fortibus facinoribus, 
cum pridem in provincias nostras impetum fecis- 
sent, et a veteris Roma Popa ab instituto retrahe- 
retur. Missis igitur ad Isaacium legatis (nondum 
enim is imperio excidera!) causam dissensionis 
inanem queritans, Romanas provincias omnes ab 
Epidamno usque ad inelytam urbem Thessaloni- 
censium sibi ut Sicilie regi vindicabat, ut belli 
jure nuper ἃ Siculo exercitu subactas. 628 Nam 
quod is tandem a Romanis profligatus esset, id 
fraude factum asserebat, in 8vis cupiditatibus fu- 
candis fabulator insignis. Commemorsbat etiam, et 
iniquis Jancibus ponderabat paternas offensas ; 
nec eas recentes duntaxat, sed veteres etiam, Ma- 
nuelis solertia veteris Rome Papa contra illum 
concitato, cujus Manuelis opera etiam Italia exa- 
ctus esset pater. Ita obsoletis criminibus perfricta 
fronte renovandis, Romanis aut pacem maxima pe- 
cunia redimendam, aut bellum statim tolerandum 
arbitrabatur. Preterea tanquam rex regum et 
imperator iimnperatorum postulabat, ut Romanis 
suis in Palestina popularibus navalia auxilia 
mitterent. Ad que cum imperator rescripsisset, et 
virum non obscurcm ad eum ablegasset : legati 
ab eo venerunt, quorum alter homo superciliosus 
erat, et eo nomine superbus, quod regisin pueritia 
curam fgessieset. Ejus legationis summa erat, 
plurimorum talentorum postulatio, arrogantia et 
insolentia verba, rerum ab Alemaanis gestarum 
gloriosa commemoratio, quibus auditores decipi 
solent. 


γενέτιν ἐχείνῳ δι’ ἀποστολῆς ναυμαχικῆς στρατιᾶς. ᾿Λντεπιστείλαντος δὲ πρὸς ταῦτα τοῦ βασιλέως καὶ ἄνδρα 
τῶν οὐχ ἀσήμων πρεσβευτὴν στείλαντος͵ πρέσθεις ἐκεῖθεν ἀφίκοντο͵ ὧν ἄτερος βαρὺς ἦν τὴν ὀφρὺν xal πε- 
ρ'πτὸς τῷ παιδοχομῆσαι τὸν ὁῆγα. "Iv δὲ καὶ τὰ δι' αὐτῶν πρεσδευόμενα χρημάτων ἀποδόσεις πολυταλάντων 
ἀλαζονεῖχί τε xxi κόμπο: χαὶ αὐχημάτων UÜrgroplov χατάλογοι, δι᾿ ὧν χατὰ πολιτεύονται οἱ ἀχούοντες. 





851 


NICET/E CHONIAT JE 


Imperator igitur (poliebatlur autem rerum is, A Βασιλεὺς τοίνυν (ἦρχε δὲ ὁ νῦν ἱστορούμενος) 


cujus nung historiam conteximus) cum legatos 
629 iníecla re dimittere non posset, annuit se 
pacem pecunia redempturum ; qux res ad id us- 
que tempus facta non erat. Et. ut imperii Romani 
Opes osteplarel alque exaggeraret, rem  aggtes- 
sus est. temporibus minime consentaneam, sed 
ab officio et decoro alienissimam et Romanis 
prope ridiculam. Nam in festo Natalis Christi οἱ 
ipse geimatam vestem induit, e! reliauos omnes 
auratas el latielavi vestes induere ju-sit. Quo 
spectaculo Alemrnni adeo non obstupuerun!, ut 
eorum cupidjtus 1llo splendore Roinanorum mogis 
eliam iuflammaretur, et Grecos ul ignavos ho- 
mines et servilibus deliciis deditos. quamprimum 
oppuguandi occasionem optarent. Cum  sutem 
astantes Romani eos horlarentur ul. gemmarum 
splendorem, quibus imperator instar prati nitebat, 
aspicerent οἱ media bruina veris *uavitatem oculis 
perciperent, negabant Alemannos talia spectacula 
desiderare, neque muliebria ornamenta adinirari 
solere, qui facis flammeis, inauribus 630 ra- 
diantibus viris impense placere s!udeant ; nc ut 
Romanis terrorem incuteren!, nunc tempus instare 
aiunt, ul muliebribus ornamentis sepositis aurumi 
ferro commulent. Nam si legatio foret irrita, nec 
imperator regis sui et domini postulatis annuerel, 
necesse eos habituros pugnare cum hominibus 
qui non gemmis ul prata nitean!, neque rotundis 
margaritis inlumescant aul amelhystis purpurea 
et auro inlertexlis pavonis inslar glorientur, sed 
qui Martis alumni ire flamma oculos suffusi non 
secus quam gemme radient, et totos dies sudorem 
fundant margaritis splendidiorem. Recensebant 
etiam pecuniam, qua pro pace postularetur, esse 
auri centenarios L quotaunis pendendos. Quam 
gummam cum se imperator solvere posse diffidere, 
Eumathium Philocalem prefecium urbis legatum 
ad regem miitit ; qui cum opibus caeteros supera- 
ret, uliro id munus subiit, imperatore exorato ut 
sibi cum prefecture insign.bus legationem obire 
concederetur. Imperalor vero viatico quantum 
postularat libenter dato 6388 suis eum sumptibus 
propositum iter conficere passus est. Ita ille inso- 
litus ac potius insolens legatus non modo non 
majore quam ceteri honore alfectus est, sed deri- 
sus etiatn ob vestitus inusitati novitalrem. Ceterum 
pecunia, qua pacis causa danda esset, ad se1de- 
cim auri talenta redacta, Philocules in Sicilia, 
ubi regem convenerat, exspectabat dum ea mitte- 
rentur. Imperator vero pecunie inopiam causatus, 
a provinciis tributum exigebat quod Alemannicum 
appellatur, tum primum institutum, el urbano 
populo, senatu et ccetu ecclesiastico, opificibus 
item et artificibus omnis generis convocatis, pe- 
tebat ut quisque de facultatibus suis partem 


C 


ἔχων ἀπράκτους ἀποπέμψαι τοὺς mpéíoÓeie, x 
νευσε χρημάτων τὴν εἰρήνην ἀλλάξασθαι, πρᾶ 
μήπω ἐς τόδε χαιροῦ γεγονός: Ὑπεξᾶραι δὲ τὴν β 
λείαν ᾽Ρωμχίων ὡς πλουσίαν ὁ βασιλεὺς [Ρ.᾿ 
᾿Αλέξιος προθέμενος ἐς οὐδὲν ἔργον τῷ xac 
ᾷδου χαθυπενήνεχται, ἀλλὰ xal λίαν παραχεχιν 
νον τοῦ σεμνοῦ τε zai εὐπρεποῦς xai po ἐν uu 
πρὸς 'Ρωμαίων χατάγελων. Τῆς γὰρ γενεθλίου 
στάσης ἡμέρας X2:7t00 αὐτός τε τὴν διάλιθον axe 
ἠμφιάσατο, xul τοῖς λοιποῖς πᾶσιν ἐπητετάχε: 
χρυσοῦφεϊς περιθέσθαι καὶ πλατυσήμους ἐσθῆτας. 
δ' ᾿Αλαμανοὶ τοσοῦτον ἀπεῖχον ἐχθαμόοι ὅρωμ: 
τοῦτοις φανῆναι, ὥστε zai ἀνέθαλπον μᾶλλον 
ἔρωτα ὄν ὑπέτυφον ταῖς λαμπρειμονίαις τῶν ' 
μαίων ἐναυόμενον, θὔχοντο τάχιον χρατ 
Γραιχῶν ὡς ἀγεννῶν τὰ ἐς πόλεμον xxl T5210: 
δαζόντων τὰς ἀνδραποδι' ὠδεις χλιδάς, Πρὸς δὲ. 
συνεστῶτας σφισι ᾽Ρωμχίους xai ἐνάγοντας ἐς 
τῶν λίθων ἄνθη ἀφορᾶν, οἷς ὁ βασιλεὺς ὡς gts 
ἐνηγλάΐστο, xal “χειμῶνος μέσον γάοιτας 
δρέπεσθαι xai τὸν ἀφθαλμὸν ἐστιᾶν, « Οὐ γρεῖπν 
᾿Αλχμανοὶ τοιούτων ἐγχοῦσι 
ἐπιτηδείων γυναιξὶν 
στολισμάτων φιλοῦσι 
xii χρέδεμνα 
τὸ ἀρέσαι ποῖς 
ἀσπάζεται. » ᾿Αλλὰ xal ᾽Ρωμαίους μοξμοὸ 
« Νῦν ἱκάνει καιρὸς, » ἔλεγον, « μεθαρμοσῃῆνα 
γυναιχωδῶν ἐμπορπήσεων xx! σιδήρῳ περι τταλ, 
ἀντὶ χρυσοῦ, Ei μὴ γὰρ τὰ τὴς πρεοδείας 2. 


χαὶ 


ἔφασχον, « 
οὗτε 
χαὶ 


μὴν 

θειχσταὶ 
4 hi , 

χαὶ  EVOT!IA 

* μὴ , ^ , 


47525131. ΟΣ 
* 


αἷς dj xovix 
νόωντα χαὶ 


S21 T6 


κων 


πέρας χαὶ πρὸς τοῦ κυρίου σφῶν χαὶ Suc: 
συμῦχϊεν Ῥωμαῖοι βούλημχ, ἀνάγχη τὶς E 
πάντως διὰ μάχης ἀνθρώποις χωρεῖν οἵτινες 
λίθοις ὡς λειμῶνες περιανθίζονται, οὐδ᾽ οἱ χίνοι 


πρὸς ἦθος ἀγέρωχον μαῤγάξων cox pouxs: m 
φῶς διαγελώντων σελήνης, T, ταῖς ἐν ρθυΐσοις 
θύουσι λίθαξιν, αἱ ὡς ἀλαζὼν ὄονις ὃ Μυηδιχὸς m 
φόρᾳ xxi χρυσῷ περιχρώζοντα!, ἀλλ᾽ "Ἄρεος ὃ 
τρόφιμοι θυμοῦ μὲν περὶ τοὺς ὀφῃαλι'οὺς ἐρυθ, 
νονται τοῖς τῶν λίθων ἐπίσης ἀχτινιύδεσιν, ἰδοῶτα 
θρομθυῦντες ἐν τῷ μογεῖν πανημέρια ὑπὲρ στιλι 
τητα μαργάρων αὐτοῖς χαλλωπίζονται, » ᾿Ε οὗϑμ' 
δὲ xal τὰ ὑπὲο εἰρήνης αἰτούμενα χρύ ματα 
χσυτίου πεντήχοντα χεντηνέρια χαθ᾽ ἔχαπτον ) 
γον διδόμενα, πρὸς ἀπ M ὁ βασιλεὺς ἀπαυδῶν : 
σῆιν ἐς τὸν ῥῆγα πέπομφε τὸν Φιλοχάλν Kk 
θιον, ἔπαρχον ὅντα τῆς πόλεως. Οὗτος δὲ «As 
ὑπὲρ τοὺς τότε κομῶν ἑχόντως ὑπέδ) τὸν mp: " 
τήν. ᾿Αμέλε: xal δεῖται τοῦ βασιλέως μετὰ τῶν ἐς 
χικῶν παρασήμων ἐνδοθῆναί οἱ διαπεεσδε 
σθαι (δ). Καὶ βασιλεὺς ἐφόδιον ὅπερ ἤτησε περ: χα 
οὐτῷ παρασχόμενος olxelo:c ὄψων! oq τὴν m 
χειμένην παρῆκε στείλασθαι, Ὅθεν ἐποφθεὶς xx 
τις xat. ἔξαλλος πρεσθευτὴὲς οὐ μόνον οὐξέν τ' c 


τοὺς πρότερον πρέσδεις τετίμητο, ἀλλὰ χαὶ γὲ 


Hier. Wolfii nota. 


(45) Alter sentire videtur lezato dalum esse visticum ub imperatore, alter eum id d^ suo accepisse: 


893 


DE ALEXIO ISAACI] ANGEL! FR. LIB. Il. 


834 


ὦφλε τῷ ἀήθει τοῦ περιδλήματος" "Erei δὲ τὰ τῆς À aliquam stipis nomine conferret. Sed cum se nibil 


εἰρήνης ἕνεχα δοθησόμετα χρήματα εἰς δέκ: πρὸς 
τοῖς ἕξ χουσίου περιέστηφψαν χεντγγάρια, ὁ μὲν 
Φιλοκάλης τὴν τούτω») ἀποστολὴν χατὰ Σιχελίαν 
ἐπέμενε προσδοκῶν ἔνθα τῷ ῥηγὶ συνεγένετο, βασι- 
λεὺς Gà φάσχων ἀπορεῖν χῤημάτων τάς τε [P. 308] 
χώρας ἐφορολόγει, τὸ καλούμενον εἰσπράττων ᾿Αλα- 
μανιχὸν, τότε καινισθὲν πρώτως, καὶ τὸ τῆς πόλεως 
ἔχχλησιάσας πλήρωμα, τό τε γερουσιάζον xai ὅτον 
τοῦ βάματος τρόφιμον καὶ ὅτον εἰς διαφόρους τέχνας 
χαὶ ἐπιστήμας μερίζιται, ἔρανον ἀπήτει γενέσθαι 
xai ἀπόδασμά τι χαταθέσθαι τῆς οὐσίας ἕχαστον. 
“νῶν δὲ ὡς οὐδέν τ' περαίνει, ἀλλ᾽ εἰκῆ τὰ τοιαῦτα 
μέτεισι, χενολογῶν ἀτεχνῶς, χαὶ τοὺς πλείους δὲ 
κρχυγάσοης xal στασιώδεις εὑρίσχων οἷα μηδαμῶς 
ἀνεκτὰ ἡγουμένους τὰ φορτιχὰ ταῦτα χαὶ ἀήθη 
ἐπιτάγματα, ὑπό τινῶν δὲ χαὶ λογιστευόμενος ὡς 
τὰ κοινὰ χατασπαθῶν καὶ τοῖς συγγενέσι: τὰς Emap- 
χίας διανειμάμενος ἀχρείοις οὖσι πᾶσ: «al ἀπεσῦε- 
σμένοις τοὺς λύχνους τοῦ σώματος, τῆς μὲν mpo- 
θέσεως ταύτης μεθ᾽ ὅλης συντονίας ἀπῆρε, μικροῦ 
μηδ᾽ αὐτὸς εἶναι διατεινόμενος ὁ τὸ σχέμμα τότε 
εἰσενεγχάμενος, ἔτεραν δὲ τραπόμενος ᾧτεῖτο τῶν 
χρυσέων xal ἀργυρέίων ἀναθημάτων ὁπόσα ἐχτὸς 
τοῦ βήματος, μήτε μὴν πρὸς ὑποδοχὴν ἡταίμασται 
τοῦ θείου σώματος xx! αἵμχτος τοῦ Χριστοῦ. 'Amo- 
πηδυησάντων δὲ πρὸς τοῦτο πολλῶν, καὶ εἰπόντων 
ὡς κοινοῦν ἐθέλει τὰ ἅγια, ἔγνω δεῖν τοῖς ἀλάλοις 
καὶ χωφοῖς τῷν βασιλέων ἐπιθέσθαι μνήμασι, μὴ- 


proficere ac frustra talibus rebus niti οἱ inania 
verba fundere cerneret, plerisque etiam vociferan- 
tibus et tumultuantibus ob inusilata ista et iniqua 
tributa, nonnullis vero censoriam ei notam inuren- 
libus, quod rem publicam per luxum perderet, 
inter cognatos provincias partitus, qui exstinctis 
oculis omnes essent inutiles, ab eo quidem insti- 
tuto tolo impetu resiliit, ac propemodum eam 
632 postulationem a se profeclum esse negavit ; 
et aliam ingressus viam, aurea el argentea donaria, 
qua extra sacrarium essent neque corpori el san- 
guinij Christi suscipiendo servirent, postulavit. Ab 
ea quoque petitione multis abhorrenlibus, quasi 
sacra profanaturus esset, süurdo ei muta imperato- 
rum monumenta, que nullum advocatum haberent, 
invadenda esse censuit. Itaque sepulera effodiuntur; 
nec ullis Romanorum imperatoribus, quantumvis 
ob res gestas claris, quidquim preter saxcas tu- 
nicas, frigidum et exiremum illud propugnaculum, 
relinquitur, omni pretioso ornatu spoliatis. Ae ne 
msgni quidem Constantini loculus iatactus el in- 
violatus mansisset, nisi fures imperatoris decretum 
anleverlissent el aurea illius ornamenta abstulis- 
sent. Unde cum ud septuagin!a centenarios argenti 
et auri nonnihil corrasisset, conflari ea lanquam 
profanam materiam jussit. Ejus munerls minis'ri 
duo paulo post obierunt, alter ardenti febre, alter 
aqua intercute sublatus. 


ὡς τοῖς πώποτε — "Popalev 


δένα τὸν ὑπερφθεγξόμενον ἔχουσιν. Ἐτυμδωρῳχοῦντο οὖν τὰ μνήματα, 
ἄρξασι, xal ὅσοις al ποάξεις περίδοξοι, τοὺς Aalvoug περιλελεῖφθαι μύνον χιτῶνάς, τὸ ψυχρὸν xal τελευ- 
ταῖον χάλυμμα τοῦτο, παντὸς γεγυμνωμένοις ἐπικοσμήματος τιμαλφοῦς, "liv δ' ἂν οὐδ᾽ dj τοῦ μεγάλου 
Κωνσταντίνου σορὸς ἀναφὴς xai ἀσχύλευτος, εἰ μὴ φῶρες φθάταντες τὸ δόγμα τοῦ βασιλέως τὴν ἐπι- 
τρέχουσαν O:kypusov ἀγλαΐαν ἐχλοποφόρησαν. ᾿Αμέλε: χαὶ συναγηοχὼς ἀργύριον ἐντεῦθεν ὑπὲρ τὰ 
ἐοδομήχκοντα χεντηνάρια καὶ μερίδχ χρυσίου τινὸς ὡσεὶ βέδηλον ὕλην καθῆκεν εἰς τὸ χωνευτίριον. 
Δυσὶ δὲ τῶν ἐκ τῆς βασιλείου αὐλῆς τὴν τούτων ἐπαναθεὶς συλλογὴν εἶχεν ἀμφοτέρους μετὰ βραχὺ 
σύνδρομον τῇ πράξε: τὴν ἐχδίωσιν εἰληφότας ὁ μὲν γὰρ πυρετῷ λάδρῳ διαφρυγεὶς ἀπελήλυθεν, ὁ 
ὃξ ὑδέρῳ κατὰ τοὺς ἀσκοὺς οἐδηθεὶς ἀπεγένετο, 





ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ AAEZIOY TOY ATTEAOY 


ΤΟΜΟΣ B. 


IMPERII ALEXII COMNENI 


LIBER II. 


α΄. Τὰ δ᾽ ἐφεξῆς — ἀλλὰ τίς ἄν ἀξίως [P. 309] τὰ € 6:838 1. Sed quis Domini potentiam pro digni- 


τοῦ Κυρίου λαλήσειε δυναστείας ; ἢ τίς ἀχουστὰς 
ποιήσειε τὰς αἰνέσεις αὐτοῦ ; Φθάνει τὴν ἀποστολὴν 
τῶν χρημάτων ὁ τοῦ ῥηγὸς ᾿Αλαμανίας θάνατος. Οὐ 
Ῥωμαίοις δὲ μόνον πολυέραστος oütoq γεγένηται, 
ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐσπεγίοις μάλιστα τρισχσπάσιος ἔῤνε- 
σιν, 072 τὲ πρὸς ἑαυτὸν ἐχεῖνος βίᾳ πλέον ἥπερ πει- 
Qot ἐπεσπάσατο xai ὅσα μετελθεῖν μελέτην ἐτίθετο, 


tate celebret aut ]uudes ejus divulget ? Antequam 
pecunia mitteretur, Alemannis rez moritur, cujus 
obitus non Romanis duntaxat optatissimus, sed 
Occidenialibus etiam gentibus gratissimus fuit, 
ium iis quas vi magis quam benevolentia secum 
conjunxerat, tum iis quas inva:!ere decreverat, 
semper sollicitus ot omnium voluptatum contem- 


855 NICETJE CHONIAT/E 856 


ptor, ut monarchiam constitueret et circumjacen- À ἀεὶ μερίμναις κατατεινόμενὸς xai πρὸς ἅπασαν dv. 
tibus regnis omnibus dominaretur, Antonios ei τίξους ὀρώμενος ἡδυπάθειαν, ὅπως μοναρχίαν mepi- 
Augustos Cesares subinde somnians, el ad eorum ὄαλεῖϊῖται xal χύριος ἐσεῖται τῶν χύχλῳ δυναστειῶν, 
principatum cupiditatem extendens, el tanlum non τοὺς ᾿Αντωνίους xal Αὐγούστους Καίσαρας τῷ 9:a- 
ul Alexander dictitans: et hec et illa mea sunt, » νοητιχῷ φανταζόμενος, xai mpóg τὴν ἐκείνων &zj y 
pallidus et severus. Cum autem sero cibum cape- ἐχτείνων τὴν ἔφεσιν, xai μιχροῦ φθεγγόμενος xa: 
ret, et moneretur cavendum esse ne ea re valetu- ᾿Αλέξανδρον « Τὰ τῇδε xai τὰ τῇδε πάντα iui. 
dinem lederet, respondit homini privato quodvis ὠχρός xe xai σύννους ὁρώμενος, xal τῆς ἣ μέρας y 
tempus ad cibum 634 capiendum'esse idoneum, τροφὴν προσιέμενος, xal πρὸς τοὺς εἰσάγοντας r:- 
id presertim cui assueverit: regi vero tot curis ρραίνεσιν ὡς χρεὼν ἐχ τοῦ οὕτω σιτεῖσθαι  xayitius 
distracto, si nomini suo respondere vellet, satis ὑπούλέπεσθαι σώματος, ἀποφαινόμενός τε xal γνω- 
esse ei vesperi curare corpus liceret Verum quod ματεύων ἰδιώτῃ piv ἐπιτήδειον εἶναι πάντα χαιρὸν 
dixi, regis Alemannie mors cum omnibus aliis gen- εἰς ἑστίασιν, xai μάλιστα ἥν εἰώθει τονθεύεσθα:, 
tibus optata fuerit, tum Siculi ea tanto magis sunt βασιλεῖ δὲ πολυφρόντιδι [P. 310] μηδὲ βουλομένῳ 
exhilarati, quod insula capta gravissimis ab eo τὴν κλῆσιν ψεύδεσθαι ἀγαπητὸν εἰ κααὶ περὲ βουλυ- 
malis affecti fuerant, que vix satis describi pos- Bj τὸν ἐνευχαιρήσει τῇ ἀνέσει τοῦ σώματος, "AAA! OT: 
eunt. Non enim tantum cedibus, rapinis, exiliis, ἔλεγον, xal πᾶσι piv εὐχταῖος ἔθνεσιν ὁ τοῦ ὄν, γὺς 
cruciatibus intolerabilibus et morte gravioribus ᾿Αλαμανίας θάνατος ἐφάνη, Σιχελοῖς δὲ χαὶ μάλιστα 
afflicti fuerant, sed multe eliam urbes eversm, ὡς οὐδέ τισιν ἄλλοις ἡ τελευτὴ τούτου ἀσπασιωτάτη 
multa opportuna castella diruta erant. Metuebat γεγένηται, ὅσῳ xal τῆς νύσου ταύτης ἑλούσγς 

etiam rebellionem eorum, et quo libertatis cupidi- πλείστοις ὑπ᾽ αὐτοῦ κακοῖς προοσεπάλαισαν, rio 

tatem opprimeret, omnem fortune melioris spem, οὐδὲ ῥάδιον γραφῇ παραδοῦναι. Οὐ γὰρ μόνον Uxi- 
quam vel pecunia vel currus et equi vel munite — ve(xav οὗτοι σφαγὰς xal χρημάτων ὑπέσττσαν 
urbes vel viri nobiles vel tuta castella suppeditare ἁρπαγὰς xai πατρίδος ἐδυστύχησαν ἔχπτωσιν χαὶ 
queunt, eis ademit. Dum autem futurum periculum χολάσεσιν ἀνυποίστοις χαθυπεόλύθτσαν, ὁπόσαι τοῦ 
tanquam jam urgens reformidat, et id quod non- ζῆν αἱρετώτερον τιθέασι τὸ θανεῖν, ἀλλὰ καὶ πόλεις 
dum aderat propulsat, quorumdam insidiis est ap- Σιχελαὶ πολλαὶ χαθῃρέθησαν χαὶ φρούρια ἐπίκα!:ρ1 
petitus; quorum conatus cum 635 anteverlisset, χατεσχάφησαν. Ἐδεδίει Ὑὰρ τὴν ἐς τοὐπιὸν ἐπα- 
insidiatores non gladio punivit, sed variis modis νάστασιν, xai ὡς μή ποτε Σιχελοὶ τῆς ἐλευθερίας 
miserabiliter excruciatos interfecit. Nam alium ἐρασθεῖεν προμηδούμενος πᾶσαν αὐτοῖς Gy202. 2 
ferventi aqua excoctum in canistro pro missu ad "dida ἀπέχοψεν, ὅση τε ἐν χρήμασι xal ὅστν,, à 
suos remisit, alium in ingentem rogum conjecit, ἅρμασι xal ἵπποις τεθέαται, xal ὅση πεοιθόόλοις π5- 
alium culeo insutum in fundum maris abjecit. Fa- λεῶων εὐτειχιστοις xal ἀνδράσιν εὐγενέσι χαὶ ἐχυηξ 

ctionis vero principem et regem deleetum gra- ἐρύμασιν ἐμπεριχροτεῖ. Πλὴν xai τὸ μέλλον δεινὸν 

viori supplicio destinavit. Jus-it enim coronam ὡς dpa: ὑφορώμενος xal μὴ παρὸν προχποχρουόυε- 
eneam fieri cum quatuor foraminibus, quam ejus νος ἐπεδουλεύθη παρά τινων xal χρείττων τῆς ἐχεί- 
capiti totidem magnis clavis affixit, atque ita ho- νων φανεὶς ἐπιθέσεως οὐ τῷ διὰ ξίφους θανάτῳ τοὺς 
minem abire jussit his verbis: «labes, homo, coro- ἀντιστάτας ἠμύνατο, ἀλλὰ πολυτρόπως πρότερον β5- 
nam quam venatus es. Nemo tibi invidel: fruere σανίσας οἰχτρότατα οὕτω τοῦ ζὴν ἐστέρησεν" ὃν μὲν 
usque adeo desiderata re. » Is vero vertigine oborta γὰρ διαχεχαλαχὼς χαχλάζοντι λέδητ' xai θεὶς ic 
humi prolapsus paulo post in miserabili illo diade- χανοῦ καθάπερ σῖτον ἐχπέπομφε τοῖς οἰχείοις, ὅν δὲ 
mate exspiravit. Capta Sicilia, una cum  cateris ἡχοντιχὼς εἷς πυρὰν ἀναχαεῖσαν ἑπταπλασίως, ὅν 
Irene leaacii imperatoris filia captiva est abducta δὲ ἐνσαχχεύσας xai τῷ βυθῷ τῆς θαλάσσης t1 

et deeponsa notho fratri regis Alemannie Pbilip- πέμψας ἐξέτριψε. Τὸν δέ γε πρωτουργὸν too συστρὲμ- 
po, amisso priore conjuge, qui post obitum Tancredi ματος xal πρὸς ἡγεμονίαν ἐπιλεγέντα βαρυτέρζ t 
patris Sicilie imperarat. μωρίᾳ τῶν λοιπῶν ὑπεδίχασε' στέφος γὰρ Ex ale 
ἐπιτάξας γενέσθαι, ἐγκαρσίους ἔχον ὁπὰς ἴσας τοῖς πέρασι, περιτίθησι τοῦτο τῷ ἀντάραντι χεῖρε: 

ἐχείνῳ, ἔπειτα τέτρασι μεγίστοις ἕστορσιν ἐς τὸ διαμπερὲς διαδεόλημένοις τῇ χεφαλῇ ἐνερεΐσας s 

διάδημα οὕτω διχφῆχε βαδίζειν, « "ἔχεις, » εἰπὼν, « ὅν ἐδίωχες, ἄνθρωπε, στέφανον: φθόνος oW 

ἀπόλαυε τοῦ ἐφετοῦ σοι λίαν xal περισπουδάστου χρήματος.» Ὁ δὲ σχοτοδίνης πλησθεὶς καὶ mondi 

πεσὼν μετὰ βραχὺ ἐτεθνήχει, τῷ οἰχτῷ ἐχείνῳ ἐναποῤῥήξας στεφανώματι τὴν ψυχήν, Κατὰ δὲ τὶν 
ἄλωσιν τῆς Σιχελίας ἀπήχθη μεθ᾽ ἑτέριυν αἰχμάλωτος xal ἡ θυγάτηρ ᾿Ισχακίου τοῦ αὐτοκράτορος, i; 
ἡ κλῆσις Εἰρήνη, καὶ προσαρμόζεται Φιλίππῳ τῷ τοῦ ῥηγὸς ᾿Αλαμανίας ἀδελφῷ, ἐκ πορνικῶν φυέντι guit" 
μάτων, ἀποδαλοῦσα αὕτη θανάτῳ τὸν ix παρθενίας xul πρότερον σύνευγον, ὅς xal ἐτυφράννυσε Σιχελίτ: 
μετὰ μόρον τοῦ τεκόντος αὐτὸν Ταγχρέ. 

686 Ceternm hoc quoque malo maximo, a quo ἢ ᾿Αλλ᾽ ἐχποδὼν xal to50s τοῦ χαχοῦ θεόθεν "c 
omnes provincie Romane pessima quaque time- νημένου, μεγίστου τε ὄντος xai ὑφ᾽ οὗ πᾶσα ἡ Ῥω- 
bant, divinitus sublato aliud infortunium e mari μαίων ἐχαραδόχει τὰ δεινότατα πείσεσθαι, ἕτερον 
exstitit. Nam Genuensis quidam nomine Caphures, ὑπεχύμχνε χυνούλαθὲς xa0' àla xaxóv. Γενουΐτης 


* 





857 DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR. LIB. II. 858 


γὰρ τις Καφούρης τοὔνομα, νῆας διχρότους καὶ τρι- À biremibus et triremibus fabricatis, rotundis ctiam 
χρότους πηξάμενος xai πλοίοις στρογγύλοις φραξά-ὀ navibus instructus, maritimas urbes et insulas 
μενος, τὰς παραθαλαττίους ἔχειρε πόλεις χαὶ τὰς /"Egri maris vexavit. Sed et Adramyltio acla pre- 
νήσους ἐπιὼν (311] ἐτίθε: κακῶς al κατὰ τὸ Αἰγαῖον — da immensis opibus est politus. Ut vero iis quibus 
ἀνίσχουσι πέλαγος. ᾿Αλλὰ xal τῷ ᾿Ατραμυτίῳ προσ- — talia curie essedebebant tandem velernus excussus 
δὀχλὼν λείαν ἐκεῖθεν ἤλασε xal συνέλεξε πλοῦτον οὐ esl, Joannes Stiriones cum triginta navibus contra 
σταθλητόν, Ὡς δὲ ῥέγχοντες βαθέως ἐξανέθορον ὀψέ — ilum mittitar. Fuerat is Stiriones pirata sevissi- 
ποτε xal ἀνένηψαν βράδιον οἷς ἐξῆν τὰ τοιαῦτα — mus, e Calabria oriundus : sed ab imperalore 
σχέπτεσθχι, στέλλεται xarà τοῦ Καφούρη μετὰ — Isnacio maximis muneribus ascitus Romanis 8 - 
τριάκοντα νηῶν ὁ Στὲϊιρνόνης Ἰωάννης, πειρατὴς — pissime in navalibus bellis commodarat. Is contra 
piv ποτε γεγονὼς χαὶ πειρατῶν ὁ χείριστος ἐκ — Caphurem profectus preter exspectationem  ad- 
Καλαδρίας ὁρμώμενος, Ἰσχαχίῳ δὲ τῷ βοσιλεῖ — versa forluna utitur: nam cum viribus advereario 
προσρυεὶς ἐπὶ μεγίστοις φιλοτιμήμασι xal Ῥω- — inferior illum arte superare contendere!, ab co 
μαίους πλειστάχις ὠφεληχὼς ἐν toig χατὰ θάλατταν — Viclus est, id perpessus quud perpetuo facere de- 
ἀεθλεύμασιν. ’᾿Βξιὼν οὖν xatà τοῦ Kagoópr, xxxo-  Slinirat. Caphures etiam Romanas naves circa Se- 
δαιμονεῖ παρὰ δόξαν" ἔχων γὰρ διὰ μελέτης xa- Β stum clam adortus, cum sub meridiem δὰ Sigum 
τασοφίσασθαι τὸν ἀντίπαλον, πλείω προδεόλημένον — flumen classiariis vacuas reperisset, universas cum 
ἰσχὺν, ὑπ’ ἐκείνου καταναυμαχεῖται, πεπουρθὼς 0  armiset commeatu capit. Ex eo insulis et locis 
δράσειν ἐχεῖνον ἐνενόει διὰ παντός, Ταῖς γὰρ 'Po- — 6$7 maritimis, quie impune passim populabatur, 
μαϊκαῖς ναυσὶ περὶ Σηστὸν σαλευούσαις λαθρηδὸν tributa pro sua libidine imperabat et exitebut. 
ἐπιστὰς ὁ Καφυύρης, ὡς εὖςς περὶ μεσημόρίαν κατὰ Quare imperator inops consilii pacem cum pirata 
τὸν Σιγὸν ποταμὸν χεχενωμένας τοῦ ναυτιχοῦ, ἀπαξ- — faciendam censuit ; et quibusdam Genuensibus illi 
πάσας μετὰ τῶν ὅπλων xal ὧν εἶχον ἔνδοθι βιω- familiaribus ad eum missis (siepe enim negotiandi 
σίμων alpst. 'Ex δὲ τούτου τὰς νήσους ἀδεῶς ἐπιὼν — gratia Byzantium appulerat, et quod faciebat, ca 
xai χωρια τὰ πάραλα ληϊζόμενος φόρους ἐπέταττε de causu faciebat quod a Michaele Stryphno classis 
καὶ συνέλεγεν ὡς ἠδούλετο. Βασιλεὺς τοίνυν iEn xo- — prefecto pecunia multatus fuerat), quamvis verba 
ρηχὼς ἐπὶ τούτοις δεῖν ἔγνω σπείσασθαι τῷ πειρατῇ. — de pace laceret, nihilominus etiam ad bellum se 
᾿Αμέλει xai στείλας τινας τῶν συνήθων ἐχείνῳ Γε- parabat, aliis triremibus comparatis et rursus Sti- 
νουϊτῶν (πολλακις γὰρ κατ' ἐμπορίαν ὧδε χατήχθη — rioni traditis. Sed ut inter eos convenit, et impe- 
ἐς τὸ Βυζάντιον. καὶ 6 δέδραχεν, ἐς χρήματα ζη- — rutor se ei sex auri centenarios missurum ct 
μιωθεὶς παρὰ τοῦ τότε δουχὺς τοῦ στόλου Μιχαὴλ ,, Romanum agrum assignaturum, qui septuplo plu- 
τοῦ Στρυφνοῦ εἰργάσατο) ἀνεχίνει μὲν vai λόγους C res milites posset alere quam ipse haberet, illo 
περὶ σπονδῶν, οὐδὲν δὲ ἧττον xai πρὸς πόλεμον conira se imperatori dicto audientem fore est pol- 
ἡτοιμάζετο, τριήρεις ἄλλας κχαταρτισάμενος xai ταύ. — licitus. Stiriones cum suis, Pisanis copiis, pace 
τας αὖθις τῷ Στειοιόνῃ παρχδούς. Ὡς δὲ συνέδησαν, — adhuc ambigua, ex improviao Caphurem adoritur 
ὁ μὲν βασιλεὺς ἔξ χεντηνάρια χρυσίου στεῖλαι τῷ — commissaque pugna captum occidit,et ejus navibus, 
Καφούρῃ καὶ χώραν dmoóxsasÜ0al οἱ Ῥωμαϊκὴν — quatuor exceptis, potitur, in quibus consobrinus 
ἑπταπλασίους ἔχουσαν τρέφειν ὁμογενεῖς ἐχείνῳ ejus erat. 
ὁπλίτας, ὁ δὲ ὑπείκειν τῷ βασιλεῖ, ἀπροσδόκητος ὁ Στειριόνης μετὰ τῆς ἑπομένης αὐτῷ Πισσαϊκῆς δυνάμεως, 
Ex: οὔσης τῆς Elo vns ἀμφιπαλοῦς, xxl μάχην συνάψας, αὐτόν τε τὸν Καφούρην ἑλὼν ἀναιρεῖ xat τὰς ἐκείνου 
νῆας πλὴν τεττάσων αἱρεῖ" αὖται δὲ τὸν ἐκείνου ἦγον ἀνεψιόν. 

β΄. ᾿Αλλὰ xzl τῶνδε τῶν χαχῶν ἐχποδὼν γενομέ- 2. His quoque malis amotis Palatine ΓΘ 
νων ὁ ἐν τοῖς ἀρχείοις ἐπεγείρεται τάραχος, ὃς «à — oriuntur, que imperatorem et probro et diuturnis 
Xavi τὸν βασιλέα ἤσχυνέ τε τὰ πεοὶ μέγιστα xal ἐφ’ molestiis affecerunt. Qua de re dicturo mihi ad 
ἱκανὸν διεκύχησε, Μέλλων δὲ τὰ περὶ τούτων διεξιέ- — principium est recurrendum, αἱ narratio fiat apor- 
ναι, ὡς εἰς ἀρχὴν τὸν λόγον ἀνάγειν πειράσομαι o2- — tior. 6:348 Imperator Alexius, ut supra innui, 
φηνείας ἕνεχα τῶν ῥηθησομένων. Βασιλεὺς ᾿Αλέξιος, D antequam rercm potiretur, ἃ plerisque non paci- 
ὥς μοι ἄνωθεν ἀμυδρῶς λέλεκται, οὐχ εἰρηνικὸς — flcus sed admodum bellicosus habebatur. Unde om- 
ᾧετο τοῖς πλείστοις πρὸ τῆς ἀρχῆς, ἀλλὰ xal λίαν — nes augurabantur eum non modo Romanorurm ἢο- 
πολειιχὸς, ὅθεν ἐν ἐλπίσιν ἔχειτο πᾶσιν ὡς o) μόνον [68 bello peliturum, sed nec in subditos omnino 
τοῖς ἐχθροῖς Ρωμσίων τὴν λόγχην ἀνατενεῖ βασιλεύ- — clementem faturum. Verum plane contrarium eve- 
σας, ἀλλ᾽ οὐδὲ τοῖς ἀρχομένοις αὐτοῖς ἐσεῖται παντε- nit, decepta omnium opinione; οἱ ut pleraque 
λῶς μέτριος. "Apfae δ᾽ οὖν ἑτεροῖος ὦπτο παντάπασι, — omitlam, ne vituperalionem polius quam historiam 
xal πάντας τοῖς xa0' αὐτὸν εἰχκαιομύθους ἀπέδειξε scribere videar, initio principatus proclamari jussit 
πράγμασιν. Ἵν᾽ οὖν τὰ πλείω παραγκωνίσωμαι, μὴ 860 magistratus non venditurum, sed delectu ex 
πως τὰ πλείω καταγορεύων ἁλῶ καὶ εἰς ψόγον τὴν — optimis habito gratuito mandaturum. Alque id 
ἱστορίαν διατιθέμενος, ἄρξας [P. 312] εὐθὺς ἀνεχή- — consilium libera!o et praeclarum erat, el optima 
pots μὴ χρημάτων ὠνίους τὰς ἀρχὰς ἀνατίθεσθαι, — gubernationis firnissiinum fundamentum. Neque 
ἀλλ' ἀριστίνδην καὶ δῶρον αὐτὰς βραδεύεσθαι. Kal — quisquam est nostro tempore, qui id exempium vel 


859 NICETAE CHONIAT/E 860 


imitalione consequi vel occedero propius possit. Α ἦν ὄντως τὸ τοιοῦτον ἐννόημα ἐλευθέριόν τε ἄγαν xai 
Verum ejus cognati, omnes avari homines, et ογθ- ἀξιάγαστον, xai χρήπὶς χρηστῆς βασιλείας καὶ ὑπο- 
bris imperatorum mutationibus nihil aliud edocti — 64022 καὶ θέμεθλος" οὐδ᾽ ἄν ἐπαλληλίζειν τις ἕλοιτο, 
nisi furari, rapere, publica tributa depeculari et οὐκ ἂν ποτε οὐδ᾽ ἐγγὺς ἀφίκοιτο παραδείγματι ἐπὶ 
cumulare divitias, si ab aliquibus ut apud impera- τῶν ἡμετέρων ἡμερῶν. ᾿Αλλ᾽ οἱ τῷ βασιλεῖ προσή- 
torem gratiosi adibantur, eos spoliubant et coactam χοντες χερδοσυλλέχται πάντες τυγχάνοντες καὶ ταῖς 
pecuniam in 8uam rem converlebunt; qum lanta συχναῖς μεταθέσεσι τῶν ἀρχόντων μηδὲν ἕτερον zs- 


erat ut privatorum ho:ninum conditionem superas 
ret. 639 Uude cum aliis in rebus ita. peecatum 
est ut in nullo alio imperio, tum Romuna res pue 


ρισπουδάζειν δεδιδαγμένοι ὅτι μὴ κλέψαι καὶ Gtapri- 
σαι xxi τὰς δημοσίους εἰσφορὰς ὑφελέσθαι καὶ πε- 
ριδαλέσθχι πλοῦτον βαθὺν, τούς τι προσίόντας νῃὶ- 


blicu funditus interiit, ct magistratus pejus quam 
prius venales exstiterunt. Cuivis licebat praeesse 
provincie et summum apud Romanos dignitatis 


σιν ὅτου ἐνέτυχεν ὡς ἰσχύουσι παρὰ βασιλεῖ ἐλτηἴζοντο, 
καὶ τὰ ξυλλεγόμενα ἰδιοῦντο χρήματα, ἀδρὰ ὄντα καὶ 
τύχην ἰδιωτικὴν ὑπερθδαίνοντα, Διὰ δὴ ταῦτα τά τε 
gradum consequi. Ita füctam ut non modo triviales ἀλλὰ ἡμαρτήθη ὡς οὐ ποτε χατ᾽ ἄλλην ἀρχὴν, καὶ 
et circuuiforanei homines nuimulariiet instilores, παντάπασι τὰ Ῥωμαίων διέφθαρται πράγματα, καὶ 
sed Scythe etiam εἰ Syri exousso velerum domi- B αἱ ἀρχαὶ χειρόνως καὶ οὐχ ὡς πρότερον τοῖς πρίασθαι 
norum jugo Augusti crearentur. Harum rerum 
omnium, ut dictum est priinaria causa fuit impe- 
ratoris facilitas, ne levitas dicam, et ingonium im. 
perio ineptum. Eo accedebat familiarium ejus 
ingluvies et quorundam inexplebilis avaritia. lta- 
que mulieribus et cognatis ejus res publica ludi- 
brio erat. Ipse vero quid rerum gereretur, non 
magis norat quam qui in extrema Thule habitant. 
llinc et ipse gubernator pessime apud omnes 
audiebat, ct prorete ac nautae omnes ab co delecti 
atrocissimis diris devovebantur. Imperatrix vero, 
qui eas res 640 non ferendos duceret (neque 
enim diligentiam et avaritiam ejus latere poterant), 
non diu sibi quiescendum rata, aul magistratus ex 
edicto imperatoris non nundinandos aut collectam 
pecuniam in fiscum esse referendam censuit. Ao 
principio ejus instituti ministrum deligit Mesopota- 
mitanum Constantinum, cujusapud [sancium eum- 
mam fuisse auctorilatem diximus. Deindo eum 
marito, cui οἱ ante principatum invisus et post 
eum quoque parum gratus erat, quod plurima in 
Romana re pubiica novasset et labefactagset et 
conturbare omniu non destiLieset, reconceiliat. Igi- 
tur summa rerum denuo ad illum devoluta cete- 
rorum auctoritas elanguit, et lumen potentie 
cognatorum imperatoris est obscuratum. Qui vero 
dudum ab imperatore pro nibilo putabatur, tum 
omnia polerat, et unus erat inelar omnium, unus 


θέλουσι προὔχειιτο. "Hv οὖν τοῦ βουλομένου παντὸς 
χώρας ἀρχὴν ἀναζώσασθαι καὶ τοῦ μεγίστου παρὰ 
Ῥωμαίοις τυχεῖν ἀξιώματος. Οὐ μόνον τοΐνωυν ol ἐν 
τριόδοις καὶ ἀγοραῖς καὶ κολλυθδισταὶ xal πράται τῶν 
ὀρῃρονῶν σεδαστοὶ ἐτιμιάθησαν, ἀλλὰ xai Exam xal 
Σύροι ὦνιον ἀρνυρίων εὕραντο τὸ π3θάζεσθαι, τοὶς 
ποὶν ὑπηρετεῖσῃχ! δεσποταῖς ἠδοξυηχκότες, Τούτων δὲ 
πάντων αἰτία τις Tv, ὡς εἴρητα', ποωτουργὸς 3 τῶν 
βασιλικῶν φρενῶν ἐλαφρία xat τὸ πρὸς διοίχη σιν τῶν 
πραγμάτων ἀπροσφνὲς, αὐχκ ἔλαττον δὲ καὶ ἡ λιγνεία 
τῶν περὶ αὐτὸν xai τὸ πρὸς συλλογὴν γρη, μάτων 
ἀπληστόν τινων καὶ ἀχόσεττον, θεν ὑπὸ τῆς γυναι- 
χωνίτιδος, καὶ ὅσοι τῶν ἐξ ἀνδρῶν αὐτῷ mpoactp- 
χείωντο, διεπεττεύετο τὰ κοινά. Τοσοῦτον δ᾽ ἀπεῖχε 
τοῦ εἰδέναι τὰ διώμενα, ἐς ὅσων wal ῬΡωμαΐων 
ὁποσχοινίζονται οἱ τῆς θούλης οἰκοῦντες xà ἔσγατα, 
Οὐχοῦν αὐτός τε ὃ τῆς ἀρλῆς πηδαλιοῦχος ux 
ἤχουε παρὰ πάντων, καὶ τὸ ἐς πρωρεῖς χαὶ νὴ ἴται 
ὑπ᾽ ἐκείνου ταχθὲν παλαμναιοτάταις ἀραῖς ὑπεόαλ" 
Atto: Ἢ τοίνυν βασιλὶς οὐκ ἀνασχετὸν τὸ γινόμενον 
οὔτω χρίνουτα, ὅτι μηδὲ διαδρᾶναι olov τε ἣν τὸ ταῦ- 
τῆς ἐρευνητικὸν καὶ ἐρασιγρήματον, ἔγνω μὴ ἐπὶ 
μακρὸν ἐθελοντὶ ἀτρεμεῖν, ἀλλ᾽ ἢ χατὰ τοὐπίταγμα 
τοῦ ταύτης ἀνδρὸς τὰς προύλέήσεις γίνεσραι ἀπρά- 
τους ἢ γοῦν τὴν βασίλειον γάζαν στέγειν τὰ ξυλλε- 
ἡόμενα. Καὶ τὰ μὲν πρῶτα εἰς ὑπουργὸν ἡ Bas 
ἐπέταξεν ἑχυτῇ τὸν Μεσοποταμίτην Κωνσταντὶνον" 
ἦν δ᾽ οὗτος ὁ παρ᾽ ᾿Ισααχίῳ τῷ ᾿Αγγέλῳ τὰ μέγιστα 
omnia recto statuere, unua omnium moribus se δυνηθεὶς, καθὼς ἐν τοῖς περὶ ἐχείνου λόγοις εἴρήἠκει- 
accommodare, omnia ominibus pro dignitate posse μεν ἔπειτα δὲ τῷ ἀνδρὶ xataÀÀaagt,, δσνως πρὸ 
tribuere putabatur, et ab imperatoris latere nun- D τῆς ἀρχῆς εἷς αὐτὸν ἔχοντι καὶ μετὰ τὴν τοῦ xpi- 
quam discedeba!. E»m inexpectatam mutationem τοὺς ἔτι ἀποστρεφομένῳ τοῦτον ἀνάζωσιν, ὅτι v 
cum alii, 648 qui priori poteutia exoideranl et ut πολλὰ τῶν καθεστώτων πραγμάτων Ῥωμαΐοις χων 
pyrilampides orto sole splendere desieraunt, egre νηχε τοῦ στασίμου, xai ὅτι ξυγχυχῶν κατὰ πρόοδον 
tulerunt, tum imperatricis cognatis Andronico xai συνταράσσων τὰ σύμπαντα 0202 ἔλν,γεν. Ὡς 
Contostephano, cui Irene illius filin nupta erat, οὖν ἣ τῶν χοινῶν ὀιοίχησις [P. 413] πάλιν ποιὸς τὸν 
el fratri ejus Camatero Hasi'io pene ilia rumpe- Μεσοποταμίτην μετανεύκει, ἔσόεστο ἡ τῶν ἄλλων 
bantur. Proinde omisso Constantino, qui ut lapil: ἰσχὺς, ἠμτύρῳτο Gà τῶν τῷ βασιλεῖ προσκολλωμέ. 
lus contra ipsos conjeclus erat, tolum cursum νῶν τῆς δυναστείας τὸ φῶς, xal ὁ πρώην παρὰ τῷ 
contra dominam, quz eurn oonjecerat,inlenderunt, χρατοῦντι ἀπόδλυτος ἀξύμόλητος τηνιχαῦτα ἐχρί- 
el bilem &uau evomuerunt, ultionis occasionem νετο, χέρας ἂν ᾿ΑμαλρθΞείας quio παρ᾽ ἐγείνῳ xal 
quieritantes, E: post. diuturnam deliberationem δὲ. πολυμιγὴς κρατὴρ ἀγαθῶν ἢ τὸ παρὰ τῷ 'IG6 παμ- 
summam cau'ignem imperatorem aleuut in Occi- ῥότανον τοῦ ἀγροῦ, καὶ πᾶσι πᾶντα προσφυῶς καὶ 
Mme. 


C 


861 


DE ALEXIO ISAACII ANGEL.I FR. LIB. II. 


802 


καταλλήλως εἰδὼς γίνεσθαι, φῶς μὲν ὄφθαλμοις (46) À dentem abiturum,et hujusmo:li orationem habent: 


ἀναπεπταμένον, ἀὴρ δ᾽ εἰσχεχυμένος ῥισὶ ζωογόνος, 
τὸ τοῦ Περόζου ἄντικρυς μάρσγλοον, ἀεὶ πρὸς τοῖς 
ὠσὶ τοῦ βασιλέως ἀπαιωρούμενον καὶ τῆς ὅλης ἀντ- 
ἄξιον ἀργῆς κρινόμενον, εἴτε μὴν ᾿Αρτέμων ὁ περι- 
ὄρητος καὶ ἼΛργος ὁ πολυόμματος χαὶ ὁ ἑκετόγχειρ 
osos. Τὸ δὲ δὴ παράλογον οὐτωσὶ συμπίσὸν 
αρἕως μὲν xai ἀλλοι ἤνεγκαν, ὁπόσοι τῆς προτέρας 
ἰσχύος ἐξέπετον dj γοῦν κατὰ πυγολαμπίδας tux5- 
ρωντο μειδιασάσις ἡμέρας" οἱ δ' ἐξ αἵματος τῆς 
δεσποίνης ᾿Ανδρόνιγός τε ὁ Κοντοστέφανος, ὃς El- 
pívm τῇ ταύτης θυγατρὶ συνηυνάζετο, xai ὁ ταύτης 
ὁμαίλων ὁ Καματηρὸς Βασίλειος μικροῦ τῷ γενομένῳ 
χαὶ ἀπεπνίγησαν. ᾿λφέντες οὖν τῷ τέως τὴν χατ᾽ 
αὐτῶν βλιθεῖσαν xxi εἰς πρύσχομμα κειμένην λί- 
θαχα, τὸν Μεσοποταμίτην φημὶ Κωνταντῖνον, ἐπὶ 
τὴν ἀτιεῖσαν δέσποιναν ὅλον τὸν δοόμον συνέτειναν 
χχὶ τὸν χόλον ἐμτμέχεσαν, ζητοῦντες ἐν χαισίοις 
τὴν δοεξιν τῆς ἀντιλυπύήσεως. Μετὰ γοέν ἱχανωτά- 
τὴν σχέψιν τοῦ ποιητέου xa! μεθ᾽ ὅσην τῆς ir:Coo- 
λῆς προμγθεοτίν τε xai προδούλευτιν προσίασι βα- 
σιλεὶ πρὸς τὰ ἑσπέριχ μέρη ἀπαίροντι. ᾿ἸΙδίχ δὲ 
τούτῳ ἐντυχόντες ἔφησαν, « El καὶ ἡ φύσις οἵδε τὸ 
συγγενὲς τιμιώτερον καὶ πρὸς ἀγάπησιν ἔπιτηδειός- 
τεῶον, ἀλλ᾽ αὐτοὶ οιλοδασιλεῖς μᾶλλον xal φ'λαλὲ- 
ξιοι πλίον Tj φιλευφρόσυνοι xal εἶναι xal dxojttv 
βουλόμεθα. Σοῦ μὲν γὰρ μηδέν τι ἀπευχταῖον ἐξ dv- 
θρωπίνης χειρὸς πεπονθότος τὸ κοινὺν τοῦτο πάντων 
ἀνθρώπων σωτήριόν ἐστι, τὸ τὴν βασιλείαν co- 
ζετῦχι, καὶ ἴδιον ἀγαθὸν ἡμῖν ποιούμεθα" εἰ δ᾽ ἐπὶ 
σοί τι ξυμδαΐγ τῶν ἀδοκήτων, χοινῇ συνανατραπέν- 
τες χαὶ συμφορὰς ἰδίας προσεπιμαζόμεθα, φρούδων 
ἀπάντων γεγενημένων ἅπερ ἀναδούμεθα σοῦ βασι- 
λεύοντος. » Οὕτω φροοιμιασάμενοι, xal δεξιῶς yoo- 
δολογήσαντες τὸ τοῦ λόγου βάοδιτον, ἐπήνεγχαν τὸν 
χολοφῶνα τῆς ὑπορίσειυς οἷόν τι μέλημα ἐξιστῶν τὸν 
βασιλέα φρενὸς καὶ μεταφέρον εἷς μανιώδη ἀλλοίω- 
σιν, ὡς οὐδ᾽ ᾿Αλεξανδρον πάλαι πρὸς ὅπλισιν τὰ Τι- 
μόθεου ive θέαζον χρούματα. Φασὶ γὰρ ὡς « Ἢ σὴ 
ἄλογος, δέσποτα, ἐς πράξεις μυσαρωτάτας Gvaxt- 
χαλυμμένῃ roget χεφαλῆῇ, καὶ σὲ τὸν εὐνέτην εἰς 
τὴν χοίτην ὡς μαγλὰς ἀδικοῦσα δεδίαμεν μὴ χαὶ 
νεωτέροις ἐγχειρήσειε πράγμασι μ'χοῷ ὕστεσον" ᾧ 
Ὑὰρ λεσχυηνεύουτα καὶ ἀναΐδην συγχατανλινομένη 
γέγηθε, τοῦτον εἰχὸς xal βρχεῖιν αὐτὴν αἰἱοεῖσθα:, καὶ 
τὴν πᾶσαν πρὸς τοῦτο συντείνειν πρόθεσιν. Δεῖ col- 
voy αὐτὴν μὲν ἀναχοπῖῆναι τοῦ πάντα δύνασθαι xal 


Β 


« Etsi natura fert ut cognatis major charitas ct 
honos tribuatur, nun (amen ii samua qui impera. 
torem et Alexium plus diligamus quam Euphrosy- 
nam. Nam si 1s ub huinau& maau inyiolutua per- 
manserit, imperium esse salvum, cum publice 
omuibus salutare tum privat. m nobia est condu- 
cibile. Sin te casus aliquis inopinatus oppreeserit, 
nos in communi omnium naufragio 649 etiam 
privatim periclitabimur, jactura earum rerum om- 
nium facta quaa te imperatore tenemus. » llac 
iasinuatione usi argumenti summam subjecerunt. 
et imperatorem velut in furorein impulerunt, cuin- 
que inulto majorem quam Timathei mo luli Alexan- 
drum. « Aiunt conjugem tuam, dormnine, citra 
ullam verecundiam in turpissima facinora delabLi, 
et adulteriis thalamum tuum inquiuaro. Quare ve- 
remur ne paulo post novis rebus setudeit. Nam 
cum quo impudenter concun:bitet suas voluptates 
explet, eum probabile est eam etiam ad imperium 
evectum velle el in eam rem omnes sucs nervos 
intendere. Ei igitur potentia mulieris et opulentia 
restringenda : amator vero ejus, quem lute ado- 
ptasti, illa vero incesto concubitu sibi junxit, sine 
ulla mora statim e medio tollendus, ne posthac 
simile piaculum admittatur. Ceterum iniqua cou- 
jugis pena in id tempus differenda est, quo, Deo 
forturante, ab instituto itinere Cpolim revetsvsg 
fueris. » Heec oum dixissent et monuisseut, viri 
omnium optimi sunt! judicati, quales et pauci in- 


(, Veniantur et summo honore afficiendi sint. Impe- 


rator vero graviter indignatus talem sibi pro 
summis meritis referri gratiam,Balat!zen 6.83 sta- 
tim per satellitem nomino Bastraliten) occidendum 
curat,qui adhuc in Bithyniae partibus agebat, Alexio 
Cilice adhuc rr bellante, Bastralita vero illuc pro- 
fectus eum, ut arcani aliquid ab inmiperutore nun- 
tiaturus, lungius a castris abducit, et stricto enso 
cum ipse in eum irruit, tum ii qui ad cedem 
subornali erant ejus ministri, membratim adole- 
scentem tanquam pecudein dissecnerunt.Id factum 
et crudele spectaculum totus exercitus egre Lulit. 
Bartralita vero oaput ejus capsule impositum cele- 
riter ad iinperatorem pertulit. Is cum in id ante 
pedes suos projectum calcibus inailiisset ac diu 
contemplatus esset, sermonem habuit que: histo- 
ri: inseri non decet. 


πλούτῳ περιῤῥεῖσθαι πολλῷ, τὸν Dv ἐραστὴν αὐτῆς, ὃν αὐτὸς μὲν ἐς παῖδας ἐνέγραψας, ἡ δὲ ἀθεμίτως 
ἑαυτῆς πεποίηχεν ἐπιδήτορα, ἐκποδὼν γενέσθαι ἀνυπερθέτως xai μάλα (P. 314] αὐτίκα, ὡς μηχίτι 


τοιοῦτον τι ξυμπεραίνηται μίασμα. Τὰ δ᾽ εἰς τὴν ἀδιχον σύζυγον 


γενησόμενα χρεὼν ἀναδεῆλῆσθαι 


χατὰ χχιρὸν χαθ᾽ ὅν σὺν Θεῷ ἀνύσας τὴν προχειμένην εἰς τὴν Κωνσταντίνου αὖθις ἐπαναλύσειας. » Ταῦθ᾽ 
οἱ μὲν εἰπόντες xal ὑποθέμενοι ἀνδρῶν ἠχηκόεισαν βέλτιστοι καὶ χοῆμάτι σπάνιον ὁμοῦ xal ἀσπάσιον» 
ὁ δὲ βασιλεὺς μέγ᾽ ὀχθήσας ὅτι τῶν πρὸς τὸν Βατάτζην εὐπκοιῶν ταύτην ἀνείληφεν ἀμοιόὴν, σττίλας εὐθὺς 


Hier. Wolfli nota. 


(46) Εἰδὼς γενέσθαι, φῶς μὲν ὀφθαλμοῖς. Si 
cui delicie placent, is fruatur : Qui sciret omnia 
fieri omibus, clara lun oculis, spiritus vitalis, qui 
per nares attrahitur, plane l'erozi margarita, semper 


imperatoris auribus appensa, (anti pretii habita 
quanti universum imperium, aut potius velum versa- 
tile, et árgus mulliozulus, etcentimanus Driureus,etc., 


863 NICETJE CHONIAT/E 


τῶν δορυφόρων ἕνα, d ἐπίκλησις Βαστραλίτης, τίθησιν ἐξ ἀνθρώπω... 'O μὲν γὰ τοῖς περὶ .Β:ι0.: 
διέτριόε μέρεσιν, ἔτι ἀντιστατοῦντος ᾿Αλεξίου τοῦ Κίλιχος: ὁ δὲ Βαστραλίτης ἀφικόμενος xai τὸ 
τοῦ στρατοπέδου ἀπαγαγὼν, ὡς ἃ» οὔτω μηδενὸς ἀΐοντος ἀπαγγελεῖ τὰ βασιλέως ἐντάλμχτα ἅπες 
ἐχεῖνον ἤχει φέρων ἀπόῤῥητα, αὐτός τε τὸ ξίφος ἐσπάσατο xal ol τῶν ἐχείνου πρὸς φονουργίαν m; 
τοιμάσθησαν, καὶ ἦν ὁ μεῖραξ ἐντεῦθεν ὡς βόσκημα διαμελιζόμενον. Καὶ τὸ μὲν ἔργον τοῦτο βαρέως 
δυπφόριος ἅπας ἤνεγκεν ὁ στρατὸς, ὁπόσοις τὸ ποαχθὲν ἐν ὀφθαλμοῖς προὔχκειτο᾽ ὁ δὲ Βαστραλίτης 
ρἰδίῳ τὴν τοῦ Βατάτζη χεφαλὴν ἐνθέμενος εὔξωνος ἐπανῆχεν ἐς βασιλέα. Καὶ οὔτος τῷ χρανίῳ πρὸ 
ποδῶν ῥιφέντι λὰξ ἐναλλόμενος, καὶ ἱκανῶς αὐτῷ ἐμόλέπων, προπσλαλιάν τινα διεξήει μηδαμῶς io 
δοθῆναι πρέπουσαν. 

3. Deinde institutum iter persequens Cypsella ἃ — Y. Καὶ βασιλεὺς μετὰ τοῦτο τῆς προχειμ 
abiit, ut Thraciis urbibus opem ferret, 4088 Blachi ἐχόμενος ἄπεισι πρὸς τὰ Κύψελλα, σωτήριόν τι 
et Scythe populabantur, et Chrysum etiam com- θρᾳχίαις πόλεσιν ἐργασόμενος, ἂς οἱ Βλάχοι 
prehenderet,aut saltem excursionesejus prohiberet, Σκύθαι καχῶς ἐτίθεσαν, ἔπειτα δὲ συλλαδεῖν 
quas clam in Serranum agrum faciebat. Erat ἰδ Χρύσον προθέμενος ἤ γοῦν ἀνακόψαι τῶν ἐκδρο 
Chrysus genere Blachus, 644 parve βιδίυτῃ ἂς ἐποίει λαθραίως τὰ περὶ τὰς Σέῤῥας χει 
homo, qui in Petri et. Aeanis defectionem a ἕο χωρία. Ἣν δ᾽ ὁ Χρύσος οὗτος Βλάχος τὸ γένος, 
manis non consenserat, ac potius federe cum Ro- ἡλικίαν συνεσταλμένος (4&7) μὴ συμφρονίίσας 
manis icto cum suis quingentis militibus arma eis ἀφισταμένοις ᾿Ρωμαίων Μέτρῳ xai τῷ 'Agav, 
inferebat. Sed non mullo post captus ut ad popu- μὴ xai μᾶλλον κατ᾽ αὐτῶν ἀράμενος ὅπλα μεθ' 
lares suos inclinans, quod perpetuo progrederelur εἶχε πενταχοσίων ὁμογενῶν, xxl Ῥωμαίων Y] 
et principatum sibi parare niteretur, in custodiam νὼς ἔνσπονδος, Οὐ πολλῷ δ᾽ ὕστερον ἁλοὺς de ὁ 
datur. Deindo solutus οἱ δὰ Strüummizam (uen- πῶὼν πρὸς τὸ ὁμόφυλον, τῷ πρόσω βαίνων διὰ παν 
dam missus imperatoris spem fefellit, eoque καὶ δυσαστείαν ἕαυτῳ μνηστευόμενος, φρουρᾷ 1 
oppido sibi vindicato finitimos Romaszos graviter ραδίδοται, Εἴτα ἀνεθεὶς xal σταλεὶς ἐπὶ τῷ o? 
a!flixit. Contra eum igitur profectus imperator, et B ρῇσχι τὴν Στρούμμιτζαν τὸν μὲν ἐχεῖσε πέπομφ 


justo exercitu Cypsella convocato, paulo post do- 
mum rédire cupit. Ita et excrcitus írustra eo 
convenit, el ipse frustra cam expeditionem susce- 
pit ; eoque statu Occidentis relicto qui prius fuerat, 
no duos quidem menses foris commoratus Byzan- 
tium rediit, et iu palatio Aphamiano diversutus 
iude in Philopatium transiit. Imperatrix vero Eu- 
phrosynecum animo suoreputansutapud maritum 
delata esset, eumque metuens, miserabili gestu 
manus ad omnes extendebat, obtestans eos quibus 
fidebat imperator, ut sui patrocinium susciperon! 
suamque causam pro virili defenderent : periculum 
6.5 venim esse non modo ne per ignominiam 
palatio ejiceretur, sed etiam ne occideretur.[taque 
pleri jue ejus miserti partim suadere imperatori ut 
crimina uxori objecta ne.ligeret, et delatores ejus 
criminari nt morosos, mendaces et calumniatores ; 
partim monere ut quod decrevisset summo studio 
exsequeretur, ne postmodum argui posset eam 
recepisse quam hodie pro adultera repudiasset, et 
ipse suu:n dedecus per totum orbem terrarum di- 
vulgaret, iis animantibus similis, qua cornua 
vibrarent, sed non ferirent eos a quibus le- 
mellas suas iniri. viderent. Post hec Dlachernium 
ρα αἰ ἢ ingressus non slatim suam iram de- 
cliravit, sed uxorem sue mensa adhibuit, quam- 
vis tua quoque perturbationem a»irni tetrico vultu 
el averso aspectu pre se tulit; et ira astuans, 
quam tamen subinde reprimebat, non ampliusejus 


βασιλέα τῶν ἐλπίδων ἐψεύσατο, τῇ δὲ γνώμῃ y, 
σάμενος ἦν τοῖς Ex πηειτόνων Ρωμαίοις χακεῖ 
καχὸν ἀδυσώπητον. Πρὸς τοῦτον τοίνυν ἐξοομή 
ὁ βασιλεὺς xal στράτευμα ἱκανὸν ἐς τὰ Κύψελ 
ἠθροιχὼς, μετὰ βραχὺ ἀποστὰς τῆς προθέσεως .| 
ἐπανόδου, ὡς μάτην μὲν ἐκεῖ που τὴν στρατιὰν ἃ, 
σθῆναι, εἰχαίως δὲ xal αὐτὸν τὴν ἐς τὰ Κύνελ 
πορείαν ἐλέσθαι. Οὐχοῦν τὰ χατὰ τὴν bom 
ἀφειχὼς φέρεσθαι ὡς πρώην εἶχον xal ἔπασχον, 
τὸ Βυζάντιον ἐπανέζευξε μηδὲ δύο μῆνας ἀνασχ 
μενὴς θυραυλῆσαι. Καὶ ὁ μὲν τοῖς χατὰ τὴν 'Ag 
μξιαν βασιλείοις ἐναυλισάμενος τὸ Φιλοπάτιον ἔπει: 
χατειλήφει ἡ δὲ γε βασιλὶς [P. 310] Εὐφροσέ 
συναθροῦσα τῷ νῷ xai συλλαμύλνουσα ὅσα κατι 


C ρέθη αὐτῆς, καὶ δεδοικυῖα τὸν σύλλεχτρον, τὰς X 


px« πρὺὴς ἅπαντας (peyev ἐλεεινῷ xa! ἀπεστδεσμξ 
ὄμματ', καὶ ἠντιδόλει τοὺς παρὰ βασιλεῖ πεποίξ 
σιν ἔχοντας προστῆναί τε αὐτῆς χαὶ τὰ  Óuw 
ὑπερτθέγξασθαι οὐ μόνον ἀτίμως ἐξωσθῆναι τ 
ἀνακτύρων χινδυνευούσης, ἀλλὰ xai τὸν περὶ Ψυχ 
ἔδη τοεχούσης, Ὥντειρον οὖν αὐτὴν οἱ πλεῖστ 
xai οἱ μὲν ἀπολιγωρῆσαι τῶν xatà τῆς  qovata 
εἰσηγηθξέντων τὸν βασιλέα ἐνῆγον, ἐνδιξεδ αλλόν 

τοὺς κατειπόντας αὐτῆς ἀνῶῦφας, ἀχανθωώδεις s 
τρόπον zal συῤῥαφέας ψεύδους χαὶ στρεόλοχείλε 
αὐτοὺς ὀνοιλάζοντες xxi φιλαιτίους ἔτι χαὶ μειλ 
μοίρους᾽ οἱ Ob ὑπετίθουν μετὰ προμηθίας πλείστ 
τὸ γενησύμινον διαπράξασθαι, ἵνα μὴ ἁλῷ ἐχεῖν 


, 4 Li 
D εἰσοιχιζόμενος ὕστερον ἣν ἀπέλυσε σήμεοον 


Ant. Ballerini nole. 


(4T) 1ὴν λλικίαν συνεστ. Alter negat eum con- 


eensisse, alter a'flrmat : sed. sequi illos noluisse, 
mutato consilio. Notabis ἀχολουθῆσαι αὐτοὺς pro 


αὐτοῖς. llujusmodi ἀντιπτώσεις el insolentes co 
structiones non librario, sed lingua corrupta : 
dentur ascribende. 


865 DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR LIB. II. 866 


μοιχεύτριαν, καὶ τὴν αὐτὸς αὐτοῦ αἰσχύνην διατε- A consucludine uti nec conconare inslituil. Tum 
γνώμενος ἐσεῖται οὗτος παγχόσμιον περιλάλημα, — illa judicium de se fieri flagitare, quidvis perp«ti 
χἀκείνοις τῶν ζώων παραδαλλόμενος τοῖς ixx2oó- — non recusare, 646 si convicta esset ; imperatorem 
093. μὲν ἐπὶ τῶν χροτάφων τὰ ἀμυντήρια, παροξυ- orare ut non eloquentia el cognatione delatoruin, 
νομένοις δὲ οὐδαμῶς οὔτε μὴν τὸ χέρας ὁπλίζουσι — Sed veritate et certitudine rei moverelor. Is vero 
χατὰ τῶν ἐπιθορνυμένων ἐν ὄψεσ! ταῖς θηλείαις δά nullam bujusmodi rem se demisil ; scd questio- 
οὐτῶν. Μετὰ δὲ τοῦτο εἰς τὰ xa:à Βλαχέρνας ἀνά- — nibus de nonnullis cubiculariis mulieribus habitis, 
xtoca εἰσιὼν οὐχ εὐθέως τὸν xótov ἐξέῤῥηξεν, ἀλλὰ — eunuchis etiam illius diligenter interrogatis, post 
σύστιτον χαθλπαξ παραλαθὼν τὴν ὁμόλεχτοον, xal — dies aliquot eam omnibus ornamentis οἱ princi- 
τότε τὴν ἔνδον ταραχὴν ὑποφαίνων τῷ τῆς ὄψεως patus insignibus ademptis palatio educi jubet. 
σχυθρωπῷ xal τῷ ἀλλοτέ πὴ προστνεύοντι βλέμματι, Edacitur illa per descensum quemdam vulgo 
καιόμενός τε τῷ πυροὶ τοῦ θυμοῦ, μὴ μέντοι γε xx-  ignolum, vili. vestitu, quali utuntur mercenarise 
ταπιμπράίμενος, ἤ γοῦν ἀφανῶς ἐξαπτόμενος xal  muliercule, cum duabus barbaris ancillis, sermo- 
λεληρότιυς αὖθ'ς ἀποσδεννύμενος, οὐχέτι ὁμιλῆῖσαι — nis nostri non eatis peritis ; et in cymbam conjec!a 
ταύτῃ Xal συνδειπνῆσαι προσέθετο. 'H δὲ χρίσιν ἴη Nematareum,muliebre monasterium circa Ponti 
ἐπὶ τοῖς εἰσχγομένοις κατ᾽ αὐτῆς ἐξαιτοῦσα ἐνέχει- Β fauces situm, abducitur. Domina sic amota, dela- 
το, xal πάντα παθεῖν ἑτοίμως ἔλεγεν ἔχειν, ὁπόσα ἄν — tores ejus casum ilium non prorsus sine dolore 
à κατ᾽ αὐτῆς ἐξενεχθεῖσα ψῆφος ἀποφανεῖται" ἐδεῖτό tulerunt. Nam ea de cauea illam detuleraut, ut 
τε τοῦ βασιλέως μὴ τῇ κομψείᾳ xai συγγενείᾳ τῶν auctoritatem ejus imminuerent, non ut ipsam im- 
κατιγορευσάντων αὐτῆς προσώπων, τῇ δ᾽ ἀληθείᾳ perio dejicerent aut a fundamentis everterent. 
x1! ἀχοιδείᾳ τῶν προγμάτων προσσχεῖν. 'O δὲ πρὸς — Neque unquam hoc imperatorem commissurum 
οὐδὲν τι τοιοῦτον ἐχυτὸν ἀπευθύνας, ἀλλά τινας τῶν —Crediderant, cujus mollitiem et animum quavis 
χατευναστριῶν γυναιχῶν βασάνοις ὑπαγαγὼν xax — aura impelli solitum non ignorarent. Eos igitur 
τῶν θαλαμηπόλων εὐνούχων ἀχριδωσάμενος τὰ τοῦ — 0471 facii ponitebat, etsi non tantum quantum 
πράγματος, ἀπάγειν αὐτὴν μεθ’ ἡμέρας τῶν βασι- conveniebat : sed vulgi dicteriie el conviciis admo- 
λείων ἐχέλευσε, παντὸς ἐστερημένην ἀρχιχοῦ στο- dum mordebantur. Adfuit Euphrosyna sex menses 
λίσματος xal προθλήματος λαμπροῦ. ᾿Εβάγεται οὖν 8 palatio; ac prorsus abjecta et perpetuo neglecta 
τῶν ἀναχτόρων διὰ χαθόδου τοῖς πολλοῖς ἀδήλου, esset nisi ii qui vulnerarant eam sanassent (non eo 
εὐτελὲς περιχειμένη χιτώνιον ὁποῖον τῶν Ὑγυνχιχῶν | quidemanimo quo Telephum Achilles, &ed publico 
oi χερήτιδες, καὶ δύο ἀμφιπόλους βαοδάρους ἔχουσα, populi odio impulsi, quod nulla necessitate coacti 
παρχγραμματιστρίας καὶ ταύτας τῆς ᾿Βλληνίδος φω- (92m ignorninia allecissent, a qua ipsi honoribus 
νῆς, xzl διχώπῳ ἀλιάδι παραῤῥιφεῖσα κατά τινχ ^ allecti essent) et panaceam ad ejus restitutionem 
γυνχιχείαν μονὴν ἀπάγεται πεοί moo τὸ τοῦ Ilóvtoo — invenissent. Nam cum omnes imperatoris cognati 
στόμα δεδομημένην xzi τῆς Νηματαορέας cvopac- — consensissent, et. Mesopotamita Constantinus om- 
αν. ᾿Αλλ᾽ οὕτω τῆς δεσπείνης ἐχποδὼν γενουένης — nem, quod aiunt, lapidein movisset, ab imperatore 
oi μὲν χατειρηχότες αὐτῆς οὐ πάντη ἀνεπαχθῶς revocata majorem etiam potentiam quam prius 
ὑπέφερον τὸ σύμραν, ἐπειδήπερ xal τοῦ ἄγαν ix- — obtinuit. Nec tamen delatores vel aperta vi vel 
00232: τὴν βασιλίδα πειρώμενοι κατεῖπον αὐτῆς ἐς — occulta fraude ultraest,insigni moderationis oxem- 
τὸν ἄναχτα, οὐ μὴν ἐχσφαιρίσαι παντάπασι τῆς dp- — plo. Maritum vero jampridem a s^ abalienaturn, 
X5« βουλόμενοι ἤ γοῦν ἐχθεμελίων αὐτῶν εἷς τέλεον — tum vero ejus consuetudine prorsus abstinentem, 
κατατεῖσαι, καὶ τὸν βατιλέα οὐχ ᾧοντο ὅλως τοιαῦτα — mirisartibus οἱ blanditiis reconciliavit, utinipsius 
δράσειν ποτὲ χατ᾽ αὐτῆς, εἰς τὴν τούτου ἀφορῶντες potestate essel; omniaque fere imperii negotia suo 
μαλακότητα χαὶ τὸ φέοεσθαι αὔραις [P. 316] μικροῦ — arbitratu administravit. Atque hzc hactenus. 
xai ῥιπίζεσθα:. Kal oi μὲν ἐφ᾽ oí; τὸ γένος ἤσχυναν ἤχθοντο, εἰ χαὶ μὴ ἐς ὅσον ἔδει xal δυσφορεῖν" xai 
οἱ ὀνειδισμοὶ Ok τοῦ λεὼ xal αἱ χεοτομίαι τοῦτον ἐπιπίπτουσαι κατεπίεζον. ἜΣ μὲν οὖν μῆνες ii 
χοντο, xal ἡ βατιλὶς Πὐφροσύνη τῶν βασιλείων ἀποδίδλητο. Ἐς τέλος δ᾽ ἂν παρεωρᾶτο, εἰ μή γε 
οἱ τρώσαντες ἰάσαντο, οὐχ ὅν τρύπον ᾿Αχιλλεὺ: Τήλεφον, ἀλλὰ τὸ πρὲς αὐτοὺς máqxo:vov μῖσος, ὅτι 
τὴν δοξάσασαν αὐτοὺς οὐδὲν δέον αὐτοὶ ἀπεδόξασαν, εὕραντο ποὸς ἐπάνοδον οἷδε πανάκειαν ἄντιχους͵ 
lixvtóc Ὑὰρ τοῦ ix συγγενείας τῷ βασιλεῖ συνωμονοΐξκότος, xai τοῦ Μεσοποταμίτου Κωνσταντίνου 
πάντα χάλιν, ὃ φασι, χεχινηχότος καὶ ἀνταρχέσαντος, ἐπαναχαλεῖται αὖθις xai προσλαμθάνεται, χαὶ 
ἦν ἰσχὺν τὴν προτέραν ὑπερδαλοῦσα τῇ ὕστερον. Τοῖς δ᾽ ἀντίφροσι πρὸς οὐδὲν ἐδαρυμηνίασε προδή- 
λως ἢ ἐδολοῤῥάφησε τὰ ἀντίσταθμα, οὔτε μὴ τῇ χατοχῇ τοῦ θυμοῦ ὡς Μήδεια ἀνοίστρησε βαχγευτι- 
x0; Xxt' αὐτῶν, ἀλλὰ θηροκομοῦσα τὸν σύζυγον xai πάλαι μὲν ἀποτστέργοντα, τότε δὲ xal τέλεον 
αὐτῆς ἀποσχόμενον xal πρὸς εὐνὴν ἐκείνῃ μηδαμῶς συνερχόμενον, σοφιστιχῶς ὑπήρχετο, θωπεύουσχ τε 
σὺν τέχνῃ ἐχρῆτο ὡς ἡγεῖτο τῷ τοῦ ἀνδρὸς ἤθει, μιαροῦ πᾶσαν ἀναζωσαμένη τῆς ἀρχῆς τὴν διοίχησιν. 
Καὶ τῇδε μὲν εἶχε ταῦτα. 

. Ὁ δὲ Μευοποταμίτης Κωνσταντινος (δοτέον ἢ 648 4. Constantinus autem Mesopotamitanus 
ὙΧ2 ἔτ: τῳ λόγῳ πὰ κατὰ τὸν xaÜ' ἡμᾶς Mowtta (plura enim de Vertumno elatis nostre et homine 
καὶ πολυτρηπόύτατον ἅμα καὶ πο'χιλώτατον “τόνδε callidissimo ae versutissimo - dicenda sunt? elato 


801 


NICETAE CHONIATAE 


868 


supercilio insolenter inzedebit ob dominis redi- 4 ἄνθρωπον) ἀνέσπχ τὴν ὀφρὼν xal βλακῶϑες ἔθαινε 


tum ; eaque de causa opicor non contentus quod 
apudimperalorem posset omnia, Caniolii officium, 
q121 [saacio i:nperanteobtinuerat acrursusoffere- 
batur, ul guo fastigio inferius renuit, sed ex lectore 
diaconum creari se voluit, non ferendum ratus ni 
saeras etiam dignitates contrectaret. Continuo quod 
libitum est impetrat: ab imperatore in inclytum 
Blachernium templum mittitur, a patriarcha sta- 
tim ex leotore diaconus oreatur, stationem et 
gradum priucipein consequitur. Hoc confecto ne- 
golio, se reliclurum palatium et imperatori non 
amplius operam navaturum simulat. Neque eniin 
permittere canones, eumdem et Doo sacra lacere 
et civilibus rebus ullo modo implicari. Distare illa 
intersese,nequeconjungi posse,quemadmodum ser- 
vire Deo et aervire mammoneex diametro pugnent. 
Imperator vero eum ut hedera vitem complexus, 
stutim patriarcham Xiphilinum 649 privilegio con- 
cedere cogit,ut Mesopotamitano simul et Deo etim- 
peratori,ct templo et palatio,sinefraude canonum, 
quiacerbas poenas in istos ambidextros statuunt,in- 
servire liceat. Hoc quoque peracto,non multo post 
Tbessalonice pontifex designatur. Tautam yloriam 
adleptushomo forlassenonconteamnendus fuisset, nec 
ea mala in qua post incidit ipse sibi ex parto accer- 
8isset,si plane palalio excessissect et cupiditati sue 
tande;m moduin aliquem statuisset, aul de curiosi- 
tate ingenii etrerum gerendarum cupiditatouliquid 
remisisset. Nunc multorui et maximorum bonorum, 
eorumque inler 3ese dissimilium,ineana ot infinita 
affeclatione etiam humiliore statu est excussus, ut 
divini in eo providentia el celsitudinis i:; moderate 
οἱ humilitatis immense exemplum statueret, et ad 
colos usquo elatum insigni rerum vicissitudine ad 
inferos deprimeret. Nam cum vitam sibi acerbam 
esae duceret, nisi leva templum, dextra palatium 
leneret, et utrasque dignitates ut lapis angularis 
bina edificii latera complecteretur,a pristino in- 
elit.to non recedebat. Et ne quid eine eua aucio- 
ritate 6509 gereretur, fratres suos tanquam clavos 
et vecleg iaserebat, ao polius velut inaures du 
utraque imperatoris auricula suspendebat, ut si 
quando ecolesiasticis conventibus iuteresset, nul- 
lum dictum aut faetum ignoraret,nec quisquam lo. 
cum guum seimprudceut: occuparet. Thoesalonicam 
vero profectus, οἱ vix lantisper ibi commoratus 
du:n in 8olio cotloecarctur,summa cum fostinaliono 
Dyzintium rediit, Àc ea ipsa de causa conteinptor 
omnium evasit,quod uno digito regzebaLomnia,prae- 
sertim cum Ímperalore rursus contra Chrysum pro- 
fecto,suo consilioindusiria et opera omuibus rebus 
contra s2ditiosum quam optime administratis,ma- 
ciam ingenii laudem essot oonseculus.Undequem- 
n.1modum llippoorates optimam corporis babitu- 
dine, quoídiu in eodem slalu permanere non 
possit, periculosam esse al(irmat, ita etiam 
Mesopotanitano accidit, qui dum semper creacere 
siudel, dum nullum gloriolae modum stutuit,instar 


B 


6.A τὴν δεσποίνης ἐπάγοδον, Καθ᾿ otuaz!, 


λόγον μηδ᾽ ἐξαρκεῖν αὐτῷ ἐς τιμὴν τὸ παρὰ βασι. 
λεῖ δύνασθαι τὰ πᾶντχ οἱόμενης, τὸ μὲν ἐπὶ τοῦ 
xavikÀsiou ὀφφίχιον, ὅπερ ᾿Ισχαχίου εἶχεν ἀνάσσον- 
τος, βραδευόμενωον αὖθις ὡς μὴ χωροῦν αὐτοῦ τῆς 
ἰσχύος τὸ μέγεθος ammvnvato, ἐχ ὃδ᾽ ἀνχγνώστου 
χληγωθῆναι εἴς διάχονον ἡρετίσατο, μὴ χαὶ τῶν ie 
ρῶν ἐπιθιγγάνειν ἀξόνων οὐ κείνων ὅλως ἄνασχε- 
τόν. Καὶ ἦν ἡ πρόθεσις ἔργον εὐθὺς, xai βαπιλεὺς 
αὐτὸν χατὰ τὸν ἐν Βλαχέρναις περίπυστον χαθίει 
νεὼν, χαὶ ὁ πατριάρχης aux οἱ παρῆν προχειρίζων 
τοῦτον ἐξ ἀναγνώστου διάχονον, καὶ στάσις αὐτῷ 
βαθμὸς ἀναύασεως συγχεχώρηται πρώτιστος. 
Τοῦτο δ᾽ ἡνυχὼς σχηματίζεται τὸν ὑπονοστοῦντα xai 
μηκέτι τοῖς ἀρχείοις παραδαλοῦντα ἢ ὑποδρηστεύοντα 
βασιλεῖ ὅλως" τοὺς γὰρ κανόνας μὴ ἐνδιδόναι οἱ ὁπωσ- 
τιοῦν καὶ Θεῷ Ἱερᾶσθχι xal χοσμικχῖς προσπλέχεσθαι 
πραγματείαις" ἀποδιεστάναι γὰρ ἄμφω χαὶ μηδαμῶς 
συναλείφεσβαι͵ ὥσπερ xal τὸ OovÀsostv Θεῷ τε xz! 
μαμωνῇ κατὰ διάμετρόν εἶσιν ἀντιχείμενα. Ὁ γοῦν 
βασιλεὺς ὅσα χαὶ κιττὸς ἐξεόμενηος τούτου καὶ moe 
χόμενος τόμον εὐθὺς ἐκθέσθαι τὸν matp:dpu my Nae 
φιλίνον ἠνάγκασεν, ἐνδιδόναι τῷ δίεσοποταμίτῃ θεῷ 
βασιλεῖ νεῷ τε xai ἀσχείοις συνδιχπλέχεσθαι, 
μηδὲν ὑφορωμένῳψ βλάδος ix τῶν xavóvtoy (P. 311] 
ol τοῖς ἀμφιδίοις τούτοις δριμύσσονται δυσχολαἱ- 
νοντες. Τετέλεττο γοῦν xal τοῦτο, μιχρῷ δ᾽ ὕστεζον 
χαὶ τῆς λαμπροτάτης πόλεως θεπσχλονίχης ἀρχιε- 
οεὺς προχειρίζεται. "Hv ἂν οὖν τὰ τῆς δόξης ταύ- 
τῆς χληρούμενος οὐκ ἀπόόδλητος ἴσως ὁ ἄνθζωπος, 
οὐδ᾽ ὧν ἐς ὕστερον πέπονῃε δεινῶν αὐτὸς ἕαυτῷ 
παραίτιος, εἰ τῶν βατιλείων ἀπέστη, λαμπρῶν, Oo 
ὀψέ ποτε τῇ ἐφέτει τῶν χρημάτων θέμενος d, ds 
φιλοπράγμονος γνώμης βραχύετι χαθυπενδούς. Νὺν 
δὲ ἀλλ’ ἡ τῶν πολλῶν xal μεγίστων τικῶν, xal 
λυσσώδης xai ἀπέραντος λίχνευ- 
ἐξίχρηουσε, καὶ 


CET ὄν, 


τούτων ἀνομοίων, 
σις xal τῶν γθμαλιωτέφρων αὐτὸν 
w200)nxtv εἰς παράδειγμα τὸν 

φυοῦς *zxl ταπεινότητος ἀμέτρου ἢ τοῖς 
νοις πράγμασι βραῤεύουτα πρόνοια, xz! 
τῶν οὐρανῶν" κατχδέδηχκεν ἕω: τῶν ἀθύσσων τῷ zi 
λιμπνηίᾳ τῶν πράξεων, Οὐχ ἀνασχετὰ cà κρίνων 
εἰ μὴ τῇ λαιᾷ μὲν τῶν ἱερῶν ἔγοιτο πραγμάτων, τῇ 
δεξιᾷ OE τῶν κατὰ τὰ ἀνάχτορχ λάζοιτο, συμμᾶρ' 
πτων τὰς ἀρχὰς ἀμφοτέρας χαὶ περισο (rov δὴ 


at 


^ 


^9 


D xai λίθος τῶν διεστώτων συνδέτης ἀχρόγωνος, ἀμι- 


ταθέτως εἶγε καὶ πάλιν τῆς πρώην προθέσεως. "ARAS 
μηδ᾽ ἅπερ τῆς αὐτοῦ γνώμης περατοῦπρχί τι Boo 
μβνος, ὡς στῆνάς τινας χαὶ βλῆτρα τοὺς ἑαυτοῦ x* 


σιγνήτους ἐνέδυσε τῇ ἀρχῇ, 7, ὡς ἐνώτιχ παῖς τοῦ 
βασιλέως ἐκχτέραις ἀπῃιύγητεν ἀχοαῖς, ἵν’ εἴ mou 
- p - , 

τῇ ἐχχλησίᾳφ παυμαδάλλων τῇ σονύδῳ σογγίένοιτο, 


μηδὲν εἴη διχπραχθὲν ἢ καὶ λεχθὲν ἀφώρατον, μηδὲ 
λχθῃ τις αὐτὸν εἰς τὸν ἐχεΐνυυ γῶρον παρεισιών, 
Οὐ μὴν ἀλλὰ val πρὸς τὴν θεσταλονίχνν ἀφεκόμε- 
νος, καὶ μικρόν τι φανεὶς καὶ ὅσον ἐνιουθῆναι τῷ 
θρόνμ. ἐς τὸ Βυζάντιον αὖθις πτηνὸς ἀνέξευξε, μὴ 


περιθλίψας εἷς τὰ ὁπ πίσω pao στὰς ἐν πάση, Tj 


869 


DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR. LIB. Il. 


870 


περιχώρῳ, καὶ xav! αὐτὸ μὲν δὴ τοῦτο ὑπερόπτης À culicis illius, ut fabula narrat, post leonem oppu- 


τῶν ἀπάντων γενόμενος, ὅτι τὰ mávia τῷ δαχτύλῳ 
μετῆγέ τε καὶ ἔφερε, μάλιστα δ᾽ ὅτι τοῦ βασιλέως 
χατὰ τοῦ Χούσου αὖθις ἐξωρμηχότος αὐιὸς ἐς ὁσὰ 
τῷ βασιλεῖ πρὸς βουλῆς τὰ χατὰ τὸν ἀποττάτην 
τοῦτον διῳκηχὼς ἔδοξε ταχτικαῖς ἐνδέξιος ἐπιύα- 
λεῖν ὑποθέσεσι καὶ ἀτεχνῶς βασίλειον ἱεράτευμα. 
Ὅθεν ὃπερ ἐπὶ τῶν σωματικῶν ἕξεων Ó Κῷός φησ: 
ποιητὴς, ὡς εἰς τὸ ἄκρον προελθοῦσαι φιλοῦσι πρὸς 
τὸ κάταντες ὡς οἰλυπόστροφοι μεταφέρεσθαι, μὴ 
ἀτρέμας ἔχουσχι μένειν τῷ συνεχεῖ ἀεὶ τῆς χινὴ- 
σεως, τοῦτο xal ἐπὶ τῷ Μεσοποταμίτῃ συμπέπτωκχεν 
ἄντικρυς" ἀεὶ γὰρ τοῦ mpoOalvetw πειρώμενος καὶ 
μηδένα τοῦ δοξοθηρεῖν εἰδὼς χόρον, ἔλαθεν ὡς ὁ 
μυθίχὸς χώνωψ ὁ λέοντι συμπλαχεὶς ἀραχνίῳ λεπτῷ 
συλλη:θεὶς xai πᾶταν ἐπαναλύτα: δόξαν Ov ἀτι- 
μίας, ἣν περισπερχῶς ἀνώδευσε πρότερον, κατὰ τὸ 
ψαλτῴδημα τοῦ Δαδίδ' « Κύψας ἦν xal πεσὼν ἐν τῷ 
χαταχυριεῦσαι τῶν τότε πενήτων γνώσεως.» ᾿Ες 
γὰρ φατρίαν οὐ μετρίαν ἀθροισθέντες xal χοινῇ 
συνελθόντες ὁπόσων αὐτὸς ταὶς χεφαλαῖς χατὰ τὴν 
τῆς χωμῳδίας ψύλλαν ἐφήλατο xal οὕς μιγροῦ xax 
χόῤῥης ἐῤῥάπιζεν ὡς ἀνδράποδα, xal τινας οὐχ 
ὑγιεῖς χατ᾽ αὐτοῦ χατηγορίας ὡς ἀφυπτγετὸν ἦθροι- 
κότες mposlde. [P. 318] βασιλεῖ, καὶ τὸ αὐτοῦ εὐὲν- 
δοτόν τε xxi ῥᾷδιον παντὶ χαθυπάγεσθαι ἐήμχτι 
συνέριθον πρὸς τὸ ἔχθος εὐράμενοι χατέδραμον γεν - 
ναίως᾽ xai τὸ ἐντεῦθεν οὐ μόνον τῶν ἀναχτόρων 
ἑχτοπίζεται ὡς σφαΐρά τις εὐπερίγοχπτος διαφεθεἰ- 
σα ἰσχυρῷ μηχανήματι, ἀλλὰ xal τῆς ἀοχιερωτό- 
νης ἐξοστρακίζεται, ἑνός τινος προχοιλίου ἐς ἀγο- 
ρητὴν ἐπιλέγδην παρὰ τῶν ὅλων προδληθέντος, 
λέγω δὴ τοῦ τότε δουχὸς τοῦ στόλου Μιχαΐλ τοῦ 
Στρυφνοῦ, ᾧ καὶ μᾶλλον ὁ Μεσοποταμίτης ἀντεπο- 
λιτεύετο ὡς x«l ὅπερ πάντας ὅ τι φιλοχεοδεῖ xai τὰ 
κοινὰ νοσφιζομένῳ καὶ χανδὸν χαταδροχρθίζοντι χρή- 
ματα. [Ἰλὴν ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὐ πάνυ δεινὸν, καίπε2 
ὧν δεινόν, τό τινας ἀδασανίστως xai ἄλλης μὲν ὅπη.- 
ρεσίας ἀδίχου γλώττης ἀπάγεσθαι πάρεργον, μά- 
λισταὰ δ᾽ ἀποπίπτειν τοῦ τῆς ἱερωσύνης μεγίστου 
χρήματος. ᾿Εχεῖνο 8E καὶ λίαν ἀσύγγνωστον χαὶ 
πολλὴν ἀδελτηρίαν τῶν δεδραχοτων χατηοροῦν. 
Δεῖσαν γὰρ ἕτερον ἀρχιερέα ῳφηψισθῆναι θεσσαλο- 
νίχης, ἡ τοῦ Μεσοποταμίτου xagalp: σις χαθ᾽ ἐοἡή- 
μὴν προτίθεται πρὸς ἐξέτασιν. Καὶ ὡς ἔδεξαν σχά- 
ζοντά τε xai μὴ ἐῤῥωμένχ τῶν ἐν αὐτῇ κεφαλαίων 

τινὰ πρὸς ἀρχιερωσύνης ἀφαιδεσιν, ὁ δὲ πατριάρχης 
ἐἶτε βασιλείῳ ὑπείκων χελεύσματι, εἴτε τῷ πρὸς τὸν 
Μεσοποταμίτην ἔχθει φρονεῖν οὐχ ἔχων τὰ χαίρια, 
εἶθ᾽ ἑτέρως vag! ὅν οὐκ ἔσημι λόγον ἐχκρουσθεὶς 
τοῦ καθήκοντος, τινὰς τῶν ἀρχιερέων ἀγηρχὼς καὶ 
δικαστὰς αὐτῷ συνεδριάσας, ὁπόσοι καχόσχολο! χαὶ 
τὴν t4 βασιλέως εὔνοιαν ὅλῳ ποδὶ χαὶ συντόνῳ 
προθυμίᾳ μεταδιώγοντες, μεταλλοιοῖ τὴν χαρθαίρε- 
σιν, καὶ παρέντα τινὰ τῷ τόμῳ προσθεὶς αἰτιάματα 


ix τοῦ δήπουθεν ἀναμφηρίστου πάτης ἱερᾶς ἀποξενοῦντα λειτουσγίας τὸν τγῦτ 


φυλαχίῳ ἀποτίθη σιν, Ἐχδοὺς ἔχτοτε 


xxi τῷ Χουσάνθῳ ἀντίγραφον, 
τοὺς ο᾽αχκας, Κἀπὶ τοῖς τελεσθεῖσι τούτοις δέὸον ἐγχαλύπτεσθαι, 


πολεμίων ἐθνῶν ὑπόπ ὦσις ἐντεῦθεν χατώρθωτο, 7 


gnatum exiguo arane2 filo implicstus, omnei glo- 
riara amisit ; et dum in pauperes imperium ΘΚ ἢ 
exe:cet, inclinatus concidit, ut est in P'eulinis 
Davidicis. Nam ii quorum capitibus ut coimnicus 
ile pulex insultarat, et quibus veluti mancipiis 
tantum noa colaphos infregerat, non parvo catu 
eoacto et criminibus parum sanis concinnatis im- 
peratorem adierunt, et ejus facilitate ac levitato 
(num quovis verbo flectebatur) ad rei odium abusi 
acriter ho:mminem insectali sunt. Ex eo non modo 
ut parvus globus robueta machina palatio fucile 
excussus est, sed pontificatu etiam dejectus, uno 
ventroso ab omnibusacceusatore delecto,Michaelum 
Stryphnum classis prefectum intelligo, cui ut om- 
nium avarissimo peculatori et publicam pecuniam 
hiantibus faucibus devoranti in primis Mcsopota- 
mitanus adversatus fuerat. Verum hoc quanquam 
grave, non tamen adeo grave est, aliquem incom- 
perto crimine cum alio munere, tum vero sacerdo 
tio re maxima propter improbe lingue susurros 
dejici: illud vero nullum prorsus habet excusatiu- 
nem et insignem stultiam arguit. Nam cum alius 
Thessalonicz pontifex creandus essct, deliberatio 
de Mesopotamitaniabsentis abrogatione in quastio- 
nein vocatur; 659» et cum iu ea criminstione 
quaedam capila cl;udicare nec satis flrma e:se ad 
pontificatus abrogationem viderentur, patriarcha, 
sive jussu imperatoris sive Mesopotamitani odio 
sive alia de causa mihi ignota, temere et contra 
officium, aliquot primariis sacerdotibus secum 
adductis etin judicum numcruin quibusdam male 
feriatis hominibus relatis, qui benevolentiam im- 
peratoris per fas et nefas captubant, abrogationem 
decernit;et pretermissisanle quibusdam criminibus, 
que utique convictum omni sacro ministerio pel- 
lerent, insertis, id decretum in chartophylacium 
re'ert, dato exemp!o ejus Chrysantho, eui Thesesa- 
lonieee gubernatio commissa erat, que acta cum 
suminum dedecus haberen!, tainen erant qui iis 
non aliter gloriarentur quam si hostes devicissent 
aul feram immanem cepissent. Hoc modo Mesopo- 
tamitano Constantino ct duobus cjus fratribus ab 
ad ministratione rei publicae remotis,alius succedit, 
homo accuratus, suavibus moribus, disertus 653 
ac potius cloquens, Theodorus Irenicus, qui se co- 
mem erga omnes prebuit. Collega οἱ adjunctus est 
alius, &b avaritia non alienus et perpetua tussi 
iaborans. Qui ambo publicis muneribus occupati 
Mesopolamitanl casum non deridcbant, sed per- 
petuoob oculos habebant; et imperatoris facilitatcin 
metuentes, non erecti et irumotiut periti equites per 
montes ct valles ferebantur, scd velut fascibussub- 
missis au^toritatem suam subinde astringobant, et 
multa necessuria preteribant mutationis metu. 
ὑτοῖς ἁλόντα τῷ xapzo- 
Θεσσαλονίκης ἐνεχειρίσθη 
xal ἐπεσχίρτων, ὡς εἴπερ 


ὃς τῆς 


^- , 
τῶν δέ τινὲς 


θηρίον δυσάλωτον πόλεις Ἐξερημοῦν xal τοὺς xat- 


812 


Λιθυχά φασιν, T, ὁ παρὰ 


NICET/E CHONIAT/E 


μεταλλαττόμενον, 


811 


οἶχους δ'ατθεῖοον wai ποὺς γρύχς ἀνημοίους 
τῷ ᾿Ιὼὸ ἀνάλωτος δράχων συνείληπτο, καὶ ὁ opos qo ξὼ}) ἀπώλε:- * 2 , 
: ς ὃρ εἰληπτο, ὃὸς μοῦμηχολῖων ἀπώλετο, εἴτε μὴν ἡ πολυθύςανος 
“4 4 ^ ’ κ᾿ , * t 
αἰγὶς xxl δειματώδης ἐκείνοις εἰς χάος ἐλήλαται xal διέσπασται. Kal οὕτω piv ὁ Μεσοποταμίτης Kov- 
- »J “ -ῷ . 
σταντῖνος xal οἱ τούτου δύο χασίγνητοι τῶν χοινῶν ἐχχουύονται διοιχήσεων, ἀντεισάγεται δ᾽ ἕτερος περὶ 
y^ ^ ^ * ^. N 7) " "^ !- - ,. * 
τὰς χοινὰς διοιχήσεις οὐκ ἔνδέων τοῦ ἀχριθοῦς, γᾶρ'εις τὸ T ^q μάλα τε τοὺς λόγους ἀπο- 
, *. 4 * * 3 , 4 M - L1 
τορνεύειν εἰδὼς καὶ ἀπομηκχύνειν εἰς περ'όδούς ὀητοριχῶς" ὁ Εἰοηνιχὸς ἦν οὗτος Θεόδωρος, xai παρεῖχεν ξχυτὸν 


ὁποῖχ τὰ 


τοῖς πᾶτι κατάλληλον, Ἐπυνέζευχται δὲ τις ἐχείνω xai τῶν πόνων συνελαμδάνετο φιλοχρηματῶν ἷἧχα- 
- » LÀ J, . , - - , ' i 

vi; xal βηχὶ συνεχεῖ χάτοχος. '"Auoorsl;ot οὖν ταῖς πολιτιχαῖς ἐπεστάτουν πράξεσι. Πλὴν τὸ τοῦ Mtow 

᾿ς -—- 4 ' » *, * 

ποταμίτου πτώμα μηδαμῶς ἐν γέλωτι ἔχοντες, ἀλλὰ διὰ παντὸς προορώμενοι xal τὸ τοῦ χράτους εὔχολον 

[2 ? * - . - - 

ὑφορώμενοι oby ὄρθιοι: xzi ἀχλινεῖς, ὡς ol ἀχράδαντοι τῶν ἱπποτῶν xat τε πρανῶν χαὶ [P. 319] ὀρθίων 
£ - ^ 4 ᾿ n e " ΩΝ - Δι. »οῇ 3. 4 * - 

ἐφέροντο, ἀλλὰ τὸ δυναστεῖον ὑποποιούμενοι ἀνεῖργόν τε xal ἀνεσείραζον ἀεὶ τὴν ἰσχὺν, χαὶ πολλὰ τῶν δεόντων 


παρέτρεχον τὴν ἀπόδασιν εὐλχδούμενοι. 


5. His οἱ hujusmodi rebus Alexius Comnenus A 
triennium in imperio exegit. Iteliqua ab eadem ra- 
tione nihil recesserunt. Consuetudo mansiteadem, 
vila mo!lis et perpetuo socors ingenium. Tunc 
fodua Iconiense violatum est. Nam Caichosroes, 
ejus urbis sultanus, duos equos qui imperatori ab 
Alexandrino sultano mittebantur eripuit; quorum 
alterius genu in cursu luxato, per legatos ab im- 
peratore 654 veniam petiit quod ejus equos in- 
tercepissct et quod propter allerius lzesionem alte- 
rum quoque mittere non fuisset ausus. Ceterum 
ce omnino curalurum ne amico easet molestus, 
neve diu cquis careret. Hanc speciosam defensio- 
nem imperator non,ul magnanimum virum docuit, 
equo animo accepit, reque necessitali voluntatem 
accommodavit, ncque temporum rationem babuit 
quorum difficultatibus undique urgebatur, sed 3ta- 
tim elfervescente bile fulminat. Ncc tamen quid- 
quam facit quo Persam ulciscaturz, sed sibi ipsi 
plane bellum infert et gladium contra sese stringit. 
Jubet in carcerem duci et omnibua bonis multari 
negotiatores omnes tam Romanos quam "l'urcos, 
qui Iconio Byzantium venissent ;eorum vero merces 
et jumenta nec ipse ut decuit sibi vindicavit, nec 
illis reliquit: unde alia alibi dissipata perierunt. 
Quo barbarus audito denuo legatos mittere 653 
noluit, sed urmis alacriter arreptis improvisa in- 
cursione Cariam et. Tantalum oppida ad Moan- 
drum sita vastavit. Inde ad Phrygio Antiochiam 
contendit, eamque fortassis seque ac heri Cariam 
et Tantalum cepisset, nisi casus quidam forluitus 
impetum ejus divina potius quam humana nrovi- 
denlia freyisset. Num qua nocte ad urbem oppri- 
mendam properabat, quidam homo potens filie 
nuptias celebrabat. Erat igitur, ut in hujumodi 
festivitatibus solet, tumultus hominum convivan- 
tium. Cymbala, tympana, saltatores et mulierum 
cotus hymen:xum cantantium per lotam noctem 
perstrepebant. Ut sulem ad urbem accessit Cai- 
chosroes, audita organorum harmonia et hominum 
concentu, non rem ipsam conjeclura assecutus, 
ged militum tesseras esse, qui suum adventum 
precognossent, pulans ad Lampen discessit, ibi- 
que captivos describendos curavit; et cujusque 
patriam et nomen, et a quo captus esset, item an 
aliquid suarum rerum 656 amisisset, οἱ an filius 


€. Ἔν τούτοις piv οὖν zai τοιούτοις παρατιλυ,- 
σίοις ἐνιαυτὸς ἐξίχετο τρίτος ἄρχοντι Ῥωμκχίων 
Ἀλεξίῳ τῷ Κομνηνῷ. Τὰ δ᾽ ἐφεξῆς οὐδὲν ἀντιστα- 
τοῦντα τοῖς προτέροις" δίαιτα γὰρ ἦν ἡ αὐτὴ xai 
πάλιν xxi βίος χαλαρὸς xal ἐξημόλυμένον φρόνημα 
ἀεί͵ Τότε δὲ χαὶ αἱ εἰρηνικαὶ σπονδαὶ παρεωράθησάν 
τε χαὶ συνεχύθησαν ἂς εἴχε βασιλεὺς ἐχτελέσας μετὰ 
Πέρτου τοῦ διέποντος τὸ ᾿ἸΙχύνιον, Ὁ μὲν γὰρ Kai- 
χοτρύης (τοῦτο γὰρ ἦν ὄνομα τῷ βαρδάρῳ δύο 
"Αραδας ἵππους ix τοῦ σουλτὰν τῆς xa! Αἴγοπτον 
᾿Αλεξανδρείας τῷ βασιλεῖ στελλομένους ἀτείλετο. 
Τοίνυν xal θατέδρῳ τούτων τὸ γόνυ ἐξαρθρωθέντι 
ἕν τῷ πρὸς δρόμον ἀνίεσθαι πέμψας εἰς acuta 
συγγνώμην ἢτεῖτο, ὃτ' τε ὅλως εἰς αὑτὸν διχδαΐίνον- 
τὰς ἵππους ἔσχεν ἰδιωσάμενος, xai ὅτι mso ὃ τοῦ 
ἑνὸς ἀχρείωσις χαὶ τὴν ἑτέρου ἀποστολὴν πεποΐέτν, χεν 
ὑποστείλασθχι' πάντως Oi φροντιεῖν τοῦ τῷ φέλῳ 
ἀν:παχθοὺῦς xal τοῦ μὴ τῶν ἵππὼν ἐς μακρὸν στέ- 
p:20231. Καὶ ὁ μὲν ἐφ᾽ οἷς ἔδοχτεν εὐπρόσωπον 
οὕτῶς ἡγόρευε τὸν amoÀoov: ὁ δὲ μέτε τὸ μεγαλέ- 
μήτε μὴν τὴν ἀνάγχην τοΞῖψς εἰς 
τὸ φιλότιμον, ἢ γοῦν ἐν νῷ βαλλόμενος τὸν καιρὸν 
βαρὺν ἐνστάτην ἀεὶ αὐτῷ ἐφιστάμενον xai 
πνίγμα ἐπὶ πᾶσι χατασχόντα, ὡς πρῖνος αὐτίχα 
χαιόμενος τῷ θυμῷ ὑπεδοόντα. Πλὴν 
οὐδέν τιν! γενναῖον πρὸς ἀντιλύπησιν τοῦ Πέρσου 
συνεώραχε διαπράξασθαι, γαθ᾽ ἑχυτοῦ δὲ στρατξύε- 
ται ἀτεχνῶς xal τὸ ξίρος τῷ τέως χρυπτόμενον ἀνα- 
δείχνυσι. Τοίνυν ἐπιτάττει φυλακαῖς ἐνειρχ θῆναι 
χαὶ 1à ὄντα πάντα ἀρφαιρεθῆνχ! ὁπόσοι Ῥωμαῖϊόΐ τε 
xai Τοῦρχοι πραγματευταὶ τοῦ Ἰχονίου ἀπάραντες 
τὸ Βυζάντιον ἐπεισὴεσαν, Καὶ τὰ μὲν ἐκείνων ἐμ- 
πορεύματά τε xal ὑποζύγια οὔτ᾽ αὐτὸς εἶχεν ὡς 
δέον οἰχειωσάμενος, οὔτ᾽ ἐναπέλειψεν ἐχείνοις" ἀλλὲ 
γὰρ ἄλλοις xal πάνθ᾽ ὁμοῦ διεσχέδχστο καὶ jeiv- 
τωτο’ ὁ δὲ βάρθαρος τὸ συμὔὰν ἐνωτισάμενος, K- 
δὲν τι τῆς προθυμίας χαθυφεὶς μὴτε μὴν εἷς ee 
τέραν βλέψας πρεσόείαν, χατὰ !Ρωμχίων ὅκλε 
βαστάζει, xal προσπεσὼν ἀπροσδόχητος ταῖς xmi 
Μαίανδρον κωμοπόλεστι Καρίαν τε xai ἘΤάνταλον 
xa0' ἡλικίαν ἠνδραποδίσατο, xal πόλεις ἄλλας ὅτι 
πολλὰς ληϊσάμενος πρὸς αὐτὴν ἠπείγετο τὴν xati 
Φρυγίαν ᾿Αντιόχειαν. Kat τάχ᾽ ἂν ἐξεῖλε καὶ ταύτην 
ὥσπερ χθιζὰ Καρίαν wai Τάνταλον, εἰ μὴ παρὰ 
δόξαν ἐπέστη τῷ βαρόάρῳ πρὸς τὸ ὀξὺ τῆς σκολεύ- 
σξως οὐχ ἐν προνοίας τινὸς ἀνθρωπίνης ἀλλὰ πὼς 


» 
Ὃ 
, 
E 


4 
e 
(D 
L] 


(970v ἐπαινέσας 
πρὸς 


"rz 4. 


813 


DE ALÉXIO ISAACII ANGELI FR. LIB. 1]. 


814 


αὐτομάτως J| καὶ θεόθεν παρεισπεσόν τι συγχύρη- A aul filia aut uxor alicujus a Persa aliquo occultata 


μα. Ὃ μὲν Ὑὰ} νόχτωρ ἐξαναστὰς χατὰ χρᾶτος εἰς 
᾿Αντιόχειαν ἤλαυνεν, ἐπιθησόμενος ὄρθοιος — xai 
πορθήσων τὸ πόλισμα ἔτυχε δ᾽ ἡμέρας ἐκείνης τῶν 
παρὰ τῇ πόλει δυναμένων τινὰ θύειν γάμους θυ- 
γατρί. Ἢν οὖν, ὡς ἐν ταῖς τοιαύταις εἴθισται τελε- 
ταῖς, ὃὅμαδος ἀνθρώπων θαλιαζόντων, κύμδαλά τε 
δι᾽ ὅλης τῆς νυχτὸς ἐχείνης ἀλαλάζοντα xai τύμπανα 
περιχτυπούμενα xal ὀρχησταὶ τὼ πόδε παρενσαλεύ- 
ὄντες xti χοροὶ γυναίων τοῖς ὑμεναίοις πρόσφορα 
ἄδοντες. Ὡς οὖν ἤγγιτε τῇ πὸλει [P. 320] Καῖχοσ- 
ρόης, τῶν ὀργάνων ἁρμονίαν εἷς ὦτα δτξάμενος 
xai τῆς συμφωνίας τῶν ἀδόντων ἀκχροασάμε- 
vog οὐκὶ τοῦ ὄντος χατεστοχάσατο, ἀλλ᾽ ἀνδρῶν 
ἡτοιμασμένων πρὸς πόλεμον συνθήματα εἶναι ταῦτα 


ὑπολογισάμενος, τὴν ἐκείνου προεγνωχότων ἔφοδον, p 


ᾧχετο ἐχεῖθεν καὶ πρὸς τὴν Λάμπην ἀφίχετο. ἔνθα 
δὴ ἀπογραφεῖς ἐπιστήσας τῶν αἰχμαλώτων περί τε 
τῆς παυρίδος ἕχαστον xal τῆς χλήσεως ἐπτινθάνετο, 
xxl ὅττις ὁ συλλαδὼν ἀνηρώτα, xai εἰ τι τῆς οὐ- 
σίας ἀπολωλέχε:, καὶ εἰ παῖς ἢ θυγάτριον ἤ ἄλοχος 
ὑπό του τῶν [Ἰερσῶν ἀποχέαρυπται. Kal τοιαύτην 
ἔχταξιν ποιησάμενος, πάντα ἀποδοὺς Ρωμαίοις 
καὶ κατὰ φῦλα καὶ συγγενείας πάντας ἀπομερίσας, 
τῆς ἐπὶ τὰ πρόσω εἴχετο. Συγχεχεφαλαίωτο δὲ ἡ 
τῶν ἀνδραποδισθένρων πληθὺς εἰς πέντε χιλιάδας 
ἀνθρώπων, 'Ev δὲ τῇ ἀπαγωγῇ ταύτῃ ἐμέλησε τῷ 
BapOapy xai ὅπως τῶν ζωαρχῶν μὴ σπανίζωνται 
οἱ αἰχμάλωτοι, xal σΐτον αὐτοῖς διαδοὺς οὐδὲ τὸ τῆς 
ὥρας ψῦχος παρῆχεν ἀνήχεστον (48)" πέλεχυν γὰρ 
ἐγχείριον ἔχων xai αὐτουργῶν ἐς σχίδακας διήρει, 
τυχὸν οὕτω, χρόνῳ ἀνατραπὲν γεράνδρυον. ᾿Αλλὰ 
καὶ τοῖς συνδραμοῦσι πρὸς τὴν θέαν Βέρσαις 
ὁμοίως 8p3v ὑπετίθετο, προσεπάγων ἅμα καὶ ὗπο- 
θάλλων τὸ τῆς ἐργασίας αἴτιον xal τὸ πρὸς τι εὕ- 
χρηστον αὐτοῖς ἐπιλέγων Πέρσαις μὲν γὰρ ἐξεῖναι 
διὰ παντὸς ἐξιέναι τῆς παρεμδολῆῇς xal ξυλεύεσθαι, 
ὅτι μηδ᾽ ἔσται τις αὐτοῖς προσιστάμενος, Ῥωμαίοις 
δὲ οὐχὶ, φυλαττομένοις τὸ μὴ δοκεῖν ἀποδιδράσχειν 
καὶ τὰ ix τοῦδε ὁφορωμένος ὡς φυγάσιν ἐπικεισό- 
μενα δεσμά. ᾿Επεὶ δὲ τὸ Φιλομίλιον κατέλαδεν, 
ἐπαύλεών τε μοτέδωχε xal γῆς ἐπεμέτρησε μέρος 
πρὸς ἐργασίαν ἀγαθῆς, σῖτόν τε αὖθις διέδωχε xal 
ὅσα τῶν ἡμέρων χαρπῶν σπόριμα. Ναὶ μὴν ἐλπίδων 
χρηστῶν ἐνέπλησε, τέλος εἰπὼν ὡς αὐτοῦ xai βα- 
σιλέως αὖθις φιλιωθέντων καὶ πρὸς τὰς πρότερον 
σπονδὰς ἀπιδόντων 
ἐπάνοδον ἔξουσιν' εἴ δὲ τι ἕτϑρον μεταδουλεύσεται 
βασιλεὺς, ἐπὶ πέντε ὅλοις ἐνιαυτοῖς ἀδασμολόγητοι 
καθεδοῦνται, μῆδένα τὸν ὁποιονοῦν ἀπόδομα εἰσ- 
πράττοντα ἔχοντες, μετέπειτα δὲ χαταδαλοῦνται ὃν 
αὐτὸς ἀνεπαχθῇ διατάξαιτο σφίτι φόρον, οὐχ ὕπερ- 
θαίνοντα τὸν ὄρον, ὡς εἴθεσται Ῥωμαίοις οὐδὲ 
πρὸς τὸ πολλαπλάτιον χορυφούμενον, Καὶ ὁ μὲν 
ταῦτα οὕτω διχτετχχὼς ἐπανῆκε πρὸς τὸ ᾿ἸΙχόνιον. 


προῖχα xal αὐτοὶ τὴν οἴχαδε D 


esset, pervestigavit. Hac inquisitione facta, Roma- 
nis omnia restituit; et omnibus captivis in tribus 
et fimilias distributis, qui quinque millium nume- 
rum explebant perrexit. In ea abductione Barbaro 
illud quoque cure fnit, ne captivie victus deesset; 
et distribuito inter eos frumento, ne frigus quidem 
neglexit, sed correpta securi ipse collapsam arbo- 
rem dissecuit. Et id spectaculum Persas conour- 
rentes monuit ut idem et ipsi facerent, adjecta 
laboris ejus cuusa, et quem inde fructum percepturi 
essent, ac Persis perpetuo licere lignatum extra 
castra ire, quod a nemine impedirentur; Romanis 
vero non item, caventibus ne fugere visi compedi- 
bus vincirentur. Postquam vero Philomilium est 
perventum, et domicilia et agros fertiles eis assi- 
gnavit, et rursus frumentum ceteraque mitia legu- 
mina distribuit ; et ape bona impletis denique dixit 
reconciliata inter se et imperatorem gratia et 
foedere renovato se eos gratuito remiesurum esse 


86513 domum. Sin aliud consilium caperet impera- 


tor, eos quinque integros annos immunes futuros, 
nullo quaestore quidquam postulaturo: deinceps 
vero 8e tolerabile tributum eis impositurum, quod 
non, ut apud Romanos moris sit, constitutum exce- 
dat nec multiplicetur. His ita ordinatis, Iconium 
rediit. Ea tamen humana denuntiatio neminem pa- 
irie meminisse passa est, sed multos etiam 8 Persa 
non captos Philomilium attraxit, cum audissent 
quomodo cognati ot populares eorum ἃ sultano 
tractarentur. 8ic ab ortu Romanorum ad nostra 
usque tempora non modo sancti defecerunt et ve- 
ritas imminuta est, perum etiam ob iniquitatem 
multiplicatam charitas vulgo refrixit, ut inlegre 
civitates Grece, patria cupide relicta, ad Barbaros 
in colonias abierint. Nam crebrae tyrannides sub- 
ditis sobriam viveadi rationem extorserunti; et 
plerique imperatores, rapinis assueti, nihil in suos 
moderati vel cogitarunt vel fecerupnt. Jam videa- 
mus quid imperator gesserit. Ándronicum Ducam 
adolescentulum adhue mittit ad bellum Perse 
inferendum. Is cuim suis Persas sero tandem ag- 
greditur, et noctu pastores et armenta cujusdam 
Amere Arsana adorius 6558 non mulio post re- 
cessit. Sed et ipse imperator ab amonis Propon- 
tidis locia egre tanquam ἃ loto aut cantu sire. 
num avulsus, Niceam et Prusam est profectus, 
non ut Persas ulcisceretur, sed ne ex Datho digressi, 
ubi rnagnus eorum numerus slativa habebat, urbes 
et agros finitimos popularentur. Nec amplius uno 
mense ibi exacto, Byzantium rediit. Inchoante 
vere denuo cum summa festinatione coguntur 
exercitus. Milites enim [requentibus eodem anno 
expeditionibus fatigali ea molestia carere et diu- 
tius domi manere cupiebant. Concurrunt igitur ut 


Hier. Wolfii note. 


(48) Alter ait Sultanum Turcos suo exemplo ad 
juvandos captivos incitasse, alter eum captivis se- 


ParRoL. Gn. GXXXIX. 


cures dedisse ad ligna cadenda, et Turcos ea re 
prohibuisse. 


28 


To—c—-— — —- pan mmy aea paie - An RI ΤῈ ce jpoomy e m Aat -: 


-—. o. — 


815 NICETAR CHONIAT.E 8 


ultra dimicaturi, e! aut superaturi Barbaros uut Α τὸ δὲ φιλάνθρωπον τοῦτο διάγγελμά οὐδένα 1 
pro patria oceubituri. Ita copie Cypsella ut iu αἰχμαλώτων πατρίδος ἀφῆχε μνήσασθαι, ἀλλὰ. 
una casira convenerunt. πρὸς πολλοὺς ὁπόσοι πρὸς Περσῶν οὐγ ἑάλωσαν ἐς 
Φιμομίλιον ἐφειλκύσατο, ἀχηχοότας ὅσα τοῖς καθ᾽ αἷμα καὶ πατριώταις ὁ Πέρσης εἴργάσατο. Οὕτως ἐκ’ 
τῶν εἷς ἡμᾶς ’ρωμαίων γενεᾶς οὐχ ὅπως ἐκλέλοιπεν ὅσιος, xal ὠλιγώθησαν αἱ ἀλήθεαι, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ πὶ) 
θυνθῆναι τὴν ἀνομίαν ἀπεψύγη τῶν πολλῶν ἡ ἀγάπησις, ὡς τὴν παρὰ βαρδάροις ἀποικίαν πόλεις ὅλας "EX 
νίδας ἑλέσθαι καὶ τῆς πατρίδος ἀσμένως ἀλλάξασθαι" αἱ γὰρ συχναὶ τυραννίδες τότε bm ἀρχὴν τῆς σωώφρε 
διαίτης ἐξέχρουσαν, xai ταῖς ἁρπαγαῖς τῶν χρατούντων οἱ πλείους ἐγγυμνασάμενοι οὐδέν τι c 
τοὺς ὁμοφύλους μέτριον ἐνενόουν xai διεπράττοντο᾽ ἀλλ᾽ ola xal τὰ (P. 321] παρὰ βασιλέως πρὸς 
οὑτωσὶ συμδάντα διῳχημένα. Στέλλει τὸν Δοῦχαν ᾿Ανδρόνικον νεανίαν πρώτως ὑπηνήτην τῷ 1M 
συμπλαχησόμενον. Ὃ δὲ μεθ᾽ ὧν ἡγεμόνευεν, ὀψὲ ποιεῖται τὴν κατὰ τῶν Τούρχων ἔφοδον. ᾿Αμέλει 
γυχτὸς ἐπιθέμενος ποιμνίταις καὶ βουχολίοις ἄμηρᾶ τινος ᾿Αοσανῆ μετ᾽ οὐ πολὺ ἐπανέςεςξεν. ᾿Αλλὰ 
βασιλεὺς αὐτὸς ὡς ἀπὸ λωτοῦ καὶ Σειρήνων τῶν τρυφερῶν χωρίων τῆς Προποντίδος μόλις oc: 
σθεὶς χατὰ Νίκαιαν xal Προῦσαν ἀφίχετο, οὐχ ἄντιμετρήσων ἤ ἀνταποδώσων τοῖς Πέρσαις ὅ ἐμέτ 
σαν xal ἀνταπέδωχαν ἡμῖν ἀνταπόδομα, ἀλλ’ ἵνα μὴ τὰς ἐχεῖσε πόλεις καὶ χώρας χαχῶς διάθων 
τῶν τοῦ Βάθους ἐξαναστάντες μεοῶν, ἐν οἷς οὐ μέτριοι τότε υηὐλίζοντους Πλὴν xal βασιλεὸς μ 
τοῖς ἐχεῖσε ἕνα προσδιατρίψας ὀξέως ἐπάνεισιν εἷς Βυζάντιον. ᾿Ανατείλαντος δ᾽ ἔαρος γίνονται - 
λιν συνδρομαὶ τῶν στρατευμάτων xal συλλογαὶ μεθ᾽ ὅσης οὐχ εἴπῃ τις ἀν ὁρμῆς xal συντονωτά 
ἐπειγωλῇῆς" Ἐπεὶ xal ταῖς πολλάχις τοῦ ἔτους συνόδοις χαὶ ταῖς συχναῖς συντάξεσιν ὁ στρα: 
ἀποχναίσαντες στῆναί τε τῶν ἐπαλλήλων συνελεύσεων ἢρῶν xxl τῆς οἴχοι ἀναδολῆς ἐγλέχοντο. 1 
ὑπὲρ ἰσχὺν τοίνυν ἀγωνιούμενοι συνελέγησαν, xai ἤ κρείττους τῶν ἀλλοφύλων ἐσόμενοι di μετ΄ εὐκλεία 
ὑπὲρ τῶν πατρίδων ἀποθανούμενοι. Καὶ οὕτω μέν αἱ δυνάμεις ὡς εἰς ἕν στρατόπεδον τὰ Κύφενδμα € 


ηἡθροίζοντο. 


5. Ausus est imperator eua sponte id quod jam pg 


dicam. Morbo articulari per certa intervalla labo- 
rabat, οἱ dolore pedum in primis affligebatur, 
pejore materia eo delabente et cruciatus intolera- 
biles 689 excitante, qui et motum adimebant et 
acres febree inflammabant. Quadam ergo die fori- 
bus cubiculi clausis arcanum nemini preterquam 
cubiculariis indicat;et ferramentiscandentibus in ti- 
bias profunde impressis principio dolores animo phi - 
losophico perfert et contu melioais dictis medicos re- 
pudiat, quod in solis purgationibus versari didicis- 
sent,neque quidquam remedii ultra evacuationes ad- 
hibere scirent. Deinde vero ustionibus inflammatis, 
et majoribus doloribus subsecutis, medici non sin- 
gulatim, sed omnes simul convocati sunt, cognatis 
ejus metuentibus ne decursus humorum ad crura 
impeditus principali aliquo membro ingesso necem 
illi subito inferret, et imperiuin preter exspectatio- 
nem ad alium transferretur. Ào medici pharmaca 
ei prebere decreverunt, ut commotio simul 
et redundantia humorum  egestionibus  sislere- 
tur. Itaque medicamenta singulis fere diebus 
temperabantur, neque sane frusira erant. At 
imperatrix Euphrosyne, quamquam de valetu- 
dine mariti ut par erat 660 sollicita, tamen cum 
iis quibus arcana sua committebat de successore 
imperii magis deliberabat, ne is sibi inimicus et 
infensus esset, eed potius amicus. Nam imperator 
fillum non habebat, sed duas duntaxat filias, 
easque viduas: nam [renes maritus Andronicus 
Contostephanus obierat, Anna vero ut nalu minor, 


€. Ὁ δὲ βασιλεὺς αὐτογνωμονῶν ἀποθαῤῥεῖ ὃ 
ὁ λόγος λέξων ἔρχεται. Ἔπασχε τὰ ἄρθρα τοῦ cu 
τος χατὰ χύχλον οἱονεὶ xai περίοδον (49), τοὺς 
πόδας val μάλιστα ὕλης ἐνσχηπτούσης μοχθηρ 
pac xai ὀδύνας δυσυποίστους ἀποτιχτούσης, ἐὲ 
ἀχινησίαι τε προσεπήγοντο τοῦ πάθους φλεγι 
νοντος καὶ λάδροι πυρετοὶ πολλάκις ἐπύγιζον. K 
τινα οὖν ἡμέραν τὰς θύρας τοῦ χοιτῶνος Emi 
σας, ἄλλῳ μὲν οὐδενὶ, τοῖς δὲ προχοίτοις xor» 
τὸ ἀπόῤῥητον, σιδύήοια πυραχτωθέντα τοῖς quen 
ἐπιτίθησι, xal εἰς βάθος τὸν καυτῆρᾳ ἐπαγαγὼ 3 
μὲν πρῶτα φιλοσοφῶν, τὰς ὀδύνας πρὸς τὰς xri 
τῶν ποδῶν ἀπεμάχετο, μεθ᾽ ὕδρεών τε τοὺς tatg 
ἀπεπέμπετο, περὶ μόνα τὰ καθάρσια τούτους λὲ 
ἀεὶ στρέφεσθαι xxi μηδέν τι πλέον τῶν κενωσί; 
εἰδέναι, καὶ μετιέναι τοῖς κάμνουσιν ἴαμα. Τὰ 
ἐφεξῆς φλεγμοναὶ τῶν καυτηριῶν xal περεωδοι 
τῶν πρώην δριμύτεραι, Ἰατροὶ" ἐπὶ τούτοις εἰσ 
χλημένοι οὐχ ὁ μὲν ὁ δ᾽ οὔ, ἀλλὰ πάντες χοιν 
Ιρὸς δὲ τούτοις καὶ δέος ὑποθρᾶττον τὸ αἷμα, 
πως τὸ τῆς ὕλης μεθιστάμενον, τῆς περὶ τι 
πόδας καθόδου ἀνακοπὲν, εἰς τι καίριον ἔἐναχέ 
μέρος τοῦ σώματος, xal αὐτὸν μὲν παρασύρᾳ τ 
ζῇν αἰφνηδὸν, ἡ δ᾽ ἀρχὴ μεταπεσεῖται παρὰ Mp 
πρὸς ἕτερον. Οἱ μὲν οὖν τῶν σωμάτων φιραπευηξ 
ρὲς φαρμαχεύειν αὐτὸν ἐγνώκεσαν. Οὕτω ἡ ὃ 
τὸ τῆς ὕλης χινούμενόν τε ἅμα xal πελεονάζοι ἡ 
ληνιάσειε ταῖς χεώσεσι. Καὶ ἦν τὰ φάρμακα ip 
παρ᾽ ἦμαρ σχεδὸν χεραννύμενα, val τὸ ἀνύσιμον t 
τοῖς ἐφωμάρτει. Ἧ δὲ βασιλὶς Κὐφροσύνη ἐφρόντ 
μὲν καὶ τῆς ὑγείας, ὡς εἰκὸς, [P. 322] τοῦ sivi: 


ita forma prestantior,Isaacio Comneno nupta fuerat D ἐσκέπτετο vk. πλέον μετὰ τῶν συνήθων, xal e 


Hier Wolfli note. 


(40) Dubium utrum de lune eclipsi, an diminutione loquatur. 


8171 


DE ALEXIO 1ISAACI] ANGELI FR. LIB. 1]. 


818 


χρυφιώδη τῶν βουλευμάτων προσανετίθει xai τοῦ Α qui in Mysia in;vinculis obiit,ut supra narravimus. 


στήθους ἀνεμήρυς τὰ ἀπόῤῥητα, xal περὶ τοῦ ma- 
ραληψομένου τὴν βασιλείαν, ὡς ἔσται τις αὐτῇ μὴ 
ἀνάρσιος μηδ᾽ ἀπεχθὴς ἀλλ᾽ ἀσπάσιος. Βασιλεῖ μὲν 
γὰρ οὐκ ἦν διάδοχος υἱὸς τῆς ἀρχῆς, δυάζουσαι δὲ 
θυγατέρες, xal αὗται τῶν συνεύνων μιχροῦ σπανι- 
ζόμενα!: dj μὲν γὰρ προφερεστέρα καθ᾽ ἥλιχίαν 
Εἰρήνη θανάτῳ μαλαχῷ δαμέντα τὸν σύλλεχτρον 
᾿Ανδρόνιχον τὸν Κοντοστέφανον ἀπεδάλετο, Αννα 
δὲ ἢ κατὰ γένεσιν ἐφεπομένη, τῷ δὲ χάλλει προτε- 
ρεύουσα, ᾿Ισαακίῳ συνῴχει τῷ Κομνηνῷ, ὃς κατὰ 
Μυτίαν ἐναπέθανε τοῖς δεσμοῖς, ὡς ἐν τοῖς ἔμπρο- 
σθεν λόγοις εἰρήχειμεν. ᾿Επιληγαὶ τοίνυν xai ψη- 
φηφορίαι τῶν ἀρξόντων ἄλλαι τε παρ᾽ ἄλλων ἐγί- 
νόντο, xal πᾶααι πρὸς τὸ τῶν προδαλόντων ἐτε- 
λοῦντο χρήσιμον. Τοῦ δ᾽ ἀξίως βασιλεῦσοντος 'Po- 
μαίων xal ὡς ἄριστα τὰ κοινὰ διαχυύερνήσοντος 
πράγματα οὐδεὶς οὐδένα λόγος εἰσήρχετο, ὥστε ὑπὸ 
τῶν ἀδελτέρων xai νήπια ἔτι ἐν γάλαξιν ὄντα xal 
σπαργάνοις ἐνειλημένα πρὸς τὴν ἀρχὴν ἐπεχρίνετο. 
Αὐτῶν μέντοι τῶν ἐν γένει xal πλούτῳ περιόὄλεπο- 
μένων ὁ μὲν πρωτοστράτωρ Μανουὴλ ὁ Καμύτζης 
τῷ πρός μητρὸς ἐπεχάθητο θείῳ τῷ σεύαστοχρά- 
τορι Ἰωάννῃ, οὗτος δ᾽ αὖθις κατ᾽ αὐτοῦ ἀντωφθάλ- 
pet, Ot δὲ τοῦ βασιλέως χασίγνητοι τρεῖς ὄντες xal 
παρ᾽ ᾿Ανδρονίχου τυφλωθέντες, ἀλλὰ δὴ vai ὁ ἐπὶ 
τῷ ἀδελφῇ αὐτῶν γαμδρὸς ὁ Κανταχουζηνὸς Ἰωάν- 
νης ἐξόμματος xal αὐτὸς δειχνύμενος, παισὶ τοῖς 
ἑαυτῶν τὴν ἀρχὴν ἡνδρολόγουν. Ἔσαν δ᾽ οἱ χθές 
τε xal πρώην διαμασσώμενοι τὰ δρυόχαρπα xai 
tà [Ιοντιχὰ ὕεια χρέα ἐπὶ στόματος ἔτι φέρο)- 
τες ἐπείρων xal ἤρων τῆς βασιλείας μάλα λαμπρῶς, 
χαὶ ὅλοις ἐς αὐτὴν περιέργοις ἐνητένιζον ὄμμασι, 
προαγωγοῖς χαὶ προμνήστορσι χρώμενοι ὁπόσοι τῶν 
ἀγοραίων ὦνιοι χρημάτων xai χοιλιόδουλοι, ὡς 
μαχρῷ κάκιον τοῦ καθ᾽ ἕνα τὸ χοινῇ γινόμενον ψή- 
φισμα. "Q περίπυστον πρᾶγμα Ρωμαίων ἀρχὴ, xai 
πᾶσιν ἔθνεσι ζηλωτὸν χαὶ προσχυνητὸν ἀξίωμα, οἴους 
ὑπήνεγχας βιαστάς ! Οἷοί σοι ἐπανέστησαν ὑδρισταί ! 
Οἷοί σοι ἐπεμάνησαν ἐρασταί ! Οἴους ἐνγγχαλίσω ! 
Οἷοις ὑπέθηκας ἑαυτὴν xal φιλοτήτων μετέδωχαι, 
ἐταινιώχεις τε τῷ στεφάνῳ καὶ περιέδαλες τὸ διά- 
δημὰ καὶ τὸ φοινικόχρουν πεοιέδησας πέδιλον | θυ- 
μαλγέστερά εἰσιν ὄντως τὰ σὰ ὧν πέπονθε Πηνελόπη 
παραλληλιζόμενα, καὶ κατ᾽ οὐδὲν ἀπέοιχας βασιλείας 
γυναικὸς πανευδαίμονος, σεμνῆς τὸ χάλλος, εὐφυ- 
ouq τὸ μέγεθος, εὐπρεποῦς τὴν ὄψιν, ξαλωχυίας 
μέντοι χερσὶν ἐραστῶν ἀναιδῶν, μηδὲ τιμωμένων 
ὀδυλοῦ παρ᾽ ἐχέφροσιν, οὔτε μὴν ἐχόντων τὸ μεγα- 
λοπρεπὲς αὐτῆς συνιδεῖν, μηδ᾽ εὐλαδουμένων τὸ 
ὕψος, μηδ᾽ ὑποστελλομένων τὸ εὐγενὲς, ἐνίοτε δὲ xal 
πρὸς ὑύριν περιελχόντων καὶ sl; κοίτην ἀπαγόντων 
ἀθέμιτον. Αἴ τῆς αἱσχρουργίας | Οἵα πέπονθας, 
oix τηθέασαι  Ὃχις πόρνης ἐγένετό σοι χρῆμα πε- 
ρίπυστον (P. 323] xai πρᾶγμα περίδοξον. 


Igitur alii atque alii imperatores nominantur, 
sed omnes qui iis opportuni essent a quibus no- 
minabantiur. De eo vero deligendo qui rempubli- 
cam optime et e dignitate Romanorum admini- 
slraret, nemini quidquam in mentem veniebat. 
Unde vecordes ho:rines etiam infantes in cunis 
adhuc vagientes designabant. Ex nobilitate et opi- 
bus claris Manuel Camizes protostator avunculo 
suo Joanni sebasetocratori advereabatur. Is vero 
vicisaim illum impediebat. Tres vero imperatoris 
fratres ab Andronico excecali, et eorum sororius 
Joannes Cautacuzenus, et ipse orbus oculis, filiis 
suis favebant. 668 Erant etiam qui Ponticarum 
nucum et suillarum carnium reliquias adhuc in 
dentibus gestantes, imperium haud dissimulanter 
et amarent et ambirent, et curiosos in id oculos 
defigerent, sed pronubis seu lenonibus utentes ho- 
minibus circumforaneis, qui ventri serviebant et 
pecunia facile corrumpebantur. Quanto deterius 
est suffragium multorum quam unius! o celebre 
Romanorum imperium,et omnibus gentibus admi- 
randa et adoranda majestas, quales tyrannos per- 
tulisti! quibus injuriis exagitata es! quales ama- 
tores in te insanierunt! quales homines es am- 
plexa! qualibus te substravisti et oscula pre- 
buisti ! quales corona οἱ diademate et purpureo 
calceo exornasti! graviora utique ab illis pertu- 
listi quam Penelope ἃ procorum írequentia. Nimi- 
rum ab omni parte similis es regie matrone 
felicissima, forma venerabili, justa magnitudine, 
vultu venusto, sed capte impudentium amatorum 
manibus, quos cordati homines vix centusse lice- 
antur,qui magaificentiam illius asstimare nequeant 
celsitudinem 66498 non revereantur, nobilitate 
nihil moveantur, aliquando etiam eam per contu- 
meliam in nefarium cubile pertrahant.Hei dedecus, 
hei flagitium, qualia perpeasa es! qualis visa es! 
facies meretricis, o inclyta et celebris majestas, 
contigit tibi. Evanuit naturalis illa tua pulchri- 
tudo et vultus verecundia et frugi pridem et mo- 
desla vite ratio. Nuno facies tua luxu et fucis est 
corrupta ; ad delicias exorbitasti, ad mores disso- 
lutos deflexisti. Nam qui tibi vim fecerunt pridem 
citra curam formoss, vultu admirabili et amabili 
predite, ad meretricium habitum te redegerunt. 


D Quando istam deformem formam exues? quando 


acoersitum aspectum et gressum mutabis ? qui tea 
tyrannicie istis amplexibus per vim vindicabit, et 
ad vetereiw castimoniam et libertatem reducet ? Nam 
nuno quidem parum abest quin te rideamus potius 
quam miseremur,eorum utentem consuetudine qui 
dedecent; atqueid opprobrium intuentes, vereamur 
ne prorsus delearis et ad extremum corruas. 


Kai φροῦδον μὲν σοι τὸ ἀπέριττον ἐκεῖνν κάλλος xal τὸ 


τοῦ προσώπου αἰδῆμον xal ἡ σώφρων xxl προτέρα ἐγχρατὴς δίαιτα, περίεργον δὲ καὶ μετεγγραφὲν 
ἐντρίψεσι καὶ φαρμάκοις τὸ σὸν πρόσωπον, xal διεσχεύασαι πρὸς τρυφὴν καὶ πρὸς ἦθος ἀκόλαστοι 
μετεῤῥύθμισαι' οἱ γὰρ σε Οιασάμενοι τὴν πρώην ἀπεριέργως καλὴν καὶ τὸ εἶδος ἀγαστὴν καὶ ἐπέ- 
pacvov πρὸς τὸ ἑταιρικὸν μετεπλάσαντοα σχῆμα. Πότε ἀνανευσεις τῆς ἀμόρφου ταύτης εὐμορφίας 


810 NICET/E CHONIAT.E 880 


xxi τοῦ δυσειδοῦς εἴδους xal τοῦ ἐπιποιήτου βλέμματος xai βαδίσματος ; Ἤ τίς ὁ ἐξάξων. σε τῶν 
πρὸς βίαν τυραννιχῶν τούτων περιπλοχῶν xal πρὸς τὴν πρώτν ἐπανάξων ἀχαπήλευτον xal ἐλευθέραν 
διαγωγήν; ὡς νῦν γε xal τὸν οἶκτον εὶς γέλων μετενεγχεῖν χινδενεύομεν, οἷς οὐ δεῖ συμφερομένην 
ὁρῶντές σε. xal τὰ τῆς ἀσχημοσύνης προύλέποντες δεδίαμεν μὴ εἷς τέλος ἀφαντωθείης καὶ καῤῥα- 
γείης εἷς πτῶμα τὸ δυσανόρθωτον. ᾿᾽λλλ᾽ εἶεν. 

Sed ad institutum redeamus Imperator,nondum A Ὁ δὲ δὴ ajroxpítop μήπω καθαρῶς ἀνασφήλας 


plane recuperata valetudine, cum pedibus nondum 
insistere posset, Cypsella abit rebus ad bellum ge- 
rendum necessariis instructus. Verum illo adhuo 
663 male affecto, Scythe cum cohorte Blachorum 
Istro trajecto Thracia oppida Mesene et Zurulo 
finitima in ipso divi Georgii martyris festo subita 
incursione populantur. Ao decrevisse Barbari et 
eam tesseram a ducibus accepisse ferebantur, ut 
Guperii convenirent. Locus is est non procul Zu- 
rulo diesitus, ubi tum festum martyris magna 
hominum frequentia celebrabatur. Sed mane hu- 
mili nebula orta, maxima Barbarorum para in 
alia loca est. delata οἱ usque ad maritimam Ra»- 
destum descendit, Pars tamen eorum quedam 


τῆς νόσου μηδ᾽ ἐπὶ τῶν ποδῶν στῆναι δυνάμενος 
ἔξεισι xal ἄπεισι πρὸς τὰ Κύψελλα, ἐξαρτόσας on 
πρὸς πόλεμον ἄραρεν. Αὐτοῦ δ᾽ ὄντος ἐν καχεξίᾳ, 
Σχύθαι μετὰ μοίρας Βλάχων τὸν Ἴστρον διχόδάντες 
τοῖς Θρᾳχιχοῖς πολίσμασιν, ὁπόσα πεοὶ Μεσήνην 
xxi Ὑζουρουλὸν, xal τὰ ἔτι τούτων ἐχόμενα ἐξ 
ἐφόδου Ἐχειρον χατ᾽ αὐτὴν τὴν ἐτήσιον μνήμην 
Γεωργίου τοῦ Χριστομάρτυρος. Ἣν μὲν οὖν, ὡς 
ἤδετο, τοῖς Βαρδάροις σκέμμα καὶ σύνθημα πρὸς 
τῶν ἡγεμόνων τῆς ὁδοῦ δοθὲν ἐς τὸ Κουπέριον ἀφι- 
χέσθαι (τὸ δὲ ἐστιν ἐκ γειτόνων τῆς Τζουρουλοῦ 
διαχείμενον, ἔνθα ἤγετο τηνιχαῦτα τῷ μάρτυρι 
ἑορτὴ xal πανήγυρις συγχεχρότητοί, ὀμίχλης δὲ 
περισπασθείσης ἔωθεν χαμαιφερῶς τὸ μὲν πολό τῶν 


in Cuperium irrupil. Ceterum multitudo que ad p Βαρόάρων τῆς προχειμένης ἀπο ἐῥαγὲν εἰς γωρία 


festum convenerat, pstius rata vim propulsare 
quam tolerare, curribus templum vallavit, et pri- 
me Barbarorum incursioni aditum facile interclu- 
sit, cum Scyyhe pagos oppagnare nou sole- 
rent, et nunc etiam urbium munitiones declinent, 
ut qui turbinis instar primo duntaxat impetu ob- 
viis quibusque vastatis domum sese recipiant. Eos 
tauen qui omisso templo Zurulum 664 petebant 
omnes interceperunt. Verum universi malorum 
expertes fuissent, nisi perditissimus Racendytes, 
qui colligendi veotigalis ergo venerat, Brane 
Theodori, qui οἱ provincie  preerat, monita 
sprevisset. Edixerat a&utem ne populus ad 
festum «conveniret, et Scytharum  incursionem 
indicarat, optione data utrum dicto audien- 
tes et incolumes esse, an spretis suis monitis 
perire mallent. Nuno is qui mundo prorsus 
renuntiarat, qui planea terrenis rebus avulsus 
erat, Christiano pallio ultro induto, veritus ne 
sibi ereus stater disperso populo elaberetur, lit- 
teras eas in sinu abdidit et in nigra veste tanquam 
iu tenebris occultavit; et populo pridixit, quasi 
vales esset homo corredendi nummos et nundi- 
nandi peritior, eos nihil mali passuros : famam 
sepe veritatem opprimere, neque certi quidquam 
aíferre.Seythas autem cum 1nagna preda receden- 
tes Romanus exercitus, qui Byziam tuebatur, ag- 
greditur, cedit, in fugam conjicit, 869 msximam 
prede parlem recupera, eam tamen non diu 
tenet. Nam Romanorum naturalis et insana et in 


μετέῤῥευσεν ἕτερα, μέχρι xal τοῦ παράλου Ῥαι- 
δεστοῦ χατιὸν, μοῖρα δὲ τις αὐτῶν περὶ τὸ Κουπέριον 
ἐνσχήψασα εἰς μὲν τὸν ναὸν καὶ τὸ περίαυλον οὐκ 
εἰσήλθοσαν: τὸ γὰρ συνελθὸν πλῆθος ἐπὶ τῷ τὰ ὅσιε 
τελέσαι τῷ μάρτυρι, δρᾶται τι μᾶλλον φθάσαν ἃ 
παθεῖν ἀναμεῖναν κχκεχριχὸς δέον, ἁμάξας ἀγτ, οχὸς 
χαὶ τὸν νεὼν περιφραγμῶσαν κατὰ τὴν πρώ- 
τὴν εὐρὺς τῶν Βαρθάρων ἐπέλευσιν τὰ ἐκεῖσε 
πεποίοχεν ἄδατα ἄλλως τε xal τοῖς Σχύθχις ἀπεί- 
pntat τειχομαχεῖν τὰ ἐν χώμαις ἐχτρεπομένοις ἐς 
δεῦρο xal πόλεσιν ὀχυρώματα, ὡς οἷα πρὸς τὴν 
πρώτην ὁρμὴν κατὰ λαίλαπος χίνησιν ἀναῤ ξικτόν- 

των τὰ ἐν ποσὶ xai πρὸς ἤθη τὰ οἰκεῖα μεταχὼ" 
ρούντων. Τοὺς δὲ γε τοῦ νεὼ ἀφεμένους καὶ πρὸς τὸ 
πόλισμα τὸν Τζουρουλὸν ὡς ἔχον σῶσαι μεταχωρή-- 
σαντὰας πανδημεὲὲ χμαλώτευσαν, μὴ λαδέσθαι 
φθάσαντας τοῦ ἐρύματος. σαν δ' ἄν ἅπαντες τοῦ 
x2*29 τῆς αἰχμαλωσίας Ἀπείρατοι, εἰ μὴ ὃ κάκιστ' 
ἀπολούμενος ῥαχενδύτης Oc ix τῆς ᾿Αντιγόνου μο- 
νῆῇς ἐκεῖσε ἀφίχετο τελωνήσων τὴν πανήγυριν, παρ᾽ 
οὐδὲν ἔθετο ὅσα ἦν ἐπιστείλας ὁ Βράἀνὰς Θεόδωροε, 
ὅς τῶν ἐκεῖθι χωρῶν ἡγεμόνευεν, ἀπαγορεύσαντε 
μὲν τὴν τῶν πολλῶν ἐς τὸ Κουπέριον συνδρομὴν, 
τὴν δ᾽ ἐπιδρομὴν τῶν Σκυθῶν [Ρ. 324] ἀπαγγέλλοντα 
καὶ προτιθέντα αἵρεσιν, ἤ κακῶν ἀπαθεῖς εἶναι τοὺς 
συνελθόντας τῶν ἐντελλομένων ἀκούσαντας $ c 
θνάναι παραχούσαντας, Νῦν δὲ ὁ τοῖς dw «ἦν 

ἐπίπαν ἀποταξάμενος καὶ λαμπρῶς ὧν κάτω ἀτώ» 

ῥαγεὶς, τὸ δὲ χατὰ Χριστὸν τριδώνιον ἐθελοντὰς 
ὑποδὺς, δείσας μὴ χάλχεος στατὴρ αὐτὸν διαδράσειε 


rebus minime convenientibus contumax avaritia ἢ τοῦ λεὼ διασπαρέντος, τὴν μὲν δέλτον τῷ κόλπῳ 


victoriam corrupit; qui cum toti in eo essent ut 
Scythis predam ex agro Romano receptam extor- 
querent, eos qui fugiebant in se converterunt et 
vicissim fugati eunt. 

σονται 


οὕτω μὲν οἱ Σχύθαι λείαν ἐλάσαντες 


ἐνέδυσε xal ὡς ἐν σκότει τῇ μελανειμονίᾳ [παρι- 
πεμψε, τοῖς δ᾽ ἀγειρομένοις προὔλεγεν, ὡς sl καὶ 
προφήτου ἦν περισσότερος ὁ τῆς ivvolag, ἔνθα τὸ 
χέρδος, ἐμποριχὸς xal δριμύπατος, ὡς οὐδὲν τι κεί- 


ἀηδὲς xal ὁποῖον αἱ φῆμαι τὰ πολλὰ τὴν ἀλήθειαν τυραννοῦσαι μὴ διαχριδὸν χαταγγέλλουσι. Καὶ 
πολλὴν ἀνεζεύγνυον, ὁ δὲ τὴν Βυζίην φυλάσσων Ῥωμαϊκὸς 


στρατὸς, μαθὼν ἐπανιέναι τοὺς Σχύθας, τὴν ἐπ᾽ αὐτοὺς ἐτράπετο. ᾿Επεὶ δὲ καὶ συνέδαλον ἀμφότερα 





881 DE ALEXIO ISAACI! ANGLLI TR. LTB. ill. 882 


τὰ στρατεύματα, κρατεῖ τὸ ἡμέτερον, φόνος τε xal τροπὴ γίνεται τῶν Σχυθῶν, χαὶ τὸ τῆς αἰχμαλωσίας 
πλεῖστον ἀνίεται, καὶ τοῦτ᾽ ἐπὶ βραχύ ἡ γὰρ σύμφυτος καὶ μανιώδης χἀπὶ τοῖς μηδαμῶς καθήκουσιν 
Ἀμετάθετος Ῥωμαίων λίχνευσις τὴν νίκην διέφθειρεν Ὄλοι γὸρ τοῦ ἀφαρπάζειν χαὶ μεταφέρειν γινόμενοι amsP 
ἦγον οἱ Σκύθαι τὰς Ῥωμαϊχὰς χώρας πορθήσαντες, τὸ ἀπιὸν χαὶ δραπετεῦον πολέμιον ἐπέστρεψε καθ᾽ ἑαυτὸ, 
xai παλίωξιν ἐντεῦθεν εἰργάσαντο. 

———————— 





TOMOS FP 
ΤῊΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΑΛΕΞΙΟΥ TOY KOMNHNOT. 


IMPERII ALEXII COMNENI 


LIBER TERTIUS 


α΄, Kai τῇδε μὲν xal ταῦτα συμδέδηχε, βασιλεὺς A 1. His ita gestis, imperator Cypsellis Thes- 
δ᾽ [P. 325] ἀπάρας Ex τῶν Κυψέλλων τῇ θεσσαλονίχῃ — salonicam proficiscitur. Inde contra Chrysum iter 
ἐφίσταται, κάκεῖθεν ἀναστὰς χατὰ τοῦ Χρύσου intendit qui Strumiza sibi vindicata castellum 
ὁρμᾷ. Οὗτος γὰρ τὴν Στρούμμιτζαν ἰδιωσάμενος, | quoque Prosacum, et natura et opere munitissi- 
Βλάχος Qv τὸ γένος, xal φρούριόν τι ἀπολαδὼν — mum, pro regia occupavit. Sunt enim solide rupes 
λεγόμενον  Tipósxxov ἐς τυραννεῖον taut xatt- — biflde, inter se contigue, 666 in quas unus patet 
σχεύασε, κρατύνας παντοίως τὸ ἔρυμα, ὅπερ ἣ μὲν — aditus angustus, difficilis οἱ praeceps : reliquus 
φύσις ἀρχῆθεν φιλοτίμως ἐξεῦρέ τε καὶ ἀνέδωχε᾽ — ambitus rupium vel capreolis inaceessus est, et 
πέτραι γὰρ εἶσιν ἀποῤῥῶγές δισχιδεῖς, συνεπτυγμέ- — Axius profundus amnis eas, quod mirere, circum- 
ναι ἀλλήλαις, μία δ᾽ ἐς αὐτάς ἐστιν ἄνοδος ctevi) fluit. Deinde ara emula nature pene inexpugna- 
xai βίαιος xal ἀμφίχρημνος, 3j 56 λοιπὴ πεῤίμετρος — biles eas fecit, et firmissus moenibus in aditu 
τῶν πετρῶν aly(Auj ἅπασα xal ἀπρόσδθατος, xal  structis mirabile propugnaculum absolvit. Id ca- 
ποταμὸς βαθυδίνης ὁ “Αξιὸς ἀμφιπερικλώμενος — Blellum Romani olim nihil de Bulgsris solliciti 
ἐπιτειχίζει ταύτας παραλογώτερον: ἐλθοῦσα δ᾽ εἰς — desertum el neglectum jacere passi sunt. Cbrysus 
ὕστερον ἣ τέχνη ἀνθαμιλλήτρια τῇ φύσει ἀνχλώτους — vero domicilium ibi tutiesimum constituit. Pre- 
αὐτὰς μικροῦ ἐτεχτήνχτο. τείχη γὰρ aoa qt; διειλη- ῃ sidio veleranorum imposito, tormentis in circuitu 
φυΐα κατὰ τὴν ἐνδοθεῖσαν ἄνοδον ὑπερφυὲς τετέλεχεν — dispositis el commeatu abunde importato, greges 
ὁρμητήριον. ᾿Αλλὰ τὸ τοιοῦτον ἔρυμα τὸν Iloócaxov οἱ armenta in verticibus montium vagari et pasci 
Ῥωμαῖοι μὲν πάλαι mapeidov, Βουλγάρων dopov- sivit. Neque enim castelli ambitus facile compre- 
τιστοῦντες, xal κατέλιπον ἔρημον, ὁ δὲ Xpósoq  hendi potest, qui longe lategue patet, saltibus 
ἐπιποιήσας siye κατὰ Ῥωμαίων ἀπρόσμαχον olxr- etiam οἱ nemoribus floret. Uno tamen bono 667 
τήριον, πᾶν ὅτι περ ὅπλοις τρόφιμον ἐχεῖσε συνηλι- — eoque summe necessario et prestanlissimo caret, 
xà, ἀφετήρνά τε ὄργανα περιστήσας καὶ τὰ πρὸς τὸ — quod ne una quidem aque gutla ibi scaturit, nec 
ζὴν ἐνθέμενος ἄφθονα, ποίμνιά τε καὶ βουχόλια — fossiles putei sunt, sed ad flumen descendendum 
xav' ἀγέλας ταῖς ἀχρωνυχίαις ἀνεὶς νέμεσθαι’ οὐ οἱ hydriis aqua haurienda est. Chrysus igitur 
γὰρ εὐπερίληπτος dj τοῦ φρουρίου τοῦδε περίμετρος, tali castello potitus, imperatoris contra se expe- 
ἀλλ᾽ ἐς ὅτι πλεῖστον εὐρύνεται xxl wnxóvetat, xal — ditione nihil territus, ad resistendum se paravit. 
ἄλσεσιν ἐς ὅμδρων xopg, xal χωρίοις δρυμώδεσι — Romani vero rei militaris periti, si qui forte su- 
βέόριθεν, ἑνὸς δὲ τινος καλοῦ, x«l τούτου ἀπαραι- — pererant, et situs locorum non ignari, monebant 
τήτου, χαλλίοτου xai χρατίστου τὸ φρούριον στέρε- — imperatorem ut preterito Prosaco reliqua oppida 
vx οὐδὲ γὰρ βραχεῖά τις ὕδατος Xi6àc ἐκεῖ mou — oL pagos Chrysi invaderet, et iis expugnatis de- 
ἐχδίδωσιν, οὐδὲ φρεάτιά εἶσιν ὀρυχτὰ, ἀλλὰ δεῖ ἐς C mum ad illud castellum accederet. Sic οἱ exer- 
τὸν ποταμὸν κατιέναι καὶ ὑδρίαις ἀρύσασθαι τὸν citum fore fidentiorem victoria et preda ex minus 
ποτόν, Τοιούτον τοίνυν ἐρύματος ἐγχρατὴς ὃ Xpó- firmis castellis paria, et ipsum Chrysum vi belli 
σος γενόμενος πρὸς οὐδὲν ὅτι κατ᾽ αὐτοῦ βασιλεὺς urgente aut consilium mutaturum remissa per- 
ἔπεισιν ἐτετάραχτο, ἀλλ᾽ ὡς ἀντιταξόμενος ἧτοιμά. — tinacia, aut de rebus suis desperaturum : ceterum 
σατο. Τοῖς μὲν οὖν iv πείρᾳ πολέμου Ῥωμαίοις, in arcem inexpugnabilem principio facere impetum 
εἴ τις που τέως xal ὕπολέλειπτο, xal οἷς ἣ τῶν οἱ cum preruptis petris dimicare cum vanum 
ἐχεῖσε θέσις χωρῶν οὐδαμῶς ἠγνόητο, δέον ἐχρίνετο — esso, tuin cruentis sudoribus et inultis erumnis et 
xai τῷ βασιλεῖ συνεδούλευον παραλλάξαι μὲν τὸῤ cidibus plenum. His spadones, Georgius OEneotes 
Ilpócaxov, μετελθεῖν δὲ τὰ λοιπὰ πολίσματα xal in primis, et imberbes edolescentuli acriter δὰ. 


883 


NICIEET AS CHONIAT/E 


884 


versati, imperatori persuaserunt ut recta ad Pro- À τὰς κώμας ὁπόσαι χατήχοοι χρύσῳ γεγόνασι, μετὰ 


sacum adduceret exercitum, quo capto nihil 
deinceps posse resistere, presertim cum nihil 
impediret quominus arcem 668 belli invaderet, 
nec quidquam easet quod hostem per ambages 
querere cogeret. Preterea neminem esse qui in 
barbaricis et fedis illis locis diutius commorari 
sustineat, nullo aut exiguo cum fructu, fleuum 
et peponum tempore instante, et ceteris pomis 
maturescentibus, quibus Propontia ut paradisus 
Dei manibus consitus abundet « Utinam, inquiunt, 
in Rhegii planitie essemus, et Aphameam cerne- 
remus, ut sacra Cpoli salutata in Propontidisamco- 
nitates navigaremus, quam lenes et fecundem Aqui- 
lonis aure jugiter perflant, ubi pisces recentes 
palpitant, ubi delphines jucundissime saltant, ubi 
lavacra passim arrident, ubi limpidorum rivu- 
lorum flexus spectatorem exhilarant, ubi auribus 
obambulantium garritus hirundinum et cantus 
lusciniarum ceterarumque avium blandiuntur. » 
Igitur imperator laxis habenis ad Prosacum fertur, 
quasi oculis ea usurpassel quse auribus acce- 
perat. Obiter tamen castella quedam eversa sunt, 
el horrea et segeles incenss, el a Persis, quos 
Ancyranus satrap& imperatori auxilio misera!, 
Blachi aliquot capti. Eum orthodoxe fidei 669 
cultores imperatorem obtestali sunt ne a Turcis 
bomines qui eumdem Deum colant, quem nos 
veneraremur, abduci ullo modo pateretur, ne 
religionem  abjurare coacti Deum contra eos 8 
quibus dediti essent instigurent : sed Blachis in 
Romanorum servitia distributis Perse, qui eos 
cepissent, aliis largitionibus placarentur. Verum 
ille plane renuit ; et castris ad Prosacum positis 
statim oppugnationem tentare instituit. Ac Ro- 
mani opera edebant premio et admiratione digna, 
spem omnem alacritate superantes. Nam alii 
clypeis οἱ strictis ensibus muniti, alii arcus 
et sagillas gestantes in &arduos castelli tu- 
mulos arrepebant, et menium defensores facti 
propiores — impetebant. Denique post  fati- 
gationem el cedem multam barbaros munitione 
recens portis obducta depulerunt. Erint etiam 
qui per preeipites tramites funibus sese attol- 
lentes, et in rupibus instar csprearum hesitan- 
tes, moenia transcendere et in ipsam arcem eva- 
dere  niterentur. Sed 
profligatis et in castellum compulsis se rem sa- 
lutarem οἱ pulcherrimam confecisse putarent, 
tum demum laboris sui vanitatem intellexerunt. 
Nam cum ligones ad monia dlruenda postu. 
lassent, 670 nemo fuit qui ea instrumenta 
suppeditaret. Ceterum nihilominus in opere per- 
severantles fabrum prefecto succensebant, et 
m^3nibus ac gladiis pro ligonibus usi saxa e com- 
pagibus erueban!, et pinnas assiliendo revellebant. 
Sed cum res tardius procederet et ipsi ex supe- 
rioro loco male tractarentur, vix tandem arma- 
mentario prefectus spadc ligones in unum fascem 


C 


δὲ τὴν τούτων γείρωσιν τῷ Προσάχῳ παρεμθαλεῖν. 
οὕτω γὰρ ἐσεῖσθαι xal τὸ στράτευμα εὐθαρσέστε- 
pov, τὰ εὐχείρωτα καταστρεψάμενον πρότερον xal 
λείαν ἐχεῖθεν περιθαλόμενον, καὶ αὐτὸῤΛῤ δὲ τὸν 
Χρύσον τῇ βίᾳ τῶν πραγμάτων ἀγχόμενον [P. 326! 
μεταθουλεύσασθχί τι χρηστότερον, ἐνδόντα 5.) 
ἄγαν ἤ καὶ ἀπογνόντα τῶν χαθ᾽ αὐτόν. Τοῦ δὲ ἡ 
χατὰ τὴν πρώτην ὁρμὴν τοῖς ἀπροσμάχοις εὐθὺς 
προσδαλεῖν xal πρὸς ὄρη διαμιλλᾶσθβαι ἀπότομα, 
μὴ καὶ εἶναι μάταιον ἔλεγον, καὶ ἄλλως ἰἸὸρῶτας 
ὁρᾷν αἱματόεντας xai προσχέίμενον πόνον πολὺν, 
καὶ φαντάζεσθαι κόρσας ἀναύχενας τῶν μαχουμένων 
ἄνδρῶν. Καὶ οἱ μὲν ταῦτα παρήνουν, ἀντέστυ, σαν 
δὲ γενναιότερον οἱ μὴ ἐνόρχαι τοῦ βασιλέως πρόκχοι- 
τοι, ὧν ἐπρωτίστευεν ὁ Οἱανώτης Γεώργιος, καὶ τὰ 
ἐπὶ τῆς [θεραπείας λειογένειχλ μειράχια. Οὗτοι γὰρ 
περιστάντες τὸν βασιλέα παλαιοὶ xal πανξέξιοι ἔπει- 
σαν Ec τὸν Πρόσαχον εὐθυώρως ἄγειν τὴν στρατιάν, 

καὶ κατ᾽ αὐτοῦ τοῦ Χρύσου ἀντίον τὰ ὅπλα ἄγειν καὶ 

τὸ δόρυ διαγχωνίζεσθαι, ὡς « El οὗτος ἁλώσεται, olm. 

ἔστιν ὅστις ἐς τὸ ἑξῆς ἀντιστήσεται. Καὶ ἄλλως δὲ 
τί τὸ προσιστάμενον μὴ xatà τοῦ xxiptoo μέρους 
αὐτίκα χωρεῖν, ἀλλ᾽ ἐκ περιόδων xai χύχλων μεῖ- 
ἔρχεσθαι τὸ πολέμιον ; πρὸς δὲ τούτοις ví; ἄν ἀνί- 
ἔεται ὅγως ταῖς βαρδαρικαῖς ταύταις xal ἀχαρ:τώ- 
τοις χώραις διατρίδειν ἐπὶ πολὺ δι’ οὐδὲν ἢ εαυκρὸν 
ὄφελος, τῆς τῶν συχίων χαὶ τῶν πεπόνων ὥρας 
ἐφισταμένης xal τῶν ἄλλων περχαζόντων εὡῤαίΐων 
τῆς γῆς, οἷς ὑπερδέόδριθε ἸΙροποντὶς ὅσα χαὶ magi 
δεισος χειρὶ θεοῦ φυτευθείς ; Εἴθε ὑπὸ πλακὶ Ῥη- 
χίου γενοίμεθα καὶ ᾿Αφάμειαν θεασαίμεθα, Orw; 

προσείποιμεν τὴν ἱερὰν Κωνσταντινούπολιν, τ: 

κεῖθεν ἐς τὰ τοῦ πρὸ τοῦ Πόντου τρυφερὰ χωρβ 
προσαναπλεύσαιμεν, ἔνθα πραεῖά τις αὔρα βόρειος 
καὶ ζωογόνος προσδάλλει διὰ παντός, καὶ ἐχθύες 
νεαλεῖς περίσχαίρουσι, xai δελφῖνες ἔδιστον &va- 
θρώσχουσι, λουτρῶν τε χάριτες διαγελῶσιν ἁπανταχῆ, 
xai ἀργύρεα πλανώμενα ὕδατα τὸν θεατὴν διαχέουσι, 
xal τὰς ἀχοὰς τῶν δεῦρο χάχεῖσε περιφοιτώντων 
ἑστιῶσι χαταχηλοῦσαι χωτίλλουσαι χελιδόνες καὶ 
μελεάζουσαι ἀνδόνες xal πᾶν ἕτερον ἄλλῃ καὶ ἄλλῃ 
τρύζον ἐν ταῖς λόχμαις καὶ τιτυδίζον μουσικὸν 
πτερόν. » Ὅλῳ τοίνυν ῥυτῆρι πρὸς τὸν 1] οόσαχον 
φέρεται βασιλεὺς, εἴπερ ἐς ἶσον αὐτῷ κατέστη τῇ 
θέᾳ ὁ λόγος. Ὅθεν τινὰ μὲν ἐρύματα πάρεργον 


cum  propugnatoribus ἢ ὁδοῦ κατεστράφησαν, θημωνίαι τε καρπῶν καὶ 271 


πυροφόρα χυτηθαλώθησαν, xa! ἱἱερσῶν ἰἄλιν 

Βλάχο: δορύκτητοι, οὕς ὁ τῆς πόλεως ᾿Αγκύρας w- 

τράπης ἐπικούρους ἀπέσταλχε βασιλεῖ, ὅτε καὶ τὸ 
μὲν περὶ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν ὑγιὲς χαὶ θερμότερον 
τὸν βασιλέα ἐξελιπάρησε μὴ συγχωρῆσαι ὅλως τοῖς 
Τούρχοις οἴκαδε ἀνθρώπους μετενεγχεῖν Θεὸν iv 
ἡμεῖς πρεσδεύομεν σεθομένους, ἵνα μὴ τὴν πίστιν 
ἄχοντες μεταθέμενοι πὸ Θεῖον κατὰ τῶν ἐκδόντων 
ἐχμήνωσιν, ἀλλὰ τὸ μὲν Βλαχιχὸν αἴχμάλωτον k 
οἰχετικὸν ἀποδοθῆνχι Ῥωμαίοις, αὐτοὺς δὲ τοὺς 
χειρωσαμένους Πέρσας φιλοφρονηθῆναι δεξ εώσεσιν 
ἑτέραις βασιλικαῖς" ὁ δὲ οὐδ᾽ ὅλως ἐπένευσεν. — "Enti 





885 


DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR. LIB. III. 


886 


δὲ xxl ἐς αὐτὸν ἐφθάχει τὸν lipósaxov, βαλὼν ixet A colligatos attulit. Cum autem homo exsecrandus 


moo στρατήγιον ἔγνω τοῦ φρουρίου αὐτίχα πειράσα- 
σθαι. Καὶ ἦν ἔργα πρὴὺς Ῥωμαίων τηνιχαῦτα τελού- 
μενα κατιδεῖν γέρατος καὶ θαύματος aiu ὑπὲρ 
γὰρ ἐλπίδας διηγωνίσαντο. Οἱ μὲν γὰρ θυρεοῖς καὶ 
γυμνοῖς φραξάμενοι [P. 327] ξίφεσιν, οἱ δὲ τόξα καὶ 
βέλη φέροντες περὶ τὰ ἀνάντη τοῦ φρουρίου ἀνῤῥι- 
χῶντο γεώλοφα, χσὶ τοῖς ἀπὸ τειχῶν καὶ τῆς ἄχρας 
μαχομένοις ἐπεγχρίπτοντες ἔδαλλον. ᾿Αμέλει καὶ 
μετὰ κάματον xai φόνον πολὺν ἐξέχρουσαν τοὺς 
Βαρδάρους τοῦ προτειχίσματος, ὅπερ προφύλαγμα 
τῶν ἐχεῖσε πυλῶν ἐπῳχοδόμητο νεωστί. Ἤσαν δ᾽ 
οἱ xal διὰ τῶν χρημνωδῶν ἀνιμώμενοι ἀνόδων ἧχρο- 
6áxoov ὡς αἴγαγροι, πειρώμενοι γενέσθαι εἴσω 
τειχῶν καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν ἄκραν ἀναδραμεῖν. ᾿Αλλ᾽ 


Statim submergendus fuisset aut saltem graviter 
objurgandus, ut milites pugna, labore et estu ex 
ardore solis afflicti nonnihil recrearentur, impe- 
rator prope invito similis, murmure labiorum 
duntaxat simulata iracundia animos fortium il- 
lorum virorum dejecit. Deiude scalo etiam ad 
summa moenia conscendenda flagitantibus vix 
tandem date sunt. Itaque inani labore se conficere 
nolentes non sponte inde recesserunt. Alioqui 
castellum, ut Blachi obsessi postmodum affirma- 
runt, citra controversium expugnalum et Chrysus 
ipse captus esset, οἱ Romani magnam laudem 
consecuti multis 6711 postea laboribus caruis- 
sent, si instrumenta ad dirnendum murum idonea 


ὅτε τι διανύσαι ἔργον φήθησαν σωτίῤιόν τε ἅμα p statim in promptu fuissent. Nunc vel officii ne- 


xal κάλλιστον, τοὺς ἐπὶ τῶν τειχῶν ἀμυνομένους 
τρεψάμενοι xal εἴσω συγχλείσαντες, τότε εἰχαίως 
διαπονούμενοι ἔγνωσαν" αἰτήσαντες γὰρ σχαπάνας 
εἰς τὴν τῶν περιδόλων καθαίρεσιν οὐδένα εἶχον τὸ 
αἰτηθὲν ὅπλον προσάγοντα. "Emtgívovtec δὲ xoi 
οὕτω τῷ μόχθῳ xal xaxà τῶν ἐπὶ τῶν βασιλιχῶν 
ὅπλων ἀγαναχτοῦντες, χερσί τε xal ξίφεσιν ὡς ἀμά- 
Aat, χρώμενοι, τους λίθους ἀπέσπων τῆς ἀρμογῆς 
καὶ τὰ θωράκια χαθήρουν ἀναθορνόμενοι. Σχολαίτε- 
ρον δὲ τοῦ ἔργου προδαίνοντος, καὶ αὐτῶν προσπα- 
σχόντων χαχῶς ἐχ τῶν ἐπιχδιμένων ἄνωθεν ἀντι- 
πάλων, ὀψὲ καὶ βραδέως ὁ τοῖς ὄπλοις ἐφεστὼς θλα- 
δίας ἀφίκετο, σχαπάνας χομίζων εἷς ἔνα ὁρμαθὸν 
διὰ μηρίνθου συμδεθλημένας. Δέον οὖν αὐτίκα χα- 
ταποντισθῆναι νὸν ἐπίῤῥητον, ἢ γοῦν δυσφόρως xai 
χαλεπῶς τὸν χρατοῦντα ὑπενεγκεῖν τὸ πραχθὲν εἷς 
βραχεῖαν ἀνάψυξιν τῶν μάχῃ xal δίψει xal πνίγει 
χαχουχουμένων διὰ τὸν EE ἡλίου χαύσωνα, ὁ δὲ μόνῃ 
ἔπιπλήξει, καὶ ταύτῃ ἀχχισμῷ χατεχούσῃ, καὶ τῇ 
περιψοφήσει τῶν χειλέων τὸν ἀγανακτοῦντα ὑπο- 
χρινάμενος χκατέδαλεν οὔτω τὰ τῶν γενναίων ἐχεί- 
νων ἀνδρῶν φρονήματα. Ἐπὶ δὲ τούτῳ καὶ χλίμακας 
αἰτησάμενοι, ὅπως δι' αὐτῶν ἐς τὰ ἄνω γένωνται 
νῶν τειχῶν, οὐδὲ τούτων αὐτίκα ηὐμοίρησαν. Ὅθεν 
p3) ἐπ᾽ ἀνηνύτοις εἰσέτι μογεῖν ἀνεχόμενοι μετέθη- 
σαν ἐχεῖθεν οὐχ ἐχοντί. 'Ex τοῦ ἀναμφιλέχτου δ᾽ 
ἂν, ὡς οἱ τειχομαχούμενοι Βλάχοι διετείλοντο ὕστε- 
pov, ἑάλω τὸ φρούριον xal ὁ Χρύσος συνείληπτο 
καὶ Ῥωμαίοις εὔφημον τὸ ἔργον τόδε γεγένητο καὶ 
πολλῶν ἐσέπειτα χαμάτων ἀναίρεσις, εἰ τὰ πρὸς τὴν 
καθαίρεσιν τοῦ τείχους ὄργαναπροητοίμαστο καὶ 
κατὰ καιρὸν αἰτουμένοις παρείχετο. Νῦν δὲ d τῶν 
χαθηχόντων ἀμέλεια ἢ xal Θεὸς αὐτὸς (ἀλλ᾽ ἡμῖν 


ἰλήχοι Θεὸς, et ἐμπλήχτως τοῖς αὐτοῦ ἐπιδάλλομεν 


κοίμασι) μὴ ἐν τοῖς τότε ἀνθρώποις ἐπευδοκῶν 
προσέστη τοῖς ἀγωνίσμασι. Καὶ κατ᾽ ἐχείνην μὲν 
τὴν ἡμέραν οὔτω Ῥωμαῖοι διημιλλύθησάν τε xal 
διέλύθησαν, τὴν δ' ἐπιοῦσαν αὖθις πρὸς δευτέραν 
ἐξῃεσαν συμπλοχὴν, εὖὔρον δὲ μετὰ φρονήματος xal 
κόμπου τὸ ἀνθιστάμενον ἀμιλλώμενον διὰ τὰ συνε- 
νεχθέντα χθιζά. ᾿Αλλὰ καὶ τὰ πετροδόλα μη γα)ή- 
ματα οἷς ἐχρῶντο οἱ Βάρδαροιζἀνήρουν οὐχὶ βραχεῖς, 
ἐπιτυχῶς xai ἀφ᾽ ὕψους τοὺς λίθους διαχοντίζοντες. 


glectus vel Deus ipse (is vero veniam concedat 
in sua judicia temere inquirenti) tis hominibus 
offensus illis conatibus obstitit. Ac eo die Romani 
Bic a pugna discesserunt , qua postridie renovata, 
Barbaros fortiter et insolenter ob hosternum oa- 
sum pugnantes repererunt ; nec pauci ex nostris 
tormentorum saxis icti, ex superiore loco solerter 
emissis,ceciderunt. Nam qui eas machinas instrue- 
bat, solerlissimus artifex, principio Romanis 
mercede inservierat, tum vero ob non solutum 
stipendium ad Chrysum defecerat. Neque vero 
globis duntaxat machinarum, sed saxis etiam 
superne devolutis nostri affligebantur. Ea quoque 
8»xa qua primo impetu corpora non attingebant, 
cum eminentibus rupibus allisa in plurima frusta 
dissilirent, huc atque illuc sparsa 6242 lethiferum 
erant malum. Et Barbari noctu clam e casiello 
egressi machinas quas Romani in tumulis dispo- 
suerant dejecerun!, et excubias territas ad proto- 
vestiarii Joannis tentorium fugientes adepti sunt, 
ulis quoque somno excussus stalim e leeto sur- 
geret et trepidus fugeret. Predam in ejus taber- 
naoulo repertam partiti, in qua etiam virides 
calcei erant, insigne dignitatis illius, per totam 
eam noctem res Romanas deriserunt et subsan- 
narunt. Preterea vacua dolia demittendo sonitu 
exercitum, quid rei esset in tenebris ignarum, 
perterrefaciebant. Quamobrem oum imperator non 
succedere institulurn suum oerneret, nec alioqui 
diutius immorari constituisset, per pactiones Chry- 


D so Strummiza et Prosaco finitimisque regionibus 


cedit ; et quamvis uxerem habenti quamdam 
ex cognatione sua se ei desponsurum promittit. 
Byzantium reversus proltostratoris filiam ἃ marito 
sejunetam Chryso per Sebastum Constantinum 
Rhadenum mittit. 643 Sponsalibus peractis et 
nuptiali convivio apposito, Chrysus strenue potsbat 
el comedebat. Uxor vero ejus observala spon- 
sarum consuetudine nihil attingebat ; et cum ab 
eo vesci jussa non statim paruisset,ira inflammatus, 
et multis Barbaris verbis per indignationem ob- 
murmuralis, tandem per contemptum. greco di- 
zit : « Neque edito neque bibito. » 


887 NICET/E CHONIATAE 


ἣν γὰρ καὶ ὁ ταῖς τῶν πετρῶν ἀφέσετιν καὶ τὸν λύγον περιάγων καὶ τὴν σφενδόνην διατιϑεὶ 
μηχανουργοῖς ἄριστος, Ῥωμαίοις μὲν ἐπὶ μισθῷ τὰ πρῶτα ὑπηρετούμενος, τότε δὲ πρὸς 
νοστήσας, ix τοῦ μὴ ἔχειν τὸν μισθὸν χορηγούμενον. [P. 338] Οὐ μόνον δὲ οἱ ἐξ ἄφετη 
ἀποσφενδονούμενο. σφαιρωτοὶ λίθοι κακῶς ἐτίθουν τὸ στράτευμα, ἀλλὰ xal οἱ κατὰ πρανοῦς i 
λιόμενοι. "Ev πολλοῖς δὲ xal τὰ μὴ ἐφικνούμενα σωμάτων ἐκ τῶν μηχανῶν χε: μάδια εἰς θάνατον κατῆγο 
προσεπόλαζον' ταῖς yàp ἀνεστηκυίαις πέτραις προσαρασσόμενα, εἴτα τῇ τοῦ ἀφεικότος βέλους σφοδρ. 
πρὸς πλεῖστα διαιρούμενα τμήματα, τῇ δὲ τε κἀκεῖσε διαχριδὸν σχεδαννύμενα θανατηφόρον 
κακόν. Καὶ νυκτὸς δὲ λάθρα τοῦ ἐρύματος ἐξιόντες οἱ βάρδαρο: τάς τε μηχανὰς διέλυσαν ἃς ἐπὶ 
ἐκεῖσε γηλόφων διέστησαν Ῥωμαῖοι, καὶ τὸ νυχτοφυλακοῦν διαθροήσαντες στράτευμα τῇ τοῦ πρ 
δεστιαρίου Ἰωάννου σκηνῇ φεῦγον ἐπικατέλαδον, ὡς καὶ τοῦτον θορυδηθέντα ἐξαναστῆναί τε a 
τοῦ λέχους, ὡς εἶχε καταδαρθάνων, καὶ δρασμῷ χρήσασθαι ὠρακιῶντα καὶ ὑπὸ δέους βαλλόμ 
"Aper xal τὰ ἐν τῇ σχηνῇ διελόμενοι, ἐν οἷς ἦν καὶ τὰ βατράχεια τὸ χρῶμα πέδιλα τοῦ mo 
δεστιαρίου, ὅλην ἐκείνην τὴν νύχτα ἐν μωκείᾳ καὶ γέλωτι τὰ Ῥωμαίων ἐτίθεσαν πράγματα. "Ex 
καὶ οἴνων δοχεῖα τυμπανοειδῆ ix λύγων διάκενα διαχαλῶντες ἄνωθεν ἐξίστων τῷ δούπῳ τὸ oc 
"toa, μὴ εἰδὸς ὡς dv σκότει τὸ γινόμενον, Ταύτῃ τοι καὶ βασιλεὺς τὰ κατὰ σκοπὸν οὐχ ὁρῶν mi 
νόμενα, ἄλλως τε μηδὲ χρονοτριθεῖν ἐκεῖσε προθέμενος, ἐς ξυμδάσεις τρέπεται. Τοῦ τε οὖν Προσ 
καὶ τῆς Στρουμίτζης καὶ τῶν χωρῶν τῶν πέριξ Χρύσῳ ἐξιστανται, καὶ μίαν τῶν ἔχ τοῦ γένους 
εὐνάσαι οἱ σοντίθεται, μὴ γυναικὸς σπανίζοντι, ᾿Αμέλει καὶ εἰσιὼν τὸ Βυζάντιον τὴν 
πρωτοστράτορος θυγατέρα τοῦ συνοικοῦντος ἀπέζευζε, καὶ τῷ Χρύσῳ ταύτην ἐχπέπομφε, νυμφαγωγὸν ἀναδι 
τὸν σιδαστὸν Κωνσταντῖνον τὸν Ῥαδεινόν. Τελεσθέντων δὲ τῶν νυμφευμάτων καὶ τῆς γαμηλ 
δαιτὸς παρατεθείσης ὁ μὲν Χρύσος ἐζωροπότει καὶ ἤσθιε τονθενόμενος, ἡ δὲ γυνὴ τὸν τῶν νεονύμᾳ 
αἰδουμένη νόμον ἐγκρατῶς εἶχε τῶν παρακειμένων. Ἐπιταχθεῖσα δὲ πρὸς τοῦ νυμφίου συμμετν 
ἐκείνῳ βρώσεως, καὶ μὴ οὕτως αὐτίκα δράσασα, εἰς ὀργὴν ἐκμαίνε: τὸν ἄνδρα. ᾿Αμέλει καὶ πλεῖστα καθ' Va 
ὁποδαρδαρίσας καὶ θυμομαχὴσας ἐφ᾽ ixaviv, μεθ’ ὑπεροψίας ἔφησεν ὕστερον, « Μη φάγῃς μηδὲ mb 
Ἐλληνίδι φωνῇ. 

2.Sub id tempus Scythe in quatuor exercitus A β'. Τότε δὲ καὶ Σκυθῶν ἔφοδος ἐγεγένητο με- 


divisi, majori cum terrore quam unquam prius per 
totam Macedoniam sunt grassati. Munitis etiam 
urbibus,el montium cacuminibus tentatis, ac monte 
Gano pervestigato, multa monasteria diripuerunt, 
multos monachos occiderunt, nemine cum eis 
ob multitudinem eorum ex periculi metu congredi 
AUsD. 


Imperator vero cum filias suas ob adolescentiam 
et formam secundas nuptias desiderare videret, 
delectu ex omnibus genlibus Chrisianis habito, 
eos principes pra ferebat celeris, quos metuebat. 
Tandem eo coneilio omisso, Romanis eae despon- 
dit, Irenen 674 Alexio Paleologo, cum prius for- 
mosam uxorem  repudiassel, Annam Theodoro 
Lascari, adolescenti animoso et bellicosissimo. Ee 
nuptie cum sub Carnisprivium celebrarentur, im- 
perator, qui decursionibus equestribus supersedere 
staluisset, sponsis speotacula flagitantibus, ut et 
sibi ipsi el generis morem gereret, nec magnum 
palatium nec stadium ingreditur, sed curribus in 
Blachernium palatium iranslatis theatrum ex tem- 
pore instituit, organa musica in fornicibus dispo- 
nit : pravfeoli urbis personam suslioere jubet eu- 
nucbum quemdam opulentissimum et summis ma- 
gistratibus preditum, ordinis senatorii hominem, 
cujus nomini libens parco. [s fabrica, que vulgo 
ligneus asinus dicitur, aurato et picluralo sago 
tecta succinctus, extemporale illud theatrum in- 
gredilur. Ac cumdem eqnitem magnifice inceden- 
tem, et eqnum leniter progredientem οἱ hinnien- 


πε καὶ φρικαλεωτέρα τῶν πρότερον’ εἰς γὰρ τές 
διαιρεθέντες στρατεύματα πᾶσαν τὴν Μακεδ' 
ἐπῆλθον, ἀποπειρασάμενοι καὶ πόλεων εὐτειχί 
καὶ κορυφὰς ἐπανιόντις ὀρῶν, ὥστε καὶ τὸ Táwc 
ὄρος διερευνησάμενοι πολλὰ φροντιστήρια ἐσκύ 
σαν xal μονάζοντας ἀπέκτειναν, μηδενὸς εἷς yi 
τολμῶντος ἰέναι διὰ δέος, ὅτι καὶ μετ᾽ ἐλατιώ 
ἔμελλον πρὸς πλείους συμπλέκεσθα: καὶ διὰ τ 
τῆς ἑαυτῶν ἐρᾷν οὐκ εἶχον ψυχῆς. 

Ὁ δὲ βασιλεὺς θυγατέρας ὁρῶν ὀργάδας 
λέχος δεύτερον διὰ νεότητα καὶ ὥραν σώματος 
λοκχρίνει τοὺς συζευξομένους αὖθις αὐταῖς, ὥστε 
δυνάστας ἐθνῶν ἐξελέγετο τὰ τῶν Χριστιανῶν τ 
δεύοντας, οὖς ὡς πολεμίους [P. 329] ἦν δεδιώς. 
δὲ τῶν τοιούτων σχεμμάτων μεθαρμοσθεὶς "Pup. 
αὐτὰς ἐκδέδωκε, τὴν μὲν Εἰρήνην συνάψας τῷ 
λαιολόγῳ, ᾿Αλεξίῳ, διαζευχθέντι πρότερον ἧτις ᾿ 
poc αὐτῷ ἐγινώσχετο, ὥρας εὖ ἔχουσα, τὴν δ᾽ 
ναν συνηρμόκει Θεοδώρῳ τῷ Λάσκαρι, νεανίᾳ 
μητίᾳ καὶ ῥαγδαίῳ πρὸς ἔργα πολέμια. Ἣν 
καιρὸς καθ᾽ Üv αὗται γεγόνασιν αἱ συνάφειαι À 
ζοντος ἀπόκρεω, xal τοῦ κηδεστοῦ βασιλέως eM 
ἐνσχολάσαι προθεμένου σταδιοδρόμων ἵππων à] 
Aa οἱ νεόγαμοι ἐνέκειντο θέατρα ἐξαιτούμ 
Διαιτῶν τοίνυν καὶ βασιλεὺς ἑαυτῷ τε καὶ 
γαμθροῖς εἰς μὲν τὸ μέγα παλάτιον οὐδαμῶς 
κνεῖται, οὔτε μὴν ἐσάνεισι τὸ στάδιον, τὰς δ᾽ ἱ 
κὰς ἄντυγας εἰς τὸ ἐν Βλαχέρναις ἀρχεῖον π 
πάξας ἐνεχθῆναι σχεδιάζει θέατρυν. Καὶ δὴ αἱ 
φῦσαι τῶν πολυαύλων ὀργάνων κατὰ τὴν ἃ 
αὔλειον εἰς καμπτῆρας διατίθενται, εἰς δ᾽ Ema 
τῆς βασιλίδος διατχημπτίζεται πόλεως ἐκτομίας 


889 


DE ALEXIO 18AACII ANGELI FR. LIB. IIl. 


890 


τὸ δ᾽ ὄνομα ἑκὼν παραδράμοιμι, πλούτῳ δ᾽ ἦν οὗτος A tem ; et paulo post, ut 625 olim histriones, 


περιθριθὴς xal μεγίστας χειρίζων ἀρχὰς xal τοῦ 
περὶ τὴν βασίλειον γραφὴν ἐγγραφόμενος. Πλεγμά- 
τιον τοίνυν ἐκ λύγων συγκείμενον, ὃ φησιν ἡ δημώ- 
δης φράσις ὄνον ξύλινον, χρυσοπάστῳ σαγὼ ζῳωτῷ 
ἐς τὸ διαμπερὲς σχεπόμενον διαζωσάμενος τὸ σχέ- 
διον ἐκεῖνο θέατρον εἴσεισιν, ὅτε xài ἦν τὸν αὐτὸν 
ὁρᾷν καὶ ὡς ἀναδάτην μεγαλοπρεπευόμενον καὶ 
ἕππον εὐήνια προποδίζοντά τε xal χρεμετίζοντα' 
μετὰ βραχὺ δὲ καὶ τοὺς πάλαι τῶν δραμάτων ὑπο- 
χριτὰς, τὸν ἔφιππον ἀποδυσάμενος ἔπαρχον, τὸν 
μαπτάριον ὑποχρίνεται. "Doav δὲ οἱ τὸν γυμνιχὸν 
ὑποδύντες ἀγῶνα οὐ τῶν ἐξ ἀγορᾶς καὶ τριόδων 
τινὲς, ἀλλ᾽ εὐπατρίδαι νεανίαι, πρώτως φύοντες 
γένειον. ᾿Εθεᾶτο γοῦν τὰ σχηνιχὰ ταῦτα καὶ γε- 


deposita equestris prefecli persona peditem vide- 
res. Qui gymnieos ludos frequentabant, non erant 
homines circumforanei et triviales, scd adolescen- 
tes patricii. Ea secenica et ridicula ludicra impera- 
tor et imperatrix spectabant, una cur cognatis et 
honoratioribus miuistris, caeteris omuibus exclusis. 
Cum lempus currendi adesset, eunuchus medium 
locum tenens, manibus ad cubitos usque nudatis 
et argenteo tegmine capiti imposito, tertium ado- 
lescentes ad oursum provocabat. Quidam vero no- 
bilis et dignitate illustri preditus adolescens a 
tergo ejus stans toties ejus nates et femora planta 
pedis clare feriebat, quoties ille considens certa- 
minis signum dabat. 


λοιώδη ὁ βασιλεὺς παίγνια καὶ dj βασιλὶς, xai ὅσον αὐτοῖς τοῦ γένους ἐπίσημον, xal τὸ τῆς θεραπείας 
εὐπαῤῥησίαστον' τοῖς δ᾽ ἄλλοις πᾶσα πάροδος ἀποχέχλειστο. ᾿Επεὶ δ᾽ ἐφειστήκει καιρὸς καθ᾽ ὅν ἔδει 
πρὸς τὸ τρέχειν γενέσθαι τοὺς τὴν γυμνικὸν ἐχτελέσοντας δίαυλον, ὁ μὲν ὑποδὺς τὸν μαπτάριον εὐ- 
γοῦχος, τὴν μέσην εἰληχὼς χώραν, slc βραχίονας τὰς χεῖρας ἀνεκάλυψε, καὶ τὸ χκαταντυγῶδες ἀργύ- 
piov κάλυμμα τῇ κεφαλῇ περιθέμενος ἐκ τρίτου ἦν εἰς τὸ θέειν τὰ μειράκια πρυσκαλούμενος" ἑστὼς 
δὲ τις ἐξόπισθεν νεανίσχος εὐγενὴς, ἀξιώματι λαμπρῷ περίόλεπτος, τοσαυτάχις αὐτὸν τοῦ ποδὸς τῷ 
ηλατεῖ κατὰ τῶν πυγῶν χαὶ τῶς γλοῦτῶν ἔτυπτεν εἰς ἐξάχουστον ὁσάχις συνιζάνων ἐχεῖνος τὸ τοῦ δρόμου 


παρείχετο σύνθημα. 
Ἀλλ᾽ οὔπω ἀκριδῶς 
χιώδη ταῦτα ἀθύρματα, xal o'xtpá τις ἀγγε- 
λία τὴν ἐν τούτοις διαδέχεται χαρμονήν. Ἧ δὲ ἦν 
τὸ ἀποστῆναι τὸν ᾿Ιδαγκὸν κατὰ τὴν Φιλλιπούπο- 
λιν. Ὡς γὰρ ἄνωθεν εἴπομεν, μετονομασθεὶς ὅδε 
᾿Αλέξιος xal γαμδρὸς, ἐπὶ θυγατρόπαιδι τῷ βασιλεῖ 
γεγονὼς καὶ πλείω τῆς δεούσης ἰσχὺν ὑποδὺς 
στρατηγεῖν εἰλήφει xal προεστάναι τῶν τάξεων al 
τοῖς ὁμογενέσιν αὐτῷ Βλἄχοις περὶ τὴν Φιλίππου 
ἐπχοχίαν ἀντεχάθηντό τε xai ἀντεφέροντο. ᾿Αμέλει 
xal τῶν ἐχεῖσε χωρῶν φανεὶς χύριος ἦγε τὰ πάντα 
καὶ [P. 330] ἔφερεν, ἀγχίστροφος dw xai δραστή- 
ριος πρὸς ἅπαν σύνδρομον ἔργον τοῖς ἐν τῇ ψυχῇ 
χινήμασι χαὶ βουλεύμασιν. Ἤσχει τε εἷς πόλεμον 
τὸ περὶ αὐτὸν ὁμόφυλον, δωρεαῖς πιχίνων καὶ 
ὁπλισμοῖς χρατύνων, xal φρουρίων ἐρυμνῶν ἀνε- 
γέρσεσι τὰ ἀντιχείμενα τῷ Αἵμῳ ὄρει ἀνεπιχείρητα 
μικροῦ ἀπειργάζετο. Βασιλεὺς μὲν οὖν ἐπήνει ταῦτα 
μανθάνων, καὶ δι’ αἰδοῦς ἐτίθετο τὸν ᾿Αλέξιον, 
πολλαῖς χαὶ μεγίσταις φιλοφρονούμενο» αὐτὸν δω- 
ρεαῖς, ἡδέως τὸ αὐτοῦ ἤχουε, xal τᾶς αἰτήσεις 
ἐξεπέραινε ῥᾷδιον᾽ τὰ δὲ παρὰ τοῦ ἀνδρὸς τοῦδε 
πραττόμενα οἱ περὶ τὸν βασιλέα συνορῶντες χαλὰ 
μὲν ἀπεφαίνοντο εἶναι καὶ ἀρίστως ἔλεγον δρᾶσθαι, 
οὐ μὴ xzi ἐπὶ σχοπῷ Ρωμαίοις συνοίσοντα παρὰ 
τοῦ πράττοντος γίνεσθαι, ὅθεν καὶ παραινέσεις εἴσ- 
yov τῷ αὐτοχράτορι παραλῦσαι τῆς ἀρχῆς τὸν 
᾿Αλέξιον. Μηδὲ γὰρ ἄν βάρδαρον ἄνδρα μὲ πάνυ 
πρώην Ῥωμαίοις πολεμιώτατον οὕτως ἐξαίφνης 
μεταπεσεῖν εἰς ἀχραιφνῆ διάθεσιν, ὡς φρούρια καὶ 
πολίχνια ἐ) τοῖς ἐπικαίροις νεουργεῖν τόποις, καὶ 


αὔξειν μὲν τὸ ἐμφύλιον αὐτῷ στράτευμα, σμικρό- D 


νειν δὲ τὸ Ῥωμαϊχὸν, ἐνιαχοῦ δὲ xal ὡς δύσχρη- 
στον τιθέναι ἀπόμαχον, εἰ μή τις αὐτῷ ἐνέσπαρτο 
τοῦ τυραννίδι ἐπιθαλεῖν ἔννοια, ἐπεὶ μηδὲ τὰ τι- 
νων ἐννοήματα φιλεῖν πως ἀεὶ ὡς διὰ πυλῶν τῶν 


διηγώνιστο τὰ μειρα- B. His puerilibus ludicris nondum absolutis, tristis 


nuntius Philippopoli affertur de Ibanci defectionc. 
Is, ut supra diximus, nomine 6426 in Alexium 
mutato desponsaque nepte imperatoris, majorem 
quam decuit auctoritatem nactus, et cohortibus 
prefectus que Blachis δὰ Philippopolim resiste - 
bant, ac potius locorum illorum dominus factus. 
8uo arbitratu regebat omnia: quippe homo callidus 
et strenuus, facile quiquid animo destinasset exse- 
quens, ei populares suos liberalibus donativis 
saginatos et armis exornatos ad bellum exercebat, 
et loca monti Hemo 6nitima firmis castellis ita 
muniebat ut ea hostes peneinvadere non auderent. 
Quamobrem ab imperatore cullaudabatur et magni 
flebat, multis amplissimis muneribus afficiebatur, 
audiebaturlibenter ; quidquid petiigsct, impetrabat. 
Aulici vero illius viri facta egregia et utilia quidem 
esse faiebantur, sed ad Romanorum vtilitatem 
referri negabant, et imperatori auctores erant 
adimendi ei magistratus. Neque enim hominem 
barbarum, paulo ante Romanis infestiesimum, 
usque adeo subito mutatum esse lantamque bene- 
voientiam concepisse, ut nova castella οἱ oppida 
in opportunis locis exstruat. Neque eum cohortes 
Blachicae aucturum, Bomanis 623 imminutis et 
aliquando etiam ut inutilibus & pugna remotis, 
niei regni cupiditatem aleret. Neque enim omnes 
e& qua& pectore lateant ore proferre, sed ipsa facta 
sepenumero omni oratione evidentius animi re- 
ceasus declarare. Verum surdo, ut aiunt, fabula 
narrabatur. Imperator enim neptis sux» Theodore 
sponsalia satis lirinos quasi obsides ratus, de 
integritate et fide Alexi: nihil dubitabat, malefica 
quapiam vi hic quoque, opinor, mentis oculos 
perstringente, cujus impulsu res Romana subinde 
ruit in pejus. Ut autem non multo post id evenit 


891 


NICET/E CHONIAT/E 


892 


quod timebatur, eo inopinato nuntio attonitus et A χειλέων ἐχφέρεσθαι, ἀλλ᾽ ἐν πολλοῖς καὶ φωνῆς 


inops consiliiob diffloilem exercitus convocationem, 
ad seditiosum statim spadonem quemdam ei fami- 
liarissimum miltit, qui pacta et conventa in me- 
moriam ei revooaret ; et quod nihil unquam ex 60 
tempore, quo se ad Romanos contulisset, molesti 
aut spei sue contrarium perpessus esset, admo- 
neret. Neque enim de eo reconciliando desperabat. 
Eum non longo intervallo secuti sunt imperatoris 
generi sum omni ministrorum et cognatoruin co- 
mitatu, et imnilitibus qui in palatio 6428 reperie- 
bantur. Sed nefarius spado ad eum profectus non 
modo nihil quod ad rem pertineret confecit, sed 
illum eua presentia ut cepta persequeretur magis 
confirinavit, cum temere elfutiisset Romanos e 
vestigio illum invasuros, et monuisset ut campe- 
gtribus relictis salutem suam et popularium mon- 
tanis locis committeret. Imperatoris vero generi, et 
protosirator Manuel Cumyzes, alacritate et »rula- 
tione mira seditiosum persecuti sunt : sed oppor- 
tunitate ob predam fugatam an.issa contentionem 
remiserunt. Ac fervidioribus sic etiam placebat 
persequi e! in montibus querere Alexium. Pruden- 
tiores autem haud consultum putabant aquile ve- 
etigia montes et rupes pervolantis consectari, aut 
volumina serpentis in saxo queritare, aut aprum 
dentatnm, qui pectus sepe jaculis obtulerit, ad 
pugnam irritare ; sed oppida ab Alexio instaurata 
et con lita recuperanda esse. Quo consilio pra'lato, 
castellum in loco qui Crizimus dicitur ab Alexio con- 
ditum oppugnant; ubi Romani promptissimeet fortis 
simedimicantes multos virogfortes quorum princeps 
erat 6429 Georgius Palrologus, in admovendis ad 
monia scalis amiserunt. Tandem eo expugnato 
eliam alia quedam oppida deinceps, alia sanguine 
profuso,alia deditione ceperunt. Alexius vero, cal- 
lidus homo et solers bellator, cum alia plurima 
discipline militaris specimina cdidit, tum uno 
insigni stratagemate preeter alios ipsum etíam pro- 
tostratorem cepit. Nam plurimis pecoribus ex spe- 
culis in campos agiet ἃ popularibus suis cum parte 
Romanorum captivorum in Hemum sd Joannem 
Zagore principem, cum quo fedus contra Romanos 
inierat, muneris loco et gratianimi ergo duci jussis, 
Romanis insidias collocavit, rapacitatis et avaritie 
eorum et charitatis erga suos non ignarus, pre 
quibus etiam salutem suam neglecturi essent. Neo 
eum fefellit opinio. Nam paulo post protostrator, 
eo nuntio accepto, Batrachocastro, ubi stativa ha- 
bebat, Bactunium profectus, specie rei decipitur; 
et 680 non snimadverso Alexii dolo exercitum ea 
quo in conspectu essent spoliare jubet ; ipse equo 
non bellico cireumiens spectatorem agit. Tum vero 
ex insidiis consurgit Alexius, et protostratorem 
circumventum diductaque suorum acio veluti cas- 
sibus implicatum capit. Hoc desertoris commento 
Romani exercitus reliquie prorsus enervate, il 
vero qui defecerant elati sunt. Neque jam Romani 
eum lacessere aut aggredi audebant, sed juxta 


C 


τρανότερον ὅσα χέχευθεν ἡ φρὴν al πράξεις ἐἔξαγ- 
γέλλουσιν. Οὐ μὴν εἰς ὦτα ἀχουόντων τὰς σοφὰς 
ταύτας γνώμας ἦσον εἰσηγούμενοι. Ὁ γὰρ βασι- 
λεὺς ἐχέγγυον εἰς πίστιν τὸν τῆς υἱωνοῦ Θεοδώρας 
γάμον καθάπαξ ὑπολχδὼν οὐκ ἔστιν ὅπως ἐπὶ mz. 
σιν οὐχ ἀσφαλῆ τὰ πρὸς εὔνοιαν xal ἀπρόσκοξον 
ἔχριε τὸν Αλέξιον, χαταγοητευούσης,ρ οἶμαι͵ 
χἀνταῦθα τῆς χαχοποιοῦ δυνάμεως τῆς ἔπὶ τὸ xi- 
ταντες ἀεὶ φερούσης τὰ Ῥωμαίων πράγματα. Ὡς 
δ᾽ οὐ πολλῷ ὕστερον εἴς ἔργον τὸ δέος ἐκδέθν, κεν, 
ἐννεὸς ἐπὶ τοῖς ἠχουσμένοις φανεὶς xal μὴ ἔχων 6 
τι xal δοάσειεν ὡς ἀναῤῥαγέντος τοῦδε τοῦ χαχοῦ 
ἀπροόπτως, xai Ott τῶν στρατευμάτων ἐργώδνς ὁ 
συλλογὴ, ἐν μὲν τῷ παραυτίχα στέλλει πρὸς τὸν 
ἀποστάτην θλαδίαν τινὰ, τὰ πρῶτα τῶν κχειωμέ- 
νων αὐτῷ, ὑπομνήσοντα τοῦτον τῶν συνθηκῶν καὶ 
τοῦ μηδέν τι πώποτε παθεῖν ἀνδὲς χαὶ τῶν ἐλπίδων 
ἀνάξιον, ἐξ ὅτου περ αὐτῷ mpocxtydpmxsv: οὐδὲ 
γὰρ ἦν ἀπογινώσχων τὴν τῆς γνώμης μεταδολήν. 

Τοῦ δὲ κατόπιν καὶ οἱ νεόνυμφοι vap6pol τοῦ βα- 

σιλέως συνεξήεσαν μετά γε παντὸς τοῦ οἰχιδίου καὶ 
συγγενιχοῦ πληρώματος καὶ τῶν τότε ἐν τῷ παλα- 
τίῳ εὑρισχομένων στρατιωτῶν. ᾿Αφιγμένος οὖν ὁ 
βέδηλος εὐνοῦχος πρὸς τὸν ᾿Αλέξιον οὐ μόνον οὐδέν 
τι πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ἑωράθη διαπραξάμενος, d 
καὶ προσεπέῤῥωσε μᾶλλον ἐχεῖνον τῇ ἰδίᾳ παρ ουσίξ 
εἰς ἔργον τὸ ἐν χερσὶ, προσημάνας προπετῶς τὴν 
κατ᾿ αὐτοῦ τῶν Ῥωμαίων ὅσον οὐδέπω ἐπέλευσιν, 
καὶ διδάξας οἷς εἴρηχεν ἀποσχέσθαι μὲν τῶν πε- 
δινῶν, ἐπιλαδέσθαι δὲ τῶν ὀρεινῶν, ὡς ἐχείνων σώ- 
ζειν [P. 331] ἐχόντων καὶ τὸ συναποστὰν ὁλόφωνον 

σύνταγμα. Οἱ δὲ περὶ τοὺς γαμόροὺς τοῦ βασιλέως 

xal τὸν πρωτοστράτορα Μανουὴλ τὸν Καμύτζυην ἐδίω- 

ξαν μὲν ὀπίσω ἱκανῶς τοῦ ἀντάρτου, καὶ ἦν θαυμαστὴ 
τις ἡ προθυμία, καὶ πρωταγωνιστεῖν ἠδούλοντο 
ξύμπαντες τὴν δὲ τοῦ καιροῦ ῥοπὴν ἀπολέσαντες 
ἐχ τοῦ διασοδηθῆνα!: τὸ θήραμα τὸ πρόθυμον ἔσχα- 
σαν. Τοῖς μὲν οὖν θερμοτέροις ἐπιδεώχειν καὶ οὔ- 
τως ἐδόχει xal διερευνᾷν ἔφέποντας οἷς τῶν ὀρέων 
ἀπέδρα ᾿Αλέξιος, τοῖς δ᾽ ἀσφαλεστέροις οὐχ ἥνδανεν 
ὅλως ἀετοῦ ἴχνη ἀναδιφᾷν᾽ ἐπιποτωμένου πάγοις καὶ 
ὄρεσιν, ἤ μεταλλᾷν ἑρπυσμὸν ὄφεως ἐπὶ πέτραν, 
ἢ ἐχμαίνειν εἷς συμπλοχὴν χαυλιόδοντα μονιὸν, 
πολλάχις τὸ στῆθος εἷς διαχόντισεν προτεινάμενον, 


D περιελθεῖν δὲ τὰ πολίχνια ὁπόσα ἐπεσχεύασε καὶ 


ἀνήγειρεν ὁ ᾿Αλέξιος, xal θέσθαι βασιλεῖ κατήκοα. 
Καὶ τῆς βουλῆς ταύτης ὡς ἀμείνονος χυρωθεῖας, 
τῷ φρουρίῳ προσδάλλουσιν ὃ καθ᾽ ὑπόδασιν Dy 
ἐν τόπῳ Ἐριτζιμῷ λεγομένῳ ἐδομήσατο ὁ "AME 
ἕνθα καὶ πλεῖστα Ῥωμαῖοι καμόντες καὶ φιλοχινδῦ- 
νως ἁμιλλησάμενοι οὐχ ὀλίγους ἄνδρας ἀγαθοὺς ἐν 
τῷ προσάγειν τῷ τεέχει τὰς χλίμαχας ἀπεδάλοντο, 
ὧν ἦν πρώτιστος ὁ Παλαιολόγος Γεώργιος: ὈΛὲ 
δ᾽ ἐξελόντες τὸ ἔρυμα καὶ ἕτερ᾽ ἄττα πολίσματι 
ἐπὶ τῷδε συναφῶς ἐχειρώσαντο, πῇ μὲν μεθ᾽ αἵμα- 
τος, πῇ δὲ xal ὁμολογίᾳ τούτων περιγινόμενοι. Eo- 
μήχανος δ᾽ ὧν ὁ ’Αλέξιος καὶ πολύχους εἰς ἔργα 
πολέμια ἄλλα τε πλεῖστα χατὰ Ῥωμαίων ἔργε 


893 


στρατηγικῆς ἐμπειρίας πλήρη μαχόμενος 
ἔχτο, τέλος δὲ καὶ τοιόνδε τι μεθόδευμα μετιὼν 
δεξιώτατον σὺν ἄλλοις xal αὐτὸν χειροῦται τὸν 
πρωτοστράτορα. Πλεῖστα γὰρ ὅσα τῶν ἀγελαίων 
ζώων ἐκ τῶν περιωπῶν εἰς τὸ πεδίον μετενεγχὼν, 
χαὶ ταῦτα παραδοὺς τοῖς πρὸς Αἷμον ἀπάξουσιν 
ὁμοφύλων μετὰ καὶ μοίρας αἰχμαλωτων 'Ρω- 
μαίων ὥσπερ τι σχύλων ἀφαίρεμα καὶ ἀπόδασμα 
τῷ ἄρχοντι τῆς Ζαγορᾶς ᾿Ιωάννῃ καὶ χάριν ἀμοι- 
6óv ἐσόμενα, ἐπεὶ καὶ σπεισάμενος ᾿Αλεξίῳ ἕχεῖνος 
χατὰ Ῥωμαίων διαθήέχας διέθετο, λόχους ἔχτοτε 
ὁποχαθίσας 'Ρωμαίους ἐπάλευεν᾽ ἤδει γὰρ τὸ 
ἁρπαλέον καὶ πρὸς χέρδος ἑτοιμοτρεχὲς τῶν ἀνδρῶν, 
οὐδ᾽ ἦ, ἀγνοῶν ὡς αὐτίχα μάλα τοῖς φιλικοῖς 
ἐντυχόντες σφίσι "Popatot τὰς ψυχὰς αὐτοῖς ἐπι- 
θήσουσιν ἐξεσεθισθέντες καὶ 
σωτηρίας ἑαυτῶν ποιησάμενοι, ᾿Αμέλει xai εἶχε 
Ῥωμαίους μετὰ μικρὸν αὐτὰ ταῦτα διαπραττομέ- 
νους ὁπόσα xarà νοῦν ἔστρεφεν. Ὁ γὰρ δὴ πρω- 
τοστράτωρ ἅμα τῇ ἀκοῇ τῶν δρωμένων ἐκ τοῦ Βα- 
tpayoxástpou ἀπάρας, ἔνθα ἦν σχηνούμενος, ἐς 
τὸ Βαχτούνιον παραγίνεται, Καὶ τῷ φαινομένῳ προ- 
σχὼν, τὸ δὲ σόφισμα τοῦ ᾿Αλεξίου παραδραμων, τὰ 
ἐν ὀφθαλμοῖς σκχυλεύειν διαφῆιχε τὸ στράτευμα, καὶ 
αὐτὸς δὲ μὴ πολεμιστηρίῳ ἵππῳ ἔποχος ὧν ἐπιπα- 
ριὼν ἐθεᾶτο τὰ δρώμενα. "Ex δὲ τούτου τῶν λόχων 
ἀναχύψας ᾿Αλέξιος ὡς ἐς κύχλωμα τὸν πρωτοστρά- 


DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR. LIB. III. 


ἐπεδεί- A Pbilippopolim versantes bene :ecum agi putabant, 


μηδένα λόγον τῆς Β 


894 


si urbem defendere possent. Verum Alexius, oppidis 
el castellis, que in altissimis montibus e regione 
Hemi sita nec minus impeditis itineribus firma 
sunt, suo arbitzatu constitutis, ne cxtera quidem 
tranquilla esse patiebatur : sed qua ad Mosynopo- 
lim vergunt, ad ipsam usque Xanthiam, Pangeum 
montem et Abdera, ad defectionem impulit, et 
Smolenorum provinciam subegit ; οἱ finitima qua- 
que instar contagiosi morbi depascendo, Romanos 
partim cepit, partim sustulit, partim pretio dimisit, 
populares vero suos ultro deditionem 689€ facicn- 
tes pristinas tenere sedes passus est. Cum ita su- 
binde cresceret, prioribus hostibus longe pejor et 
crudelior exaiilit,ad eam progressus immanitatem 
quam Barbari plerique fortitudinem esse censent, 
ut in compotationibus captivos Romanos membra- 
tim dissecaret. I:peralor vero factis suis declarans 
86 prolostratoris captivitatem singulare fortune 
beneficium judicare, maximis ejus opibus ac plane 
regiis direptis, nec ulla re impervestigata relicta, 
uxore quoque et filio ejus in vincula nescio quo 
consilio conjectis, Cypsella proficiscitur. Eodem 
tempore dogma do divinis mysteriis vulgatum Chri- 
stianos in factiones divisit. Unde in foro et triviis 
res veneratione οἱ silentio digne palam contemne- 
bantur. 


topa περίεισι, xal ὥσπερ ἀμφίδληστρον | σαγήνην τὸ περὶ αὐτὸν ἐχτείνας ὁπλιτιχὸν αὐτόν τε 
τὸν στρατηγοῦντα ζωγρεῖ, καὶ τὸ χλέμμα τοῦτο τοῦ ἀποστάτου καὶ διανόημα τὴν μὲν περιλειφθεῖσαν ρωμαϊχὴν 
στρατιὰν ἐξενεύρισε τέλεον, τὸ δ᾽ ἀποστατικὸν ἑπτέρωσε πλήρωμσ. Οὐχέτι γοῦν [P. 332] ηὐχρήστουν Ῥω- 
μαῖοι ἢ γοῦν ἀπεθάῤῥουν ἀντιμέτωποι στῆναι τῷ ᾿Αλεξίῳ κατὰ μάχην ἀγχώμαλοι, ἀλλὰ περὶ τὴν Φιλίππου 
στρεφόμενοι ἠγάπων εἰ μὴ καὶ ταύτην ᾿Αλέξιος παραστήσεται. Ὁ δὲ πρὸς τὸ δοχοῦν οἱ καταστησάμενος ὅσα 
πολισμάτιά τε καὶ φρούρια εἷς ὁρῶν ὑπερδολὰς ἀνεστήχασιν ἀντικαθιστάμενα τῷ Αἵμῳ xal. ἀνυψούμενα καὶ 
ταῖς δυσχωρίαις οὐχ ἧττον φιλοτιμούμενα, οὐδὲ τὰ λοιπὰ μένειν ἐπὶ χώρας κατέλιπεν, ἀλλ᾽ ἦν ὑπονο- 
θεύων xal ἀφιστῶν Ρωμαίων ὁπόσα ἐς Μοσυνόπολιν ἐπινένευχε, μέχρι καὶ Ξανθείας αὐτῆς, xai πρὸς ὅῥος 
τὸ ΠΙάγγαιον xai ἐπ᾽’ “Αὔδηρα παρατείνουσιν. ᾿Αμέλει καὶ τὸ θέμα τῶν Σμολένων ὑπεποιήσατο, καὶ τὰ 
ὅμορα ἐπενέμετο κατὰ χαχέχτημα διαδόσιμον, ἐξαιρών μὲν ἹῬΡωμαίους xal ἀναιρῶν, ἀπ’ ἐνίων δὲ καὶ 
λύτρα διαλαμδάνων, τοὺς δ᾽ ὁμογενεῖς ἐχείνῳ προστιθεμένους ἑχόντας ἐπὶ τῶν σφετέρων μένειν ἐῶν. 
Καὶ ὁ μὲν ἐμπλατυνόμενος ἦν ἀεὶ καὶ ἐς τοσοῦτον ὠμότητος ἤλασεν, ἤν ἀνδρείαν οἱ πλεῖστοι τῶν 
Βαρδάρων οἴονται, ὡς τοὺς ἐν πολέμῳ ζωγρουμένους Ῥωμαίους χατὰ πότον μελιστὶ διαιρεῖν. Ὃ δὲ 
βασιλεὺς ὡς ἐξ ὧν ἔδρασε καθυπέδειξεν, ἕρμαιόν τε χαὶ χάριεν καὶ κάλλιστον τύχης βράδευμα τὴν τοῦ 
πρωτοστράτορος φψήθη χατάσχεσιν, ὅθεν τῇ τοῦ ἀνδρὸς ἐπιθέμενος οὐσίᾳ ῥυηφενεῖ καὶ τυραννιχῇ ἀντικρυς 
οὔσῃ, καὶ μηδὲν αὐτῆς ἀναψηλάφητον | ἀνεξερεύνητον ἀφεικὼς, ἀλλὰ καὶ τὴν γυναῖχα χαὶ τὸν υἱὸν 
ὑποδικάσας φρουρᾷ, οὐχ οἶδ᾽ & τι δοχοῦν, ἔαρος ὕπολήγοντος ἔξεισι καὶ ἄπεισιν εἰς τὰ Κύψελλα, ὅτε καὶ 
τὸ περὶ τῶν θείων μυστηρίων ἀνακαλυφθὲν δόγμα πρὸς μοίρας ἐναντίας διέστησε τὸ Χριστώνυμον, 
Νὴ λαμπρῶς ἐπ’ ἀγορᾶς καὶ τριόδων παρὰ τοῦ βουλομένου παντὸς τὰ τιμῆς ὁμοῦ καὶ σιγῆς ἐξεφαυλίζετο 
ια, 


q. Μετὰ γὰρ τὸν Ἐιφιλῖνον Γεώργιον, ὅς ἔτεσιν 3. Nam Georgio Xiphilino septein annis patriat- 


ἑπτὰ τὴν ᾿Εχχλησίαν διεχυδέρνησεν, ὁ Καματηρὸς 
᾿Ιωάννης τὸν πατριαρχιχὸν εἴληφε θρόνον, καὶ δέον 
τὸ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ Ξπφιλίνου ἀρξάμενον Ómo- 
λαλεῖσθαι καὶ φύεσθαι δόγμα πρόῤῥιζον ἐχτεμεῖν, 
xai χαθυποδαλεῖν μὲν ἀναθέματι τὸν γεννήτορα 
τούτου τὸν ψευδομόναχον Σικιδίτην ὡς αἱρεσιάρχην 
xai νέα ἐπεισαγοντα δόγματα, τοὺς δ᾽ ἀλλοὺς ἐχε- 
μυθεῖν πεῖσα! τῷ καθ᾽ ἑαυτὸν ὑποδείγματι ὡς εἶναι 
τὸ μυττήριον αὖθις μυστήριον, ὁ δὲ λογικαῖς μεθό- 
δοις ἐχρῆτο καὶ ἀποδείξεσι βιαζουέναις εἰς συγκα- 


chatu functo Joannes Camaterus successit : qui, 
cum opinio que sub Xiphilino pullularat radicitus 
exslirpanda, et ejus auctor nequam monachus Si- 
cidites ut heresiarcha et homo seditiosus condem- 
nandus fuisset, et 689? aliis ipsius exemplo silen- 
lium imperandum, ut mysterium rursus esset 
myslerium, disserendi arte οἱ demonstralionibus 
que adversarium convincerent, in rebus ingenii 
humanicaptum excedentibus et artificium respuen- 
tibus usus est. Composuit etium oratione: catechi- 


895 


NICET/E CHONIATJE 


sticas, que dies jejuniorum instare nuntiarent et À τάθεσιν τὸν προσδιαλεγόμενον ἐν τοῖς ὑπερφυέσι xai 


sacerdotes ad id certamen exhortarentur, mentione 
inserta, quem dogma illud ortum habuerit, et quid 
sentiat ipse exposuit : adversariorum vero dicia 
plane silentio dissimulavit, refutationem, ut arbi- 
tror, veritus ; et ea tribuil adversariis, que neque 
noran! neque unquam cogitarant. Nam cum in qua- 
stione esset, utrum Christi corpus post perceptio- 
nem incorruptibile sit, quale post passionem el 
resurrectionem fui!, an corruptibile ut ante pas- 
sione;m, alii dicebant incorruptibile, esse, quod 
divinorum mysleriorum perceptio confessio sit 
et recordatio quedam Domini propter nos mortui et 
redivivi, αἱ magnus in theologia Cyrillus tradit ; 
el quam partem quisque acceperit, ab eo Christum 
integrum percipi quem Thomas palparit, eumque co- 
medi post resurrectionem, ut Joannes Chrysostomus 
affirmat his verbis : «O rem miram ! qui ad dexte- 
ram Patris sedet, in nostrum peccatorum 683 
manibus invenitur. » Item : « Quacumque partem 
acceperis, eum totum accipis, quia Thoma palpatus 
est. » Et alio loco : « Floruit in lege, adolevit in 
prophetis, maturuit in cruce, comeditur post resur- 
rectionem. Neque enim aliud id est quod percipitur, 
quam illud corpus quod morte superata vitam 
nostram auspicatum est. Ut enim parum fermenti 
totam massam fermentat et sibi similem et parem 
reddit, ut divus Apostolus ait: sic immortale fa- 
ctum Dei eorpus, cum in aoBlro corpore fuerit, 
totum id in se commutat et transfert. » Ait et ma- 
gnua Eu!ychius : « Totum igitur sacrosanctum cor- 
pus et pretiosum sanguinem Domini accipit homo, 
etsi horum partem aliquam acceperit. Distribuitur 
enim impartibiliter inter omnes propter immistio- 
nem, ut unuin sigillum omnes imagines suas omni 
materie imprimit, et unum manet eliam post 
communicationem, non imminutum, non mutatum 
in ea in quibus expressum esl, etsi numero plura 
fuerint. Eodemque modo una voz ab aliquo prolata 
et in aere diffusa, in eo qui eam protulit tota ma- 
net, et per aerem tota ad aures perfertur, nemine 
auditorum plus minusve percipiente : sed 684 
tota est indivisibilis, et integra apud omnes, etsi 
decem millium numerum superent, quamvis ipsa 
corpus sit. Neque enim aliud est vox quam aer 
ictus, Neiuno igitur ambigat, quin incorruptibile 


μηδὲν ἔξωθεν δεομένοις ἐπιτεχνήσεως. ᾿Αλλὰ xal 
χατηχητηρίους συντιθεὶς λόγους τὴν τῶν νηστίμων 
ἡμερῶν προθεσμίαν ἐφεστάναι προχκαταγγέλλοντας 
καὶ τοὺς τῆς πνευματικῆς πάλης πρὸς τὸν ἂἄγῶνα 
ὁπαλείφοντας, ἐν μέρει μνημονεύων τοῦ δόγματος 
ὅπως μὲν συνεζητήθη xal τίνα τὰ παρ’ αὐτοῦ δοξε- 
ζόμενα καὶ & φασιν οἱ ἀντίφρονες σιωπῇ παρεδίδου, 
οἶμαι τὴν ἀντίφασιν ἐχτρεπόμενος, τῷ δὲ δόγματ' 
ἐπιδάλλων ἐχεῖνα χινῶν χατηγόρευεν ἅ οὐδ’ ὅλως 
ἤδεσαν [P. 333] οὐδ᾽ ἐδάλλοντό ποτε κατὰ νοῦν. Ζη.- 
τήσεως γὰρ οὔσης εἰ τὸ μεταλαμδανόμενον ἅγιον 
σῶμα Χριστοῦ ἄφθαρτόν ἐστιν, ὁποῖον μετὰ τὸ πάθος 
καὶ τὴν ἀνάστασιν, εἴτε μὴν φθαρτὸν ὡς πρὸ τοῦ 
πάθους, ol μὲν ἔλεγον ἄφθαρτον’ ὁμολογίαν γάρ 
τινα xal ἀνάμνησιν εἶναι τοῦ τεθνάναι t& xal ἀνα- 
διῶναι δι᾽ ἡμᾶς τὸν Κύριον τὴν τῶν θείων μυστη- 
ρίων μετάληψιν κατὰ τὸν μέγαν ἐν θεολογίᾳ 
Κύριλλον, καὶ ὡς ὅ ἄν μέρος τις δέξηται, ἐχεῖνον 

εἰσδέχεται ὅλον τὸν παρὰ τοῦ θωμᾶ ψηλαφηθέντα, 

καὶ ὡς ἐσθίεται μετὰ τὴν ἀνάστασιν, καθὼς ὃ γρυ- 

σοὺς τὴν γλῶτταν ᾿Ιωάννης φησὶ πρὸς τοῖς Vmoyui- 
vote e "Q τοῦ θαύματος | ὁ ἐν δεξιᾷ τοῦ Ἰξατρὸς 
καθήμενος, tv ταῖς χερσὶν ἡμῶν «óploxecat τῶν 
ἁμαρτωλῶν" » καὶ πάλιν « Ἥνθησεν ἐν τῷ νόμῳ, 
ηὔξησεν ἐν τοῖς προφήταις, ὡρίμασεν ἐν τῷ σταυρῷ, 
ἐσθίεται μετὰ τὴν ἀνάστασιν" » καὶ πρὸς τούτοις ὡς 
« οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν Tj ἐκεῖνο τὸ σῶμα ὃ τοῦ θανάτου 
χρεῖττον ἐδείχθη καὶ τῆς ζωῆς ἡμῶν προχατπρξατο" 
καθάπερ γὰρ μιχρὰ ζύμη, καθά φησιν ὁ ᾿Απόστολος 
ὅλον τὸ φύραμα πρὸς ἑαυτὴν ἐξομοιοῖ καὶ ἰσάζει, 
οὕτω xal τὸ ἀθανατισθὲν τοῦ Θεοῦ σῶμα ἂν τῷ 
ἡμετέρῳ γενόμενον σώματι ὅλον πρὸς ἑαυτὸ wm 

ποιεῖ καὶ μετατίθησιν.» Κἀχεῖνα δὲ τῶν τοῦ λα μπτῆρκ 
τῆς Ἐχχλησίας Εὐτυχίου προυτίθεσον ἕτεροι" « Ὅλον 
οὖν τὸ ἅπαν ἅγιον σῶμα καὶ τὸ τίμιον αἴμα τοῦ Κυ- 
ρίου δέχεται, χἄν εἰ μέρος τις τούτων δέξηται. Μερί- 
ζεται γὰρ ἀμερίστως ἔν ἅπασι διὰ τὴν ἔμμιξιν, καθὼς 
καὶ σφραγὶς μία πάντα τὰ ἐχτυπώματα αὐτῆς xd 
μορφώματα τοῖς μεταλαμδανουσιν μεταδέδωσι, κεὶ 
μία μένει καὶ μετὰ τὴν μετάδοσιν, οὐν ἐλαττουμέν; 
οὐδὲ ἀλλοιουμένη πρὸς τὰ μετέχοντα, κἄν ἢ τῷ 
ἀριθμῷ πλείονα’ dj xai ὡς μία φωνὴ ὅπό τινι 
προαχθεῖσα xal εἷς ἀέρα χυθεῖσα xal iv τῳ ταύτεν 
προεμένῳ πᾶσα μένει xal ἐν τῷ dpi γενομένῃ 
πᾶσα ταῖς ἀχοαῖς πάντων ἐναπετέθη οὐδενὸς 


post mysticum sacrificium et sanctam et immorta- D πλεῖον ἢ ἔλαττον τοῦ ἑτέρου τῶν ἀκουσάντων εἰσὰν- 


lem resurrectionem, sanetum et vivificum corpus, 
sanguis Domini per sseriflcia in res solidas imposi- 
tus, minus quam commomorata exempla suas vires 
minuens exprimatur et totus in totis inveniatur. » 
His ergo hec proferentibus et alia plurima testi- 
monia Ecclesie citantibus, alteros, id mysterium 
non confessionem resurrectionis, sed sacrificium 
duntaxat esse, et proinde corruptibile et amens et 
inamine ; ad quod qui accedat, non totum Christum 
percipist sed partem, ut qui partem percipiat. 
Nam 8i, Inquiunt, incorruptibile esset, etiam men- 
tis essel particeps el animatum et intactile οἱ ina- 


χομένου, ἀλλὰ ὅλη ἐστὶν ἀδιαίρετος καὶ δλάωιγα 

πάρὰ πᾶσι, κἄν μύριοι τὸν ἀριθμὸν Tj πλείους u^ 

οἱ ἀκούσαντες, καίτοι σῶμα ὑπάρχουσα" οὐδὲν 
γὰρ ἕτερόν ἐστι ἢ πεπληγμένος ἀήρ. Μηδεὶς οὖν 
ἀμφιδολίαν ἐχέτω, τὸ ἄφθαρτον μετὰ τὴν μυστιχὴν 
ἱερουργίαν xal τὴν ἁγίαν ἀνάστασιν καὶ ἀθάνατον 
καὶ ἅγιον καὶ ζωοποιὸν αἷμα τοῦ Κυρίου τοῖς 
ἀντιτύποις ἐντιθέμενον διὰ τῶν ἱερουργιζῶν ἔλαττον 
τῶν προειρημένων παραδειγμάτων τὰς οἰκείας 
ἐἱναπομόργνυσθαι δυνάμεις, ἀλλ᾽ ὅλον ἂν δὅλοις 
εὑρίσχεσθαι. » Tüv μὲν οὖν ταῦτα προτεινομένων 


xal μαρτυρίας ἄλλας πλείστας τῆς Ἐκκλησίας 





897 

πιραγαγόντων͵, 
φασκόντων μὴ καὶ ἀναστάσέως ὁμολογίαν, ἀλλὰ 
θυσίαν μόνην τὸ τελούμενον εἶναι, καὶ φθαρτὸν ἀχο- 
λούθως καὶ ἄνουν xal ἄψυχον, μηδὲ τὸν τῇ μετα- 
λήψει προσιόντα [P. 334] ὅλον δέχεσθαι τὸν Χριστὸν, 
ἀλλὰ μέρος ὡς καὶ μέρους μεταλαμύάνοντα. Et γὰρ 
ἦν, φησὶν, ἄφθαρτον καὶ ἔννουν καὶ ἔμψυχον, ἦν καὶ 
ἀναφὲς xal ἀθέατον, μηδ᾽ ὀδοῦσι κειρόμενον xal 
ἀληθόμενον, οὐδ᾽ ἐν τῷ τμᾶσθαι μηδαμῶς δυσχε- 
paivoy xal ὀδυνώμενον, ἐπεὶ xal ὡς εἰ τῶν σωμά- 
των ἠθέτουν τὴν ἔγερσιν, ἔφασχον (εἰδεῖεν δ᾽ ἄν 
ὅπως) ἐκεῖνοι ἐσεῖσθχι ἡμᾶς μετὰ τὴν ἀνάστασιν 
ἀφῇ τε καὶ ὁράσει καὶ σχήματι ἀνθρωπείῳ μη δαμῶς 
ὁποπίπτοντας, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἀσωμάτους σχιὰς 
ἀΐσσοντας, καὶ διὰ τῶν χεχλεισμένων θυρῶν εἰσέ- 
λευσιν τοῦ Κυρίου μὴ θαῦμα ἰσχυρίζοντες εἶναι, 
ἀλλά τι προσφυὲς xal ἐφάρμοστον τοῖς ἀνισταμέ- 
νοις ἐκ τῶν νεχρῶν. Τοιοῦτον μὲν ἐν τοῖς γρα- 
φεῖσιν οὐχ ἔστιν ὅλως εὑρεῖν οὐδὲν, καταδρομὴν δέ 
τινα ἀναιδὴ xal ἀμάρτυρον, ὡς ola. λϑγόντων ἐξ 
αὐτῆς ἑνώσεως xal χοινωνίας ἀφθαρτίσθαι τὸν χυ- 
piaxóv ἄνθρωπον καὶ ἀναλυθῆναι εἴς θεότητα, καὶ διὰ 
τοῦτο φρονοῦντες χαὶ τὸ μεταλαμδανόμενον ἄφθαρτον 


DE ALEXIO ISAACII ANGEL] FR. LIB. III. 


τῶν δ᾽ dx τῆς ἑτέγας μοίρας ἃ speclabile, neque dentibus scinderelur εἰ molere- 


898 


tur, etin scind endo nullam «mnino rirolestiam aut 
dolorem sentiret ; presertim cuim sacrificus dicat : 
« Qui comedit me, vivet. Quemadmodum misit me 
Pater, et ego vivo propter Patrem. » Quasi cum 
malo animo et voluntate tantam ignorantiam et 
685 vecordiam se conjunxisse faterentur. Nam 
baptisma pro similitudine mortis Christi sepultura 
est οἱ emersio. « Quicunque enim in Christum 
baptizati sumus, Christum ipnduimus, et in mortem 
ejus baptizati sumus, » et divinorum mysteriorum 
efficacia per Dei adorationem et invocationem et 
gralia colestis descensum perficitur. Que et id 
genus alia improborum hominu m verba utimpia et 
inutilia pre:ermisimus. Nam quasietiam corporum 
resuscitationem improbaren!,dicebant : Ipsi quara- 
tione nitantur viderint quomodo nos post resurre- 
ctionem nullo modo sub taclum, aspectum etfiguram 
bumanam casuros alfirment, sed ut incorporeas 
umbras volaturos, et Christi per clausam januam 
ingressum non miraculum, sed aliquid cognatum 
et aptum resurgen!ibus ex mortuis esse asserant. 
Ac tale nihil prorsus in scriptis reperitur, sed exa- 


gitatio impudens et nullis nixta titibus, quasi dicerent ex ipsaunioneet communione Dominicum bominem 
incorruetibilem esse factum, proptereaque sentirent id etiam quod perciperetur esse incorruptibile. 


8'. "O γε μὴν βασιλεὺς τῇ κρείττονι προστεθεὶς 
δόξῃ παραγέγονεν, ὡς ἔφην, ἐς τὰ Κύψελλα, καὶ 
τὸ συναθροισθὲν ἐκεῖσε παρειληφὼς στράτευμα ἄνει- 
σιν εἰς Ὀρεστιάδα’ ἔνθα καὶ πλείους ἡμέρας ἐν- 
διατρίψας ἀμηχανίᾳ συνείληπτο, τὸν μὲν ἀποστά- 
τὴν ὁρῶν δυσμαχώτατον, τὸ δὲ συνὸν αὐτῷ στρά- 
τευμα ἀντιθέτως ἔχον xal πρὸς μόνὴν ἐκθνῆσχον 
τὴν τῶν πολεμίων ἐνήχησιν. Τοῖς δὲ πολλοῖς καὶ 
ὄνομα χλευαζόμενον fj βασίλειος ἐχεῖθεν ἀνελογίζετο. 
ἄφιξις, καὶ μηδέν τι μηδαμῶς χρηστὸν κατορθοῦν, 
xal τὸν Βάρδαρον μᾶλλον ἐν τῷ ὁποστέλλεσθαι 
προσεπαίρεσθαι εἰς θρασύτητα. Ὀ δὲ τὸ τῶν πραγ- 
μάτων ἄγριον καὶ δυσπρόσιτον, ὡς ὁ καιρὸς ἐδίδου, 
περιποππύζων καὶ διχσαίνων παντοῖος ἐγίνετο, χα 
τοὺς αὐτῷ οἰχειοτάτους βιδλιοφόρους ἔπεμπε πρὸς 
᾿Αλέξιον, ἐς συμόάσεις αὐτὸν προσχαλούμενος. 
Ἔστι δ᾽ ὅπη xai δολοφονίας ἐφρόντιζε, μηδὲ τοῦ 
πολέμου παντάπασι μεθιστάμενος. Τῷ tot καὶ τὴν 
στρατιὰν ἀναλαδὼν xai τὴν Φιλίππου ἐπαρχίαν 
χαταλαδὼν περὶ τὸ φρούριον στρατοπεδεύεται τὸν 
Στενίμαχον, εἷς ὅ πολλοὶ τῶν βαρδάρων συνέφυγον, 
καὶ διειληφὼς [P. 335] αὐτὸ τοῖς στρατεύμασιν 
ἐξεῖλέ τε κατὰ χράτος xal τοὺς ἑνόντας ἠνδραποδί- 
σατο. Ὅ δ᾽ ἀποστάτης ἀφικέσθαι μὲν ἐς βασιλέα 
οὐδαμῶς συνετίθετο, ἀλλὰ μηδ᾽ ἄν ἑτέρως σπείσα- 
σθαι διετείνετο, εἰ μὴ Χχωρῶν καὶ πόλεων ἐγγράφως 
αὐτῷ βασιλεὺς ὑπεκσταίη ὁπόσας αὐτὸς ἐχειρώσατο, 
καὶ τὴν χατηγγυημένην αὐτῷ Θεοδώραν μετὰ τῶν 
ἀρχικῶν ἐκπέμψειε παρασήμων. Tov δὲ συνθηχῶν 
ὀψέ ποτε xal τῶν ὄρχων τετελεσμένων ὡς ἠτεῖτο 
᾿Αλέξιος, βουλεύεταί τι μετέπειτα βασιλεὺς οὐκ 
οἵδε εἰ στράτηγοϊς καὶ βασιλεῦσιν ἁρμόδιον, οὖὔς 
παοὰ πᾶν ἕτερον τὸ εὐορχεῖν τιθέναι περὶ πλείστου 
χρεών' τὸν γὰρ ᾿Αλέξιον θείων κχουσμάτων ἀπο- 


C 


D 


&. Cieterum imperator meliori asseneus parti, 
Cypsella, ut dixi, profectus, et congregato ibi 
exercitu assumpto, Orestiadem contendit: ibique 
complures dies commoratus inops consilii erat. Non 
desertorem oppuguatu difficillimum esse ; exerci- 
tum suum timore perculsum audita duntaxat voce 
hostium emori, imperatoris adventum vulgo ridi- 
culum haberi, nomen sineullis successibus, οἱ Bar- 
bari 686 audaciam retro cedendo magis invales- 
cere videba!. Tamen temporum difficultates utcun- 
que leniendo, Alexium per fidelissimos suos tabel- 
larios ad pactiones invitat; aliquando etiam per 
dolum necem ei machinatur, neque &bello penitus 
recedit. Ilaque cum exercitu in Philippopolitanam 
provinciam profectus, circa S'enimachu'v castellum, 
quo multi Barbari confugerant, castrametatur. 
Quu legionibus circumdato et vi expugnato, capti- 
vos in servitutem redegil. Desertor vero nec ipse 
ad imperatorem venire, nec aliter de pace quid- 
quam audire voluit, nisi imperator dato diplomate 
urbibus el agris ei cederet quae ante occupasset, 
et desponsam Theodoram cum imperaloriisinsigni- 
bus mitteret. Paclionibus et jurejurando vix ian- 
dem de Alexii sententia con feciis, imperatorconsi- 
lium init haud scio an ducibus eL imperatoribus 
dignum, quibus jurisjurandi religionem ceteris 
rebus omnibus antiquiorem esse decet. Nam Ale- 
xium sacrosancto Evangelio misso per generum 
natu majorem Alexium ad se pellectum, 687 dato, 
ut dixi, utrinque jurejurando, in vincula conjicit, 
Davidica illa sententia: « Cum sancto -anctus, et 
cum perverso pervereus eris, » abusus. Inde urbi- 
bus et castellis citra laborem politus, fratrem ejus 
Mitum in exsilium mittit. 


899 NICETAR CHONIAT/E 900 


στολαῖς διὰ τοῦ πρεσδυτέοου τῶν γαμδρῶν ᾿Αλεξίου πρὸς ἑαυτὸν ἐφελκυσάμενος μετὰ τὴν τῶν ὄρχων, ὡς 
ἔφην, συμπλήοωσιν, συνειληφὼς εἶχεν ἐν δεσμοῖς, τὴν « Μετὰ ὁσίου ὅσιος ἔσῃ xal μετὰ στρεδλοῦ διαστρέ- 
(mc » Δαδιδικὴν φωνὴν οὐχ ὡς ἐῤῥέθη ἐπενεγκών. Κἀκ τοῦδε τῶν τε πόλεων καὶ φρουρίων ἀπονητὶ περι- 
γίνεται ὧν ἦρχεν ᾿Δλλέξιος, xal τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ Μῖτον φυγάδα τίθησι. Καὶ τοιαῦτα δράσας ἐπάνεισιν ἧς 
τὸ Βυζάντιον. . 

His peractis Byzantium reversus, conjugem Eu- A  Eópíexs. δὲ xal τὴν σύνευνον Εὐφροσύνην μὲ 
prhosyaem non otiosam desedisse domi reperit, πάντη τὴν oixouplav ἀσπασαμένην, ἀλλὰ κατὰ στα- 
ged homines factiosos et peculatores viriliter ultam σιχστῶν xal δημοκόπων κἀκείνην ἀνδρισα μένην καὶ 
cujusdam Contostephani conatus oppressisse, non ὡς μίτον Πηνελόπειον ἀναλύσασαν τὰ παρά τινα 
contemnendum sane facinus, sed (ut mulieris) po- Κοντοστεφάνου ἐξυφανθέντα συστρέμματα. "Hv δ᾽ 
tius admiratione dignum, si is sexus intra certos — dv οὐκ ἀσπούδαστα ταῦτα οὐδὲ τοῦ ἄγασθαι πόῤ- 
quasi oflicii limites se cohibere sciret. Nunc immo- ῥωθεν, ὡς ὑπὸ γυναικὸς χατορθούμενα͵, εἴπερ 
dica superbia et curiositas preceps et rei bene ἥδεσαν μέτρα καὶ ὄροις ὑπήγοντο. Nov δὲ τὸ ἄγαν 
geste opinio recte facta ut solem nubes obscura- τυφομανὲς xal πολυσπερχὲς τῆς δεσποίνης καὶ τὸ 
runt. Nam cum futura cognoscere vellet, ia nefa- δοχοῦν ἴσως δεόντως ἀχριύωθῆναι ἠχρείου τε xai 
rias divinationes incumbebat el mulla illicita pera- διέφθειρεν, ὡς νέφεσιν ἥλιος, τοῖς ἐπιγινομένοις 
gebat. Itaque senei apri Calydonii rostrum precidit, ἀπευχταίοις dozopobusva . Τρχπομένη γὰρ ἐς 
qui setis horrentibus et exsertis dentibus leonem προγνώσεις τῶν γινομένων ἀῤῥητουργίαις xal pav- 
in Hippico invadit ; etinclylum Herculem, pulcher- τείαις προσέχειτο xal πολλὰ τῶν ἀθεμίτων εἶργά- 
rimum Lysiniachi opus, qui leonima pelli incum- ζετο, ὥστε xal τοῦ Καλυδωνίου συὸς τὸ ῥύγχος 
bens capite in manum inclinalo suas fortunas de- p ἀπέτεμεν, ὃς ἐν τῷ Ἱππιγῷ χαλχοὺς ἱστάμενος 
plorat, 688 multis verberibus afficere instituit. φρίσσει τὴν λοφιὰν xal χωρεῖ χαυλιόδους πρὸς 
O rem absurdam | o facinus, heros illustris et ma- λέοντα, xal τὸν καλλίνιχον Ἡρακλὴῆν τοῦ Δυσιμά- 
gnanime, conira te susceptum 1 quis unquam Eury- — qoo ἔργων τὸ κάλλιστον ὄντα, χειρὶ βαλόντα τὴν 
st heus tale certamen tibi mandavit ? que Om»bale, κχεφαλὴν τῆς λεοντῆς ὑπεστρωμένης κοφίνῳ καὶ 
exercilala meretrix οἱ malefica muliercula, tam τὰς ἰδίας τύχας ὀλοφυρόμενον, πολλαῖς κατὰ w 
superbe teoum egit ? Neque hac impudentia con- tou ξᾶναι διενοεῖτο, Ἡράχλεις τοῦ ἀτοπυ ματος, 
tenta, aliarum quoque statuarum partes 'aliquas καὶ παπαὶ τῶν ἐπὶ col τολμωμένων, fpes Axa 
mutilabat, nonnullis capita malleis contundebat. καὶ μεγαλόθυμε, Τίς σοι Εὐρυσθεὺς τοιοῦτον πώποτε 
Urbana vero multitudo, quibus obscenis verbis προὔθηχεν ἄεθλον ; Tj τίς Ὀμφάλη, ἐπίτριμμε 
abstinuil, quibus conviciis eam non proscidit ? qui- ἐρώτων καὶ χαχότεχνον γύναιον, οὕτω σοι ὅπερη- 
dam etiam ex circumforaneis aves humanarum φάνως προσενήνεχται ; Οὐ ταῦτα δὲ μόνον ἀναιδῶς 
vocum itnitatrices sedulo edocuerunt, ut in triviis διεπράττετο, ἀλλὰ καὶ ἄλλων ἀνδρειχέλων ἐξῴρει 
et angiportis vulgari voce canerent: « Politica μόρια, καὶ σφυρῶν χαρατομαῖς ἐκαρατόμει tup. 
justitia. » Eadem aurata chirotheca accipitrem Τὸ δὲ τῆς πόλεως πλῆθος ἐπὶ τούτοις τί μὲν Bucyt- 
sustinebal, et in venatu canes inclamabat, cum , paivov ἀπρεπὲς οὐχ ἐφθέγγετο, ποίαις δ᾽ οὐκ ini 
magno venatorum et autcupum comitatu. C πλυνε τὴν ταῦτα πράσσουσαν ὕύρεσιν ; ἔνιοι δὲ τῶν 
ἀγοραίων καὶ τὰ μιμηλὰ τῶν πτηνῶν, xal ὅσα d φύσις ἐστόμωσε πρὸς μουσουργίαν, ἀεὶ μίαν ὑποδάλλοντες 
μάθησιν, καὶ ταύτην [P. 336] χοινόλεχτον, ἄδειν ἐπὶ στενωπῶν xai. τριόδων, « Βολιτιχὴ τὸ δίκαιον, » ἔξε- 
παίδευσαν. Ἢ δ᾽ αὐτὴ καὶ δορὰν χρυσόπαστον ἐγχείριον ἔχουσα διεσχισμένην ἐς δάκτυλον χυνητίναν εἶχεν 
ὄρνιθα, xxl ἐξιοῦσχ πρὸς θήραν ἐπέχλωζέ τε xal ἐπεθώυνζε, xxl τοὺς περὶ τὴν θεραπείαν τούτων καὶ κομιδὴν 
ἱκανοὺς εἶχεν ἐφεπομένους. 

Non multo post Caichosroes Iconii satrapes im- Οὐ πολὺς δ᾽ ὁ iv μέσῳ καιρὸς, xal Καϊχοσρόης ὁ 
peratorem adit 689 tiaram capite gestans, veste τοῦ ᾿ἰχονίου σατράπης ἀπαντᾷ πρὸς βασιλέα, χυρ- 
auro interpuncla amictus. Verum ubi pauca de ὄασίαν ἐπὶ κεφαλῆς ἔχων xal στολὴν διηνθισμένην 
Perse hujus familia disseruero, historie seriem χρυσῷ ἀμπεχόμενος. ᾿Αλλὰ μιχρόν τι περὶ τοῦ γέ- 
prosequar. Clyzasthlani Iconiensi, qui superioribus D νους τοῦ Πέρσου τοῦδε τὸ λέγειν διαλαδὸν τῆς τῶν 
temporibus potentissimus fuitet multa cum Ma- ἐἐξῆς ἱστορίας αὖθις ἅψοιτο. Τῷ ᾿Ιχονιεῖ ζλιτζων 
nuele imperatore bella gessit, multas victorias θλὰν, ὅς ἐν τοῖς ἄνω χρόνοις ἠδυνήθη τὰ pip 
adeptus est, fllii plures fuerunt, Amasiam, Ancy- κἀπὶ πολλοῖς ἀντετάξατο τῷ βασιλεὶ Μανουὴλ πὰ 
ram, Doryleum et alias beatas urbes Ponticas Ma- νίκαις διαπολεμῶν ἐστεφάνωται, πλείους γεγόντοιν 
euto assignavit. Melitenem,Cesaream et Caloniam υἱεῖς. ᾿Αμάσειαν μὲν οὖν xal "Αγχυραν καὶ Δορύ- 
συ nunc Taxara dicitur, Coppatinus gubernabat. λαιὸν xai πόλεις ἄλλας Ποντικὰς εὐδαίμονας τῷ 
Aminso, Docea, et aliis maritimis urbibus Rucra- Ματοὺτ ἀπεχλήρωσε, Μελιτηνὴν δὲ xai σὺν Kar 
tinus potiebatur. Hic vero Caichosroes lconium ρείᾳ Κολώνειαν, ἤ νῦν Τάξαρα λέγεται, ὁ Κοπκα- 
tenebat, item Lycaoniam et. Pampbyliam, et qua ivo; διεῖπεν' ᾿Αμινσὸν δὲ xxl Aóxsiav καὶ Tapi- 
ad Cottyanum usque perlinent. Coppinato mortuo, λους πόλεις ἑτέρας ὁ "Pouxoativo; παρείληφεν sic 
de ejus satrapia Docos princeps Rucratinuset Ma- ἀρχήν' Kotyospónc δὲ, οὔ πρὸ βραχέος ἐμνήσθη- 
gulus Áncyrenus certant. Sed Rucratinus ingonio et μεν, ἠγεμόνευεν Ἰκονίου Λυχαονίας τε xal Παμ- 


901 


quÀlaq προΐστατο, xal 
Κοτυάειον. Ὡς οὖν ὁ Κοππατῖνος τοῦ ζῇν παρελέ - 
λυτο, περὶ τῆς σατραπείας τοῦδε διαμιλλῶνται ὃ τε 
τῆς Δοχείχς χρατῶν Ῥοτχρατῖνος xal ὁ κατάρχων 
τῆς ᾿Αγκύρας Μασούτ. ἽἭὝἍτερος τοίνυν αὐτῶν ὁ 
Ῥουχρατῖνος τὸν ἀντιτρέχοντα ὑποφθάσας χασίγνη- 
τον τὸ νῖκος ἤρατο, δεξιωτέραν φύσιν λαχὼν xai 
πολεμοχαρὴς διαφερόντως δεικνύμενος ᾿Αμέλει xal 
μείζονος εὑμοιρήσας ὁ “Ρόυχρατῖνος ἐντεῦθεν δυ“- 
νάμεως τὸν μὲν Μασοὺτ ὑπενδόντα οἱ καὶ φίλα φρο- 
νεῖν συνθέμενον, μέρος τῆς τοπαρχίας ἀφελόμενος, 
τῆς λοιπῆς χώρας ὡς πρώην διαφῆκε προΐστασθαι, 
τῷ δέ γε Καϊχοσρόῃ μάλα ἐμμανῶς ἐπεφύη, πα- 
λαιὸν ὑποτύφων Ἰχονίου ἔρωτα ὡς ἀρχαίου πατρῴου, 
χαὶ τοῦτον ὡς μητρόθεν Χριστιανὸν μυσαττόμενος. 
Πέμπων οὖν ὑπεχστῆναί οἱ παρήνει τοῦ Ἰκονίου 
καὶ τῆς ὅλης ἀπαρεῖν δυναστείας, εἴγε βούλοιτο εὖ 
μάλα πράξειν αὐτὸς, τὰς δὲ πόλεις «ατ᾽ ἄνδρα καὶ 
xat' ἔθνος ἀπειράτους μεῖναι τῶν ἐκ τοῦ πολέμου 
δεινῶν" οὕτω κεχομπασμῖνος ἦν xal ἀνυπέρόλητος 
τὸν τῦφον ὁ βάρδαρος, xal τὴν ὀφρὺν ὁπερνέφελος, 
xal ὡς ἰὸς πολύφθορος κατὰ πλεῖστον διασχιδναμε- 
νός τε xxi διχχεόμενος. [Ιρόσεισι τοίνυν Καϊχοσρόης 
τῷ βασιλεῖ ἐχεχειρίας γενομένης, τὸν ἐχυτοῦ τοχέα 
κατὰ τοῦτο ἐζηλωχὼς, ἐπεὶ χάχεϊνος τοὺς ἀφ᾽ αἷ- 
μᾶτος ἀδικῶν xai ὑπ᾽ αὐτῶν ἀδιχούμενος μετὰ τὴν 
τοῦ φύσαντος ἐχεῖνον Μασοὺτ ἀπούίωσιν, ὡς εἰς 
ἄγχυραν ἱερὰν καὶ στερεὰν χεῖρα δυναμένην ὑπο- 
λαδεῖν, τὸν αὐτοκράτορα προσέόλεψε Μανουήλ. 
᾿Αλλ᾽ ἐκεῖνος μὲν οὐ κατόπιν ἐλήλυθε τῶν ἐλπίδων, 
μᾶλλον μὲν οὖν xai ὑπὲρ δόχησιν ἀδραῖς αὐταῖς 
ἐντετύχηχε’' Καϊχοσρόης δὲ βραχέχ ἄττα φιλοφρο- 
νηθεὶς καὶ τῶν ἐν νῷ οὐδ᾽ ὅσον εἰπεῖν ἐνδεέστερα, 
μήτε σύναρσιν εὑρηκὼς τῆς πρὸς τὸν χασίγνητον 
ἀντιτάξεως Ἐπανέκαμψεν otixaós [P. 337] ἀλλ᾽ οὐκ 


ἔφθη καθαρῶς εἰσιὼν τὸ Ἰκόνιον, xai τοῦ 'Pou- 


DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR. LIB. III. 


ὅσα παρατείνει ἐς αὐτὸ A rei bellica peritia superior, auctis ea vicioria opi- 


902 


bus, Masuto cedenti et amicitiam offerenti, to- 
parchie parte adempta, reliqua αὐ prius tenenda 
concessit. Sed in Caichosroen magno cum [urore 
impetuin fecit, jampridem 690 Iconii, ut paterne 
sedis, potiundi cupidus, et illum ut matre Chri- 
stiana genitum odio prosequens. Per legalos igitur 
fratrem monet ut sibi Iconio cedal et loto princi- 
patu excedat, si et saluli sue et subjectarum ci- 
vitatum involumitati consultum vclit. Tantus eral 
fasius, lam immanis arrogantia Barbari, et super- 
cilium supra nubes arrectum ; ita exiliale vene- 
num late diffundebatur. Quare Caichosroes factis 
induciis, patrem suum imitatus, imperatorem adit. 


. Nam is quoque mutuis injuriis cum íratribus suis 


certans post Masuli patris obitum ad imperatorem 
Manue:em ul sacram ancorain el salutare presidium 
confugit. Verum illum spes sua adeo non fru- 
strata est, ut etjam spe ampliora fuerit conse- 
cutus : Caichosroes vero parvam benignitatem et 
infinito intervallo exspecialione sua minorem ex- 
perius, nec impetratis contra fratrem auxiliis, 
domum rediit. Sed vixdum Iconium ingressus a 
Rucranito opprimilur ; et patria pulsus ad Le- 
bunem in Armeniam confugit, ubi humaniter et 
splendide est susceptus. 6913 Ei!si enim multa 
bella inter se gesserant, tamen solent homines 
non tantum cognatos et populares alflictos, sed 
hostes etiam supplices benigne tractare. Ceterum 
eum in integruin restituere prorsus noluit Lebunes, 
quod sibi fedus cum Rueratino intercedere affir- 


( mabat, nec incruentum fore auxilium cerneret. 


Quapropter Caichosroes denuo ad jmperatorem 
abit, spe principatus ejus ope recuperandi con- 
cepla. Sed iterum fruatratus apud Romanos vixit 
minori splendore quam pro nobilitate generis. 


xpativoo x4t' αὐτοῦ ἐπιόντος τῆς τε ἀρχῆς ἐκχσφαιρίζεται xal φυγὰς εἰς ᾿Αρμενίαν παρὰ Λεδούνῃ γί- 
νεται, Τὰ δ᾽ ἐπὶ τούτοις οὐκ ἀμυδρά μὲν τὰ τῆς ἐχεῖ παραδοχῆς τοῦ ἀνθρώπου, ἐπαγωγὰ δὲ μᾶλλον 
xai ἄλλως χαρίεντα, εἰ xal ξυνέδη σφᾶς πολλάχις xav! ἀλλήλων ἐξενεγχεῖν πόλεμον, ἐπεὶ xai φιλοῦ- 
σιν ἄνθρωποι μὴ μόνον τὸ συγγενὲς xal ὁμόφυλον πάσχον χαχῶς, ἀλλὰ πως xal τὸ ἀλλόγλωττον οὐ 
φανὲν πολλάκις πολέμιον προσιὸν xal προσπῖπτον φιλανθρωπίας χαταξιοῦν: τὰ δὲ γε τῆς ἀμύνης καὶ 
τῆς καταγωγῆς ἔς τὴν προτέραν ἡγεμονίαν ὁλοσχερῶς ὁ Λεδούνης ἀπείπατο, ἱΡουχρατίνῳ σπείσασθαι 
φάσχων, καὶ μηδὲ τὴν σύναρσιν ἔχειν ὁρᾷν ἀναίμαχτον. Διὰ ταῦτα τοίνυν ἐς βασιλέα Καίχοσρόης 
μεταχεχώρηχε πάλιν, συλλήψεσθαί οἱ πρὸς τὴν ἀνάῤῥυσῖν τῆς ἀρχῆς ὀπωσδήποτε φανταζόμενος. 
Τῶν δὲ χατὰ σχοπὸν αὖθις διαμαρτὼν ἹΡωμαίοις συνῆν, μὴ πάνυ μεταλαγχάνων θερχπειας τῷ γένει 
ἐπεοιχυίας. 

€. Τῷ δ᾽ ἔφεξῆς ἔτει μετὰ Κομάνων πάλιν ἢ 5. Sequenti anno Blachi cum Comanis impres- 
ἐπεξιόντες οἱ Βλάχοι, xai τὰ κράτιστα τῆς χώρας — sione in Tbraciam facia, et optimis quibusque 
κείραντες, ἀσινεῖς ἐπανέλυσαν. Τάχα δ᾽ ἂν xai ταῖς — provincie parlibus vasta!is, incolumes recesserunt ; 
χερσαίαις πύλαις τῆς βασιλίδος προσήγγισαν, ἐπ᾿’ ao forsitan ad terrestrem  iimperatricis urbis 
αὐτὴν τραπόμενοι, εἰ μὴ τὸ χριστιανικώτατον ol — portam aocessissent, nisi Rossi Christianissima 
"Po; γένος xai οἱ τοὐύτῶν ἀρχικῶς προεδρεύοντες, — gens eorumque principes, parlim sua sponte, par- 
τοῦτο μὲν κατ᾽’ αὐθαίρετον ὁρμὴν κινηθέντες, τοῦτο — tim pontificis precibus adducti, admirabilistudio pro 


δὲ ταῖς τοῦ ἀρχιποίμενος αὐτῶν λιταῖς ὑπενδόντες 
ἀξιάγαστον οἷον τὸ πρόθυμον ἐπὶ τοῖς Ῥωμαίων 
ἐπεδείξαντο πράγμασι, xal διὰ τὸν τοῦ Χριστοῦ 
λχὸν τὸν χαχῶς ὑπὸ τῶν Βαρδάρων πάσχοντα ταῖς 
τοῦ ἔτους πολλάκις ἀπαγωγαῖς χαὶ ταῖς ἀποδόσεσι 
τούτων εἷς ἔθνη τὰ μὴ χριστώνυμα δυσχεράναντες, 


Romanis oppugnassent, Christiani populi miserti, 
qui & Barbaris male traotabatur, et indignati eum 
sepius eodem anno abduci et gentibus a Christiana 
religione alienis venundari. Unde Calize 6942 
priaceps Romanus, magno et forti exercitu subilo 
coacto, in Comanorum agrum iceaq SA SS NS 


903 


gloriam et amplificationem inculpate Christiane 
fidei, cujus miniina para et grano siuapis par mon- 
tes transponit et sublimia transfert, benigae facto, 
Comanorum incursiones repressit, et llomanis in 
excidii periculo constitutis auxilium tulit inopi- 
natu:mn prorsus et inprovisum, divinitus omnino 
procuratum per ejusdem religionis populum. Ce- 
terum eo anno hi Tauroscy!he quoque seditione 
conflictiti sunt, et Romanus hic et Ciabe princeps 
Ruricas cede populariuin suorum enses imbuerunt. 
Sed Romanus homo robustus et strenuus tum quo- 
que multos Comanos cecidit, qui optima et fortis- 
sima phalange Rurice opem tulerant. 

τούτους ὁ τότε χρόνος παρέδραμεν ἀττασίχστα, χατὰ 


NICET/E ΟΒΟΝΊΑΤΑ 


negotio diripuit et vastavit omnia ; eoqueaepiusin A Ὅθεν xal διὰ ταχέων 


904 


παρχσχευάσάμενος ὃ τῆς 
Καλίτζης ἡγεμὼν "Popovóc, ἀγαθήν τε xai πολλὴν 
ἡθροιχὼς στρατιὰν, κατὰ Κομάνων ἐξώρμησε, xai 
τὴν γῆν αὐτῶν κατὰ πολλὴν εὐπέτειαν ἐπιὼν 
ἔφθειρε xal ἡφάνισε. Καὶ τοῦτο φιλοφρόνω εἷς 
χαύγημα xal μεγαλωσύνην τἧς τῶν Χριστιανῶν 
ἀμωμήτου πίστεως πολλάχις διαπραξάμενος, ἧς 
xai τὸ βραχύτατον xai ὅσον χόχχος σινάπεως με- 
θίστησιν ὄρη xal μετατίθησι: τὰ μετέωρα, τὰς τῶν 
Κομάνων ἐφόδους ἔστησε — xal τοῖς ἀνινέκεστα 
πάσχουσι Ρωμαίοις ἀναχωχὴν ἐδραδευστε τοῦ χαχοῦ, 
ἀνυπονόητος ἀρωγὴ καὶ ἀπτυλλόγιστος συνασ πισμὸς 
καὶ φάλαγξ, ὡς εἰπεῖν, ϑεοσύλλεχτος ἔθνει ὁμοπίστῳ 
φανείς, Ἡλὴν οὐδὲ τὰ χατὰ τοὺς Ταυροσχόθας 


δ’ ὁμηφύλου σφαγῆς τὸ ξίφος ἔδαψεν 8 τε Ρωμανὸς 


οὗτος καὶ ὁ διέπων τὸ Κίαδα ἱΡούριχας" νίχην δ᾽ ὁ 'Ρωμανὸς ἀπενεγχάμενος, ῥωμαλέος ὧν τὸ σῶμα καὶ τὰς 
χεῖρας δραστήριος, πολλοὺς xat τότε τῶν Κομάνων χατέτρωσεν, ot. συνεφήψαντο τῆς μάχης τῷ Ῥούριχᾳ, xpa- 


τίστη καὶ γενναιοτάτη φάλαγξ περὶ αὐτὸν ὁρώμενοι. 

Sed nec hoc silentio pretereundum est. 
nummularius quidam Calomodius nomine, qui 
longinquis et difficilibus nezotiationibus maximam 
pecuniam acquisierat, homo avarus et sordidus, 
tantum non indormiens marsupio et pecunie post- 
ponens omnia. Qui 693 cum pro ditissimo cele- 
braretur, et non ut hortus Alcinoi ficum super 
ficum et pirum super pirum, sed aururn auro, ar- 
gentum argento cumulatum gigaere diceretur, 
avarorum »rincipum insidiis est appetitus sepe. 
Sed erat. idem omnino arbor cognitionis, in foro 
el urbís angiportis tanquam ia. Edem plantata. Ut 
igitur pomi eleganti ἃ quoniam primos parentes 
nos!ros in servitutem redegi!, sic tum auri nitor 
aulicos ad rapina:n invilavit. Sed simul οἱ Calomo- 
dio manus injecerunt, seditionom in urbe exila- 
run!, majorem quam majores nostri calamitatem 
perpessi. Namt illi non solo aspectu contenti, sed 
decerpto οἱ gustato fruciu, jure poenas dederunt : 
hi vero nondum viso auro frustra inhiarunt : et 
Tantaleam sitim perpessi, cum fontem haberent, 
bibere non potuerunt, sed crebro haurire conati au- 
rum ex manibus amiserunt. Nam circumforanei, 
Calomolii captivitate οἱ 69/& causa ejus cognita 
vesperi, mane tributim convenerunt, el Dei tem- 
plum ingressi patriarcham Camaterum Joannem 
circumsteterunt, tantum non discerpturos eum aut 
de fenestra precipitaturos comminati, nisi litteris 
ad imperatorem datis Calomodium ut ovem perdi- 
tam aut. aberrantem ἃ grege re/ocaret. [s, populi 
tumultu egre sopito, facundia sua et. commisera- 


Fuit ἢ 


᾿Αλλὰ χρεὼν μηδὲ τοῦτο παριδεῖν ἀνιστόρητον. 
Ἣν τις κὀλλυδιστὴς, Καλομόδιος τὴν προσηγορίαν, 
Οὗτος χρήμασιν ἐδεδρίθει πολλοῖς, ἀργελίες καὶ 
δολιχὰς ἐχδημίας xav! ἐμπορίαν [P- 338] ποχλαχῆ, 
στειλάμενος, χερδαλεόφοων ἄνθρωπος: ἀμέλει καὶ 
συγχαθεύδων τῷ φασχωλίῳ xai πρίθων τὸ κύμινον 
xxi πᾶντα τιθεὶς τοῦ χρηματίζεσθαι δεύτερα δέδωκε 
x10' ἑαυτοῦ πολλάκις λαύδὰς τοῖς ypucoQ paw 
ἄρχουσιν, ἀνθρώπω; εἶναι ῥυηφενέστατος καὶ ὡς 
κῆπος ᾿Αλχινόειος xal τῆς ὥρας τὸ ἀχαρὲς, οὐκχ 
ὄχνην τρίφων ἐπ΄ ὄχνῃ σῦκόν «' inl σύχῳ παρέχειν, 
χρύσὸν δὲ φέρειν ἐπὶ χρυσῷ, ἐπὶ δ' ἀργυρίῳ φύεν 
ἀργύριον. Ὁ δὲ φυτὸν ἄντικρυς γνώσεως jv, ὡς 
ἐν ᾿Εδὲμ πεφυτευμένον τῇ ἀγορᾷ xal τοῖς τῆς πό- 
λεως στενωποῖ. Οὐχοῦν ὡς ἡ ἄνθη τῆς ὁπώρας s 


λαι τοὺς γενάρχας ἐδουλαγώγησεν, οὕτω δὴ καὶ τῷ 


( χρυσίου τότε τὸ πυρωπὸν τοὺς ἐπὶ τῶν βασιλείων 


χρυσώνων εἰς τὴν ἐκείνου τρύγην ἐφείλχυσεν. ᾿Αλλ' 
ἅμχ τῷ Καλομοδίῳ τὰς χεῖρας ἐπέδαλλον, xai ἅμα 
τὴν πόλιν εἰς στάσιν ἀνέσεισαν, μεῖζόν τι τῶν προ- 
τέρων πεπονθότες δυστύχημα' οἱ μὲν γὰρ τοῦ καρ- 
ποῦ δρεψάμενοι καὶ μεταλαθδόντες, μηδὲ τὴν λιχνείαν 
ἐς μόνην τὴν ὅρασιν περιστήσαντες, τῇ δίκῃ, δικαίως 
ὑπέπεσον, οἱ δὲ μηδ᾽ ἐμδλέψαι τοῖς χρήμασι φθά- 
σαντες μάτην ἠλέγχθησαν ἐγχανόντες χαὶ δίψος Ταν- 
τάλειον ἔπασχον. "ἔχοντες γὰρ τὴν πηγὴν οὐκ εἶχον 
xai πιεῖν ἐξ αὐτῆς, ἀλλὰ συχνάκις ὡρμηκότες ἀρό- 
σασθαι εὕρισχον τὸ χρυσιον τῶν οἰχείων χειρῶν 
ἀφαντούμενον. Ol γὰρ ἀγοραῖοι ἑσπέρας μαθοντῖς 
τὴν τοῦ Καλομοδίου κατάσχεσιν xal τὸ αἴτιον αὐτῷ’ 
ἐπιγνόντες, κατὰ φατρίας ὄρθρου ἠθροίσθησαν, si 


tione eum quem quarebant ut agnum reduxit, non ἢ τὸν τοῦ Θεοῦ νεὼν εἰσιόντες xal τῷ πρώτῳ iz 


auro pro pelle abrep!o a lupis, neue laaa direpta. 


φθέντες ἀρχιερεῖ (ἦν δὲ οὗτος ὁ Καματη ρὸς Ἰωὲν 


νης) περιστάντες μιχροῦ και διασπᾷν ἡπείλουν xal χύμδαχον Ex τῆς ἐστίας κάτω βαλεῖν, εἰ μὴ ὅσα καὶ συριγῇ 
τοῖς πρὸς βασιλέα γρησάμενος γράμμασιν ὡς προόδατον ἀπολωλὸς fj καὶ ἀπόνομον τὸν Καλομόδιον αὐτοῖς 
ἐπαναχαλέσεται. Ὃ δὲ μόλις καταστείλας τοῦ λεὼ τὸν θόρυδον τῇ τῶν χειλέων περιψόφήσει xal τῷ λαμπρῶς 
ἐπὶ τούτῳ παθαίνεσθαι ἐπανήγαγεν αὐτοῖς ὡς ἀμνὸν τὸν ζητούμενον, μὴ τὸν χρυσὸν ὡς δορὰν ἀποσυρέντα papi 
τῶν συσχόντων αὐτὸν λυχιδῶν, μηδὲ λυμανθέντα τὴν τρίχωτιν. 


Atque hic motus citre sanguinem desiit, οἱ ex 
principio tristi et tragico in comicum ludum fe- 
stivamque fabulam est mutatus, fletu in risum con- 


Καὶ τὸ μὲν οὕτως ἀναιμωτὶ πονελήλυθεν, ἐξ αἷ- 
τίου τραγιχοῦ τε xal σχυθρωποῦ ἐς χωμικὸν κατἔ- 


ληξεν ἀχοὰς διαχέον ἄθυρμα xal σχηματίζον τὸν 


905 


DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR. 118. IH. 


906 


χλαυσιγέλωτα οὐ πολλαῖς δ᾽ ἡμέραις ὕστερον tvz- À verso. Non multis diebus post, aliud malum erupit, 


pov ἀνεῤῥάγη κακὸν, ὅ τι xal εἰς αἱμάτων προὕ- 
χοψεν ἔχχυσιν. ᾿Ιωάννης γάρ τις, Λαγὼς τὸ ἐπώνυ- 
μον, ix βασιλέως εἰληφὼς προΐστασθαι τῆς τοῦ 
πραιτωρίου φρουρᾶς, ἤθελεν ἑαυτῷ τε xal τοῖς προσ- 
ἱσταμένοις ἐνθένδε πορίζειν χρήματα' φεῦ τῆς ῥυ- 
πὰρότητος τῆς γνώμης | οὐ γάρ τι πλέον ὁ τῆς 
ἱστορίας νόμος εἰπεῖν ἐπιτρέπει μοι. Ὅθεν τὰς ψυ- 
χιχὰς τῶν φιλοθέων οἰχειούμενος διαδόσεις, νυχτὸς 
ἀνίει φρουρᾶς καὶ δεσμῶν τοὺς ἐπὶ κλεπτοσύνῃ δια- 
δοήτους" οἱ δὲ λάθρα τὰς οἰχίας διερευνῶντες προσ- 
ἦγον ἐκείνῳ τὰ φώρια, xal ἄθλον ἀσεύδείας ἐκ τῶν 
σύλων τοῖς νυχτιλοχοις διχδιδοὺς τὰ λοιπὰ οἷς οὐ δέον 
προσέφερε, τὸν πιστὸν ὑπηρέτην ὁ Θεῷ τὸ πᾶν ἄπι- 
στος ἐν τοῖς ἀτολμήτοις [P. 330] σχηματιζόμενος. 
Τούτου δὴ τοῦ Λαγὼ πολλοὶ κατεῖπον ἐς βασιλέα ὡς 
δρῶντος ἀνόσια" ὁ δὲ τὴν διόρθωσιν ἐπαγγειλάμενος 
ὥσπερ οὐ δυνάμενος ἀνεδάλλετο’᾽ ὅθεν οὐδαμῶς ἐπὶ 
τοῖς τολμωμένοις ὑποπτήσσων ἦν ὁ Λαγὼς, ἀλλ᾽ ὡς 
ἀνεύθυνον χειρίζων ἁρχὴν ἀναίδην τὰ θεομισῆ δ:ε- 
πράττετο. ᾿Βνίοτε δὲ τῶν ἀγοραίων ἔνα συνειληφὼς, 
μετὰ τὸ πλῆξαι πολλὰς κατὰ νώτου τριχῶν ὑποδι- 
χάσας κουρᾷ, τὸ θερμότερον τῆς πόλεως χαὶ τῷ πα- 
θόντι ὁμότεχνον πρὸς στασιασμὸν ἀνεῤῥΛίπισε. Σύγχυ- 
σις οὖν τὴν πόλιν χατείληφε, xal πλῆθος χειρωνα- 
χτιχὸν οὐχ ὀλίγον ἐς τὸ πραιτώριον συλλεγὲν θηρεύ- 
σειν ἐπεδάλλετο τὸν Λαγών. 'O δὲ ὑπὲρ δασύποδα 
συντονίᾳ δρόμου χρησάμενος ἐχεῖθεν ἠφάνισται. Ὁ 
μέντοι λεὼς xai οὕτως ἐπισυῤῥέοντες ὥρμων τὸν 
μέγαν εἰσιέναι νεὼν χαὶ βασιλέα ἕτερον ἀνειπεῖν" 
προχαταληφθέντος δὲ τοῦ τεμένους παρὰ τῶν εἰς 
αὐτοῦ φοουρὰν ἀπεσταλμένων πελεχυφόρων, μὴ με- 
θιστάμενοι τοῦ πραιτωρίου κατὰ τοῦ χρατοῦντος 
ἐρεσχελίας ἠφίεσαν ἀπρεπεῖς. Ὁ δὲ μὴ παρὼν cf 
πόλει, ἀλλὰ περὶ τὴν Χρουσόπολιν ἐναυλιζόμενος, 
πέμπει μοῖραν τῶν περὶ τὴν φυλαχὴν τοῦ σώματος 
χαταληψομένην τὸ πραιτώριον. Ἵχετο δ᾽ ἐχεῖσε καὶ 
ὁ τῆς πόλεως ἔπαρχος Κωνσταντῖνος ὁ Τορνίκης" ἡ 
δὲ πληθὺς καὶ πρὸς μόνην τὴν αὐτοῦ θέαν ἐχτραχυν- 
θέντες τόν τε ἔπαρχον λαϊδολίαις ἐχτρέπονται xal 
τοὺς σωματοφύλαχας ἀποπέμπονται. ᾿Επεὶ δὲ τὰς 
τοῦ πραιτωρίου ἀνατρέψαντες πύλας ἄνεσιν τοῖς ἔν- 
δον διδόασι, σχυλεύουσί τε τὸν ἐχεῖσε Χριστιανιχὸν 
ναὸν, τὸ OE τῶν Σαραχηνῶν συναγώγιον ἀνασπῶσιν 
ix βάθρων αὐτῶν. Καὶ ταῦτα σὺν οὐδενὶ διχπραξά- 
μένοι λόγῳ ἐφίστανται τῇ φρόυρᾷ τῇ λεγομένῃ χαλ- 
χῇ, κἀχεῖσε τὰ ὅμοια δράσοντες. 
μένης βασιλιχῆς μεθ᾽ ἑνὸς τῶν τοῦ βασιλέως γαμ- 
ὀρῶν (ἣν δ᾽ οὗτος ὁ Παλαιολόγος ᾿Αλέξιος) ἀνασειρά- 


quod ad sanguinis effusionem est progressum. Nam 
Joannes, qui quidem cognomento Lagus, pretorii 
custodi» ab imperatore prefectua, inde et sibi et 
suis pecuniam comparare instituit. O sordidum in- 
genium! nec enim historie lex me plura dicere 
sinit. Et stipe, quam homines pii ullro conferebant, 
in suam rem conversa, noctu celebres Íures vin- 
culis liberatos carcere educebat; qui edibus clam 
perlustratis 6955 fcria ad illum conferebant. Unde 
premio furibus distributo, reliqua homo facino- 
rosus male collocabat, fideli ministro simulato, 
cum omnibus in rebus Deo perfidus esset. Hunc 
Lagum multi apud imperatorem sacrilegii detule- 
runt. Qui correctione promissa rem subinde diffe- 
rebat, quasi viribus destitueretur. Unde Lagus 
ob scelera minime trepidans, sed tanquam libero 
magistratu fungens, aperte facinora Deo invisa 
perpetrabat. Quodam vero tempore, cum foraneo 
quodam multis verberibus affecto et raso, audacio- 
rem populi turbam etejusdem opiflcii &d seditionem 
incitavit. Statim igitur orto tumultu, nob parva opifi- 
cum pars Lagi capiendi causa ad pretorium convolat. 
Sed cum isquovislepore,velociusevanuisset, populus 
nihilominus confluens magnum templuni bipennife- 
ri presidiicausaeo missi jam occuparant,non digres: 
8i a preetorio verbis indecoris imperatorem insectati 
sunt. Qui Chrysopoli tum agens partem satellitum 
ad praetorium oceupandum mittit ; eodéinque 696 
prefectus urbis Constantinus Tornicius venit. Ad 
cujus solum conspectum exsperati lapidibus ho- 
minem petunt, et satellites profligant ; “οἱ praetorii 
foribus effractis et captivis emiesis Christianam 
illius loci edem spoliant, Saracenorum vero con- 
venticulum a fundamentis evertunt. Que cum sine 
ulla ratione fecissent, ad castellum que Chalce di- 
citur eodem modo grassari voluerunt. Sed cum 
imperatoris gener Alexius Palalogus exercitum in 
urbem reduxisset, furore nonnihil represso ccptis 
non plane destiterunt: sed principio nudis corpo- 
ribus, Jeinde paucis armatis ascitis, cum legioni- 
bus ferro undique fulgentibus congrediuntur, nullo 
cum fruetu et gloria morituri. Erant etiam qui 
tectis conscensis tegulas dijicerent, et lapides quan- 
tos vola capit jacularentur. Alii sagittas in impera- 
torium exercitum torquebant. Ac toto eo die nihil 


Στρατιᾶς δ᾽ ἀφιγ- D remissa iracundia, sub vesperam demum abierunt. 


Postridie nec obmurmurarunt quidquam nec pug- 
nam iterarunt. 


ζονται τῆς ὁρμῆς, οὐ μὴν ἀφίστανται τέλεον, ἀλλὰ σώμασι γυμνοῖς, εἶτα xal βραχεῖς τοὺς μεθ᾽ ὅπλων 
ἐφισταμένους ἔχοντες ὅλαις χαταφράκτοις συμπλέχονται στρατιαῖς, πρὸς οὐδὲν ἀνύσιμον ἤ παρεχτικὸν 
ἔργον εὐχλείας τελευτᾷν ἑλόμενοι. Ἥσαν δ᾽ οἵ καὶ τῶν τεγῶν ὑπερφερόμενοι χεράμους κατέφερον, καὶ 
λίθους ἔνιοι χειροπληθεῖς ἐπιπέμποντες xal ὁϊστεύοντες ἕτεργι τῇ βασιλείῳ ἀντεμάχοντο φάλαγγι. Ὅλην 
οὖν τῆς ἡμέρας ἐκείνης μηδέν τι παρχαλύσαντες τῆς ὀργῆς ὑπενόστησαν πρὸς ἑσπέραν. Τῷ δ᾽ ὑστεραίᾳ οὔτε 
τι ἐθαττάρισαν ὅλως, οὔτε πρὸς ἀγῶνα συνέδραμον δεύτερον. 


ζ΄. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦδε τοῦ χαχοῦ παρελθόντος, ix 
τοῦ τῶν Κομνηνῶν τις γένους τῷ βασιλεῖ ἐπανίστα- 
ται, ᾿Ιωάννης τοὔνομα' προχοίλιος δ᾽ ὧν xxi πιθώ- 


ParRoL. Gn. CXXXIX. 


6937 6. Hoc quoque malo elapso, quidam ex 


. Comnenia familia contra imperatorem insurgit, 


nomine Joannes ; qui cum homo ventrosus et dolii 
20 





ΕΣ 


907 H NICET,E£ CUONIATJE 


similis esset, Crassi cognomentum tulerat. [8 subilo Α zz τὴν πλάσιν vov σώματος τὸν παχὺ 


in maximum templum confugit; et corolla ex iis 
qus circum sacram mensam pendent capiti impo- 
sila, rureus egreditur, et a conjuratis (qui plurimi 
erant, et plerique nobilitate insignes) et magum 
turbe concursu facile in Magnum Palatium per- 
ductus in aurato solio consedit, et quibusdam ma- 
xima officla committit, interim vulgo et parte sedi- 
tiosorum per fora, vicos et littora eum Romanorum 
imperatorem proclamante et magnificas edes di- 
ruente. Nocte instante Joannes nec palatii custo- 
diam curavit, ut oportuit, pec eversas fores resti- 
tuit : sed velut adversariis omnibus sublatis in tuto 
collocatus, tanquam delphin anhelans et ob sitim. 
vehementissimam totas amphoras aque exhauriens, 
sudorem rivi instar ex vasto corpore decurrentem. 
el fumantem abstergebat. Ejus vero milites ad 
circum equestrem temere deambulabant. Nam 
plebs post solis oocasum ut. grex avium dissipata, 
6958 ut aurora celerius oriretur optabat, quo lo- 
cupletum edes diriperet. Imperator vero cognatos, 
et quidquid bellicosorum hominum secum habebat, 
misit, utin tenebris Joannem opprimerent. Nam 
si diluxisset, urbanam turbam non essequieturam, 
sed longe plures et. importuniores concurauros ad 
tyrannum adjutandum et defendendum. Quare hi 
navioulis ad llodegium monasterium trajiciunt, 
atque inde cum bipenniferis imperatoris satellitibus 
se conjungunt (neque enim armatis per forum 
transire licebat), et circa theatrum factionem Joan- 
nis subito adorti sunt. Qua facile profligata, per 
summum otium ad ipsum Joannem irrumpunt, 
eumque tanquam pecudem totis corporibus connixi 
cedunt, et caput ejus imperatori offerunt. Id in 
fornice fori pro publico spectaculo est suspen- 
sum, cruore adhuc destillante, cum fado oris 
hiatu et clausis oculis. Reliqunm ejus cadaver in 
lecto collocatum in meridionali porta Blachernii 
palatii sub dio exponitur. Imperator vero e su- 
periori conclavi simul et spectaculo 699 illo frue- 
batur cadaveris instar vasti tauri tumentis, simulet 
tanto successu cum insolentia letabatur. Cadavere 
inde sublato et canibus ac volucribus projecto, 
quod omnibus fere immane et inhumanum facinus 
visum est, conjurati ejus comprehensi et quastio- 








μον εἴληχεν. Οὗτος τοίνυν τῷ μεγίστῳ 
εἰσρυεὶς, καὶ τῶν στεφανίσκων ἕνα τῇ : 
θεὶς οἵ τὴν Ἱερὰν ἀμφιπεριῃώρηνται τρ 
σιν ἐκεῖθεν: καὶ προσληφθεὶς ὑπὸ 

(πλεῖστοι δὲ ἦσαν οὗτοι, xal σχεδὸν τ 
πᾶντες οἵματος), συνδραμόντων χαὶ ὄχ) 
γῶν πρὸς τὴν φήμην τῶν [P. 340] npa 
μέγα παλάτιον εἴσεισιν εὐμαρῶς, καὶ α 
θρόνου διαχρύσου καθίσας τινὰς ἐπὶ τ 
ὀφφικίων προθάλλεται, ὁ δ᾽ ὄχλος καὶ 
στάντος μέρους τινὲς, τὰς ἀγορὰς καὶ i 
τες καὶ τὰς ἠϊόνας καταλαμδάνοντες, 

μαίων αὐτὸν ἀνηγόρευον καὶ οἰκείας » 
ριφανεῖς. Νυκτὸς δ᾽ ἐπιούσης οὔτε τῆς 
ἔδει, τῶν ἀρχείων ὁ Ἰωάννης ἐφρόνε. 
ἀνατραπείσας πύλας ἀνἔστησεν' ἀλλ᾽ ὡς 
λεῖ καθιστάμενος καὶ μηδένα ἔχων ἤδη 
μένον, κατὰ δελφῖνας ἀναφυυῶν καὶ Ub 
ράμια ἐκκενῶν, δίψει ἀμάχῳ ἐχόμενος 
θὴς, ἀπέψα τοὺς ἱδρῶτας κρουνηδὸν 

καὶ θερμὸν ἀπατμίζοντας. Τὸ δὲ περὶ c 
κὸν τὴν ἱπποδρομίαν περιιὸν ἤλυε τηνι 
οἱ γὰρ ὄχλοι δύναντος ἡλίου κατ᾽ ἀγ 
διέστησαν, τάχιον διαγελάσαι τὴν ἕω γ) 
αὖθις συνδραμόντες τοῖς ὑπερηφάνοις 
οἴκοις καὶ τά σφισιν ἐνόντα διαρπάσωσι 
ὁπόσον συγγενὲς συναθροίσας xal τὸ πεὶ 
ἀπόλεμον πέμπει κνεφαίως ἐπιθέσθαι 

οὐδὲ γὰρ ἄν ἡμέρας διαφαύσάσης ἡσυχί. 
τὸν τῆς πόλεως ὄμιλον, ἀλλὰ πλείονο 





Ὁ δυσκάθεκτον περὶ τὸν τύραννον συνελί 


τερον, συλληψόμενον ἐκείνῳ τοῦ ἔργου 
ρῶς αὐτοῖς ἀντιμαχησόμενον. Οἱ μὲν 
ἐπέδησαν, καὶ τῇ ἀντῇ προσίσχουσι τῇ 
Ὁδηγῶν, κἀκεῖθεν τοῖς πελεχυφόροις 

τοῦ βασιλέως ὑπασπισταῖς" οὐδὲν γὰρ ἦν 
διὰ μίσης τῆς πόλεως παρελθεῖν. Καὶ 
συῤῥαγέντες τοῖς περὶ τὸ θέατρον στ' 
Ἰωάννου αὐτοὺς τε ῥᾳδίως διασκεδάζου 
ῥᾳστώνην πᾶσαν τῷ Ἰωάννῃ πρὸσδάλλου 
τε ὡς βόκημα πανσώμους ἐπενεγκό' 
καὶ τὴν κεφαλὴν ἀφελόμενοι τῷ βασιλεῖ 
Καὶ ἡ μὲν τῇ xu τὴν ἀγορὰν ἁψῖδι 
πρὸς θέον πάνδημον, ἔτι τοῦ αἵματος 


nibus adhibiti, ut conscios nominarent, in vincula ἢ σεσηρυῖά τε δεινὸν χαὶ μεμυχυῖα τὼ Ó 


et carceres conjiciuntur. 


λοιπὸς Ἰωάννης ἀρθεὶς ἐπὶ χλίνης αἴθρι. 


χατὰ τὴν μεσημδρινὴν πύλην τῶν ἐν Βλαχέρναις ἀρχείων, Καὶ βασιλεὺς τὰς ἄνωθεν αὖ 
διαίτας εἰσιὼν ἐθεᾶτο κάτωθεν, ὁμοῦ μὲν τὰς ὄψέις διδοὺς τῷ πτωματι ὑπὲρ βοῦν διῳδηχότι 
ρον, ὁμοῦ δὲ διαχεόμενος τῷ ῥεύματι καὶ καταλαζονευόμενος τὸ κατορθωμα. Μετὰ δὲ τὸ ς 
ἀρθὲν κυσὶ καὶ ὄρνισι βορὰ παρατίθεται, ὅ καὶ θηριῶδες μικροῦ καὶ ἀπάνθρωπον τοῖς 

οἱ δ' ἐκ τῆς συνωμότιδος μερίδος τοῦ Ἰωάννου συαχεθέντες, καὶ βασάνοις ὑποδληθέντες ὅπως ἐν 


συνίστορας, δεσμοῖς καὶ φρουραῖς παραπέμπονται. 

Fecit et aliud imperator, nescio quale. Constan- 
tinum quemdam Francopulum cum sex triremibus 
in Pontum Euxinum misit per speciem de mercibus 
navis cujusdam, que ex Phaside Byzantium navi- 
gans juxta Ceraeuntem fracta esset, inquirendi, 
revera aulem ut oneraria navigia, que. Aminsum 


PAM? οἷον καὶ τόδ᾽ ἔῤῥεξεν οὔτος ὁ Bas 
τινι παραδοὺς τριήρεις ἕξ, ᾧ ἡ μὲν xA. 
σταντῖνος, ἡ δ᾽ ἐπίκλησις Φραγγόπουλος 
ἔεινον Πάντον ἐξέπεμψε, τῷ μὲν δοκεῖ 
τίου πλοίου τινὸς ἐξετάσοντα, ἐκ Φάσιδος 
εἰς Βυζάντιον, περὶ ob Κερασοῦντα — v 


909 


DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR. LIB. III. 


010 


τῷ δὲ ὄντι ταῖς ἐς πόλιν τὴν "Αμινσον καταπλεού- À appellerent, spo!iaret. Is, ut jussa imperatoris 


σαις (P. 341] ὁλχάσιν ἐπιθησόμενον xai τούτων τὰ 
ἀγώγιμα προνομεύσοντα, Ὁ δὲ κατ᾽ ἐπίταγμα τὸ βα- 
σιλικὸν ἐς τὸν Εὔξεινον ἀναπλεύσας οὐδεμιᾶς φείδε- 
ται νηὸς, ἀλλὰ πάσας σχυλεύσας, ὅσαι τε ἐς Βυζάν- 
τιον ἐμπορευμάτων πλήρεις χατήγοντο, καὶ ὅσα! 
αὖθις ἀνήγοντο ἀποδιδόμεναι τὰ ἑαυτῶν xxl ἀλλ 
ἄττα ἐνθέμεναι, μετὰ δύο μῆνας ὑπέστρεψε, τινὰς 
τῶν ἐμπόρων μαχαίρᾳ ὑποδικάσας χαὶ τῷ βυθῷ 
παραπέμψας, ὧν τὰ χρήματα αὐτὸς ἰδιώσατο, τοὺς 
δ' ἄλλους ὑπέρου γυμνοτέρους ἀποπεμψάμενος. Οἱ 
δὲ τὴν πόλιν εἰσιόντες πολλάκις μὲν ἱκέτευσαν ὑπὲρ 
ὧν παρὰ δίκην πεπόνθασιν, ἀρχείοις προσιόντες xai 
θείοις μετὰ φώτων τεμένεσι παραδάλλοντες, οὐχ εἶ- 
yov δὲ τὸν βασιλέα πρὸς οἴχτον ἐπιῤῥεπῆ, τὰς αὐτῶν 
ἐμπορίας καθάπαξ ἐξαργυρώσαντα καὶ τῷ αὐτοῦ 
ταμιείῳ ἐγαχταθέμενον. ΟἹἨ ἐξ ᾿Ιχονίου τοίνυν ὁρμώ- 
μενοι ἔμποροι τῷ "Pouxpaz(vw προσίασι, xal πὲμ- 
ψας οὗτος ἐς βασιλέα τὰ τούτων ἀπὴτει χρήματα' 
ἦν δὲ xal λόγος τότε περὶ σπονδῶν. Βασιλεὺς δὲ ἀπο- 
στάτην ὀνομάζων ἑαυτοῦ τὸν Φραγγόπουλον, τῆς οἷ- 
κείας γνώμης ἀπῆγεν ὅσα οὗτος ἀνοσιούργησεν, ἐπὶ 
ψεύδει τὴν ἐλπίδα τιθέμενος xal τῇ ἐναργείᾳ τῶν 
πραγμάτων ἀντιμαχόμενος. Τελεσθείσης δὲ τῆς ἀγά- 
πῆς ὁ μὲν ἹΡουχρατῖνος μεθ᾽ ἑτέρων αἰτήσεως φό- 
ρων καὶ μνᾶς ἀργυρίου προσειλήφει πεντήκοντα εἷς 
ἀπόδομα ὧν οἱ ἔμποροι ἀφῃρέθησαν, ὁ δὲ βασιλεὺς 
φωρᾶται μεθ᾽ ἡμέρας τῇ ἐκείνου ἐπιδουλεύων ζωῇ. 
Μεγίσταις γὰρ ὑποσχέσεσι Χασίσιόν τινα ἐλαφρίσας, 
xal τούτῳ ἀμαθῶς, ὡς ἐς φιλίαν ἀστάθμητος, ἐγχει- 
ρίσας Ὑραμμάτιον ἐρυθρόγραφον, ἐχπέμπει τὸν 
*Pouxoati;ov ἀναιρήσοντα. Συλληφθέντος ὃὲ τοῦ 
Χασισίου χαὶ τὸ γράμμα καὶ τὸ δρᾶμα ἐχφήναντος, 
παρεδάθησαν μὲν αἱ σπονδαὶ, πολλαὶ δ᾽ ἐκ τῶν Τούρ- 
χων ἐπιδρομαὶ διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίχν ταῖς bau 
ἐπανέφυσαν πόλεσι. Καὶ Μιχαὴλ δέ τις ἐκ νοθείας 
υἱὸς ᾿Ιωάννου τοῦ σεθαστοχράτορος, τῆς ἐπαρχίας 
Μυλάσσης φορολόγος ἀποσταλεὶς, νέος ὧν καὶ αὐθά- 
δης τοῦ βασιλέως ἀφίσταται. Πολέμῳ δὲ ἡττηθεὶς 
καὶ φυγὼν τῷ 'Pouxpativp προσρύεται, xai τῷ 
τοῦ βασιλέως μίσει προσδεχθεὶς ἀσμενέσταια, στρα- 
τείαν ἐξ ἐχείνου δεχόμενος τὰς Μαιανὸρ'κὰς πόλεις 


exsequeretur, nulli navi parcit: sed spoliatis om- 
nibus quz el Byzantium plena mercibus ibant, et 
guis rebus venditiset aliisimpositis inde recedebant, 
post bimestre in urbem rediit, quibusdam nego- 
tiatoribus occisis et in mari demersis quorum pe- 
cuniam sibi vendicavit, ceteros Leberide nudiores 
dimisit. Ii urbem et palatium ingressi sepe suasin- 
jurias conquesti sunt, et cum luminibus sacras 
edes 400 [írequentarunt. Sed nihil ab impera- 
tore impetrarunt, qui bonis illis jam venditis pe- 
cuniam in fiscum redegerat.Quare Iconienses nego- 
Hiatores Rucratinum adeunt, qui per legatos res 
eorum ab imperatore repetebat, pacis quoque men- 
tione facta. Imperator vero Francopulum defecisse 
causatus nefaria illius facinora a se removebat, 
spe in mendacio collocata et rerum veritate dis- 
simulata. Pace facta Rucratinus preter annui tri- 
buti pactionem etiam quinquaginta minas argenti 
accepit, quas spoliatis mercatoribus restitueret. 
Imperstor vero post dies aliquot Rucratini vita 
insidiari deprehensus est. Nam Chasisium quemdam 
maximis pollicitationibus impulsum levis amicitie 
cultor cum rubricatis litteris ad eum tollendum 
ablegat. Verum capto Chasisio, litteris deprehensis 
et omni fabula explicata, ruptum est foedus ; eaque 
de causa Turce multas orientales urbes infesta- 
runt. Ad hec Michael quidam, Joannis sebastocra- 
toris nothus filius, ad exigenda Mylassene pro- 
vinrie tributa missus, homo adolescens et con- 
tumax, deflcit: 7018 sed prelio victus et fugatus 


C ad Rucratinum se confert. A quo imperatoris odio 


cupidissime susceptus, acceptoque exercitu, Mean- 
dricas urbes variia affligit modis, Barbaris ipsis 
crudelior. Quodsi ulla gravissima causa fuit, cur 
Romanum imperium labefactatum urbes atque 
provincias amiserit et. ipsum denique corruerit, 
Commenii regni cupiditate ad hostes deflciendo 
eam suppeditarunt. Nam cum ad gentes Romanis 
inimicas confugerent, patrie pernicies erant, 
quanquam apud nos rebus gerendis et admini- 
strando imperio ineptissimi et sol:dissimi. 


πολυτρόπως ἐσίνετο, χείρων τῶν ἀλλοφύλων xal νηλεέστερος ἀνδροφόνος δειχνύμενος. Ei τι γοῦν αἰτιώ - 
τατον τοῦ τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν ἐς γόνυ καταπεσεῖν xal χωρῶν χαὶ πόλεων χειρώσεις παθεῖν, ὕστατα δὲ 


xai αὐτὴν ἐξαπολωλέναι, τοῦτο οἱ ἐχ Κομνηνῶν 


γεγόνασιν 


ἀφιστάμενοι καὶ βασιλειῶντες. Παρὰ γὰρ 


ἔρνεσι καταλύοντες μὴ φίλια 'ἹΡωμαίοις νοοῦσι τῆς πατρίδος ἦσαν πανώλεια, καίπερ ἐν τῷ παρ᾽ ἡμῖν 


μένειν πράγμασιν ἐγχειρήσειν ἑλεῖν τε χαὶ χρατήσειν 
σχαιότατοι. 

Διὰ δὲ τὴν τοῦ Μιχαὴλ νεωτέρισιν περὶ μῆνα τὸν 
φυλλοχόον ἔξεισιν εἰς ἕω ᾿Αλέξιος, ὑποστρέφων δ᾽ 
ἐχεῖθεν παρενέδαλεν εἰς τὰ Πύθια, τοῖς θερμοῖς ἐν- 
νηζόμενος ὕδασιν. Ὡς δ᾽ ἅλις εἶχε λουτήρων xai xpa- 
τήρων, ἐρᾷ xal μαχροτέρου [P. 342] πλοός" διημφι- 
σθίήτουν γὰρ παρὰ τῷδε τῷ ἄναχτι xal ἀνὰ uipoq 
ἐκράτουν αἱ ἐπίγειοι καὶ ἐνάλιοι χάριτες, καὶ λαμ- 
πρὰν Ἀνεδοῦντο τὴν νίχην. Νῆα τοίνυν εἰσιὼν στρα- 
τηγίδα εὐθὺ τῶν νηστιδίων διαπλωΐζεται ἅ ἄγχιστα 
τῆς Κωνσταντίνου ἀμφιῤῥέονται, τὸ ᾿Αστακηνὸν 


κόλπον ἀφεὶς περιπλεῖν λαίλαπος δ᾽ ἀνεγερθείσης 


4 f Α , 3, 
ἀνεπιτηδειότατοι ὄντες xal πάντων ἀχρειότατοι xal 


D Ceterum Alexius Novembri mensecontra Michae- 


lem in Orientem profectus in reditu ad Pytbia 
castrametatus est, ut calidis aquis innatarel. Bal- 
neis et crateribus satiatus longiorem navigationem 
desideravit. Nam in ejus animo terrestrium et ma- 
rinarum voluptatum cupiditas ex equo certabant, 
nunc his nunc illis vincentibus. Conscensa 2042 
igitur naviimperatoria recta ad parvasinsulas passim 
juxta urbem sitas contendit, Astacenum sinum cir- 
cumvectus. Orto autem subito turbine, fluctu in 
altum ereoto, nevis 8 prora in puppim sublata 


911 


NICETJE CHONIAT E 


promepodum submergitur, undis undique urgenti- A ἐξαίφνης xal μετεωρισάσης τὸ κῦμα ὀρθὸν τὸ m) 


bus. Naute tumultuari, sudare vectores, vociferari, 
Deum invocare, suspircare, clare ejulare. Veheban- 
tur enim una omnes imperatoris familiares utrius- 
que sexus, terre vidende et attingende cupidis- 
simi. Post multos labores ot pericula vix optatis- 
simam principis insulam attingunt. Ex ea, tempe- 
tate sedata, Chalcedonem trajiciunt. Ubi vertigine 
posita et salsugine rejecta, timoribus et periculis 
oblivioni traditis, in Magnum Palatium transeunt 
ad edendos circenses ludos et populum spectaculis 
exhilarandum. Quibus finitis imperator statim in 
Blachernas se conferre voluit: sed quia tempus 
incommodius obstabat (nam nostri temporis impe- 
ratores nec minimam mutationem astris inconsul- 
tis instituunt), primam jejuniorum hebdomadem in 
magno palatio haud sane volens permansit. Ut vero 
dies sextus ad migrationem non erat incommodus, 
7108 presertim si ea summo mane fleret, diluculo 
ante solis ortum transire Blachernas instituit. Igi- 
tur et triremíis in ancoris ad palatium fluctuat, et 
omnis imperatoris cognatio cum luminibus adest, 
ut naviget una. Deo vero monstrante se esse hora- 
rum et temporum dominum, et a se itinera homi- 
num vel prosperari vel impediri, solum ante impe- 
ralorium cubile ultro cedens profunde dehiscil, 
ac id periculum imperator mirabiliter evadit. Sed 
alter ejus gener Alexius Pal:eologus et alii plures 
voragine illa impliciti in curribus male afficiuntur ; 
quidum vero eunuchus in imum hiatum delapsus 
periit. Quid imperator ea de re cogitarit, et an 
consilium mutarit, dicere nullo modo possum. 

Quod vero e vestigio consecutum est, referam. 


ix πρώρας ἐπὶ πρύμναν αἵρεται xal μιχροῦ x 
δύεται, ἔνθεν καὶ ἔνθεν ἐπιχλυζόμενον. ᾿Εθορύ 
μὲν οὖν οἱ πλωτῆρες καὶ ἱδρῶσι περιεῤῥέοντο, 
δὲ τῶν ἐμπλεόντων καὶ θεοκλυτήσεις ἦσαν, olg 
τε καὶ ὀλολυγαὶ διωλύγιον ἐξηχούοντο" συνέπλει 
βασιλεῖ πᾶσαί τε χαὶ πάντες ἐπιτήδειοι, οἷς 
ποθεινὴ μὲν ἣ γῆ τοῖς βαδίζουσι, ποθεινὴ δὲ xa 
τοῖς ἐδόχει τις ἐντυχεῖν, Ηολλὰ δὲ xal παντοῖα 
κινδυνεύσαντες ἀγαπητῶς xal μόλις περὶ τὴν Il 
χίπον διχσώζονται, ἐχ δὲ ταύτης τοῦ χύματος 
μήσαντος ἐς Χαλχηδόνα κχαταίρουσιν: ἔνθα 
ἰλίγγου ἀνεθέντες xal τὴν ἄλμην ἀποπτύσαντες, 
λήθης βυθῷ παραδόντες τὰ χαλεπὰ τοῦ χιν δύνο' 
φοδερὰ, ἐς τὸ μέγα διχπεραιοῦνται παλάτιον, ἃ 
λας τελέσοντες ἵππων χαὶ θεάτροις τὸν δῆμον δε 
σόμενοι. Ὡς οὖν εἰλέφει πέρας καὶ τάδε, Bao: 
μὲν &áneAQetv ἐς Βλαχέρνας αὐτίκα ἤθελε, τῆς δὲ 
Ῥωμαίων ἀκαιρίας προσισταμένης (ol γὰρ ἐς καὶ 
αὐτοχράτορες χαὶ μέχρι βημχατίσαι τὴν τῶν ro 
θέσιν περιεργάζονται) τὴν πρώτην τῶν νηστειί 
ἐδδομάδα τῷ μεγάλῳ παλατίῳ προσέμενεν οὐχ ἂν 
Ὡς δ᾽ ἦν ἡ ἕχτη τῶν ἡμερῶν οὐκ ἀνάρσιος 1 
μετάθδατσιν, καὶ μάλιστα τῷ βαθέος ὄρθρου TETD 
μένῳ, ἔγνω μεταναστεῦσαι χνεφαῖος καὶ μύή πω 
ἡλίου διασπείραντος τὰς ἀχτῖνας τὰς Βλανγ ἔρνας 
ταλαδεῖν. Ἢ τε οὖν τριήρης παρὰ ταῖς ἀκταῖς 
ἀρχείων ἐσάλευε, xal τὸ συγγενὲς ἅπαν τοῦ f 
λέως παρ' αὐτὸν μετὰ φώτων συνύλιστο, σύμπ 
ἐσόμενον" τοῦ Θεοῦ δὲ δειχνύντος ὡς κύσιός | 
ὠρῶν χαὶ χρόνων αὐτὸς, καὶ παρ’ αὐτοῦ γχατεῦυβ 


C ται εἴτε μὴν συμποδίζεται τά τινων 0126 Y ματι, 


πρὸ τῆς βασιλείου χλίνης δάπεδον αὐτομάτω; ἐς 


χαλᾷ καὶ εἰς χάσμα ἱκανῶς διανοίγεται. Καὶ βασιλεὺς μὲν παραδόξως τοῦ χινδύνου ῥύετυαι, ἅτερος δὲ τῶν in 
γαμύρῶν ὁ Παλαιολόγος ᾿Αλέξιος xal συχνοὶ ἄλλοι ἐνίσχονται τῷ διαστήματι καὶ πάσχουσι χακῶς τὰ δὲ 
τοῦ σώματος" εἷς δέ τις ἐχτομίας xal ἐτεθνήχει, εἰς τὸ βάθιστον τοῦ χάσματος χαταδύς, Οἵαν μὲν οὖν ἔννοι: 
μετάνοιαν ἐπὶ τούτοις εἴληφεν ὁ χρατῶν, οὐδαμῶς ἔχω ἐπεξιέναι" ὅ δὲ χατὰ πόδάς ἐπηκολούθησε, τοῦτο δὲ 


τῇ ἰστορίᾳ παραδίδωμι. 

7. Habuit Alexius terliam quoque filiam, Eudo- 
ciam nomine; quam ipso adhuc Andronicum fu 
giente et apud Ismaelitas et in Palestina ?0.&ober- 
rante patruus Isaacius Stephano fllio Neemanis 
despondit, Triballorum principi. Verum is exiguo 
tempore in principatu exacto in Papicio monte fit 
monachus. Filius vero ejus eodem nomine Ste- 
phanus Eudocia paterne satrapie domina decla- 
rata plusculo tempore exacto liberos ex ea susci- 
pit. Sed tempus omnia innovare et perpeluo dissi- 
militudines inducere solilum ambos a pristina 
conjunctione et consensione disjungil, nec in eo 
numero esse palitur quos Lyricus his versibus 
celebrat: « Felices ter et amplius quos irrupta 
tenet copula, nec malis divulsus querimoniis su- 
prema citius solvit amor die. » Nam ille uxori 
pruritum libidinis, ea contra marito bibacitatem 
a primo diluculo et aliarum mulierum consuetudi- 
nem objiciebat. Ita dissidio subinde crescente Ste- 
phanus barbaricum consilium init atque exsequi- 


D 


lur. Nam sive oonficto sive vere objecto adulterii 


ζ΄. Τῷ βασιλεῖ τῷδε χαὶ τρίτη θυγάτηρ Zv, E: 
χία τοὔνομα. Ταύτην ἔτι τοῦ τεχόντος ᾿Ανδρόν 
ἐχδιδράσκοντος ᾿Ισμαηλίτας τε xal Παλαιστίνην 
ριιόντος πλάνητος ὁ πατράδελφος ᾿Ισαάκιος ἑνὶ 
παίδων ἐχδέδωχε τῷ Στεφάνῳ τοῦ Νεεμάν" 1 
οὗτος ἡγεμὼν τῶν Τριδαλλῶν. ᾿Αλλ’ ὁ [P. 343] 
βραχὺν ἐπιμείνας τῇ ἀρχῇ χρόνον τὸ ὄρος ἄνεισι 
Παπύχιον καὶ βίον ὕπεισι τὸν μοναδικόν- δὲ 
υἱὸς Στέφανος χληροῦχον τῆς πατρῴας σατρας 
τὴν Εὐδοχίαν δειχνὺς ἡλίους συχνοὺς ἐξευῖτν 
χαὶ παίδων ἐξ αὐτῆς ἀχούει πατήρ. Καινοτόρα, 
ὦν ὁ χρόνος xai προδολεὺς τῶν ἀνομοίων diy 
διίστησιν ἀμφοτέρους τῆς πρὶν ἑνότγτος xai € 
πνοίας, οὐκ ἄχρι τῶν ἐσχάτων ἀναπνοῶν cops 
παρεὶς ἀνόθευτον, ὅ τοῖς ἐχέρφροσι συζυγίταις 1 
ρωμα τῆς ἀνθρωπίνης εὐδαίμονίας χρίνεται. Οὐ: 
ὁ μὲν τῇ γυναιχὶ ἐνεχάλε: τὸν τῆς Ψωροώδους & 
σίας ὁδαξηομὸν, ἢ 0E τἀνδρὶ προσῆπτε τὸν £203 
ἑωσφόρου ἀχρογάλιχα xal τὸ μὴ πίνειν ὕδατα ἐξ 
χείων ἀγγείων xal τὸ χρυφίων ἄρτων ἔμπίπλασ 
Καὶ προδαινούσης οὕτω τῆς διχονοίας ἀεὶ ἐπὶ ἢ 


913 


DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR. LIB. III. 


914 


σχέπτεταί τι βαρδαρώτερον ἔργον ὁ Στέφανος, xal A crimine, Eudociam omni vestitu muliebri spoliat, 


αὐτὸ μέτεισι: πλασάμενος γὰρ, Tjvot xal φάμενος 
ἀληθῶς, μοιχευομένην ἁλῶναι τὴν Εὐδοχίαν παντὸς 
ἀπογυμνυΐ περιθλήματος γυναιχείου, τὸν ἔσχατον 
σὐτῇ xal λεπταλέον χιτῶνα μόνον χαταλιπὼν, xai 
τοῦτον χύχλῳ περιχοπέντα ὡς μόλις περιστέλλειν τὰ 
τῶν μελῶν ἀσχήμονα, καὶ διαφίησιν οὕτως ἀτίμως, 
ἔνθα xal διοργῴη πορεύεσθαι. Πρὸς δὲ ταυτηνὶ τὴν 
πρᾶξιν τὴν ὄντως ἄσεμνον καὶ ἀπότομον χαὶ τὴν ὑ- 
πέρογχον ἀμυντηοίάν ὁ ἀδελφὸς ἀντιστὰς Βόλχος ἔς 
τε τὸ ἀπάνθρωπον ἦθος ὠνείδισε τὸν κασίγνητον, 
μεθαρμοσθῆναί τε τῆς ὀργῆς xal καθυφεῖναί τι μι- 
χρὸν χαθιχέτευσεν, ἀπιδόντα πρὸς τὸ μεγαλεῖον τοῦ 
γένους τῆς Σύδοχίας χαὶ ἑαυτὸν δὲ οἰχτειρήσαντα, 
γενησόμενον οὕτως ἐπ᾽ ἀσχήμοσιν ἔργοις ἀοίδιμον. 
Οὐχ ἔχων δὲ xai πείθειν ὡς τὴν γνώμην ἀκαμπῇ xal 
δυσμείλικτον, αὐτὸς τὴν Εὐδοχίαν προσηχούσης xo- 
μιδῆς ἀξιώσας παραδίδωσι τοῖς ἀπάξουσι δεόντως 
εἷς τὸ Δυῤῥάχιον. Μαθὼν δὲ τὸ γεγονὸς ὁ πατὴρ, 
πέμψας ἀμφιχέφαλον χαθέδραν xal χόσμους περι- 
δεῤῥαίόυς ἄλλας τε λαμπρειμονίας βασιλικὰς εἰσοιχί- 
ζεται τὴν θυγατέρα. Πλὴν οὐδὲ τοῦ Νεεμὰν οὔτοι 
υἱοὶ ἀδελφὰ φρονοῦντες εἰς τέλος διήρχεσαν, ἔχπο- 
λεμωθέντες δὲ κατ᾽ ἀλλήλων τῷ χορῷ τῶν ἄλλων xal 
oiós συνήφθησαν, οὕς μιχρῷ πρόσθεν εἰρήχειμεν 
ἠγνονχένχι τὴν φύσιν διά τε φιλαρχίαν καὶ τρόπου 


8018 tenui interula relicta, eaque undique precisa, 
ut vix pudendas parles tegeret, atque ita ignomi- 
niose quo libitum esset abire sinit Huic pone 
tam inhoneste, 7 05 atroci et immodice fraterejus 
Volcus intercedit ; etobjurgata ejus inhumanitate, 
orat ut deposita iracundia paulo clementius agat, 
habita ratione illustris generis Eudocise, et fame 
sue consulat, 80 tantam ignominie labem caveat. 
Sed cum pertinax et implacabile ejus ingenium 
movere non posset, ipse Eudociam ita susceptam 
ut dignitas ejus postulabat, Dyrrachium perducen- 
dam curat. Quo casu cognito pater filiam lectica et 
ornamentis muliebribus missis, in «edes suas re- 
cipit. Ceterum ne hi quidem Neemanis filii longo 


p tempore concordes permanserunt, sed inimicitiis 


susceptis in calerorum colum transierunt, quos 
supra diximus per ambitionem et vecordiam na- 
ture oblitos esse ; et Volcus victor Stephanum et 
principatu el patria exegit. Nam cum fraterne 
cedis exemplum ex urbe imperatrice promanasset 
et extremos orbis terrarum fines pervagatum esset, 
non Perse tantum et Tauroscythe et hi Dalmata 
et postea Pannonii, sed et alii plures ceterarum 
gentium principes ensibus in cognatos suos strictis 
seditionem et oedium patrius suas compleverunt: 


σκαιότητα᾽ xal φανεὶς χρείττων ὁ Βόλχος τῆς ἀρχῆς ἅμα aal τῆς πατρίδος ἐχτοπίζει τὸν Στέφανον. 'Ex 
γὰρ τῆς τῶν πόλεων βασιλίδος ὥσπερ τινὸς ὑπογραμμοῦ xal τύπου καὶ χοινοῦ θεμιστεύματος τῆς 
ἀδελφοχτονίας ἐξιούσης xai διαδρχαμούσης τῆς γῆς τὰ πέρατα, οὐ Πέφσαι μόνον xal Τουροσχύθαι xai 
οἷδε ol Δαλμάται καὶ μετέπειτα Πάννονες, ἀλλὰ xal λοιποὶ ἕτεροι παρ᾽ ἔθνεσι δυναστεύοντες στάσεων xal φόνων 
τὰς ἑχυτῶν πατρίδας ἐνέπλησαν, καθ᾽ ὁμογενῶν τὰ ξίφη σπασάμενοι. 

Κατὰ δὲ τοὺς χρόνους τούτους ἔξεισι τῆς Μυσίας (| 906 Sub hoo tempus Joannes cum maximo et 


ὁ ᾿Ιωάννης μεγίστῳ τε xal. παγχάλχῳ στρατεύματι, 
xxi διειληφὼς τὴν Κωνσταάντιαν “ζειροῦται ταύτην 
xatà πᾶσαν εὐπέτειαν, [P. 344) διάσημον οὖσαν ἐν 
τοῖς τῆς Ῥοδόπης σχοινίσμασι. Καὶ χαθελὼν τὸν 
ταύτης περίδολον ἐχεῖθεν ἀπανίσταται xal περὶ τὴν 
Βάρναν στρατοπεδεύεται, xal πολιορχεῖ γενναίως καὶ 
ταύτην κατὰ τὴν ἔχτην τῶν τοῦ Χριστοῦ παθημά- 
τῶν ἡμέραν. Παντοίαν δ᾽ ἔνστασιν ἐνδειχνυμένων 
τῶν ἔνδοθι, κρατίστων ὄντων τῶν πλείστων χὰχ τοῦ 
Λατινιχηῦ στίφους συγχεχροτημένων, τετράπλευρον 
συντίθησι μηχανὴν συμμηκιζομένην τῷ εὔρει τῆς 
τάφρου xal ἴσουψὴ τῷ τείχει τῆς πόλεως, xal ταύ-- 
τὴν ὑπότροχον οὖσαν τῆς τάρρου ἄγχιστα στήσας, 
εἶτα ἀνατρέψας ἀμφοτέρων τῶν πεοάτων ἐπιλαμθά- 


armis insiructissimo exercitu Mysia egressus Con- 
stantiam insignem urbem Rhodopsei territorii sine 
ulla ditflcultate capit, et menibus dirutis Varnam 
sexto die Passionis dominice fortiter oppugnat. 
Sed cum ii qui urbem tenebart, plerique fortís- 
simi viri et Latini generis,summa ope resisterent, 
quadrilateram machinam fabricati que longitudine 
lIatitudini fosse οἱ altitudine fastigio monium re- 
sponderet ; et ea rotis subjeclis proxime fossam 
collocataet deinde eversa utrosque fines apprehen- 
dit ;eademque machinaet ad explendam fossam et ad 
conscendenda mania pro scalis usus triduo Barne 
potitur. Neque diei solemnitatem (erat enim id 
sanctissimum Sabbatum, quo Dominus in sepulcro 


νεται, xai τῷ αὐτῷ xai ἑνὶ μηχανήματι ζεύγματί p dormivit) neque Christianum nomen veritus bar- 


τε τῆς τάφρου χρησάμενος xal χλίμαχι ἐξιχνου- 
μένῃ τοῦ ὕψους τῆς πόλεως τρισὶν ἡμέραις τῆς 
Βάρνας κρστεῖ, Οὔτε δὲ τῆς ἡμέρας τὴν δύναμιν ὁ 
βάρόαρος πτοηθεὶς (ἦν δὲ τὸ ὑπερευλογημένον Σάδ- 
Oarov xa0' ὅ ὕπνωττεν ἐν τάφῳ Χριστὸς) οὔτέ τὸν 
Χριστιανὸν αἰδεσθεὶς, ὃν μόνοις περιέφερε χείλεσιν, 
ἀλλὰ φιλαιμάτοις δαΐμοσιν ἐλαστρούμενος πάντας 
οὕς συνείληφε ζῶντας χατὰ τῆς τάφρου ὡθεῖ, xal 


barus, quod solis labiis jactabat, sed intemperiis 
sanguinarii alicujus demonis actus, omnes quos 
vivos ceperat in fossam preoipitavit, injectaque 
humo et expleta sepuleretum locum illum facit ; 
nec multo post, etiam moenibus eversis in Mysiam 
revertitur, bujusmodi victimis et 902 abominan- 
dis inferiis celebre illud Sabbatum veneratus Atque 
hec sio gesta sunt. 


χοῦν ἐς ᾿σόπεδον ἐπιχεας πολυᾶνδριον τὸν τόπο" δείχνοσιν. "Ἔπειτα καὶ τὰ τείχη καταστρεψάμενος εἷς Μυσίαν 
ἐπάνεισιν, ἐναγίσμασι τοιούτοις καὶ τελεταῖς μυσαρωτάταις τὴν μίαν τῶν σαδβάτων xal τῶν ἡμὲρῶν κυοίαν 


τετιμηχώς. 


Καὶ τῇδε μὲν καὶ ταῦτα ἐφέρετο" ὁ δέ γε πρωτοστρὰ. 


Manue| vero Cexnyaee τολονλπθλος Δ NeXS. - 


915 


NICETJE CHONIATJE 9! 


pore in Mysia captus, imperatorem οἱ conso- À τωρ Μανουὴλ ὁ Καμύτζης, χρόνιος ἐν Μυσίᾳ χαθει 


brinum orat ut de sua re familiari redimatur neque 
ut maleficus longo tempore in Barbarorum pote- 
tate relinquatur. Sed lis litteris nihil impetravit. 
Desperata igitur cognati ope ad Chrysum se con- 
vertit, et solutione ab eo impetrata Prosacum abit. 
Ac ne ibi quidem imperatorem obtes'ari desinit ut 
Chryso duos auri centenarios pro sui redemptione 
solvat, cum longe plus ex suis opibus rapuerit, 
prater aurea et argentea vasa οἱ telam sericam et 
vestes pretiosas, quarum rerum copia mortalium 
locupletissimus fuerit habitus. Ille vero protostra- 
toris cognatione in una lance animi sui pensata, 
pecunia vero ejus in alteram collocata, et utraque 
perpensa, posteriorem multum preaponderare de- 
prehendit. 708 Itaque flagitationes ejus nec ex- 
tremis auribus admisit. Unde Camyzes despera- 
tione coactus statuit cum Chryso finitimos Prosaco 
Romanorum agros vastare,ac Pelagoniam celeriter 
subigunt ; et Prilapo sine difficultale potiti ordine 
oetera invadunt, remota ad deditionem impellunt, 
per Tempe Thessalica penetrant, campestria occu- 
pant, Graeciam commovent, Peloponnesum ad re- 
bellionem instigant. Tunc et alius seditiosus,velut 
olim terre fllii, exstitit, Joannes Spyridonaces Cy- 
prius, homo deformi vultu, statura foediore, strabis 
oculis, sordidus opifex, fortuna infima. Sed dum 
imperatori inservit,mirabilibus successibus et pro- 
motionibus interioris fisci custodie praeficitur. 
Deinde Smolanis prepositus eum a quo missus 
erat aspernatur ut vili et simplici ingenio predi- 
tum; et difficili provincie aditu fretus bifariam 
illi resistit, inopinatum et pessimum infortunium. 
At imperator tertio tum malo conflictans, fami- 
liari sibi articulari morbo, duplici poenitentia 
eupra modum angebatur, quod nec consobrinum 
redemissetet nequam hominem Spyridonacem cum 
suo dedecore tot 709 munitissimis urbibus prefe- 
cisset; et copiis quas coegerat, in duas partes dis- 
tributis, alteram Alexia Paleologo genero suo tra- 
dit ut homuncionem Spyridonacem ulciscatur, al- 
teram ad OEnopolitam Joannem, qui protostratori 
resistebat, mittit. Àc imperatoris genero Alexius 
prudentia et audacia adhibita Spyridonacem exiguo 
cum labore devincit οἱ nanum illum in Mysiam 
fugat. Protostratoris vero rebellio cum longo sane 


tempore durasset, prospero exitu esl terminata. D 


Nam imperator cum aliis artibuset dolis Chrysura 
circumvenit, tum neptem "Theodoram, pridem 
Ibanco desponsam, Byzantio accersitam illi uxorem 
dedil. Et hac ratione Pelagonia et Prilapo recupe- 
ratis Thessalia quoque Camyzen expellit, alias 
prelio vietum, alias ultro fugientem. Tandem ipso 
etiam Stano ejicit, quo ut in asylum inexpugnabile 
se receperat. Hujusmodi praeclaris operibus post 
diuturnam desidiam et ignaviam editis Byzantium 
recurrit. Tunc Strommiza quoque potitus est, ibi 
etiam Chryso circumvento, et pacem cuin Joanne 
fecit. 


ἡνύμενος, δεῖται τοῦ ἐξαδέλφου xal βασιλέως 
τῆς οἰκείας οὐσίας λυθῆναι μηδ’ ὡς καχοῦργος i 
πολὺ παροφθῆναι παρὰ βαρδάροις δορύχτητος. O 
εἶχε δὲ καὶ πείθειν δι’ ὧν ἐπέστελλεν. ᾿Απειρτρμο 
οὖν τὸν χηδεστὴν μέτεισι Χρύσον, καὶ παρ᾽ ai: 
δεῖται λυθῆναι, καὶ ὡς εἶχε τὰ ἠτημένα TET 
σμένα, ix Μυσίας ἐς Hpósaxov ἄπεισιν. '"AAA' οἱ 
ἐχεῖσε γενόμενος χαθυφῆχε τοῦ βασιλέως δεόμεν 
εἰ πως τῷ Χρύσῳ τὰ λύτρα χατάθοιτο, eic δύο 1 
σούμένα χρυσοῦ χεντηνάρια, πολλαπλασίονα τοῦτ 
ἀφαιρεθῆναι φάσχων πλὴν τῶν ἀργυρέων xai χι 
σέων σχευῶν τῶν Σηριχῶν τε νημάτων χαὶ τῶν. 
ριφανῶν ἐσθημάτων, οἷς ὑπερεκόμα ῥυηφενἔστα' 
ἀνθρώπων φανείς. 'O δὲ τὴν σχέσιν τοῦ πρῶωτοστι 
τορος ἐν πλάστιγγι μιᾷ τοῦ τῆς φρενὸς ζυγοῦ xa 
θεὶς, ἐν δὲ θατέρᾳ τούτου χρήυατα, xal ταλαντεύ 
ἀμφότερα, πολλῇ τῇ ῥοπῇ βαρυτέραν τὴν δευτέρ 
εὕρισκεν, ὅθεν οὐδ᾽ ἄχροις ὠσὶν εἰσῳχίζετο τὰ d 
ἐχείνου γραφόμενα. ᾿Απειπὼν οὖν ὁ Καμύτζης ἔγνι 
σὺν Χρύσῳ τοῖς ἀγχιτέρμοσιν Προσάκῳ Ῥωμαΐκο 
ἐπιθέσθαι τέρμασιν. Εὐμαρῶς οὖν Πελαγονίαν y 
ροῦνται, καὶ ῥᾳδίως ὑπάγονται Προίλαπον, ἐπιφύ 
ται τὰ ἐξῆς, ἀφιστῶσι τὰ πόῤῥωθεν, διεκπἔπτο 
Τεμπῶν τῶν θετταλιχῶν, τῶν πεδιάδων ἐπελαμί 
νονται, παραχινοῦσι τὴν ᾿Ἐλλάδα, παλίμδολον 
θέασι τὴν τοῦ Πέλοπος. Τότε δὲ xai δεύτερος & 
στάτης κατὰ τοὺς σπαρτοὺς ἐπανέτειλε γίγανσ 
᾿Ιωάννης γὰρ τις τὸ γένος Κύπριοις, Σπυριδωνά, 
τοὐπώνυμον, τὸ δῖδος φαῦλος, τὴν ἡλικίαν Qa 
τερος, [P. 345] στράδων τὰς ὄψεις, χειρῶναξ τ 
τέχνην, τὴν τύχην χθόνιος, τῷ βασιλεῖ τῷδε A 
ηρετούμενος, ταῖς δὲ παραλόγοις προόδοις χαὶ ἐν: 
ὀάσεσι τῶν ἔσω λεγομένων ταμιείων φύλαξ ταχϑὴ 
εἴτα τὴν ἀρχὴν τῶν Σμολένων χειρίζειν λαχὼν, 1 
ταγινώσχει τοῦ πεπομφότος εὐτέλειαν νοὸς xald 
λειαν, καὶ τῷ δυσπροσόδῳ τῆς χώρας ἐπαρθεὶς 
ἀπόνοιαν δισσούμενον ἐκείνῳ γίνεται ἀντιστάτι 
val Σατὰν xal σχώλωψ xai ἀπρόσχοπον συγκύρν 
χείριστον. 'O δὲ βασιλεὺς xai τρίτῳ τότε καχῷ 
συνήθει χαχεξὶᾳ τρυχόμενος, ἥτις ἐπενέμετο τὰ 
θρα τοῦ σώματος, τὸν ᾿πιμηθέχ εἴχε χατ’ ἄμ 
δεινῶς ἐπικείμενον xal εἰς πνίγμα μικροῦ iv2) 
μενόν τε xai ἐπεμδαίνοντα, ὅτι τὸν ἐξάδελφον. 
ἐλύσατο xxi Ott τὸν οὐτιδανὸν ἐν ἀνθρώποις Em 
δωνάχην εἰς ὄνειδος οἰκεῖον πόλεων τοσούτων ὲ; 
μνοτάτων χατέστησεν ἄρχοντα, Διχὴῆ οὖν δισιρῶν 
συναγόμενον στράτευμα, τὸ μὲν τῷ γαμόρῳ s 
δίδου ᾿Αλεξίῳ τῷ Παλαιολόγῳ τὸν ἀνθρωωπίσχον f 
ἰόντι Σπυριδωνάκην, τὸ δ' ἐξέπεμψεν εἰς τὸν ( 
νουπολίτην ᾿ἰωάννην τῷ πρωτοστράτορι ἀντιχά 
στάμενον. Ὁ μὲν οὖν τοῦ βασιλέως γαμδρὸς ᾿Αλξ 
ἀρετὴν καὶ τόλμαν ἐνδειξάμενος ἔμφρονα τὸν Xx 
δωνάχην χαταγωνίζεται σὺν πόνῳ βραχεῖ, xal : 
γάδα τίθησι τὸ Πυγμαϊχὸν ἀνδράριον ἐς Μυσίαν 
δὲ τοῦ πρωτοστράτορος ἀντιστασία ἐφ᾽ ἱχανὸν. 
διήρχεσε χοόνον, αἴσιον δὲ xal αὕτη πέρας ἐδέξα 
Ὃ γὰρ βασιλεὺς ἄλλαις τε μεθόδοις ἐχρήσατο μ 
ὑπουλίας μετιὼν τὸν Χρύσον, xai δὴ καὶ τὴν θὺ 


911 DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR. LIB. III. 918 


τρόπαιδα θεοδώραν, ἣν τῷ 'IÓaxip κατηγγύησεν, ἐμνήστευσεν αὐτῷ εἰς εὐνέτιν, ix Βυζαντίου μεταπεμ- 
ψάμενος. Καὶ τούτοις τοῖς μεθοδεύμασιν ἄνασώζεται Πελαγονίαν χαὶ Πρίλαπον, xal θετταλίας ἀπ- 
ανίστησι τὸν Καμύτζην, πῆ μὲν πολέμῳ χατατροπούμενον, πῇ δὲ φυγῆς ἐθελοντὶ ἁπτόμενον. Ὕστατα 
δὲ χαὶ αὐτοῦ τοῦ Στανοῦ μετανάστη δείχνυσιν, εἴς ὃν ὡς εἴς ἀνάλωτον ἀπέδρα χρησφύγετον. Καὶ τοιούτοις 
ἔργοις ἑαυτὸν περιανθίσας, ἐπὶ μαχρὸν ὀφθέντα οἰχουρὸν καὶ ἀπόλεμον, εἰς Βυζάντιον ἐπανέδραμε. Τότε δὲ 
καὶ τῆς Στρουμίτζης ἐχράτησεν, ἀπάτῃ κἀνταῦθα τὸν Χρύσον περιελθὼν, καὶ τὰς πρὸς Ἰωάννην σπονδὰς 
- ἐξεπέρανεν. 

η΄. ᾿Αλλὰ μέχρι μὲν δὴ τούτων εὔδρομος ἡμῖν ὁλ: — 210 8. Hactenus expeditus fuit nostre orationis 


λόγος καὶ διὰ λείας φέρων ὁδοῦ, τὸ δ᾽ ἐντεῦθεν οὐχ 
οἶδ᾽ ὅπως τῷ λόγῳ χρήσομαι. Τίνα γὰρ γνώμην ἔχειν 
εἰκὸς τὸν τὰς χοινὰς διεξιέναι μέλλοντα συμφορὰς, 
ὧν dj τῶν πόλεων αὕτη πεπείραται βασιλὶς τῶν γηΐ- 
νων ἀγγέλων βασιλευόντων ; ἐδουλόμην μὲν οἷός τε 
εἶνχ! διεξελθεῖν ἀξίως τῷ λόγῳ τὰ πάντων τῶν χα- 
χῶν ἀχθεινότατά τε xai χαλεπώτατα’ ἐπεὶ δὲ τοῦτο 
ἀδύνατον, ἐν ἐπιτόμῳ δὴ καὶ ποιήσομαι τὴν διήγη- 
σιν, χερδαλεωτέραν Ἐσομένην δήπου τοῖς ὀψιγόνοις 
διὰ τὴν τῶν ἀλγεινῶν ἀχουσμάτων μετρίασιν χαὶ τὴν 
ἐντεῦθεν τῆς πλείονος λύπης ὑφαίρεσιν. 

Εἴχε μὲν οὖν ὁ βασιλεὺς ᾿Αλέξιος τὸν ἀδελφὸν 
Ἰσαάκιον καθῃρηχὼς τῆς ἀρχῆς" δέον δὲ μὴ πάντη 
ἀμελῆσαι τῆς φυλαχῆς αὐτοῦ, ὁ δὲ λαθόμενος ὡς 
ἐγκαίοντα! τοῖς πλείστοις αἵ συμφοραὶ καί εἶσιν 
ἀναπόνιπτοι, οὔτε μὴν ἡ δίχη δι’ ὅλου [P. 346] τίς 
ἐστιν ἀδιύπνιστος val. ταῖς χρονίαις φιληδοῦσα μετα-- 
θολαῖς, ἀλλ᾽ ἔπεισι xal ταχύπους καὶ ἀψόφως ἐπι- 
πίπτειν φιλεῖ τοῖς ἔργα ῥέζουσιν ἄδικα, ἐνδίδωσι τῷ 
χασιγνήτῳ διάγοντι κατὰ τοὺς χίονας, οἵ περὶ τὸν 
πορθμὸν ἀχταῖοι xal δυάξοντες ἵἴστανται, βίοτον 
ἔχειν ἄνετον, xal πᾶσιν ἀνεπέγχλητον εἶναι τὴν εἰς 
αὐτὸν διαπλώϊσιν, Ἣν οὖν τοῦ βουλομένου παντὸς, 
καὶ οἵ bx γένους μάλιστα τῶν Λατίνων, εἷς ᾿Ισαάχιον 
ἀναπλεῖν. οἷς xal χρυφίων χοινωνὸς ἐδείκνυτο βου- 
λευμάτων, ὁπόσα τὴν ἀντιπάθειαν ἐδυσσοδόμευον 
καὶ τὴν ᾿Αλεξίου χαθαίρεσιν ἐμεθόδευον, γραμμάτια 
πρὸς Εἰρήνην πέμπων τὴν θυγατέρα, κοινωνὸν λέ- 
χους Φιλίππῳ τῷ χρχτοῦντι τότε τῶν ᾿Αλαμανῶν, 
πρὸς τὴν πατρῴαν ἐχδίχησιν ὁπαλείφοντα, κακεῖθεν 
διαποτώμενα ἔχων ἀντίγραφα τὸ ποιητέον αὐτῷ 
εἰσηγούμενα. Εἴτα καὶ τὸν υἱέχ τούτου ᾿Αλέξιον τῆς 
εἰρχτῆς ἀνειχὼς ἐλεύθερον ἀφῆχε στρίφεσθαι. "Ev 
δὲ τῷ μέλλειν κατὰ τοῦ πρωτοστρἄτορος ἐξιέναι xa- 
ταλύσας εἰς Δαμοχράνειαν συνέχδημον xal τοῦτον 
ἐπήγετο. Ὁ δὲ xaxà γνώμην δήπουθεν τοῦ πατρὸς 
Πισσχίῳ τινὴ περὶ δρασμοῦ χοινολογησάμενος, 
στρογγύλης προεστῶτι μεγίστης νεὼς, ἐχαιροφυλά- 
χει θέσθαι ἐν θαλάσσῃ τὸ ὅρμημα καὶ τὸ Xyvoc ἐν 
πολλοῖς ὕδασιν. Ὧς δ᾽ ἐπέστη χαιρὸς πρὸς τὴν 
ἄπαρσιν οὐχ ἀνάρσιος, ἡ μὲν ναῦς ἱστίοις πτεροῦται 
καὶ κατ᾽ οὖρον φέρεται xal προσωχείλει τῇ καθ᾽ 
Ελλήσποντον Αὐλωνίᾳ, τὸ δὲ ταύτης ἐφόλχιον κατᾶ- 
ραν ἐς τὸν ᾿Αθύραν ἐπὶ τῷ δέξασθαι τὸν 'Αλέξιον, 
τιθὲν τὴν σχέψιν ἀφώρατον, ἐνεφόρει ψάμαθον φόρ- 


cursus, et molli processit via. Deinceps vero quid 
dicam nescio: quo enim animo eum esse par est, 
qui publicas clades, quibus regina urbium terrenis 
istis angelis imperantibus afflicta est, commemo- 
rabit? Vellem equidem me omnium gravissima et 
tristissima mala pro dignitate posse exponere. Sed 
quia id fleri non potest, historiam compendio 
exsequar, utiliorem futuram posteris ob moderatam 
tristium rerum commemorationem et doloris di- 
minutionem. 


Alexius fratrem 1saacium imperio dejectum ex- 
cecarat: sed cam ejus custodia non proraus ne- 
gligenda esset, oblitus plerisque inuri calamitates 
nec deleri posse, et vindictam non perpetuo ster- 
tere, sed seris gaudere mutationibus, et celeriter 
ingruentem tacito eos pede consectari qui nefaria 
facinora perpetrent, fratrem juxta duas columnas 
que in freti littore sunt libere vivere passus est, 
neque quemquam ad eum trajicere vetuit. Erat 
igiturcujusvis Isaacium adire, tum vero Latinorum, 
cum quibus arcana consilia de ulciscendis injuriis 
4 41 et evertendo fratre Alexio conferebat, litteris 
ad Irenem filiam missis, Philippi Alemannorum 
regis conjugem, quibus ear. ad opem sibi feren- 
dam instigabat, atque inde litteras recipiebat qui- 
bus quid agendum esset monebatur. Deinde filius 
quoque ejus Alexius custodia eductus libere quo 
libuit ambulavit, et ab imperatore contra proto- 
stratorem exituro itineris comes est assumptus. Is 


C vero de sententia patris, cum Pisano quodam maxi- 


me rotund» navis domino consilio fuge inito, na- 
vigandi opportunitatem captabat. Que cum conti- 
gisset, majus navigium plenis velis ad Hellesponti 
Auloniam fertur, minus vero Athyre Alexii reci- 
piendi causa appulit ; et quo id consilium lateret, 
naute arenam intulerunt saburrandi acilicet vacui 
navigii gratia. Quo Alexius, Damocrania eo pro- 
feclus, conscenso ad magnam navem pervehitur. 
Fuga ejus cognita mittuntur ab imperatore qui na- 
vem persorutentur, neo tamen Alexium deprehen- 
dere potuerunt; nam 7182 coma in orbem resaet 
Latina veste induta, ut in turba magna obversans, 
inquisitores latuit. Perductus in Siciliam sorori 
indicatur; que justo presidio misso fratrem am- 


tov ἐσομένην tfj νηΐ χεχενωμένῃ δῆθεν τῶν ἀγωγί- ἢ plexa, maritum Philippum οτδὶ ut patri suo pro 


μὼν Ὃ δ᾽ ᾿Αλέξιος Ex Δαμοχρανείας ἐκεῖσε mapa- 
γενόμενος τὴν ὀλχάδα εἴσεισι xal πρὸς νῆα με- 
ταχομίζεται, Γνωσθείσης δὲ τῆς τούτου φυγῆς πέμ- 
πονται μὲν παρὰ τοῦ βασιλέως οἱ τὸ πλοῖον ἐξερευ- 


virili opem ferat simul imperio et lumine privato, 
et fratrem quoque juvet exsulem et extorrem et 
errantium stellarum instar vagantem, neque quid- 
quam ferentem secum preter corpus. 


νήσοντες, οὐ μὴν ἴσχυσαν συλλαδεῖν τὸν ᾿Αλέξιον" οὗτος γὰρ τὴν χόμην χειράμενος περιτρόχαλα xal 





919 


NICETAE CHONIAT/E 


τὴν αὐτὴν τοῖς Λατίνοις στολὴν ἐνδυσάμενος, ὡς iv ὁμίλῳ πολλῷ συναναστρεφόμενος, τοὺς διφῶντας d 
᾿Απαχθεὶς οὖν ἐς Σικελίαν δῆλος τῇ ἀδελφῇ γίνεται, Ἢ δὲ δορυφορίαν ἱκανὴν ἀποστείλασα τὸν ἀδελφὶ 
ζεται, καὶ δεῖται τοῦ ἀνδρὸς Φιλίππου τὰ δυνατὰ τῷ πατρὶ ἱπαμῦναι φάος ἅμα xal χράτος ὑπὸ τῶ 
ἀφῃρημένῳ, xai τῷ ἀδελφῷ ἐπαρήξειν ἀστέγῳ τε καὶ ἀπόλιδι xav! ἀστέρας μεταφερομένῳ τοὺς πλό 


μηδὲν ἐπαγομένῳ πλὴν τοῦ σώματος. 


Sed preter hec alia quoque in mentem mihi A 


veniunt, que negligenda non sunt. Angelici nomi- 
nis fratres cum aliis rebus imperium perperam 
administrabant, ut jam diximus, tum pecunia 
cupiditate restuantes neque justis rationibus opes 
augere volebant, nec ea qua coegerant, conserva- 
bant; sed &nbabus manibus dissipabant, non tam 
gupervacuo comitatu el pretioso corporis ornatu, 
quam meretricibus et cognatis rei publicze prorsus 
inutilibus largiendo. Unde novis vectigalibus insti- 
tutis non modo Romanas urbes et provincias 
exhauriebant, sed Latini etiam nominis gentes, 
quantum poterant, tributis vexabant. Venetos 
quidem sspe pactis et conventis violatis pecunia 
multarunt, et vectigal ab eorum navibus exegerunt ; 
et Pisanos 7388 cum eis ita commiserunt, ut 
aliquando intra ipsam urbem, aliquando in mari 
congrederentur, victoria nuno his nunc illis favente, 
et mutuo sese fugarent et spoliarent. 


9. Ceterum Veneti antiquo Romano federe prolato 
suam dignitatem ad Pisanos translatam esse egre 
ferentes, a Romanis paulatim alienati ge vicissim 
nostris per occasionem aegre facturos ogtendebant, 
presertim cum Alexius per avaritiam ducentas auri 
minas, que debito quindecim centenariorum auri 
adhue deerant, non solveret, quos Manuel, cum 
Venetorum bona publicasset, se pensurum pepige- 
rat. Neque minimum malum erat dux Venetorum 
Ericus Dandulus, homo cecus ille quidem et capu- 
laris, sed Romanis infestigsimuset insidiosissimus, 
ut calliditate singulari, ita arrogantia immensa, ut 
se prudentum prudentissimum appellaret et glorio- 
le cupiditate omnes superaret. Is vitam sibi 
morte acerbiorem fore putabat, nisi genti suc 
factas a Romanis contumelias ulcisceretur, animo 
repetens et recensens quot malis populares sui 
Angelis fratribus imperantibus affecti essent, et 
ante hoss Andronico et Manuele rerum potientibus. 
Sed quia norat insuum 7284 caput redundaturum, 
si quid cum sola sua gente contra Homanos cona- 
retur, de auxiliis aliorum &aeciscendis cogitat 
arcanisque cum iis communicandias, quos norat 
irreconciliabili odio a Romanisdissidere eorumque 
felicitati invidere. Cum autem ipsum tempus nobi- 


les quosdam toparchas, qui Palestinam visere D 


cupiebant, sponte obtulisset, societatem el foedus 
cum eis contra Romanos coit. Erant ii Montisferrati 
marchio Bonifacius, Flandrie comes Balduinus, 


᾿Αλλὰ γὰρ πρὸς τούτοις xal ἄλλα μοι ἐ 
μὴ χρεὼν παρόψεσθαι. ΟἹ ᾿Αγγελώνυμοι » 
χαὶ ἄλλως μὲν πλημμελῶς διῴκουν τὰ τ 
ὡς ἤδη λέξαντες ἔχομεν, μάλιστα δὲ φιλο) 
νοτοῦντες οὔτ᾽ ἀπὸ διχαίων πόρων πλου 
χοντο οὔτε συνεῖχον τὰ συλλεγόμενα, ἀλλ᾽ 
ἀμφοτέραις αὐτὰ xai περιττῇ μὲν θερο 
χόσμῳ πολυτελεῖ σώματος, πλέον δ’ am 
πρὸς ἑταιρίδας χαὶ συγγενεῖς ἀλυσιτελεῖς 1 
τῷ χοινῷ. Οὐ μόνον τοίνυν τὰς 'Ρωμαϊχὰς 
πόλεις ἐκαλαμῶντο xal ἀπεφύλλιζον, eóp 
καινῶν εἰσφορῶν χαθιστάμενοι, ἀλλὰ xal 
φυλῶν Λατινίδων ἐν οἷς εἶχον εἰσέπραττον. 
χις οὖν τὰς πρὸς Βενετίχοις ξυνθήκας Ta; 
μένοι αὐτούς τε ἐς χρήματα ἐζημίωσαν 
πλοῖα τούτων ἠογυρολόγουν, xal τοὺς ἐκ τῆι 
αὐτοῖς ἐπανέστησαν. ᾿Αμέλει xal ἦν ὁρᾷν 
τῆς πόλεως ἔνδοθεν, ὁτὲ δὲ κατὰ μέσην τὴν | 
διὰ μάχης ἀμφότερα τὰ γένη γωροῦντα, ; 
τε ἀνὰ μέρος xal κρατούμενα, xxi παλίωξιν 
καὶ ἀντισκύλευσιν. 

θ΄. ᾿Ατὰρ οἱ Βενέτικοι παλαιῶν μεμνημέ 
Ῥωμαίους σπονδῶν, x«l μεταχωροῦσαν m 
σαίους τὴν σφετέραν δεξίωσιν οὔχουν ὁρᾷν 
νοι, δῆλοι ἦσαν Ῥωμαίων χατὰ βραχὺ ἀφ 
xai μελετωντες ἐν χαιρίοις τὴν ἀντιλύπη 
μάλισθ᾽ ὅτι χιμδιχευόμενος ὁ ᾿Αλέξιος οὐκ 
σφίσι χρυσίου μνᾶς διαχοσίας ἐνδεούσας ἔτι 
ἅπαν ὀφείλημα τῶν δέκα πρὸς τοῖς πέντε 
ρίων, & συνέθετο δοῦναι τοῖς Βενετίχοις ὁ 
Μανουὴλ, ἡνίχα συνειληφὼς τοὺς Βενετίχους 
τὰ τούτων ἔθετο χρήματα. Ἣν δὲ δεινὸν οὐκ à 
xai ὁ τηνιχαῦτα δοὺξ Βενετίχων Ἐρίχος A: 
ἀνὴρ πηρὸς (50) μὲν τὰς ὄψεις xal τῷ yp 
πελος, ἐπιδουλότατον δὲ πρᾶγμα Ῥωμα 
φθονερώτατον, ὅς παιπάλημα ὧν — dyupa 
φρονιμώτερον τῶν φρονίμων ἑαυτὸν ὄνομι 
δοξομανῶν ὡς οὐχ ἕτερος θανάτου ἐτιμᾶτ 
τίσασθαι Ῥωμαίους δίχας τῆς ἐς τὸ γέν 
παροινίας, φρεσὶν ἀναπεμπάζων xal Ac 
ὁπόσοις καχοῖς οἱ Βενέτιχοι προσωμίλησαν - 
γελωνύμων ἀδελφῶν ἀνασσόντων, xal πρὰ 
᾿Ανδρονίχου, xal ἀνόπιν ἔτι τοῦ Μανουὴλ 
Ρωμαίων σχῆπτρα διέποντος. Εἰδὼς δὲ | 
ἑχυτοῦ χεφαλῆῇς προχωρήσειν, e$ τί που ^ 
ἐπίδουλον μετὰ μόνων τῶν ὁμοφύλων ἑ 
καὶ ἄλλους προσλαδέσθαι συλλήπτορας Gc 
καὶ τούτοις χοινωνῆσαι τῶν ἀποῤῥήτων οὔς 1 
“Ῥωμαίους ἄσπονδον μῖσος τρέφοντας χαὶ τ 
ttv χαλοῖς βάσχανον xal λίχνον ἐνατενίζοντ 


Hier, Wolfii note. 


(30) Multum interest inter. πυῤῥὸν et πηρόν. Sed 
ie caecum, ex iis que sequuntur pl-:ribusin locis 


apparet ;quamvis non injuria mireris q: 
eques effugere potuerit in pugna Blachica 


921 


DE ALEXIO ISAACII ANGELI FR. LIB. TIT. 


922 


. t 
i χαιροῦ χορηγήσαντος αὐτομάτως τοπάρχας τινὰς À comes sancti Pauli Ericus, Plee comes Doloicus, e 


εὐγενεῖς, οἵτινες πρὸς Παλαιστίνην ὥρμων τραπέ- 
σθαι, κατὰ χοινοπραγίαν τούτοις συγγίνεται xai 
συνωμότας ἐπισπᾶται τοῦ χατὰ Ρωμαίων χινήμα- 
τος. "Hoaw δὲ οὗτοι ὁ Μόντης Φεράντης μαρχέσιος 
Βονιφάτιος, ὁ κόμης Φλάντρας Βαλδουΐνος, ὁ κόμης 
τοῦ ἁγίου Παύλου ᾿Βρίκος καὶ ὁ χόμης Πλέης Δο- 
Aéixog xal συχνοὶ ἕτεροι τολμητίαι πολεμισταὶ xai 
συμμηχιζομένην οἷον τῷ δολιχῷ τῶν δοράτων τὴν 
ἡλικίαν προφαίνοντες. Ναυπηγηθέντων οὖν εἰς Βε- 
νετίαν δι’ ὅλων τριῶν λυχαδάντων δρομώνων μὲν 
ἱππαγωγῶν ἐχατὸν δέκα, νηῶν δὲ μακρῶο ἑξήχοντα, 
ἔτι δὲ πλοίων συναθροισθέντων στρογγύλων μεγίστων 
ónkp τὰ ἐδδομήκοντα, ὧν E, Κόσμος παρ᾽ αὐτοῖς 
ὠνομάζετο ὡς πολὺ τῶν ἄλλων ὑπερφέρον ἐς μέγε- 
θος, εἴσεισιν Ex. παραγγελίας αὐτὰ ἵππος μὲν χιλία 
σιδήρῳ κατάφραχτος, [P. 348], ἀσπὶς δὲ τρισμυρία εἷς 
ὁπλίτας πλείστους διῃρημένη, μάλιστα δὲ εἰς τοὺς xa- 
λουμένους τζαγροτοξότας. Ὡς δ᾽ ἦν ὁ στόλος πρὸς ἀνα- 
qo,» ἕτοιμος, καχὸν ἐπὶ xaxip προσθδάλλει xal κῦμα, 
ὅφασιν, ἐπὶ κύματι Ρωμαίοις ἐπικαυλίνδεται, ’Αλέξιος 
γὰρ ὁ παῖς Ἰσααχίου τοῦ ᾿Αγγέλου γράμμασιν ἔφο- 
διασθεὶς τοῦ πάππα ἹΡώμης τῆς πρεσδυτέρας xal 
τοῦ ῥηγὸς ᾿Αλαμανίας Φιλίππου, χάριτας μεγίστας 
ὁμολογούντων τοῖς πειρατιχοῖς τούτοις ἐργαστηρίοις 
εἰ τὸν ᾿Αλέξιον εἰσδέξονται χαὶ πρὸς τὴν πατρῴαν 
ἐπαναγάγωσι Βασιλείαν, τρισάσμενος μετὰ χαιρὸν 
τῷ στόλῳ ἐφίσταται, καὶ προσόλέπεται ὡς οὐ μόνον 
τὸν χατὰ Ῥωμαίων λῃστριχὸν ἔχπλουν μετασχη- 
ματίσων πρὸς τὸ εὐαφορμον xal διαμορφάσων πρὸς 
τὸ εὐπρόσωπον, ἀλλὰ καὶ χρημάτων ἀποθεραπεύσων 
σιυρείαις τὸ χερδαλέον ἐχείνων καὶ φιλοχρήματον 


alii complures audaces bellatores et εἰδίυγα suis 
hastis propemodum pares. lgitur toto triennio 
Venetiis fabricate sunt celeres raves equestres 
centum et decem, naves longe sexaginta, rotundis 
ultra septuaginta sunt coacie, quarum una ob 
insignem magnitudinem Mundus ab eisappellaba- 
tur. Eas naves constituto tempore conscenderunt 
equites cataphracti mille, scutati triginta millia, 
plurimis armorum generibus insiructi, sed pleri- 
que zagrotoxole. Classe ad oram solvendam para- 
ta, malum malo cumulatur et fluctus fluctum 
urget, 4 855 ut dicitur. Nam Alexius Isaacii Angeli 
fllius, litteris veteris Rome Pontificis et regis 
Alemannie Philippi instructus, qui piraticis istis 


p collegiis plurimum se debituros profitebantur, 


si adolescentem in patrium imperium restituerent, 
aliquanto post cupidissime ad classem δὲ pervenit 
et excipitur, ut qui non tantum latrocinium illud 
contra Romanos institutum promovere et honesta 
specie fucare, sed e! pecuniarum acervis ipsorum 
avaritiam explere posset. I8 non etate magis quam 
animo puer, a viris callidis οἱ versutis susceptus, 
pepigit et sacramento firmavit ea se prebiturum 
que perduci ad exitum minime poterant. Neo 
enim maria pecuniarum duntaxat illis postulanti- 
bus promisit, sed et auxiliam contra Sarracenos 
cum Romanis militibus et quinquaginta triremibus. 
Et quod majus est ac longe absurdiue, Latinorum 
depravatam religionem amplectitur, et privilegio- 
rum papalium innovationem et veterem Romano- 
rum institutorum mutationem pollicetur. 


φρόνημα Τὸν τοίνυν ᾿Αλέξιον οὐ μᾶλλον τὴν ἡλικίαν ἢ τὰς φρένας νεάζοντα πανοῦργοι πάντες xal πράγ- 
μᾶσιν ἐνταχέντες ἄνδρες παραλαδόντες ἐχείνοις ἐν ὄρχοις συνθέσθαι παρέπεισαν ἃ μηδαμῶς ἐπεφύχει 
πέρας Aa6riv. Οὐ γὰρ μόνον θαλάσσας χρημάτων αἰτησαμένοις κχατένευσε τὸ μειράχιον, ἀλλὰ καὶ 
σύναρσιν χατὰ Σαῤῥαχηνῶν μετ᾽ ὁπλομάχων Ρωμαίων χαὶ τριχρότων viv πεντήχοντα. Τὸ δὲ δὴ 
μεῖζον καὶ ἀτοπώτατον, παρεχτροπὴν πίστεως, ὁποία τοῖς Δατίνοις ἀσπάζεται, καὶ τῶν τοῦ πάππα προνομίων 
καινισμὸν, μεταθεσίν τε xai μεταποίησιν τῶν παλαιῶν Ῥωμαίοις ἐθῶν συγχατέθετο. 


Καὶ δὴ ὁ μὲν στόλος τὰ πρυμνήσια λύσας χατά- 
Ὑεται πρὸς ᾿Ιάδαρα, καὶ ἦν αὐτὰ πολιορχῶν, δόξαν 
οὕτω τῷ τῆς Βενετίας Δανδούλῳ δουχι, ὡς δῆθεν 
παλαιὰς συνθήκας πρὸς τοὺς ix γένους ἐχείνῳ πα- 
ραδλεψάμενα. Ὁ δέ γε χρατῶν ’“ρωμαίων ᾿Αλέξιος 
ἐκ πολλοῦ τὴν τῶν Λατίνων ἐνωτιζόμενος καἰνησιν 
πρὸς οὐδέν τι ἄμεινον ἑαυτῷ τε χαὶ Ῥωμαίοις διέ-- 
χειτο τὸ γὰρ περιττὸν ἐν μαλαχίαν ἴσην ἔχει πως 
καὶ τὴν βλακείχν πρὸς τὰ χοινωφελῆ xal τὰ δέοντα. 
Οἱ δὲ τῶν περιφύτων ὁρῶν φύλαχες ἐχτομίαι, ἃ τοῖς 
βασιλεῦσιν ἀνεῖται πρὸς κυνηγέσια, καθάπερ ἱερῶν 
ἄλσεων, εἰπεῖν δὲ καὶ θεοφυτεύτων παραδείσων, 
ἐφείδοντο τουτωνὶ, καὶ διηπειλοῦντο τὸν ἔσχατον 
κίνδυνον τοῖς ἐχτεμεῖν προθεμένοις ἐχεῖθεν ξύλα 
ἄττα ναυπηγήσιμα. Ναὶ μὴν καὶ ὁ τοῦ στόλου δοὺξ 
Μιχαὴλ ὁ Στρυφνὸς, χασιγνήτῃ τῆς δεσποίνης συνε- 
ζευγμένος, δεινότατος ὧν μὴ μόνον γόμφους καὶ 
ἀγκύρας χρυσίου ἀλλάξασθαι, ἀλλὰ καὶ λαίφεσιν 
ἐπιθέσθαι xal ἐξαργυρίσαι πρότονα, ἀπαξάπαντος 
πλοίου μαχροῦ τὰ νεώρια Ρωμαίων ἐχένωσε. Καὶ 


βασιλεὺς οἷς οὐχ ἐπετίμα τοῖς ἀδελτέροις τὰ τῶν 


Classe ladara provecta jussu Danduli Venetorum 
ducis urbs obsidetur ob vetus quoddam fÍfodus 
violatum, ut aiebat. At Romanorum 2136 impera- 
tor Alexius jam pridem Latinorum niotu audito ni- 
hil preeparavit, quod ere vel sua privatim vetpublice 
omnium esset: nam immodica mollities rebus 
gerendis nihilo aptior est quam dementia. Et 
spadones silvosorum montium custodes, qui im- 
peratoribus tanquam sacri luci aut divini paradisi 
venandi gratia consecrati aunt, parcebant arbori- 
bus, et extremum periculum iis minitabantur qui 
ad fabricandas naves ligna inde peterent. Adhuc 
classis dux Michael Stryphnus, cui domine! soror 
nupta era, non tantum clavos et. ancoras auro 
permutare, sed vela etiam et rudentes vendere soli- 
tus, longis navibus prorsusomnibus navalia Romana 
epoliarat. Imperator vero vecordes homines pessi- 
ma facinora perpetrantes adeo non castigabat, ut 
iis cum primis propitius esse videretur. Jam quia 
libenter domi desidebat, naue eos σον, 9X 
valles com piaubaX eX wxoos Vates, ον VS 


923 


NICET/E CHONIAT/E 


924 


classis expeditionem & cca proludicro deridebat, À xavüv χάκιστα δρῶσιν, ἐπευδοχῶν τοῖς γινομένοις 


et ut fabulam elevabat ea pericula que multi 
&udiebant 71$ et velut in conspeclu habebant. 
Postquam vero LatinosIadaris ad deditionem com- 
pulsis Epidamni appulisseet Alexium imperatorem 
ab Epilamniis salutatum esse haud dubiis nuntiis 
cognovit, ut de piscatore proverbio dicitur, ictus 
sapere incipit, et scaphutas putrescentes el erosas 
a vermibus vix viginti reficit, et τη ποῖα urbis obiens 
edes extriasecus eis contiguas dirui jubet. Classis 
Epidamno ad Corcyram provecia Cpolim versus 
vela fecit:nam occidentales multo ante norant 
Romanum imperium nihil esse aliud nisi crapulam 
et ebrietatem, nec aliud esse Cpolim quam Syba- 
rim illam luxu celebrem. Et prosperam navigatio- 
nem mirabiliter consecuti (nam aure lenes et B 
secunda perpetuo navibus eorum aspirabant), et 
urbe ignaris fere omnibus occupata, cum Chalce- 
donem appulissent, naves partim remigio partim 
velificatione paulo post in obversam orienti Pere- 
&m non multum infra duas columnas perveniunt, 
et in ancoris extra te!i jactum a littore fluctuant. 
Domones vero ad Scutarium appellunt. Ac Roma- 
ni ex tumulis etlittore irrita tela et plerumque 
naves $18 non alüingentia in mare jaciebant. 
Excubabat et alia phalanx ad Damatryn, que ex- 
cursiones equitum cohiberet. Sed nec illius ulla 
fuit utilitas : nam adeo ad hostes non prope acces 
serunt, ut obversis tergis alii ceciderunt, alii mor- 
lem viz effugerint, duces presertim, cervis timidi- 
ores. Et quo pacto cum iis viris congressi essent, 
quos angelos raptores animorum et ereas statuas 


appellabant ? ad quorum conspectum propemo- 
dum emoriebantur ? 


ἡλίσχετο. Μᾶλλον μὲν οὖν καὶ αὐτὸς olxouplg χαίρων 
νῦν μὲν γεώλοφα χαθήρει xai ἀνεπλήρου φαραγγας, 
ἀλωὰς αὐτουργῶν, νῦν δὲ εἰς ἐπιδείπνιον εἴχε γέλωτα 
τὴν τοῦ Λατινιχοῦ στόλου ἀπόπλοιαν, xal ὡς ck 
αὖθον ἀπέλυςε τὰ τοῖς ὠσὶν ἔναυλα δεινὰ καὶ [P. 349 
πρὸ ὀμμάτων πολλοῖς χείμενα. ᾿Επεὶ δὲ παρεστή» 
σαντο μὲν οἱ Λατῖνοι τὰ ᾿Ιζῦχρα, τῇ ὃ᾽ ᾿Επιδάμνῳ 
προσώύχειλαν, xal βασιλεὺς Ῥωμαίων ὁ συνὼν ἐκεί- 
νοις ᾿Αλέξιος παρὰ τῶν ᾿Επιδαμνιτῶν ἀνηγόρευτο, 
xxl τὴν περὶ τούτων φήμην ἀναμφήριστον εἶχεν ὁ 
βασιλεὺς, γίνεται παροιμιώδης ἀσπαλιεὺς, ὅς πλη- 
γεὶς χομίσεται νοῦν. Ἤρξατο τοίνυν ἐπισχευάζειν 
τὰ τῶν σχαφιδίων ὑποσαθρά τε xal θριπηδέστατα 
μόλις ἐς εἴχοσιν ἀριθμούμενα. περιελθὼν δὲ καὶ τὰ 
τείχη τῆς πόλεως τὰς ἔξωθεν οἰχήσεις κατερείπειν 
προσέταττεν. Ὁ δὲ στόλος ἄρας ἐξ ᾿Επιδάμνου τῇ 
τῶν Κερχυραίων παρενέδαλε, xal περὶ τὰς εἴκοσιν 
ἡμέρας σχάσας ἐχεῖθεν τὸν πλοῦν, ὡς ἔγνω τὴν 
αν δυσεπιχείρητον, εὐθὺ τῆς Κωνσταντίνου τὰ 

λαίφη διχπετάννυσιν: ἤδεσαν γὰρ ἔχ μαχροῦ τὴν 
τῶν Ῥωμαίων οἱ ἀφ᾽ ἐσπέρας ἀρχὴν ἐς μηδὲν ἕτε- 
pov περιστᾶσχν ἢ χραιπάλην xal μέθην xal τὴν 
Βυζαντίδα Σύδαριν ἀτεχνῶς τὴν ὑμνουμένην ἐπὶ 
τρυφῇ. Ὅθεν εὐπλοίας παραδόξου τυχόντες (αὔραι 
γὸρ διὰ παντὸς ποντιάδες πραεῖαί τε xai πλησί- 
στιοι ταῖς ναυσὶν ἐχείνων ἐπέπνεον) -ἢ πόλει ἐφί- 
στανται μηδενὸς εἰδότος σχεδόν. Κατάραντες οὖν ἐς 
Χαλχηδόνα πρὸς τὴν ἀντίπορθμον ἔχτοτε τῇ ἕω lle- 
ραίαν τὴν χάτωθεν μικρόν τι τοῦ διπλοῦ χίονος, κώ- 
mat, μὲν αἱ νῆες, τὰ δὲ πλοῖα λαίφεσιν ἀφιχν οὔντα! 
μετὰ μικρὸν, καὶ σαλεύουσιν ἐπ’ &yxopiov ἄποβιν 

τῆς χέρσου ἐς ὅσον μὴ εἶναι βέλους ἐντός. Οἱ δὲ 
δρόμωνες τῷ Σκουταρίῳ προσίσχουσιν. ἨἮχροδολί- 


ζοντο μὲν οὖν Ῥωμαῖοι χατὰ τῶν πλοίων ix τῶν ἐχεῖσε λόφων προφαινόμενοι xai ταῖς ἀχταῖς ἐφιστά- 
pivot ἀλλ᾽ ἣν οὐδαμῶς ἀνύσιμα τὰ πεμπόμενα, τὰ δὲ πλείω μηδ᾽ ἐξιχνούμενα τοῦ μήκους κατὰ θαλάσ- 
σης ἐθάλλοντο. Καὶ φάλαγξ ἑτέρα τις ἄνωθεν περὶ τὸν Δαματρύα ἡγραύλει, τὰς τῶν ἱππεὼν ἐκδρομὰς 
ἐπισχήσουσα, Πλὴν xal αὕτη πρὸς οὐδέν τι γρήσιμος ἐγεγόνει" οὐ γὰρ μόνον τοῖς πολεμίοις οὐδ ἐπὶ βραχὺ 
προσεπόλασεν, ἀλλὰ xal στρέψασα τὰ μετάφρενα τοῖς ἐπιδιώκειν ἐθέλουσιν, οἱ μὲν ἔπιπτον, οἱ δ᾽ ἔμελ- 
λον, οἱ δ᾽ ἀνὰ κράτος ἐδραπέτευον, καὶ μάλιστα οἱ στρατηγοὶ ὡς χραδέλαφοι πλέον δείλανδροι. Πῶς δ᾽ ἂν xai 
cuuGaAeiv ἀνδράσιν ὑπήνεγκαν, obe ψυχάρπαγας ἀγγέλους καὶ χαλκηλάτους ἀνδριάντας οὐχ ὥχνουν ἀποκαλεῖν, 


xxi πρὸς τὴν αὐτῶν θέαν τῷ δέει ἐξέθνησχον - 

10. Paucisdiebuselapsis, cum Latinicognovissent 
neminem in terra esse qui resistere vellet, pro- 
pius ad littora accedunt. Exinde equititus paulu- 


(. ᾿Αλλ’ οὔπω συγνοὶ παρήλθοσαν ἥλιοι, xal γνόν- 
τες οἱ Λατῖνοι ὧς οὐδεὶς ὁ κατὰ χέρσον αφίσιν 
αὐτοῖς ἀντιστησόμενος, ταῖς ἀχταῖς προσπελάζουσ'. 


, - 3 oU. - , - 
lum ἃ mari recessit, naves in sinum sese contu- ἢ Κἀντεῦθεν ἡ μὲν ἱππικὴ στρατιὰ ἵετο βραχύ τι τῆς 


lerunt. Ut antemalii terra alii mari castellum id, 
ad quod ferrea catena maximi ponderis alligari 
solet cum hostilis classis exspectatur, statim oppu- 
gnare coperunt, videres alios ex nostris post 
exiguam defensionem  aufugere, alios occidi et 
capi, alios per catenam quasi funem in triremes 
nosiras descendere, multos catenam non adeptos 
419 in undas precipitari. Deinde illa fracta 
tola classis hostilis ingreditur. Mox triremes 
nostre parliim capiuntur, alie ad littus urbis 
appulse fugatis vectoribus lacerantur. Erat malum 
id adeo varium ut nullius hominis cogitatione 
integrum comphrehendi possit. Amen hoo est 


θαλάσσης ἀπέχουσα, αἱ δὲ νῆὲς τε xxi ol Bpóutmwer 
χαὶ ἐπὶ τούτοις τὰ πλοῖα πρὸς τὸν ἐσέχοντα κόλτον 
μετέδαινον. Ὡς δ᾽ οἱ μὲν ἑπίγειοι, οἱ δ᾽ ἐνάλιοι τῷ 
φρουρίῳ ἐπέστησαν ἐν ᾧ εἴθισται Ρωμαίοις σιδηρᾶν 
βαρυτάλαντον ἀποδέειν ἅλυσιν, ἡνίχα πλοίων πολε- 
μίων ἐνσταίη τις ἔφοδος, εὐθὺς προσδάλλουσι τῷ 
ἐρύματι. Καὶ ἦν ἰδεῖν οὕς μὲν τῶν φυλάκων Ῥω- 
μαίων μετ’ ἀντιμάχησιν βραχεῖαν φυγάδας ὁρωμέ- 
νους ἐχεῖθεν, οὖς ὃὲ ἀναιρουμένους xal ζω- 
γρουμένους, ἐνίους ὃὲ xai. ὡς διὰ τινος ἱμονιᾶς 
τῆς ἁλύσεως χατιόντας τε xal εἰσιόντας τὰς ἐχεῖσε 
ἡμετέρας τριήρεις, πολλοὺς δὲ xai χυμθάχους κατὰ 
βυθοῦ φερομένους ἐν τῷ τῆς ἀλύσεως διαμαρτεῖν. 


925 


DE ALEXIO ISAACII ANGEL! FR. LIB. III. 


926 


ia καὶ αὐτῆς διαῤῥυγείσης εἴσω ξύμπας ὁ πολέ- A mense Julio, anno 6711. Inde Latini cum tantum 


pog στόλος εἰσρύεται. Τῶν δ᾽ ἡμεδαπῶν [P 350] 
τριηρέων αἱ μὲν αὐτίκα χειροῦνται, at δὲ τῷ τῆς 
πόλεως αἰγιαλῷ προσεγχρίψασαι τιτρῶνται μετὰ 
τὴν τῶν ἐμπλεόντιωυν κένωσιν. Καὶ ἦν πολυειδὲς τὸ 
χαχὸν, μηδ᾽ ἐπὶ καρδίαν ὅλως τινὸς ἀνιόν, ᾿Ενίστατο 
δὲ τότε μὴν ᾿Ιούλιος, τοῦ ἐξακισχιλιοστοῦ ἐπταχο- 
σιοστοῦ ἐνδεχάτου ἔτους. ᾿Λνοχευσάμενοι δ᾽ ἐκ τούτου 
μικρὸν οἱ Λατῖνοι, val ὅσον τὸ ποιητέον σχέψασθαι, 
οἱ μὲν μετὰ τῶν νηῶν, ἣ δ' ἵππος μετὰ τῇς προ- 
βεθλημένης πεζὴς στρατιᾶς τῷ Κοσμιδίῳ ἐφίσταν- 
ται, μικρὰν ἐφευρηχότες dx τῶν Ῥωμαίων ἀντί- 
στασιν περὶ τὴν ἐκεῖ που γέφυραν χαὶ τὸν λεγόμενον 
Tpumztóv λίθον. Καὶ τὰ μὲν πλοῖα xal αἱ νῆες καὶ 
οἱ δρόμωνες ἐχεῖ που προσίσχουσιν, ὁ δὲ στρατηγὸς 


στρατήγιον πήγνυσι διειλημμένον ἐν μέρει ὀρυκτοῖς Β 


χαφακώμασι καὶ ξυλίνοις πεοισταυρώμασι περὶ τὸ 
γεώλοφον, ἀφ᾽ οὔπερ ὁρατὰ μὲν τὰ iv. Βλαχέρναις 
ἀνάχτόρα, οπόσα νένευχε πρὸς ἑσπέραν: περὶ δὲ γε 
τὴν τούτου ὑπόθασιν ὑπτιάζει τις αὔλειος, πρὸς 
μεσημύρίαν μὲν ἐς τὸ τεῖχος λήγουσα ὅπερ ἔρυμα 
τῶν ἀρχείων ὁ βασιλεὺς ἀνήγειρε Μανουὴλ, κατὰ 
δὲ βοῤῥᾶν ἄνεμόν τῇ θαλάσσῃ ἐγγίζουσα. Σχηνάς τε 
οὖν ὀρθὰς ἑώρων οἱ ἐν τοῖς τείχεσι, καὶ μιχροῦ 
διομιλεῖσθαι εἴχον τοῖς ἐν αὐταῖς, περὶ τὴν Γυρολί- 
μνὴν στρεφομένοις. Καὶ οἱ μὲν οὐ χάραχι ἐπίπαν 
καὶ ὅπλοις, τῷ δὲ περιδόλῳ τῆς πόλεως ἡμῶν 
διείργοντα᾽ ὁ δὲ βασιλεὺς ᾿Αλέξιος πάλαι τεθησαυ- 
ρικὼς ἐν τῇ ψυχῇ τὴν φυγὴν χαὶ ἄπας αὐτῆς 
γενόμενος ὡπλοφόρησεν οὐδαμοῦ, οὐδ᾽ ἀντιμέτωπος 
ὥφθη τοῖς ἔξωθεν, ἀλλὰ θεατὴς τῶν δρωμένων 


ἐχάθντο, τοὺς ὑπερυψήλους δόμους ἀνιὼν οἵ τῆς ἐξ C 


᾿Αλαμανῶν δεσποίνης κιχλήσκονται. Ot δὲ γε περὶ 
τὸν βασιλέα οἰχειαχοί τε xal συγγενεῖς, ὁσονοῦν 
ἀγηοχότες στράτευμα ἱππικὸν xal μοῖραν εὐάριθ- 
μον πεζικὴν, ἐκ διαλειμμάτων ἐξήεσαν, μόνον οὐ 
προθέμενοι δειχνύειν μὴ ἔρημον ἀνθρώπων τὴν πόλιν 
εἶναι παντάπασιν. ᾿Επελάσεις τοίνυν ἐξ ἐπιδρομῆς 
μερικαὶ καὶ διαχοντίσεις ἱπποτῶν πρὸς ἱππέας καὶ 
ἐρεθισμὸν xal ζῆλον ἀνδρείας πολλάχις τῆς ἡμέρας 
συνέθαινον ἑκατέρωθεν’ xal ἦσαν ἐπὶ τούτοις οὐχ 
ἀγεννῆ τὰ ἡμέτερα, καὶ μάλιστα ἡνίκα διεστρατήγει 
τὸν πόλεμον ὁ τοῦ βασιλέως γαμόρὸς Θεόδωρος ὁ 
Λάσκαρις᾽ οὗτος γὰρ ῥαγδαιότερον συμπλεχόμε- 
νος εἶναι xal παρὰ 'Ῥωμαῖοις üotixobe ἄνδρας τοῖς 
Λατίνοις ἐκ τῶν ἔργων ἐξέφαινεν, ᾿Αλλὰ xxl πεζῶν 
ἐχπηδῶσχι δυνάμεις ἐς τὴν αὔλειον 
εἰρήχειμεν τοῖς ἐναντίοις προσέδαλλον. Ἢν δὲ xal 
ἀπὸ τῶν πετροδόλὼν μηχανημάτων ἀχρειούμενα τὰ 
Bas(Àeta, ἐνεαχοῦ δὲ xàx τῶν τειχέων τῆς πόλεως 
βάρη λίθων ἀποσφενδονούμενα τοὺς ἐνάντίους χατ- 
ἐπληττον. ᾿Ενστάσης δὲ τῆς ἑπταχαιδεκάτης τοῦ 
IouÀiou μηνὸς χερσαῖοί τὲ καὶ ὑδρχῖοι ἄνδριχώτε- 
pov ἔγνωσαν διαγωνίσασθαι οἱ ἀντίμαχοι, ὡς ἢ τῶν 
κατὰ σχοπὸν ἐπιτευξόμενοι ἥ τούτων διαπεσόντες 
ἐς συμθάσεις βλέψοντες: ἀμφότερα γὰρ ἡ φήμη 
διιπταμένη γυμπρῶς ἐκώτιλλεν: Ol μὲν τοίνυν τὰ 
πλοῖχ φέροντες ἔστησαν κατέναντι τῶν [P. 351] 
Μετρίων, βοείαις δοραῖς φραξάμενοι ταῦτα, ὡς 


quievissent quantum ad deliberandum satis esset, 
alii cum navibus, equites vero cum adjuncto pe- 
ditatu ad Cosmidium accedunt, parui Romanis 
armis ad pontem et locum qui Perforatus lapis 
dicitur impediti, ac naves omnis generis ibi ap- 
pellunt. Dux castrametatur partim fossa partim 
vall;s juxta collem cireumdata, ex quo Blachernia 
regia, qua ad occasum "vergit, conspicitur. Circa 
descensum illius vestibulum quoddam versus me- 
ridiem aperitur, in eum murum desinens quem 
Manuel muniendi castelli causa struxit ; versus 
Septentrionem vero prope mare porrigitur. Ergo 
qui (in urbe erant, erecta 290 tabernacula 
cernebant, et pene colloqui poterant cum iis qui 
ad Gyrolimnam versabantur; nec illi vallo et 
armis, sed moenibus urbis ab nobis distingueban- 
tur. Ceterum imperator Alexius, qui pridem fu- 
gam animo  destinarat in eaque totus erat, 
nusquam arma tulit neque in aciem contra ho- 
stes prodiit, sed spectator  assedit conscensis 
altissimis edibus, que ab Alemannorum domina 
nomen habent. Ejus vero familiares et cognati 
cum quantocunque equitatu οἱ exiguo peditatu 
per intervalla exibant, tantum non ut ostende- 
rent urbem hominibus non omnino esse vacuam. 
Sepe igitur eodem die utrinque cohortes aliquot 
levia equestria certamina emulatione fortitudinis 
faciebant; qua in re nostri haud segniter se 
gerebant, presertim cum imperatoris gener 
Theodorus Lascaris copias ducebat. Is enim ma- 
guo impetu invehi solitus re ipsa docebat Latinos 
&pud Romanos quoque viros fortes reperiri. Sed 
et peditum cohortes in id quod diximus vesti- 
bulum egreses hostes lacessebaot. Palatia ma- 
chinis 498 diruebantur; alicubi etiam ex mo- 
nibus inge2ntium saxorum jactibus hostes terre- 
bantur. Enimvero decima septima die Julii terra 
marique simul lortius dimicare instituerunt, ut 
aut votorum eompotes futuri, aut si iis frustra- 
rentur, ad pactiones descensuri. Nam utriusque 
rei fama baud obscoara vagabatur. Ao alii naves 
boum tergoribus contra ignem munitas ad Petrium 
adduxerunt, scalis in antennis ex funibus factis, 
que rudentibus ad malos alligatis demittebantur 
etin alium attollebantur. Alii ariete ad menia 


μάλιστα ἣν D adducto, et zagrotoxotis passim dispositis, tan- 


quam uno signo dato congrediuntur, et alrox 
prelium committitur. Nam Latini quicum ariete 
erant, perfracto muro qui ad mare pertinens 
Scala imperatoris dicitur, intro penetrarunt: sed 
&b auxiliaribus Pisanis et bipenniferis barbaris 
fortiter propulsati et plerique vulnerati recesse- 
runt. Qui vero navibus Petrium occuparant, ag- 
gressi monia, anceris navium per cymbas ex 
scalis humi projectis, Romanos ex turribus facile 
4 Ὁ deturbarunt, quippe cum ex superiore loco 
pugnarent, ac tantum non supra vertices eorum 
astantes tela conjicerent : nam scale navium ru« 


021 


NICET/E CHONIAT/JE 


928 


dentibus in altum educte longe supra monia À εἶεν πυρὶ ἀδήωτα, xáv ταῖς κεραίας τεχτηνάμεναι 


eminebant. Quibus hostes occupatis cedes illis con- 
liguas incendunt passim vagantes. Editur eo die 
miserabile spectaculum, quod flumina lacrymarum 
tanto incendio paria postulet. Nam quidquid a 
colle Blachernio usque ad Evergete monaslerium 
pertinet, flamma est absumplum, flamme impetu 
ultra Deuterum elato. Imperator tam miserahili 
infortunio viso, anxietatis populi misertus vix 
tamen arma induit; idque cum a plerisque iratis 
urgeretur, qui maledic'is el conviciis non absti- 
nebant, quod desidia sua hostium animos augeret 
nec ullam urbi a3ífflicte opem ferret, sed bellum 
ad menia accedere pateretur, quod hactenus 
nunquam accidisset ; quasi vero nemo esset qui 
pugnaro sciret, 
verlere quam anteverti, ut corpus 528 gravi 
valetudine et omnem medicinam respuente oppres- 
gum. Igitur palatio egressus plurimos equites 
ascivit; et pedestris phalanx non contemnenda 
ex floro civitatis est contracia, ut hostes qui in 
terrà erant, maximo exercitu ex improviso con- 
specto, horrore afficerentur. Ac forsitan res bene 
gesta essel, Bi vel ipse pugnam commisisset vel 
id Lascari genero permisisset, in Latinos irruere 
cupienti. Nunc perpetua fugs cogitatio et fa. 
miliarium ejus trepidatio eum consilii inopem 
fecit, ut tantum acie instructa, qua Romanis 
Charus et gratus ut Latiuos aggre:surus exierat, 
eadem turpissime et summo cum dedecore re- 
dire, aucta et confirmata hostium ferocia, qui 
Iomanorum discedentium tergis inherebant et 
hastas in eos vibrabant. In palatium reversus 
ad fugam se parat, quasi de industria urbem af- 
flictam εἰ contra fatum  perditaun et remotius 
ejus exitium acceleratum vellet. Eoque consilio 
cum paucis mulierculis et cognatis communicato, 
et Irene filia et decem auri centenariis cum 
alio ornatu imperatorio ex pretiosis gemmis et 
perspicuis margaritis in navem impositis, sub 
primam noctis vigiliain Debeltum contendit, ubi 
suum adventum prepararat, homo timidissimus, 
qui non cbaritate liberorum emollitus 74244 non 
amore copjugis subactus, non tantae urbis mise- 
ratione fractus, degeneri vite cupiditate, sa- 
lutem suam, eamque  ambiguam, tot urbibus, 
tot provinciis totaque sua familia commutavit. 
Imperavit annos octo, tres meuses, et dies decem. 
In re bellica talis fuit ut. dictum est, nec ad 
civilia munia satis aptus, ne dicam plane fuisse 
negligentem; cetera non aspernandus, clementia 
et lenitate omnibus superior, aditu facilis, non 
severitate vullus, non arrecto supercilio quem- 
quam a suo alloquio deterrebat. Cuivis eum 
adire et orare licebat; aliquando etiani non 
submissa voce illi refragari. Calumniatores et 
adulatores frequentes circum se habebat. Sed cam 
&celeris in fratrem admissi conscientia flagella- 
retur, fatum timebat οἱ vindictam omnes res hu- 


neque prestaret hostem ante- p 


D 


χλίμαχας τὰς βαθμῖδας μηρινθώδεις ἐχούσας, bxo- 
χαλωμένας διὰ χάλων xal αὖθ'ς αἱρομένας εἷς ὕψος 
προσδεδεμένων τοῖν ἱστοῖς’ οἱ δὲ τειχεσιπλήτην 
χριὸν χρατυνάμενοι, xal τοὺς τζαγροτοξότας πολλαχῇ 
περιστήσαντες, ὡς ἀφ’ ἑνὸς συνθήματος ποιοῦνται 
τὴν σύῤῥηξιν. Καὶ ἦν d μάχη φρικαλέχ τις γε 
στονόεσσα πάντοθεν. Οἵ τε γὰρ περὶ τὸν χριὸν ὅπιλι- 
σάμενοι Λατῖνοι τὸ τεῖχος ῥήξαντες πάροδον ἔσχον 
ἔνδοθεν, ὃ πσρατείνει πρὸς θάλασσαν περὶ τόπον ὃς 
᾿Αποδάθρα βασιλέως ὠνόμασται, εἰ καὶ πρὸς τῶν 
ἐπικούρων Ῥωμαίοις Πισσαίων χαὶ τῶν πελεκυφό- 
pov βαρύάρων γενναιότερον ἀπεχρούσθησαν καὶ 
τραυματίαι οἱ πλείους ἀνέζευξαν οἵ τε τοῖς πλοίοις 
ἐνόντες τοῖς περὶ τὰ Πετρία τείχεσι προσπελάσαν- 
τὲς καὶ δι’ ἀχατίων τὰς ἀγκύρας τῶν πλοίων ἔραζε 
ῥίψαντες ἐχ τῶν χλιυάχων, ἔπειτα τοῖς ἐκ τῶν 
πύργων Ῥωμαίοις συμπλέκονται, xol τρέπονται 
τούτους ῥᾳδίως ὡς ἐξ ὑπεςδεξίων μαχόμενοι γαὶ οὐ 

μόνον ἀπὸ ὕψους ἀλλὰ καὶ κατὰ χορυφὴν οἶνον ἐφε- 

στῶτες χαὶ βάλλοντες" χατὰ πολὺ γὰρ τῶν τῆς 

πόλεως τειχέων ὑπερανεστήχεσαν οἱ τοῖς πλοῖοις 
χλίμαχες, μετέωροι διὰ πεισμάτων γινόμεναι. Τὸ 
δ᾽ ἀπὸ τοῦδε λαδόμενοι τῶν τειχισμάτων οἱ πολέμιοι 
πῦρ ἐνιᾶσι ταῖς οἰχίαις, ὁπόσαι τοῖς τείχεσιν Exxpt- 
μεῖς, διασχεδασθέντες πολλαχῇ. Kal γίνεται τῆς 
ἡμέρας ἐκείνης ἐλεεινόν τι θέαμα xal ποταμοὺς 
ἔλκον δαχρύων ἀντιῤῥόπων τῷ πολλῷ τῆς Topxalüc 
πάντα λὰρ ὅσα ἐχ τοῦ τῶν Βλαχερνῶν βουνοῦ πρὸς 
τὴν μονὴν δεύχει τοῦ Εὐεργέτου χατήθάλωτο, — xal 
ὑπερεμηκχίσθη τὸ χαλούμενον Δεύτερον dj τοῦ πυρὸς 
ἐρωή. ᾿Ιδὼν δ᾽ ὁ βασιλεὺς τὸ οἴχτρὸν τοῦτο τῆς βασ-- 

λίδος δυστόχημα, καὶ τὴν συνοχὴν τῶν ἀνθρώκων 

εὐλαδηθεὶς, ὁπλίτης γίνεται μόλις, χαὶ μάλισθ’ ὅτι 
πρὸς ὀργὴν τοὺς πλείους ἐπιφρίσσοντας ἑώρα xal 
λόγους ἐπαχθεῖς xat! αὐτοῦ χαὶ προπηλακισμοὺς 
ἀφιέντας, οἷς οἴχουρεῖν ἑλομένοχ ἐπὶ μᾶλλον τὰ τῶν 
ἐναντίων φρονήματα ἤρετο, μηδεμιᾶς ἀρωγῆς 
ὑπονοθευομένῃ τῇ πόλει προσγινομένης, ἀλλ᾽ ἀφεὶς 
τὸν πόλεμον τοῖς τείχεσι προσελθεῖν, πρᾶγμα μὴ 
ἐσδεῦρο πραχθν, ὡς εἵπερ οὐδένες τῶν ἐνόντων 
ἠπίσταντο πολεμεῖν, μηδὲ βέλτιον ἤδεσαν τὸ φθάσαι 
τὸν ἀντίπαλον μᾶλλον ἢ παρ' αὐτοῦ προλὴ φθῆναι, 
ὅσα καὶ σῶμα δεινῷ χαχεχτήματι τὴν ἴασιν ὅπερ- 
παίοντι. Ἐξιὼν τοίνυν τῶν ἀρχείων ἱππότας πλεί- 
στους πρὸς ἑαυτὸν ἐπεσπάσατο, xal πεζύί τις φάλαγξ 
οὐχ ἀγεννὴς συνδεδράμηχεν ix τῆς ἀχμῆς τῆς 
πὄλεως, ὥστε καὶ τῷ κατὰ χέρσον πολεμίῳ στρ» 

δεύματι φριχασμὸς ἐπεγένετο σώματος, μεγίστῃ 
αἰφνηδὸν θεασαμένῳ παράταξιν. Τάχα δ᾽’ By xà 
σωτήριον ἔργον διήνυστο, εἰ ὁμόσε X€X topY,xst τοῖς 
ἀντιπάλοις ἢ τῷ κηδεστῇ Αάσχαρι τὴν συμπλοχήν 
συγχεχώρηχεν, συμμῖξαι τοῖς Λατίνοις σφαδάξοντι. 
Νῦν δὲ ἡ ἐνδελεχὴς τῆς φυγῆς ἔννοια χαὶ τὸ τῶν 
περὶ αὐτὸν εὐπτόητον τοῦ τί δεῖ ποιεῖν ἐξέχκρουσε 
τὸν Λλέξιον. Καὶ παραταξάμενος μόνον, ὅθεν ἐξῆλθε 
Ῥωμαίοις ἀσπάσιος ὡς δῆθεν [P, 302] ἀντεταξόμε- 
νος τοῖς Λατίνοις, εἰσῆλθεν αἴσχιστος καὶ Eg 56p:- 
στος, σοδαρώτερον μᾶλλον xol θρασύτερον πεποιη- 


929 


μχίων ὀπίσω τούτων εἵπετο τραπομένων πρὸς ὗπο- 
νόστησιν, καὶ τὰ δόρατα ἐπεκράδαινον, Εἰσιὼν οὖν 
᾿Λλλέξιος τὰ βασίλεια πρὸς ἀπόδρασιν ἐνσχευάζεται, 
ὡς εἴπερ φερομένην τὴν πόλιν εἰς ἀτυχὲς πτῶμα 
xai ὑπὲρ aigav ἀφαντῶσαι διεπονεῖτο, xai τὸν ταὺυ- 
τῆς ἀποτεταμένον συνέτεμεν ὄλεθρον. Τὰ τοῦ σχοποῦ 
τοινυν χοινωσάμέενος μετρίοις τῶν χατευναστριῶν 
ἐκείνῳ xal συγγενῶν, κἀκ τῶν θυγατέρων τὴν Εἰρή- 
vn» xai δέχα χρυσίου ἐνθέμενος χεντηνάρια xal κό- 
σμους ἄλλους βασιλιχοὺς ἐκ λίθων τιμαλφῶν συγ- 
χειμένους χαὶ μαργάρων διαφανῶν, περὶ τὴν πρώτην 


ISAACIUS ANGELIUS ET ALEXIUS F. 


χὼς τὸ ἀντίμαχον, ἐπεὶ xal κατεπαρθὲν τῶν 'Po- Α manas 


910 


perlustrantem — perpeluo  reformidabat. 
Itaque animo angebatur, metu, sollicitudine, po- 
nitentia estuans. Quodsi regibus magnum est 
ac dilficile spicas eminentes non decutere, nec 
immaniter eos prosternere a quibus offensi fu- 
erint, etiam ea laude abundavit Alexius. Neque 
enim vel oculos effodiebat vel membra mutilabat, 
747225 neque carnificiua hominum delectabatur ; 
neque ulla matrona, quandiu is imperavit, ob 
maritum interfectum  pullam vestem  induil ; 
neque quisquam contumeliis ab eo affectus for- 
tunas suas deploravit. 


ἄρας φυλαχὴν τῆς νυχτὸς ἤλαυνεν εἰς τὸ Δεδελτὸν, ἔνθα τὴν οἰχείχν προητοίμασεν ἄφιξιν, δείλαιος ἐν 
ἀνθρώποις, μὴ φίλτρῳ παίδων μαλαχθεὶς, μὴ γυναιχὸς ἔρωτι δαμασθεὶς, μὴ τηλικαύτῃ πόλει μαλα- 
χισθεῖς, μηδέ τι τῶν ἄλλων εἰς νοῦν βαλόμενος, φιλοψυχίᾳ δὲ xal δειλανδρίψ σωτηῤίαν ἑἕαυτῷ, καὶ 
ταύτην ἀμφίδολον, χωρῶν xal πόλεων τοσούτων xal γένους παντὸς ἀλλαξάμενος. ᾿Εδασίλευε μὲν οὖν 
ἐνιαυτοὺς ὀχτὼ xal μῆνας τρεῖς xal ἡμέρας δέκα, ἦν δὲ τὰ μὲν ἐς πόλεμον ὁποῖος εἴρηται, οὐδὲ τὰ 
πρὸς χοινὴν διοίκησιν ἀπεξεσμένος παντάπασιν, ἵνα μὴ λέγοιμι ὡς ἐξέκλινεν εἰς τὸ πάντη ὀλίγωρον. Τὰ 
δ᾽ ἄλλα οὐχ ἦν τις ἀπόδλητος, χαρίεις δὲ τὸ ἦθος, εὐῆλιξ καὶ ὄρθιος. Πλέον δὲ πάντων τῷ μειλιχίῳ τοῦ 
ἤθους ἐχέχαστο, μὴ δυσπρόσοδος dv, οὔτε μὴν ὑποσχυζομένῳ προσώπῳ xal ὑπεροφρυάζοντι βλέμματι 
ἐχχρούων xal τὸ ὑπ᾽ ὀδόντα γρῦξαί τινα, ἀλλ᾽ ἦν τοῦ βουλομένου παντὸς προσελθεῖν ἐχείνῳ χαὶ δεη- 
θῆναι, Ἐνιαχοῦ δὲ xal πρὸς ἀντιφάσεις χωρεῖν οὐχ ὑποστελλομένῃ φωνῇ. Καὶ τοὺς ἐπαλλήλους διχδόλους 
xai τοὺς χόλακας λαμπρῶς περιίστατο. "Ἔχων δὲ τὴν συνείδησιν βαλλουσάν ἐφ᾽ οἷς ἡνόμησεν εἷς τὸν 
ἀδελφὸν, τὸ χρεὼν ἐδεδίει καὶ τὴν πάντα περισχοποῦσαν τὰ θνητῶν πράγματα δίχην διηνεχῶς ὑπε- 
ὀλέπετο, ὅθεν χατανύξει καρδίας συνείχετο, xai δεικνὺς ἀχηδιῶν πνεῦμα ἔλυξ τε καὶ ἐδυσφόρει xal 
ἤχθετο. Εἰ δὲ μέγα xai βασιλεύσιν ἐργῶδες τὸ μὴ τῶν ἀσταχύων ἐχτέμνειν τοὺς ὑπερέχοντας μηδὲ 
θηριωδῶς ἐμπηδᾷν τοῖς παραλυπήσασι, xal τοῦτο προσπλουτοῦντα ἴδῃ τις ἄν τὸν ᾿Αλέξιον' οὐδὲ γὰρ 
πρὸς φυτείαν σχότους ὀφθαλμοὺς ἐπαττάλευσεν, οὐδὲ χλαδῶν ἦν ὡς ἀμπέλους τὰ τοῦ σώματος ἀχοωτύήρια, 
μάγειρος ἀνθρώπων γενόμενος. Οὐδ᾽ ὅσον χρόνον τὴν στυγνόχροον πορφύραν ἐνεδέδυτο, γυνὴ τις ἣμ- 
φιάσατο μέλανα χήτει ἀνδρὸς, ὅν μέλας ἐκάλυψε θάνατος. Οὐδὲ πῦρ ἔόλεψε τῶν ὁμμάτων ὡς τῶν λίθων 
οἱ ἀχτινώδεις, οὐδ’ ἐνέφυ τισὶν εἰς ἐπήρειαν ὡς λείδειν θρόμδους δαχρύων ὁποῖα τὰ τῶν μαργάρων 
σφα!ρώματα. 





BAXIAEIA ΔΕΥΤΈΡΑ 


IZAAKRIOY TOY ΑΓΓΕΛΟΥ ΚΑΙ TOY YIOY AYTOY AAESZIOY 


ISAACII ANGELI UNA CUM ALEXIO FILIO 


ITERATUM IMPERIUM. 


[P. 353] a'. Ὧδε μὲν οὖν ἤλαυνεν ἐς Δεθδελτὸν B. 2226 1. Ac sio Debeltum fugit Alexius, cum a 
᾿Αλέξιος, ὑπ᾽ οὐδενὸς ἐλαυνόμενος. Ἦν δ᾽ ἄρα οὐ nemine fugaretur. Neque vero mulier duntaxat res 
μόνον χαλεπὸν γηνὴ, καὶ τὸ τῆς συνευνάσεως φίλ- — gravis est,et conjugalisamor plus nocet quam juvat, 


τρον βλάψειε μᾶλλον ἤ ὠφελήσειε, χαθά τις ἐγνω- 
μάτευσε τῶν πάλαι, χαχῶς ἐς βασιλείαν παθὼν 
προχοίτου γυναιχὸς εἰσηγήσεσιν' ἀλλὰ καὶ γύννις 
ἄνὴο ἀργαλέον πρᾶγμα xal χείριστον, xai τί οὐχ ἄν 
ἐπαχθὲς xal εἷς χίνδυνον ἔλαῦνον τὸν ἔσχατον τὸ 
ὑπ᾽ ἐκεῖνον ταττόμενον πείσεται ; ὅ δὴ καὶ Ῥωμαίοις 
αὐτοῖς συνενήνεχται, ἀνειμένους χαὶ χαλαροὺς καὶ 
τὴν ἀπολαυστιχὸν βίον μεταδιώχοντας δυστυχύήσασιν 
αὐτοχράτορας, τοὺς δ᾽ αὐτοὺς xal δυσπάλαιστον μὲν 


τὴν ἀνάγχην, ἀνύποιστον δὲ τὸ περὶ ψυχῆς δέος δι᾽ 


ut quidam ex veleribus a muliere afflicto imperio 
queritur, eed vir etiam mollis et efleminatus res 
pessima οἱ molestissima est, cui qui parent, quid 
infortunii, quid extremi periculi non subibunt ? Id 
quod ipsis Romanis accidit, cum adverso quodam 
fato in 7 4.5 molles, ignavos et voluptarios imperáà- 
tores incidissenl, qui labores non ferendos et vite 
pericula (intolerabilia judicabant. Ceterum 60 
ceptum iter prosequente, populus qui in Palatio 
convenerat Alexii discessum gravissime te &, 


931 


NICET/E CHONIATJE 


932 


animis imminentium periculorum metu consterna- Α ὅλου xplvovrac. ᾿Αλλ’ ὁ μὲν ὥδευεν ἤν προέθετο, ὁ 


tis. Pulabant enim Latinos, qui castra in propin- 
quo haberent nee ἃ quoquam  prohiberentur, 
statim armalos in urbem irrupturos. Igitur Alexii 
cognalis et familiaribus et imperatrice Euphrosyna 
ul proditoribus contemptis, ob gravissimorum peri- 
culorum procellas, intra palatium lanquam in carcere 
inclusi Isaacium Alexii fratrem tanquam sacram 
&ncoram intuentur ; el cum sp do Constantinus 
lisci prefecius bipenniferos coegissel el apta ora- 
tione couciliassel, concursu eliam ab ea factione 
quce jam olim Isaacio restitutum cupiebal imperium 
faclo, imperatrix Euphrosyna uaa cum cognalis 
comprehendilur, Isascius vero imperator salutatur, 
et manu ductus ob exeecationem is cui prospi- 


cienda erant omnia, in imperatorio solio 44228 B 


collocatus, missis statim ad Alexium filium et La- 
tini exercilus duces nuntiis fratris eui imperatoris 
fugam eis nuntiat. li vero nec contra urbem eorum 
quidquam qua  exspectabantur pretermiserunt, 
nec Alexium prius ad patrem remiserunt, quam 
ipse Isaacius quoque se rala illa habiturum 
esse qua filius ejus pollicitus esset assentiretur. 
Que quidem, ut supra exposuimus, hujusmodi 
erant, ut ad gloriam et emolumentum Latinorum 
nihil amplius possel accedere. Nam Alexius vecors 
el rerum imperitus adolescentulus, in id unum 
inlentus ul palernum imperium recuperarel, nec 
ullam conditionem consideravit, neque quam in- 
festi essent Latini Homano nomini coyitavit. Ac 
talibus imperatorii fastigii depressionibus aditum 
in urbem mercatus patri assedit, collega imperii 
ascitus ; et populus universus in palatium concur- 
rit, filii et patris videndi simul et adorandi causa. 
Non multis diebus post etiam Latinorum duces et 
nobililate insignes viri palatium ingressi sunt ; el 
subseliiis allatis imyeratoribus 4229 assederunt, ut 
bene meriti,ut servalores celebrati, οἱ omnibus aliis 
honestis titulis ornati, ut qui ambitiosum Alexium 
erepto,quod tantopere appetierat, imperio probe ulti 
et calamitosis opitulati essent. Preter hac omuibus 
aliis officiis et exquisitisaliis bonoribus aifecti et lau: 
lissime tractati sunt. Nam Isaacius, si quid impera- 
torius fiscus celabat,si quid ipse capta Euphrosyna 
imperatrice et cognatisejus acquisierat,id universum 
utraque manu in illos conferebat. Que cum ab illa 
genle omnium avarissima et luxuriosissima exigue 
gulle instar acciperentur, Tyrrheni maris undas 
desideranle, eliam sacrosancta profanat ; unde, ut 
opinor, Romana res funditus subversa et deleta 
est. Nam cum pecunia destitueretur, templa quo- 
que invasit. Nec sacre tantum Christi imagines 
securibus excidebantur, et humi projectee sine ulla 
reverentía ornatu adempto in ignem conjicieban- 
tur :sed et sancrosancta vasa, absque metu e 


δ᾽ ἐντὸς [P. 354] τῶν ἐν Βλαχέρναις ἀρχείων — ebpe- 
θεὶς τῷ τότε λεὼς σφόδρα ἤνεγχεν ἀφορήτως τὴν 
᾿Αλεξίου ἀπόδρασιν, συστρεφόμενός τε xal συγχεό- 
μενος τὴν ψυχὴν διὰ τὰς ἔμφαινομένας τῶν χαχῶν 
ἐλπίδας: καὶ γὰρ ᾧοντο μηδὲν μελλήσαντας τοὺς 
Λατίνους, οἷα μηδὲ σχηνουμένους ἄποθεν ἢ τὸν ἐπι- 
σχήσοντα ἔχοντας, μεθ᾽ ὅπλων αὐτίκα ἔπιῤῥεῦσει 
τῇ πόλει xal τῶν τειχέων εἴσω παρεισελθεῖν. Οὐχοῦν 
καὶ τοὺς μὲν γένει προσέχοντας ᾿Αλεξίῳ xai τοὺς 
ἄλλως Ἐπιτηδείως ἔχοντας ἐχείνῳ xal τὴν ἄνασσαν 
Εὐφροσύνην, προδότου δόξαν λαύόντας, οὐ προσεχαλέ- 
σαντο εἰς τὴν ἀρχήν. Διὰ δὲ τὸ ἄμαχον τῆς τῶν πραγ- 
μάτων ἀγρίας προσδολῆς εἰς αὐτὸν ἀφορῶσιν ᾿Ἰ1σαά- 
xtov τὸν ᾿Αλεξίου χασίγνητον, ὡς εἰς τὴν καλουμξ- 
γὴν ἱερὰν ἄγκυραν τελευταῖον οἱ τοῖς ἀκαταστορέστοις 
περιστοιχιζόμενοι χύμασιν, ἔνδον τῶν ἀρχείων 
εἰργνύμενον. Καὶ δὴ τοῦ ἐχτομίου Κωνσταντίνου, ὃς 
ἐπὶ τῶν βασιλιχῶν ἐτέταχτο θησαυρῶν, τοὺς πελε- 
χυφόρους συναγαγόντος xal τούτοις ὡμιλτμότος τὰ 
δέοντα, συνδρχμούσης δὲ xai συμμορίας τινῶν οἷ 
βασιλεύσειν αὖθις τὸν ᾿Ισαᾶάκιον διὰ σπουδῆς πάλαι 
ἐτίθεντο, ἡ μὲν βασιλὶς Εὐφροσύνη συλλαμβάνεται, 
χειροῦται δὲ xai τὸ συγγενὲς αὐτῇ, ὁ δ᾽ ᾿Ισαάκια 
ἀναγορεύεται αὐτοχράτωρ' — xai χειραγωγούμενος 
δι ἣν ὑπέστη πήρωσιν, ὁ τὸ πᾶν ταττόμενος 
ἐφορᾷν εἰς θῶχον ἀνάγεται τὸν βασίλειον. Πέμψας 
δ᾽ εὐθέως ἀγγέλους ᾿Αλεξίῳ τε τῷ υἱῷ καὶ τοῖς τοῦ 
Λατινιχοῦ στρατεύματος ἡγεμόσι παρίστησι τὴν τοῦ 
βασιλέως καὶ ἀδελφοῦ φυγήν. ΟἹ δ᾽ οὗτε τι τῶν προσ- 
δοχωμένων (0) χατὰ τῆς πόλεως ἐνεόγμωσαχν, xal 
τὸν ᾿Ισααχίου δὲ υἱὸν οὐ πρότερον αἰτησαμένου τοῦ 
πατρὸς ἐχπεπόμφασιν, εἰ μή γε xal αὐτὸς "[oades: 
εἷς πέρας ἀγαγέσθαι συνέθετο ὅσα ὑπέσχετό aw 
ὁ υἱὸς αὐτοῦ ᾿Αλέξιος, Τὰ δὲ ἦσαν, ὡς ἐν τοῖς λόγοις 
ἐῤῥέθη τοῖς ἔμπροσθεν, μηδεμίαν τῶν πρὸς δόξαν 
xai χέρδος τοῖς διαθεμένοις Λατίνοις ὑπερδολὴν ἀπο- 
λείποντα: ὑπὲρ γὰρ τοῦ μὴ τῆς πατρῴας ἀρχῆς 
ἀποτεύξασθαι πάντα πράττων ᾿Αλέξιος, χαλίφρον 
xai πραγμάτων ἀδαὲς μειράκιον, οὔτε ἠχριδολόγυχρὲ 
τινα τῶν ζητημάτων οὔτε μὴν τὸ μισορώμαιον 
φρόνημα τῶν Λατίνων ὁπωσοῦν ἐδάλετο χατὰ νοῦν. 
Ἐπὶ τοιαῖσδε τοίνυν τοῦ βασιλείου ὕψους καταστρο- 
φαῖς τὴν εἷς τὴν πόλιν πριάμενος εἴσοδον, συνεδρίας 
ἠξίωτο πατριχῆς καὶ βασιλείας προσλέληπται xotvw- 
νός. "Ana τοίνυν φυλέτης τῆς πόλεως εἰς τὰ ἀρχεῖα 
συνέτρεχε σὺν τῷ πατρὶ τὸν υἱὸν ὀψόμενος xoi ἀμ- 
φοῖν ἀποδώσων προσχύνησιν. Μετ᾿ οὐ πολλὰς δ᾽ ἐἠμέ- 
ρᾳς xal ol τῶν Λατίνων ἡγεμόνες ἐς τὰ Bacüss 
παραθάλλουσιν, οὐχ οὗτοι δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ol c 
γένος παρ᾽ ἐκείνοις ἐπίσημοι" xal παρενηνεγμένων 
σχιμπόδων τοῖς βασιλεῦσι συνήθριζον ἅπαντες, 
εὐεργέται χαὶ σωτῆρες ἀχούοντες καὶ πᾶσαν ἄλλην 
ἀγαθὴν προσηγορίαν δεχόμενοι, ὡς τὸν φξἔξλαρχον 
᾿Λλέξιον ἐς αὐτὰ τισάμενοι τὰ παιδιχὰ xal δὺυσ- 


Hier. Wolfii note. 


(51) Οἱ δὲ οὔτε τι τῶν προσδοκωμένων. Non 
satis assequor, utrum ea fecerint que expeclaban- 


tur,an non fecerint. lloo loco vetus codex mutilus 
est, duobus foliis exsectis. 


933 


ISAACIUS ANGELUS ET ALEXIOS F. 


984 


ποχγοῦσιν αὐτοῖ, ἐπαμύνάντες. Οὐ [P. 355] ταῦτα A templis rapta et conflata, ut. vulgare aurum el ar- 


δὲ μόνον, ἀλλὰ xai πάσης μετεῖχον φιλοφροσύνης 
xai διξιώσεως, ῥεραπευτήρια τε χαὶ τρυφητήρια 
τούτοις ἐπινενόηνται. Ἰσχάχιος γὰρ εἴ τί που ἔστε- 
γεν ἔνδον τὸ βασιλείας γαζοφυλάχιον, καὶ αὐτὸς δὲ 
συμπορισάμενος ἦν συνειληφὼς Εὐφροσύνην τὴν 
βασιλίδα καὶ τοὺς τὸ γένος εἰς αὐτὴν ἀναφέροντας, 
ἐξεφόρει τε ἀμφοτέραις καὶ μετήγγιζεν ἀδεέστερον. 


Ἐπεὶ δὲ ταῦτα ὡσεὶ xxi ῥανὶς ἐχρίνετο τοῖς λαμδά- 


gentum hostibus dabantur. Hujus impietatis furor 
neque imperatori in mentem venit unquam, neque 
480 quisquam fuit qui pietatis causam libero 
agere auderet, sed quod quidem ad silentium, ne 
stuporem dicam, attinet, plane attoniti fuimus 
omnes. Unde violato religionis rei ea mala 
toleravimus οἱ vidimus, quibus graviora vix in- 
veniuntur. 


νουσιν (οὐδὲν γὰρ ἔθνος ἐρασιχρηματώτερον τοῦδε τοῦ γένους τρεχεδειπνότερόν τε xal δαπανηρότερον 
ἕτερον) ^ai διψῶντες ἦσαν ἀεὶ προχοῶν πελάγους Τυξσηνικοῦ, ἅπτεται καὶ τῶν ἀψαύστων παναθεμί- 
τως, ὁπόθεν, οἴμαι, xal τὰ Ῥωμαίων ἀνατέτραπται τέλεον xal ἠφάντωται. ὡς γὰρ χρημάτων ἐσπάνιζε, 
xal τοῖς θείοις ἐπεφύνδιὰ τοῦτο τεμένεσιν. Ἦν γὰρ ἰδεῖν οὐ μόνον τὰς ἱερὰς εἰκόνας Χριστοῦ ἀξίναις 
ἐχχοπτομένας καὶ χαμαὶ ῥιπτομένας, καὶ τοὺς αὐτῶν χόσμους μὴ σὺν φειδοῖ, ἀλλ᾽ ὡς ἔτυχεν ἐχσπωμένους 
xai πυρὶ παραπεμπομένους, ἀλλὰ xal σχεύη τὰ σεπτά τε xal mavayn ἀπεριθβαμθήτως ἐχ τῶν ναῶν 
ἁρπαζόμενα καὶ πυρούμενα xal ὡς χοινὸν ἀργύριον xxi χρυσίον τοῖς πολεμίοις στρατεύμασιν παρεχό- 
sva, Καὶ τῆς χατὰ τῶν ἁγίων τῆσδε λύττης οὔτ᾽ αὐτὸν τὸν χρατοῦντα εἰσήει τις αἴσθησις ὁπωσοῦν, 
τῶν τε ἄλλων οὐδεὶς παῤῥησιαζόμενος ἦν τὴν εὐσίόφειαν, ἀλλὰ τῆς ἐχεμυρία, Évexev, εἴτ᾽ οὖν ἀναλγη- 
σίας εἰπεῖν οἰχεότερον, οὐδὲν τῶν παραφόρων διενηνόχαμεν ἅπαντες, ὅθεν ὡς ὑπεύθυνοι πεπόνθαμέν τε 


καὶ εἴδομεν ὁπόσα βαρυσυμφορώτερα τῶν χαχῶν. 


β΄. Ὅποϊον γὰρ τὸ χυδαΐζον στῖφος τῆς πόλεως, Β 2. Nam populi turba, αἱ solet, noc sua sponte 


uit! αὐτόθεν τοῖς ἐπαινετοῖς προσχωροῦν μήθ᾽ ἑτέρῳ 
πειθόμενον εἰσηγουμένῳ τὰ λῴονα, ἤδη ταῖς "Po- 
μαϊκαῖς χώραις εἴσχεχυμένων τῶν πολεμίων εἰς 
ἔδαφος χαθαιρεῖ χαὶ διαλύει παραλόγως εἰς χοῦν τὰς 
πρὸς θάλασσαν οἰχίας τῶν ἐξ ἑσπέρας ἐθνῶν, μὴ 
διαστεῖλαν τοῦ πολεμίου τὰ φίλιον. ᾿Εδυσχέραινον 
οὖν πρὸς τὴν ἀδουλίαν ταύτην xal ἀιοπίαν οὐ μόνον 
ὅσοι ἐκ τῆς ᾿Αμόλφης ἤθεσιν ἐντεθραμμένοι Ῥω- 
μαϊκοῖς, ἀλλὰ καὶ οἱ τῶν ἐκ τῆς Πίσσης τὴν Kov- 
σταντίνου ἀνθείλοντο, Μήπω τοίνυν φυγὰς ὀφθεὶς ὁ 
βασιλεὺς ᾿Αλέξιος χρησταῖς ἐλπίσι τοὺς ἐκ τῶνδε 
τῶν γενῶν ἐδουχόλει xal τὸ τῆς λύπης ἀθήρει πολύ. 
Ὡς δ᾽ ὁ μὲν δρασμῷ ἐχρήσατο, βασιλεύσας δ᾽ ἦν 
᾿Ἰσαάχιος, χαταλλάσσει τοὺς ἐκ τῆς Πίσσης τοῖς 
Βενετίχοις, xa0' ἡμῶν xal τοῦτο ἀσυντηρήτως ἐπι- 
τεχνώμενος᾽ οἱ δὲ πρὸς τὴν Ηεραίαν ἀπάραντες, ἐν 
Jj κατέλυον οἱ διάφοροι, γίνονται τοῖς πρώην ἀντί- 
φροσι σύσχηνοι χαὶ ὁμόδειπνοι χαὶ τὰ πάντα συμ- 
φυεῖς καὶ ὁμόφρονες, ᾿Εννεαχαιδεχάτην διάγοντος 
τοῦ Αὐγούστου μηνὸς, τῆς ἕχτης ἰνδιχτιῶνος, τοῦ 
ἑξαχισχιλιοστοῦ ἑπταχοσιοστοῦ xal ἑνδεκάτου ἔτους, 
τινὲς τῶν Φραγγίσχων (οὗτοι δὲ εἶσιν οἱ πάλαι 
Φλαμίονες χιχλησκόμενοι) Πισσαίων χαὶ Βενετίχων 
μοῖραν προσειληφότες, ὡς εἰς ὄψον ἕτοιμον καὶ 
προχειρότατον ἕρμσιον τὰ τῶν Σαραχηνῶν διαπλωΐ- 
ζονται χρήματα, Καὶ δὴ τὸ σύνταγμα ἐχεῖνο τὸ mo- 
νηρὸν τῇ πόλει προσσχὸν δι’ ἀλιάδων (οὐδὲ γὰρ ἦν 
τὶς ὁ προσιστάμενος ὅλως ἐπιπλέσιν σφᾶς τῇ πόλει 
xai αὖθις ἀνάγεσθαι) τῷ τῶν ἐξ "Aqyap συναγωγίῳ 
λάθρα ἐπεισπίπτουσιν, 8 φησι Μιτάτον ἡ δημώδης 
διάλεχτος, xai τὰ ἐνόντα μετὰ ξίφους λῃστεύουσιν, 
ὡς δ' οὕτω ταῦτα παραλόγως χαὶ ὑπὲρ δόχησιν 
πᾶσαν παρηνομεῖτο, ἠμύνοντο μὲν αὐτοὺς ol Σαρα- 
χηνοὶ τὰς χεῖρας τοῖς πάρατυχοῦσιν ὁπλίσαντες, 
ἐπιθοηθοῦσι 6b xal Ρωμαῖοι, παρὰ τῆς τοῦ χαχοῦ 
φήμης ἐκεῖσε συνηλισμένοι" [356] Καὶ οὔκουν μὲν ἅπαν 
ὁπόσον χαὶ ἔδει χατήνυσαν, ἐπὶ δὲ βραχὺ τῆς τῶν 
ἀνδρῶν ἐχείνων ὁμαιχμίας ἀναχώρησις γίνεται. Οἱ 


sana consilia amplectens nec meliora suadentibus 
obtemperane, cum jam hostes in Romanas provin- 
cias irrupissent, preter omnem exspectalionem 
solo equat et in pulverem redigit maritimas occi- 
dentalium gentium «edes, amicis ab hostibus non 
distinctis. Eam temeritatem et absurditatem noa 
tantum cives Romani,sed et Pisani inquilini eegzer- 
rime tulerunt. Alexius autem antequam fugeret, 
earum gentium homines bona spe lactabat dolo- 
remque mitigabat. Ut vero is in pedes se conjecit, 
Isaacius imperio recuperato Pisanos cum Venetis 
in nostram fraudem magna cum lemeritate recon- 
ciliat. li vero Peream profecti, ubi adversarii di- 
versabantur, veterum inimicorum hospitiis et 


C convictu ? 81 utuntur, summa cum eis familiari- 


tate inita, mensis Augusti die decima nona, sexta 
indictione, anni 0711. Quidam vero ex Francis, 
qui olim Flaminii vocabantur, Pisanorum et Vene- 
torum cohorte assumpta, ad diripiendas Sarrace- 
norum facultates tanquam ad para!am predam 
trajiciunt. Ea scelerata factio cum ad urbem 
appulisset (neque enim quisquam erat qui eorum 
vel accessum vel recessum impediret), in Sarrace- 
norum synagogam, quam vulgo Mitatum dicunt, 
irrumpunt el per vim omnia diripiunt. Eam inex- 
spectatam injuriam Sarraceni armis obiterarreptis 
ulciscuntur, Romanis etiam ejus mali fama exci- 
tatis adjutantibus : neque tamen proficiunt quan- 
tum oportebat, cetu illo militum paulisper 
duntaxat regresso,et omissa defensionead alterum 
inoendium priore vixdum restincto properante, 
cum experientia didicissent nihil esse efficacius ad 
urbem ulciscendam et eveitendam quam ignem. 
Proinde variis in locis dispersi sedes incendunt. 
Flamma vero supra cogitationem in altum elata 
totam illam noctem οἱ postridie, eo ilem die qui 
sequebatur ad vesperam usque, omnia pervagata 
est. Inusitatum id spectaculum 7399 fui, et tale 


935 NICET/E CHONIAT/E 936 


quod nulla oratio possil consequi. Nam cum prius A δὲ τὸ δι᾽ ὅπλων ἀντέχειν μεθέντες ἐπὶ τῷ μὴ πάνυ 
maximis et innumeris fere incendiis urbs affticta πρότερον ἔμπρησμῷ διανοοῦνται καὶ δεύτερον, ἄνυ-. 
fuerit, illud ejusmodi fuit ut cetera pre eo pro σιμώτατον ἀμυντήριον xal ὑπὲρ ἅπαν ἕτερον τὴν 
nihilo putarentur. Cum varie interrupta serie πόλιν ἔχον ταχὺ κατεργάσασθαι πείρᾳ μεμαθηκότες 
spargeretur,rursuacoibat,ut igniti fluminis alveum τὸ πῦρ. Kai δὴ xarà πλείστους διαστάντες τόπους 
representaret. Porticus corruebant, elegantissima πῦρ ταῖς olxlatQ ὑφάπτουσι, Τὸ δὲ μεταρσιωβὲν 
fora evertebantur, inaximz columne veluti Bar- ὑπὲρ ἔννοιαν τὴν νύχτα ὅλην ἐχείνην γχαὶ τὸὲν 
menta absumebantur; neque quidquam erat quod ἐπιοῦσαν ἡμέραν xal τὴν ταύτης διάδοχον — d 
illius ignis vehementie resisteret.Globi flammarum πέραν τὸ πᾶν ἐπενέμετο. Kai ἦν καινὸν τὸ ὁρώμε- 
ab immani illo incendio avulsi mirabiliter remc- νὸν xai πᾶσαν ὑπερῦδαϊῖνον λόγηυ δύναμιν: πολλῶν 
tas edes per certa intervalla consumebant, iis qui γὰρ καὶ ἄλλων τῇ πόλε: πρότερον ἐμπρησμῶν, οὐ- 
interjecla erant intactis : sed paulo post eas quo- μενοῦν εἴπῃ τις ὁπόσων xal olov γεγενὴ μένων, ὁ 
que reversi cremabant. In multis locis recta pro- τότε συμδὰς ivaósuata βραχέα τοὺς πάντας ἀπί- 
gressus ignis ab Aquilone impulsus, paulo post δειξε, Πολλαχοῦ γὰρ διαιοούμενος xal διασπώμενος 
quasi ab Austro exagitatus, obliquus cernebatur; τῆς συνεχείας αὖθις συνήρχετο, καὶ ὡς εἰς ὁλκὸν 
et ea quoque consumebat quae omnis periculi ἢ, ἕνα πυρόεντος συνήπτετο ποταμοῦ, ᾿Ανετρέποντο 
expertia putabantur. Id malum etiam templum στοαὶ, ἀγορῶν χάλλη χατεῤῥιπτεῖτο, χιόνων μέγεθο; 
maximumcomprehendit ; οἱ quecunquead Miiiifor- διεφορεῖτο χαθ᾽ ὕλην εὔπρηστον. Οὐχ ἦν τῶν ὄντων 
nicem verguntet cum Macroneet Synodiscohwrent, οὐδὲν ὃ ἦν ἐκείνου τοῦ πυρὸς σθεναρώτερον, Τὸ δὲ 
848 corruerunt, nihil opere laterieio, nihil δὴ παράδοξον, ὡσεὶ ψωμοὶ πυρὸς ἐξ ἐχείνης τῆς 
altissimis fundamentis adjuvantibus, sed omnibus βαρυδρόμου xal σιδηρᾶς ἐμπρήσεως ἀποσπώμενοι 

cedentibus et instarlychnorum absumptis. Cepit — xal φερόμενοι διαέριοι τὰς πόῤΓῥωθεν οἰκοδομίας 
incendium a synagogio Sarracenorum, quod ad 8e- κατέφλεγον, καὶ διαστήματά πως ἀχοντιζόμενοι wal 
ptentrionulem urbis partem ad mare et edem ὡς οἱ iv αἰθέοι διῴττοντες ἐχτεινόμενοι: xal τὸν à 

dive [renes vergit; versus orientem ia latitudine μέσῳ χῶρον ἀθ:γῇῦῆ τῷ τέως ἑῶντες καὶ dx ac d mp 
in templo maximo desiit: ad occasum usque ad στον, μετὰ βραχὺ κἀχεῖνον ἐπανιόντες συνέμαρπτοι 
Perama se extendit, atque inde in latitudinem καὶ ἠφάνιζον. Ἐν πολλοῖς δὲ xal κατ᾿ εὐθυωρίαν 
urbis se diffudit; aut potius inusitalo modo eam τὸ πῦρ mpoióv, ὑπ᾽ ἀνέμου βοῤῥᾶ ἐλαυνόμενον, usd 
veluti transiliens domos suburbanas absumpsit, et βραχὺ παρεχχλῖναν, ὡς εἰ νότος αὐτὸ διε: ὶ ἔπιζεν, 
navis πῃ medio cursu carbonibus in eam excussis ὡρᾶτο δόχμιον, ἀμαυροῦν ἐπιστροφάδην xal τὰ ὅλως 
conflagravit. In cineres redacta sunt et Domini ἐμπρησθῆναι ἀνυπονόητα. Συνεπελάδετο δὲ xax? τοὶ 
rostra, et duplices tecti ambitus a Milio incipien- C μεγίστου νεὼ τὸ δεινόν. Kal δὴ ὅσα πρὸς ἁφί 

les, quorum alter ad ipsum  Philadelphium γνένευχε τοῦ Μιλίου xal τῷ ἀνδρῶνι συνῆπται x 

pertinet; unaque Constanlini forum, et que Μάχρωνι xai τῷ λεγομένῳ αἱ Xóvoboi, εἰς Bey 

interjecta sunt omnia  veraus Septentrionem χατεῤῥάγησαν, μὴ τῆς ὁπτῆς ἐπαρχέσάσης xA 

et Austrum. Nec ipsum MHippicum  inviolatum βου, μὴ τῶν βαθέων ἀντισχόντων θεμέθλων, d) 


permansit: sed ejus quoque pars occidenti ob- 
versa penitus conflagravit, ei que ad Sophias et 
Baccanum  porriguntur, et deinceps Eleuiherii 


ἐνδόντων πάντων xxi δίχην θρυαλλίδων χκατεργξ 
σθέντων. Ἤρξατο μὲν οὖν ἡ πρώτη τοῦ πυρὸς iyi 
ἀπὸ τοῦ συναγωγίου τῶν Σαρακηνῶν (τὸ δὲ de 


partibus contermina. Cum autem incendium ur- 
bem a mari usque ad mare hoc modo vastaret et 
in hiatum vastissimum 28 discessisset, ignito 
flumini simile, amici non citra periculum nisi 
ravigio adiri polerant. Tunc major pars habitato- 


κατὰ τὸ πρὸς θάλασσαν ἐπιχλινὲς βόρειον μέρος τῆς 
πόλεως xal τῷ τεμένει ἐγγίζον ὃ ἐπ’ ὀνόματι τῆς 
ἁγίας Εἰρήνης ἵδρυται), xai πρὸς ἕω χατ᾿ εὗρες 
λωφῆσαν ἐς τὸν νεὼν τὸν παμμέγιστον, κατὰ δ᾽ i» 
πέραν ἐς τὸ λεγόμενον Πέραμα ἐξεμηχίσθη, καὶ 
rum urbis rei familiaris jacturam fecit, quippe διεῤῥύη ἔκτοτε τοῦ πλάτους λχδόμενον τῆς πόλεως, 
cum ignis alios neo opinantes oppressisset, alii ἣ μᾶλλον τὸ χαινότατον, xai ταῦτα χατ᾿ ἐδπίδασιν 
bonasua alio translata multis anfractibus et re- D ὥσπερ ὑπεραλάμενον τὰς ἔξωθεν τῆς πόλεως olí- 
gressibus ignis :xque amisissent. Heu splendi- σεις χατενεμήσατο, [P. 357] xai vra περιπκλέουσαν 
dissimas et elegantissimas edes et omni venustate — &ygoaxec ἐχτιναχθέντες χατέφλεξαν, ᾿Ηθάλωντο ὦ 
et summis opibus plenas, que apud omnes cele- xai 6? τοῦ Δομνίνου λεγόμενοι ἔμδολοι, αἵ «s ὑπὸ» 
brantur! στεγοι ἀμφίδυμοι αἱ ἀπὸ τοῦ Mio, ἀρχόμεναι, ἂν 
ἁτέρα εἰς αὐτὸ παρατείνει τὸ Φιλαδέλφιον, σὺν αὐτοῖς δὲ ἡ Κωνσταντίνειος ἀγορὰ xai τὰ μεῖαξ, 
 πᾶντα, ὅσα πρὸς βοῤῥᾶν καὶ νότον πρόεισιν ἄνεμον. Οὐδ᾽ αὐτὸ τὸ ἱππιχὸν ἀδιαλώδητον ὑπολέλειπτο, 

ἀλλὰ καὶ τούτου τὸ πρὸς δυσμὰς ἅπαν μέρος ἐξεπυρώθη, καὶ ὅσα κάτεισιν Ἐς Σοφίας xal κατ᾽ αὐτὸ τὸ 
Βύχανον mapextelveca:, xai χαθεξὴς ὁπόσα τοῖς τοῦ ᾿Ελευθερίου ἀγχιτέρμονα μέρεσι, Τοῦ δὲ πυρὸς ἀπὸ 
θαλάσσης ἔως ρθχλάσσης τὴν πόλιν οὐτωσὶ διαζώσαντος xai διελθόντος ὡς εἰς χάσμα μέγιστον, fj ποτα- 
μοῦ πυρὸς μέσον ἕλχοντος, οὐχ ἦν ἀχίνδυνον συμμῖξαι τοῖς φιλουμένοις, εἰ μή τις ἀχατίῳ θιεπορῦ- 
μεύετο. Τότε χαὶ οἱ πλείους τῶν οἰχητόρων τῆς πόλεως τῶν οὐσιῶν ἀπεψίλωντο, οἷα τοῦ πυρὸς τοῖς 
μὲν ἀπαρασχεύοις ἐπιφθάσαντος, τῶν δὲ τὰ ὄντα μεταθεμένων πρὸς ἑτέρας χαναγωγὰς xal μηδ’ οὔτω 





937 


ISAACIUS ANGELUS ET ALEXIUS F. 


938 


διασωσαμένων αὐτά" ἕλιξι γὰρ xal περικαμπαῖς ἐχτοοπαῖς τε πλείσταις καὶ ἑπανόδοις τὸ πῦρ χρησάμενον 
ἠφάντου τὰ μεταγόμενα" "OQ μοι τῶν λαμπροτάτων καὶ περικαλλῶν δόμων xai παντοίας γεμόντων χάριτος, xal 


τοῦ ῥυηφενοῦς πλούτου καὶ ζηλωτέον παρ᾽ ἅπασι. 


Τιρρὸς δὲ τὰ δεινότατα ταῦτα συναντήματα ὁ μὲν À His atrocissimis casibus Isaacius imperator do- 


βασιλεὺς ᾿Ισαάκιος ἤχθετο, εἰ καὶ μὴ ἐς ὅσον εἰχὸς, 
ὁ δὲ τούτου υἱὸς ᾿Αλέξιος οὐχ ὅπως οὐχ ἐδυσχέρανεν, 
ἀλλὰ καὶ συντελεσμὸν ἐπηύχετο τοῦ παντὸς, ὁ τῆς 
πατρίδος δαλὸς καὶ τὴν ὄψιν φλογερὸς χάντεῦθεν 
διαχαράττων τὸν γραφιχὸν ἐμπρηστὴν πονηρὸν 
ἄγγελου. Μήπω δὲ χαθαρῶς λωφήσαντος τοῦ πυρὸς 
ἢ τῶν θείων αὖθις κειμηλίων συλλογή τε xai χατα- 
χώνευσις ὑπὲρ τὸ πρὶν ἐπετείνετο. Ὁ δὲ γε τῶν 
Λατίνων στρατὸς τὸν χορηγούμενον αὑτοῖς οὑτωσὶ 
χρυσόν τε καὶ ἄργυρον εἷς τε τὰς σωμαιιχκὴς χρείας 
ὡς ὕλην βέδηλον μετεσχεύαζον xai τοῖς βουλομένοις 
προὔδαλλον εἷς πρατήριον, ἑαυτοῖς μὲν τὸ ἀνεπέγ- 
χλητον ἐπιμαρτυρόμενοι (οὐ γὰρ ἠγνόουν ὁπόθεν 
συνείλεχτο τά σφισι βραδευόγενα χρήματα) ὡς τὰ 


lebat ille quidem, sed non quantum oportebat. 
Ejus vero filius Alexius adeo non graviter eos 
ferebat, ut totam urbem interire oplaret, patrie 
fax, flammea facie, et malum illum angelum in- 
cendiurium exprimens, cujus sacre Littere me- 
minerunt. Incendio nondum plane sopito, sacer 
ornalus accuratius perquiritur et conflatur quam 
prius. Latinorum vero exercitus 7355 aurum et 
argentum, quod ita prebebatur, ad usum corporis 
ut profanam materiam transferebat et publice 
vendebat, ac se criminis absolutum (necenim igno- 
rabat unde essent que dabantur) quod acoiperet 
debitum, Romanis vero iram Dei impendere vati- 
cinabatur, quod rem privatam conservarent, sacram 


ὠφειλημένα AagÓivous:, τοῖς δὲ Ρωμαίοις τὴν p vero profanarent. 


ὑψόθεν ἐπιχαλῶντες ὀργὴν ὡς περιέπουσι μὲν τὰ 
olxeia, χοινοῦσι δὲ τὰ Θεοῦ. 

q'. Δεῆσαν δὲ xàx τῶν Λατινιχῶν δυνάμεων σύν. 
αρσιν εὔρασθαι τὸν ᾿Λλέξιον (ὁ γὰρ θεῖος αὐτῷ xal 
πρώην βασιλεύων ᾿Αλέξιος ἀπαναστὰς τοῦ Δεδελτοῦ 
τὴν ᾿Αδριανοῦ κατέλαθε, xal ἣν ἀπείπατο βασιλείαν, 
ἐρασταῖς καταπροδοὺς ἐχμανέσιν ἐρᾷν τε πάλιν xai 


3. Cum autem Latine copie Alexio auxiliari 


deberent (nam patruus ejus et dudum imperator 
Alexius, Debelto relicto, Adrianopolim occuparat, 
et imperium quod repudiarat, insanis amatoribus 
condonatum, repetere et amplecti non verebatur), 


πειρᾷν οὐκ ἠσχύνετοι, οὐκ ἄλλως συνέχδημον αὐτῷ — Bonifacium marchionem aliter secum attrahere ad 
xal συστράτηγον τόν μαρχέσιον ἐπεσπάσατο Bovt- — belli societatem non potuit nisi auri centenarios 
φάτιον, εἰ μὴ χρυσίου δέχα πρὸς τοῖς ἔξ xataütcüxt — sevdecim promisisset. Verum egressus Alexium 
οἱ συνέθεντύ χεντηνάρια. ᾿Εξιὼν τοίνυν φυγάδα δεί- ἰυραΐ longe celerius οἱ longinquius quam prius, 
xvoct τὸν ᾿Αλέξιον συντονωτέρῳ τοῦ προτέῤου xai el Thracias urbes passim componit, ne dicam 
πολλῷ μαχροτέρῳ χρησάμενον δραπετεύματι. ᾿Αμέ-  deglutit. Nam qui eum sequebatur exercitus. 
λει xal τὰς Θρᾳκίας πόλεις περιελθὼν, xal ταύτας sepissime exaureo flumine haurire cupiebat veluti 
χαταστησάμενος͵, εἰπεὶν δὲ xal χαλαμησάμενος (ὁ , morsi ἃ dipsadibus inexplebili siti ardens. Usque 
. γὰο συνέχδηυο, ἐκείνῳ στρατὸς συχνάχις (P. 358] ^ ad Cypsella progressus in palatium revertitur. 
ὠρεχτία τῶν χρυσοῤῥείθρων  àpÓscQai, xal xaxà — totus eorum factioni deditus, qui patris exce- 
τοὺς διψάσι δηχθέντας πίνων οὐκ ἐχορέννυτο) xal — candi et evertendi Alexio patruo adjutores fuerant. 
μέχρι Κυψέλλων κατιὼν, ἐπάνεισι πάλιν εἷς τὰ — Quod cum [saacius ferre 236 non posset, jam 
βασίλεια, ἅπας τῆς φατρίας ἐξηρτημένος οἵ τὴν — longo tempore ultionem illorum cogilans filio ma- 
τοῦ πατρὸς πήρωσιν xal τὴν Éx τῆς ἀρχῆς xx0- —ledicere non desistebat, presertim cuin auctorita- 
αἰρεσιν ᾿Αλεξίῳ τῷ θϑίῳ συνδιεπράξαντο. Ὃ xxi tem suam imminui et paulatim exolescere et ad 
μὴ φέρειν Ἰσχάχιος ἔχων, ὅτι xal. ἦν χαιροφυλαχῶν — fllium transire cerneret. Indignissime quoque fe- 
εἰς φῶς ἐχρῆξαι τὸν κότον ὃν ὑπέτυφεν ἐκ paxpoo rebat proclamationis mutationem : nam filius 
τῷ ψυχῇ κατὰ τῶν σχέτλια ἐχεῖνον ἐργασαμένων — priore loco contentis vocibus, ut palatium reso- 
δεινὰ, χακηγορῶν οὐχ ἐνέλιπε τὸν υἱὸν, xai μάλισθ᾽ — naret, salutabatur, ipso tanquam Echo submissius 
ὅτι τὴν οἰκείαν ἑώρχ ἰσχὺν ὑποδαίνουσαν xai xaxà — sequente. Sed quia prohibere illa non pote- 
βραχύ πως ἀφιπταμένην xai πρὸς τὸν υἱὸν μεταῤ- — rat, submurmurabat, et apud eos quibus ar- 
ῥέουσαν. ᾿Απεπνίγετο δὲ xal πρὸς τὴν μετάθεσιν — cana sui pecloris committebat, male de filio lo- 
τῆς ἀναγορεύσεως" ὁ μὲν γὰρ υἱὸς προταττόμενος — quebatur: neque enim quidquam virtutis ei esse, 
χατατεινομέναις ἀνευφημεῖτο φωναῖς, ὡς τῷ πατά- D non bonis moribus informatum esse, sed pessimis 


C 


Ὑψ κόπτεσθαι τὰ ἀνάχτορα, ὁ δὲ xarà τὸ τῆς ἠχοῦς 
ὑστερόφωνον παρηκολούθει ταῖς υἱιχαΐῖς xxi στεῤ- 
ῥοτέραις ἀνακηρύξεσιν, Οὐδὲν δὲ τι δρᾶσαι πρὸς τὰ 
γινόμενα οὕτω δυνάμενος ὑπ᾽ ὀδόντα ἐτονθόύρυζε, 
xai oic ὡς ἐξ ἀδύτων τῆς χαρδίας ἀνεμήρυς τὰ 
ἀπόῤῥητα, κατὰ τοῦ υἱοῦ ἀπόφημα διελέγετο, Ewa 
μὲν αὐτῷ τὰ χρηστὰ λέγων εἶναι, καὶ ὡς οὐδ’ ὅλως 
σωφροσύνῃ ἐῤῥύθμισται, ἐν τοῖς χειρίστοις τὸ ἦθος 


PATROL. Ga. CXXXIX. 


studiis occupari et pessimorum hominum con- 
suetudine corrumpi. Neque hec falsa erant aut 
inania ; aam Alexius pluribus et gravioribus pec- 
catis magnificum et inclytum imperii Romani no- 
men fedabat, ut qui paucis comitantibus in Bar- 
barorum tentoria trajiciens crapula et ale» una 
431 cum illis per totos dies indulgeret. Fjus vero 
collusores diadema aureum et gemmatum ei de- 


ES 


$939 


pileum imponebant. Neque vero Alexius duntasat 
ob hujusmodi res apud honestiores Latinos et 
modestiores Romanos exsecrabilis habebatur: sed 
etpaterejus Isascius nihilo minus invisus erat, 
cum rursus absurdarum opinionum intemperiis 
agitaretur, οἱ divinationibus atque oraculis fe- 
dioribus quam prius incumberet. Nam ante mo- 
narchiam sibi imaginabstur, seque impudenter 
eum esse Jactabat qui Occidentem cum Oriente 
conjuncturus et tolius mundi imperio potiturus 
esset. Tum vero visum 96 recepturum, et articu- 
larem morbum ut serpentem exuvias positurum, 
et in virum Deo similem se transformatum iri 
somniabat. Proinde monachi quidam summe ex- 
secrabilee, promissis barbis, homines invisi Deo, 
religioso habitu cum sua ignominia conspicui, qui 
mensam principalem persequebaniur, qui recen- 
tibuset pinguibus piscibus inhiantes cum Isaacio 
498 conitabant, mero largius hausto monar- 
chiam illi verbis confirinabant. Aliquando etiam 
nodosas manus ejus oculis admotas e vestigio re- 
novatum et confirmatum iri predicebant. Ille vero 
mirum quam blanditiis istis exhilarabatur, el acur- 
rilibus jocis eque ac certissimis oraculis fldem 
adhibebat. De astrologorum quoque sententia cum 
alia fecit, tum aprum Calydonium, qui horrenti- 
bus in tergo setis in Hippico impetu fertur, in 
magnum palatium transtulit, ea se ratione teme- 
rarii et apro non dissimilis populi rabiem cohibi- 
turum existimans. Sed et ebriosi quidam ex cir- 
cumforaneis Minerv:e simulacrum in foro Constan- 
tini columns insistens in. multas partes commi- 
nuerunt, quod demens turba id pro exercitibus 
occidentalibus 289 (ormatum esse credobut. Id 
in triginta pedum altitudinem assurgebst, indu- 
tum aerea veste, qua materia totum constabat, 
demissa ad pedeset multis in partibus compli- 
cata, ne quid apparerel quod natura teclum esse 
voluit. Balteus lumbos arcte constringebat. In 
pectore rectis mammis ineigni /Egidem cum Gor- 
goneo capite ab humeris dependentem gerebat. 
Collum nudum et longum erat jucundissimum spe- 
otaculum. /Es enim deam ila representabat, ut 
labia suavem editura vocem, si quis exespectaret, 
viderentur. Apparebant et vene, et totum corpus, 


NICETJE CHONIATAE 1 


trsctum suis capitibus. Illi vero laneum hirzutum A τυπούμενος, φθόροις τε 


ἀνδράσι συνδιαιτώμι 
xal τὰ ἤθη τούτων ἀναματτόμενος. Οὐ ure 
ταυτὶ xal εἰκαίως χατὰ τοῦ υἱοῦ ἠγόρευεν ᾿Ισαάχ 
ἀλλὰ καὶ πλείω ἔτερα xal ἀσελγέστερα πολλῷ πλ 
μελῶν τὸ μεγαλοπρεπὲς καὶ παγχλέϊστον τῆς ' 
Ῥωμαίων βασιλείας κατεῤῥύπαινεν ὄνομα. Eq 

τὰς τῶν Βαρδάρων σχηνὰς μετὰ μετρίων ἀπε 
περαιούμενος συνεχραιπάλα τοῖς ἐν αὐταῖς 

συνδιημερεύων ἐχύδευεν. Ol δὲ συμπαίγμονες ἐ 
νῳ τὸ τῆς χεφαλῆς ἀφαιρουντες διάδημα, χρυσόν 
λον ὅν xai λιθόστρωτον, αὐτοὶ μὲν ἐκεῖνο περ 
θεντο, τὸν δ᾽ ᾿Λλέξιον περιέδχαλλον τὸ λαγχνξεν 
ἐρεοῦν xal τῆς Λατινιχῆς ταλασίας msp!OAv μα. 
μόνον δὲ ὁ ᾿Αλέξιος ἐνευχαιρῶν ταῖς πράξεσι * 
ταῖς παρὰ τοῖς τῶ; Κατίνων εὐσχέμοσι καὶ 

τῶν Ῥωμαίων σώφροσι βδελυγμίας ἐκρίνετο, ἀ 
xxi ὁ τούτου πατὴρ ᾿Ισαάχιος οὐχ ἐπ᾽ ἔλαττο' 
στυγητὸς, ἐπειδήπερ χαὶ πάλιν ἀλλοχότοις δό; 
περιεφέρετο, λόγιά τε χαὶ ὀμφὰς συντιθεὶς « 
ἔληγε τῶν ἐπὶ τῆς προτέρας ἀρχῆς ἀῤδδητότε, 
εἴγε πάλαι μὲν τὸ μόναρχον ἐφαντάζετο, wal aoc 
εἶναι ἀναιδῶς διετείνετο ὁ τῇ Δυσμῇ συνάψων τ 
Ἕω χαὶ χρέτος περιζωσόμενος τὸ παγχόσμιου, τ 
δὲ x«l τὴν πήρωσιν ἀποτρίψασῃραι προσεδόχα : 
ὀφθαλμῶν xai ὡς λεδνηοίδα τὴν vósov ἀπτοξ σαι 
τὴν ἀρθρίτιδα xal τὸ ὅλον εἰς ἀνὸρχ 0 Ξοεΐχε 
ἀμειφθήσεσθαι, ὥστε καὶ τῶν μοναστῶν oi χατὰ 
τότατοι xol βαθεῖ ληΐῳ κομῶντες τὴν τοῦ πὼγοα 
ἄρουραν, εἰς αἰσχύνην τε οἰχείαν τὸ Üsoz:2. EZ olt 
μισεῖς περιχείμενοι σχῆμα, τὰς ἀργιχὰς coax 
μεταδιώχοντες xal τῶν ἰχθύων τοὺς υεαλεῖς 

πίονας περιχαίνοντες, 'Iean 
συγχαθίστων ἐκείνῳ τὴν μοναρχίαν ἐν λόγοι s 
ἀνθοσμίαν ζωρότερον προσφερόμενο:, ἐνίοτε δ 
[P. 359] τὰς ἐξηρθρωμένας χεῖρας περιτπτυσσόμι 
xai τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτὰς προσάπτοντες τὴν i 
οὐδέπω τούτων προνγόρευον ἀναχαίνισιν xal x 
ταίωσιν. Ὁ δὲ διεχεῖτο πῶς ἂν εἴπο: τις 

λεγομένοις, καὶ ἐπεσχίρτα τοῖς βωμολοχεύ! 
τούτοις ὡς ἀψευδέσι θεσπιῳδήμασιν. Ἐν πολλο 
καὶ τοὺς τῇ ἀστρικχῇ προσχειμένους προσιὲέμ 
ἄλλα τε ταῖς αὐτῶν ὑποθήχκαις ὑπείχων εἰργά! 
καὶ δὴ xal τὸν Καλυδώνιον σῦν, ὃς ἐν τῷ "1m 
φρίσσων τὴν ἐπινώτιον τοίχα ῥύδην φέρεται, 
βάσεως καθελὼν μετήνεγχεν εἰς τὸ μέγα παλά! 
τὸν τὴν ὁρμὴν συώδη xal ἀτάσθαλον δῆμον τῆς 


"^ - 
guvOEUL VOI ES 


qua decebat, mollius infteclebatur; et quamvis ἢ λεως καταστελεῖν ἐντεῦθεν οἰόμενος. ᾿Αλλὰ xal 


exanime animati corporis vigorem referebat. 
Cauda equina capiti imposita terrorem que ::dam 
pr: se ferebat. Coma a fronte dependens, in no- 
dum contorta οἱ a tergo constricta oculorum 
erat delicie. Galea non penitus contecla, sed ex 
parie prominens. Laova manus plicas vestis conti- 
nebat, altera versus austrum caput paulum in- 
clinatum 740 sustinebat. Oculorum acies eo- 
dem  intendebatur, ut qui situm angulorum 
non satis norant, simulacrum occidentem spe- 
etare et veluti manu allicere Occidentales exer- 
citus alfirmarent, haud sano judicio oculorum de- 
ceptií. 


ἀγοραίων οἱ φιλοινότεροι τὸ ἑσὼς ἐπὶ στῆλῃ 
τῷ Κωνσταντινείῳ φόρῳ τῆς ᾿Αθηνᾶς pl 
εἰς πλεῖστα διεῖλον τμήματα. ἐδόκει γὰρ 


ἄφροσι σύρφαξιν ὑπὲρ τῶν ἐξ ἑσπέρας ἐστοιχειῶ 
τοῦτο στρατῶν. ᾿Ανέδαινε μὲν τὴν ἡλικίαν Bp 
ὡς ἐς τριαχάδα ποδῶν, ἡμφρφίεστο δὲ στολὴ 
ὁποίας ὕλης ὅλον τὸ ἰνδαλλόμενον χεχαλκούρη 
Ποδήρης δ᾽ ἦν ἡ στολὴ καὶ συμπτυσσομένῃ πολ, 
τῶν μερῶν, ὡς μή τι τοῦ σώματος παραφαΐν 
ὅπερ ἡ φύσις περιστέλλειν ἐπέταξε. Μίτρα 
ἤΑρεος τὴν ἰξὺν διειληφυῖα ἱχανῶς αὐτὴν περιέσ 
γεν. Εἴχε δὲ χάἀπὶ τοῖς στέρνοις ὀρθότιτθον ὅν 
τὔλον ἀλρδωδις Vresun, τῶν Qus διαξικνο 


941 


ISAACIUS ANGELUS ET ALEXIUS F. 


942 


νον, τὴν τῆς Γοργόνης τυποῦν κεφαλήν. Ὁ δὲ γε αὐχὴν ἀχίτων ὧν xal ποὸς τὸ δολιχόδειρον ἀνατει- 
νόμενος Bpayov εἷς ἡδονὴν θέαμα T. Τοσοῦτον δ᾽ ὁ χαλχὸς πρὸς τὴν ἐκείνου μίμησιν πειθήνιος ὑπηλ- 
λάττετο, ὥστε καὶ τὰ χείλη δόξαν παρεῖχον ὡς εἴ προσμενεῖ τις μείλιχον φωνὴν ἐνωτίσεται. Καὶ 
φλεδῶν δὲ διεκτάσεις ὑπεχρίνοντο, καὶ ὡς ὑγρὸν ὅλον τὸ σῶμα ἐν οἷς ἔδει περιεχλᾶτο, καὶ ζωῆς 
ἀπέχον μετεῖχεν ὡς ζῶν ἀνθηρότητος, τοὺς ὀφθαλμοὺς ἱμέρῳ παντὶ ῥεόλενον. “Ἵππουοις δ᾽ ἐπικει- 
μὲνη τῇ κεφαλῇ δεινὸν χαθύπερθεν ἔνευεν. Ἱ δὲ κόμη ἐς πλέγμο διεστραμμένη xal δεσμουμένη ὄπί- 
σθεν, ὅση xiyoto ἐκ μετώπων, τροφή τις ἦν ὀφθαλμῶν, μὴ ἐπίπαν τῷ χράνει συνεχομένη, ἀλλά τι 
xal παρεμφαίνουσα τοῦ πλοχμοῦ. Τῶν δὲ χειρῶν d μὲν λαιὰ τὰ συνεπτυγμένα τῆς ἐσθῆτος ἀνέστελλεν, 
ἀτέρα δ᾽ ἐχτεινομένη πρὸς κλίμα τὸ νότιον εἴχε τὴν χεφαλὴν ἠρέμα πως ἐγχλινομένην ἐχεῖ xal τὰς 
τῶν ὀφθαλμῶν Ἐπ᾿ ἴσης τεινομένας βολὰς, ὅθεν οἱ μηδὲ τὰς θέσεις τῶν περάτων ὁπωσοῦν ἐπιστάμενοι ἐς ἑσπέραν 
ἀφορᾷν τὸ ἄγαλμα διετείνοντο καὶ οἷον ἐπισπᾶσθαι χειρὶ τὰ Ex δυσμόθεν στρατεύμαται, χαγῶς χρίνοντες καὶ μὴ 


πρὸς ἔννοιαν ὀρθὴν τοῖς ὁρατοῖς ἐπιδαλλοντες. 


Οἱ μὲν οὖν μετὰ τοιούτων χινημάτων τῆς διανοίας Α ΑΟ {ΠῚ hac opinione impulsi Minerve simula- 


τὸ τῆς ᾿Αθηνᾶς συνέτριψαν ἄγαλμα, ἢ μᾶλλον τοῖς 
χείροσιν ἀεὶ προύδαίνοντες καὶ καθ᾽ ἑλυτῶν ὁπλῖται 
γινόμενοι τὴν ἀνδρίας χαὶ φρονήσεως ἐπιστάτιν καὶ 
τοῖς τύποις αὐτοῖς ἀπεώσαντο. Οἱ δὲ βασιλεῖς οὐδὲν 
ὅτι μὴ τὴν συλλογὴν τῶν χρημάτων ἔργον ἀσχολίας 
πάσης εἶχον καὶ πάλιν ἀνώτερον, ἐπεὶ [D. 360] μηδὲ 
χόρος ἦν παρὰ τοῖς λαμόάνηυσι λήψεως, ἀλλ᾽ ὅσον 
αἱ δόσεις προὔδαινον, τοσοῦτον ἐνήχμαζε τὸ φιλό-- 
χρυσον. ᾿Αμέλει xXx τῶν παλιτῶν φόρων ὠδίνοντο 
συλλογαί. Τούτου δὲ μὴ ὁμαλῶς προχωροῦντος (ὁ 
γὰρ λεὼς, ὅσα xal πέλαγος ἀχανὲς val ἀόριστον 
ἀνέμῳ, τοῖς μὴ θυμήρεσι διαῤῥιπιζόμενον ἐπέφρισ- 
σεν εἰς ἀπόστασιν) τῆς μὲν προθέσεως ταύτης ἀπ- 
ἔστησαν, τοὺς δὲ ζαπλούτγυς ἐπιλέγδην ἐσύλησαν, 
ὅπως dj Λατινικὴ γαληνιάσειες βούπεινα. Καὶ τὰ 
χρύσεα δὲ τοῦ μεγίστου νεὼ ἔπιπλα βαρυτάλαντα 
ὄντα, xal αἱ λυχνίχι σὺν αὐτοῖς αἱ ἀργύρεαι ἀφαι- 
ρούμεναι χαὶ παραδιδόμεναι πυρὶ, πρὸς βρῶσιν 
ἀτεχνῶς προδέδλητο τοῖς κυσὶ, xai μιξις ἦν τῶν 
ἀμίχτων ἀνόσιος. 

δ΄, ᾿Αλλὰ καὶ τούτων οὕτω γινομένων καὶ προδή- 
λως ἀνομουμένων οὐδὲν ἐπεραίνετο. ᾿Ηδούλοντο γὰρ 
οἱ τῶν χρημάτων εἰσπράχτορες, τῆς τῶν Ῥωμαίων 
εὐηθείας χατατρυφῶντες xal τῆς τῶν χρατούντων 
ἡλιθιότητος χαταπαίζοντες, τοὺς μὲν τὰς τιμίας 
ὕλας ἀποφορτίζεσται παρ᾽ αὐτοῖς τοὺς δὲ παρεστά- 
ναι ἀχθοφοροῦντας, ἄλλους προσιέναι χρυσαγω- 
γοὺς, ἐνίους δ᾽ ἐνσχευάζεσθχι πρὸς τὴν ἄφιξιν, καὶ 
τοῦτο δρᾶσθαι διὰ παντός. Ὅθεν τοῖς περὶ τὴν με- 
Ἰαλόπολιν τρυφηλοῖς χωρίοις xal τοῖς ἱεροῖς ἐν 


Προποντίδι τεμένεσι τοῖς τε λαμπροτάτοις οἷχκοπέ- ( 


δοις τῶν βασιλέων παράλλαξ οἱ στρατηγοὶ ἐφιστά- 
μενοι, καὶ παρὰ θάτερεν ἀτερος ὁπλιζόμενοι, ἐσχύ- 
λευόν τε τὰ ἐνόντα xal αὐτα πυρὶ παρεδίδοσαν, 
φειδόμενοι μηδενὸς παραλίου οἰκοδομήματος οἱ 
τοῦ καλοῦ ἀνέραστοι, κηρεσιφόρητοι Βάρδαροι, 
Πλεῖστα δὲ xiv ταῖς ἠόσι τῆς πόλεως ἐπιπλέοντες 
συνίστων πόλεμον. Καὶ ἦν d νίκη ἀμοιδαδὸν ἐπι- 
μειδιῶσά ποτε xal Ῥωμαίοις xai μὴ τιθεῖσα πάντη 
τὰ τῶν ἐναντίων ἀπρόσμαχα, ὁπότε xal τὸ δημῶδες 
τῆς πόλεως ἀνδριζόμενοι ἐνέχειντο τὸν βασιλέα 
αἰτούμενοι συνάρασθαί σφισι μετὰ στρατεύματος 
χατὰ τῆς τῶν πολεμίων ἀντιμαχήσεως, πιστοῖς 
οὖσι καὶ πατριώταις, εἴπερ. μὴ χείλεσι μὲν 'Ρωμαί- 
νοις προστίϑεται, τῇ δὲ καρδίᾳ Λατίνοις προσνένευ- 


crum contriverunl ; ac potius subinde ruentes in 
deterius, et contra semel ipsos armati, fortitu- 
dinis et prudentie presidem nec lypis expressam 
apud se ferre polueruut. Imperatorum vero sum- 
ma et unica occupalio erat pecunie collectio, 
quod nulla erat accipiendi salietas : sed quantum 
donativa augebantur, tantum crescebat auri cu- 
piditas. Cupiebant etiam a civibus exigere tribu- 
tum. Sed eum ea res noh expedito succederet 
(nam populus invisa postulatione irritatus, instar 
vasti maris vento conturbati, defectionem specta- 
bat), omisso illo proposito eos qui ditissimi esse 
ferebantur spoliarunt, ut Latinorum cupiditati 
immense fleret satis. Preterea maximi templi 
aurea suppellectilia 4748 multorum talentum 
et argentei lychni una abrepti conflabantur, et 
plane canibus objiciebantur rebus non miscendis 
nefarie commistis. 


4. Neque tamen manifestis injuriis istis quid- 
quam proflciebantur. Nam pecunie exactores Ro- 
manorum simplicitati insultantes et. imperatorum 
vecordie illudentes postulabant ut alii materiam 
pretiosam apud se deponerent, alii onera sustinen- 
tes astarent, alii auri bajuli accederent, alii se ad 
accessum pararent, idque continenter fieret. Unde 
hostium duces suburbana predia amonissima et 
sacras edes Propontidis et splendidissima impera- 
torum palatia, alii ab aliis instigati, direptis per 
vices iis que inerant, cremabant, nulli maritimo 
edificio parcentes, homines Barbari, ab omni ele- 
gantia alieni et in. pernicem hominum nati. Multi 
etiam urbana littora legentes pugnam cliebant, 
victoria non ipsis perpetuo addicta, sed allernis 
etiam Romanis aliquando favente. Et urbanus po- 
pulus, fiducia sumpta, ab imperatore postulavit ut 
sibi,qui fideles ipsi et populares ipsius essent, 
cum exercitu ad resistendum hostibus opem ferret, 
nisi forte labiis duntaxat Romanis faveret, animo 
vero ad Latinos propenderet. Verum ille postula. 
tiones erant irrite. Nam et Alexius ub armis con- 
tra Latinos sumendis abhorrebst, $dess ΝΆ, 


esse putabe&: eX V A eMet Qs λὰ seven 
d&bst, ine&nes prtoriacgus rom ἌΡΧΟΝΤΟΣ ERN 


943 


NICET/E GCHONIAT.£ 


94 


gendos, eos vero quorum ope in patriam restitutus A xev. "Hcav δὲ αἱ ἐπαγγελίαι πρὸς μηδὲν ἀνύσιμον 


esset, summis honoribus afficiendos esse. Huic 
sententie reliquie quoque imperatorii generis in 
Alexii equalis sui gratiam assentiebantur. Quidam 
etiam Latinis familiares facti colloquia civium ut 
veteres nugas aspernabantur, Latinum bellum 
magis reformidantes quam cervorum ezxeroilus 
rugientem leonem. Solus omnium Duoas Alexius, 
cui ob conjuncta supercilia et velut oculis immi- 
nentia Murzufli cognomentum ab sequalibus erat 
inditum, regni cupiditate flagrans, ut civium gra- 
tiam colligeret, cum Latinis pugnare ausus ad 
Perforatum saxum et contiguum illi fornicem il- 
lustre virtulis specimen edidit. Sed popularium 
ducum nullo adjutante (nam id imperator vetuerat) 


captus esset, 243 equo in genua prolapso elp 


omnibus unum ducem petenlibus,nisi manus sagil- 
tariorum eum defendisset. Proinde plebeia multi- 
ludo, cum neminem qui contra Latinos opem 
ferret inveniret, dofeclionis consilia agitare coepit 
et conviciis imperatores inseclari, cogitationibus 
que diu animis latuerant erumpentibus. Agebatur 
tum vicesima quinta dies mensis Januarii, septima 
indiclione, anno 6712. Concursu autem maximo in 
magnum templum facto, etiam seaatus et colle- 
gium pontificum et ecclesiasticorum primores eo 
convenere,et de imperatore deligendo una delibe- 
rare sunt coacti. Cum autem sententias rogare- 
mur, nullo modo auclores esse poteramus ut 
imperatoribus statim ejectis alium crearent, haud 
ignari,quisquis designa!us esset, eum cum ob alia, 
tum quod Latinorum duces rursus Alexium sum- 
mis viribus defensuri essent, posteriores laturum. 
At plebs, ut simplex est et mutabilis et nihil nisi 
libidinem in consilio habet, se Angelorum impe- 
rium diulius toleraturam negabat, neque prius 
discessuram quam imperatorem ex sententia nacla 
esset. Igitur ipsa re contumaciam hominum ex- 
perti, fortunas nostras miserantes et affatim 744 
lacrymantes quiescimus, quid futurum esset,multo 
ante prospicientes. Dum autem illi diligenter im- 
peratorem quaerunt et alios atque alios ex nobili- 
bus familiis designant, tandem iis omnibus impro- 


batis, plebeios magistratus et quosdam nostri 


ordinis manibus prehensos accipere coronam 
strictis ensibus horlabantur. Heu 1 heu! quid illo 
periculo gravius atque acerbius ? quid illius conci- 
liabuli vecordia dementius magisve ridiculum ? 
Designationis ea ratio afferebatur : « Vestem habes: 
esto noster imperator. » Vix landem triduo elapso, 
adolescentem quemdam Nicolaum Canabum invi- 
tum imperatorem inaugurant, Quse ubi Alexius 
audivit (nam Isaacius animam agebat, illis diu- 
turni imperii predictionibus ipso eventu refutatis 
et non aliter quam febricitantium somnia evanc- 
scentibus), Bonifacium marchionem  accersit ; 
initoque consilio utrique visum est Latinas cohor- 
tes in palatium admittendas esse, quibus novus 
iste imperator, et populus qui illum designasset, 


προϊοῦσαι. Ὃ τε γὲρ ᾿Αλέξιος ὡπλίσθαι κατὰ ΔΛατί- 
νων μὴ πεφωχὼς ᾧετο xal ἀσύμφορον, καὶ ὃ τούτου 
πατὴρ ᾿ἸΙσαάκχιος εἰσῆγε παραίφασιν κχενοφωνεῖν 
τοὺς ἐκ τριόδων ἐᾷν, τοὺς δ᾽ αὐτὸν χκαταγατγόν- 
τας εἰς τὴν πατρίδά τιμῆς τῆς ἀνωτάτω καταξίιοῦι 
Ταῖς δὲ γνώμαις ταύταις προσεπέῤῥεπον xai τὰ τῷ 
βασιλείου γένους ἐγχαταλείμματα, ἥλικες — $)oa 
τέρποντες τὸν ᾿Αλέξιον. Ἔνιοι δὲ xai τοῖς Αατίνοις 
εἰς ἑταίρους ἀναχραθέντες ὡς ἑώλους ὕθλους τὰς 
τῶν πολιτῶν ἐντεύξεις παρέτρεχον, τὸν τῶν Ami. 
νων ἐχρεπόμενοι πόλεμον ὡς οὐδὲ λέοντα βρυχητίαν 
ἐλάφων στρατόπεδον. Μόνος δ᾽ ἐκ πάντων Ó Δούχας 
᾿Αλέξιος, ὃς ἐκ τοῦ συνεσπάσθαι τὰς ὀφρῦς καὶ οἷον 
τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐπιχρέμασθαι πρὸς τῶν συνεφήδων 
ἐπωνόμαστο Μούρτζουφλος, πλὴν xal οὗτος ac 
λείων xal τὴν τῶν πολιτῶν ἐπιτεχνώμενος εὔνοιαν, 
τὸν κατὰ τῶν Λατίνων ἀπεθάῤῥει πόλεμον, ἀρετῆς 
[P. 364] τε ὡς μάλιστα ποιούμενος ἔνδειξιν περὶ 
τὸν λεγόμενον Τρυπητὸν λίθον xal τὴν ἐχεῖσς πε- 
ριαγομένην ἀψίδα τοῖς δυσμενέσι συμπλξακῖται. 
Μηδενὸς δὲ τῶν παρεστώτων ὁμοφύλων ἡγεμόνων, 
δόξαν οὕτω βασιλεῖ, ἐπαρέξαντος μιχροῦ συν’ 
ληπτο ἄν' ὃ τε γὰρ ἵππος ἐπὶ γόνυ ὥχλασενὶ 
ἐπεχάθητο, xal πᾶσα ἡ ξυμδολὴ πρὸς ἕνα ἀπεχρ 
πολέμαρχον, εἰ πὴ τοξότις νεολαία τῆς πόλεως τὲ 
δυνατὰ παρατυχοῦσα ἐπήμυνε. Τὸ τοίνυν λεῶδς 
τῆς πόλεως μηδένα τῆς ἐπὶ Λατίνους ξιφουλχία 
συναγωνιστὴν εὐρίσχον xai ξύμμαχον εἰς aroote 
σίαν οἰδαίνειν ἤρξατο, καὶ ὡς λέδης ἐκ πυρὸς xz 
τῶν χρατούντων ἀτμοὺς ἀνιέναι ὕδρεων καὶ τῷ 
πάλαι ὕφαλόν τε xal ἄγνωστον γνώμτν ἐχγέεπ 
πρὸς φῶς. "Hye. μὲν οὖν τότε πέμπτην καὶ εἰχοστὴν 
ὁ Ἰανουάριος τῆς ἑδδόμης ἱνδιχτιῶντος τοῦ axe 
χιλιοστοῦ ἑπταχοσιοστοῦ δωδεκάτου ἔτους" συν 
δρομῖς δ᾽ ὅτι πλείστης εἰς τὸν μέγαν γινομένης 
νεὼν ἠναγκάζετο xal d, σύγχλητος ἢ τε τῶν doque 
ρέων ὁμήγυρις xai οἱ τοῦ βήματος λόγιμοι συνε)» 
θεῖν ἐχεῖσε xal συνδιασχέψασθα: σφισι περοὶ τῷ 
ἄρξοντος. Περὶ τῶν προχειμένων τοίνυν τὸ «sz 
ἰστάμενον εἰπεῖν λιπαρούμενοι ἐκ μὲν τοῦ αὐτία 
ἐπιθέσθαι τοῖς βασιλεύουσι xal χειροτονεῖν ἕτῳσ 
εἰς ἀρχὴν οὐδ᾽ ὅλως ἐδοχιμάζομεν ὑποθέσθαι τὸς 
συνιοῦσι. χαλῶς γὰρ ἤδειμεν ὡς τὸ μεῖον ὃ προ" 
δληθεὶς ἀποίσεται τῇ τε ἅλλῃ xal Ott τῶν Δατίνων 
οἱ στρατηγοὶ ἀμφοτέραις xal πάλιν ἀνθέξονται τοῦ 
᾿Αλεξίου καὶ περιέζονται. ΟἹ δὲ λαοὶ χρῆμά τι 
ὄντες ἀφελὲς xal εὐρίπιστον, καὶ πλέον τοῦ Weir 
ματαίνειν οὐδὲν ἐπιστάμενοι, οὐκέτ᾽ ἔφασκον VE 
᾿Αγγέλων βούλεσθαι βασιλεύεσθαι, xa! ὡς οὐχ 8) 
λως ὁ σύλλογος ἐκεῖνος διαλυθήσεται, εἴ μή τις τῶν 
πραγμάτων προστήσεται θυμήρης αὐτοῖς. Πείρᾳ 
τοίνυν γνόντες τὸ τῶν ἀνδρῶν ἀμετάθετον ἧσυχ ἄζο- 
psv, ἑαυτοὺς ταλανίζοντες, xal πολλὰ τῶν παρειῶν 
χατελείδομεν δάχρυα, τὸ μέλλον, ὡς εἰκὸς, poc- 
ρώμενοι. Οἱ δὲ τὸν ἀρξοντα ἐπιμελῶς ἀνεδίφων, 
xal νῦν μὲν τόνδε, νῦν δ᾽ ἐχεῖνον ix τῆς εὐγενοῦς 
φυταλιᾶς ηὐτοσχεδιαζον αὐτοχράτορᾳβ. Τέλος δ' 
ἀπειρηκότες τοῖς ὅλοις, τοὺς ὀχλαρχικοὺς xal δη- 





945 


ISAACIUS ANGELUS ET ALEXIUS F. 


946 


μοκόπους, Bvlouc δὲ καὶ τοῦ xal καθ᾿ ἡμᾶς τάγματος Α submoveretur. Eo consilio nuntiato, Murzuflus 


τῆς χειρὸς ἐπισπώμενοι, στεφηφορεῖν ἄνέπειθον 
ξιφήρεις ὁρώμενοι. Φεῦ, φεῦ ! τί τοῦ τότε πειρατη- 
ploo θυμαλγέστερον ἢ ἄχθεινότερον, ἢ τῆς τῶν 


συνειλεγμένων ἀδελτηρίας γὙελοιωδέστερόν τε xal' 


ἀλογώτερον ; Τὸ γὰρ, « Ἱμάτιον ἔχεις" γενοῦ 
ἡμῶν ἀρχηγὸς, » ἦν ὁρᾷν ἀτεχνῶς περαινόμενον. 
Μόλις δὲ xal τρίτης ἡμέρας παριππευσάσης νεα- 
νίσχον τινὰ λαδόντες Νιχόλαον τὴν xArciv, Kava- 
Góv τὴν ἐπίχλησιν, εἷς βασιλέα χρίουσιν ἄχοντα. 
Ὡς 8' ᾿Αλεξίῳ ταῦτα ἠνώτιστο τῷ ἀνάσσοντι (ὁ 
γὰρ Ἰσαάκιος ἔχειτο πνέων τὰ λοίσθια, τῶν μαχρῶν 
ἑχείνων προχγγελμάτων τῆς μοναρχίας φρούδων 
ἑλυλεγμένων val ὡς χλινεγέρτου ἀποπτάντων ἐνύ- 
πνιον), μετάχλητος τίθεται ὑπ᾽ αὐτοῦ ὁ Βονιφάτιος 
μαργέσιος, xai περὶ τῶν ἐνεστώτων ἄμφω σχεψά- 
μενοι δεῖν ἔγνωσαν δυνάμεις Λατινιχὰς εἰσενεχθῆναι 
τοῖς παλατίοις, δ᾽ ὧν ἀπόδλητος ἐσεῖται ὁ δημοπρό- 
ὄλητος xal ὁ τοῦτον ἀρχαιρεσιάσος λαός. Ὥς δ΄ ἦν 
τὰ ἐσχεμμένα ταῦτα πεφωραμένα, [P. 362) τὸν 
χαιρὸν ἁρπάσας ὃ Δούχας ὁ Μοὐρεζουφλος ὡς πρὸς 
ἣν ὥδινεν ἀποστασίαν ἁρμόδιον, σὺν τῶν ἐχ τοῦ 
γένους ἐχείνῳ συχνοῖς xai τὸν ἐπὶ τῶν ἀρχιχῶν 
χρυσώνων ὑποποιεῖται θλαδίαν, ἁλωτὸν ἀνθρώπιον 
τιμῶν ἀναθδάσεσι xal εὐχείρωτον λήμμασιν. Ὁ δὲ 
τοὺς πελὲχυφόρους ἐχχλησιάσας, xal σφισι χοινω- 
σάμενος τὴν βασιλέως πρόθεσιν, ἐχεῖνα φιλητία 
τίθησι χρίνοντας ὅσα ol βουλητέχ xal Ῥωμαίοις 
ἀσπάσια. Κἀντεῦθεν ἡ τοῦ βασιλέως ὧδέ πως Opa- 
ματουργεῖται χαθαίρεσις. Πρόσεισιν ὁ Δούχας τῷ 
βασιλεῖ τῆς νυχτὸς ἀωρὶ (ἐπῳχείωτο γὰρ ὑπὲρ 
ἅπαντας, τιμηθεὶς πρωτοδεστιάριος καὶ τὰ τοῖς 
πολλοῖς ἑτερόχρωμα καθυποδούμενος πέδιλα) καί 
φησι συμπαθῶς ὡς οἱ τοῦ αἵματος ἐχείνῳ, ἀλλὰ δὴ 
χαὶ πλεῖστον τῶν ἀνωνύμων, πρὸ δὲ πάντων τὸ 
πελέχεσιν ὁπλιζόμενον βάρδαρον, παρεισιν ἐπὶ θύ- 
pas ὁρμαῖς μανιώδεσιν, αὐτοχειρὶ αὐτὸν διχσπά- 
σοντες ὡς ἤδη τοῖς Λατίνοις ἐχφανθέντα ὁμόνοα καὶ 
τῆς αὐτῶν ἐξηρτημένον φιλίας. Ὁ δὲ πρὸς τὴν 
ἀχοὴν ταύτην μορμολυχθεὶς xal qavsig ἔχθαμδος 
ὑποθέσθαι οἱ τὸ πραχθησόμενον λιπαρεῖ. Περισχὼν 
τοίνυν τὸν βασιλέα τῷ χαταχεχυμένῳ μέχρι ποδῶν 
καὶ πλατεῖ ἐπενδύτῃ τοῦ σώματος συνέξεισιν ἐχείνῳ, 
καὶ ἄπεισι δ᾽ ἀφανοῦς τοῖς πλείστοις πυλίδος ἐς 
τὸ σχήνωμα ὃ δὴ τῶν βασιλείων εἶχεν dvxóc, ὡς 
δῆθεν αὐτὸν ῥυσόμενος. Καὶ βασιλεὺς μὲν ἐπὶ τοῖς 


οὕτω δρωμένοις μιχροῦ xai χάριτας ὡμολόγει τῷ Δούχᾳ, καὶ τὰ τοῦ Δαδὶδ ὑπέκραγεν 
αὑτῷ, « "Expudé με ἐν σχηνῇ αὐτοῦ ἐν ἡμέρᾳ καχῶν 


Ducas, arrepta occasione ad delectionem quam 
partuciebat idonea, cum multis cognatis suis epa- 
donem fisco prefectum sibi conciliat, 743 ho- 
muncionem incrementis dignitatis et largitionibus 
non inexpugnabilem. Is vero 1mperatoris consilio 
bipenniferis nuntiato efficit ut ea amplectenda 
censeant que ipse vellet et Romanis grata essent. 
Ex eo imperatoris expulsio quasi per ludum in- 
choatur, eumque Ducas intempesta nocte adit 
(erat enim ei intima familiaritate conjunctus, 
protovestiarii dignitate et insignibus calceis ab eo 
ornatus), οἱ mcsta voce ait. cognatos ejus et plu- 
rimos obcuros homines, in primis vero bipenni- 
feros Barbaros, furioso impetu in foribus esse ad 
eum, ob initam cum Latinis familiaritatem et ami- 
ciiam, discerpendum. Is vero, eo nuntio territus 
atque obstupefactus, orat ut quid agendum sit 
moneat. Tum ille imperatorem lata veste et ad 
pedes usque fusa complexus, per portam plerisque 
ignotam in tentorium, quod in palatio habebat, 
quasi liberaturus perducit. Qui ob id factum ei 
pene 4246 gratias agebst, οἱ Davidicum illud ca- 
nebat: e Occultavit me in tentorio suo, in die 
malorum meorum: texit me in occulto taberna- 
culi sui. » Ille vero alternis respondebat: « Labia 
dolosa in corde, et in corde locutus est mala; ac pa- 
cate mecum locuti sunt, et irati dolos struxerunt. » 
Ac Alexius statim compedibus injectis in omnium 
teterrimum careerem conjicitur, Mursuflus vero 
insignia imperii sumit, eumque deinceps alii 
imperatorem de more cousalutant : alii ad 
Canabum in templo sedentem oonfluunt, virum 
leni ingenio, cordatum et non imbellem. Sed 
quia pejora apud Cpolitanos in primis vincunt 
(nam popularium meorum gratie veritatem anle- 
pono) Duce opes crescebant et firmabantur, 
Canabi vero splendor ut lune deflcientis obscu- 
rabatur; neo multo post a satellitibus Duce 
captus custodie traditur, populo nibil opitulante, 
post proclamationem ejus dispersis omcibus. 
Ceterum Alexio imperatori Dueas bis venenum 
propinavit; 447 quod cum adolescens tum elalis 
robore tum antidotis, quibus clam utebatur, 
vicissel, laqueo ei gullur elidit, mense imperii 
sexto, die octavo. 

ἄντιχρυς ἐπ’ 


μου ἐσχέπασέ με ἐν ἀποχρύφῳ τῆς σχηνῆς αὐτοῦ. » 


Ὃ δὲ xa0' ἕτερα ψαλμῳδήματα τοῦ Δαδὶδ, ἃ φησι, « Χείλη δολια ἐν καρδίᾳ, xal ἐν χαρδίᾳ ἐλάλησε xaxá. 
καὶ ἐμοὶ μὲν εἰρηνικὰ ἐλάλουν, καὶ ἐπ᾽ ὁργὴν δόλους διελογίζοντο,» ταῦτα ἦν μετιών. Καὶ παραχρῆμα 
ὁ μὲν σιδήρῳ τοὺς πόδας ἀσφαλισθεὶς καὶ παραῤῥιφεὶς δεινοτάτῃ παρὰ πάσας εἰρχτῇ ἔθετο οὕτω 
σχύτος ἀποχρυφὴν αὐτοῦ, ὁ δέ τοῖς βασιλιχοῖς χοσμεῖται συμύολοις, Τὰ δ᾽ ἐπὶ τούτοις οἱ μὲν τῷ 
Δούχᾳ mpospoovtit, xax! τὰς εἴωθυίας τῷ αὐτοχράτορι προσρήσεις ἀναδιδόησιν᾽ οἱ δὲ τῷ χαθημένῳ 
ἐπὶ νεὼ προσνεύουσι Καναδῷ, ἀνδρὶ τὸ ἦθος μειλίχῳ καὶ δεξιῷ τὴν γνώμην, μηδ’ ἀγεννεῖ τὰ πολέμια. 
Ἐπεὶ δὲ τὰ χείρω ἐπικρατέστερα παρὰ τοῖς Κωνσταντινουπολίταις καὶ μάλιστα (φιλτέρα γὰρ ὑπὲρ 
τοὺς ὁμογενεῖς dj ἀλήθεια), ὁ pit Δούχας ἐχραταιοῦτο καὶ τγτὔξανεν, ὁ Ot Καναδὸς ἀμαυρουμένην 
εἶχε τὴν αἴγλην κατὰ σελήνην λειψίφωτον. Χεϊῖροῦται δὲ καὶ πρὸς τῶν ὁπλοφόρων τοῦ Δούχα οὐκ εἰς 
μακρὸν xai φρουρᾷ παρπδίδοται, πρὸς οὐδὲν ümapxicavtoc αὐτῷ τοῦ βασιλευτοῦ λὲὼ, ἀλλὰ πάντως, 


947 NICET/E CHONIAT/E 948 


διασπαρέντων εὐθὺς μετὰ τὴν ἀνάῤῥησιν. Τῷ δὲ βασιλεῖ ᾿Αλεξίῳ δὶς μὲν mpoUtevvev ὁ Δούκας ζωης 
χατευνάστριαν χύλιχα: ὡς δ᾽ ἦν ὁ μείραξ τοῦ φαρμάχου νεανιχώτερος, ἀντιδότοις χρώμενος" -᾿ λάθρα, 
δι’ ἀγχόνης τὸν τῆς ζωῆς ἐκείνῳ μίτον ἐχτέμνει, ἢ καὶ οὕτως εἰπεῖν, διὰ στενῆς xal τεθλιμμένης τῆσδε 
πορείας τὴν ψυχὴν ἐκείνῳ ἐχθλίόει xal πρὸς τὸ τοῦ ἄδου ἐἔχπυρηνίζει πέταυρον βασιλεύσαντι μῆνας ξξ 
σὺν ἡμέραις ὀχτώ. 





BAXIAEIA AAEASIOY TOY ΔΟΥ͂ΚΑ 


TOY ΚΑΙ MOYPTZOY4AOrY, 


IMPERIUM ALEXII DUC/E 


COGNOMENTO MURZUFLI. 


48 1. Imperio citra controversiam potitus À 


Ducas mutationes rerum parturiebat, et contur- 
bare omnia in animo habebst, homo callidus οἱ 
arrogans, qui prudentiam in dissimulatione et 
cunctatione ponebat, ac beneficia subinde in Me- 
teonis etatem differebat. Negabat enim regium 
esse subito ac temere quidquam facere, sed cum 
mora et deliberatione. Ad has senlent!ias cum 
suapte sponte: propensus 749 eral, quippe qui 
Be nihil scitu necessarium ignorare, sed omnibus 
robus gerendis idoneum: esse profiteretur, tum a 
Philocalio socero suo umbratili adjutore in ea 
opinione conflrmabatur. Quem cum aliter in sum- 
mo consilii gradu collocare non possel, nos nulla 
probabili de causa ab "officio logothetze secretorum 
removit, eumque in nostrum locum substituit. Is 
vero vir cum 8 sui cognitione alienissimus esset, 
dum pre nimia ambitione ea qux» dignilalem ejus 
superabant cum periculo appetit, ne quoslam ho- 
noratos viros assessores hnberet, pati podagram 
simulat, quasi una cum pedibus cerebrum etíarn 
amisisset, et quasi aliena mente decorum negli- 
git. Ceternm Ducas hie cum suscepto imperio the- 
sauros non plenos nec semiplenos, sed admodum 
exhaustos reperisset, meteba! ubi non severat, et 
colligebat ubi nihil sparserat. Ac gravi quastione 
in eos habita qui sub Angelis maxima imperia ges- 
serant ad fastigium Seb3stocratoricum et Ceesareum 
evcoli, pecuniam inde collectam ad 250 publicos 
usus referebat. Cum autem Latinis, hostium viri- 
bus male estimatis, resistere cuperet, esque re 
omnium primus esset, murum maritimum trabi- 
bus altiorem fecit, el terrestres portas tibicinibus 
fulsit; et legionibus suo exemplo, dum gladio δο- 
ciuctus et ferream clavam manibus versare con. 
spicitur, ad fortitudinem excitatis, parlim hostium 


[P. 363] α΄. Ὡς οὖν καθαρῶς εἰς Δούκαν dj Basi- 
λεία μεταχεχύδευτο, ὁ μὲν ὥδινε πραγμάτων μετα- 
6oÀàc καὶ τὸ πᾶν ἀναγυχήσειν ἐσχέπτετο, σοφι- 
σματίας ὧν τὸ ἦθος xal τὸν τρόπον φρονηματίας (593, 
xai τὸ χρυψίνουν ἀγχίνουν οἰόμενος, xal ἐπὶ πᾶσι 
τὸν εὐεργέτην ἐς τοὺς Μετέωνος αἰῶνας ἂν διέ 
μενος (53) ἐκ τοῦ μὴ χρίνειν, ὡς ἔλεγε, Baatidh 
τὸ αὐτόματον xai dvixpibov ἐν ταῖς πράξεσι, τὸ ἃ 
περιεσχεμμένον xxi χρόνιον. Πρὸς δὲ τὰς τοιαύτε 
Ἡνώμας ὡρμᾶτο μὲν xai αὐτόθεν, οὐδὲν ἐκεῖνον 
λεληθέναι τῶ» καθηκόντων ἰσχυριζόμενος, ἀλλὰ mim 
πεφυχέναι πράγμασιν' εἶχε δὲ xal συνερίθου axle. 
cua ἰσχνὸν παρεπόμενον τὸν χηδεστὴν Φιλοκάλιν 
ὅν οὐχ ἑτέρως ἔχων ἐπὶ τοῦ ἄκρου στῆσαι d 
συγχλήτου βατῆρος, ἡμᾶς μὲν ἀπ’ οὐδεμιᾶς εὐσχύ- 


B uv προφάσεως τοῦ τοῖς σεχρέτοις [P. 364] Aop- 


θετεῖν παραλέλυχεν, ἐχεῖνον δ᾽ ἀντιπροδέδληκχν, 
᾿Αμελέτητος δ᾽ ὧν ὁ ἀνὴρ ὅδε τοῦ ἑχυτὸν eMe 
παντάπασιν, ὑπὸ τῆς ἄγαν φιλοτιμίας τῶν ὅπὲρ τὶ 
χαθῆχον σφαλερῶς ἐφιέμενος, τὸ μὴ σύνθρονος εἶνα 
τῶν ἐν τιμαῖς ἐνίοις ὑπενόθευε ποδάγραν cy, ματι» 
ζόμενος, ὡς εἴπερ συνδιέῤῥεε τοῖς πτέρναις τὸ 
ἐγκέφαλον, κἀντεῦθεν ἀλλοφρονέων ὀλιγώρως sip 
τοῦ πρέποντος, ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς βασιλείους θη σαυροὶς 
οὐκ ἐπιχειλεῖς οὐδ᾽ ἡμιδεεῖς, ἀλλ᾽ ἐν στενῷ πάνῃ 
ἀπειλημμένους ὁ ἄρξας οὐτοσὶ Δούχας εὐρὼν Gu 
ζων ἦν ἔνθα οὐκ ἔσπειρε xol συνάγων ὅθεν οὐ be 
ἐσχόρπισεν, ἐτάσεσι βαρείαις ὕπάγων τοὺς τὰς 
μεγίστας ὑπ’ ᾿ΔΛγγέλων ἀνεζωσμένους πρώην ἀρχὰς 
Xa! μεσαρσιωθέντας εἷς ὕψος σεδαστοχράτορσι 
χαθῆχον χαὶ Καίσαρσι, xzi πρὸς τὰς κοινὰς ἐκ 
εχτᾶτο χρείας ὁπόσα ἐνθένδε συνέλεγε χρήμκι. 
᾿Απειροχάλως δ᾽ ἔχων τῆς τῶν Λατίνων ἀντιμαχή- 
σεως, κατὰ τοῦτο τὸ μέρος πάντων ἐπρώτευε" τὲ 
τε γὰρ παράλια τείχη τῆς πόλεως διὰ δοκῶν ἀνό» 
ψωσε, χαὶ τὰς χερσαίας πύλας τειχισματίοις διεί- 


Hier. Wolfii nota. 


(52) Aliud est φρονηματίας, aliud. φρόνιμος, sed 
barbaries vocabulorum vim depravasse videtur. 

(33) Kai ἐπὶ πᾶσι τὸν εὐεργέτην ἐς τοὺς Μετ- 
iovog αἰῶνας ἀναδυόμενος. nique — benefacto- 


rem subinde in Meteonis szcula procrastinans. Me- 
τέωνος αἰῶνες, si scriptura non fallit, videtur pro- 
verbium aliquod recentius esse, ut alioqui Tithoni 
senectus celebratur. 


949 


ALEXIUS DUCAS MURZUFLUS. 


950 


ληφε, xal τὴν στρατιὰν ἀνεζωπύρει τῷ καθ᾽ αὐτὸν Α excursiones reprimil, partim eos qui. frumentatum 


ὑποδείγματι. Ἐν πολλοῖς δὲ καὶ αὐτὸς ξίφος áyxo- 
λιζόμενος xal χαλχήρει χορύνῃ τὴν χεῖρα καθοπλι-" 
ζόμενος τοῦτο μὲν τὰς τῶν ἐναντίων ἀνέχοπτεν 
ἐχδοομὰς, τοῦτο δὲ τοῖς σποραδικῶς ἐξιοῦσιν εἷς 
πορισμὸν σιτίων ἐφιστάμενος ἦν αὐτεπάγγελτος χαὶ 
αὐτενέργητος. ᾿Αμέλει διὰ ταῦτα τοῖς πολίταις 
ἠσπάζετο, εἰ xxi ὕποπτος ἦν τὰ πολλὰ καὶ ἀσύμ- 
ὄατος τοῖς ἐξ αἵματος" ἅτε γὰρ ἐντραφέντες οὗτοι 
βλαχείᾳ xai μαλακίᾳ συνανδρωθέντες, ἀναγωγιχὴν 
αὐστηρίαν καὶ δίαιταν σώφρονα περιιστάμενοι, ὡς 
τὰ χεχρατημένα σώματα νοσοχόμησιν, ἐτραχηλίων 
καὶ ἐσχληρύνοντο. Τὴν τοῦ Δούχα τοίνυν ἐμόρίμησιν 
καὶ ἐπίπληξιν (ἦν γὰρ καὶ φύσει χοΐλος xal βαρὺς 
τὴν φωνὴν χαὶ τὸν φάρυγγα βραγχιῶν) ὅσα xal γεῦ- 
σιν πολύποδος ὡμοῦ ἤ ἐλλεθόρου τράπεζαν εἴτε μὴν 
ταυρείου αἵματος χέρασμχ ἐχτρεπόμενοι, τὴν τούτου 
χαταστροτφὴν ἐπιστροφὴν ᾧοντο θεϊκήν. Ἔνθεν τοι 
χαὶ Βαλδουίνου τοῦ τῆς Φλαντρίας χόμητος τὰ περὶ 
τὸν Φιλέαν χείροντος μέρη, χἀκεῖθεν φόρους συλλέ- 
γοντος, ἔξεισι κατ᾿ αὐτοῦ βασιλεύς. Ὡς δ᾽ ὁ μὲν 
ἀπιὼν, οἱ δ᾽ ix τοῦ πολεμίου στίφους ἀναζευγνύντες 
ἀλλήλοις συνέμιξαν, Ρωμᾶϊοι μὲν δέει ξυνέχονται 
xai συντόνου φυγῆς ἔχονται, περιλειφθεὶς δὲ μόνος 


sparsim exibant persequitur. Que cum ultro ne- 
mine flagitante faceret, ut charus erat civibus, ita 
cognatis suis fere suspectus οἱ invisus. Qui ut in 
otio nutriti et in deliciis adulti, severam et modes- 
tam vite rationem ut morbida corpora temperan- 
tiam aversantes 80 eo abhorrebant, et ejus casti- 
gationem et increpaticnem (erat enim natura voce 
gravi, aspera et rauca) gravissime et iniquissimis 
animis patiebantur, et ejus exitium ut divinum 
beneflcium  exoptabant. Cum autem imperator 
contra Balduinum Flandriae comitem, qui Phils 
loca finitima populabatur οἱ tributa exigebat, 
exiret, atque in eo itinere uterque alteri occuris- 
sent, Romanis perterritis et trepide fogientibus 


B 151 solus derelictus pene periisset : et Genitri- 


ois Dei imago quam Romanorum imperatores 
belli sociam asciscunt, ab hostibus capta est. Ne- 
que heo tantum gravia erant, sed et longe gravio- 
ra timebantur. Nam in majoribus navibus horrea- 
de rursus scale fabricabantur et omnis generis 
machine parabantur, vexillis superne volitanti- 
bus ; et iia, qui pugnandi causa ea conscenderent, 
ἃ Latinis maxima praemia proponebantur. 


ὁ βασιλεὺς αὐτός τε μιχροῦ παραπώλετο, xal ἣ τῆς Θεομήτορος εἰχὼν, fjv oi βασιλεῖς “Ρωμαίων ποιοῦνται 
συστράτηγον, τοῖς ἐναντίοις ἑάλωκεν. "Hv ὃ οὐ μόνον ταῦτα δεινὰ, ἀλλά γε καὶ τὰ ἐλπιζόμενα πολὺ χείρω καὶ 
χαλεπώτατα ἐν γὰρ τοῖς μείζοσι τῶν πλοίων φρικώδεις πάλιν χλίμαχες ἐτεχταίνοντο xal μηχαναὶ παντοῖαι 
χατεσχευάζοντο, σημαῖαί τε ἐπὶ τούτων ἡνέμωντο, xal τοῖς εἰς αὐτὰς ἀνιοῦσιν ἐπὶ τῷ μάχεσθαι δωρεαὶ παρὰ 


Λατίνων προὐτείνοντο μέγισται. 

[P. 365] β΄. Καὶ ταῦτα μὲν τῶν δεινῶν ἐκχινέϊτο, 
τὰ δὲ ἐγίνετο, τὰ δ᾽ ἤμελλεν’ ἡλόγηντο δὲ xal οἱ 
περὶ φιλίας λόγοι καὶ παντάπασι χατημέληντο. 
Μᾶλλον δὲ καὶ τούτους πονηροί τινες Τελχῖνες πολ- 
λάκις συνέχεον. 'O γὰρ δοὺξ Βενετίας 'Epixoc Δάν- 
δουλος ὁμιλῆσαι περὶ σπονδῶν ἑλόμενος βασιλεῖ, νῆα 
εἰσιὼν τριήρη, περὶ ταῖς ἀχταῖς προσέχει τοῦ 
Κοσμιδίου. Ὡς δ' ἔφιππος ἐκεῖσε καὶ βασιλεὺς ἀφ- 
ίχετο, ἐχοινοῦντο μὲν ἀλλήλοις τὰ πρὸς εἰρήνην 
ῥήματα, μηδενὶ τῶν ἄλλων τὴν σπουδὴν Χαριζόμε- 
νοι. Καὶ ἦσαν τὰ παρὰ τοῦ δουχὸς Βενετίας xai 
τῶν λοιπῶν στρατηγῶν αἰτούμενα χρυσίου πεντή- 
κοντά χεντηνάρια ix τοῦ αὐτίχα μάλα χαταδαλλό- 
μενα, xxi συμφωνίαι τινὲς ἐπ’ αὐτοῖς ἀποχνάίουσαι 
μὲν καὶ δυσπαρᾶδεχτοι τοῖς γευομένοις ἐλευθερίας 
xxi εἰωθόσιν ἐπιτάσσειν, οὐχ ἐπιτάσσεσθαι, xol 
Λαχωνιχαὶ βαρεῖαι χρινόμεναι μάστιγες: οἷς δ᾽ 
αἱχμαλῶσίας πρόχειται κίνδυνος xal πάνδημος ἀνέῤ- 
ῥωγεν ὄλεθρος τὸ μέν τι πρώην, τὸ δὲ καὶ ὑπογυίως 
ἀναστομούμενος, ἀνεχταὶ πάντως μηδὲ παντάπασιν 
ἀχθεινόταται. "Ev d δὲ τὰ πρὸς εἰρήνην εἷς διάλεξιν 
προὔχειντο, ἱππικαὶ Λατινιχαὶ δυνάμεις ἐξ ὑπερ- 
δεξίων αἴφνης φανεῖσαι ἡνίαις ὅλαις τῷ βασιλεῖ 
ἐπιτίθενται, ὡς μόλις ἐχεῖνον παρερύσαντα τὸν 
ἵππον διεχφυγεῖν τὸν χίνδυνον, τῶν δὲ συνόντων 
χειρωθῆναί τινας τὸ γὰρ ἄχρον τῆς ἐχείνων πρὸς 
ἡμᾶς ἀπεχθείας καὶ τὸ ὑπερδάλλον τῆς ἐπ᾽ ἐκείνους 
ἡμῶν διχονοίας οὐδεμίαν ἑκατέροις παρεισῆγε ῥοπὴν 
φιλάνθρωπον. Τὰ δ᾽ ἐπὶ τούτοις ἀποσαλεύονται τῶν 
ἠόνων τα μέγιστα τῶν ἀντιπάλων σχαφῶν, ἐφ᾽ ὧν 


C 


2. [ta periculis partim instantibus, partim ur- 
gentibus, nulla spes pacificalionis supererat, pa- 
ollonibus per invidos et sceleratos quosdam ho- 
mines sepe confusis. Nam dux Venetiarum Ericus 
Dandulus cum imperatore de pace acturus triremi 
juxta Cosmidium appellit: eodem et imperator 
equoadvehitur.Rebus aliis omnibus relictis de pace 
verba conferunt. Ac a duce Venetiarum ceete- 
risque principibus auri centenarii quinquaginta 
statim numerandi postulantur, adjectis conditio- 
nibus aliquot durissimis et minime accipiendis iis 
qui libertatis dulcedinem sunt experti et impe- 
rare, non parere didicerunt, et Laconici flagelli 
acerbitatem euperantibus. Quibus vero captivitatis 
periculum imminebat ac publicum exitium et in- 
choatum οἱ exasperatum. 2 ὅ ὁ plane tolerabiles 
erant neo omnium difficillime. Dum vero de pace 
disputatur, Latinorum equestres copie ex supe- 
riore loco subilo erumpentes laxis habenis impe- 
ratorem petunt, ut vix equo converso periculum 
effugeret οἱ comitum ejus aliquot caperentur. 


ἢ Nam summum eorum erga nos odium et immen- 


sum nostrum cum illis dissidium obstabat quo 
minus utrinque de sequis conditionibus agi posset. 
Exinde maxime hostiles naves, in quibus parate 
erant scala ceteraque instrumenta ad oppugna- 
lionem necessaria, a liltoribus reducte recta ad 
moenia accedunt, et justis invicem distincte inter- 
valiis id spatium occupant, quod ad Evergete mo- 
nasterio δὰ amussim ad Blanchernium palatium 


951 


NICETAÀ, CHONIAT/E 


9952: 


extenditur, incendio desolatum aspectuque foedum. A αἱ κλίμακες εὐτρεπεῖς xal ὅσα τῶν ὀργάνων  mpós 


Quo viso Duoas, ut paria cum hostibus faceret, 
ipse quoque imperatoria tentoria in tui ulo ad 
Pantepopte monasterium) figi jussit ; uude et ho- 
slium naves, et quidquid agerent, conspici poterat. 
Ut autem nona dies Aprilis illuxit, indictione 
septima anni 6712, naves ad monia contendunt ; 
et quidam audaces milites, scalis conscensis, tela 
153 omnis generis in eos jaculantur qui monia 
defendebant. Ac eo toto die acriter pugnatum est, 
victoria tamen ad Romancs inclinante; nam sca- 
ligere et equestres naves re infecta sunt ab urbe 
repulse, et tormentis magna hostium multitudo 
occubuit. Postridie et sequenti die Dominico quie- 
verunt hostes. Inde Aprilis duodecima, secunda 
die sextae hebdomadis jejuniorum, rursus urbem 
petunt. Ac res nostra usque ad meridiem superior 
fuit, et pugna atrocior quam nudiustertius com- 
missa. Sed cum omnium urbium domine civitati 
servitutis jugum subeundum esset, et maxillas no- 
stras freno et camoconstringendas censuisset Deus, 
quod omnes declinaveramus, sacerdos simul et po- 
pulus, ut equus effrenis et contumax, duo viri sa- 
lute sua fortune permissa, ex scalis que proxime 
Petrium adversus imperatorem in opere erant, pre 
ceteris sociis in turrim desiliunt et Romanum pre- 
sidium deturbant. Deinde agitata manu, quod ala- 
critatis et fiduci& signum 254 esset, populares 
guos confirmant. Eodem quoque tempore, quidam 
eques nomine Petrus, per portam ibidem ingredi- 
tur, qui totas phalanges fugare posse censeretur, 
gigante propemodum stature, cassidem turriie 
urbis instar capite gestans ; cujus unius equitis 
torvo vultu et spectabili proceritate, stipatores 
imperatorii, homines nobiles, et reliquus exer- 
citus non toletaro, consuetam fugam egregium 
salutis presidium judicarunt, quasi in unum de- 
generem animum conflati essent omnes ; ac de- 
sertis munitionibus (nam in editis tumulis stabant) 
milleni ab uno fugabantur, et per auream terre- 
strem urbis8 portam egressi, ac nuper structo pro- 
pugnaculo diruto,quo quemque metus tulit (utinam 
vero in barathrum et internecionem incidissent 1) 
diffugiunt. Tum hostes, resistente nemine, passim 
discurrunt, et gladios in omnem etatem et sexum 
SIringunt, non conservata acie, non integra co- 
Fo"te, sed sparsim diffusi ut jam omnibus formi- 
dabiles. Vesperi iia qux: ad Orientem tendunt in- 
censis (quod incendium ab Evergete roonasterio ea 
quae ad mare inclinant usque 2585 ad Drungarii 
edes absumpsit) reversi ad Pantepopte monaste- 
rium castra locant, imperatoris tentorio spoliato 
et Blachernio palatio citra negotium primo im- 


τειγομαχίαν ἡτοίμασται xal ὡς ἐπὶ ζυγοῦ κατατεί- 
ναντὰ ἐπὶ τὴν πρὸς τὰ τείχη μεταδαίνουσι πλά- 
στιγγα, καὶ διειλέφασι τὸν χῶρον, ἐς τὸ ἀποχρῶν 
ἀλλήλων διιστάμενα, ὃς ἐκ τῆς τοῦ Εὐεργέτου μονῆς 
ἐς τὰ ἐν Βλαχέρναις ἀνάχτορα γραμμικχῶς ἐκμηκίζ:- 
ται, ἐμπεπῦρισμένος ὧν xai ἀνεσχαμμένος τὰ tw 
οἰκόπεδα xal παντὸς ἐψιλωμένος ἡδέος θεάματα. 
“Ὅπερ ἰδὼν ὁ Δούκας, δρῶν xal αὐτὸς τοῖς πολι: 
μίοις ἀντίθετα, τὴν βασίλειον αὐλαίαν προσετετάχε 
διαταθῆναι κατὰ τὸν ἐν τῇ μονῇ τοῦ Παντεπόπτο: 
χολωνὸν, ὅθεν ἦσαν ὁραταὶ μὲν αἱ νῆες αἱ πολεμι- 
στήριοι, καταφανῆ δὲ xai τὰ παρ᾽ αὐτῶν ἐν ταύταις 
δρώμενα, "Oc δ᾽ ἐπέφωσχεν ἡ ἐνάτη τοῦ ᾿Απριλλίου 
μηνὸς τῆς ἐδδόμης ἰνδιχτιῶνος τοῦ ἐξακισχιλιεοστοὺ 
ἑπταχοσιοστοῦ δωδεχάτου ἔτους, τὰ μὲν πλοῖα xc 
οἱ δρόμωνες τοῖς τείχεσι προσπελάζουσι, θαρσαλέοι 
δέ τινες πολεμήτορες ἐπανίασι τὰς xAlpaxac, τὰ δὲ 
βέλη παντοῖα χατὰ τῶν ἐν τοῖς πύργοις ἡφίεντο. 
Ὅλην μὲν οὖν ἐκείνην τὴν ἡμέραν μάχη ἐνειστηχει 
στονόεσσα͵ ἦν δέ πως τὰ Ῥωμαίων ἐπιχρατέστερα" 

αἱ τε γὰρ χλιμαχοφόροι νῆες σὺν τοῖς ἱππατωτοῖς 
δρόμωσιν ἄπραχτοι τῶν τειχῶν ἀπεχρούσθη σαν, mr 
τὰ τῶν λίθων ἐκ τῆς πόλεως ἀφετήρια πελείσον 

ὅσους τῶν πολεμίων διέφθειραν. ᾿Ανοχευσάμενοι ἃ 
οἱ πολέμιοι τὴν μετ’ ἐκείνην ἡμέραν χαὶ τὴν ἐφεξξ: 
κυριώνυμον, τῇ ὑστεραῖᾳ πάλιν τῇ πόλει apos 
πλέουσι καὶ ταῖς ἠόσι προσίσχουσιν, [P. 366] ἥτις 
ἣν δωδεχάτη μὲν τοῦ ᾿Απριλλίου μηνὸς, δευτέρα ἃ 
τῆς ἕχτης ἐδδομάδος τῶν νηστειῶν. Μέσῃ μὲν ex 

ἡμέρᾳ καὶ κατίσχυον τὰ ἡμέτερα, xal ἡ ἀκμὴ ὦ 

καχοῦ ἰσχυροτέρα τις ἦν xal δριμυτέρα τῆς πρότριτα 
ἐπειδὴ δὲ ἔδει δούλειον ζυγὸν ὑποδῦναι τὴν τῶν 
πόλεων ἀπασῶν ἄρχουσαν, ἐν κημῷ τε xal χαλινῷ 
τὰς σιαγόνας ἡμῶν ἄγξαι Θεὸς ἐδιχαίωσεν, Ott καὶ 
πάντες ἐξέστημεν, ἱερεὺς ὁμοῦ xal λαὸς, ὡς  ixx« 
θρασαύχην τε xai δυσχάλινος, ἐκ τῶν χλιμάκων 
μιᾶς, ἥτις ἄγχιστα ἦν τῶν Πετρίων xai βασιλέως 
ἔναντι διεπονεῖτο, ἄνδρες δύο παραδόντες ἕξιαχυτοὰ 
τῇ τύχῃ πρῶτοι τοῦ ἑταιριχοῦ ἐς τὸν κατ᾽ ὄφο 
πύργον χαταπηδῶσι, xal διασοδοῦσι τὸ ἐκεῖσε Ῥω- 
μαίοις φυλαχκιχὸν συμμαχικὸν, ix. δὲ τούτου διασεί- 
σαντες τὴν χεῖρα ἄνωθεν οἷον σύμδολον χαρᾶς καὶ 
θάρσους τοὺς φυλέτας ἐπέῤῤωσαν. Ἐξ ἴσου δὲ τοῖς 
εἰς τὸν πύργον ἁλαμένοις καί τις ix τῆς ἱππάδος 
Πέτρος τοὔνομα διὰ τῆς πύλης εἴσεισι τῆς ἐκεῖσε, 


Ὦ ὅλας φάλαγγας κλονῆσαι χρινόμενος ἱκανώτατος, xal 


τὴν ἀναδρομὴν τοῦ σώματος ὡς γίγας μιχροῦ τῷον- 
φαινόμενος ἐννεόργυιος (54), xai αὐτὸν δὲ τὶν 
κάσιν (2) τῆς χεφαλῆς διεσχευασμένον ἔχων «κατὰ 
πόλιν πυργόεσσαν. Οὐδὲ χόρυθος τοίνυν μέτωπον 
ἑνὸς ἀνδρὸς ἱππαστοῦ, χαταπληχτιχοῦ τὸ εἶδος, 
ἀξιοθεάτου τὸ μέγεθος οἱ περὶ τὸν βασιλέα τῷ γένει 


Hier. Wolfii note. 


(64) Γίγας ἐνέοργυιος Jugeribusque novem sum- 
inis distabat ab imo. 

(55) Kal αὐτὸ δὲ τὴν κάσιν Talem galeam Ba- 
sies vidi, qualibus olim in concursionibus eque- 


stribus Germanica nobilitas usa est, tanti ponderis 


armis circumsepta, ut nunca multis vix sustineri 
posse videantur. 


953 ALEXIUS DUCAS MURZUFLUS. 954 


ἐπίσημοι xal τὸ λοιπὸν στράτευμα χατιδεῖν ivey- Α potu capto. At imperator in alios atque alios urbis 
χόντες ἀγαθὸν τοῦ σώζεσθαι φάρμαχον τὴν ἐθάδα — angiportus discurrens studebat ille quidem temere 
φυγὴν ὑπειλήφασιν, ὥσπερ εἰς μίαν ἔἐνεθισθέντες — oberrantem populum colligere οἱ centuriare ; sed 
xxi συνταχέντες ἀγεννῆ ψυχὴν, ὅθεν εἰς δειλίαν ii neque monitis ejus movebantur, nec increpa- 
τῶν ὀχυρωμάτων αὐτοῖς τεθειμένων (ἐπὶ γὰρ γηλό- — tiones curabant turbine deeperationis omnes op- 
φων ὀρθίων ἵσταντο) κατὰ χιλίους ὑφ᾽ ἑνὸς ἐδιώχοντο, — pressi. Et ut ea quee restant adjungam, dies incli- 
xal ταῖς χρυσέαις χερσαίαις πύλαις (56) ἐπιστάντες — navit, nox processit, el. urbis habitatores omnes 
τῆς πόλεως τὸ νεόδμητον ἐχεῖσε κατασπῶσι τῶν —transferendis et defodiendis suis opibus ooccupa- 
πολλῶν ἐπιτείχισμα, xal τρέχουσί τε xai διασκί- — bantur. Erant etiam qui ex urbe vellent discedere, 
ὄνανται, ὡς ὄφελόν γε τὴν ἐς βάραθρον xal πανώ- qua quisque posset ratione salutem quesituri. 
λειαν βαδιούμενοι. Οἱ δὲ πολέμιοι μηδενὸς εἰς χεῖρας ἰόντος διαθέουσι πολλαχῆ, καὶ τὰ ξίφη σπῶσι καθ᾽ ἡλικίας 
πάσης xal γένους παντὸς, οὐχ εἷς ἑνὶ συνημμένοι καὶ xaxà σύνταξιν πλείους ἀλληλουχού" μενοι, ἀλλὰ 
διαχεχυμένοι σποράδες ὡς ἤδη παρὰ πᾶσιν ἐπιοοδώτατοι. “Ἑσπέρας δὲ παραδόντες πυρὶ τὰ πρὸς ἕω val ἔτι 
πρόσω μικῤὸν τῆς τοῦ ᾿ὐεργέτου μονῆς, ὅ καὶ κατενεμήσατο τὰ πρὸς θάλασσαν ἐχεῖθεν ἐπιχλινῆ καὶ μέχρι τῶν 
Δρουγγαρίου χκαταλήγοντα μέρη τῆς πόλεως, ἐπαναλύουσιν αὖθις, xai περὶ τὴν μονὴν τοῦ Παντεπόπτου 
στρατήγιον βάλλουσι, τὴν βασίλειον ἐσχυλευχότες σχηνὴν χαὶ αὐτῶν τῶν ἐν Βλαχέρναις ἀρχείων ἀπραγμόνως 
τε καὶ ἐξ ἐρόδου χεχρατηχότες. Ὁ δὲ βασιλεὺς τῇδε χἀχεῖσε τῶν τῆς πόλεως περιιὼν στενωπῶν ἐπεχείρει μὲν 
συνιστᾷν καὶ διαχροτεῖν πρὸς σύνταξιν τὸν εἰχῆ περιφοιτῶντα λαόν’ οἱ δ᾽ οὔτ᾽ ἐπείθοντό οἱ ἐπιῤῥωννύοντι οὔθ᾽ 
ὑπήγουον ἐπιπλήττοντι, ἀλλ᾽ ἀπογνώσεως πᾶσιν αἰγὶς ἑπεσέσειστο. Καὶ ἵνα τῷ λόγῳ mpo6.63ow τὸ λοιπὸν, 
Ἀέχλιχεν ἡ ἡμέρα καὶ dj vo προὔχοπτε xal τῶν μὲν [P. 307] ἀσιυπόλων ἕχαστος ἐνεπόνει τῇ μεταθέσει καὶ 
χαταχώσει τῶν οὐσιῶν, ἦσαν δ᾽ otc ἠρέτιστο καὶ dj ἐκ τῆς πόλεως ἄπαρσις, xal ὡς ἑκάστοις προὐχώρει σώζεσθαι 
ἠπείγοντο. 

Y. ᾿Ιδὼν τοίνυν ὁ Δούχας ὡς οὐδὲν ὠφελεῖ,καὶ δεδιὼς Β 3. Ducas igitur cum se nihil proficere videret, 


μα μὴ συλληφθείη xal ὡς ὄψον ἤ Ἐπιτράγημα ταῖς 
γνάθοις τῶν Λατίνων προχείσεται, εἴσεισιν ἀρχεῖον 
τὸ μέγιστον. Καὶ δὴ τὴν βασίλισσαν Εὐφροσύνην 
τὴν τοῦ βασιλέως ᾿Αλεξίου γυναῖκα xal τὴν ταύτης 
θυγατέρα Εὐδοχίαν λεμδαδίῳ ἐνθέμενος, ἧς τῷ ἔρωτι 
προχκατείληπτο πολυομίλητος ἐκ πρώτης τριχὸς καὶ 
ῥοηφενὴς εἷς χοίτας ϑειχνύμενος καὶ δύο χουριδίους 
ἀλόχους παρὰ δίκην ἀποπεμψάμενος, τῆς πόλεως 
ἔξεισι, βασιλεύσας μῆνας δύο xal ἡμέρας ἔξ πρὸς 
ταῖς δέχα, Τοῦ δὲ βασιλέως οὕτω μεταναστεύσαντος, 
νεανιῶν ξυνωρὶς νηφαλίων τε χαὶ ἀρίστων τῇ κατὰ 
πόλεμον δεξιότητι (ὃ Δούχας οὗτοι καὶ ὁ Λάσχαρις, 
ἀμφοῖν δ᾽ ἡ χλῆσις ὁμώνυμος τῷ ἀρχηγῷ τῆς πί- 
στεως βασιλεῖ) ὡς περὶ νηὸς χειμαζομένης διαφέ- 
βονται τῆς ἀρχῆς, τύχης βράδευμα xal φορᾶς &Ao- 
γίστου πέττευμα τὸ μέγιστον ὁμοῦ xai περίπυστον 
χρῆμα τὴν τῶν Ῥωμαίων βασιλείαν ὁρῶντες προ- 
χείμενον. Εἰστήχεισαν οὖν ἀμφήριστοι τὸν μέγαν 
εἰσιόντες νεὼν, ἀμιλλώμενοί τε ἀλλήλοις καὶ mapa- 
δαλλόμενοι, xal μηδὲν πλέον ἤ ἔλαττον ἔχοντες, ἀλλὰ 
τῆς ἴσης ῥοπῆς ἀξιούμενοι, ὅτι μηδ᾽ ἦν ὁ ἐλέγχων fj 
xal ἐπιχρίνων ἑκάτερον. 'Ex δὲ χλήρου τὸ πρωτεῖον 
εἰληφὼς ὁ Λάσχαρις τὰ μὲν τῆς βασιλείας οὐ προσ- 
isto σύμδολα, συνεξιὼν δὲ τῷ πατριάρχῃ κατὰ τὸ 
ΝΜίλιον οὐκ ἀνίει παραινῶν τοῖς συνιοῦσι xai σφᾶς 
ὑποθωπεύων εἰς ἀντιμάχησιν. ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς σείοντας 
ἐξ ὥμων τὰ ἀρεϊκὰ σιδήρια ἐς τὸν προχείμενον ἀγῶνα 
πέμπων ἐπώτρυνε, μὴ χρῆναι λέγων Ρωμαίων 
ἔλαττον ἐκείνους τὸ διολωλέναι δεδιέναι, εἰ πρὸς γένος 
ἵτεροντὰ Ρωμαίων ἀναχυμδαλισθήσεται πράγματα" 


simulque timeret ne captus paratum ορϑοπίυπι 
maxillis Latinorum esset, maximum palatium in- 
greditur, et Euphrosyoa imperatoris Alexii con- 
juge et ejus filia Eudocia, cujus amore tenebatur 
(erat enim homo a pubertate libidinosus et salax, 
et duas juvenculas uxores per injuriam repucia- 
rat), lembo impositis, urbe egreditur, cum duos 
menses et 456 dies sexdecim imperasset. Post 
ejus discessum duo juvenes modestissimi et belli- 
cosissimi, Ducas et Lascaris, uterque "Theodorus, 
de imperio tanquam de nave lempestatihus con- 
flictante certant, cum maximam et celebratam 
illam rem Romanum imperium fortune ludibrio 
οἱ incerti casus temeritati propositum viderent. 
Maximum igitur templum ingressi inter sese con- 
tendebant, nec erat qui ín comparatione alteri 
preponderaret, ambobus velut in equilibrio con- 
stitutis. Neque eniin erat qui censuram aut judi- 
cium faceret. Lascaris tamen a clero prelatus, 
insignibus imperii repudiatis, cum patriarcha in 
Milium egressus confluentem populum blandiendo 
et rogando ad resistendum cohorlari non deaiste- 
bat, et satellites ad pugnam concitabat. Neque 
enim exitium minus eis timendum esse quam Ro- 
manis, si imperiuni ad aliam nationem devolvere- 
tur; neque ampla stipendia neque imperatoris 
slipandi honorem retenturos, sed mercenariorum 
militum loco futuros. Quibus verbis cum neoe 
populo quisquam moveretur, neo bipenniferi nisi 
stipendio promisso auxilium  promitterent, urgens 


οὐδὲ γὰρ μισθοφρήσουσιν εἰσέτε ἀδρῶς, οὐδὲ γέρα D illud periculum callide nundinsturi, eliam cata- 


Hier. Wolfii note. 


($6) Ταῖς χρυσίαις χερσαίαις πύλαις. Leguntur 
quidem ρυἀ Zonaram χρυσαΐ πύλαι, sed hic haud 
scio an τὸ χρυσέαι abundet. Et paulo post pro τῶν 


πολλῶν legendum videlur πυλῶν, non vulgi, sed 
porte propugnaculum. 


955 


NICET/AE CHONIAT/E 


956 


phracte $543 Latinorum cohortes a pparerent, À περιώνυμα τῆς βασιλέων φυλακῆς ἀπολήψονται, 


inde discedit et fuga salutem querit. 


τοῖς Tjv* ὡς δ᾽ οὗτε τοῦ λεώ τις τῶν φωνῶν ἑπεστρέφετο, 


ἐπηγγέλλετο, ἐμπορίας καιρὸν ὑπούλως καὶ ἑπικλόπως 


ἀλλ᾽ ἐν αἴσῃ Καρὸς τετάξονται. Καὶ ὁ μὲν πρὸς τού- 
γαὶ αὐτὸ δὲ τὸ πελεχυφόρον ἐπὶ μισθῷ τὴν σύναρσιν 
τὴν ἀχμὴν τοῦ κινδύνου τιθέμενον, fj0z, δὲ καὶ κατά.- 


φραχτοι Λατινιχαὶ προὐφαίνοντο φάλαγγες, ἐχεῖθεν μεθίσταται xal τὸ σωθῆναι φυγῇ διατίθησιν. 


4. Hostes vero cum preter exspectationem arma 
conira ferre neminem, neminem resistere cerne- 
rent, omnia plana el expedita, angiportus pervios, 
trivia aperta, 8 bello securitatem, ab hostibus uti- 
litatem esse, fortuna quadam propitia et adjutrice, 
omnibus cum cruoibus et sacris Christi imaginibus, 
ut in pompis οἱ festivitatibus moris est, obviam 
prodeuntibus, nihil eo conspeetu habitum animo- 
rum immutarunt, neque arriserunt paululum, nec 
insperato illo spectaculo tristis et furiosus eorum 
impetus mitigatus est, quominus non tanium pri- 
valorum pecuniam, a jumentis auspicati, sed et 
Deo sacra impudenter diriperent, strictis ensibus, 
equos ad tube sonitum excitari solitos in armis 
tenentes. Quid vero primo, quid secundo, quid . 
tertio loco referam ex iig que nefarii isti viri per- 
petrarunt ? Heu ignominiosam adorandarum ima- 
ginum coneulcationem ! heu reliquiarum sanotorum 
mariyrum in feda loca abjectionem 1 Quod vero 
vel auditu horrendum est, id tum erat cernere, ut 
divinus sanguis el corpus Christi humi effundere- 
lur et abjiceretur. Qui 258 autem pretiosas eo- 
rum capsulas rapiebant, ornamenta que in iis 
continebantur in sinum congerebant, ipsas coníra- 
clas pro patinis et poculis usurpabant, Antichristi 
precursores, et nefariarum ejus actionum que in 
exspectatione sunt auspices οἱ prenuntii. Plane 
profecto a gente illa tum, ut et olim, Christus ( 
exuebatur et illudebatur, et vestes ejus sorte dis- 
tribuebantur: illud tantum aber.t, ne latus hasta 
trajectus rivos divini cruoris humi efífunderet. 
Violatio porro maximi templi nec auribus equis 
potest accipi. Nam sacra mensa ex omnis generis 
pretiosis materiis conflata in excellentis pulchri- 
tudinis varietatem omnibus gentibus admirabilem- 
in frus!a est dissecta οἱ inter milites distributa, 
ul οἱ omnos s8cre opes tam immense et inflniti 
gplendoris. Cum autem sacrosancta vasa et supel- 
lectiiia insuperabilis artis οἱ gratie rareque ma- 
terie, et probum argentum, quod tribunalis cla- 
thros et ambonein artis admirabilis et 459 portas, 
et multa alia ornamenta ambiebat, auro circum- 
fusum, pro manubiis efferenda essent, muli οἱ 
jumenta sellis instrata. usque ad templi adyta in- 
roducebantur, quorum nonnulla cum ob splendi- 
duin et. lubricuin solum pedibus insistere nequi- 
rent, prolapsa confodiebantur, ut effuso cruore et 
stercore sacrum pavimentum irquiparetur. Imo et 
muliercula quedam, cooperta peccatis, ministra 
Furiarum, ancilla demonum, incantationum et ve- 


9. Ol δὲ πολέμιοι μηδένα παρὰ δόξαν ὁρῶντες 
ἰθυραχοῦντα ἢ ἀντεγχειροῦντά σφισι xai. ὁπλιζόμςε- 
νον, ἀλλ᾽ εὔοδα τὰ ἐν ποσὶν, εὔκολα τὰ ἐν χερσὶ, τὰ 
ἐν στενωποῖς εὐδιάόατα, τὰ ἐν τριόδοις ἀπρόσχοπα͵ 
ἀπὸ πολέμων ἀσφάλειαν, ἀπὸ πολεμίων ὠφέλειαν, 
τύχης τινὲς προαγούσης εὐμενοῦς xal συλλαμὄανού. 
σὴς πάντας σφίσι προσυπαντᾷν μετὰ σταυριχῶν 
σημείων xal σεπτῶν ἐχτύπων Χριστοῦ, ὧς ἐν πανη- 
γύρεσιν εἴθισται xal πομπαῖς, οὐ πρὸς τὴν ὄψιν τῶν 
ὁρωμένων τὴν τῆς ψυχῆς μεταμορφοῦσι χατάστασιν, 
οὐδὲ μέχρι χειλέων ἐπεμειδίασαν, οὐδὲ ἡ ἄελπτος 
ἐχείνη θέα τὸ στυγνὸν xal [P. 368] μανιῶδες δρμημα 


B καὶ βλέμμα εἷς εἰκόνα μετέχρωσεν ἱλαρότητος, ἀλλ’ 


ἐπρονόμευον ἀδεῶς, éx τῶν ὀχημάτων πρώτως dp- 
ξάμενοι, οὐ τὰ τῶν πολλῶν μόνον χρήματα, ἀλλ᾽ ἔδη 
καὶ τὰ τῷ θεῷ ἀναχείμενα, ξιφηφόροι πάντες, οἵ δὲ 
καὶ σκεπαστηρίοις ὅπλοις τοὺς πρὸς σάλπιγγα ἔγει- 
ρομένους ἵππους ἑαυτῶν περιφράττοντες. Τί δ᾽ ὦ 
πρῶτον, τί δ᾽ ἔπειτα, τί δ᾽ ὑστάτιον χαταλέξαιμι τῶ 
τηνιχαῦτα τολμωμένων παρὰ τῶν παλαμναίων ἔχεί- 
νων ἀνδρῶν ; Ὥ μοι τῆς ἀτίμου τῶν προσχυννυτῶν 
εἰχόνων χατεδαφίσεως | Qv τῆς τῶν λειψανων τῶν 
ὑπὲρ Χριστοῦ παθόντων xai ἐναγῶν ἀχοντίσεως 
τόπων | τὸ δὲ φριχῶδες χαὶ ἀχουόμενον, ἦν ὁρᾷν τὸ 
θεῖον αἷμα xal σῶμα Χριστοῦ χατὰ γῆς γεόμενν 
xai ῥιπτόμενον. ΟἹ δὲ τὰ τιμαλφῆ δοχεῖα τούτα 
διαρπάζοντες τὰ μὲν διέθρανον xal τοὺς ἐγκει μένους 
χόσμους ἐνεχολπίζοντο, τὰ δὲ εἰς σίτων χανᾷ καὶ 
οἴνων χεράσματα ταῖς ἑαυτῶν τραπέζαις παρέφερον 
οἱ τοῦ ᾿Αντιχρίστου πρόδρομοι xal τῶν προσδοχω- 
μένων πανασεδῶν πράξεων ἐχείνου πρωτουργοὶ xai 
ποοάγγελοι. ᾿Ατεχνῶς τοίνυν ὑπὸ τοῦδε τοῦ γένους 
ὡς πάλαι ποτὲ καὶ τότε ἀπημφιάζετο Χριστὸς χαὶ 
δδρίζετο, καὶ μερισμοὶ xai χλῆροι τῶν αὐτοῦ ye 
τίων ἐγίνοντο, xal μόνον οὐ λογχευόμενος τὴν πλεν 
ρὰν θεοῤῥύτου ῥύαχας αἵματος εἰς γῆν xai πάλα 
ἀπέσταξε. Τὰ δ᾽ ἐπὶ νεὼ τοῦ μεγίστου ἠσεῦε; μένε 
οὐδὲ ἀχοαῖς εἰσιν εὐπαράδεκτα. Ἢ μὲν θυωρὲς 
τράπεζα, τὸ ἐκ πασῶν τιμίων ὑλῶν σύνθεμα συντι- 
τηγμένων πυρὶ καὶ περιχωρησασῶν ἀλλήλαις εἰς 
ἑνὸς ποιχιλοχρόου χάλλους ὑπερδολὴν, ἐξαισίου τῷ 
ὄντι καὶ ἀξιαγάστου παρ’ ἔθνεσιν ἅπασι, κατετεμα- 
χίσθη καὶ διεμερίσθη τοῖς σχυλευταῖς, ὥσπερ xi 
πλοῦτος ἅπας ὁ ἱερὸς ὁ τοσοῦτος τὸ πλῆθος xal τὸν 
ἀγλαῖϊαν ἀπέραντος. Δεῆσαν δ᾽ ἐχχομισθῆναι καθὰ 
τινα σκῦλα τὰ παναγῆ σχεύη xai ἔπιπλα τὰ τὴν 
χάριν xal τὴν τέχνην ἄμαχα xal τὴν ὕλην σπάνια, 
ἀλλὰ δὴ καὶ τὸ δόχιμον ἀργύριον ὃ τὸν τοῦ βύίματος 
θριγκὸν καὶ τὸν οἷον ἐκπλῆξαι ἄμδωνα (57) xai τὰς 
πύλας περιήμπισχε χαὶ εἰς παμπόλλους ἄλλους χό- 


Hier. Wolfii note. 


(57) "AuÓwv, παρὰ τὸ ἀνοδαίνειν, dici videtur, 
locus utique templi editior, sive suggestum, sive 


adus, sive chorus, ut vulgo appellantur, sive su- 
Serius ambulacrum, die vorkirchen. ᾿ 


957 


ALEXIUS DUCAS MURZUFLUS. 


958 


σμους περιετέτηκτο, χρυσῷ περιτρεχόμενος ἅπας, αὶ neflciorum offlcina, Christo insultans et in patriar- 


ἡμίονοί τε καὶ ὑποξύγια σεσαγμένα μέχρι τῶν ἀδύ- 
των εἰσήγοντο τοῦ νεὼ, ὧν ἕνια διωλισθηχότα μηδ᾽ 
ἐπὶ ποδῶν στῆναι δυνάμενα διὰ τὴν τῶν ἐπιπέδων 
λίθων στιλπνότητα μαχαίραις ἐξεχεντήθησαν, ὡς ix 
τῆς τῶν χολάδων κόπρου χαὶ τοῦ προχυθέντος αἷμα- 
τος τὸ θεῖον μολυνθήναι δάπεδον. ᾿Αλλὰ καὶ γυναι- 
χάριόν τε σεσωρευμένον ἀμαρτίαις, ᾿Εριννύων ζάχο- 
ρον, δαιμόνων πρόσπολον, ἀῤῥήτων τε γοητειῶν καὶ 
ἐπιῤῥήτων ἐπῳδῶν ἐργαστήριον, χαταστρηνιᾶσαν 
Χριστοῦ, ἐπὶ τοῦ συνθρόνου ἰζῆσαν χεχλασμένον 
ἀφῆκε μέλος, καὶ πολλάκις περιδινηθὲν elc ὄρχησιν τὼ 
πόδε παρενεσάλευε. Καὶ οὐ ταῦτα μὲν ἠνομεῖτο οὕτως, 
ἄλλα δ᾽ οὔ, J| ἐκεῖνα μὲν ἐπὶ πλέον, εἰς δ᾽ ἔλαττον 
ἕτερα, ἀλλ᾽ ὁμοθυμαδὸν πάντα παρὰ πάντων ἀνωσιουρ- 


γεῖτο [P. 369] τὰ παναθέμιτα. Ηάνυ δ᾽ Bv ἐφείσαντο p 


γυναικῶν εὐλαδῶν καὶ χορίων ἐπίγάμων fj τῶν τῷ 
Θεῷ ἀνακειμένων xal παρθενεύειν ἑλομένων οἱ κατὰ 
τῶν θείων οὕτω λυττήσαντες. "Eri πᾶσιν ἐργῶδες 
ἦν xal δυσμήχανον τὸ μειλίξασθαι λιταῖς ἢ ἐλεειῖνο- 
λογίαις ὑπαγαρέσθαι ὁπωσοῦν χαὶ εὔνουν θέσθαι τὸ 
βάρθαρον, οὕτω μὲν εὐπαρόξυντον ὄν, οὕτω δ᾽ ἐρευ- 
ξέχολον ἀκριδῶς πρὸς πᾶσαν ἀχοήν ἀθέλητον. Πάντα 
δ᾽ ἐχρίνετο θυμοῦ ὑπεχκαύματα, κχαϊἄνοιαν ὦφλί- 
σχανε χαὶ γέλων. Καὶ ὡς τὴν γλῶτταν ἀταμίευτος 
ἐπεπλήττετο, ἐν πολλοῖς δὲ χαὶ τὸ παραξιφίδιον εἶχεν 
ἐπ᾿ αὐτὸν σπώμενον ὁ xal μιχρὸν ἀντειπὼν ἢ πρὸς 
τὰ θυμέρη σφίσιν ἀναδυόμενος. Ὅθεν ἦν εἰς πόνον 
ἅπασα χεφαλὴ, ἐν στενωποις θρῆνοι καὶ οὐαὶ xal 
χλαυθμοὶ, ἐν τριόδοις ὀδυρμοὶ, ἐν ναοῖς ὀλοφυρμοὶ, 
ἀνδρῶν oluwa', γυναικῶν ὀλολυγαὶ, ἑλκυσμοὶ, ἀν- 
δραποδισμοὶ, διασπασμοί τε καὶ βιασμοὶ σωμάτων 
συναφῶν πρότερον. Οἱ τῷ γένει σεμνοὶ ἀτίμως πε- 
ριῴεσαν, οἱ τῷ γήρᾳ γεραροὶ γοεροὶ, ol πλούσιοι 
ἀνούσιοι. Οὕτως ἐν πλατείαις, οὕτως ἐν γωνίαις, 
οὕτως ἐν τεμένεσιν, οὕτως ἐν κχαταδύσεσιν᾽ οὐδὲ γὰρ 
ἦν τις τόπος ἀνεξερεύνητος fj ἀσυλίαν τοῖς προσρυο- 


cha solio coneidens fractum ἐδηιϊ σα αλ cecinit, οἱ 
&epe in orbem rotata saltavit. Neque voro hec 
admittebantur, alia non adrmittebantur ; aut haec 
remissius, illa vehementius: sed uno consensu 
omnia summa ecelera et piacula omnibus ex equo 
studio erant. An vero illi matronis honestis et nu- 
bilibus puellis aut Deo consecratis virginibus pe- 
percissent, qui tantam in ipsum Deum rabiem 
exercuerunt ? Nihil autem erat difficilius et opero- 
sius quam precibus mollire et benevolos reddere 
Barbaros adeo iracundos, adeo bilem evomentes ad 
quodvis ingratum verbum, ut nihil non furorem 
eorum inflammaret, 260 Quod qui conabatur, 
ut amens et homo lingue intemperantis derideba- 
tur. Sepe etiam pugio stringebatur in eum qui 
paululum refragabatur aut postulata eorum detre- 
ctabat. Itaque nemo luctus erat expers. In angi- 
portis, in triviis, in templis querele, fletus, lamen- 
tationes, planctus, virorum gemitus, mulierum 
ejulatus, lacerationes, stupra, captivitates, con- 
junctissimorum divulsiones. Nobiles cum ignomi- 
nia, ob seneclam venerabiles lacrymosi, divites 
spoliati bonis circumibant. Sic in plateis, sic in 
angulis, sic in templis, sic in speluncis agebatur. 
Nec enim ullus locus inexcussus relinquebatur aut 
supplices defendebat. Omnia ubique malis omni- 
bus referta erant, Deus immortalem, quanta ho- 
minum afflictio 1 quant» angustiae ! fremitus maris, 
solis obscuratio, cruenta lunes facies, stellarum 
exorbitatio, ubi et quomodo hsec mala prenun- 
tiarunt? Enimvero abominationem desolationis in 
loco sancto stare vidimus, meretricis sermones 
rotundo ore profereniem, et cetera etsi non peni- 
tus 761 similia, tamen in contrarium conversa 
iis que apud Christianos honesta et religioni con- 
sentanea judicantur. 


μένοις παρεχόμενος, ἀλλὰ πάντα πανταχοῦ πάντων xaxüv ἔμπλεα ἦν. Χριστὲ βασιλεῦ τῆς τότε θλίψεως xad 
τῆς συνοχῆς τῶν ἀνθρώπων ! ὁ δ᾽ ἦχος ὁ θαλάττιος, ὁ δὲ τοῦ ἡλίου σκοτασμὸς χαὶ dj ζόφωσις, ἡ δὲ τῆς σε- 
λήνης εἰς αἷμα μεταστροφὴ, οἱ δὲ τῶν ἀστέρων ἔξεδροι, ὅπη, καὶ ὅπως οὐ τὰ τελευταῖα τάδε κατὰ προεσήμηναν; 
Καίτοι τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως τεθεάχαμεν ἐστὼς ἐν τόπῳ ἁγίῳ καὶ πορνικὰ στρογγυλίζον λογάρια, καὶ 
τάλλα χἂν μὴ ἐπίπαν, ἀλλ’ ἐκ τοῦ δῆθεν μεταδάντα πρὸς τὸ ἀντίστροφον, ὅσα παρὰ Χριστωνύμοις σεμνὰ xal 


τὸν τῆς πίστεως λόγον ἐξευγενίζοντα. 
Τοιαῦθ᾽, ὡς ἐχ πολλῶν βραχέα δοῦναι τῇ ἱστορίᾳ, 


Hec pauca de multis Occidentalium exercituum 


ol ἐξ Ἑσπέρας στρατοὶ xatà τῆς Χριστοῦ κληρονο- p in Càristi bereditatem scelera, qui erga neminem 


μίας πχρηνομήχασιν, ἐπ᾽ οὐδενὶ τῶν ὅλων τὸ φιλάν- 
Üptomov ἐνδειξάμενοι, ἅλλχ πάντας ἀποξενώσαντες 
χρημάτων χαὶ χτημάτων, οἰχημάτων τε χαὶ ἐσθημά- 
των, xal μηδενὸς τῶν πάντων μεταδόντες τοῖς 
ἔχουσι, ταῦτα ὁ χαλχοῦς αὐχὴν, ἡ ἀλαζὼν φρὴν, ἡ 
δρθὴ ὀφρὺς, ἣ ἀεὶ ξυριῶσα καὶ νεανισχευομένη πα- 
ρειὰ, ἡ φιλαίματος δεξιὰ, ἡ ἀχρόχολος ῥὲν, ὁ μετέω- 
ρος ὀφθαλμὸς, dj ἄπληστος γνάθος, ἦ ἄστοργος 
ou», à τορὴ xal τροχαλὴ λαλιὰ καὶ μόνον οὐκ 
ἐπορχουμένη τοῖς χείλεσι, μᾶλλον δὲ οἱ παρ’ b»u- 
τοῖς ἐπιστήμονες xal σοφοὶ, oi εὔορχοι xxl φιλαλή - 
θεῖς xai μισοπόνηροι xal τῶν Γραιχῶν ἡμῶν εὑσε- 
Oistcpol τε καὶ δικαιότεροι καὶ τῶν Χριστοῦ διατα- 
Ὑμάτων φύλακες ἀχριδέστεροι, τὸ δὲ πλέο", οἱ τὸν 


humaritate usi omnes pecunia, possessionibus; 
vestimentis, aris et focis spoliarunt, nec possesso- 
ribus quidquam impertierunt, litteris mandanda 
esse censui. Heccine collum  ereum, superbus 
animus, arrectum supercilium, juveniliter rasa 
maxilla, sanguinaria dextra, iracunde nares, ela- 
tus oculus, inhumanum ingenium, rotunda et in- 
citata loquela ac tantum non saltans in labiis ? 
imo potius, vos qui vestra opinione docti, sapientes, 
fideles, veraces, probi, nobis Graecis religiosiores 
justiores et preceptoru:m Christi observantiores 
estis (ego vero hec nunquam per ludibrium et 
jocum dixerim : nam quod luci cum tenebris est 
oommercium?) et quod majus est, qui crucem 


3 


989 


NICET/E CHONIATAE 


o 


Chrieti in humeros sustulistis eamque et divina A σταυρὸν ἐπ᾽ ὥμων ἀράμενοι, καὶ πολλάκις χατὰ τού- 


oracula sepe testati estis vos Christianas provin- 
cias citra sanguinem transituroa, nec ad dexteram 
nec »d levam declinantes, sed contra Sarracenos 
armasse manus, eorumque sanguine 764. tinctu- 
ros esse gladios, qui Hierosolyma expugnastis, qui 
vos consuetudine et. colloquio mulierum tempera- 
turos promisistis, quandiu crucem in humeris 
tuleritis, ut Deo consecratos viatores? Nugatores 
eos esse plane constst qui, dum divinum sepul- 
crum vindicant, manifeste contra Christum insa- 
nierunt, et cum cruce crucem violarunt et de- 
slruxerunt, quam humeris bajulabant, dum eam 
exigui auri et argenti causa ante pedes abjiciunt ; 
et dum margaritas colligunt, pretiosam margarit&m 
Christum abjecerunt, in sordidissimis bestiis re 
sanclissima dispersa. Non ita fecerunt Ismaelitie : 
sed populares istorum clementissime et humanis- 
Bime tractarunt, politi Hierosolymis. Neque enim 
Latinas matronas violarunt, neque Christi sepul- 
crum cadaveribus opploverunt; neque ingressum 
vitalis tumuli descensum ad inferos, neque vitam 
mortem, neque resurrectionein ruinam effecerunt, 
sed paucis aureis in singula capita contenti omni- 
bus liberum arbitrium permiserunt, cetera 
quantumvis multa possessoribus oconcessere. Εἰ 
hoc modo Christi oppugnatores eum Latinis aliam 
religionem profitentibus egerunt; et ul magno 
animo dignum esl, nec ferro, neo igni, nec fame, 
1463 nec persecutione, nec nuditate in eos sunt 
grassati, nullo graviore onere imposito. Nobiscum 
autem isti Christi amantes, ejusdem religionis, 
nulla injuria lacessiti, sic egerunt ut breviter 
percurrimue. 


5. O urbs, urbs, urbium omnium ocule, per orbem 
lerrarum celebris, spectaculum ultramundsnum, 
E:clesiarum Mater, princeps religionis, recte sen- 
tentie dux, eruditionis alumna, omnis pulchritu- 
dinis diversorium, itane ex manu Domini calicem 
furoris bibisti? itane pars exstitisti ignis multo 
vehementioris eo quo olim Pentapolis divinitus 
couflagravit? Quodnam tibi tribuam elogium? cui 
te comparem ? an populum contritionis tuse ampli- 
fieatum esse, ut lacrymosus Jeremias veterem 
Sionem deplorans ait? Qui mali genii ad cribran- 
dum offlagitlarunt ? qui alastores, invidi et impla- 
cabiles demones, ebrietatis in te sue intemperias 
effuderunt? qui infesti et insani proci thalamum 
tibi non concinnarunt, nec facem nuptialem sed 
carboacsexitiales incenderunt ἢ O fecunda genitrix, 
bysso et purpura imperatoria amicta pridem,modo 
sordida et squalida, et germanis orbata liberis | O 
pridem in alto solio collocata, longis et 764 altis 
incedens passibus, augusto vultu, statura magni- 
fica, nunc humilis et depressa ! Lacerate sunt tue 
delicate vestes ; elegantibus atque imperiosis spo- 
liata es redimiculis. Exstincta est lux gratiosorum 
oculorum , anioule caminarie similis ex incendii 


too xal τῶν θείων λογίων ἐπομοσάμενοι [P. 370] τὰς 
μὲν τῶν χριστωνύμων χώρας παρελθεῖν ἀνχιμωτὲὶ, μὴ 
προσνεύσαντες ἀριστερά μηδ᾽ ἐχχλίναντες δεξιὰ, 
κατὰ δὲ Σαῤῥαχηνῶν ὁπλίσαι τὰς χεῖρας καὶ τὰ ξίρτ, 
πορφυρῶσαι τοῖς αἴμασιν οἵ τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐξ- 
ἐπόρθησαν, μηδ᾽ ἀνδρίσασθαι γυναιξὶν ἢ καθ᾽ ὁιμιλίον 
αὐταῖς συνελθεῖν ἐφ᾽ ὃσον ἂν χρόνον τὸν Gra» 
ἐπωμάδιον φέρωσιν, ὡς ἡγνισμένοι Θεῷ καὶ τὴν 
αὐτοῦ πορείαν στελλόμενοι. Ὄντως λογοποιοὶ ἐξ- 
ἐφάνθησαν, xal τοῦ θείου τέφου διφῶντες ἐκδίχησον 
χατὰ Χριστοῦ προδήλως ἐλύττησχν, xal μετὰ cta»- 
ροῦ τὴν τοῦ στἀυροῦ χατάλυσιν ἠνομήκασιν, ὃν ἐπι- 
νώτιον ἔφερον, τοῦτον πρὸ ποδῶν τιθέναι μὴ 92i 


τοντες διὰ χρυσίον βραχὺ xal ἀγγύριον. Καὶ μαργα: 


B ροίτας ἐγχολπιζόμενοι, τὸν πολύτιμον μαργαρίτη 


Χριστὸν ἠθετήχασι, τοῖς ἐναγεστάτοις τῶν ζώων 
τὸν παναγέστατον διασπείραντες. Οἱ δ᾽ ἐξ ᾿Ισμαὴλ οὐχ 
οὕτως, ὅτι μὴ καὶ πάνυ φιλανθρώπως χαὶ προσηνῶς 
τοῖς ἐχ τοῦ γένους αὐτῶν προσηνέχθησαν, τῆς Σιὼν 
χατιοχύσαντες. Οὔτε γὰρ γυναιξὶ Aaztvlew. ἔπεχρε- 
μέτισαν, οὗτε τὸ Χριστοῦ χενήριον πολυάνδριον πε- 
σόντων ἔδειξαν, οὐδὲ χάθοδον ἐς ἄδου τὴν πρὸς τὲν 
ζωηφόρον τάφον εἴσοδον, οὐδὲ θάνατον τὴν (Qu, 
οὐδὲ πτῶσιν τὴν ἀνάστασιν, ἁπαξάπασι δ᾽ ἀνέντις 
τὴν ἔξοδον χρυσίνοις ἀριθμῷ κατ᾿ ἄνδρα βραχέσνη 
ἀφώριξον τὰ ζωάγρια, τὰ λόιπὰ τοῖς χεχκτν, μένοις 
παρέντες, χἂν ψάμμῳ ἦσαν παρόμοια. Καὶ τοιῶσδ 
μὲν τὸ Χριστομάχον τοῖς ἀλλοπίστοις Λατίνοις Eyot- 


σατο, μὴ ξίφος, μὴ πῦρ, μὴ λιμὸν, μὴ διωγ μὸν, gj 


C γυμνότητα, μὴ συντρίμματα, μὴ πιέσματα μὲν 


λοψύχως σφίσιν ἐπενεγχκόν' ἡμῖν δ᾽ ἐκεινως τὸ g- 
λόχριστον καὶ ὁμόδοξον προσενήνεχται, ὡς ἐπιτρέ- 
χοντες εἴπομεν, μηδὲ ἐπεγχαλεῖν ἀδίκημα ἔχον. 
τες. 

ε΄. Ὦ πόλις, πόλις πόλεων πασῶν ὀφθαλμὲ, ἄκου. 
σμα παγχότμιον, θεαμα ὑπερχὄσμιον, ἐκκλησιῶν 
γαλουχὲ, πίστεως ἀρχηγὲ, ὀρθοδοξίας ποδτγὲ, λόγων 
μέλημα, καλοῦ παντὸς ἐνδιαίτημα 1 ὦ d$ ἐκ χειρὶ 
Κυρίου τὸ τοῦ θυμοῦ πιοῦσα ποτήριον, to ἣ Ὑενομίᾳ 
πυρὸς μερὶς πολλῷ ὁραστιχωτέρου τοῦ καταιθασία 
πάλαι πυρὸς πενταπόλεώς, τί μαρτυρήσω σοι - «c 
ὁμοιώσω cs; ὅτι ἐμεγαλύνθη ποτήριον συντριξς 
σου, Ἰερεμίας φησὶν ὁ φιλόδαχρυς τὴν πάλαι Σιὼν 
χοπτόμενος. Τίνες χαχοποιοὶ δυνάμεις ἠτύήσαντό σε 
xai ἔλαδον εἰς συνίασιν ; τίνες ἀλάστορες φθονεροὶ 
καὶ ἀμείλιχτοι δαίμονες χῶμόν σοι ἐπεκώμασαν 
ἄγριον ἢ γοῦν ἀνάρσιοι χαὶ μανιώδεις Te) y oe 
παστάδα μὲν οὐχ ἐπλέξαντο, οὐδ᾽ ἀνῆψάν σοι δᾷδα 
Ἱαμήλιον, ἀφανιστηρίους δ᾽ ἀνέχαυσαν ἄνθρακας; 
ὦ 3j πολύγονος καὶ βύσσον καὶ πορφύραν ἠμφίεσμένη 
[P. 371] βασιλειον, πιναρὰ δ᾽ ἀρτίως καὶ αὐχμηρά, καὶ 
πολλῶν xax, χληροῦχος, xal τέχνων τῶν γνησίων 
χατίζουσχ. Ὦ À πρώην ὑψίθρονος καὶ βιδῶσα μακρὰ 
καὶ μετέωρα, μεγαλοπρεπὴς τὸ εἶδος, ἀξιοπερεπεστέ- 
ρα τὸ μέγεθος, νυνὶ δὲ χατεῤῥαγμένη καὶ διεῤῥη- 
Ὑμένη τοὺς χλίδῶντας χιτῶνας xai τὰ χομφὰ καὶ 
ἀρχικὰ χρήδεμνα, καὶ ὄμμα, ἀπεσδεσμένη τὸ χαρο- 
πόν͵ καὶ γρηΐ χαμινοῖ ἴση ἐκ τοῦ χατησδολῶσθαι 


961 


ALEXIUS DUCAS MURZUFLUS. 


962 


πυρὶ, xal ῥυτίσι χαλαραῖς ηὐλαχισμένη τὴν στιλ- A fuligine exslitisti ; profundis rugis splendida prius 


πνὴν καὶ τερπνὴν ὄψιν πρότερον. ᾿Εῶ γὰρ λέγειν τοὺς 
πρὸς λύραν ἐντείνοντάς τε καὶ ψάλλοντας τὰ σὰ δυσ- 
πραγήματα, καὶ κωμῳδίαν τιθεμένους τὴν σὴν tpa. 
γῳδίαν ἐν τῷ τὸν οἶνον προσίεσθαι, καὶ βίου τέχνην 
ποιουμένους τὴν γελοιώδη τῶν χαχῶν σου ἀφήγησιν, 
τοὺς κονδυλισμούς τε καὶ πτερνισμοὺς, ἔτι δὲ τὰς 
ἀθετήρεις καὶ τὰ ὑπώπια ἃ σοι χαθ᾽ ὥραν πᾶσαν 
προστρίθονται. Παρεζηλωμένη θεόθεν ἐπὶ μὴ ἐχέ- 
φροσιν ἔθνεσιν, ἢ οὐδ᾽ ἔθνεσιν ἀληθῶς εἰπεῖν, ἀλλ᾽ 
ἀμυδροῖς καὶ σποραδιγοὶς γένεσιν, ὧν τὰ πλείω εἰ 
μὴ ἐγέννησας, ἀλλ᾽ ὕψωσάς τε xal στέατος πυροῦ 
μετέδωχας, τίς σώσει σε; ἢ τίς παρακαλέσει ot; 
τίς φείσεται ἐπὶ σοί ; ἤ τίς σχυθρωπάσει ἐπὶ σοί ; ἣ 
τίς ἐπαναχάμψει ἐρωτῆσαι τὰ εἷς εἴρήνην σοι (Tepe- 
μίου xai τάδε τοῦ πολυθρηνήτου τὰ ῥήματα), εἴτε 
μὴν τὴν προτέραν στολὴν ἔπενδύσει σε ; πότε θεό- 
θεν ἐνωτίσῃ, "Efceqelpoo, ἀνάστηθι ἡ πιοῦσα τὸ 
ποτήριον τοῦ θυμοῦ μου χαὶ τὸ χόνδυ τῆς πτώσεως, 
Ἕνδυσαι τὴν ἰσχύν cào, ἔνδυσαι τὴν δόξαν σου ; 
᾿Ἐχτίναξαι τὸν χοῦν xal ἀνάστηθι. Γἔχδυσαι τὸν δε- 
σμὸν τοῦ τραχήλου σου" πλάτυνον τὸν τόπον τῆς 
σχηνῆς σου xal τῶν αὐλχιῶν σου. Μὴ φοδοῦ ὅτι χατ- 
σχύνθης, μηδὲ ἐντραπῇς ὅτι ὠνειδίσθης, καὶ 
ἐχρότησαν ἐπὶ σοὶ χεῖρας πάντες οἱ παραπορευόμε- 
νοι ὀδὸν, ἐσύρισαν xxl ἐχίνησαν χεφαλὰς αὐτῶν, καὶ 
εἶπον, « Αὕτη ἐστὶν ἡ πόλις, ὃ στέφανος δόξης xal d 
εὐφροσύνη πάσης τῆς γῆς. Καὶ πῶς ἐχάθισε χήρα 
ἢ πεπληθυσμένη λαῶν, xal ἧ ἄοχουσα ἐν χώραις 
ἐγεννήθη εἰς φόρους ; Εἶπε γὰρ ὁ Θεός σου, Χρόνον 
μικρὸν κατέλιπόν σε, xai μετ’ ἐλέους μεγάλου οἶχτει- 


ρήσω σε. 'Ev θυμῷ μιχρῷ ἀπέστρεψα τὸ πρόσωπόν C 


μου, χαὶ ἐν ἐλέῳ αἰωνίῳ ἐλεήσω σε.» "H γοῦν σεις 
Δαδιδιχῶς πρὸς Θεὸν, « Κατὰ τὸ πλῆθὺς τῶν ὀδυνῶν 
μου ἐν τῇ καρδίᾳ μου αἱ παραχλήσεις σου εὔφραναν 


τὴν ψυχήν μου. » Τίς ἐπιστήσεταί σοι Μωυσῆς χαιν- ^ 


ουργὸς, ἢ ἐπανάγων ἐποφθήσεται Ζοροδάδελ ; πότε 
δ᾽ ἐσεῖταί σοι ix τῶν τεσσάρων ἀνέμων συναγαγεῖν 
τὰ τέχνα σου, ἐν οἷς διεσπάρημεν, ὅν τρόπον αἱ 
φιλότεχνοι ὄρνιθες ὑπὸ τὰς ἑχυτῶν ἀθροίζουσι πτέ- 
βυγας τὰ οἰχεῖα νεόττια ; “Ὡς νῦν γε οὐδ᾽ ἐνωπίως 
σοι ἐποφθαλμῆσαι καθαρῶς ἔχομεν, οὐδ᾽ ἐμφῆναι 
περιχαρῶς ὡς μητρὶ, καὶ ἀχριδῶς ἐπισπεῖσαί σοι 
δάχρυον ὅσον ὀφθαλμὸς βούλεται ἥ δύναται, ἀλλ᾽ 
εὐλαδῶς ὡς στρουθοί σε περιιπτάμενοι, ὧν συνεί- 
ληπται ἡ τροφὸς, dj δὲ καλιὰ διεσχέδασται, ἐλεεινόν τι 
καὶ γοῶδες περιτρύζομεν, [P. 372] πόῤῥω που τῶν σῶν 
φατνωμάτων ἐχτοπισθέντες, πεινῶτες χαὶ διψῶντες, 
αὐχμῶντες xal ῥιγῶντες, καὶ πῤὸς φθειρῶν πολλάχις 
χειρόμενοι, xal τὰς ψυχὰς ἐν χαχοῖς τηχόμενοι, 
ὁδόν τε μηχέτι χατοιχεσίαχς εὐρίσχοντες πόλεως, 
ἀλλὰ πολύπλαγχτοι φερόμενοι ὡς ὄρνιθες οἱ ἀδέδαιοι 
xai τῶν ἀστέρων οἱ πλάνητες. Ἢ καὶ οὕτως εἰπεῖν, 
ἑνούμεθζ σοι διῃρημένως καὶ συμπλεχόμεθά σοι χε- 
χωρισμένως, χατὰ τοὺς ψυχῇ συναπτομένους xal 
διισταμένους σώματι, καὶ προσπάσχομεν ἀτεχνῶς ὅ 
χαὶ ἔνιχ τῶν ζώων πρὸς τὰ παγιδευόμενα ἐκ σφῶν 
ὑπὸ θηρευτῶν xal ἐγχλειόμενα διαφανέσιν ὑελίνοις 
ἄγγεσιν. ᾿Εκεῖνά τε γὰρ τῶ τοῦ σχεύους εἰλικρινεῖ 


ei suavis tua facies est arata. Neque jam dico esse 
qui tuas clades ad citharam caniillent, qui tuam 
tragoediam pro comoedia ludant, quo artificio ridi- 
cula recitationis malorum tuorum οἱ alaparum 
alantur, qui lapsus et vibices et contumelias, qui- 
bus in horas aíflceris, per jocum commemorent. 
Per invidiam depressa es a vecordi populo, ac 
potius ab obscuri et vagabundi populi colluvie ; 
cujus magnam parlem si non genuisti, at evexisti 
et saginasti.Quis te servabit ? quis te consolabitur ? 
quis libi parcet ? quis vicem tuam dolebit ? quis 
revertetur, ut paci tue consulat ? (Sunt et haec la- 
crymosi Jeremie verba.) Quis priori stola te in- 
duet ? quando divinitus audies : Erigere, surge, 


p [18 calicem furoris mei bibisti et poculum ruine 


exbausisti ; indue vires tuas, indue gloriam tuam ; 
exuito vinculum coli 760 tui ; extiende locum 
tabernaculi tui et vestibuli tui : ne movearis quod 
probro affecta es, neque verecunderis ob acceptas 
eontumelias, et quod omnes pretereuntes manus 
super te comploserunt, sibilarunt, el capita quas- 
sarunt, et dixerunt : Hec est urbs, corona glorise 
et delicie orbis terrarum ? Quo autem pacto vidua 
sedit, que populis referta fuit ? quomodo tribu- 
taria facia est, qua provinciis imperavit ? dixit 
enim Deus tuus: Exiguo tempore te reliqui, sed 
magna le misericordia prosequar. In parva ira fa- 
ciem meam averli,sed elerna te clementia fovebo. 
Nimirum cum Davide cantabis Deo : Pro multitu- 
dine dolorum cordis mei consolationes tuse meum 
animum exhilararunt. Quis Moses novorum efífe- 
ctor operum tibi palrocinabitur ? quis Zorobabel te 
reducet ? quando liberos tuos a quatuor ventis, in 
quos dispersi sumus, recolligere licebit, quemad- 
modum pie galline pullossub alas suascongregant ὃ 
Nam nuno quidem nec intueri satis te nobis licet, 
aut amanter amplecti ut matrem, et libare tibi la- 
crymas, quantas oculus cupit aut potest : sed ti- 
mide ut passerculi te circumvolamus, quorum 
nutrix abrepta, nidus direptus est, miserabiliter 
406 et lugubriter pippientes. Longe a tuis lacu- 
naribus remoti sumus, esurientes οἱ sitientes, 
squalore οἱ rigore horrentes. A pediculis sepe re- 
dimur, animis nostris calamitate liquescentibus. 
N»c viam invenimus ad urbem in qua habitemus, 


D sed multis erroribus ut vagabundz volucres et er- 


rantes stelle circumferimur ; ac potius longo in- 
tervallo a te sejuncti tecum conjungimur, comple- 
climur te separati, ut ii qui animis cohgwrent, 
divulsi corporibus.Dolemus vicem tuam,ut quaedam 
snimantes, cum aliquaa sui generis a venatoribus 
captas et perspicuo vitro inclusas vilent, quas 
tamen attingere et amplecti nequeunt, οἱ frustra 
cum dolore circa transennam versantur, . mutato 
aspeclu ut priori formo contrario obstupcfacle. 
Eodem modo et nos adjicere oculos et propius 80- 
cedere possumus : sed convenire te libere et &- 
denter ampleoti, ut. orien , wo Yos o VOSSSSOSS 


963 NICET/E CHONIATJE 964 


barbarico exercitu αἱ solido muro, et longe flr- Α καὶ στιλπνῷ τὴν τοῦ συννόμου ζώου θέαν ἔνοπερειξζό- 
miore {πῃ} vitrum est, interclusi. μενα συμμῖξαι καὶ ἐν χρῷ γενέσθαι ὅλως ἀδυνατεῖ, 
xal διὰ τοῦτο μάτην περὶ τὸ ἄγγος ἀδημονοῦντα στρέφεται, τῷ ἐξηλλαγμένῳ τῆς ὄψεως ὡς ἀπεναντίῳ τῆς 
πρώην ἕξεως ἐχθαμδούμενα᾽ xal ἡ μεῖς ἐπ’ ἴσης σοι τὰς μὲν ὄψεις προσδάλλειν καὶ ἐγγύτερον ἰέναι ἔχομεν, τοῦ 
δὲ περιχηρῆναί σοι γνησίων καὶ προσπλακῆναι θαῤῥαλέως ὡς πρότερον παντάπασιν ἐστερήμεθα, ὅσα καὶ σώματι 


στερεῷ καὶ πολλῷ στεγανωτέρῳ ὑέλου τῷ βαρδαρικῷ συντάγματι διειργόμενοι. 


6. « Cur nos percaussisti, Domine, nec est qui 
medeatur ? Agnoscimus, Domine, peccala noslra; 
injurias patrum nostrorum. Desine 267 per mi- 
sericordi:m tuum. Ne perde solium glorie. Ca- 
etigato nos, Doinine, ne a te deflciat anima nostra : 
sed judicio,non furore,nead paucitatem nos redigas. 
Eífunde furorem tuum super gentes que te non 
agnoscunt, et super naliones quz ΠΟΘ tuum non 
invocant. Pater noster tu es, Domine : nos lutum; 
tu figulus nosler;opus manuum tuaruim nos omnes 
sumus, adverte oculos,ct vide probra nostra : haere- 
ditas nostra ad alienigenas est aversa, edes nostre 
δὰ peregrinos Si tu nos ad te converteris, conver- 
temur ; renovato dies nostros, ut olim fuerunt. » 
ἡμῶν καθὼς ἔμπροσθεν. Χρηστέον γὰρ μοι ἑπιχαίρως 
ῥήμασιν. 

Utendum enim mihi est per tempus, et in simili 
calamitate his Scripture sacre verbis ; sed jam 
oratio me deficit una tecum, o urbs, nutrix elo- 
quentie,amissa,quemadmo.uin compages corporis 
animo discedente dissolvitur. Yst igitur magnitudo 
luctus mutis lacrymis et ineffabilibus gemitibus 
concludenda, et abrumpenda jam historie series. 
Quis enim Musurum sacra in terra jam a Musis alie- 
nala et barbarie oppressa equo animo celebret ? 
absit ut ego res gestas Barbarorum decantem, aut 


ea bella memorie posterorum prodam, 468 in C 


quibus non vincunt Greci. Nam 8i Cous Hippo- 
crales a rege Persirum magna pecunia accersitus, 
ut illius urbes pestilentia laborantes eanaret, ma- 
gnificis illis pollicitationibus repudiatis contem- 
prit barbaros, cur ego rem optimam, historiam et 
pulcherrimum Grecorum inventum, rebus Barba- 
rorum eontra Grecos gestis condonarein ὃ iuo illi, 
ut is qui Ephesi Diane templum incendit, pereant 
iguoti ct obscuri ; nec ullo verbo quisquam uostrum 
eoa dignetur, donectransierit iniquitas et Dens ser- 
vos suos clementer respexeri!. Non enim Deus no- 
&ter is est qui nostri perpetuo obliviscatur,aut inira 
sua misericordiam non complectatur, aut. benefi- 
centiam omnem in posterum deneget,sed eum per- 
cutit, medetur, cum occidit;in vitam reducit ; cum 
ferarum dentes immittit, qui cum rabie terre 
aífligant, at leonum quoque mazxillas confringit et 
capat draconis conterit.8i ut calamum comminuit, 
at bestias etiam ob calamum increpat. Si isti cur- 
ribus et equis fidun!, at in equo certa salus non 
est, neque Deus viri tibiia delectatur. Si populum 
suum duriter tractat eique vinum compunctionis 


, 


ς΄. Ἵνα τί ἔπαισας ἡμᾶς, Κύριε, xai οὐχ Ez» 
ἡμῖν ἴασις; Ἔγνωμεν, Κύριε, ἁμαρτίας ἡ μῶν, ἀδ-- 
χίας πατέρων ἡμῶν. Κόπασον διὰ τοῦ ἐλέους σου, μὲ 
ἀπολέσῃς θρόνον δόξης σου. Παίδευσον ἡ μᾶς, Κύρι͵ 
ὅπως μὴ ἀποστῇ ἡ ψυχὴ ἡμῶν ἀπὸ σοῦ, πλὴν b 
κρίσει xal μὴ ἐν θυμῷ, ἵνα μὴ ὀλιγοστοὺς ouo 
ἡμᾶς. Ἔχχεον τὸν θυμόν σου ἐπὶ τὰ ἔθνη τὰ μὴ d- 
δότα σε, καὶ ἐπὶ γενεὰς αἱ τὸ ὀνομά σου, Κύριε, οὐχ 
ἐπεχαλέσαντο. Πατὴρ ἡμῶν σὺ εἴ, Κύριε. jp 
πηλὸς, καὶ σὺ πλάστης ἡμῶν, ἔργον τῶν χειρῶν on 
πάντες ἡμεῖς. ᾿Ἐπίδλεψον, καὶ ióe τοὺς ὀνειδισμοὺς 
ἡμῶν. Ἧ χληρονομία ἡμῶν μετεστράφη sl; ἀλλο- 
τρίους, οἱ oixot ἡμῶν εἰς ξένους. ᾿Επίστρεψον ἡμᾶς 
πρὸς σὲ, καὶ ἐπιστρχαφησόμεθα. ᾿Αναχαίνισδον ἡμέρας 


xai ἐφ᾽ ὁμοίοις τοῖς συναντέμασι τοῖς Γραφικοὶς τοῖσδε 


᾿Αλλ᾽ ἥδη μοι xal τὸ λέγειν αὐτὸ ἐπιλέλοιπεν, ἴα 
καὶ σῶμα συμφυὲς Ψυχῇ καὶ ὁμόστολον τῇ τοῦ λόγω 
σοι τροφῷ πόλει συναπιόν τε καὶ συνθανόν. Κωφοῖς 
τοίνυν δάχουσι xal στεναγμοῖς ἁλαλίύτοις τὰ πολλὲ 
τῶν θρηνημάτων ἀφοσιωτίον, xal τοῦ περα!τέρω 
ἀφεκτέον τῆς ἱστορίας εἱρμοῦ, Τίς γὰρ ἀνάσχοιτ᾽ ἦν 
ἐπὶ γῆς ἀλλοτριωθείσης ἕδη τοῦ λόγου καὶ Qapbe 
ρωθείσης τέλεον τὰ Μουσῶν ἐπιδείχνυσθχι poi 
τα : οὐχ ἄν ἁσαίμην τὰ βαρδάρων αὐτὸς, om 
ἐσοίμην παραπέμπων τοῖς ἔπειτα πράξεις πολεμι- 
χὰς ἐν αἷς μὴ νιχῶσιν Ἕλληνες. Εἰ γὰρ 6 Kw 
Ἱπποκράτης πολλοῖς μεταπεμπόμενος X pxyam 
πρὸς τοῦ τότε Περσῶν βασιλεύοντος, ὡς ἂν τὰς ὑπ 
ἐχεῖνον ἐπισχέψαιτο πόλεις χαχῶς πασχούσας νοδϑη" 
λείᾳ σώματος, οὐδ᾽ ἄχροις ὡσὶ τὰς ὑπερόγχους ὑποσχί- 
σεις ἠνέξατο δέξασθαι, |P. 373] ἔδῥειν καὶ οὔ" μώϊιν 
τοὺς Βαρδάρους ἀφεὶς, πῶς ἀν εἴνν ἐγὼ τὸ βέλτιων 
χρῆμα, τὴν ἱστορίαν, xai χάλλιστον εὕρημα τῷ 
Ἑλλήνων βαρδαριχαῖς xag! Ἑλλήνων πράξεσι χαρι- 
ζόμενος ; ἀλλ᾽ οὗτοι μὲν χατὰ τὸν ἐμπρήσαντα τὸν 
ἐν '᾿Εφέσῳ ναὸν τῆς ᾿Αρτέμιδος οἰχέσθωσαν ἅἄστοὶ 
τε xal ἄπυστοι, μηδὲ προσρήματος γοῦν τινος ὑφ᾽ 
ἡμῶν ἀξιούμενοι, ἕως οὗ παρέλθοι ἡ ἀνομία χἀκὶ 
τοῖς δούλοις αὐτοῦ τὸ θεῖον παραχληθήσεται. Οὐ γὰρ 
ἐστιν, οὐχ ἔστιν ὁ Θεὸς ἡμῶν εἰς τέλος ἐπιληθόμενο;, 


ἢ ἢ συνέχων ἐν τῇ ὀργῇ αὐτοῦ τοὺς οἶχτιρ μοὺς αὐτοῦ, 


μηδὲ προστιθεὶς τοῦ εὐδοχῆσαι ἔτι, ἀλλὰ πατσσων 
ται xai θανατῶν ἐπιστρέφων ζωοποιεῖ. Ἂν ὅδόντας 
θηρίων ἐπάποστελῇ μετὰ τοῦ θυμοῦ συρόντων ixi 
τῇς γῆς, ἀλλὰ xal τὰς μύλας τῶν λεόντων συνθλᾷ 
καὶ τὴν χεφαλὴν συντρίδει τοῦ δράχοντος. "Av ὡς 
κάλαμον διαθλᾷ, xal τοῖς θηρίοις τοῦ καλάμου ἐπι. 
τιμᾷ (58). "Av οὗτοι ἐν ἄσμασι xal οὗτοι ἐν ἵπποις, 


Hier. Wolfli note. 


(55) Kai tow θηρίοις τοῦ καλάμου ἐπιτιμᾷ, 
Ktiam bestias calami increpat. Possunt intelligi 


vermes a quibus eroduntur. 8ed videtur subintel- 


ligi τὸ ἕνεχα, quem sensum in convertendo sum 
secutus. 


| 


| 
| 


΄ 


905 


ALEXIUS DUCAS MURZUFLUS. 


968 


ἀλλὰ ψευδὴς ἵππος εἰς σωτηρίαν, οὐδὲ ἐν ταῖς χνή- A miscet, at 469 vicissim mensam instruit coram eis 


qux τοῦ ἀνδρὸς εὐδοχεῖ, Εἰ δείχνυσι τῷ οἰκείῳ λαῷ 
σχληρὰ καὶ οἶνο) κίρνησι χατανύξεως, ἀλλ᾽ ἑτοιμάζω 
χαὶ τράπεζαν ἐξ ἐναντίας τῶν 
τείνε: ποτήριον φιλανθρωπίας 
τος xal μεθύσχον ὡς χράτιστον. 
τας ix περάτων ἄγει τῆς γῆς καὶ τῶν ἔν θαλάσσῃ 
μακοὰν, καὶ διὰ προφήτου βοᾷ μεγαλοχήρυχος, 
« Γίγαντες ἔρχονται πληρῶσαι τὸν θυμόν μου, χαί-- 
ροντες ἅμα καὶ παίζοντες ἡγιασμένοι εἰσὶ, καὶ ἄγω 
αὐτοὺς, » ἀλλὰ καὶ τούτοις ἐπιτείνει σφοδροτέρας 
πληγὰς καὶ τῶν καχῶν μαστίζει τοῖς χείροσι, χάριν 
εἰδὼς οὐδαμῶς οὐδεμίαν, εἰ χρῆται τούτοις ὀργάνοις 
εἰς ὄλεθρον πόλεων xal χαχοῖς ἐπιδημίοις xal δη- 
μίοις ἀνρρώπων ἀνελεήμοσιν, εἴτε μὴν ὡς νοσηλεῖαι 
χαὶ φάρμαχα συναίρονταί οἱ ἐν πλείστοις ὡς ψυχῶν 
ἰατρῷ, οἷς καὶ φύσις τοιάδε τις ἔνεστι τοῖς ἐπιστη- 
cac: πρόδηλος. Καχεξίαι μὲν γὰρ ἤ τοῦ χάμνοντος 
ἀναῤῥωσθέντος ἐχμαρανθεῖσαι τοῦ δρᾷν ἔληξαν ἤ τῷ 
πάσχοντι συνδιόλλυνται. Τὰ δ' ἀχεσίνοσα φάρμακα 
τὸ χαχεχτοῦν ὁτεδήποτε ἰασάμενα ταῖς τῶν ὑλῶν 
ἀτιμοτέραις συμπρόεισιν ἀχρεϊούμενα. Χρῆναι τοί- 
νυν φημὶ μὴ βιδλίον ἀποστασίου πρὸς Θεοῦ δεδομέ- 
νον ἡμῖν ἤ γοῦν τῶν ἀγριελαίων βαρδάρων παντελῆ 
ἐγκέντρισιν εἷς τὴν «a0 ἡμᾶς χαλλιέλαιον τὰ ἐπιόντα 
οἴεσθαι δεινὰ, ἀλλὰ παιδείαν μιχρὰν, ὁποίαν ἴσησιν 
Ἐπάγειν Θεὸς, ἀνιεὶς τοῦ ἄγαν μηδ᾽ ἐνδιδοὺς τὰ 
πάντα τοῖς πειρασταῖς, ἀλλὰ καὶ τῶν πειραζομένων 
ἐν μέρει φειδόμενος, καὶ μάλιστα εἰ τὸ μὲν δρῶν, 
κόρον οὐχ εἶδὸς ἀνοσιουργίας, καὶ αὐτοῦ χατεπαίρε- 
τοι OU ἀσέθειαν παρ᾽ οὔ τὴν ἰσχὺν εἰλήφει τοῦ μα- 
στιγοῦν, ὡς μὲν Ναδουζαρδὰν ἀρχιμάγειρος τὴν τοῦ 
Θεοῦ πόλιν παραπέμπων πυρὶ καὶ τὰ λειτουργικὰ 
σκεύη προνομεύων, ὡς δὲ Βαλτάσαρ τρυφῶν ἐν αὖ- 
τοῖς θυσιαστήριά τε χαθυδρίζων, τὰ δὲ θεῖα μυστή,, 
pix ἐξορχούμενος, τὸ δὲ πάσχον ἕχυτοῦ γινόμενον ἐν 
πρωτολογίαις χατήγορον παρήγορον τὸν παίσαντα 
Θεὸν θερμότερον ἐπιχέχληται. Οὐχοῦν φιλανθρωπίαν 
ἐχδεχομένους θεοῦ δέον ἔδειν μετὰ Δαόιδ, « Μνήσθητι 
ἡμῶν, Kópus, ἐν τῇ εὐδοκίᾳ τοῦ λαοῦ σου" ἐπίσκεψαι 
ἡμᾶς ἕν τῷ σωτηρίῳ σου τοῦ ἰδεῖν ἕν τῇ χρηστότητι 
τῶν ἑχλεχτῶν σου, τοῦ εὐφρανθῆναι ἕν τῇ εὐφροσύνῃ 
τοῦ ἔθνους cou, τοῦ ἐπαινεῖσθαι μετὰ τῆς χληρονο- 
μίας σου,» εὖ εἰδότας ὡς ἀσεθδῶν μὲν ἡ εἷς τέλος 


θλιδόντων, καὶ προ- 
πλῆρες χαὶ ἱλαρότη- 
Εἰ τοὺς μαστιγοῦν - 


C 


8 quibus aífligitur, et poculum porrigit humani- 
tate et hilaritate plenum et ob vini bonitatem ine- 
brians. Si flagellatores ab extremis terre marisque 
finibus adducit, et per Prophetam magnum prze- 
conem olamitat: « Gigantes veniunt, ut ex:leant 
iram meam, simul et letantes et ludeutes ; sacro- 
sancti sunt, οἱ ἃ me adducuntur: » atqui gravio- 
ribus plagis eosdem afficit et deterioribus malis 
flagellat; nec ullam eis gratium habet, si pro in- 
sirumentis ad perniciem urbium et publicarum 
cladium et pro crudelibus hominum carnificibus 
eis utitur, Nam eos ut morbos et medicamenta, 
quippe animorum medicus, adhibet; quorum na- 
tura peritis non ignota est : aut enim mala habi- 


B tudo zsagroto sauato vires suas amiltit, aut una 


cum illo interit. Medicamenta vero quantumvis 
acria depulso morbo una cum prava maleria ex- 
pelluniur, nec ulli sunt amplius usui. Quamobrem 
affirmo ista mala, quibus oppressi eumus, non li- 
bellum repudii divinitus nobis datum aut barba- 
rici oleastri absolutam insitionem in noslram oli- 
vam esse judicanda, sed parvam castigationem, 
qualem Deus adbibere novit servuto modo, non 
omnia tentatoribus concedere sed tentatis etiam 
parcere solitus, praeeertim siis qui agit nullum 
modum suis 4 20 sceleribus statuit, sed per im- 
pietatem contra eum ipsum ineurgit a quo flagel- 
landi potestatem accepit (ut Nabuzardan prefe- 
ctus exercitus, qui urbe Dei incensa vasa uinini- 
sterii sacri rapuit ; ut Balthasar, qui iis ad luxum 
abusus est, qui aris illusit et divina mysteria 
contempsit), is vero qui patitur, se ipsum in 
primis accusat et verberum auctoris Dei opem 
et consolationem ardenter implorat. Itaque Dei be- 
nignitas nobis exspectanda est, et cum Davide ca- 
nendum: Memento nostri, Domine, in approba- 
tione populi tui. Invisito nos ut servator, ut pro- 
speritatem electorum tuorum videamus, ut lo-titia 
genlis tue letemur, ut cum hereditate tua lau- 
demur. Neque enim obscurum est impios cedi 
flagris, cum eorum autem castigatione, quorum 
spes in Domino sita est, consolationem et restitu- 
tionem in integrum esse conJjunctam. 


παράδυσις καὶ μαστίγωσις, τῶν δ᾽ ἡλπικότων ἐπὶ Kupioy τῇ παιδείᾳ σύνδρομος jj παράχλησίς τε xai ima- 


νάκλησις. 


961 


NICET/É OHONIAT.E 





TOY AYTOY XONIATOY 


TA META ΤῊΝ ΑΛΩΣΙΝ 


XYMBANTA TH IIOAEI 


NICET/E CHONIAT E 
LIBER DE EBUS POST CAPTAM URBEM GESTIS. 


3711 1. Solon ἃ Codro ortus, Atheniensis rei- ἃ 
publice vir prestantissimus, cum Pisistrati tyran- 
nidem paulatim inolescere videret, sepe cives 
suos ad eam opprimendam est horlatus. Satis enim 
norat multo esse facilius malorum principiis obstare 
ct incrementa prohibere, quam ea progressa lon- 
gius οἱ confirmata cohibere et exstirpare. Sed cum 
ejus consiliis nemo pareret, arma ad fores curis 
posuit, si quo modo aliquos e populo ud sui e&emu- 
Jationem perlraheret. 429? Cum autem neminem 
ad tyranni expulsionem suo exemplo impulisset, 
dixisse ferlur so, ut licuerit, patrie opem tulisse, 
ac postea per otium Atheniensium temeritatem 
el incogitantiam perstrinxisse versibus, quorum 
nonnulli vetustate non aboliti sic babent : 


ε΄. Σόλων ὁ τῶν ᾿Αθηναίων τὰ χράτιστα, ὅποτυ- 
φομένην [P. 375] ὁρῶν τὴν Πεισιστράτειον νεωτέ- 
ρισιν, πολλάκις μὲν διειλέχθη τοῖς ᾿Αθηναίοις πει- 
ρώμενος κατασδέσαι τὴν τυραννίδα, εὖ μάλα εἰδὼς 
εὐμαρέστερον τὸ τὴν ἀρχὴν συνιστάμενον πτῶσαι 
xaxóv xai χωλῦσαι πῆξιν ἄρτι δεχόμενον T, wy 
προδὰν ἤγη καὶ χρατυνθὲν ἐκχόψαι ὥδη xai ἀνελὺς 
οὐδενὸς δ᾽ αὐτῷ προσέχοντος, μηδὲ πείθεεν δονέν 
μενος, μετὰ χεῖρας ὅπλα λαδὼν πρὸς ταῖς εἰσόδοις 
αὐτὰ χατέθετο, εἴ πως ἐχκαλέσαιτο οὕτω xal rum 
οξυνεῖ τοῦ δήμου τινὰς πρὸς ζῆλον τὸν ὅμοιον. Ὡς 
δ᾽ οὐκ ἐξηρέθιστό τις πρὸς ταῦτα οὔτε μὴν σὺ» 
ἐπωτρύνετό εἶ πρὸς τὴν τοῦ τυράᾶννου καθαΐίρεα» 
[P. 316] λέγεται εἰπεῖν, « βγωγε, ὡς εἶχον, τῷ τι 
τρίδι ἐπήμυνα, » καὶ τὸ λοιπὸν ἡσυχίαν ἄγειν χαὶ 


B Ὑράφειν ποιήματα χαὶ διατωθάζειν ᾿Αθηναίους ἐς 
ἀδουλίαν, ὧν ἔνια μὴ παρασυρέντα τῷ χρόνου ῥεύματ 
οὗτωσί πως ξυντέθεινται, 


Si vestro vitio tandem mala plurima fertis, 

De superis ratio non sinil ulla queri. 
Namque ope dum vestra libuit firmare tyrannos, 
ervilii merito vos grave stringit onus. 
Astutam rapido geritis sub peclore vulpem, 

Et vestris animis nil gravilatis inest. 
Insidias minime, qua res docet ipsa, videtis : 
Sed vos blandittiz ficlaque verba tenent. 


El δὲ πεπόνθατε δεινὰ Ov ὑμετέρην καχότητα, 
Μή τι θεοῖς τούτων μοῖραν ἐπαμφέρετε" 

Αὐτοὶ Ἰὰρ τούτους τὐξήσατε ῥύσια δόντες, 
Καὶ 012 τσῦτὰ κακὴν ἔσχετε δουλοσύνην. 

Ὑμέων δ’ εἷς μὲν ἔχαστος ἀλώπεχος ἴχνεσι βαίνει, 
Σύμπασι δ᾽ ὑμῖν χοῦφος ἔνεστι νόος" 

Εἰς γὰρ γλῶσσαν ὁρᾶτε καὶ εἰς ἔπος αἴολον ἀνδρὸς 
Εἰς ἔργον δ᾽ οὐδὲν γιγνόμενον βλέπετε. ' 


Quod si Solon ille, ex posteritate Codri, sapientie (; Ei γοῦν λέγων xal πράττων ὁ Σόλων πρὸς πειθήνιον 


prestantia per totum fere orbem terrerum cele- 
bris, apud populum verbis regi solitum frustra et 
dixit et fecit omnia, quid alicui nostre etatis 
homini juvande reipublice causa faciendum fu- 
isset, cum imperatores nostri ab ineunto etate 
ia umbra et otio educati more Endymionis sterte- 
rent; 423 qui maturius cenare soliti tantum ἃ 
rerum gerendarum opportunitate abhorrebant ? 
quippe mala educatione prorsus corrupti, ut 
hiberno tempore flores, verno poma requirerent? 
cives vero mercatorum et cauponum ingeniis pre- 
diti non modo non ad tube sonitum surgere, sed 
neo avium garritu excitari soliti, suaviter dormire 


λόγοις ὁμήγυριν ἠλέγχετο μάτην ἀμφότερα μετιὼν, 
Σόλων ἐκεῖνος ὁ Κοδρίδης μὲν τὸ γένος, τῷ δὲ τῆς 
σοφίας περιόντι μιχροῦ πᾶσαν τὴν τετράκλιμον δεὶ- 
θὼν, ὁποῖον ἄν τις τῶν xaÜ' ἡμᾶς εἰσενηνοχὼς 
τοῖς χοινοῖς ἐπήρχεσεν ἄν πράγμασιν, ὧν οἵ μὲν 
βασιλεῖς ἔν ῥᾳθυμίᾳ τραφέντες ἦσαν ἐξ ἀρχῆς καὶ 
ῥέγκοντες ἡδύτερον Ἐνδυμίωνος xai τὰ δδεῖκνε 
πρωταίτερον προσιέμενοι, xal τοσοῦτον τῆς τῶν 
πραγμάτων εὐχχιρίας ἐχδιιστάμενυι, οἷα φαύλως 
ἐν τοῖς ὅλοις ἡγμένοι, ὡς ἐν χειμῶνι μὲν τὰ ἄνϑη 
ζητεῖν, ἔαρος δὲ ποθεῖν ὁὀπωρίζεσθαι, τὸ δὲ πόλί- 
τευμα ἐμποριχέν τε καὶ χάπηλον τὸ φρονεῖν, καὶ 


μὴ μόνον οὐχὶ σάλπιγξι τοῦ λέχους ἀνιστάμενον 


969 


URBS CAPTA. 10 


ἀλλ᾽ οὐδ᾽ φδαῖς δρονίθων διυπνιζόμενον, ὡς xal τὸ À omnes,bellum prorsusignorare did s ent?cete- 


ὅλον χαθεῦδον ἠδέως καὶ μὴ ἐγνωχός ποτε πόλεμον ; 
τὸ δέ γε συντιθέναι ποιήματα καὶ τῶν διαμαρτόν- 
των χαθάπτεσθραι ἦν μὲν xal τοῦ μεγαλείου Σόλω- 
voz, ἦν δ' ὡς ἔοικε, καὶ τοῦ τότε δήμου τῶν ᾿Αθη- 
ναίων, χνωμένου τὸ οὖς ταῖς τῶν εἰσηγήσεων χρη- 
cíuo:e, ἠρέμα vt ὑπενδιδόντος ταῖς τῶν ἀρίστων 
ἀνδρῶν παραιφάσεσι. Καὶ ἄλλως δὲ τῷ πρὸς ὄνειδος 
ἄδειν τιθασσοῖς λόγων μέροψιν ἔνεστί τι καὶ γλυ- 
κάζον σὺν τῷ στύφοντι ἐμφαινόμενον᾽ καὶ ἡ μνήμη᾽ 
ὅσα δὴ καὶ ῥιπὶς, τὸ παραμένον ἐν ,ψυχῇ χαὶ ἐν 
θαπτόμενον ἐμπύρευμα τοῦ καλοῦ xarà ζῶσαν ἔτι 
φλόγα πορὸς ἀναθάλπουσα, τὴν ἐφ᾽ ὁμοίοις ἐσέπειτα 
διαμαρτίαν φυλάττεσθαι διανίστησι. Τοῖς δ᾽ ἐς ἡμᾶς 
ἧς Κωνσταντίνου οἰχήτορσιν, εἰπεῖν δὲ xal τοῖς - 
ex. τῶν ἄλλων δομωμένοις χωρῶν, οἱ ἔλεγχοι μώλω- 
πες ἀκριθῶς. Τοῖς δὲ πολλοῖς οὐδ᾽ ὦτα πεφύτευται 
τετρημένα εἰς νοῦν, οὐδ᾽ ἣ Παφία τῆς ἐλευθερίας 
ὁποία τίς ἐστιν ἐς δεῦρο κατείληπται, ὡς οὐδὲ γλυ- 
χύτης μέλιτος τοῖς μηδέπω γευσαμένοις μέλιτος 
ἐξ πεὶ τοίνυν ἀσύμφωνα τοῖς Σόλωνος τὰ ἡμέτερα, 
ἄγε τὰ μὲν τῶν ἐλέγχων παρήσομεν βούχεντρα, ἐς 
οὐδὲν ἕτερον προσληφθησόμενα ὅτι μὴ τῶν πλείστων 
ἐτεοοζύγησιν (εἰσὶ γὰρ, εἰσὶν οἱ χόρτον iv τοῖς xi- 
ρᾶσιν ἔχουσι), τὴν δ᾽ ἱστορίας χαθ᾽ εἷρμὸν ἐξόμεθα. 
(P. 377] Εἰ γὰρ καὶ τὰ τῶν βαρδάρων ἄδειν ἀπεις 
πάμεθα, ἀλλ᾽ οὖν τοῦ δρασσομένου τοὺς σοφοὺς 
ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτῶν ἐν πολλοῖς τοὺς ὑψαύχενα. 
σφήλαντος καὶ τὰ πρόσωπα αὐτῶν ἀτιμίας πλήσαν - 
τος, xal παραδόντος εἷς ὄλεθρον βαρδάρωτέροις 


rum versus componere et vitia carpere, ea tempe- 
state cum &8olonis erat, viri illustriesimi, tum 
populi Atheniensis, cujus aures utilibus monitis 
oapiebantur, quique optimorum virorum consiliis 
paulatim acquiescebat. Nam mansuetis ingeniis 
reprehensiones plus fere voluptatis afferunt quam 
doloris, eorumque memoria scintillas honestatis in 
animis velut ignem sub cineribus delitescentem 
δὰ cavenda in posterum similia delicta excitat. 
Nostra vero state Cpolitanis civibus et provincia- 
libus quoque admonitiones plane vibices erant, 
nec vulgus aures habebat ad mentem perforatas, 
neque libertatis dulcedo quanta esset hactenus 
intellexerat, ut et mellis dulcedo ignota iis est qui 


B id non gustarunt. Quoniam igitur nostra tempore 


ab etate Solonis discrepant, age amissis reprehen- 
seionum stimulis, qui nihil aliud nisi odia 7724 
plerorumque irritarent (sunt enim,sunt qui fenum 
in cornu gerant), historiam ordine prosequamur. 
Etei enim nos res 8 Barbaris gestas scripturos 
negavimus, tamen cum is qui sapientum sapien- 
tiam confundit, superbos illos homines in multa 
infortunia conjecerit, eorumque facie ignominia 
impleta barbarioribus gentibus perdendos objece- 
rit, repudiato silentio mirabilia Dei opera sunt 
celebranda, qui ait : « Ut vivo in perpetuum, ita 
de inimicis meis ponas sumam, etl eos qui me 
oderunt exstirpabo.» Et alio loco ad Abrahamum, 
« Gentem vero cui serviant, ego ulciscar. » 


ἑαυτῶν ἔθνεσι, χρεὼν μηδ᾽ ἡμᾶς τὴν σιωπὴν εἰς τέλος ἑλέσθαι, χρήσασθαι δὲ τῷ λόγῳ πρὸς ἀνθομολόγησιν τῶν 
τεναστίων θεοῦ, τοῦ « Ζῶ ἐγὼ » λέγοντος « εἷς τὸν αἰῶνα, καὶ ἀνταποδώσω δίχην τοῖς ἐχθροῖς μου xal τοῖς 
μισοῦσί με ἐξολόϑρευσιν, » xal αὖ πάλιν πρὸς ᾿Αδραάμ" « Τὸ δὲ ἔθνος ip δουλεύσουσι, κρινῶ ἐγώ. » 


β΄. Εὶχε μὲν δὴ οὕτω ταῦτα, καὶ ἡ Κωνσταντί- (j 


νου χαλλίπολις, τὸ χοινὸν ἀπάντων ἐντρύφημά τε 
xal Ἐξάκουσιον περιλάλημα, ᾧθάλωται πυρὶ xal 
ἠμαύρωται ξάλω τε χαὶ τοῦ πλούτου παντὸς xexi- 
νωται, ὅσος τε δημόσιος ἦν καὶ τοῖς Acte ἐπῳχείωτο 
καὶ ὅσος Θεῷ ἀφωσίωτο, παρὰ γενὼν ἑσπερίων 
σποραδικχῶν, ἀφαυρῶν τὰ πλεῖστα xai ἀνωνύμων, 
εἷς λῃστρικὸν μὲν ἔχπλουν συγχροτηθέντων, ὀργάνῳ 
δὲ γρησαμένων xal προσωπείῳ εὐτυπώτῳ τῆς xai 
ἡ μῶν χινήσεως τῷ χρούσασθχι πρύμναν εἷς Bpovav 
Ἰσαακίῳ τῷ ἐξ ᾿Αγγέλων καὶ ὅν ἔχεῖνος ἐφύτευσεν, 
ὡς μὴ ὥφελεν, ἐπ᾿ ἀπωλείᾳ τῆς πατρίδος, Bv καὶ 
καλῶν χάλλιστον xal σφισιν ἐπέραστον ἀγώγιμον 
ἐπευέροντο᾽ ἡ γὰρ ὑπτιότης xal οἰχουρότης τῶν τὰ 
“Ῥωμχίων χειριζόντων πράγματα διχαστὰς ἡμῶν 
xai χολαστὰς τοὺς λῃστὰς ἐπεισήνεγχεν. "Ent δὲ 
τοῖς συμδᾶσι πᾶτι τῇ βασιλίδι οὐδὲν σημεῖον ὑψόθεν 
T; καὶ γῖρθεν ἐχφανθὲν ἔγνωσται, ὁποῖα ἅττα πολλὰ 
τοῖς πρότερον ξυνηνέχθησαν συμφορὰς ἀνδρῶν xal 
καγῶν ἐπαγωγὰς κηρεσιφόρους ὑποσημαίνοντα, 
Οὐτε Ὑὰρ ψιάδες οὐρανόθεν ὕσθησαν alpatóscca:, 
οὔτε θέρος ἔναιμον παρεξήλλαχται, οὔτε λίθοι πυ- 
ρότντες ἐξ αἰθέρος ἠνέχθησαν, οὔτε τι ἕτερον ἑωράθη 
κα νουργηθὲν ὁπωσοῦν, ἀλλ᾽ ἐμδάδι ἀψόφῳ καὶ 
χερτὶν ἀκροτήτοις πολύπους χαὶ πολύχειρ τῇ πόλει 
καὶ ἡμῖν ἡ δίκη ἐπεισπεσοῦδα δυσπότμους ἐν ἀν- 


PATROL. Gm. CXXXIX. 


2. Cum illo rerum statu clarissima urbs com- 
munes omnium delioie, omnium celebrata vocibus, 
incendio absumpta, deleta, capta, omnibus opibus 
tam sacris quam profanis, sive publicis sive pri- 
vatis ab Occidentalium gentium colluvie spoliata 
esset, quae gentes maxima ex parte obscure et 
ignobiles cum navigationem latrocinii causa susce- 
pissent, 8088 contra nos expedilioni speciosam 
causam prs&texebant Ieaaci Angeli restitutionem ; 
et quemis fllium malo fato 225 in patrie perni- 
ciem genuerat, comitem pulcherrimum et optatis- 
simum adducebant. Nam eorum oscitantia et igna- 
via qui rerum potiebantur, effecit ut latrones isti 
nobie jus dicerent et ponas irrogarent. Nec ille 
clades urbis ullo portento vel coelesti vel terrestri 


ἢ Presignificate sunt, id quod olim plerumque fa- 


ctum est,cum cedes hominium et excidia urbium 
imminebant, neque cruente gutte colo decide- 
runt, neque sanguinea messis exstitit, nec igniti 
lapides ex wthere deciderunt, nec quidquam deni- 
que inusitati accidit, sed tacita et tranquilla vin- 
dicta multis manibus et pedibus ita nos oppressit, 
ut delicta probe ulta miserrimos omnium morta- 
lium effecerit. Eo porro die quo urbs capta est, 
predatores eas edes in quas diverterant dise 
bant; et preter es quu Vy sgg wmN, SoxeNS SS 


ENS 


911 


de occultis thesauris, nonnullos cum verberibus, A θρώπο:ς εἰργάσατο, 


multos blandis verbis, omnes eum commainatio- 
nibus percontabantur. Qui cum alia se habere 
faterentur, alia indicarent, alia in conspectum 
alTerrent : milites nulla erga hospites clementia, 
nulla ben:gnitate, nec hospitiis nec victu 246 
communicando, utebantur. Omnia superba, inhu 
mana, immania erant. Domini per contumeliam 
edibus suis ejiciebantur. Quibus de causis eum 
visum esset ducibus iis qui veilent urbe excedendi 
potestatem dare, civea turmatim abibant, pannis 
involuti, inacie et pallore confecti, facie mortuis 
similes, oculis sanguine suffusis, quippe qui san- 
guine potius quam laccyimis flerent. Nai alii facul- 
tatum jactura deplorabant : alii, ea αἱ re levioris 
momenti neglecta, ant filiola nubilis raptuiG aut 
conjugem amissam, alii denique aliud in itinere 
lugeb:nt. 


NICETJE CHONIATJE 9 


τιμωρὸς ὀφθεῖσα φιλότιμ 
Καὶ τὴν μὲν ἡμέραν ἐχείνην x40 ἤν ἡ πόλις t4) 
xt», ol σχυλευταὶ ταῖς ὁπῃοῦν οἰκίαις ἐνχυλισά 
vot tX τε ἔνδον διήρπαζον xal περὶ τῶν om 
τοὺς δεσπότας ἀνέχρινον, πληγὰς ἐντείνοντες vti 
πολλοῖς δὲ καὶ προσηνῶς συγγινόμενοι, ταῖς 
ἀπειλαῖς ἐπὶ πᾶσι γρώμενοι: ὡς δὲ τὰ μὲν εἰ 
τὰ δ᾽ ἐξέφαινον, τὰ μὲν ὀφθαλμοῖς προχείμενα 
πρὸς τῶν ἐχόντων προσαγόμενα, τὰ δ᾽ ὑπὸ σ 
αὐτῶν ἀναδιφώμενα, xal φειδώ τις οὐχ Tv m 
σφίσιν οὐδὲ τῶν ἐνόντων μετάδοσις πρὸς τοὺς ἔ) 
τας, οὔτε μὴν συμμέθεξις ἑστίας dj ἑστιάσεως. € 
ὑπεροψία καὶ ἀμιξία xoi μεθ᾽ ὕδρεων amar 
καὶ ἀπόπεμψις, ἔδοξε διὰ ταῦτα τοῖς Gtpa cro 


ἀνειχέναι τοῖς βουλομένοις τὴν ix τῇς πόλ 
ἄπαρσιν. Κατὰ συμμορίας τοίνυν ἀγειρόμ 
ἐξήεταν, ῥαχίοις ἐσπειραμένοι, ἁπαστίᾳ ἐχτι 


Ὑμένοι, τὸν χρῶτα τράπέντες, νεχρώδεις τὰς δι 


καὶ ὕφαιμο!' τοὺς ὀφθαλμοὺς, [318] ὡς πλέον αἵμασιν ἢπερ δάχρυσι χλαίοντες. ΟἹ μὲν γὰρ θρένων τὰς οὐσ 
εἶχο, ὑπόθεσιν, οἱ δὲ τὴν τούτων ἀποδολὴν ὡς οὔπω θλίδον ἐς μὴ λόγον τιθέμενοι, ἤ ὡραϊον γάμου χόρ 
ὠλοφύροντο ἀρπαγὲν παρά τοῦ xal διαχορηθὲν, ἢ ἀλόχου στέρησιν ἀπωδύροντο, xai ἀλλος ἄλλο tt xax 


ἀνῴμωζε πορευέμενος. 

3. Ut autem de me quoque aliquid referam, 
multi ex familiaribus illo tristi et vere nefasto die 
in meam domum porticibus impositam, propter 
obscuritatem aditu difficilem (nam pulcherrime et 
amplissime edes nostre in Sphoracio site altero 
incendio perierant), confluebant; eL alioqui oppor- 
tunus erat inde in maximum templum 474 re- 
ceptus, cui vicina erat. Sed milites nihil imper- 


Y. Ἵνα δὲ xai τὰ xav ἐμὲ συνείσω τῷ Vor 
πολλοὶ τῶν συνήθων εἰς τοὐμὸν συνέδραμον οἷαι 
τῆς στυγνῆς ἐχείνης xai δυσωνύμου ὄντως Ὶ 
φαυσάσης ἡμέρας, ὑπόστωον οὖσαν καὶ ya 
προσπελάσαι χαὶ ζοφώδη τὴν εἴσοδον: ὁ γὰρ ἀ 
χος τῷ κάλλει xai τῷ μεγέθει μέγιστος οἴκος £i 
ἐν τοῖς Σφωραχίου ἱδρυμένος ὑπὸ τοῦ δευτέρου : 
ρὸς ἠφάνισται. Ἦν ὃὲ xai ἄλλως εὐμαρῶς wi 


veeligatum relinquebant ; nec locus ullus sacer (ἡ εἰς τὸν μέγιστον εἴσδῦναι ναὸν, ἐπεὶ xal τῷ ed 


aut situ munitus supplices defendebat. Quocunque 
accurreres, ub hostibus abstractus, quo illis erat 
lubitum, abducebaris. Quasinjurias cum cernere- 
mus, ut tempus ferebat, rebus nosiris consuleba- 
inus. Erat mihi familiaris quidam atque domesti- 
cus natione Venetus, qui domi mee cum uxore 
et rebus suis vietum tutumque receptum habebat ; 
is eo tempore nobis utilis fuit. Nam arinis et mili- 
tari habitu pro mercatorio sumptis, predatores 
aliquandiu forliter edium ingressu depulit, se 
commilitonem eorum, et sdes eas preoccupasse 
simulans, et patria lingua cum eis que res postu- 
labst colloquens. Cum autem illis catervatim 
irruentibus, Francis presertim, qui, ceteris nec 
ingeniis nec corporibus similes, id unum se vereri 
jactant ne eeelum ruat, resistere non. posset, auctor 
noria fuit inde discedendi, ne capti a Barbaris nos 
in vincula conjicereujur, mulieres vero ad stupra 
et libidinem raperentur. Cum autem bonus ille 
pridem famulus et cliens, tum vero adjutor et 
teupore maxiiune necessario 7 4 & defensor nos in 
alias edes, ubi nobis noti Veneti habitabant, duce- 
ret, pauci simul exibauus, illo manibus nos tra- 
hente et ut predam suam comitante, tristes et 
male vestiti.Sed ubi ad illam urbis partem Fran- 
cia assignatain rursus pervenimus, inde profugi- 
mus, 8 fumulis nostris omnibus, aliis alio disper- 
8is, inhumaniter deserti, liberis nostris, qui non- 


νει συνέχειτο. ᾿Αλλ᾽ ἦν ἀνεξερεύνητον οὐδὲν c 
στρατεύμασιν, οὐδὲ τόπος εὐαγὴς xal cT, θέσει π’ 
ἐχων ἀσφάλειαν ἀσινὲς ἐτήρει τὸ προσρυόμει 
ἀλλ᾽ ὅπη τις ἄν xal προσέδραμεν, ἀπεσπᾶτο τ' 
τῶν εἰσιόντων ἐχεῖ πολεμίων, xai ἔνθα πρὸς βου; 
ἐχείνοις ἀπήγετο. Ταῦθ᾽ ὁρῶντες ἡμεῖς dwop 
μενα, ὡς kx τῶν παρόντων εἴχομεν, τὸ σύμτο 
μέτιμεν. Ἔν οὖν ἐμοί τις συνήθης τε xal συνέσι 
ix τοῦ τῶν Βενετίκων προελθὼς γένους, κορᾷ 
ἀξιούμενος καὶ τῆς ἐς τὸ σῶμα ἀσφαλείας xog 
μετέχων τοῖς οὖσιν ἅμα xai γυναιχί. Οὗτος ygi 
μος ἡμῖν ἐν τοῖς τότε χαιροῖς γίνεται" Gupze! 
μενος γὰρ xal τὸν ἔμπορον εἰς στρατιώτην με 
μειψάμενος μάλα ἐμόριρθρῶώς ἀπεκρούετο τ 
εἰσιόντας μέχρι τινὸς τὸ οἴχημα σκυλευτάς, ' 
συνοπλίτην ἐχείνοις ὑποχρινόμενος χαὶ προειλῃ 
ναι τὴν οἰχίαν σχηματιζόμενος, συ μδαρδαρίζι 
ἅμα σφίσι xal τὰ εἰκότα διαλεγόμενος. Ὡς δὲ οἱ 
κατὰ πλῆθος εἰσέῤῥεον, ὁ δ᾽ ἀντέχει, ἀκείρτι 
καὶ μάλιστα τοὺς ἐκ τῶν Φραγχίσκχων εἰσιόντι 
μὴ τοῖς ἄλλοις ὄντας παραπλησίους χαὶ τὰς Yo 
xai τὰ σώματα, μόνον δὲ τὸν οὐρανὸν δεδιέναι xt 
πάζοντας μὴ εἴη σρίσιν ἐπιπεσὼν, μεταχο; 
ἐκεῖθεν ἡμῖν ὑποτίθησιν, ἵνα μὴ πρὸς τοῖς Baz 
pote γενόμενοι ἐν μὲν δεσμοῖς οἱ ἄνδρες ἡ μεῖς 
χρήματα εἴημεν, αἱ δὲ γυναῖχες ἐν ὕδρεσι καὶ κα 
μνοις ἀπαγωγαῖς. Τοῦ χοηστοῦ τοίνυν ἐκείνου 
πρώην οἰκότριθός τε xal πρόσφυγος, «τότε δ᾽ à 


973 


URBS CAPTA. 


914 


θοῦ συνεργάτου x&v τοῖς χαιρίοις ὑπερασπίζοντος À dum ingredi poterant, humeris impositis. Εἰ 


ἐς ἄλλην οἰκίαν ἡγησαμένου, γνωστοὺς ἡμῖν  Bs- 
νετίχους τρέφουσαν, κατὰ βραχεῖς ἔξιμεν ἐκεῖθεν, 
ὡς δορύκτητος ἐκείνῳ κλῆρος, ἐχ χειρὸς ἑλχόμενοι 
χατηφεῖς xal δυσείμονες καὶ οὕτω παραπεμπόμενοι, 
Ἐπεὶ δ᾽ ἐχεῖνο τὸ μέρος τῆς πόλεως εἰς χλῆρον 
τοῖς Φραγκίσκοις ἐπέλαχε, μετανάσται πάλιν γινό- 
μεθα, ὅτε καὶ τῶν ἐπὶ τῆς θεραπείας ἡμῶν ἄλλων 
ἄλλῃ διασπαρέντων καὶ πάντων ἀπανθρώπως ἡμᾶς 
παρεικότων ἑπωμάδια φέρειν ἡμεῖς ἠναγκάσμεθα 
τὰ μήπω τῶν παιδαρίων ποσὶ χρώμενα, στέγει 
δὲ ὑπὸ μάλην καὶ ἄῤῥενα παῖδα ὑπομαστίδιον, καὶ 
χωρεῖν οὕτω διὰ μέσου τῶν ἀγυιῶν. Ἡμέρας τοί- 
voy πέντε μετὰ τὴν ἅλωσιν τῇ πόλει προσμείναντες 
ἀπαίρομεν xal ἡμεῖς. [P. 379] Ἣν δὲ τότε Σάδδα- 
τον, xazà θείαν οἴμχι καὶ μὴ τυχηρὰν περίπτωσιν 
ἢ συγχυρίαν οὐτωσί πως συμδὰν ἄλογον, καὶ χει- 
μὼν, ἐπὶ δὲ καὶ πρὸς ὠδῖσιν ἔτι ἡμῶν d σύζυγος 
ὥστε καὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ προαγόρευμα ὅ φησιν εὖ- 
ξασθαι μὴ γενέσθαι τὴν φυγὴν ἡμῶν χειμῶνος d 
Σαδθάτου, xal, « Οὐαὶ ταῖς ἐν γαστρὶ ἐχούσαις ἐν 
ἐχείναις ταῖς ἡμέραις, » ὡς εἴπερ ἐφ᾽’ ἡμῖν προεί- 
ρητο, πέρας ἀτεχνῶς εἴληφεν. "Qc δ᾽ ἱχανοὶ συνήθεις 
xai συγγενεῖς καὶ πλῆθος ἕτερον κατὰ θέαν ἡμῶν 
συνδραμὸν τῆς πορείας εἰχόμεθα, ἐπ' ἴσης ἀγορᾷ 
μυρμήχων διιόντες τὰς τριόδους, προσυπήντων 
ἡμῖν οἱ στρατοὶ, οὐχ ὠπλισμένοι πρὸς ἀκρίθειαν, 
μσχαίρας δ᾽ ἐπιμήκεις παρὰ πλευρὸν πλάγιον τοῦ 
ἵππου ἐξηρτημένοι καὶ παραξιφίδια ταῖς ζώναις 
ἐνιέμενα φέροντες, οἱ μὲν τῶν σχύλων ἔμφορτοι, 
οἱ δὲ τοὺς παριόντας αἰχμαλώτους ἐξιχνιάζοντες 
εἰ λαμπρὰν ἐσθῆτα περίχεινται διεῤῥωγότι περι- 
στελλομένην χιτῶνι ἢ γοῦν ἀργύριον xal χρυσίον 
τῷ χόλπῳ ἐνθάπτουσιν, οἱ δὲ xai γυναιχῶν ταῖς 
κάλλει διαφερούσαις πεπηγόσι βλέμμασι μηδὲ ῥᾳ- 
δίως ἀποσπωμένοις ἐνατενίζοντες ὡς ἁρπάσοντες 
αὐτίχα xmi βιασόμενοι, Περὶ ταῖς γυναιξὶ τοίνυν 
ἡμεῖς δείσαντες τὰς μὲν ὡς ἐν σηχῷ τῷ μέσῳ ἡμῶν 
ἀπειλήφειμεν, ταῖς δὲ νεάνισιν ἐπεσκήψαμεν ἔν- 
τρίψασθαι πηλῷ τὰ πρόσωπα ἀντίῤῥοπα τῶν πρώην 
χομμώσεων xal τὸν πυρσὸν οὗτω κατασδέσαι τῶν 
παρειῶν, ἵνα μὴ ὡς dv νυχτὶ φρυχτιυρούμενον πῦρ 
ποοχαλΐται τοὺς ὁδευτὰς πρῶτα μὲν θεατὰς, ἔπειτα 
δ᾽ ἐραστὰς, ix δὲ τούτου xal βιαστὰς, ἀνεύθυνον 
ὁρῶντας τὸ ἴδιον θέλημα, ἅμα καὶ χεῖρας ἱκέτιδας 
αἴροντες εἰς Θεὸν xal μετὰ συνοχῆς χαρδίας τὸ 
στῆθος τύπτοντες xai δαχρύοις τὰ ὄμματα τέγγὸν- 
τες, εἴ πως ἅπαντες xal πᾶσαι τοὺς ὠμηστὰς 
ἐκείνους θῆρας σχοίημεν ἀδιαλώδητοι παρελθεῖν, 
"ἔδει δὲ διὰ τῆς Χρυσείχς πύλης ἡμᾶς ἐξελθεῖν. 
Ὡς δὲ περὶ τὸν νεὼν ἧχομεν Μωχίου τοῦ χαλλι- 
μάζτυρος, ὕδδριστὴς καὶ ἀνόσιος βάρδαρος ὡς ἀ- 
μνάδα λύχος ἐκ μέσων ἡμῶν ἀφαρπάζει χόρην 
εὐπλόχαμον, τινὸς τῶν ἐπὶ τῷ δικάζειν θυγάτριον, 
Πρὸς τὴν οἰχτροτάτην τοίνυν ταυτηνὶ θέαν d μὲν 
συνοδία πᾶσχ διαθροηθέντες ἐξεδοήσαμεν, ὁ δὲ πατὴρ 
τῆς παιδὸς γήρᾳ καὶ νόσῳ τετρυχωμένος, τότε δὲ 
χαὶ σφαλεὶς κατὰ πέλματος, ὀλοφυρόμενος xa! τῷ 
πηλῷ φυρόμενος δόχμιος ἔχειτο, ὡς εἰς συκίνην 


D 


filiolum lactentem adhuc sub ala ferre et ita per 
medios vicos incedere coacti sumus. Et dies quin- 
que postcaptam urbem commorati et ipsi disces- 
simus die Sabbati. Quod divina providentia et non 
fortuito casu factum videtur. Accedebat et hiems, 
et nostra uxor vioina erat partui, ut illa Christi 
predictio,que monetorandum esse ne fuga nostra 
in Sabbato et hieme flat, et preegnantibus in diebus 
illis male ominatur, non secus ao si nostra causa 
dicta esset, exitum sortiretur. Ut vero complures 
familiares et cognati aliaque turba ad nostrum 
conspectum confluxerant, non aliter quam coctus 
formicarum per trivia pergobamus, occurrentibus 
nabis exercitibus non accurate armatis, 729 sed 
preelongis ensibus ad latera equorum suspensis, et 
pugiones cingulis insertos gestantibus; quorum 
alii manubiis onusti erant, alii pretereuntes ca- 
ptivos excutiebant,an sub lacara tunica splendidum 
vestem celarent aut argentum aurumve in sinu 
occultarent. Alii mulieres forma praestantes ita 
dcfixis oculis intuebantur, quasi mox eas ad etu- 
prum rapturi essent. Nos igitur mulieres, earum 
pudicitie metuentes, in medium agmen tanquam 
in ovile recepimus, adolescentulas vero coeno 
faciem illinere ut pridem fucis, atque ita ruborem 
genarum exstinguere jussimus, ne forme venustas 
principio, ut viatores noctu elatus ignis, specta- 
tores, deinde amatores, postremo raptores allice- 
ret, cum sibi licere viderent omnia. Interim sun- 
plices ipsi msnus δὰ Deum tendebamus, afflictis 
animis pectora plangentes et oculos rigantes lacry- 
mis, ei quo modo omnesimmanes istas feras salvi 
et inviolata pudicitia evaderemus. Cum autem 
nobis per Auream portam exeundum esset, ut ad 
inclyti martyris Mocii edem venimus, insolens et 
nefarius quidam barbarus 780 puellam formosam, 
judicis cujusdam filiam, e medio nostrum tanquam 
lupus agnam abripit. Quo -miserrimo spectaculo 
totus ceetus noster consternatus exclamavit ; puel- 
le& vero pater, senio et morbo afflictus, tum etiam 
ia ceenum prolapsus ac contaminatus,jacens erebro 
me tanquam ficulpum presidium intuebatur, et 
nominatim orabat ut sibi pro virili ad puellam 
recuperandam adjumento essem. Itaque statim 
conversus vestigia raptoris persequor, cum lacry- 
mis vim factam proclamans, et. supplicibus gosti- 
bus opem preetereuntium militum implorans, qui 
lingusee nostre non plane rudes erant, quorumdam 
etiam manibus prehensatis. Et vix quosdam ad 
commiserationem ita flexi, ut impudentem et libi- 
dinosum illum hireum ulcisci cupientes a me ad 
edes illas perducerentur. Quo cum ventum esset, 
mulierosus ille virgine introducta in foribus stabat, 
ut siqui vim facturi essent, eos repelleret. Ego 
vero digito enm commonstrans, « [ste, » inquam, » 
luce teste injurius vestre nobilitatis edicta contem- 
psit. 981 Vos enim edixistis, de conjugate mulie- 
ris aut virginis aut dedicata Deo puelle vel impu- 


973 NICET/E CHONIAT/E 916 


dico aspectu, si caveri possit, quisquam contami- A ἐπικουρίαν ἀφορῶν συχνάκις ἐμὲ, xal πρὸς ὄνομα 
netur, el jusjurandum ea de re sanctissimum δεόμενος συνάρασθαί οἱ τὰ δυνατὰ πρὸς τὴν τῆς 
deristis. At iste, vestra auctoritate contempta, in παιδὸς ἀπόλυσιν. ᾿Ἐπιστραφεὶς ὁὸν αὐτίχα μάλα, 
conspectu multorum, ut salax asinus, in virgines ὡς εἶχον, κατ᾽ ἴχνια τοῦ ἀρπαγος ἔδαινον, μετὰ 
impetum facere non dubitavit. Vos igitur vestris δαχρύων τὴν βίαν ἐπιδοώμενος, καὶ σχήμασιν ἷλα- 
legibus et armis nos defendite, lacrymis his deli- σίμοιῳ εἰς ἀρωγὴν ἐπισπώμενος τοὺς μὴ πάντη 
niti, quas Deus adinittit etiam, et natura maximum ἁμαθεῖς τὰς ἡμετέμας φωνῆς ix τοῦ στρατεύ μάτος 
mutue misericordie incitamentum in oculos no- παριόντας, ἔστι δ᾽ ὧν x«l χειρὸς ἀπτόμενος. Kil 
sirosderivavit. Quodsi et vosliberos habetis, per μόλις ἴσχυσά τινας [P. 580] οὕτως ἐς οἴχτον τεροχα- 
conjuges et carissima pignora obtestor ut nobis λέσασθαι ὠς μετιέναι ζητεῖν ἐκεῖνον τὸν ἀναιδῇ καὶ 
supplicibus manum porrigatie. Obtestor per divi- φιλόσαρχον. ᾿πγούμην τοίνυν αὐτὸς, οἱ δ᾽ ἐφεί- 
num sepulcrum et Christi precepta, que Christia ποντο. Ὧι 8' ἐπέστημεν ἔνθα ὁ φιλογύνθς κατέλουεν, 
nos omnes jubent ea facere bominibus, que ab ὁ piv τὴν κόρην εἴσω ἐχπέμψας πρὸς τοῖς πυλῶσιν 
iisdem sibi prestari cupiant. » His verbis ex tem- — slst/xet τοὺς ἀντιστησομένους ἄποκρουσόμενος, 
pore usus virorum illorum animos excitavi, ut ἐγὼ δὲ αὐτὸν δαχτύλῳ ὑποδείξας « Οὗτος, » εἴπον, «à 
puellam serio repeterent. At ille principio verba ,, Ἐπὶ μάρτυρι τῷ φωτὶ ἀδικῶν, καὶ τῶν εὖ γεγονότων 
illorum contemnebat, amore et iracundia duobus B ὑμῶν παραδλεπόμενος τὰ ἐντάλματα. Ὑμεῖς μὲν 
violentissimis affectibus occupatus. Sed cum irati γὰρ γυναιξὶ ταῖς ὑπὸ ζυγὸν καὶ ταῖς ὅλως ἀπειρά- 
instarent et suspendium ei minitarenturut injurio τοῖς ἀνδρὸς, xal γε ἔτι ταῖς ἀποθριξαμέναις Θεῷ. 
simul οἱ impudico, denique verba illanon ex labiis μυδὲ μοιχιχοῦ μέχρι βλέμματος, εἰ δυνατὸν, συν- 
Bed ex pectore promanare cerneret, vix tandem ελθεῖν ἐθεσπίσατε, xai ὄρχοις τὰ περὶ τούτων 
minís expugnatus puellam 282 restituit.Patler con- φριχώδεσι διειλήφατε" ὁ δὲ ἀποφλαυρίσας τὰς by 
spectu filie exhilaratus, et lacrymis Deo libatis ob ἐντολὰς, ταῖς παρθενικαῖς ἐπὶ μᾶροτυσι πολλοϊ 
fo das illas nuptias propulsatas, surgit et rursus ὀνηδὸν ἐπιδριμώμενος οὐχὶ δέδιε. Τοῖς αὐτῶν wn 

nobiseum proficigcitur. ὑμῶν νόμοις xz! τοῖς ἐν χεςοσὶν ἡμῖν ἐπαμόνατι, 
μαλαχθέντες τούτοις τοῖς δάχρυσιν, ἃ καὶ Θεὸς προσίεται καὶ ἡμῖν ἡ φύσις ἐς τὸν πρὸς ἀλλήλους οἶχτον 
βοήθημα μέγιστον τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐπωχέτευσεν. Εἰ δὲ χαὶ πατέρες παίδω" ὑμεῖς, ναὶ πρὸς τῶν συλλέ- 
χτρων xal τῶν φίλων ὑμῖν τέγνων τοῖς ἱχέταις ὑμῶν χεῖρα ὀρέξατε, ναὶ πρὸς τοῦ τάφου τοῦ θεοδέγμονος 
καὶ τῶν Χριστοῦ παραιφάσεων, αἵ τοῖς ἀπ’ αὐτοῦ χαλουμένοις χοινῶς πᾶσιν ὑποτιθέασιν ἐχεῖνα  qtoub 
τοῖς ἀνθοώπο'ς X καὶ σφίσιν ὑπ᾽ ἐκείνων γενέσθαι βούλονται. » Τούτοις τοῖς ῥήμασιν ὡς ἐξ ἐρέδου χρτ- 
σάμενος τὰ τῶν ἀνδρῶν ἐχείνων φρονήματα διανέστησα. Οὐχοῦν ἐνέχειντο τὴν χὅρην αἰτούμενοι. Ὃ δὲ d 

μὲν πρῶτα ὑπερεώρα, ἔρωτι καὶ θυμῷ τυραννιχώωτατοῖς δυσὶ πάθεσιν ἐνισχόμενος. ὡς δὲ εἰς δογὴν 
ἐπιφρίσσοντας ἑώρα τοὺς ἄνδρχς xal προτείνοντας ἐχείνῳ τὴν ἐπὶ σχόλοπος ἀπαιώρησιν ὡς ἀδίκῳ ἄμε 
χαὶ ἀνχιδεῖ, τὸ δ᾽ ὅλον οὐχ ἀπὸ χειλέων μόνον, ἀλλὰ καὶ καρδίας τὴν διάλεξιν ἐχείνῳ πεποιημένους, ἑνδί- 
δωσί τε μόγις καὶ τὴν κόρην ἀποδίδωσι. Περιχαρὴς οὖν ἐπὶ τῇ θέᾳ τῆς παιδὸς φανεὶς ὁ πατὴρ, xai στεί- 
σας Θεῷ δάκρυα ἐπὶ τοῖς ἀστεφανώτοις ἑχείνοις xai ἀνυμεναίοις νυμφὲέύμασιν, ἀναστὰς αὖθις σὺν ἡμῖν 
ἐπορξόετο. 

4. Postquam urbe excessimus, alii aliter Deo (1, δ᾽. Ὡς δὲ τῆς πόλεως ἐξήειμεν, ἄλλοι μὲν ἄλλω: 
gratias agebant οἱ fortunas suas cum ejulatu mi- ἀἄνθωμολογοῦντο Θεῷ χαριστήρια καὶ τὰ χαθ᾽ αὗτοῦ; 
Berabantur. Ego vero recta in faciem prolapsus ἀνωλόλυζον, ἐγὼ δὲ ῥίψας ἐμαυτὸν ὡς εἶχον & 
tantum non cum moenibus expostulabam, quod τοὔδχφος μόνον οὐχ ἐμεμψιμοίορουν τοῖς τείχεση 
80,8 essent integra neo lacrymarent nec in tumu- ὡς μόνοις ἀπαθέσι μηδὲ χατάγουσι δάκρυα, μήτι 
lum corruissent, sed adhuc erecta starent. « Nam μὴν εἷς χῶμα χειμένοις, ἀλλ’ ὀρθίαν εἰσέτι στάσιν 
Bi (inquam) ea. quorum causa condita estis, jam ἔχουσιν. « Bl γὰρ ὧν ἕνεχα ἐχτίσθητε » εἶπον, « εἰς 
ferro et igni penitus sublata ccnciderunt, cur vos τέλος ἤδη ἐξέλιπον, πυρὶ xal πολέμῳ ἡ μαυρωμένα, 
adhuc statis ? quem posthac tegetis οἱ custodietis ? τί ὑμῖν ἔτι καὶ τῷ ἑστάναι ; καὶ τίνα περιστελεῖτε 
nisi forte hostibus exitium moliemini in die ire, καὶ φυλάξεσθε μετέπειτα ; εἰ μή γε τοῖς πολεμίοις 
cum Dominus ad eos ἃ quibus nos ita tractati εὰ- ἀποτινεῖτε τὸν ὄλεθρον (0) ἐν ἡμέρᾳ δργῆς, Gra 
mus frangendos ineurrexerit, et Occidentem forsi- ἀναστῇ Κύριος θραῦσαι τοὺς ἡμᾶς οὕτω διαθέμενο;ς, 
tan, ut David vaticinatus est, coneulcarit ? et tu ἐπιδεδηχὼς ἴσως ἐπὶ δυσμῶν κατὰ τὴν Δαδιδικὴν 
quoque, regina urbium, urbs amplissima, urbs προαγόρευσιν ; Kal σὺ δὲ, ὦ πόλις, ἔφην, βασίλεια, 
magni regis, tabernaculum Altissimi, laudatio et [Ρ. 381] πόλις περιογῆς, πόλις τοῦ βασιλέως τοῦ 
celebratio ministrorum ejus, delicie hospitum, ἡ μεγάλου, σχήνωμα ὙΨίστου, αἵνεσις καὶ ὕμνησις 
mperantium urbium imperatrix, canticum canti- τῶν αὑτοῦ θεῤαπόντων xal προσφιλὲς ξενοδόχτ,μα, 


Hier. Wolfii note. 
(00) Ei wj γε τοῖς πολεμίοις ἀποτινεῖτε τὸν ὅλες αἰχμαλωσίαν ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς. Unde apparet. etiam 


0:5». Μή ve rectius legi quam μήτε, vetustus co- — pro ἀποτενεῖτε, quod ab ἀποτείνω formatur, legen- 
dex declarat, cujus heo verba sunt: Ei μὴ διὰ τὸ dum esse ἀποτινεῖτε, ab ἀποτίνω, quod idem valet 


ἵνα ἀνταποδώτετε τοῖς πολεμίοις τὸν ὄλεθρον xat τὴν — quod ἀνταποδιδόναι. 


9T1 


URBS CAPTA. 


918 


xal βχσιλὶς μὲν τῶν βασιλίδων, πόλεων, ἄσμα δὲ A corum, splendor splendorum, et rebus visu 78 8 


ἀπμάτων xhl λαμπρότης λαμπροτήτων, xai τῶν 
σπανίων πανταχῆ θεαμάτων σπανιώτερον ὅραμα͵ 
τίς ὁ διασπάσας ἡμᾶς ἀπὸ σοῦ ὡς ix μητρὸς φίλης 
τέχνα φιλούμενα ; τίνες γενοίμεθα ; xot τραποίμεθα ; 
ποίαν παραψυχὴν εὔροιμεν γυμνοὶ, ὡς ἐχ κοιλίας 
μητρὸς τῶν σῶν ἐχσπασθέντες χόλπων, xal φανέντες 
παρ᾽ ἔθνεσι χιθάρα xal θρύλλημα, ἀδελφοὶ Σειρή- 
νων, ἑταῖροι στρουθῶν, xal ψωμιζόμενοι μὲν 
ἀνάγχας, ὕδωρ δὲ γολῆς ποτιζόμενοι ; Πότε σε 
θεασόμεθα οὐχ ὡς νῦν πεδίον ἀφανισμοῦ καὶ χοιλάδα 
χλαυθμῶνος καὶ πατουμένην ὑπὸ στρατοπέδων, εἴτε 
μὴν ἐξουθενημένην xal ἀπωσμένην. ἀλλ᾽ ἐξαιρου- 
μένην καὶ σωζομένην, xxl προσχυνουμένην ὑπὸ τῶν 
ταπεινωσάντων σε χαὶ παροξυνάντων σε, χαὶ γάλα 
ἐθνῶν θηλάζουσαν xal πλοῦτον βασιλέων ὡς πρώην 
ἔδουσαν ; πότε δὲ xal ὡς φύλλα συχῆῇς xal χιτῶνας 
δερματίνους ἀποδαλούμεθα τὸ ῥιχνὰ ταῦτα ῥάχη 
xai μηδὲ τοῦ παντὸς ἐξιχνούμενα σώματος, à ἡμῖν 
περιέθεντο οἱ ἐπίδουλοι ὡς ὄφεις ἀλλάφυλοι, τὰ 
σύνοιχα ἡμῖν χατὰ xal ἐπίδουλα xal βαρύζηλα, 
ἐπενδυσόμεθα δ᾽ αὖθις τοὺς ἐξ ὑφῆς στιλπνοτέρας 
xxi χλιδῶντας χιτῶνας, οὕς πρώην περιεχείμεθα ; 
'AXY ἵλασα’ θεὺο, ἀγιωτάτη τῶτ πόλεων προδαλοῦ 
τεὺς νεὼς, τὰ τῶν μαρτύρων λειπόμενα, τὰς συμ- 
φορὰς αὐτὰς, τῶν πειρατηρίων τὸ μέγεθος, ὦν εἰς 
κόρον μετέσχνηκας, ἀνδράσιν ἀνοσίοις ἐχδοθεῖσα slo 
πύρωσιν. ᾿Επικάλεσαι γάρ με, φησὶν, ἐν ἡμέρᾳ 
θλίψεώς σου, καὶ ἐξελοῦμαί σε, καὶ δοξάσεις uas. 
"Apa δὲ προσθήσω καὶ εἰς σὲ ποτε ἐπιδλέψαι, παμ- 
μέγιστε ναὶ καὶ θειότατε, 


raris spectaculum rarius, quis nosate avulsit ut ἃ 
cara maire caros liberos? qui erimus? quo nos 
vertamus ? quam consolationem inveniemue, nudi 
ἃ tuo sinu ut ex utero matris avulsi ? quando te 
spectabimus, non talem qualis nunc es, campum 
vastitatis,vallem luctus, conculcatam ab exerciti- 
bus, redactam ad nihilum el profligatam, sed exal- 
tatam et incolumem, et adorandaim ab iis qui te 
depresserunt et irritarunt, et bona gentium sugen- 
lerp,et divitias regum uL ante comedentem ? quando 
tandem, ut ficulna folia et pelliceus tunicas, lace- 
ros istos pannos neo totum corpua obtegentes sb- 
jiciemus ? quibus nos barbari ut insidiosi serpentes, 
mala conjuncta et infesta ctrcumidederunt?age vero, 
urbs sanctisairua, placato Deum, pretende templa, 
martyrum reliquias, ipsas calamitates, cladium 
magnitudinem quibus es oppressa, nefariis viris ad 
ineendendum data. Jubet enim invocari se tempore 
necessitatis lue: nam fore ut ipse te eripiat, tu 
vero eum laudes. Numquid, templum amplissimum 
et divinissimum,unquaa posthac te videbo, celum 
terrenum, solium 2&4 glorie Dei, cherubice cur- 
ru8, firmamentum alterum,fabricam manuum Dei 
annuntians, spectaculum et opussingulare,firmum 
universe terre decus? et quia est qui pollicetur, 
nisi is solus qu in suopte supplicio 'entatus, iis 
quitentantur, succurrere didicit ? qui inopem ex 
manu fortiorum et pauperem et mendicum a pre- 
datoribus eripit, qui omnia facit ac subinde com- 


οὐρανέ ἐπίγεις, θρόνε C. mutat in melius. 


δόξης Θεοῦ, Χερουδικὸν ὄχημα, στερέωμα δεύτερον, ἀγγέλλον τὴν τῶν χειρῶν Θεοῦ ποίησιν, θέαμσ xal 
ἔργον ἐνχδιχὸν xzl εὔριζον πάσης τῆς γῆς ἀγαλλίαμα; Καὶ τίς ὁ ἐπαγγαλλόμενος εἰ μὴ μόνος ὁ ἐν οἷς 
πέπονθε πειρασθεὶς τοῖς πειραζομένοις βοηθεῖν ἐπιστάμενος, xal ῥυόμενος πτωχὸν 6x “χειρὸς στεῤῥοτέρων 
αὐτοῦ καὶ πτωχὸν καὶ πένητα ἀπὸ τῶν διαρπαζόντων αὐτὸν, xal ποιῶν πάντα xai μετασχευάζων ἀεὶ πρὸς τὸ 


βέλτιον ; » 

€, Ταῦτ᾽ ἐξ ὑπεράντλου ταῖς ἀχθηδόσι ψυχῆς 
χενώσαντες πορευόμενοι ἐπορευόμεθα, κλαίοντες καὶ 
βάλλοντες τοὺς θρήνους ὡς σπέρματα. Εἰ δὲ καὶ 
ἐρχόμενοι ἥξομεν, αἴροντες ἐν ἀγαλλιάσει τὰ τῆς 
δεξιωτέρας ἀλλοιώσεως δράγματα, δῶρον τοῦτο Θεοῦ 
τοῦ παραχαλοῦντος τοὺς ὀλιγοψύχους xal σωτηρίου 
περιτιθέντος ἵματιον xal χιτῶνα εὐφροσύνης ἐνδύ- 
σαντος. lloof;ye δὲ ἡμῶν ὁ οἰχουμενιχὸς ἀρχιποιμὴν, 
μὴ πήραν φέρων, μὴ χρυσὸν ἐπὶ τὴν ὀσφὺν, ἄρα- 
δος xai ἀσάνδαλος xal χιτώνιον ἔν περικείμενος, 
ἐντελὴς εὐαγγελικὸς ἀπόστολος, ἢ μᾶλλον τοῦ Χρι- 
στοῦ ἀντίμιμος, καθ’ ὅσον δνχρίῳ πτωχιχῷ ἐποχού- 
μενος μεθίστατο τῆς νέας Σιὼν, οὐ τὸν ἐπ᾽ αὐτῆς 
ἐσχεδίαζε θρίαμδον. Τότε δ᾽ οὖν πέρας τῆς ὁδοῦ 
τὴν !P. 382] Σηλυόδρίαν (64) ἡμεῖς θέμενοι τοῦ 
λοιποῦ τοῦ πλάνου πεπαύμεθα, ἀνύύόριστοι πανοιχὶ, 
τὸ μέγα τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμᾶς φιλοτίμημα xal ἀεί- 
βνηστον καὶ τέλειον δώρημα, μηδ᾽ ἀρθρέμδολα καὶ 


5. Quas cum ex animo doloribus redundante 
effudissemus,continenter ibamus plorantes et la- 
orymas tanquam semina spargentes. Si vero redi- 
turi sumus prosperioris mutationis manipulos cul- 
leciuri, Dei munus id erit, qui pusillanimes con- 
firmat, qui eos salutis veste induit el tunica leti- 
tie amicit. Antecedebat autem nos ococumenicus 
summus pastor, non peram ferens, non aurum in 
zona, sine baculo, sine calceis, una tunicula indu- 
tus, integer evaagelicus apostolus, aut potius 


D Christi exemplar, quatenus paupere asello vectus 


nova Sione discedebat,non autem triumphans illam 
ingrediebatur. Ao tum nos Selybriam profecti 
oberrare destitimus, tota familiu inviolata, que 
magna Dei liberalitas est et sempiterna perfectaque 
muuificentia, 485 non ferreis manicis, non funi- 
bus vincti, non pugnis cesi, ut multi ex nostris 
pecunie dando causa ; et ἃ solo Deo enutriti, qui 


Hier. Wolfii note. 


(61) Συηλυδρίαν. Σηλυμόρίαν. Etiam apud Demo- 


videtur propter litterarum f et notas alicubi non 


sthenern nostrum hac vox alias cum, alias sine y — dissimiles. 


scribitur, ut et ἀρύμδας et. ἀρύδδας. Quod accidere 


979 


NICET/& CHONIATJE 


980 


cibum omnibus opporluno lempore curaletpullos A σχοινοδέσμους κἀπὶ τῶν κροτάφων ἀστραγάλους ὡς 


corvorum se invocantes largiter pascit, et agrestia 
lilia, quz&e neque nent neque seminant, splendide 
vestit. Num rustici et plebeii homioes nobis Byzan- 
tinis magis insultabant, et mendicitatis ac nuditatis 
miseriam equalitetem amenter nominabant, vici- 
norum malis nihilo facti prudentiores. Multi etiam 
bomines,injurii Deum laudabant ecilicet, quod 
ditati essent popularium pretiosis facultatibus vili 
pretio redemptis. Necdum enim taurivoros Latinos 
in edes suas receperant, neque norant, ut merum 
simul, quemadmodum et bilem, importune effun- 
derent, οἱ Romanos superbe et contemptim ha- 
berent. 


πὼ βουθοίνας εἰσῳκίσαντο Λατίνους, καὶ εἴδοσαν ὅπως 


πολλοὶ τῶν xo! ἡμᾶς δεξάμενοι διὰ χρυ, μάτων 
ἀπόδοσιν, «ai πρὸς μόνου Θεοῦ τρεφόμενοι τοῦ τὴν 
τροφὴν ἐν εὐκαιρίᾳ πᾶσι βραδεύοντος καὶ τοὺς vtos- 
σους τῶν χοράχων τοὺς ἐπικαλουμένους αὐτῶν δει- 
πνίζοντος ἐς τὸ ἄφθονον, ἔτι γε μὴν τὰ μήτε νήθοντα 
μήτε σπείροντα χρίνα τοῦ ἀγροῦ φιλοτίμως ἐνδύ- 
οντος. Ot δ’ ἀγροῖκοι καὶ ἀγελαῖοι ἐπεχερτόμωνι 
μᾶλλον τοῖς ἐκ Βυζαντίου ἡμῖν, xai τὴν ἐν actes 
καὶ γυμνότητι χακουχίαν ἰσοπολιτείαν ἀφρόνως 
ὠνόμαζον, οὐ τοῖς τῶν πέλας χκαχοῖς παιδεύόμενο:. 
Πολλοὶ δὲ καὶ ἀνομίαν ὑπολαμύάνοντες, « Εὐλογητὸς 
Κύριος, ὅτι πεπλουτήχαμεν, » ἔλεγον, ὀλίγου τὰς τῶν 
συμφυλετῶν οὐσίας ἀποδιδομένας ὠνούμενοι. OÀ v; 
μὲν τὸν ἄκρατον οἶνον ὁμοῦ καὶ ζωρότερον ὥσπερ xz 


τὸν χόλον ἀχέραστον γέουσιν, ὅπως δὲ Ῥωμαίοις ἐν ὁπερηφανίᾳ xai ἐξουδενώσει προσφέρονται. 
Ac noster status, eorumque qui ejusdem condi- B Καὶ τοίαῦτα μὲν τὰ ἡμέτερα καὶ τῶν ol συνεχο:- 


lionis et litteris eruditi erant, talis fuit. Impro- 
bus autem grex et cireumforanea turba ditescebat 
profanandis denuo sacris, quee Latini vendebant, 
iisque 4 $6 tanquam communi mercecauponandis, 
quasi vero direpta e templis Dei esse deeiissent. 
Hostes porro luxui et deliciis vacabant, iig preser- 
lim quae ad Romanorum derisum et ludibrium 
pertinerent. Nam vestibus lati olavi non necessita- 
tis sed risus gratia induti per vicos incedebant, 
lineas mitras equorum verticibus imponebant ; et 
que in humeris dependent, albas fascias maxillis 
bestiarum alligabant, atque ita paesim urbem per- 
equitabant. Alii calamos scriptorios, atramentaria 
et libellos gestabant, qua re nos ut scribas sugil- 


νώνουν σχήματος xal τῶν λογικῶν ἐν μεθέξει 
παιδεύσεων. ΟἹ δ᾽ ix τῆς φαύλης συμμορίας καὶ 
ἀγοραῖοι - ἐχρη ματίζοντο, χαὶ πάλιν τὰ θεῖα βεν,- 
λοῦντες ὑπὸ Λατίνων ἀποδιδόμενα xal ὧς wowts 
ἀργύριον ἐμπορευόμενοι, ὡς εἴπερ τῶν ναῶν ücr- 
ρημένα xai τὸ εἶναι Θεοῦ ἀπεδάλοντο. ὃ δὲ 
ἀντίπαλον ἐν ἀσελγείαις ἦν xal τρυφαῖς, καὶ vo? 
ταὶς ἀσέμνοις μάλιστα, xal τῶν Ῥωμαϊκῶν ἐν γω" 
μῳδίᾳ ἐθῶν. Τῶν γὰρ ἱματίων τὰ πλατύστ͵, ua pi 
κατὰ χρείαν, πρὸς δὲ γέλων περιδαλλόμενοι τὸς 
ἀγυιὰς περιήεσαν, καὶ τὰς ὀθονοσγεπεῖς  mEDtxzr 
νίους καλύπτρας ταῖς χορυφαῖς τῶν ὀχημάτων Te 
τιθέντες xal τὰ χατὰ νώτου χεχυμένα λευχῴνε 
ταῖς ἱππείαις γένυσιν αὐτῶν περιθέοντες ἀλλῃ E 


labant. Maxima vero pars mulieres a se stupratas (? ἄλλῃ τῆς πόλεως ἐξιππάζοντο. Oi δέ γραφέας 00v 


longis peplis indutas et capillis in unom nodum 
tortis et in tergum rejectis in equis vehebant. Mu- 
liebribus vero pileolis, et. dependentibus a tem- 
poribus crispis et albis crinibus, equos suos orna- 
bant, 8c totos dies comessabantur et potabant, 
alii cupediis et lautitiis intenti, alii patrio cibo 
vescentes, qua erant terga bubularum carnium 1e- 
betibus immissa, et succidie cum fabacea farina ell. 
xe,ut et 5357 intinctus ex alliis et liquor ex aliis 
acribus humoribus confeotus. Post manubiarum 
partitionem sacra minime ἃ profano distingueban- 

tur,sed ex equo corporis usibus utraque adhibe- 
bantur, sine ullo Numinis et religionis respectu, 
adeo ut Christi et sanctorum divinis imaginibus 
pro sellis et scabellis uterentur. 


χας xal δοχεῖα μέλανος: φέροντες τόμοις τὴν eta 
ἔδίδοσαν, ὡς γραμματέας ἡμᾶς τωθάζοντες. OY & 
πλείους τὰς μὲν ὑπὸ αφῶν βιασθείσας ἐπὶ τῶν Ὧπ- 
Twv ἀνεῖχον, τανυπέπλους τινὰς xai ἀπηντηκώτους 
(62) καὶ τὰς τρίχας συνεστραμμένας εἰς ὀπίσθιον ἕν: 
πλοχμὸν, τὰ δὲ γυναικεῖα τυμπάνια καὶ τὰ c 
οὔλων καὶ λευχῶ, τριχῶν ἐπιχροτάφιχ χαθὲξ;σ 
τοῖς ἵπποις περιετίθεσαν, ᾿Εχώμαζόν τε xai dx 
τίζοντο πανημέριοι, οἱ μὲν βρωμάτων aya 
προσκείμενοι, οἱ δὲ xal τὴν πάτριαν ἐδωδὴν mut 
τιθέμενοι ἐπιδείπνιον, ἥτις ἦν νῶτοι Bosluv κρεῶν 
διαχαλώμενοι λέδησι καὶ συῶν τεμάχη ταριχηοὲ 
χυάμοις ἀλητοῖς συνεψόμενα, ὥσπερ xal τὸ ἐὰ 
σκορόδων ἐπέμδαμμά τε καὶ σύνθεμα ἐξ ἄλλων χυμῶν 
δριμυσσόντων τὴν αἴσθησιν. "Enti δὲ καὶ τὰ σκῦλε 


διενείμαντο, οὐχ ἦν τις παρ᾽ ἐχείνοις διαστολὴ ἐπίπλων xal σχευῶν βεδήλων τε xal ἁγίων, ἀλλ’ ἐπ᾽ Um 
ἅπασιν εἰς τὰς σωματικὰς χρείας ἐκέχρηντο, Θεοῦ καὶ θέμιδος κατὰ μηδὲν ἐμπαζόμενοι. Τὰ δὲ τοῦ Χριστοῦ χὰ 
τῶν ἁγίων (P. 383] θεῖα εἰχάσμοτα εἰς ἕδρας χαὶ ποδῶν θρανίδας παρῆγον. 


6.Postquam provincias et urbes sortiri ceperunt, 
vecordiam, ne insaniam dicam, virorum superbia 
tumentium incomparabilem non sine summa ad- 
miralione ocrneres..Quasi enim jam reges regum 
effecti et orbem terrarum suis manibus complezi, 
in Romanas provincias descriptores miserunt, ut 


ς΄. Ὡς δὲ xal χλήρους πόλεων xal χωρῶν ἤρξεντο 
βάλλειν, ἦν ἰδέσθαι xal θέσθαι ὅτι διὰ πλείστου toà 
θαύματος ἀνδρῶν τυφομανῶν μὴ ξυμόλητὴν ἀπόνοιαν, 
εἴτ᾽ οὖν παράνοιαν εἰπεῖν οἰχειότερον. "Qc γὰρ βασ:- 
λέων ἤδη βασιλεῖς χαθεστῶτες xal τὸ περΐγειον ἅπαν 
ἐν χερσὶν ἔχοντες, τοῖς μὲν Ῥωμαϊκοῖς σχοινίσμασιν 


Hier. Wolfii note. 


(62) ᾿Απηνηχκώτους. ᾿Απηνηνηχώτους. Utrumque perperam esse arbitror, neutrum certe intelligo. 


081 


URBS CAPTA. 


982 


ἀπογραφεῖς ἐπέστησαν, γνῶναι πρότερον τὰς ἐπε- Α annuis reditibus in primis cognitis, deinde eas sor- 


τείους ἀποφορὰς θέλοντες, εἶθ᾽ οὕτω χατὰ πάλους 
αὐτὰ μερίσασθαι, τὰς δὲ παρ᾽ ἄλλοις ἔθνεσι καὶ 
βατιλεῦσι καρπουμένας ἀρχὰς xal ἐξουσίας ἐκ τοῦ 
αὐτίχα διείλοντο. Ἥ τε οὖν ἐν πόλεσιν εὐδαίμων 
καὶ πρὸς τῷ Νειλῳ κειμένη ᾿Αλεξάνδρειχ τῷ τε 
χλήρῳ ὑπέκειτο καὶ Λιδύη, καὶ Λιδύης τὰ ἐς Noui- 
δας xal Γάδειοα παρατείνοντα, Πάρθοι τε xai Πέρ- 
cxi, ἐπὶ δὲ Ἴδηοες ἔψοι xal ᾿Ασσυρίᾳ γῆ χα 
Ὑρχανοὶ, καὶ ὅσα οἱ πρὸς ἕω μέγιστοι ποταμοὶ 
τοῖς ὕδασ' διειλήέφασιν, ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ τὰ πρὸς βοῤῥᾶν 
νενευχότα χλίματα siam ἀχλήέρωτα, ἀλλὰ χάχεϊνα 
ol αὐτοὶ διενείμαντο, Καὶ ὁ μὲν ὡς ἱπποιρόφους xai 
φόροις περιδριθεῖς ἅς ἐκληρώσατο πόλεις δι' ἐπαί- 
νου ἐτίθετο καὶ ταῦ xAfoou ἑχυτὸν ἐμαχάριζεν, ὁ 


tito distribuerent. Aliarum vero naticnum  princi- 
patus et regna statim diviserunt. Sub sortem ce- 
cidit beata urbs Nilo adjacens Alcxandria, Lihya, 
ea qure a Libya usque ad Numidia:n et G:des per- 
tinent, item Parthi et Perse, orientales Iberes, 
Assyria, Hyrcania, et que ad Orientem maximis 
188 fluminibus disterminantur. Ac ne septentrio- 
nales quidem regiones sunt preterite, sed es 
quoque sortito distribute. Alius suas urbes ut 
magnum vectigal pendentes et equis alendis aptus 
laudabat, et sortem suam extollebat ; alius ut aliis 
bonis florentes mirari eas non desistebat; alii de 
sortitione urbium rixabantur ; alii inter se urbes 
et fines permutabant ; alii magnopere contende- 


δὲ ὡς κομώτας ἄλλοις ἀγαθοῖς θαυμάζων οὐχ ἔληγεν, p bant ut Iconio potirentur, portas voro urbis et ca- 


Οἱ δὲ xal περὶ κλήρου πόλεων ἤρισαν, xal ἀντέδοσαν 
ἄλλοις ἕτεροι καὶ ἀντέλαθδον πόλεις καὶ ὅρια. Τινὲς 
δὲ xal μάλα δόξαν ἀσπάσιον τὸν Ixóvtov εἰς χλῆοον 
εἰληφέναι ἠγωνίσαντο. Καὶ πύλας τῆς πόλεως χαὶ 
τέμαχος τῆς ἁλύσεως, ἤ διαταθεῖσα συνεῖχε τὸν 
νχύσταθμον, τοῖς ἐν Συρίᾳ ὁμογενέσι μετὰ πλείστων 
πλοίων πεπόμφασι, xai διαφῆχαν ἀγγέλους ἁπαν- 
τα ῦ τὴν τῆς πόλεως διατρανώσοντας ἅλωσιν. Δεῆ- 
σαν δὲ xal βασιλέχλ χρισθῆναι, εἰς τὸν μέγιστον 
νξὼν παραγίνονται τῶν ὁπαδῶν τοῦ Χριστοῦ᾽ ἐχεῖσε 
Ὑὰρ συνερχόμενοι περὶ τῶν πραχτέων σφίσιν ἐδου- 
λὲύοητο, Καὶ τὰ μὲν πρῶτα κατὰ τι πάτριον ἔθιμον 
χρατῆρας τέσσαρας στιχηδὸν ἐσχέπτοννο διαθέσθαι, 
ὧν» εἴς τὴν ἀναίμαχτον θυσίαν στέγειν ἤμελλε, καὶ 
ὀὕτως ἐνδοῦναι τοῖς θυηπόλοις iE ἑἕχάστῃ κλήσει 
τῶν εἰς ἀρχὴν ἐπιλεγέντων αἴρειν ἕνα τῶν σκύφων 
xal προσάγειν αὐτοῖς" ἐχεῖνος δ᾽ ἦν ὁ τῶν λοιπῶν 
εἰς τὴν ἀρχὴν προχριθησόμενος, ὁ xal λαχὼν τὸ 
ποτήριον τὸ τοῦ θείου σώματος xal αἵματος τοῦ 
Χριστοῦ μέτοχον. Δόξαν δὲ τῷ Βενετίας δουχὶ τῷ 
Δανδούλῳ εἷς ψῆφον ἀπολυθῆναι τὴν πρόδλησιν, 
ἐχλέγονται ψηφηφόροι πέντε μὲν ix τοῦ τῶν Φραγ- 
κίσχων xal Λαμπάρδων γένους, οἱ παρ᾽ ἐχείνοις 
ἄριστοι, ἐκ δὲ τῶν Βενετίκων ὁμοίως ἕτεροι πέντε. 
Καὶ τῆς τῶν πλειόνων ψήφου χρατησάσης ὁ τῆς 
ἀοχτς ἔπεσε χλῆῖρος πρὴς Βαλδουΐνον τὸν τῆς Φλάν- 
tpxc χόμητα, πλὴν ὡς ἔἤδετο παρὰ πᾶσι, χυτὰ 
δόλον τε xal περίνοιαν τοῦ δουχὸς Βενενίας Δανδού- 
ou. ΜΠηρὸς γὰρ dv οὗτος τὰς ὄψεις, καὶ τοῦ χλήρου 
κατὰ τοῦτο τῶν ἀρξόντων διαγραφεὶς, ἐδούλετο 
χειρίζειν τὴν βασιλείαν τὸν τὸ Ζθός τε ἰλαρώτατον 
καὶ μὴ τὸ φροχεῖν ἀρχιχώτερον, τὸ δ' ἐν μείζονι 
παρ᾽ ἐκείνῳ μᾶλλον σπουδῇ, καὶ τὴν ἰδίαν γώραν 
κληρούμενον [P. 384] τῶν τῆς Βενειίχς ὅρων διιστα.. 
μένην κατὰ πολὺ, ὡς, εἴ ποτε διχονούήσειαν ἀλλήλοις 
βασιλεὺς xai Βενέτιχοι, μὴ εἴη ix. τοῦ σχεδὸν βασιλεῖ 
δυνάμεις πλείους οἰχειαχὰς μεταπέμπεσθαι ἢ γοῦν 
εὐμαρῶς εἰσιέναι τὰ Ββενετίχων ὅρια xal ταῦθ᾽ 
ὁπωσδὴ κχατατρέχειν καὶ σίνεσθαι, à δὴ πάντα δε 
πρὸς ἰσχύος ἔχοντα δρᾷν τὸν Βονιφάτιον μαρχέσιον 
ἐκ Λαμπαρδίας τὴν γένεσιν ἔχοντα' Λαμπαρδίαν 
δὲ οἰχεῖσθαι παράλιον, καὶ ῥάδίας εἶναι τὰς ἐχεῖθεν 
εἰς τὴν Ῥωμαίων ἐχπλοίας, καὶ Βενετίαν δὲ 


ten: partem, que ad navalia continenda extende- 
batur, suis in Syria popularibus cum plurimis 
navigiis miserunt, passim dimissis nuntiis, qui 
captam esse urbem vulgarent. Jam cum imperator 
creandus essef, in edem Sanctorum Apostolorum 
deliberandi ergo convenere ; ac principio, patrio 
quodam ritu, pro numero candidatorum quatuor 
calices ordine collocareinstituerunt, quorum unus 
incruentam victimam contineret, ceteris vacuis ; 
eosque tradere totidem sacerdotibus, ut ad cujus- 
que 7489 principis nomen unum tollerent et eis 
redderent. Imperium vero penes cum futurum erat, 
qui eum calicem accepisset, in quo divinum corpus 
et sanguis Christi esset. Deinde cum Veneto duci 
Dandulo designationem suffragiis committere visum 
esset, ex Francis et Longobardis quinque ojtima- 
tibus et ex Venetis totidem indicibus lectis, plurium 
suffragiis imperii sors B:ilduino Flandrie comiti 
obtigit. Verum ubique celebre est dulo et solertia 
Danduli id esse facium. Qui cum ob coecilatem 
numero candidatorum excluderetur, imperium pe- 
neseum esse voluit qui hilarioribus esset moribus 
et ingenio minus ambitioso, quanquam id speeta- 
vit potius, ut privatua imperatoris designali prin- 
cipatus quam remotissimus esset a ditione Veneto- 
rum, ne si qua controversia cum illo incidisset, 
plures copias subito ex suo territorio accersere, 
&ut Venelos lines commode invadere aut incursio- 
nibus vexare posset. Que omnia in expedito esse 
Bonifacio marchioni ex Longobardia originem 


D trahenti norat,que maritima esset, unde facile in 


Romanae provincias trajiveretur et ob propinquita- 
tem magne clades Venetis quoque importari pos- 
sent. His igitur 796 rationibus haud sanc absur- 
dis impulsus Dandulus, et multa etiam videntibus 
obscura lumine ingenii perspiciens cecus ille, 
Bonifacium marchionem repulit, prelato illi de 
Francorum et Venetorum sententia Balduino,quem 
ex inferioribus Galliis ortum esse,Galliarum autem 
et Venetiarum limites tantum distare norat quan- 
tum Veneti.e a Romanis provinciis distermineutur. 
Eo accedebat quod Balduinus toto w«exs&sxe 5S 
studebatet eum oX pete. cow os, voe9. SNNSeS 


988 NICETAE CHONIAT.E 
rerum usu pollebat ut marchio. Nondum enim A ἀγχοροῦσαν πολλὰ ἂν κατ᾽ εὐπέτειαν Bev 


Balduinus annum setatis trigesimum secundum ex- 
cesserat; et alioqui vir erat pius et modestus, ne 
impudico quidem aspectu mulierem —intuitur, 
quandiu a sua conjuge abfuerat, Vrcabat divinis 
laudibus, necessitatibus conflictantes sublevabat, 
sua sentenlie advereantes equo animo audiebat. 
Et quod maximum est, bis qualibet hebdomade 
vesperi proclamari jubebat ne quis in suo palatio 
cubaret, qui alienam mulierem attigisset. 


ἀφεστάναι ἐς ὅσον Βενετία Ῥωμαίων ἀποσχοινίζεται, 


κακουργεῖν ἀποτρόπαια. "Tm' ἐννοιῶν τοίνυν 
πάντη ἀλογίστων κεκινημένος ὁ Δάνδουλος, 1 
πολλοῖς τῶν ὁρώντων δυστέκμαρτα ταῖς τὸ 
καταλαμθάνων ὀράσεσιν ὁ πηρὸς ἐκεῖνος τὰς 
τοῦ σώματος, παρεκρούσατο μὲν τὸν Βονιι 
μαρχέσιον, τῶν δὲ Βενετίκων καὶ τῶν Φραγ; 
εἰς μίαν συνδραμόντων γνώμην τὸν Βαλδ 
ἀνθείλοντο, εἰδὼς ἐκ τῶν κάτω Γαλλιῶν ὁρμώ 
Γαλλιῶν δὲ καὶ Βενετίας ἐς τοσοῦτον τοὺς 
καὶ ἅμα οἱ Βαλδουῖνον ὅλῃ ψυχῇ προσκεχηνό' 


ἀσμένως ὡς πατρὶ προσφερόμενον, μήτε μὴν ὑπὸ χρονίας γυμνασίας ἐντακέντα πράγμασιν, « 
ἠπίστατο τὸν μαρκέσιον: οὐ pp πω Βαλδουῖνος τριάκοντα xal δύο ἔτη γεγένηται. "liv δὲ καὶ 
ὁ ἀνὴρ οὗτος εὐλαδὴς τὰ πρὸς Θεὸν, ὡς ἐλέγετο, καὶ τὴν δίαιταν ἐγκρατὴς, γυναικὶ δὲ μηδὲ 


βλέμματος προσεσχηκὼς ἐφ᾽ ὅσον χρόνον τῆς οἰκείας γαμετῆς ἀπεφοίτησεν. ᾿Αλλὰ xal εἰς τοὺς | 


ἐσχόλαζε τοῦ Θεοῦ, καὶ τοὺς ἐν ἀνάγκαις ἐλυδερνα, καὶ ἀκούειν τοὺς πρὸς αὐτὸν ἀντιλέγοντας κατεδ 
Τὸ δὲ μέγιστον, δὶς εἶχεν ἑκάστης ἑδδομάδος τὸν ἑσπέρας ἐπεμδοῶντα μηδένα τῶν οἰκείων ἀρχείων 


κατευνάζεσθαι μὴ νομίμῳ γυναικὶ πλησιάζοντα. 


191 7. Imperator designatus Balduinus in B 


partes occidentales abit, non ut eas eubigat (pu- 
labat enim nihil sibi posse obsistere, ac lantum 
non insolenter atque intempestive jactabat : « Quo 
eam uLterram hasia quatiam 7), sed ut amicas 
provincias peragrans ab omnibus Romanorum 
imperator salutaretur. Qua de causa nullam Roma- 
norum sive mililaris sive politiei ordinis rationem 
habuit, sed eos omnes repudiavit, quod idem cale- 
ris quoque coritibus et ducibus exercitus proba- 
batur. Nam cum fortitudinem a cognalis virtutibus 
sejunclam sibi ut οἱ naturainsitam et usu confir- 
malam vindicarent, nullas aiias gentes In re bellica 
sibi vel adjungi vel conferri patiebantur,etquianul- 
lus musis,nullusgratiisapudistos Barbaroslocusre- 
linquebatur, immanibus utique crant ingeniisel bi- 
lem ratione promptiorem habebant. Sed Balduinus, 
Thraciis urbibus peragratis,Orestiadi Didymolicho 
et Philippopoli praesidia imposuit. Ubi Xanthiam 
pervenit, provinciales Sennacheribo quodam duce 
insidias illius exercitui collocarunt; qui eum 
paulisper ostendissent, rursus abdiderunt, 299 
timidi eo reverei unde feroces prodierant. Ex eo 
citra pugnam versus, Thessalonicam metropolim 
abiit, Bonifacio marchione comitante, qui Mariam 
Pannoniam secum ducebat, Isaacio Angelo pridem 
nuptam,sed post illius obitum et urbem captam 
legitimo sibi matrimonio junctam.Ceeterum cum ad 
Mosynopolim ventum esset, et. ex. plurimis audi- 
visset nunquam in animo habuisse Balduinum sibi 
inclyta Thessalonisa, ut convenisset, cedere, sed 
ea decausa id iler suscepisse et celerius ire, ut 
urbem illam occuparet, longo tempore veluti 
altonitus slelit. Deinde pre animi egritudine 
convertit iter: Balduinum  fallaciorem  Grecle, 
perfüdum, levem, tessera mutabiliorem vocat, 








[P. 386) ζ΄. Βασιλεύσας τοίνυν ὁ Βαλδουῖν 
μέρη ἔξεισι τὰ ἑσπέρια, οὐχ ὡς αὐτὰ χειρωσό! 
(πάντα γάρ οἱ ἀλώσιμα duro, « Πᾷ Bü καὶ xt. 
τὰν γᾶν τῷ δόρατι,» μικροῦ κομπάζων καὶ 
ἀγερώχως ὑπὲρ Εὐκλείδην (03) φθεγγόμενος) 
ὡς διὰ φιλίων χώρων παρελευσόμενος καὶ βα! 
Ῥωμαίων ἀναγορευθησόμενος πρὸς παντὸς, 05 
οὐδὲ κομιδῆς οἱασοῦν κατηξιώκει τινὰς τῶν 
μαίων ἐκ τοῦ στρατιωτικοῦ τε καὶ πολιτικο 
τάγματος, ἀλλ᾽ ἀπαξάπαντας ἀπεπέμψατο. ᾿' 
δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις τοῦ στρατιωτικοῦ ἡγειλόι 
κόμησι δέδοκτο: τὴν γὰρ ἀνδρίαν τῶν cov 
ἀρετῶν ἀφορίζοντες, καὶ ταύτην ἑαντοῖς οἴκει, 
ὡς συγγενὲς xal σύντροφον ἐπιτήδευμα, οὐδὶ 
ἄλλων ἐθνῶν εἰς "Ἄρεος ἔργα παρασυμδεδλ 
ν σφισιν ἡνείχοντο. "AJ οὐδὲ τις τῶν Χαρίτων 1 
Μουσῶν παρὰ τοῖς βαρδάροις τούτοις ἔπεξεν 
καὶ παρὰ τοῦτο, οἶμαι, τὴν φύσιν ἦσαν ἀνήμερε 
τὸν χόλον εἶχον τοῦ λόγου προτρέχοντα᾽ διε 
ποίνυν τὰς θρφχῴας πόλεις ὁ Βαλδουῖνος τ 
ρεστιάδι φρουρὰν ἐγκατέλεξεν, ὁμοίως δὲ καὶ 
τὸ Διδυμότοιχον καὶ τὴν ἐκ Φιλίππου παρέ 
πόλιν διεπράξατο. Ὡς δ᾽ εἰς Ξάνθειαν ἵκετο, 
οἱ ἐκεῖσε ὑποχαθίσαντες Σενάχερίμ τος ἐξ 
μένου τῷ σερατεῦματι λάθρα ἐπέθεντο" qux; 
τι φανέντες ἀπεκρύψαντο, ἐπανιόντες δείλανδρο 
ἐξῇεσαν θρασυκάρδιοι. Ὁ δὲ ἀμαχεὶ ἐκ τοῦδε 
χώρει πρὸς τὴν Θεσσαλονιχέων μητρόπολιν. ? 
mato δὲ οἱ ὁ Βονιφέτιος μαρχέσιος, τὴν ἐκ Ile 
Μαρίαν ἐπαγόμενος. ᾿Ισαακίῳ μὲν τῷ ἐξ AY 
ἁρμοσθεῖσαν πρότερον, μετὰ δὲ τὴν ἐκείνου ἐκέ 
καὶ τὴν τῆς πόλεως ἅλωσιν συνευνασθεῖσαν 
κατά νόμους. Ἐπεὶ δὲ ὁ μὲν Βαλδουῖνος αὖλ 
xarà τὴν Μοσυνόπολιν, ὁ δὲ μαρχέσιος 
πλείστων μηδέ ποτε προθέσθαι τὸν Βαλδουῖνον 
στῆναί οἱ τῆς λογίμης θεσσαλονίκης, καθέπ 


Hier. Wolfii note. 


(03) Τὸ ὑπὲρ Εὐκλείδην. Ceteri codices non ha- 
bent.Nec mihi pota est bistoria de Euclidis alicujus 
insolentia. Εὐκλείδου ἄρχοντος fit mentio apud. De- 
mosthenem, de legibus ante vel post Euclidem 








irriis. Fortassis hoc vult τὸ ὑπὲρ Εὐκλείδην 
mature, intempestive, ingolenter encomium 
esnere ante viotoriam, αἱ ad προθεσμίαν τῷ 
plo» νόμων alludat, 


985 


URBS CAPTA. 


986 


xai συνέθετο, ἀλλὰ κατὰ τοῦτο προϊένχι xal συντό- A Didyinotlichum occupat, eoque omnibus modis 


νου ἔχεσθαι τῆς πορείας ὡς τὴν πόλιν εἰσιὼν ἴδιώ- 
gatto, αὖος ἦν ἐφ᾽ ἱχανὸν, ὥσπε; ὑπὸ χεραυνοῦ βλη- 
Ξίς. Οὐχοῦν ὑὅπ᾽ ἀθυμίας φανεὶς κχαταχώχιμος 
παλίμπους φέρεται, Γραιχῶν ἀπατηλότερον xai τὸ 
X09. σχαμδώδη καὶ ἄπιστον χαὶ παλίμόολον ὑπὲρ 
ὄστρακον xai χύδον τὸν Βαλδουΐνον ἀποχαλῶν. 
᾿Αμέλε: tot xai καταλαδὼν τὸ Διδυμότοιχων καὶ 
παντοίως αὐτὸ χρατυνάμενος, ἐπὶ δὲ τὰς Θρᾳχίας 
πόλεις ἀναστατῶν πλὴν τῆς ῬὉρεστιχῦος (ταύτην 
γὰρ ἀντιπαρήρχετο πλεῖστον ὅσον τὸ ix Βαλὸδουίνου 
στέγουσαν ὁπλομάχον) φόρους συνέταττε xai 'Ῥω- 
μχίους συνάγειρεν, [P. 387) εἴ τι φοικῶδες ἀνθρώ- 
ποις Xal θειότατον ὄνομα φέρων διὰ γλώττης, καὶ 
μαρτυρόμενος ἀπείπασθαι μὲν τὰς μεθ᾽ ὁμοφύλων 


^st A 8 [4 φ , 
σπονδὰς xal τὴν πρότερον σύμπνοιαν, Ῥωμαίοις δὲ 


προσχωρῆσαι λαμπρῶς. Ταῦτα λέγων xal διομνύ- 
μένος προσεμηχανήσατό τι xal ἕτερον ποιοῦν τὰ 
ῥέματα εὐπαράδεχτα' τὸν γὰρ πρωτότοχον ulia τῆς 
συζευχθείσης αὐτῷ Μαρίας (χλῆτις τουτωΐ Μα- 
νουὴλ) βασιλέα Ρωμαίων ἀνηγορεύχει, ὑπεχστὰς 
ἐκείνῳ xal σχήματος xai ὀνόματος xai τὸ προσω- 
πεῖον τοῦτο xal πρόσχημα χατὰ στίφη τοὺς 'ῬΡω- 
μαίους ἀγήοχε. Καὶ τοιούτοις μὲν ἐνεπόλει σοφίσμα- 
σιν ὁ μαρχέσιος, μὴ πρὸς ἀλήθειαν ὅλως δρωμένοις, 
ὡς τὰ μετέπειτα χαθυπέφηνε" τοῦ δέ γε Βαλδουίνου 
τῇ θεσσαλονίχῃ ἐγγίσαντος ἄοας ἐξεῤῥύησαν λεὼς, 
καὶ μετ᾽ εὐσέμων βοῶν σφᾶς τε αὐτοὺς xal τὴν πό- 
λιν περιχαρῶς ἐνδιδόασιν. ᾿Ἱχέτευσαν μέντοι μήτ᾽ 
αὐτὸν Βαλδουῖνον ἐπιδῆναι τῆς πόλεως, μήτε τὴν 
εἶσι τὸ στρατευμα συγχωρῆσαι παρελθεῖν’ δεδιέναι 
32 μὴ τὰ ἐχείνου παραγχωνισάμενον ἐντάλματα 
τὴν πόλιν σχυλεύσειεν, οἷα μηδ᾽ ὑφ᾽ ἕνα ταττόμενον 
ἡγεμόνα, ἀλλ᾽ ἐκ πολλῶν vw γερμένον φυλαρχιῶν 
Xii πλείστοις ὑποχείμενον ἄρχουσιν. Ὁ Βαλδουῖνος 
τοίνυν τοῦτο μὲν ταῖς τῶν αἰτήσεως εὐλόγοις χαῦ- 
υπα θεὶς, τοῦτο δὲ βάλλουσαν ἔχων μὴ ἀγαθὰ δι- 
δοῦσαν φαντάζεσθαι τὴν μαρχεσίου μετ᾽ ὀργῆς ὑπο- 
χωρήσιν, ἐν πολλοῖς δὲ xai κεντοῦντα τὴν ἀχοὴν τὰ 
ὑπ᾽ ἐχείνου γινόμενα, τοὶς Θεσσαλονικεῦσι προσέσχε 
καὶ γράμμα σφίσιν ἐρυθρόγραφον ἐνεχείρισε, πᾶσι 
τοῖς ἐθίμοις τῇ πόλει τὸ ἔμπεδον χαριζόμενον. 
᾿Αμέλει xal πρὸς ἡμέρας ἐναυλισάμενος ἔξωθεν, 
καὶ φιλοφρονηθεὶς τὰ εἰχότα, ἐπάνεισιν αὖθις εἰς 
τὸ Βυζάντιον" ἤδη γὰρ xal ἀγγελίαν τοῦτ’ αὐτὸ 
ἐπισχήπτουσαν δεξάμενος ἦν πρὸς τοῦ δουχὸς 
Βενετίας Δανδούλου xai ὅσοι τῶν χομήτών τῇ 
Κωνσταντινουπόλει πάρέμενον. Ὡς ἐπανῆχε τοί- 
vov ὁ Βαλδουῖνος, μετάπεμπτος γίνεται χαὶ uap- 
χέσιος, ᾿Ιοφρέ τινος ἐπιδεδημηχότος αὐτῷ, μέγα 
παρὰ τοῖο, τῶν Λατίνων δυναμένου στρατεύμασι 
( μαρισκάλχος ἦν τἀξίωμα ὁ ἀνὴρ, δηλοῖ δὲ καθ᾽ 
δλληνας d φωνή τὸν πρωτοστράτορα), xal πί- 
στεις δόντος ὡς οὐδὲν τι παραγενόμενος πείσεται 
ἀηδές. ᾿Απαντύσας xal τῷ Βαλδουίΐνῳ σπεισά- 
μένος ἀφίσταται μὲν τοῦ Διδυμοτοίχου, ἐς δὲ 
Θισσαλονίκην χάτεισι, xal παρὰ πάντῶν ἀμαχεὶ 
παρεισδεχθεὶς τὴν πόλιν εἴσεισι, τὸν καιρὸν ἐν τῷ 
αὐτίκα χαθυποδὺς καὶ τὸ τοῦ τρόπου σχαιῶδὲς τε 


firinato Thracias urbes everlit, Orestiade excepta, 
quam maximo presidio ἃ Balduino flrmatain pre- 
teriit. Vectigalia ordinat, Romanas colligit, «an- 
colissimo jurejurando dato, et Dei nomen subinde 
testatus se popularium suorum societate relicta 
prorsus ad Romanos defecisse. Preter dejerationes 
islas aliud etiam machinatus, ut verbis 298 suis 
fidem astrueret,primogenitum conjugis sue Marie 
filium Manuelem Rumanorum imperalorem dixit, 
eique et habitu et titulo cessit. Quo commento 
Romanos catervatim ad se pellexit, quamvis ea non 
prorsus ex animo faceret, ut post. eventus docuit. 
Cum autem Balduinus non procul a Thessalonica 
&besset, omnis populus ei occurrit, et clara voce 
urbem et sese hilariter dedidit: tamen oravit ne 
velipse urbem intraret vel exercitum ingredi 
pateretur, qui cum non uni duci pareret et ex 
variis gentibus constaret, vereri se ne illius edicto 
spreto milites urbem spoliarent. Quare Balduinus 
partim &equilate postulationis adductus, partim ex 
irati murchionis discessu nihil boni augurans, 
partim ob facta illius, que fama afferebat, anxius, 
Thessalonicensibus annuit, et rubricatis litteris 
omnia urbis iostituta el consuetudines confir- 
mavit ; et aliquot diebus extra moenia honoriflce, 
ut decuit,habitus Byzantium revertitur. Jam enim 
etiam Venetiarum ducis Danduli, et aliorum co- 
mitum qui in urbe permanserant, 59 4 litteris 
revocabatur. Balduino reverso marchio quoque 
per Iofredum quemdam magne auctoritatis apud 


C Latinas copias virum, quem illi mariscaleum, 


Greci prostostratorem vocant, revocatur ; et fide 
impunitatie accepta ia urbem profectus 80 recon- 
ciliata Balduini gratia, Didymoticho cedit et Thes- 
galonicam descendit ; ubi ab omnibus citra dimi- 
cationem susceptus urbem ingreditur, in presentia 
tempori serviens,ingenii malitia et animo bilingui 
dissimulato. Neque tamen diutius institutum tenere 
potuit ; sed ut mustelam sebum prodidit, iia ipso 
Thessalonicenses, cognitis eorum opibus, pecunia 
multavit. Deinde pulcherrimas sedes dominis ere- 
ptas equitibus suis incolendas tradidit; Mariaque 
conjuge et parte exercitus ibi relicta, urbibus que 
Serris οἱ Berrhee finitime sunt et ad Tempe 
Thessalonica pertinent, preter opinionem potitus, 


D semper ea q'& teneret exigua ratus, et ob Roma- 


norum simplicitatem ulterius prcgredi cupiens, 
etiam Larissam invadere et per Greciam transitu 
facto Peloponnesum occupare statuit. Sequebantur 


eum Romani quoque nonnulli, 495 iique nobiles 


in primis, qui provincias allicerent οἱ vias com- 
planarent. Fraude quidem et dolo Maria primo- 
genito fllio (bunc enim habitu imperatorio et cum 
faustie acclamationibus deductum,ut prius Thraces, 
ita tum Macedones et Thessali et Gracie finitima 
parles cupide accipiebant), re vera Latinjs viam 
monsirabant, et quid agendum esset prescribe- 
Dant, patrie proditores. 16 marchio gentibus 


981. NICETJE ΟΠΟΝΙΑΤᾺ 988 


maximis et urbibus potentissimis longe pluribus A καὶ στρέδλόχειλον ἐπιχρυψάμενος. Πλὴν οὖκ imi 
quam pro numero copiarum ejus, si urbium et πολὺ τοῖς δεδογμένοις ἐμμείνας, τῇ δὲ γαλῇῷ παρο- 
virorum numerum comparetur, citra pugnam μοιωθεὶς ἤν διήλεγξε τὸ στέχρ παρεισπεσὸν, ἐς 
potiebantur. Balduinus quoque Byzantium οαὖὸὦΤ χρήμχτα τοὺς Θεσσαλονιχεῖς ἐζημίωσεν, εὐθαλεῖς. 
venisset, nec ipse desidendum sibi esse aut suum τὰς ὁπάοξεις εἶναι μαθών. Εἶτα xxl τὰς τῶν olyd- 
exercitum in otio continendum, sed in Asiam tr&a- — σεων χαλλίστας ἐκ τῶν ἐχόντων ἀφελόμενος τοῖς à 
jiciendum οὐ urbes illas oppugnan?as censuit, τῆς ἱππάδος ἐχείνῳ διαδέδωχεν εἰς ivcixv, σιν. Ἔχ 
Latinorum potissimum, qui Hellesponti urbem δὲ τούτου τὴν σύλλεχτρον Μαρίαν xal μοῖραν “ἄς 
Pegas incolunt, οἱ "Trojanorum Armeniorum im- στρατιᾶς ἐχεῖσε χαταλιπὼν ἔξεισιν αὐτὸς, xal τὶ 
pulsu, qui eum et ceteros comites ut ad Orienta- πόλεις μέτεισιν, ὅσαι τε περὶ Σεῤῥας χαθυπτιάζουν 
les urbes tanquam paratam predam occcpandas xai τοῖς ὅροις τῆς Βεῤῥοίας προσένωνται, καὶ ὅσαι 
proficisceretur incitare nunquam desistebent. πρὸς τὰ [P. 388] Τέμπη τῶν Θιτταλῶν παρατεὶ- 
γουσι, Κρατήσας οὖν τουτωνὶ παρὰ δόξαν ἔγνω καὶ Λυρίσσης αὐτῆς ἐπιόῆναι xil δι᾽ Ἑλλάδος ἐλάται 
καὶ χειρώσασθαι τὴν τοῦ Πέλοπος, χρίνων dol τὰ εἴλημυένα μικρὰ καὶ τοῖς ἔαπροσθεν προύαίνειν dom 
διὰ τὴν τῶν Ῥωμαίων ἀφέλειαν. Συνείποντο 65 οἱ xai τῶν Ρωμαίων τινὲς, xai μάλιστα τῶν εὖ A 
νότων, παλεύοντες τὰς χώρας χιὶ τὰς τρίύους διομαλίζοντες, xai μὲν ἀπάτην xal δόλον τῷ Tporotó 
τῆς Μαρίας ol ( τοῦτον γὰρ βασιλικῶς ἐσταλμένον xal μετ’ εὐφήμων φωνῶν προπεμλπόμενον, ὥσπερ 9 
Θρᾷχες πρότερον, οὕτω xal Μαχεδόνες τότε xal Θετταλοὶ, xai ὅσα ἐς Ἑλλάδα χαθήκουσιν, ἀσμένως 
ἐδέχοντο), πρὸς àÀv07 πρᾶξιν μαρχεσίῳ xai Λατίνοις προοδευταὶ xal τῶν πραχτέων εἰσηγηταὶ χαὶ τῆς 
πατρίδος προαγωγοὶ γινόμενόι. Kal μαρχέσιος μὲν ἐθνῶν οὕτω μεγίστων xal πόλεων κρατίστων ἐγχρατῆς 
ἀμαχεὶ διεδείχνυτο, xai πολλῷ πλειόνων τοῦ παρ’ ἔἐχείνῳ στρατεύματος, εἰ πόλιν χαὶ ἄνδρα τῷ ἀριδυῷ 
τις ὑπέδαλλεν: ὁ δέ γε Βαλδουῖνος εἰς τὸ Βυζάντιον ἀφιχόμενος ἔγνω ur  aótóc ἡσυχῇ χαθῆσθαι ur) 
ἀπόμαχον εἰχῇ τὴν ὑπὸ οἱ τεταγμένην οἰχουρεῖν στρατιὰν, ἀλλ᾽ ἐς ᾿Ασίαν ταύτην διαδιδάσα: καὶ τῶν ἐκεῖ 
πειράσασθαι πόλεων, ἐξερεθισθεὶς εἰς τόδε τὸ εργον πρὸς τε τῶν Ἑλλησποντίων, Λατίνων, ὧν dj à 
Izva! xztovópactat, xal τῶν Τρωϊχῶν ᾿Αρμενίων. οὗτοι γὰρ οὐδὲ βραχύ τι γοῦν καθυφῆκαν τὸν Βὲ- 
δουΐνον ἐνάγοντες, xal τοὺς ἄλλους χόμητας ἐξερεθίζοντες ὡς εἰς προκείμενον ἕρμαιον διαθῆναι τὴν τῶν bum 
πόλεων χείρωσιν. 

796 8 Igitur Octobri mense Erricus Balduini ΒΒ η΄. Περὶ μῆνα τοίνυν τὸν φυλλοχόον (65) τῆς τν 
frater et Petrus Plancius, vir heroico robore, λεως ἔξεισιν ᾿Εῤῥῇς ὁ τοῦ Βαλδουίνου χαπίγντ, τος πὶ 


Callipoli in Orientem trajiciunt. Ac Erricus auxi- 
liaribus Armeniorum copiis 'roje auctus, urbes 
quae imperium reeusabapt male tractabat et vas- 
Btabat, et victor perIde montis angustias Adramyt- 
tium usque processit. Petro sutem Plancio Pegis 
Lopadium proflciscenti Theodorus Lascaris circa 
Po::uaninum cum maximis Romanis copiisoccurril. 
Qua cum Latinorum congressum non ferentes fu- 
ge se mandassent, ille, quia nemo erat qui resi- 
steret, sed ab omnibus cum crucibus et sacris 
Evangeliie suscipiebatur, Lopadium abit et suppli- 
cibus parcit. Eamdem clementiam cetere quoque 
urbes qux armis abstinuerunt sunt experts, 
quamvis ditfleile sit Latinum voce a Grecis dissen- 
tientem, avaro ingenio, oculo impudenti, ventre 
insatiabili, animo iracundo et acerbo, manu per- 
petuo ensem querenti, lenire obsequiis. Ceterum 
Prusaensium quoque periculum facturi Latini» 
qui commeatu ad diuturnam obsidionem ferendam 
preparato locique situ freti (nam Prusa tumulo 
3791 imposita est et firmis oircumdata mceenibus), 
et se inexpugnabiles esse rati, non cedebant. Lo- 
padio relicto eam urbem juxta monia, qua mons 
Olympus paululum ab ea refleclitur et saxosus tu- 
mulus qui eam ambit interrumpitur, obsident, 


Πέτρος ὁ ἐκ Πλάντζης ὁρμώμενος, ἀνὴρ fpem 
τὴν ἰσχὺν, καὶ πρὸς τῇ παράλῳ Καλλ'πόλει τὰ 


μενοι ἐς ἕω διαπλωΐζονται. Καὶ ὁ μὲν ἘΓΗ͂: 
συμμίξας ἐν  Tpuig τοῖς ᾿Αρμενίοις, καὶ μαν 


δας ἴλας ἐχεῖθεν ἐπαμησάμενος, ἔκειρε τὰ 
πόλαις καὶ διετίθει χαχῶς, ὅσαι μὴ ἐκείνῳ συνέδει" 
νον, κρατήσας δὲ xal τῆς Ἴδης τοῦ ὄρους καὶ δι: 
τῶν ταύτης στενῶν παρελθὺν εἰς τὸ ᾿Ατραμόττιρν 
προχεχώρηκεν" ὁ δ᾽ ἐχ Πλάντζης Πττρος ἄρας ἃ 
τοῦ τῶν Πηγῶν πολίσματος τὴν ἐς τὸ Λοπάδιον ef 

λεται. ᾿Απήντων δὲ αὐτῷ μετὰ πλείστων "Pw 

κῶν δυνάμεων περὶ τὸ λεγόμενον Πουμανινὸν 
περὶ τὸν Λάτχαριν Θεόδωρον. Οἱ δὲ τὴν κατ᾽ αὐἋἋ 
ἐμδολὰν τῶν Λατίνων οὐχ ἐνεγκόντες, οἱ μὲν ἐς e 
γὴν ὀρῶσιν, ὁ δὲ Πέτρος ἐς τὸ Λοπάδιον du 
μηδένα ἔχων τὸν εἰς χεῖρας ἰόντα, ἀλλ᾽ εὐρίσαν 
πάντας μετὰ σταυριχῶν σημείων καὶ τῶν θείων )t 
γίων δεξιόυμένους αὐτὸν, οἱ xal χακῶν ἀπαβε 
διέμειναν. Τοῦτο δὲ xal ταῖς λοιπαῖς συνέβη 
πόλεσιν, ὅσαι μὴ χωρεῖν διὰ μάχης τοῖς Amt 
ἐγνώχεισαν, εἰ καὶ πονηρὸν χρῆμα εἰς  Ospamim 
Λατῖνος, φωνὴ ἀσύμφωνος Ἕλλησι, γνώμη quot 
pacoc, ὀφθαλμὸς ἀπαιδαγώγητος, γαστὴο ἀκόροστα, 
ὀργίλος καὶ δριμεῖα ψυχὴ, xai χεὶρ διῳῶνα xà [i5 
διὰ παντός, Πεῖραν δὲ xal τῶν εν τῇ πόλει $ 


Hier. Wolfii note. 


(65) Περὶ μῆνα φυλλοχόον. Φιλοχόον ambo ocodi- 
ces habent. Sed vetustus χτώδριον ponit, quem 
secutus sum, etsi supra idem τὸν φυλλοχόον (sio 
enim soribendum est: nam 8 fundendis seu 


defluentibus arborum foliis nomen 
ὅριον interpretatur. Utrum rectius 
nuntio: nam alii maturiorem, alii 
mem habent, 


habet) Noi 
sil, non prt 
Seriorem bit 





989 


URBS CAPTA. 


990 


Tlo»jen λαδεῖν oi [P. 389] Λατῖνοι θέλοντες xai A postulantes ut urbe recipiantur. lta enim que 


γνῶναι πρὸς οἷς εἰσιν, ἐπεὶ μηδὲ προπεῖχόν σφίσι 
11209052210: (03), ἀλλὰ σῖτα παρεσχευαχότες διαρχῆ 
πρὺς πολιορχίαν χρονίαν xal τῇ θέσει τοῦ τόπου 
πιστεύοντες μὴ ἂν ποτε βίᾳ ἁλῶναι, ὅτι καὶ ἐπὶ 
γηλόφου ᾧχισται Ημροῦσα χαὶ τεῖχος ὀχυρὸν περι- 
δἰόληται, ἄραντες Ex Λοπαλίου τῇ Προύσῃ προσίασι, 
N 4 - ᾿ * 4 PY 
xai τὸ μεσημύρινὸν τεῖχος διειληφότες, χαθὸ τὸ piv 
M - 1 - 
620g ὁ Ὄλυμπος ἀναχωρεῖ τι βοχχὺ τῆς πόλεως, ὁ 
δὲ πετρώδης λόφος ὁ τὴν πόλιν διαλαμδάνων μεθ- 
ίγσιν ἐχεῖσε τὴν ὅλην τοῦ χώρου διάζωσιν, ἐνέχειντο 
M F^ , , ^ , - H oct 0 
τοὺς ἕνδον αἰτούμενοι τῇ πόλει σφᾶς εἰσδέξασθαι, 
ὡς οὕτω τῶν πρὸς βουλῆς ἐπιτευξόμενο!, ὅπερ 
ἀνάγχη μὴ εὐρεῖν ὕστεδον, ἡνίχα τὴν μὲν πόλιν ὡς 
εἰς χείφδωσιν αὐτοὶ περιέλθοιεν, τὰ Ob τείχη ταῖς 
ἐλεπόλετ' τύπτοιντο, Μηδὲν ὃὲ φρονούντων πρὸς 
-- ^ ^ bl eS A [d , 
ταῦτα ἐνδότιμον τῶν ἐντὸς, ἐνίων δὲ xal ραῤόν σάν- 
των τὴν ἔξοδον xai πολλοὺς τῶν ἐπισήμων βαλόν- 
των βέλεσι xal χαταδαλόντων, αὐτίχα, ὡς οὐχ αἷρε- 
UT 264 M τ »“ ; 1). * 4 i "ὃ , 
τέυν ἐδόκει τὸ τεῖχος, xai μάλιστα τοῖς ἐξ ἐφύδου 
τοοσθάλλουσιν, ἐχεῖθεν μελίστανται, Οἱ δὲ Προυσαῖοι 
ποὸς τὴν τῶν Λατίνων ἄπαρσιν ἔτι μᾶλλον mÀ- 
σθέντες φρονήματος χατὰ πλείους ἐπέχειντο, 'Γὰ δ᾽ 
* 58 MN 4 " - [1 ^ l ἐλχό No, Y 
αὐτὰ ξόρων χαὶ ot τῶν ὑπερδεξίων &ÀxOovto, Ot ὧν 
τὸ πολέμιον (exo. Οὐ βραχεῖς δὲ xai ἀποστάντες Λα- 
τίνων ἴσα τοῖς μὴ δεξαμένοις Λατίνους κατὰ Λατίνων 
ὡπλίσαντο, vail πολλοὺς αὐτῶν ἀπέχτειναν. σαν 
δὲ xai οὕτω τὰ Λατίνων αὖθις ἐπιχρατέστερα, xal 
σφαγαὶ προὔδησιν συχναὶ xal ἄλλη μὲν, ἀλλὰ δὴ 
καὶ χατὰ τὸ πόλισμα τὴν Καισᾶοειαν. Τὰ ἴσα δὲ 
πούτοις xai ὁ Φιλχαδελφεὺς Θεόδωρος προθέμενος 
^, PEU. A U m *- φ 9; 09 A 
διαπράξασθαι διὰ μάχης χωρεῖ τῷ ᾿δῇ περὶ τὸ 
» , , 
Ατραμύττιον δίατριδοντι. ᾿Αμέλει xal μὴ προσδό- 
X:40$ ἐπιὼν τῷ ἀνδρὶ τὰ μὲν πρῶτα πρὸς τὸ πλῆθος, 
?, M LJ ^ 
ὃ ἐπήγετο, ἀποχνῆσαι τοῦτον πεποίηχεν᾽: ὡς δὲ 
^ ? - - 
διαχινδυνευτέα τῷ 'Ejorn ἐδόχει, ἡ ἱππὰς εἰς παρά- 
- , a 
ταξιν διατίθεται, Ἧ δὲ ὀρθὰ «à δόρατα ἀνατείνασα 
τὴν ἀπὸ τῶν Ῥωμαάίων ἐγχείρησιν ἐπέμενεν. Ἐπεὶ 
δὲ ῥᾳθύμως εἶχον Ῥωμαῖοι πρὸς τὴν τῆς μᾶχης 
πρωτούργησιν, κατὰ μὲν δράχοντα φλογωπὸν δλχοῖς 
^ , , ^ , 
λορδούμενοι στρατευμάτων — xal φολίσιν ἐπιφοἱσ- 


velint impetraturos : sin urbem oppugnare et 
arietes murut percutere coperint, aliam rationem 
fore. Sed cum cives non modo a deditione abhor- 
rorent, sed quidam eliam in aciem egredi ausi 
multos nobiles sagittis prostravissent, statim ut 
non expugnari posse munitio, primo presertim 
impetu, videbatur, inde recedunt. Prussei vero ad 
hostium discessum auctis animis, majoribus copiis 
Latinos a tergo urgebant. Idem et alii faciebant, 
montanis occupatis, per qui? hostibus transeun- 
dum erat.Neque pauci 298 a latinis defecerunt, 
et eos eque oppugnarunt ao ii qui eos non rece- 
perant, et multos occiderunt. Nihilominus tamen 
etiam sic res Latina superior fuit, cedesque 
multa cuim alibi tum δά urbem Cresaream facte 
sunt.Nam Romani quidam signifero, qui Latino- 
rum exercitum antecedebat, occiso, vexilloque in 
tumulo collocato, cohortes que sequebantur illo 
conspecto ad se pellexerunt, a quibus vbi Roma- 
nos esse cognoverunt, facillime ac celerrime pro- 
fligatli ac male multati sunt. Idem institutum 
Theodorus Philadelphiensis imitstos, Errico circa 
Adramyltium agenti arma infert, ac inexspectalo 
guperventu et multitudine principio terrorem in- 
cutit. Sed cum Errico Martis alea tentanda vide- 
retur, equituin aciem instruit ; qui hastis in al- 
tum elatis Romanorum congressum exspectabant. 
Qui cum & lacessendo abhorrerent, et instar flam- 
mivomi serpentis aníractibus copiarum sese fle- 
cterent, et squamisarmoram  horrerent, et utrius- 


C que cornu explicatione velut hitatum quemdam 


pre 86 ferrent, et 299 tamen segnius atque igua- 
vius invaderent, Latini veluti sigoo dato directis 
hastis et clamore de more sublato, ipso Errico ante 
alios erumpente et per mediam hostium aciem equo 
perrumpente,Romanos dissipant, et fugientibus in- 
cutnbentes plurimos occidunt. Nam Romani equites 
ad primam Latinorumimpressionem el hastarum di- 
rectionem concitatis equis fugientes pedestres ordi- 
nes hostibus trucidandos reliquerant et spoliandos. 


u-—-^ ᾽ e] M e , , - ^ " ΜΝ 
σονυτες ὅπλων xal ὡς εἰς χάσμα διανοιγόμενοι στόματος ταῖς ἑχατέρων τῶν χεράτων ἀναπτύξεσι» 
^a ^Y 3.2 ' ' LEN Y . 
πρὸς δὲ τὰς ἐπελάπεις ἀτονώτερον ἔχοντες καὶ νωθέστερον, ὡς ἀφ' ἑνὸς συνθήματος οὗτοι τὰ ξυστὰ ἀπευ- 
JA ἊΝ * M ^ RA . L Rl - b d ^ 4 M 
θύναντες xal κατὰ τὸ σύνηθες ἀλαλάξαντες, αὐτοῦ δὴ τοῦ 'EdÓn τῶν ἄλλων προεκθορόντος xai διὰ μέσων 


- » ' , , 
τῶν τάξεων τὸν ἵππον ἐλάσαντος, διασχεδάζουσι “Ρωμαίους, xal σφίσιν ἐπιχείμενοι φεύγουσι φόνου πάρεργον 
» » - 
πλείστους ἔθεντο, οἷα τῶν ἱππέων [P. 390] Ῥωμαίων xal πρὸς τὴν πρώτην ἔμπτωσιν τῶν Λατίνων xal τὴν τῶν 
, , ' . . , - , ᾿ - , 
δοράτων ἀγχώνισι, ὅλοις ἀποδράντων ῥυτῆρσι, xal τὰς πεζιχὰς τάξεις παρειχότων εἰς χεράϊσιν τοῖς ἀντιμάχοις 
xa: προνομήν. 


Καὶ τῇδε μὲν τὰ κατ᾽ ᾿Ασίαν ἐφέρετο᾽ τὰ Ob [) Hoc Asim statu, marchio per Thessala Tempe 


0:213 Τέμπη ἐχπεριελθὼν μαρχέσιος ὑφ᾽ ἡγεμόσι 
Ῥωμαίοις ἦγε διὰ ταχέων ἐν tolg μὴ ὁριαίοις τὴν 
δύναμιν, ὥστε χαὶ ἔλαθε τὰ πεδινὰ τῶν Λαρισσαίων 
χατέγων τοὺς ταῖς ἄκραις ἐφεστῶτας “Ρωμαίους 
xal τὰς ὑπε:Ὀολὰς τηροῦντας ἐπιμελώς, ai τὸν μὲν 
Πηνειὸν ποταμὸν ἐς τὸ στενώτατον πάντη ξυνάγου- 


Romanis ductoribus egressus copias in locis non 
montanis adeo celeriter duxit, ut in Larisse cain- 
pestria perveniret ignaris Romanis qui montium 
cacumina accuratis excubiis tenebant ; quibus Pe- 
neus fluvius ubique in angustissimuin alveum 
coactus in magnos fluctus attollitur, ripis reso- 


Hier. Wolfii note. 
(65) Προυσαῖοι, Προυσαεῖς et Προυσηνοὶ, ot ἐν τῇ Προύσῃ. Aliis atque aliis in locis he formationes ἰῃ- 


veniuntur. 


838! 


NICET/E CHONIATJE 


993 


nantibus ; et unum, eumque angustum (tramitem A σιν, ὡς καὶ χαχλάζειν ἐν πολλοῖς ἐπὶ μέγα τὸ ῥό- 


et transitu haud facilem &periunt, ut vix quaterni 
milites pre rupibus et torrentibus possint incedere. 
Lurissa digressus ulterius pergebat, nemine resi- 
Slere audente, donec sero ac vix tandem fScurus 
Leo circa Thermopylas 800 insidias ei struxit. 
Sed nullo forti edito facinore, ad solum conspe- 
ctum Latinorum equitum territus Acrocorinthum 
confugit. Scurus hic Nauplio ortus aliquandiu vi 
magis quam voluntate popularium principatum 
tenuit ἃ patre susceptum, ad cujus imitationem 
non sine sanguine imperavit. Sed confusione re- 
rum auctus, et turbulentis temporibus ut torrentes 
imbribus et turbinibus unde tumefactus, e parvo 
magnus exstitit. Argos dolo, Corinthum latrocinio 
cepit : etgrassandosubinde progressusipsas Athenas 
cum bellicis navibus et exercitu per Iethmum tra- 
ducto est adortus, ea spe se arcis facile potiturum, 
&ut machinis adductis imbelle presidium fucile 
territurum. Ceterum ea agitabat animo et frustra 
conabatur, que ad exitum perduci non poterant. 
Nam Athenarum summus pastor Michael Chon'ates, 
frater meus (meus inquam : nam laudi mihi duco 
cognationeni ejus, et ei me sanguine propinquum 
esse gaudeo, licet ἃ virtute et eloquentia ejus re- 
molissimus), cum sui muneris esse intelligeret 
consilio et precibus rem publicam juvare, Scuri 
castris visis, pie cum eo agere instituit, an homi- 
nem, presertim non 8018 ignotum sed sepe col- 
locutum,amovere posset. Itaque ex urbe tanquam 
superiore loco monitorum sagittas ejaculatur, et 
pastorali funda divina verba jacit. Aliquando etiam 
spirituslibus minis tanquam arietibus animum 
illius sternere instituit. Non enim decere eum qui 
Christianus sit et inter Romanos nomen suum pro- 
fiteatur, Romanos bello petere, nisi forte solis la- 
biis Christianum agat, ut et veste et lingua dun- 
taxat Romanum, corde vero a Christianis sit re- 
motissimus. Quam vero causam habeat oppu- 
gnanidi Athenas ? nam Argivis ob vicinitatem pos- 
sel forsitan aliquid crimini dare, quo illorum 
expugnatio exeusetur, quemadmodum et Corinthiis 
nuper archiepiscopi eorum crebras insidias obje- 
cerit, unde Romanum exercitum Nauplium accur- 
rere et naves hostiles appellere viderit. Aibenien- 
8e8 vero et ipsum,ut locis distent, ita nihil invicem 


θιον xal τὰς ὄχθας τῇ τῶν κτύπων ἀνιπέμψει 
συνεπηχεῖν, περὶ δὲ τὰς τῶν ὀρῶν ὑποδάσεις μίαν 
ἀτραπὸν παρανοίγουσι, συνεπτυγμένην χαὲ ταύτην 
xai χαλεπὴν τοῖς βαδίζουσι, στε πὴ μηδ᾽ ἐπὶ τεσ- 
σάρων ἀσπίδων (660) αὐτὴν ἀνχπτύσσεσθαι, zi 
πετρῶν λισσάδων xai ποταμίου ἑεύματος dq τὸ 
πάντη συνιοῦσαν στενόπορον. 'Ex δὲ Λαρίσσης ku; 
προὐχώρει τοῖς ἔμπροσθεν, μηδενὸς εἷς χεῖρας ax; 

προσιέναι θαῤῥεῖν ἔχοντος. ὉψΨὲ δὲ xal μόλις mj 
τὰς Θερμοπύλας λόχον ὁ Σγουρὸς Λέων ὑποκαϑίσας͵ 
μηδὲν δέ τι xal δράσας γενναῖον, ἀλλὰ καὶ πρὸς 
μόνην τὴν τῶν ἱππέων Λατίνων ὄψιν ἀλλοφρονήσες 
φυγὰς ἐχεῖθεν ἐς τὸν ᾿Αχροχόρινθον ᾧχετο. '0€ 

Σγουρὸς οὗτος ἐκ τοῦ Ναυπλίου γεγενη μένος yp 
μὲν τινα τῶν Ex. τοῦ γένους βίᾳ μᾶλλον ἤπερ πεῖ 

κατίσχυε, matpióv τι μέτρον ἀναπληρῶν καὶ ysu- 
ζον οὐχ αἱμάτων χαθαρεῦον χληρούχημα" &si δὲ τὸ 
τῶν πραγμάτων ἀνωμάλῳ ἐπιδιδοὺς χαὶ τοῖς crx 
σιώδεσι καιροῖς οἰδαινόμενος μέγας Ex μικροῦ πιρόει- 
σιν, ὡς οἱ χείμαῤῥοι τοῖς ὄμόροις χαὶ τοῖς θιαΐίοις 
τὰ χύματα πνεύμασι. Τὸ γὰρ ἱππόθοτον “Ἀργος 
ὑπονοθεύσας, καὶ ἐπὶ τῷδε τὴν Κόρινθον λη σάμενος, 

xal πρωϊὼν ἀεὶ τοῖς λῃστεύμασιν, εἶτα καὶ τὸς 

᾿Αθήναις αὐταῖς πρυσήραξε μετὰ πολεμικῶν νηῶν 
xai τὸν Ἰσθμὸν διελθόντος στρχτεύματος, ἐλπίσι 
θαλπόμενος ὡς εὐμαρῶς χρατήσει τῆς &xpomóÀux, 
ἢ γοῦν ἑλεπόλεις ἐπιστήσας ὡς ἀπόλεμον θροΐύσει τὸ 
tv0ov ἀπομαχόμενον. Ἵν δ᾽ ἀναπεμπάξζων gas 
xai εἰκαίως διανοούμενος τὰ μὴ πέρας ὅλως ἐπ 

μενα. Ὁ γὰρ ἀρχιποιμὴν ᾿Αθηνῶν Μιχαὴλ 5Xe 


C vidue (κασίγνητος οὗτος ἐμὸς, χαὶ ἐμὸς- ix. 


λωπίζομαι γὰρ τῇ ὁμογνιότητι, xai χαίρω x5 
αἵμα τῷ ἀνδρὶ συναπτόμενος, ti καὶ τῆς ἀρετῆς 
καὶ τοῦ λόγου κατὰ διάμετρον ἐχδιίσταμαι) τὸ οἷ- 
xtiov λάχος ὁρῶν (67) τῶν αὐτοῦ βουλῶν xai εὖχ ὧν 
ἐξεχόμενον, ἐπεὶ παρευδαλόντα θεάσαιτο τὸν Ero» 
ρὸν, ἔγνω μετιέναι τοῦτον θεοφιλῶς, εἴ πως buio 
ἀποστῆσαι δυνήσεται, μηδ᾽ ἄλλως ἀσυνήθως Eyez 


ET αὐτὸν, ἐς δὲ λόγους ἐληλυθότα πολλάκις V 


δὴ ὡς ἐξ ὑπερδεξίων τῆς πόλεως τοξεΐει Tapa 
σεων βέλεμνα, xal τῇ ποιμαντικῇ σφεν δόνῃ ἄχροδ 
λίζεται διαφιεὶς θεόπλοχα ῥήματα, Ἔστι δ᾽ ὅπη xi 
ὡς ἐξ ἐλεπόλειν τῶν πατριχῶν ἀπειλῶν πειρᾶται 
κατασείειν τὸ ἐκείνου φρόνημα, μὴ δεῖν λέγων iri 
Χριστοῦ καλούμενον xai Ῥωμαίοις συνεξεταζόμενν 


habere negotii, et ab omni emulatione remotos ἢ διὰ μάχης Ῥωμαίοις χωρεῖν, εἰ μὴ πιστοῦται uf- 


esse. Cum urbis porro sacerdote nihil intercedere 
nisi pia el spiritualia commercia, quoniam hunc 
ipse patrem et pastorem appellare nunquam recu- 
sarit, et suavitate orationis ejus magis afficiatur 
quam mellis dulcedine, eaque semper frui cupiat, 
hic vero ipsum in spiritualium liberorum numerum 


νοις [P. 394] χείλεσι τὸ Χριστώνυμον, ὡς tofíe 
καὶ γλώττῃ τὸν Ῥωμαίοις ὁμόφωνον, τῷ δὲ xapWa 
πόῤῥω πλάζοιτο τῶν χαλουμένων ἀπὸ Χριστοῦ. τί 
δὲ xal ἔχων ᾿Αθηναίοις ἐπεγχαλεῖν τῷ ᾿Αττιχῇ 
ἐπεστράτευσε ; τοῖς μὲν γὰρ γείτοσιν ᾿Αργείοες εἶχεν 
ἄν τι xal ἐπάγειν ὡς ὁμόροις αἰτίαμα, ποιοῦν ἀνεύ- 


Hier. Wolfli note. 


(66) Ἐπὶ τεσσάρων ἀσπίδων. Ἐπὶ μιᾶς ἀσπίδος 
παραταξάμενοι apud Isooratem in Archidamo legi- 
tur. Quod vix credibile videtur, aciem in longum 
extensam nec uno viro profundiorem multis milli- 
bus resiitisse. 


(67) Τὸ οἰκεῖον λάχος ὁρῶν. Converti, cum s 
muneris esse intelligeret. Quodsi cui displicet, re- 
ponat cum suum gregem, vel cives suos, a consilii 
el precibus suis pendere videret. 


ι.- πε Όἰ "» -» - LA 


Ww" ur» . 


διέ ἃ oU, 


913 


URBS CAPTA. 


974 


θοῦ συνεργάτου wv τοῖς χαιρίοις ὑπερασπίζοντος À dum ingredi poterant, humeris impositis. Et 


ἐς ἄλλην οἰκίαν ἡγησαμένου, γνωστοὺς ἡμῖν Βε- 
νετίχους τρέφουσχν, χατὰ βραχεῖς ἔξιμεν ἐχεῖθεν, 
ὡς δορύκτητος ἐχείνῳ κλῆρος, ix χειρὸς ἑλχόμενοι 
κατηφεῖς καὶ δυσείμονες καὶ οὕτω παραπεμπόμενοι, 
πεὶ δ᾽ ἐχεῖνο τὸ μέρος τῆς πόλεως εἴς κλῆρον 
τοῖς Φραγχίσκοις ἐπέλαχε, μετανάσται πάλιν γινό- 
μεθα, τε xal τῶν ἐπὶ τῆς θεραπείας ἡμῶν ἄλλων 
ἄλλῃ διασπαρέντων καὶ πάντων ἀπανθρώπως ἡμᾶς 
παρεικότων ἑπωμάδια φέρειν ἡμεῖς ἠναγκάσμεθα 
τὰ μήπω τῶν παιδαρίων ποσὶ χρώμενα, στέγει 
δὲ ὑπὸ μάλην καὶ ἄῤῥενα παῖδα ὑπομαστίδιον, καὶ 
χωρεῖν οὕτω διὰ μίσου τῶν ἀγυιῶν. Ἡμέρας τοί- 
νῦν πέντε μετὰ τὴν ἅλωτιν τῇ πόλει προσμείναντες 
ἀπαίρομεν χαὶ ἡμεῖς. [Ρ. 379] Ἣν δὲ τότε Σάδδα- 
τον, καπὰ θείαν οἴμαι xal μὴ τυχηρὰν περίπτωσιν 
ἤ συγχυρίαν οὐτωσί πως συμδὰν ἄλογον, καὶ ytt- 
μὼν, ἐπὶ 0b καὶ πρὸς ὠδῖσιν ἔτι ἡμῶν d σύζυγος 
ὥστε καὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ προαγόρευμα ὅ φησιν εὔ- 
ξασθαι μὴ γενέσθαι τὴν φυγὴν ἡμῶν χειμῶνος ἤ 
Σαδδάτου, xal, « Οὐαὶ ταῖς ἐν γαστρὶ ἐχούσαις ἐν 
ἐχείναις ταῖς ἡμέραις, » ὡς εἴπερ ἐφ᾽ ἡμῖν mpost- 
pxto, πέρας ἀτεχνῶς εἴληφεν, Ὡς δ᾽ Yxavol συνήθεις 
xdi συγγενεῖς xal πλῆθος ἵτερον χατὰ θέαν ἡμῶν 
συνδραμὸν τῆς πορείας εἰχόμεθα, ἐπ’ ἴσης ἀγορᾷ 
μυρμήκων διιόντες τὰς τριόδους, προσυπήντων 
ἡμῖν οἱ στρατοὶ, οὐχ ὠπλισμένοι πρὸς ἀκρίδειαν, 
μσχαίρας δ᾽ ἐπιμήχεις παρὰ πλευρὸν πλάγιον τοῦ 
ἵππου ἐξηρτημένοι καὶ παραξιφίδια ταῖς ζώναις 
ἐνιέμενα φέροντες, οἱ μὲν τῶν σχύλων ἔμφορτοι, 
οἱ δὲ τοὺς παριόντας αἰχμαλώτους ἐξιχνιάζοντες 
εἰ λαμπρὰν ἐσθῆτα περίχεινται διεῤῥωγότι περι- 
στελλομένην χιτῶνι T] γοῦν ἀργύριον xal χρυσίον 
τῷ χόλπῳ ἐνθάπτουσιν, οἱ δὲ xai γυναιχῶν ταὶς 
κάλλει διαφερούσαις πεπηγόσι βλέμμασι μηδὲ ῥᾳ- 
δίως ἀποσπωμένοις ἐνατενίζοντες ὡς ἁρπάσοντες 
αὐτίχα xat βιασόμενοι, Περὶ ταῖς γυναιξὶ τοίνυν 
ἡμεῖς δείσαντες τὰς μὲν ὡς ἐν σηχῷ τῷ μέσῳ ἡμῶν 
ἀπειλήφειμεν, ταῖς δὲ νεάνισιν ἐπεσκήψαμεν ἔν- 
τρίψασθαι πηλῷ τὰ πρόσωπα ἀντίῤῥοπα τῶν πρώην 
κομμώσεων καὶ τὸν πυρσὸν οὗτω κατασθέσαι τῶν 
παρειῶν, ἵνα μὴ ὡς ἐν νυχτὶ φρυχτωρούμενον πῦρ 
προχαλῆται τοὺς ὁδευτὰς πρῶτα μὲν θεατὰς, ἔπειτα 
δ᾽ ἐραστὰς, ix δὲ τούτου xal βιαστὰς, ἀνεύθυνον 
ὁρῶντας τὸ ἴδιον θέλημα, ἅμα καὶ χεῖρας ἱχέτιδας 
αἴροντες εἰς Θεὸν xal μετὰ συνοχῆς καρδίας τὸ 
στῆθος τύπτοντες καὶ δαχρύοις τὰ ὄμματα τέἐγγὸν- 
τες, εἴ πως ἅπαντες xal πᾶσαι τοὺς ὠμηστὰς 
ἐχείνους θῆρας σχοίημεν ἀδιαλώδητοι παρελθεῖν. 
ἼΒδει δὲ διὰ τῆς Χρυσείχς πόλης ἡμᾶς ἐξελθεῖν, 
Ὡς δὲ περὶ τὸν νεὼν ἤχομεν Μωχίου τοῦ χαλλι- 
μάζτυρος, ὑδριστὴς καὶ ἀνόσιος βάρδαρος ὡς ἀ- 
μνάδα λύκος ἐκ μέσων ἡμῶν ἀφαρπάζει κόρην 
εὐπλόχχμον, τινὸς τῶν ἐπὶ τῷ δικάζειν θυγάτριον, 
1125; τὴν οἰχτροτάτην τοίνυν ταυτηνὶ θέαν ἡ μὲν 
συνοδία πᾶσχ διαθροηθέντες ἐξεδοήσαμεν, ὁ δὲ πατὴρ 
τῆς παιδὸς γήρᾳ xal νόσῳ τετρυχωμένος, τότε δὲ 
X4! σφαλεὶς χατὰ πέλματος, ὀλοφυρόμενος xa! τῷ 
πηλῷ φυρόμενος δόχμιος ἔἕχειτο, ὡς εἰς συκίνην 


D 


filiolum lactentem adhuc sub ala ferre et ita per 
medios vicos incedere coacti sumus. Et dies quin- 
que post captam urbem commorati et ipei disces- 
simus die Sabbati. Quod divina providentia et non 
fortuito casu factum videtur. Accedebat et hiems, 
et nostra uxor vioina erat partui, ut illa Christi 
predictio,que monetorandum esse ne fuga nostra 
in Sabbato et hieme fiat, et pregnantibus in diebus 
illis male ominatur, non secus ac asi nostra causa 
dicta esset, exitum sortiretur. Ut vero complures 
familiares οἱ cognati aliaque turba ad nostrum 
conspectum conDuxerant, non aliter quam cotus 
formicarum per trivia pergobamus, occurrentibus 
nabis exercitibus non accurate armatis, 749 sed 
preelongis ensibus ad latera equorum suspensis, et 
pugiones cingulis insertos gestantibus ; quorum 
alii menubiis onusti erant, alii pretereuntes ca- 
ptivos excutiebant,an sub lacsra tunica splendidum 
vestem celarent aut argentum aurumve in sinu 
occultarent. Alii mulieres forma prestantes ita 
dcfixis oculis intuebantur, quasi mox eas ad stu- 
prum rapturi essent. Nos igitur mulieres, earum 
pudicitie metuentes, in medium agmen tanquam 
in ovile. recepimus, adolescentulas vero cono 
faciem illinere οὐ pridem fucis, atque ita ruborem 
genarum exstinguere jussimus, ne forme venustas 
principio, ut viatores noctu elatus ignis, specta- 
tores, deinde amatores, postremo raptores allice- 
ret, cum sibi licere viderent omnia. Interim sun- 
plices ipsi manus ad Deum tendebamus, afflictis 
animis pectora plangentes et oculos rigantes lacry- 
mis, δὶ quo modo omnesimmanes istas feras salvi 
et inviolata pudicitia evaderemus. Cum autem 
nobis per Auream portam exeundum esset, ut ad 
inclyti martyris Mocii edem venimus, insolens et 
nefarius quidam barbarus ? $0 puellam formosam, 
judicis cujusdam filiam, e medio nostrum tanquam 
lupus agnam abripit. Quo miserrimo spectaculo 
totus ceetus noster consternatus exclamavit ; puel- 
le vero pater, senio et morbo afflictus, tum etiam 
ia ceenum prolapsus 80 contaminatus,jacens cerebro 
me tanquam ficulnum presidium intuebatur, et 
nominatim orabat ut sibi pro virili ad puellam 
recuperandam adjumento essem. Itaque statim 
conversus vestigia raptoris persequor, cum lacry- 
mis vim factam proclamans, et. snpplicibus gosti- 
bus opem preetereuntium militum implorans, qui 
linguae nostre non plane rudes erant, quorumdam 
etiam manibus prehensatis. Et vix quosdam ad 
commiserationem ita flexi, ut impudentem et libi- 
dinosum illum hireum ulcisci cupientes a me ad 
edes illas perducerentur. Quo cum ventum esset, 
mulierosus ille virgine introducta in foribus stabat, 
ut siqui vim facturi essent, eos repelleret. Ego 
vero digito eum commonstrans, « Iste, » inquam, » 
luce teste injurius vestre nobilitatis edicta contem- 
psit. 281 Vos enim edixistis, de conjugate mulie- 
ris aut virginis aut dedicata Deo puelle vel impu- 


995 


NICETA CHONIAT/E 


τ 


996 


ciam uxorem ducit, qua orius Stephano Triballo- A ᾿Αλεξίῳ συγγίνεται (οὗτος γὰρ τῶν (69) τοῦ βοῤῥᾷ 


rum duci nupta, ab eoque repudiata et Byzantium 
reversu, post. captam urbem οἱ deseriam Alexio 
Ducz cegnomento Murzuflo, qui Romanum impe- 
rium postremus invasit nupserat. Sed ne is qui- 
dem illam ad senectutem usqne tenuit. Nam Eu- 
docie pater Alexius, haud scio qua re impulsus, 
dolo eum comprehensum luminibus orbavit, erro 
erruri infestissimus, οὐ imperio dejectus simili ca- 
lamitate conflictato inimicissimus. Neque multo 
post exczecationem a Latinis comprehensus Duocas 
Byzantium reducitur, et ob dominum et iimpera- 
torem suum comprehensum et laqueo enectum in 
judicium ad.uctus, pro sui defensione attulit 
illum patrie proditorem exstitisse et dignas suo 
Bcelere dedisse poenas. Neque se unum id fecisse, 
sed et reliquos illius cognatos. Verum illi, spreta 
ejus oratione, et iis quae adjungere cupiebat plane 
repudiatis, capitis hominem condemnant, novo et 
violentissimo supplicii genere. Nam in altissimam 
columnam, qua in Tauro stil,perductum precipi- 
tant.803 Is vero aliquandiu in pedes descendens, 
deinde in caput subversus et humi allisus mise- 
rabiliter interiit. Scurus autem ducta Eudocia, mur- 
chiene in Greciam transituro, ut paulo ante dixi, 
Thermopylarum angustias et altum montem eis 
imminentem, ceteraque loca que Grecie aditum 
intercludunt, accurate custodiebat. Verum nihilo- 
minus ille iis locis facillime potitus est ob nostro- 
rum ignaviam ac degeneres abjectosque animos, 
subinde potentiores colere volentium ; idque cum 
uon magnum adduceret exercitum nec inter se con- 
sentientem, sed plerisque in rebus, quippe ex mul- 
tis urbibus collectum, dissidentem. Et cum ipsam 
Dootiam invaderet, tam cupide susceptus est 
quam quisquam qui ex longinqua et diuturna pere- 
grinatione domum revertitur. Progressus etiam 
Attica potitur, et arci presidium imponit. Cum au- 
tem idem archiepiscopus, ut pridem Scurum, ita 
et iunc. marcbionem propulsare posset, tamen 
tempus a resistendo alienum esse ratus, quippe 
urbe imperatrice expugnata et tam Orientalibus, 
quam Occidentalibus provinciis Latine haste um- 
bram eubeuntibus, citra dimicationem munitione 
cedit.Postremo 806 Euboea quoque, omissa de- 
fensione, supplices ad marchionem manus tendit, 
et exercitui Euripo concitatiori pontem subster- 
nit ; et in ipsofreto castellum edificatum, in eoque 
gedentem exercitum cernit, a quo mutabiles insu- 
larium animi et callida consilia a defectione coer- 
cerentur. Sed quid meam orationem barbari an!e- 
vertuni et historie cursum occupant, neo ab ulio 
adversario detinentur ? nam heo, ut Thebis spo- 
liatis et Athenis occupatis in Eubom transierint, 
adhuc refert : illi vero, non ut pedites, sed ut 
aerie volucres, alis supra historiam evecti, ad 


B 


πλευρῶν χατασυρεὶς καὶ τῆς ἐν πόλεσιν ἀρχ'νύτης 
ἐχυφαιρισθεὶς τοῖς Θετταλοῖς παρέδαλε Τέμπεσιν), 
ἐπὶ ὃὲ xal τῆς ἐχείνου θυγατρὸς Εὐδοκίας εὐνέτης 
γίνεται. Αὕτη δὲ Στεφάνῳ συναφθεῖσα πρότερον τῷ 
ἀρχηγοῦντι τῶν Τριδαλλῶν παοὰ μὲν ἐχείνου iu. 
ὀριρῶς ἀποπέμπεται, τὸ δὲ Βυζάντιον κατειλυθυῖ 
εἰς γυναῖκα ἄγεται ὕστερον μετὰ τὴν ἅλωσιν τς; 
πόλεως xal τὴν ἐκ ταύτης ἀπονόστησιν ᾿Αλεξίῳ ὦ 
Δούχχ, ὃς ἐπωνομάζετο Μούρτζουφλος καὶ τὰ cd- 

2& τῶν Ρωμαίων λοῖσθος ἐνεχειρίσατο. Πλὴν οἱ 
οὗτος ὁ Δούχας ἕως γήρως xal πρεσδείου τῇ Εὐδοχὶς 
συνῴχησεν᾽ ὁ γὰρ ταύτης πατὴρ ᾿Αλέξιος, οὐχ o 
ὃ τι παθὼν, σὺν δόλῳ τὸν ἀνδρα συνείληφε xi! 
χαχῶς ἐς τὰς κόρας διέθετο, πλάνης πλάνητα μ'τῶν 
χομιδῇ xai φυγὰς βασιλείας τῷ ἀποπεσόντι ταῦύτι; 
ἀντικαθήμενος. Μετ᾿ οὐ πολὺν δέ τινα χρόνον d; 
πηρώσεως εἷς χεῖρας ἐμπεσὼν τῶν Δατίνων ὁ Δούχε: 
εἰς τὸ Βυζάντιον ἀναχομίζετχι, xal ὑπὸ δίκγν ἀχθεὶς 
ὡς τὸν ἑαυτοῦ χύριον xai βασιλέα συνειληφὼς xii 
τοῦ ζῷν ἐξαγαγὼν δι’ ἀγχόνης ἀπελογήσατο μὲν 
ἐκεῖνον προδότην τῆς πατρίδος ὀφθῆναι wa ἀξίως 
τὰ εἰχύότα ποθεῖν, μὴ μόνῳ δέ οἱ ταῦτα διαπραγ Sr vas, 
ἀλλὰ xai τοῖς ἄλλοις, ὅσοι κατ᾽ οἰχείιυσιν καὶ qty 
ἐχείνῳ συνήπτοντο. Οἱ ὃὲ μὴ προσσόντες οἷς ἔτι; 


e * Ld » » , - 4 4 4 
xev, οὔτε μὴν οἵς ἔτι ὦδινεν εἰπεῖν τὰς ἀκοὰς ὁ πόθον 
οὖν ὑποσχόντες, χαταψηφίζονται θάνχτον τοῦ m- 
^s , * , , M E . 
ὃρὸς χαινότροπὸόν τε xal βιαιότατον, Eit vxo τὸν ἐν 


τῷ Ταύρῳ ἱστάμενον ὑψιτενῆ κίονα τοῦτον ἄνενεγ- 
χόντες βάλλουσιν ἐχεῖθεν κάτω’ ὁ δ᾽ ἐπ 
μΐἶχϑι τινὸς χατιὼν, εἶτα ἀνατραπεὶς χατωχ ἄρ uf 

Y loq idayeée δέγμιος διέλέττεν ol 
μετὰ βραχὺ κατα ῥαγεὶς ὀόχμιος ὀϊέρϑη ξεν ole 
trta τὴν ψυχήν. Τῇ γοῦν Εὐδοχίᾳφ συνατηεῖς ὃ 
Σγουρὸς τοῦ μαρχεσίου τῇ Ἑλλάδι προσάγοντος 
αὐτὸς, ὡς μιχρῷ πρόσθεν εἴρέκειν, τὸ ἐν Θευμηπύ- 
λαις ἐτήρει τέναγος xal τὸ ἔπ'χρεμά"ενον 

, » 6 * Ld , ζ΄ . 
σχιόεν ὄρος χαὶ ὑψικόουμθον xxi τὰλλ᾽ ὁπόσα τὴν 
Ἑλλάδα δυσπρόσοδον τίθησιν. ᾿Αλλὰ xxl οὕτω xri 
πᾶσαν εὐμάρειαν οἱ ἐχεῖσε τῷ μαρχεσίῳ ὧτεξχυτστον 
ἀγεννεῖ xai χαταδεδλημένῳ [P. 393] o26ovizz 
xal προσχωρεῖν ἀεί πως ἐγνωχκότι τοῖς  xpelest, 
καὶ ταῦτα μὴ στρατιὰν ἄγοντι μυριάοιθμον μιὰ 
συμθαίνουσαν ταῖς γνώμαις, ἀλλ’ ἀσύμφωνον b 
πλείστοις ὡς ἐκ πόλεων ἡλισμένην πολλῶν. ἘἜἘλάσες 
δὲ κἀπὶ τὴν Βοιωτίαν αὐτὴν, ὡς οὐδὲ τις Ἐπανύχων 
οἴχαδε χρόνιος, ὑπὸ τῶν Καδμείων ἀσμένως προσδὲ- 


ταύτα"ς 


"ELI 4 - a - —- - 
D χεται. Ποοϊὼν δὲ κρατεῖ xal τῆς ᾿Αττιχῆς, xxl τὶ 


ἀχροπόλει φρουρὰν ἐγχαθίστησιν. Εἶχε δὲ ὅ πὸ 
ἐδρεύων ἱερατιχῶς τῆς πόλεως, ὥσπερ Σγουρὸν rx 
τερον, οὕτω χαὶ τότε μαρχέσιον ἀποπέμψασθιν 
μὴ εἶναι δὲ δοχιμάζων καιρὸν ἀντιστάσεως, οἵα τῆς 
τῶν ὅλων βασιλίδος ἁλούσης, τῆς δ᾽ ἑσπερίου xdi 
ἑῴας ὑπὸ ρῬωμαίους λήξεως τὴν σχιὰν ὑπιούσης τοῦ 
Λατινοῦ δόρατος, ἀναιμωτὶ τοῦ Ἐρύματος ὅπεξ- 
ίσταται. "Exi πᾶσι δ᾽ οὐδ᾽ Εὐδηια γενναῖον βλέπε: 
τι xal ἐλεύθερον, ἀλλὰ xai αὕτη χεῖρα προτείνε:, 


Hier. Wolfii nota. 


(67) Οὗτος γὰρ τῶν τοῦ βοῤῥᾶ πλευρῶν xataco- 
ρείς. Non satis aesequor quid sibi velit. Vetustus 


codex et hic mutilus est, ut et alibi, ubi ejus sub- 
gidio perquam opus est. 


911 


URBS CAPTA. 


918 


χαὶ βασιλὶς μὲν τῶν βασιλίδων, πόλεων, ἄσμα δὲ Α corum, splendor splendorum, et rebus visu 283 


ἀσμάτων xhl λαμπρότης λαμπροτήτων, καὶ τῶν 
σπανίων πανταχῆ θεαμάτων σπανιώτερον ὄραμα͵ 
tl; ὁ διασπάσας ἡμᾶς ἀπὸ σοῦ ὡς ix μητρὸς φίλης 
τέχνα φιλούμενα ; τίνες γενοίμεθα ; ποῖ τραποίμεθα ; 
ποίαν παραψυχὴν εὔροιμεν γυμνοὶ, ὡς ix κοιλίας 
μητρὸς τῶν σῶν ἐχσπασθέντες χόλπων, xal φανέντες 
παρ᾽ ἔθνεσι χιθάρα xal θρύλλημά, ἀδελφοὶ Σειρή- 
νων, ἐταῖροι στρουθῶν, καὶ ψωμιζόμενοι μὲν 
ἀνάγχας, ὕδωρ δὲ γολῆς ποτιζόμενοι; Πότε σε 
θεασόμεθα οὐχ ὡς νῦν πεδίον ἀφανισμοῦ καὶ κοιλάδα 
χλαυθμῶνος xai πατουμένην ὑπὸ στρατοπέδων, εἴτε 
μὴν ἐξουθενημένην xal ἀπωσμένην. ἀλλ᾽ ἐξαιρου- 
μένην καὶ σωζομένην, καὶ προσχυνουμένην ὑπὸ τῶν 
ταπεινωσάντων σε χαὶ παροξυνάντων σε, χαὶ γάλα 
ἐθνῶν θηλάζουσαν καὶ πλοῦτον βασιλέων ὡς πρώην 
ἔδουσαν ; πότε δὲ xal ὡς φύλλα συχῆς xal χιτῶνας 
δερματίνους ἀποδαλούμεθα τὸ ῥικνὰ ταῦτα ῥάχη 
xai μηδὲ τοῦ παντὸς ἐξιχνούμενα σώματος, & ἡμῖν 
περιέθεντο οἱ ἐπίόουλοι ὡς ὄφεις ἀλλάφυλοι, τὰ 
σύνοικα ἡμῖν χατὰ xal ἐπίόουλα xal βαρύζηλα, 
ἐπενδυσόμεθα δ᾽ αὖθις τοὺς ἐξ ὑφῆς στιλπνοτέρας 
xxi χλιδῶντας χιτῶνας, oUc πρώην περιεχείμεθα ; 
᾽Αλλ᾽ ἴλασα: Θεὺο, ἀγιωτάτη τῶτ πόλεων᾽ προδαλοῦ 
τεὺς νεὼς, τὰ τῶν μαρτύρων λειπόμενα, τὰς συμ- 
φορὰς αὐτὰς, τῶν πειρατηρίων τὸ μέγεθος, ὧν εἷς 
χόρον μετέσχηκας, ἀνδράσιν ἀνοσίοις ἐχδοθεῖσα εἰς 
πύρωσιν. ᾿Επιχάλεσαι γάρ με, φησὶν, ἐν ἡμέρᾳ 
θλίψεώς σου, καὶ ἐξελοῦμαί σε, xai δοξάσεις μ3. 
"Apa δὲ προσθήσω καὶ εἰς σέ ποτε ἐπιδλέψαι, παμ- 
μέγιστε ναὶ καὶ θειότατε, 


raris spectaculum rarius, quis nosate avulsit ut ἃ 
cara maire caros liberos? qui erimus? quo nos 
vertamus ἢ quam consolationem inveniemus, nudi 
& tuo sinu ut ex utero matris avulsi ? quando te 
spectabimus, non talem qualia nunc es, campum 
vastitutis,vallem luctus, conculcatam ab exerciti- 
bus, redactam ad nihilum οἱ profligatam, sed exal- 
tatam et incolumem, et adorandam ab iis qui te 
depresserunt et irritarunt, et bona gentium sugen- 
ter,et divitias regum uL ante comedentem? quando 
tandem, ut ficalna folia et pelliceus tunicas, lace- 
ros istos pannos neo totum corpus obtegentes eb- 
jiciemus ? quibus nos barbari ut insidiosi serpentes, 
mala conjuncta etinfesta ctrceumdederunt?age vero, 
urbs sanctisairna, placato Deum, pretende templa, 
martyrum reliquias, ipsas calamitates, cladium 
magnitudinem quibus es oppressa, nefariis viris ad 
ineendendum data. Jubet enim invocari se tempore 
necessitatis tue : nam fore ut ipse te eripiat, tu 
vero eum laudes, Numquid, templum amplissimum 
et diviniesimum,unquam posthao te videbo, celum 
terrenum, solium 284 ylorie Dei, cherubice cur. 
rus, firmamentum alterum,fabricoam manuum Dei 
&nnuntians, spectaculum et opussingulare,firnum 
universe terre decus? et quis est qui pollicetur, 
nisi is solus qu in suopie supplicio '!eptatus, iis 
quitentaptur, succurrere didicit ἢ qui inopem ex 
manu fortiorum et pauperem et mendicum ἃ pre- 
datoribus eripit, qui omnia facit ac subinde com- 


οὐρανέ ἐπίγειε, θρόνε C. mutat in melius. 


δόξης Θεοῦ, Xepou6ixóv ὄχημα, στερέωμα δεύτερον, ἀγγέλλον τὴν τῶν χειρῶν Θεοῦ ποίησιν, θέαμσ xai 
ἔργον ἐνχδιχὸν xal εὔριζον πάσης τῆς γῆς ἀγαλλίαμα; Καὶ τίς ὁ ἐπαγγαλλόμενος εἰ μὴ μόνος ὁ ἐν οἷς 
πέπονθε πειρασθεὶς τοῖς πειραζομένοις βοηθεῖν ἐπιστάμενος, xai ῥυόμενος πτωχὸν ἐκ “κειρὸς στεῤῥοτέρων 
αὐτοῦ καὶ πτωχὸν καὶ πένητα ἀπὸ τῶν διαρπαζόντων αὐτὸν, xal ποιῶν πάντα xal μετασχευάζων ἀεὶ πρὸς τὸ 


βέλτιον ; » 

ε΄, Ταῦτ᾽ ἐξ ὑπεράντλου ταῖς ἀχθηδόσι ψυχῆς 
χενώσαντες πορευόμενοι ἐπορευόμεθχ, xAalovteq καὶ 
βάλλοντες τοὺς θρήνους ὡς σπέρματα. El δὲ xal 
ἐρχόμενοι ἥξομεν, αἴροντες ἐν ἀγαλλιάσει τὰ τῆς 
δεξιωτέρας ἀλλοιώσεως δράγματα, δῶρον τοῦτο Θεοῦ 
τοῦ παραχαλοῦντος τοὺς ὀλιγοψύχους χαὶ σωτηρίου 
περιτιθέντος ἵματιον καὶ χιτῶνα εὐφροσύνης ἐνδύ- 
σαντος. Προῆγε δὲ ἡμῶν ὁ οἰχουμενιχὸς ἀρχιποιμὴν, 
μὴ πήραν φέρων, μὴ χρυσὸν ἐπὶ τὴν ὀσφὺν, ἄρα- 
δος καὶ ἀσάνδαλος xal χιτώνιον ἔν περικείμενος, 


ἐντελὴς εὐαγγελικὸς ἀπόστολος, ἢ μᾶλλον τοῦ Χρι- D 


στοῦ ἀντίμιμος, καθ’ ὅσον ὄνχρίῳ πτωχιχῷ ἐποχού- 
ptvog μεθίστατο τῆς νέας Σιὼν, οὐ τὸν ἐπ᾽ αὐτῆς 
ἐσχεδίαζε θρίαμδον. Τότε δ᾽ οὖν πέρας τῆς ὁδοῦ 
τὴν |!P. 382] Σηλυθρίαν (61) ἡμεῖς θέμενοι τοῦ 
λοιποῦ τοῦ πλάνου πεπαύμεθα, ἀνύδριστοι πανοιχὶ, 
τὸ μέγα τοῦ Θεοῦ περὶ ἡμᾶς φιλοτίμημα xal ἀεί- 
βνηστον xal τέλειον δώρημα, μηδ᾽ ἀρθρέμδυλα καὶ 


5. Quas cum ex animo doloribus redundanle 
effudissemus,continenter ibamus plorantes et la- 
orymas tanquam semina spargentes. Si vero redi- 
turi sumus prosperioris mutationis manipulos c.l- 
leciuri, Dei munus id erit, qui pusillanimes con- 
firmat, qui eos salutis veste induit el tunica leti- 
lie amicit. Antecedebat autem nos coumenicus 
summus pastor, non peram ferens, non aurum in 
zona, sine baculo, sine calceis, una tunicula indu- 
tus, integer evaagelicus apostolus, aut potius 
Christi exemplar, quatenus paupere asello vectus 
nova Sione discedebat,non autem triumphans illam 
ingrediebatur. Ao tum nos Selybriam profecti 
oberrare destilimus, tota familiu inviolata, qua 
magna Dei liberalitas est et sempiterna perfectaque 
muuificentia, 483 non ferreis manicis, non funi- 
bus vincti, non pugnis cesi, ut multi ex nostris 
pecunie dando causa ; et ἃ solo Deo enutriti, qui 


Hier. Wolfii note. 


(61) Σηλυδροίαν. Σηλυμόρίαν. Etiam apud Demo- 


videtur propter litterarum f et & notas alicubi non 


Bthenetn nostrum hac vox alias cum, alias sine y. — dissimiles. 


soribitur, ut et ápóp6ac et. ápó66ac. Quod accidere 


999 


NICET/E CHONIATAE 


1000 


vero dimissi (negabat enim sibi Romanis militibus Α τὰς ἐν Θράχῃ πόλεις αὐχοῦντες) ἢθελὸν συνεῖναι xal 


esse opus), eadem de re Balduino imperatori suppli- 
carunt, Ibi quoque repulsam cum tulissent, ad Jo- 
annem.s8e conferunt, qui in monte Hiemo natus et 
educatus fere omnem Romanam ditionem, qua 
Occidentem spectat, hellis vastabat et delebut, 
Scythicis incursionibus desolabat. et multiplici ve- 
xatione conterebat. [8 quia 809 Latinorum fero- 
ciam suspectam habebat eorumque hastam ut flam- 
meam romphoeam reformidabat, libenter eos sus- 
cepit. Qua decausacum legatosde amicitia ineunda 
δὰ Latinos misisset, per litteras cum eis non ut 
rex cum amicis, ged ut. servus cum dominis col- 
loqui jubebatur: alioqui se arma illi iliaturos et 
Mysiam facile vastaturos, quam contra officium εἴ 
per seditionem spretis Romanis occupasset, eum- 
que ad pristinam fortunam redacturos. Proinde 
Romanos ad se profugos Joannesin patriam quem- 
que suam abire jubet, et callidis aggressionibus La- 
tinis nocere quantum possint, donec ipse fortunis 
illorum coasulat. Igitur ad sua reversi Macedonum 
et Thracum urbes, Blachis adjutantibue, ad defe- 
etionem impellunt. Unde plurimi Latinorum, qui- 
busee urbes obvenerant,jugulantur, alii Byzantium 
extorres redeunt. Occiduntur et ii qui Didymotichi 
erant : et qui Orestiadem tenebent, ejiciuntur. Id 
facinus Orientem Latinorum bello preter exspecta- 
tionem liberat, ad Occidentem redeuntium ; 810 
el eos etiam qui Greciam et Peloponnesum occu- 
parant, repressa superbia paulo modestiores facit. 
Et ut ea qua hinc acciderunt ordine referamus, 
Romaní qui Adrianopolim et Didymotichum tene- 
bant, non parvis Blachorum freti auxiliis ibi mane- 
bant. Joannes vero, qui suas copias et auxilia Scy^ 
tharum pene majora numero adducebat, operam 
dabat ut Latinos lateret. Ut autem motum Romano- 
rum Balduiuus et reliqui tres duces audiverunt 
(nam comes sancti Pauli defunctus in Manganio 
monasterio et Sclerense Auguste monimento sepul- 
tuserat), statim exercitum mittunt contra urbes 
qute defecerant. Ac Byzia quidem et Zurulus sta- 
tim sub jugum redierunt. Arcadiopolim vero lo- 
cupletibus et nobilibus civibus vacuam soli Romani 
rociu ingressi, quibus urbs ea patria erat, tene- 
ban*, auxiliis etiatn ad eam tuendam adductis et 
in monia distributis. Cum diluxisset, $1818 Latini, 
Romanos neo aciem militarem habere nec ulla bel- 
lica disciplina uti, atque adeo nec satis armatos esse 
conspicati,ad pugnam se pararunt, longius digressi 
ἃ manibus. Eam Latinorum caulionem Romani 
timiditati tribuentes, portis effusi et temere in- 
vecti, paulo post iu. fugam vertuntur. Ác eo die 
miserabile et atrox spectaculum editur. Nemini 
parcitur, ceduntur omnes, insepulti abjiciuntur, 
sanguine pinguescithumus. H$c precursor exerci- 


B 


οὗτοι τῷ μαρχεσίῳ xal τὰ δυνατὰ ÜOmoopqsiv: 6 δ᾽ 
μὴ χρείαν φάμενος ἔχειν Ῥωμαίων στρατιωτῶν 
οὕτως αὐτοὺς ἀπεπέμψατο. Τῷ βασιλεῖ δ᾽ ἔπειτα 
Βαλδουίνῳ περὶ τοῦ προσδεγθῆνχί οἱ mpoctívous: 
δέγσιν. Ὡς δ᾽ ἦσαν, ὃ qas! xal πάλιν χεννν gov. 
τες, tip ᾿Ιωάννῃ προσήεσαν, ὃς τοχφεὶς ἐν τῷ Αὖμν 
καὶ γεννηθεὶς μιχροῦ πᾶσαν ὑπὸ 'Ρωμαΐους ἐσπέριον 

ἐπιχράτειαν διέφθειρε καὶ ἠφάνισε πολέμοις ἀπο- 
λικμῶν, Σκχυθιχαῖς ἐφόδοις ἐξερημῶν καὶ πολυτρί 
ποις ἐχτρίθων κακώσεσιν, Ὁ δὲ τούτους ἀσμένως 
προσδέχεται" ἦν γὰρ τὸ Λατίνων ἀγέξωχον φρόνημα 
ὑφορώμενος xal τὴν τούτων λόγχην ὡς φλογίνην 
ῥομφαίαν ὑπούλεπόμενος, ἐπεὶ καὶ περὶ φιλίας 
στείλας πρέσθει οὐχ ὡς βασιλεὺς φίλοις, ἀλλ᾽ ἐς 
ὑπηρέτης δεσπόταις προσδισλέγεσθχαι σφίσιν ἔν τοῖς 

πρὸς αὐτοὺς ἐπετάττετο γράμμασιν, ἤ μὲν dmexbe 
χεσθαι σφᾶς xat' αὐτοῦ τὰ ὅπλα βαστάζοντας xa! 
χείροντας κατ᾽ εὐπέτειαν τὴν Νυσίαν, ἣν μὴ δέον 
χαρποῦται τοῖς χυρίοις 'Ρωμαίοις ἐπαναστὰς, χά- 
χεῖνον εἷς τὴν προτέραν τύχην ἐπαναλύοντας. Δια- 

φίησι τοίνυν εἰς τὰς πατρίδας ἐπανιέναι τοὺς Ἐἐπί- 
λυδας αὐτῷ Ρωμαίους ὁ Ἰωάννης, καὶ δρᾷν ὃ δ. 

νανται χακὸν τοὺς Λατίνους μετ’ εὐμεθόδων [P. δὶ 

τῶν ἐγχειρήσεων, ἕως τὰ κατ᾽ αὐτοὺς ἐπὶ τὸ xps 
τον ἐχεῖνος διάθοιτο. Ἐπανηχότες οὖν ἐς τὰ σφέτερ 
τὰς τῶν Opqxüv xai Μαχεδόνων πόλεις διαφιστῶσι, 
συναιρομένων σφίσι τῶν Βλάχων. Πλεῖστοι γοῦν 
ἐντεῦθεν τῶν τὰς πόλεις διανειμαμένων Λατίνως & 
αὐτὸ ζημιοῦνται τὸ ζῆν, οἱ δὲ φυγάδες ἐς Βυζάντιν 


C ἐπανήχουσιν. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ ἐν Διδυμοτοίχεων διαχε: 


ρίζονται, καὶ οἱ ἐν Ὀρεστιάδι μετανάσται Ὑ ἕν ονται. 
Καὶ τοῦτο τὸ ἔργον ἐλευθεροῖ μὲν τὴν ἕω Αχατίνων 
παρὰ πᾶπταν δόχησιν, ἐπανηχόντων εἰς τὸν χαθ᾽ 
Ἑσπέραν πόλεμον, Éxxpoós: δὲ τοῦ ἄγαν καὶ πρὸς 
βραχὺ μετριόφρονας τίθησι τοὺς κατασχόντας τὶν 
Ἑλλάδα καὶ Πέλοπος ἔδαφος. Καὶ ἵνα καθ᾽ εἰρομὸν 
τῷ λέγειν δοίημεν ὁπόσα ἐνθένδε ξυμδέδηχκε, 'Po- 
palo μὲν τὴν ἐξ ᾿Αδριανοῦ τὴν χλῆσιν δ αχ οἷον 
καί γε τὸ Διδυμότοιχον χρατοῦντες κατὰ τὰ 
ἔμενον, οὐ μικρὰν ἀπὸ τῶν Βλάχων σύναρσιν ἔχον 
τες’ ὁ δὲ γε Ἰωάννης τὰς οἰχείας τάξεις xat τὸ ἐκ 
Σγχυθῶν ἐπίκουρον ἐπαγόμενος, μηδ' ἀριθμῷ σχεδὸν 
ὑποπῖπτον, λεληθέναι τὰ πολλὰ τοὺς Λατίνους ἐτίθει 
διὰ σπουδῆς. Ὡς δ᾽ εἶχε civ τῶν Ῥωμαίων ἔνωτι- 
σάμενος ἐπανάστασιν ὃ τε βασιλεὺς Βαλδουῖνος xai 
ἡ τῶν ἄλλων ἀρχηγῶν τριττὺς (ὁ γὰρ δὴ κόμης τοῦ 
ἁγίου Παύλου ἀπεγεγόνει θανάτῳ, xol τέθαπαι 
χατὰ τὴν μονὴν τῶν Μαγγάνων ἐν τῳ τῆς σεδαστῆς 
τῆς Σχληραίνης μνήματι), ἐκ μὲν τοῦ αὐτίκα στὲλ- 
λεται στρατιὰ τὰς πόλεις μετελευσομένῃ τὰς ἀπο- 
στάσας. Βιζύη μὲν οὖν καὶ Τζουρουλὸς ἐπανιήλϑοσαν 
χαὶ ὡς πρώην ὑπέχυπτον τὴν δὲ πολισθεῖσαν "Ap- 
χαδίῳ (70) χενωθεῖσαν εὗρον τοῦ ἐν πλούτῳ καὶ 


Hier. Wolfii notes. 


(70) Τὴν δὲ πολισθεῖσαν 'Apxablp. Ex his ver- 
bis non satis intelligitur utrum Latini an Romani 
Areediopolim tenuerit. Vetustus codex (B) μόνον 


δὲ — φυλάττειν αὐτό, Hinc apparet Arcadiopolim ἃ 
Romanis fuisse occupatam,cum alteri contrarium 
dicere videantur. 


1001 


οἷς ἡ πάλις fjós. πατρὶς καὶ oi συνεληλύθασι τούτοις 
ἐπίχουροι, πρῶτον μὲν ἡσύχασαν ἐν ὅπλοις γενόμε- 
vot xai πρὸς φρουρὰν τὰ τείχη διείληντο᾽ ὑποφαυ- 
σάσης δὲ τῆς ἕω Ῥωμαίους κατασχεψάμενοι μήτε 
παρχταξει μήτε μὴν μεθόδοις χρωμένους στρατηγι- 
xaiq, ἀλλ᾽’ οὐδ᾽ ἐς ἀχρίδειαν ὠπλισμένους, συντε- 
ταγμένην τὴν δύναμιν ὡς ἐς μᾶχην ἐξάγειν ἐγνώ- 
χεσαν. Ὡς δ᾽ ἀπήντων (7|) αὐτοῖς Ρωμαῖοι μετὰ 
θάρσους τοῖς τείχεσιν ἐπιγχοίπτοντες (ᾧοντο γὰρ 
δειλίαν τὴν τῶν Λατίνων ἀσφάλειαν), διεκχέον- 
ται τῶν πυλῶν καὶ σφισι συμπλέχονται, καὶ πρὸς 
μικρὸν ἀντισχόντες Ῥωμαῖοι τρεπονται, χαὶ γί- 
νεται τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐλεεινὸν καὶ οἴχτιστον 
ἐαμα μηδὲνὸς γὰρ λαθόντες οἱ Λατῖνοι φειδὼ, κατὰ 
δὲ πάντων τῷ ξίφει χρησάμενοι, τὴν γὴν ἐπίαναν 
αἵμασι, καὶ τῶν πεσόντων οὐδεὶς ὁσίας τετύχηκε. 
Ταυτὶ μὲν οὖν dj προεξιοῦσα δέδραχε στρατιά" οὐδὲ 
γὰρ περαιτέρω χωρεῖν τεθάῤῥηχε, Ρωμαίων μὲν 
καὶ Βλάχων μετὰ μοίρας Σκχύθιχῆς περιιόντων, τῶν 
δ᾽ ἄλλων (72) ἐς τὴν ᾿Αδριανοῦ συνδραμόντων ὡς εἰς 
σῶζον χρησφύγετον. Κατὰ δὲ γε μῆνα τὸν Μάρτιον 
ἔξεισιν ὁ βασιλεὺς Βαλδουῖνος καὶ ὁ Πλέης κόμης 
Δολδϊκος, ἐπὶ δ’ αὐτοῖς ὁ δοὺξ Βενετίας ᾿Βρίχος 
Δάνδουλος, μετὰ τῶν οἰκείων ἕκαστος τάξεων. ᾿Αμέ- 
λει xal κατειληφότες τὴν ᾿Αδριανοῦ, xai βαλόντες 
ἐχεῖσέ πη στρατήγιον [P. 396] ἐς ὅσον μὴ εἶναι 
βέλους ἐντὸς, τῇ ὑστεραίᾳ τὰς δυνάμεις προσῆγον 
τῷ τείχει xal ἵστων τὰς μηχανάς. Τῶν δ᾽ ἐντὸς 
ἀμυνομένων εὐρώστως, οὐδέν τι πλέον ἐφ᾽ ἡμέραις 
ἐπέρχινον πλείοσι τοῦ βάλλεσθαι καὶ βάλλειν διὰ 
τὴν τῶν τειχῶν Ἐχυρότητα, Οὐχοῦν τὰ βάθρα τῶν 
τειχῶν ἀνεμόχλευον, ἀφανῶς ὁποσαλεύειν τὰ τείχη 
πειρώμενοι, ἐς ὅτι μήχιστον ὑὕπονομεύοντες xal τὸν 
χοῦν λεληθότως ἀναφέροντες xal ὑπερείσματα ἐκ 
ξύλων εὐπρήστων ταῖς ὀρυγαῖς ἐφιστῶντες καὶ 
πολυχειρίᾳ τὸ ἔργον ἀνύοντες. Πσαν δὲ χαὶ Ῥω- 
μαῖοι πρὸς ταῦτα διατεχνώμενοι τὰ τῷ πόλει σω- 
τήρια. 'AXÀ' οὔπω συχνοὶ παρίππευσχν ἥλιοι, xal 
μοῖραν διαφεὶς ὁ ᾿Ιωάννης Σκυθικοῦ στρατεύματος 
τοῖς ζώοις τῆς διαίτης χαὶ τοῖς ὀχήμασιν ἐντέλλεται 
προσθαλεῖν, ἅ περὶ τὸ στρατόπεδον τῶν Λατίνων τὰ 
χλωρὰ τῆς ὕλης ἐδρέποντο, διὰ τοῦ μεθοδεύματος" 
γνῶναι βουλόμενος ὁποῖα τὰ τῶν πολεμίων εἰσὶ δια- 
ὀούλια καὶ ὅπως τὰς εἷς πόλεμον ἐχτάσεις τιθίασιν. 
Oi δὲ xal πρὸς τὴν ποώτην τῶν Σχυθῶν θέαν ἐν- 
θουσιώδους πλησθέντες ὁρμήματος πρὸς τοῖς ἵπποις 
καὶ τοῖς δόρασι γίνονται. Καὶ οἱ μὲν τῆς ἐπὶ Σχύθας 


URBS CAPTA. 


δόξῃ λεώ, Νυχτὸς δ᾽ ἐπιθεμένων σφίσι 'ἹΡωμαίων, A tug fecit. Nec enim vlterius progredi ausus est, 


C 


1002 


cum Romani οἱ Blachi cum Scythicis cohortibus 
circumirent, ceteri vero Adrianopolim  concurre- 
rent tanquam in certum asylum. Imperator vero 
Balduinus mense Martio egreditur, οἱ Plee& comes 
Doloicus, et post eos Ericus Dandulue, Venetiarum 
dux, cum suis quisque legionibus. Et vallo extra 
teli jac'um δὰ Adrianopolim communito, postri- 
die copias ad monia adducuntet macbinas erigunt. 
Urbanis autem strenue 8e defendentibus per 8142 
dies complures non aliud proficiebant nisi αἱ telis 
et peterent et peterentur. Itaque vineis, multitu- 
dine operarum freti longissime actis, egestaque 
clam terra etcavernisaridis lignissuffultis, moenium 
fundamenta hostibus non animadvertentibus labe- 
factare studuerunt. Sed et Romani contra es pa- 
rabaut;que urbi essent salutaria. Nec multis die- 
bus post Joannes partem Scythici exercitus im- 
petum facere in pecudeset equos ín herbidis pratis 
juxta Latinorum oastra pascentes Jubet, ut ea ra- 
tione hostium consilia et militarem disciplinam 
exploraret. lli vero ad primum Scytharum con- 
spectum furioso quodam ardore concitati, hastis 
arreptis et equis conscensis, Scythas invadunt, qui 
tergis obversis continenter fugiunt, retro sagittas 
conjicientes, ac ne sic quidem fuga interrupta. 
Illi vero acriter persequuntur, quamvis nihil pro- 
ficerent, pene volucribus ob levem armaturam vi- 
ris instando. Et hic ejus diei [uit exitus. Ex eo 
Joannes cum S283 suis copiis angustias et fauces 
subit, et post altos coltes delitescit, in id intentus, 
ne suam presentiam nossent hostes. Εἰ rursus e 
Scythica phalange cui Cozas preerat, complures 
in castra Latinorum mittit, hortatus ut priores 
imitarentur eademque via reverterentur. Latini, 
Scythis denuo visis, rursus festinanter armati ma- 
jori quam dudum contentione hastas in eos vibrant 
et cursum intendunt. 8ed cum Scythe facile ante 

verterent, ut. et leviter armati et expeditioribus 
equis insidentes, ac nullas fere sagittas retro emit- 
tentes ; Latini per imprudentiam longissime pro- 
vecti in ea loca, In quibus laquei et insidiem erant, 
et in recentes Scythicas cohortes inciderunt, et 
ipsi etequijam contentione itineris plane fatigati, 
et in medio Scytharum circumventi suut. Quorum 
multitudine, cum ad manus ventum esset, op» 
pressi equis deturbantur, multis singulos invaden- 
tibus ; et dure cervicis homines falces et laqueos 


Hier. Wolfii note. 


(71) ὡς δ᾽ ἀπήντων, Hic eadem recurrit obscu- 
ritas Vetustus habet: Oi Ῥωμαῖοι δὲ — τούτοις 
συμπλέχονται. Hanc sententiam in vertendo sum 
secutus. »n 

(72) Τῶν δ’ ἄλλων. Ἢ δὲ λοιπὴ ἐς τὴν ᾿Αδρια- 
vou παρὰ πόδας ἰοῦσα, ἐχεῖσέ πη βάλλει spatio 
xai ιἑαυτησὶ. πειρᾶται. κατὰ χράτος ἑλεῖν. ᾿Αλλ᾽ ἐπε 
ἀπείρηχα τὰς τῶν οἰχείων συμφορὰς συγγραφόμε- 
voc, ἤδη δὲ καὶ τῆς εἰς ἕω μεταβάσεως ἅπας νο- 
pas ἐνταῦθα τοῦ λέγειν σχάσας, τοῦ τῶν xaxov 
λίγγου πεπαύσομαι. Reliquus exercitus Adrianopo- 
lim recta. contendens castra ibi locat, eamque ví ez- 


PATROL. Gn. CXXXIX. 


pugnare instituit. Sed quia. nostrorum calamitatibus 
describendis sum defessus, et nunc Orientali profectio- 
ne totus occupor, finita hic oratione calamitatum ver- 
tiginem deponam. Hoc loco Byzantinus codex a 
Joanne Dernschwam nomine D. Antonii Fuggeri 
Cpoli emptus abrumpit historiam, et librarii nomen 
subjicitur his verbis: ᾿Ετελειώθη ἡ παροῦσα ypo- 
νικὴ βίδλος κυρίου Νικήτα τοῦ Χωνειάτου παρ’ 
ἐμοῦ τοῦ ἑλαχίστου ἐν ἱεροδιαχόνοις, ᾿Αλεξάνδρου 
τοῦ μεγάλου χαρτοφύλαχος τῆς τοῦ Χριστοῦ μεγά- 
λης tbxxÀnslac, ἐν ἔτει τῷ CEY' τῷ μηνὶ Μαρτίῳ 
ἰσταμένου ἡμέρᾳ δ᾽, 


S2 


1003 


NICET/E CHONIAT A 


1004 


in culla recipiunt, equi occiduntur. Tanquam enim A κατὰ χράτος εἴχοντο, ol δὲ τὰ νῶτα μεταδαλόντες 


atra οἱ perpetua nubes, ita Scythe irruebani, ut 
neque explicare sese neque diffugere possent. Ce- 
ciderunt 814 igitur omnes lectissimi Latinorum 
equites et hastis vibrandis celebres. Cadit et Plee 
comes Doloicus. Balduinus vero capitur et vivus 
in Mysium abducitur; atque inde Ternobum per- 
ductus el in earcerem conjectus, vinculis usque ad 
collum oneratur. Principale vero et callidissimum 
malum et omnium Romanorum cladium primus 
auctor, Venetis dux Dandulus, qui extremum ag- 
men claudebat, clade exercitus ex fugientibus co- 
gnita statim conversis frenis in castra properat ; et 
ut nox supervenit (nam prelium sub vegperam est 
commissum), lumina in tentoria inferri et plurimas 
pyras incendi jubet,ut Romani putarent nonomnem 
exercitum periisse aut se pugnam detrectare. Circa 
primam noctis vigiliam maritimam Rhedestum cum 
Errico Balduini fratre, modo Adramyttio cum Tro- 
janis Armeniis reverso, quisub eo militabant, con- 
greesus Byzantium rediit, intestinis fuga tot para- 
sangarumrupliselscrotoin inmensum tumefacto. 


συντόνου δρασμου ἥπτοντο, ἐς τοὐπίσω. τὰ βέλη, 
πέμποντες χαὶ μηδ᾽ οὕτω τοῦ φεύγειν προτροπάδην 
ἐπιλαθόμενοι" οἱ δὲ ἐπέκειντο xal οὕτως διώχον- 
τες, χἂν οὐδὲν ἤνυον πτηνώδεσι xal χούφοις διὰ 
τὴν ὅπλιτιν ἀνδράσιν ἐφεπόμενοι. Καὶ τοιοῦτον μὲν 
πέρας τὰ τῆς τόθ᾽ ἡμέρας εἰλήφεσαν" ἐκ δὲ τούτον 
Ἰωάννης μὲν τὸ οἰκεῖον στράτευμα ἔχων αὐλῶσιν 
ἐνελόχα καὶ φάραγγας ὑπεδύετο xal τόποις ἐπηρψέ- 
νοις εἰς γήλοφα παρεδύετο, μηδ΄ εἰ πάρεστιν εἰξέν:: 
σπεύδων τοὺς ἀντιπίπτοντας" ix δὲ τῇς Σχυθίδος oz 
λαγγος ἧς ὁ Κοτζᾶς ἡγεμόνευεν, αὖ πάλιν ἐπελαύνειν 
τῷ στρατοπέδῳ τῶν Λατίνων διαφῆχε συχνοὺς, wil 
ταὐτὰ voi, πρότερον δρᾷν ἐγχελεύεται, κάχείντν,ς ἔγι- 
σθάι τῆς πορείας ἐπαναστρέφοντας ἧς χαὶ πρότεριν 
εἴχοντο. Οἱ δὲ ὡς τοὺς Σκύθας αὖθις θεάσαιντο, ποὺς 
σπουδὴν xal αὐτίχα μάλα χαθοπλισάμενοι xxl bci 
τὴν ἔναγχος εὐρώστως ἐπέχειντο, τὰ δόρατα σείοντες, 
χἀπὶ τὸ μᾶλλον τὸν δρόμον ἐπέτεινον. Ὡς ὃδὲ τὸ Xx» 
θιχὸν προῆγεν εὐπετῶς, τὰ πολλὰ μηδὲ τοξεῦον ὄπι- 
σθεν, ὡς μὲν χούφως ἐσταλμένον, ὡς δὲ καὶ δρομιχω- 
τέροις ἵπποις ὄχούμενον, ἔλαθον εἰς πλεῖστον ὅσον οἱ 


Λατῖνοι ἐξιππασάμενοι xal τῶν χωρίών ἁψάμενοι ἀμαθῶς iv οἷς αἱ πάγαι xal οἱ λόχοι καὶ τὰ ἕνεδρα S. 
σχεύαστο. ᾿Αμέλει καὶ Σκχυθικχοῖς ἀχμῆσι περιπεπτωχότες στρατοῖς αὐτοὶ τῆς ὁδοῦ τῇ συντονίᾳ ἐχκτο eftv- 
τες xal λαμπρῶς ἤδη σφίσι τῶν ἵππων ἀποχνχισάντων, iv μέσῳ ἀπολαμὄάνονται" οἱ γὰρ Σχύθαι ἐκὶς 
κύχλωσιν αὐτοὺς περιήεσαν. Ol δὲ, ὡς ἐν χερσὶν ἦν ὁ ἀγὼν, τῷ πλήθει τῶν Σχυθῶν βιαζόμενοι ἀνε-τρξπονο 
τῶν ἵππων, πολλῶν ἕνα περιιόντων, xal δράπανα καὶ βρόχους ἐδέχοντο κατὰ τῶν αὐχένων οἿἹἨ cuxAzm- 
τράχηλοι, xal τὸ χρῆμα τῶν ἵππων κατῃκίζετο ὡς γὰρ μέλαν νέφος καὶ συνεχὲς τῶν Σχυθῶν ἐπεισπεπτω- 
κότων οὔτε ἵππων ἐξελιγμοῖς χρήσασθαι εἴχον οὔτε διαφυγὰς δρᾷν. Ἔπεσον οὖν ὁπόσον τοῦ Λατινιχ 
[P. 397] στίφους ἐπίλεχτὸν xal ταῖς τῶν δοράτων ἀγχοινήσεσι περιώνυμον. Πίπτει δὲ xai ὁ c; c DA 
χόμης Δολόϊκος. Ὁ δὲ Βαλδουῖνος χειροῦται καὶ ζωγρίας εἰς Moclov ἀπάγεται, κάχεϊῖθεν εἰς τ ἐρνοίν 
κομισθεὶς εἰρχτῇ παραδίδοται xai δεσμὰ ἕως τραχήλου ὑφίσταται, Τὸ δ᾽ ἀρχαιότατον καὶ πολυτροπωτεν 

χακὸν, χαὶ τῶν ἀπευχτχίων πάντων Ρωμαίοις πρωτουργὸν αἵτιον, ὁ τῆς Βενετίας δοὺξ Δι άνδουλος. 
ὕστατος ἐλαύνων κάκ τῶν φυγάδων τὴν τοῦ στρατεύματος ἧτταν ἐνωτισάμενος, ix τοῦ αὐτίχχα ἱλεταστοῖν 
ψας τὰ χαλινὰ ἐς τὸ στρατόπεδον φέρεται. Ὧς δὲ καὶ νὺξ ἐπῆλθε (περὶ γὰρ δείλην ὁ πόλεμος γεγονεὶ 
φῶτα εἰσενέγχασθαι ταῖς σχηναῖς ἐπισχήπτει xal πλείστους αἴρσιν πυρσόὺς εἰς ἔμφασιν τοῦ μὴ πᾶσι 
ἐχτριδῆναι τήν στρατίἀλν μηδὲ σφᾶς ἀποδειλιᾶσαι τὸν πόλεμον. Βερὶ δὲ πρώτην φυλαχὴν τῆς νυχτὸ 
ἀναστὰς ἔχεῖθεν εἰς τὴν παράλιον ἵχετο Ῥαιδεστὸν, xal συμμίξας Εῤῥῇ τῷ τοῦ Βαλδουίνου κασιγνύιν 
ἄρτι ἐξ ᾿'Δτραμυττίου ἐπανήχοντι μετὰ τῶν Ἐκ Τροίας ᾿Αρμενίων, οἶπερ αὐτῷ συνεστράτευον, ἐς τὸ Buttdyrs 
ἐπανέζευξε, διεῤῥηγμένος τόν στήμονα τῶν ἐντέρων τοῖς πολλοῖς παρασάγγαις οὖς ἐν τῷ φεύγειν διίτεπευσε κε 


διῳδηχὼς ἐπὶ μέγα τὸν χυλινδροφύλακα θύλαχον. 


S15 11. Romani vero, qui adhuc in urbe erant, (1 


pre metu dentes quatiebant, etiamnum velut in- 
tuentes Latinorum contra se strictos gladios et di- 
reptionem bonorum ; quibus rebus post Balduini 
discessum nulla justa ratione afflicti erant, mensis 
Martii die 25, indictione 8 anni 6713. Sed et nos 
adhuc Belybric inquilini extremas clades exspecta- 
bamus, Daonitarum vicinorum interitum tantum 
non in conspectu habentes, et evestigio percusso- 
reg siriclis ensibus Selybriam ingredientes, et 
fasciculos nostros et pannos diripientes. Imperatrix 
urbs 12 die Aprilis, indictione 7 anni 6712 a Latinis 
capta est :15 die ejusdem mensis, 8 indictione, 
Latini a Scythis victi sunt. Sed quid secutum est? 
Aliud flagellum atrocissimum et calamitosissimum 
emicuit. Nam Joannes Mysus, idem Romanorum 
hostis et vindex, oppida Byzantio vicina Latinis 
tributaria Scythis diripienda concedit. Ibi novum 


wr. Ρωμαῖοι δ᾽ ἐπὶ τούτοις, ὅσοι τῇ Kower 
τίνου προσέμενον, τῷ δέει τοὺς ὀδόντας ἐδάμβαιο, 
ἔτι προκείμενον ἔχοντες ὀφθαλμοῖς τὸν κατὰ σφῶν 
ἐχξισισμὸν τῶν Λατίνων xal τὴν διαρπαγὴν «τῶν 
προσόντων, ἃ κατ᾽ οὐδένα δίχαιον λόγον ὁπέστηα 
μετὰ τὴν ἐκ τῆς πόλεως ἄπαρσιν Βαλδουένου, πέρ 
πτὴν ἄγοντος καὶ εἰκοστὴν τοῦ Μαρτίου μηνὸς, d 
τότς τρεχούσης ὀγδόης ἱνδιχτιῶνος, τοῦ δξαχιξ 
λιοστοῦ ἑπταχοσιοστοῦ τοίτου xal δεχάτου fem 
᾿Αλλὰ καὶ ἡμεῖς ἔτι παροιχηῦντες τῇ Σηλοθρίᾳ τὰ 
τῶν χακῶν ἔσχατα εἰχάζομεν πείσεσθαι, τὴν τῷ 
Δαονιτῶν ἀναίρεσιν ἐκ γειτόνων οὖσαν μόνον ok 
ἐπόψιον ἔχοντες, xai παρὰ πόδας τοὺς coris 
θεώμενοι τὴν Σηλυύρίαν εἰσιόντας ξιφέρεις xai tk 
ἡμῶν ἀγκαλίδας καὶ τὰ ῥάκια προνομεύοντας. Auk 
μὲν οὖν ἐπὶ δυάδι τοῦ ᾿Απριλίου μηνὸς ἐνειστήκει, 
τῆς ἑδδόμης ἴνδιχτιῶνος, τοῦ ἑξαχισχιλιοστοῦ Baur 
κοσιοστοῦ δωδεκάτου ἔτους, καὶ ἡ βασιλὶς πόλις «pk 





1005 


URBS CAPTA. 


1006 


Λατίνων xsyslpwcau τῇ δὲ πεντεχαιδεχάτῃ τοῦ αὖ- αὶ et inusitatum malum, quod omne divinitus infli- 


. ποῦ μηνὸς, τῆς ὀγδόης ἰνδιχτιῶνος, ὑπὸ Σκχυθῶν 
Λατῖνοι χατηγωνίσθησαν. ᾿Αλλὰ τίνα τὰ ἐφεξῆς ; 
ἑτέρα μάστιξ στιλδοῦται 'Ῥωμαίοις, βαρύστονός τις 
χαὶ πολυσύμφορος. 'O γὰρ Μυσὸς ᾿Ιωάννης, ἐχθρὸς 
ἅμα καὶ ἐχδικητὴς Ῥωμαίοις δεικνύμενος, ἐκδίδωσι 
τοῖς Σκύθαις εἰς προνομὴν ὅσαι κωυοπόλεις τῷ Βυ- 
ζαντίῳ ἐγγίζουσαι φονους τοῖς Λατίνοις εἰσέφερον. 
Καὶ ἦν ἰδεῖν ἀλλότροπόν τι καχὸν xal ἀσύνηθες xai 
πᾶσαν ὑπερπαῖον θεοχίνητον μάστιγα. Τὴν γὰρ αὐ- 
τὴν γῆν καὶ τὸ αὐτὸ ἔθνος ἐδήουν γένη διττὰ, πῇ 
μὲν ἑκάτερα, mij δὲ θάτερον παρὰ θάτερον ἑπεισπί- 
πτοντα. Σχύθαι τε γὰρ τὰ ἐν ποσὶν ἐπιόντες ἔχειρον 
καὶ τινας τῶν κάλλει διαπρεπῶν αἰχμαλώτων μετὰ 
μαστίγωσιν τοῖς ἑαυτῶν ἐπέθυσαν δαίμοσιν ἀναρτή- 
σαντες, xai Λατῖνοι τῇ χατὰ σφῶν ἐπαναστάσει 
Ῥωμαίων καὶ τῷ πρὸς Σχυθῶν ἡττηθῆναι διαπριό- 
μενοι [P. 398] οὐδὲν ἔλαττον Ρωμαίους ἐδήουν. 
Οὐδεὶς τοίνυν τόπος σώζων Tiv καὶ λυτρούμενος, ἠπεί. 
ρου μὲν καχῶν ἀπείρων πληθούσης xxl τῶν ὀλεθρίων 
οὔσης ὀλεθριωτέρας, μονοχτόρων δὲ σγαφῶν καθ᾽ 
ἅλα περιπλεόντων Λατινιχοῦ συντάγματος, λῃστείᾳ 
τὸ χαὶ πειρατείᾳ χαχῶς τιθέντων τὸ ὁθενοῦν ἀναγό- 
μενον. Ὁ δὲ Ἰωάννης ταῖς Θρᾳχίαις μὴ ἐμόραδύνας 
πόλεσιν ἐς θεσσαλονίχην ἵεται, πρὸς τὸ δοκοῦν ἐχείνῳ 
τὰ ἐκεῖσε χαταστησόμενος πράγματα, xal τὰς πό- 
λεις ἀποστήσων τῶν Λατίνων xal μεθαρμόσων πρὸς 
ἑαυτόν. Οὐχουν ἀφιγμένος εἰς Σέῤῥας μετὰ τῶν 
ἐχεῖσε Λατίνων συῤῥήγνυσι πόλεμον, καὶ μεθ᾽ αἷ- 
μάτων ῥεύσεις πολλὰς xal τούτων vix τὴς ἀναδεί- 
χνυται, Οἱ γὰρ Λατῖνοι τῷ σφετέρῳ τε ἀχριύεϊ πρὸς 
τὰς μάχας xal τῷ τῆς αὐτεμύολῆς ἑτοίμῳ τὸν 
᾿Ιωάννην δὲξάμενοι πολλοὺς τῶν ὑπ᾽ αὐτὸν κατέτρω- 
cav μετ᾽ οὐ πολὺ δὲ ἡττηθὲν τὸ Λατινιχὸν xal πρὸς 
τὴν πόλιν τὰς Σέῤῥας τραπόμενον οὐχ ἔφθη συγκλεῖ- 
σαι τὰς Σέῤῥας, καὶ εἴσω τῶν τειχισμῶν συνεισπί- 
πτουσιν οἱ τῶν φευγόντων ὀπίσω φερόμενοι Βλάχοι 
τε xai Ῥωμαῖοι. Καὶ οὕτως πόλις εἴχετο. Εἴτα ἡ 
μὲν ἦν ἐν πυρὶ καὶ τῇ τῶν τειχῶν καθαιρέσει, τὸ δὲ 
συλληφθὲν ἐν ἀπαγωγαὶῖς καὶ δεσμοῖς. Τοῦ δὲ Λατι- 
νικοῦ στρατεύματος ὁπόσον μὴ χατὰ τὸν πόλεμον 
ἀπεγένετο, ὃ μὲν ὡς ἑχάστοις προυχώὦρει σέσωστο; 
ὅ δὲ τῆς ἄκρας λαδόμενον ἔνδον ἐπέμενε. Τῇ δ᾽ ὑστε- 
ραίᾳ περιελθὼν τὴν ἄκραν ὁ Ἰωάννης τοῖς ἐς αὐτὴν 
ξυμφυγοῦσι Λατίνοις παραδοῦναί οἱ τὸ χωρίον καὶ 
σώζεσθαι διαχηρυχεύεται, ΟἹ δὲ οὐδὲν ἐφρόνουν 


ctum supplicium superat, erat cernere. Terram 
eamdem,eamdem gentem bini populi infestabant, 
alias utrique, alias alternis irruentes. Nam et Scy- 
the obvia quique vastabant, 816 et aliquot forma 
excellentes captivos post flagra suspensos suis da- 
inonibus immolabant ; et Latini Romanorum def.- 
ctioneetScytharum de se victoria inflammati nihilo 
&ecius in nostros ferro et igni grassabantur. Neo 
ullus locus erat qui auxilium et salutem afferre 
posset,cum terra continens malis infinitis redun- 
darel, ipsa pernioie perniciosior; et Latinorum pi- 
ratice naves mare pervagantes, quidquid e portu 
undecunque solveret, male tractarent. At Joannes 
Thraciis urbibus non immoratus Thessalonicam 
properat, ut suo arbitratu provincium illam con- 
stitueret el urbes a Latinis avulsas sibi vindicaret. 
Igitur Serras profectus cum Latinis qui ibi erant 
pugnam committit, et eos quoque, sed cruenta 
victoria, superat : nam Latini el disciplina militari 
freüi et Joanni fortiter obviam egressi multos ejus 
milites ceciderunt. Sed non multo post cum vieti 
el ad urbem Serres conversi essent, antequam 
portas clauderent, Blachi et Romani, qui fugienti- 
bus instabant, una irruperunt: Urbs ita capta et 
incensaestet moniadiruta ; qui comprehensi fuere, 
abducti et 81877 vincti. Ex Latini exercitus reli- 
quiis alii, ut quisque potuit, saluti sue consulue- 
runt, alii arcem occuparunt. Quam postridie cir- 
cumiens Joannes Latinis, si eam dederent, incolu- 
initatem promiait. Qui cum marchionis freti auxiliis 
eam postulationem aspernarentur, scalas parat, et 
in tumulo quodam e regione arcis machina maximo 
collocata monia ferit. Latini vero depromptis om- 
nibus iis qua ad defensionem usui essent repugna- 
bant, donec Josnnem muro velut igni et omni 
exeroitu totam arcem circeumdedisseet omnem sibi 
exitum interclusisse viderunt, ut nec pedes ullus 
clam ad marchionem pervenire posset. Tum vero 
ea conditione deditionem facere voluerunt, si sibi 
cum armis et equis tuto discedere liceret. Quam 
illo prorsus repudiante,postulant duces sibi domum 
reversuris attribui usque ad Pannonie floes. Sio 
fodere icto ille atcem occupavit, hi citra disori- 
men abierunt. 

ἐνδόσιμον. τὴν ἀπὸ τοῦ μαρκεσίου χαραδοχοῦντες 


σύναρσιν. Καὶ ἐν τούτῳ κλίμακας ὁ Ἰωάννης ηὐτρέπισε, καὶ κατὰ λόφον ἀντιχείμενον τῇ ἄχρᾳ μεγίστην 
ἐπιστήσας ἐλέπολιν τὰ τείχη ἔτυπτεν. ΟἹ δ᾽ ἐπὶ τῆς ἄκρας ὁπόσα τῶν τειχῶν ἀμυντήρια προπετάσαντες 
χαὶ προεχτείναντες ἐπέμενον ἀνθιστάμενοι. Ἐπεὶ δὲ θεάσαιντο τὸν Ἰωάννην ὡς ἐν πυρὶ τειχισμῷ τὴν 
&«pav διειληφότα παντὶ τῷ στρατεύματι xal πᾶσαν ἀποχλείσαντά σφισι πάροδον ὡς μηδὲ ποσὶ δύνασθαί 
τινα χλέψαι τὴν εἰς τὸν μάρχέσιον ἄφιξιν, ἐνδοῦναί οἱ τὴν ἄκραν ἔθελον, εἴ σφισι σπένδοιτο καὶ συγχωροίη 
τὴν ἔξοδον ἀπαθῶς, ὡς ὅπλων χαὶ τῶν ἵππων ἔχουσι. Τοῦ δὲ μηδ᾽ ἄνροις ὠσὶ τάς ἐπὶ ταῖς συνθήκαις 
ταύταις παραδεξαμένου σπονδὰς, αἰτοῦνται τὴν εἷς τὰ σφέτερα ἤθη μεθ᾽ ἡγεμόνων ὀδοῦ μέχρι τῶν Παιο- 
νικῶν ὁρίων ἀπόπεμψιν. Kal ὡς προὔδησαν ἐπὶ τούτοις Apxun, ὁ μὲν εἶχε τὴν ἄχραν, οἱ δ᾽ ἀκίνδυνον τὴν 


ἐξἐλεὺσιν. 

᾿Αλλ᾽ ola xal τὰ xatk τὸν ἡγεμόνα σφῶν τὸν 
μαρχέσιον : χρεὼν γὰρ μηδὲ cauta παρελθεῖν ἀνι- 
στόρητα. "Ext τοῖς xat τὴν νῆσον Πέλοπος διαπο- 
νούμενος πράγμασι καὶ διὰ μάχης χωρῶν τῷ 


818 Sed quis status ducis eorum marchionis 
fuil? nam nec hoc pretereoundum ost, dum adhuo 
Peloponneso constituenda occupatur et cum Scuro 
dimicat, litterig uxoris res novas moliri Theseela. 


1001 


NICET/E CHONIATJ£ 


4008 


nicenses fit certior ; ipsam urbe expulsam in arcem A Σγουρῷ, γράμματά ol τῆς γυναιχὸς χειρίζεται «τοὺς 


confugisse et complures dies jam obsideri, urbem 
vero ἃ Blacho quodam Prosaci et finitimorum lo- 
corum Joannem ditionis prefecto, nomine Ezyi- 
smeno,teneri.Quibusauditis marchio quamprimum 
opem ei ferre statuit et reditum  maturavit. Sed 
antequam Thessalonice appropinquaret, occurrit 
guis hostium cladem et profligationem nuntian- 
tibus et tranquillitatem urbi restitutam. Earum 
rerum fama delectatus, et suis ostentata, conversisg 
habenis Scopia recte tendit, Joannis injurias ul- 
turus. Sed vixdum ea que parturiebat aggressus, 
nuntium alium accipit de Comitis Ples interitu et 
imperatoris Balduini captivitate. Itaque repetito 
priore itinere Thessalonicam ingreditur, et veritate 
illius nuntii per litteras confirmata spicilegium in- 
stituit e segete urbis nondum plane resecta, in illa 
belli messe quod ante suum reditum conflatum 
erat ; et alios cives pecunia multatos pistillo nu- 
diores urbe exegit; alios occidit, 889 alios suspen- 
dit, tam ex laicis quam ex ordine Deo consecrato. 
Et miserrimum imperatorem Alexium cum Eu- 
phrosyna conjuge per mare ad Alemannie princi- 
pem misit. Heu! heu | rem novam et miserabilem 
οἱ apud Romanos inauditam | heu spectaculum 
nunquam visum hactenus! Audita porro Joannis 
δὰ Serras impressione, auxilia suis popularibus 
qui in ea urbe eret mittit. Qui quamvis eventu 
rei in itinere cognito, nihilo magis bello absti- 
nuerunt, ut jam in ipso periculo constituti, licet 
sibi cum hoste longe superiore negotium fore in- 


telligebant. Prelio commisso vincuntur et profli- C 


gantur 8 maxima Scytharum multitudine undique 
irruentium, non secus quam apum examina, qui 
ex alvearibus effunduntur, aut crabrorum instar e 
cavernis juxta vias erumpentium. Duobus his pre- 
liis victus, marchio se Thessalonice includit, Joan- 
nes vero per suminam licentiam Berream et alias 
marcbionicas urbes occupat. 


θεσσαλονικεῖς νεωτερίσαι διασαφοῦντα, vat ^ αὕτὴν 
μὲν ἐξωσθεῖσαν τῆς πόλεως εἴς τὴν ἀκρόπολιν ἀνα- 
δραμεῖν χαὶ συχνὰς ἡμέρας fón πολιορχεῖσθαι, τὴν 
δὲ πόλιν εἰσιόντα κατέχειν Βλάχον τινὰ, ᾿Ετζυϊσμέ- 
γον τὴν κλῆσιν, φρουροῦντα τὸν Πρόσαχον καὶ ὅσα 
τῶν ἐχεῖθι τῷ Ἰωάννῃ κατήχοα. Ὡς οὖν T3800: 
ταῦτά μαρχέσιος, ἔγνω τὴν ταχίστην ἀρήγειν, xr 
τὴν πορείαν ἐπανιὼν ἐπέτεινε. Μήπω δὲ τῇ Θεσσι- 
λονίχῃ [P. 399] ἐγγίσας συμὔάλλει τοῖς ἀγγέλλουτ: 
τὴν τῶν πολεμίων ἧτταν xai ἀποσόδησιν καὶ τὴν 
ἐσχῦθις ἡρεμίαν τῆς πόλεως. ᾿Λμέλει καὶ τοῖς τοιού- 
τοις ἀχούσμασιν ἐνησθεὶς καὶ φιλενδειχτῶν πρὸς 
τοὺς οἰκείους, μεταστρέψας τὰ ἡνία τῶν Σκοπίων 
ἰρὺ φέρεται, τὸν Ἰωάννην ἀμύνασθαι θέλων τῶν εἰς 
αὐτὸν γεγονότων. ᾿Αλλ᾽ οὔπω ἔφθη ἐπιδαλεῖν οἵ; 
dive πράγμασι, xal ἄγγελος ἕτερος ἔφίσταται ds 
τοῦ χόμητος Πλέης ἀναδιδάσχων ἀπώλειαν καὶ τὴν 
τοῦ βασιλέως Βαλδουίνου χατάσχεσιν. "Hv οὖν ὥδε"ε 
πρότερον πάλιν ἀψάμενος, τὴν Θεσσαλονίχην εἴσεισι" 
xal γνοὺς ἀληθῆ ὅσα διὰ γραμμάτων πέπυστο πρό- 
τερον, ἑπιχαλαμᾶται τὸ μὴ ἀχριδῶς ἀμηϑὲν ἔχ. τοῦ 
ληΐου τῆς πόλεως ἐν τῷ ἀμήτῳ τοῦ πολέμου ὃς ποὸ 
τῆς ἐχείνου συνέστη ἀφίξεως. Οὖὕς μὲν Ὑὰρ τῶν 
πολιτῶν ζημιώσας εἰς χρήματα γυμνότέρους ὑπὶρη 
διαφῆχε τῆς πόλεως, οὕς δὲ ἀπέκτεινεν, οὕς δὲ 
ἀπεχρέμασεν ἐκ τοῦ λαώδους πλήθούς καὶ τοῦ ἷε- 
ρωμένου Θεῷ τάγματος, xal τὸν δυσπρχγῆἥ b 
βασιλεῦσιν ᾿Αλέξιον xal τὴν τούτου σύνευνον E» 
φροσύνην διαποντίους τῷ τῶν ᾿Αλαμανῶν ἐξέπεμψε 
ἄρχοντι. Φεῦ φεῦ τοῦ καινοῦ τοῦδε xai ἀντ, xor 
παρὰ Ῥωμαίοις ἀχούσματος, εἰπεῖν δὲ καὶ ἀθεὰτι 
ἐς δεῦρο θεάματος ταῖς δὲ Σέῤῥδαις ἐμδαλεῖν τὸ 
Ἰωάννης ἐνωτισάμενος, μήπω δὲ καὶ τὸ πέρας τοι 
συστάντος ἐχεῖσε πρότερον πολέμου πυθόμενος, 
στέλλει τοὺς συναρήξοντας τοῖς ἐν ταῖς Xé£jla« 
ὁμοφύλοις. Οἱ δὲ ἐν τῷ ἀπιέναι τὰ ξυνενεχθέντι 
μαθόντες τὸν μὲν πόλεμον οὐδαμῶς διελύσαντο, ὡς 
ἤδη ἐν τῷ δεινῷ χσθεστῶτες, καίπερ εἰδότες, Ὑενησί- 


μένον πρὸς πολὺ περιόντα πολέμιον’ συῤῥήξαντες δὲ τοῖς Ἐναντίοις κατὰ χρύτος ἡττῶνται xa) τρέποκη 
Σχυθῶν αὐτοῖς προσδαλλόντων οὕτω συχνῶν xáx τῶν ἄλλῃ xal ἄλλῃ ἐχπιπτόντων ὡς ἔσσι κὰ ἃ 


σμήνη θεάσασθαι τῶν σίμδλων προϊόντα 


καὶ τοὺς σφῆχας ἐξιπταμένους τῶν ἐνοδίων χηραμῶν. Ojs 


τοιαῖσδε μάχαις διτταῖς τὸ ἧττον ἀπενεγχάμενος ὁ μαρχέσιος αὐτὸς μὲν εἴσω τῆς Θεσσαλονίχης ἐγκλείετας, ὁ ἐξ 
q5 Ἰωάννης κατὰ πᾶσαν ἄδειαν ἐς Βέῤῥοιαν ἄπεισι, xal τὰς λοιπὰς πόλεις ὅσαι μαρχεσίῳ ὑπέχυπτον ἑαυτῷ 


προσῳχείωσεν. 


Ea quoque clade audita, Latini qui Byzantii ἢ 


erant, consilium $990 ineunt quid sit agendum, 
concilio ab Errico Balduini fratre et Marino Vene- 
liarum duce indicto : nam Dandulus obierat. 
Omnibus bellum capessere placuit et copias con- 
tra urbes Thracie ducere que a Latinis defece- 
rant,dum populi animi adhuc ferverent, et Joan. 
nes aliis bellis occupatus iisque solis intentus ἃ 
Romanis abesset. [taque partem exercitus, que 
utilitatis sue causa ultro sequi vellet (Rottam ipsi 
vocant!, ablegarunt, potestale data urbes que de. 
fecissent suo arbitratu tractandi. Ea cohors ante- 
gressa 8 nullo scelere, a nullo piaculo abhorruit. 
Veneti quoque Orientalem oram longis navibus 


Ὡς δ᾽ εἶχον ol ἐν τῇ πόλει Λατῖνοι xai τάσδε tX 
δυσπρχγίας ἐνωτισάμενοι, περὶ τοῦ ποιητέου ain 
σχέψιν τιθέασιν, διοῦ γενομένων τοῦ τε ᾿Εῤῥῆ,Κ 
ἦν τοῦ βασιλέως Βαλδουίνου κασίγνητος, καὶ Mar 
νου τοῦ δουχὸς Βενετίας ὁ γὰρ Δάνδουλος τὸ ζῇ" 
κατέστρεψεν. Ἔξοξε τοίνυν ἅπασι χωρεῖν ἐπὶ m 
Àsuov καὶ τὴν δύναμιν ἄγειν χατὰ τῶν Θρᾳγίων 
πόλεων, ὁπόσαι Λατίνων ἀπέστησαν, ἕως ἔτι θερμὸς 
τῶν πολλῶν ὁ ζῆλος χαὶ 'Ρωμαίων ᾿[ωάννν;ς ἀπο- 
διίσταται, πολέμοις ἐναπειλημμένος ἄλλοις χάχεί- 
νοις τὴν ἅπασαν σχολὴν χαριζόμενος. '᾽Α μέλει xxi 
μοῖραν τοῦ κατά σφᾶς στρατεύματος προεχπέμ- 
ψαντες, ἤν ῥοῦταν ὠνόμαζον, πᾶν τὸ πρὸς lexó« 
νεπεγχλήτως δρᾷν ἐχδεδώχασιν ἐν τῷ τὰς πόλεις 





1009 


URBS CAPTA. 


1010 


᾿ἐπίέναι τὰς ἀποστάσας, ὅθεν xal προηγούρενον τόδε A infestabant, et Callipoli ac Panii pessima et a Chri- 


τὸ σύνταγμα οὐδὲν τῶν ἀνηχέστων χαὶ ἀθεμίτων 
ἐχπεριίστατο. ᾿Αλλὰ xai Βενέτιχοι νῆας μαχρὰς 
χαθελχύσαντες τὰς ἑῷα πάραλα [P. 400] μέρη ἐλύ- 


gtianorum institutis abhorrentia queque perpetra- 
runt, ut calamitates essent, multiplices, atroces, 
intolerabiles. 


στευον πειρατεύοντες, τῷ Πανίῳ τε xai τῷ Καλλιπόλει προσσχόντες ὅσα χείριστα καὶ τῶν Χριστιανῶν 
ἐθῶν ἀλλότρια διεπράξαντο. Ἴσαν οὖν πολύμορφα τὰ δείνὰ, Βαρυαλγέστατα καὶ ἀνύποιστα. 


ιβ΄. ᾿Εξιὼν δὲ καὶ αὐτὸς ᾿Ἐῤῥῆς, τὴν ᾿Αρχαδιού- 
πολιν ὡς ἀνέμοις μόνον οἰχέσιμον παραλλάξας, τὴν 
δὲ εἴσοδον τοῦ "Ampu βιασάμτνος, ἀνημέρως τοῖς 
ἐχεὶ προσφέρεται, τὸ ἐνοικοῦν ἐνδοὺς εἰς σφαγὴν, 
ὡς εἰ ποίμνιον ἦν καὶ βουχόλϊον ἀλλ᾽ οὐ Χριστώνυ- 
μὸν τὸ χτεινόμενον, καὶ βίᾳ μᾶλλον ἢ πειθοῖ τοῖς 
Βλάχοις ὑποκύψαν μηδέ προσχωρῆσαν ἐχουσιότητι. 


12. Erricus quoque Árcadiopoli, ut solis ventis 
habitabili, preterita, per vim Aprum ingressus, 
cives inclementer iractatos ^ occidi sinit, quasi 
grex aut armentum, non autem Christiani, et vi 
potius subacti quam sua sponte addicti Blachis 
trucidarentur. Multi etiam vincti laqueis per 821 
urbes et pagos cireumducebantur, ut emendicata 


Πολλοὶ δὲ xai σχοινόδετοι χχτὰ χώμας xai πόλεις B pecunia se a victoribus redimerent. In ea circum- 


περιαγόμενοι ξωγρίαι τὰ λύτρα ἔρανιζόμενοι τοῖς 
συνειληφόσι χατετίθεσαν, Οἱ δ᾽ ἐν ταῖς ἀπαγωγαὶς 
ταύταις ἤ νοσηλείᾳ σώματος προσπαλαίσαντες ἢ τῷ 
τῆς ὁδοιπορίας μήκει ἐχτονωθέντες τῆς τραχηλοχά- 
χῃς ἀνιέμενοι οὐμενοῦν ὡς ὁμόπιστοι φθινύθειν 
εἰῶντο xai παραχατατίθεσθαι μόρῳ φυσιχῷ τὴν 
ψυχὴν, ἀλλ᾽ ἀπεδειροτομοῦντο ξίφεσιν, εἴτε μὴν 
κατὰ σπλάγχνων βαθεῖαν ἐδέχοντο τὴν πληγήν. 'O 
δ᾽ ᾿Εῤῥῆς τὴν Ὀρεστιάδα καταλαδὼν στρατοπε- 
δεύεται περὶ αὐτὴν, χάρακά τε βαλὼν xai βαθεΐαν 
τάφρον ὀρωρυχὼς (ταύτην γὰ τὴν πόλιν ἀγώνισμα 
xal ἄθλον xal συμπέρασμα τῶν πόνων οἱ Λατῖνοι 
ᾧοντο) μὴ Xv ἑτέρως ἐχεῖθεν ἀπονοστῆσχι τοῖς ἐν 
τῇ πόλει διήγγελλεν, et μὴτ᾽ αὐτοὶ ξυμύαϊεν ὁμολο- 


γίαις ἢ γοῦν νόμῳ πολεμίῳ σφᾶς αὐτὸς παραστή- αὶ 


σαιτο. Οἱ δὲ xai πρὸς μόνην τὴν τῶν συμθάσεων 
ἐνήχησιν ἀποχναίσαντες μὴ Ῥωμαίοις ἐν τοῦδε xai 
Λατίνοις ἔλεγον εἶναι ὄρχια πιστὰ, ἐπειδὴ χαθάπαξ 
Λατῖνοι τὰ μὲν ἐς πίστιν ἀδέδαιοι, τοῖς δὲ προσχω- 
ροῦσι θηριώδεις, τοῖς δὲ πολέμῳ χειρουμένοις 
ἀνηλεέστατοι παρὰ Ρωμαίοις ἐγνώσθησαν. Ταῦτα 
πυθόμενος 'Edorc πρὸς ἔργοις γίνεται. Δισσαῖς μὲν 
οὖν τάφροις ἀρυχταῖς περιεζωσμένην τὴν πόλιν 
εὐρείαις τε καὶ βαθείαις εὕρατο, τοὺς δὲ πύργους 
τῆς πόλεως ἐπὶ τῶν ἄχρων δεξαμένους ἐκ δονάχων 
πήγματα ἐς πολὺ τοῦ ἀέρος ἀναθδαίνοντα, καὶ προ- 
καλύμματα ἔχοντας ἐχ διφθερῶν τε καὶ δέῤῥεων, ὡς 
μήτε πυριφλέχτοις βάλλοιντο βέλεσι xai εἴεν ἅμα 
εἷς προθδολὴν τοῖς ἀπὸ τούτων μάχεσθαι μέλλουσιν. 
᾿Αλλὰ καὶ τῶν ξυλίνων ἄνωθεν πύργων ἱστοὶ χατ- 
ἐπάγησαν, ἔχοντες οἷα χαὶ ὅσα ἐπιχυθέντα ἐξάψαι 
τε φλόγα xal εἰς μέγα προκαλέσασθαι πέφυχεν. 
Ἐνιαχοῦ δὲ xal ἐπ’ αὐτῶν 
χτονιχὰ πολεμιστῶν ἀνδρῶν 

εἰσανίασιν οἱ ἐπὶ τῶν ἰκρίων τὸν βυθὸν διορῶν- 
τες xai τὰ ἔθνη τῶν νεπόδων ἑπισχόπεύοντες. 
Ἐπὶ τινῶν δὲ xal λίθους δι᾽ ἁλύσεων ἠρτημένους, 
ἐπιχαλωμένους διὰ μηχανῶν χαὶ αὖ πάλιν ἀνα- 
φερομένους xal πρὸς τὰς χρείας τῶν καιρῶν με- 
ταγομένους. ᾿Επὶ δὲ xai τέσσαρα πρὸς τοῖς δέκα 
πετρο ὄγα ὄργανα ἐπὶ τῶν πύργων ἱστάμενα. 
"Εδοξεν οὖν Εῤῥῇ τε xai τῷ στρατεύματι τῆς μὲν 
ἔξω τάφρου πολέμῳ κρατῆσαι, χωσθείσης δὲ τῆς 
δευτέρας προσάγειν οὕτω τὰς μηχανὰς τοῖς τείχεσι, 
Πρνήρως οὖν ἡ ἐφεξῆς τάφρος μετὰ τὴν τῆς [P. 401) 


ἀναπαύματα, ὁποῖα 


προυφαίνοντο τε- - 


du:tione si qui aut morbis oppressi aut vie lon- 
gitudine fatigati deflciebant, Jaxato colli vinculo 
non ut Christiani exspirare sinebantur et naturali 
morte obire, sed gladiis obtruncabantur aut con- 
fodiebantur. Erricus vero, castris ad Orestiadem 
positis, profundum vallum communit. Nam eam 
urbem unicum certamen, premium et finem labo- 
rum arbitrantes,obsessis denuntiabant se inde non 
recessuros nisiea vel sponte dedita vel vi expugnata. 
Hi vero ad solam deditionis mentionem exacerbati 
responderunt nullum in posterum fous inter Ro- 
manos et Latinos posse intercedere,quod et flde lu- 
brica et in dedititios belluina immanitate, in bello 
subactos majori etiam «crudelitate uterentur. His 
auditis, Erricus operibus intentus urbem duabus 
latis et profundis fossis cireumdatam invenit, urbis 
vero turribuc pegmata altissima adjecta, qua pel- 
libus οἱ taurinis tergoribus contra ignem et ad 
propugnatores defendendos obtegebantur. Supra 
eas ligneas turres mali defigebantur, 82942 in 
quibus ea erant qua ffammam maximam incendere 
et late spargere solent. Alicubi in eisetiam fabre- 
facta bellatorum sedilia visebantur, cujusmodi 
eorum sunt qui ex tabulatis fundum maris explo- 
rani et pisces captant. [n aliquibus saxa catenis 
guspensa gravibus et demittebantur et rursus attol- 
lebantur, et prout res postulabat, transferebantur. 
Preterea quatuordecim tormentain turribus con- 
spiciebantur. Quare Errico et exercitui visum est 


D priorem fossam vi occupare, secundaque expleta 


machinas muris admovere. Ac altera fossa, priore 
capta difficulter explebatur, et capita et trunci ca- 
daverum eorum qui utrinque cadebant, hiatus ejus 
multis in locis explebant. Qua tandem non sine 
ganguine complanata scalas turritas ad moenia 
adducunt ; quarum altera in fossa detenta ob agge- 
rem recens congestum, vacuum alicubi et rarum 
adhue,subsedit ; altera recta δὰ murum producta, 
priusquam diabathra  conjiceretur, suxis 528 
tormentorum contrita est et facta inutilis, in qua 
qui pugnabant, plurimi male sunt accepti. Tum 
Petro Plancio, viro robustissimo et ob fortitudinem 
celeberrimo,calva est saxo contracta. Itaque eo die 
conatus Latinorum irriti fuerunt. Postridie tueces 
denuo manibus se pexve S e SA XASNSTNAS , SWeWSS 


1011 


NICET/E CHONIATAR 


1012 


viri bellicosissimi conscendunt. Interea propugna- Α πρώτης ἄλωσιν ἐχιωννύετο, xal χόρσαι ἀναυχενες 


tores cum fere omnes machinas turribus imminere 
viderent, et pontem sublicium a certie traduci ct 
monia jam contingere, armati portis erumpunt, 
quidquid excitando augendoque incendio aptum est 
gecum portantes. Pugna igitur atrocissima come. 
missa,tum quoque infectis rebus, machinis in con- 
specta eorum crematis, recedunt. Sed et foris 
Blachorum et Scytharum exercitus circa ; vallum 
obequitans commeatum in castra apportari non 
sinebat. Itaque consilii inopes, et animorum alu- 
critate fracta, novas copias Byzantio accersiverunt, 
que quidem necessitate magis quam voluntate 
844 exibant : ne ita facerent, ἃ Martino cardinali 
οἱ Thoma Cpolitano patriarcha nuper Venetiis 
profecto diris obstringendi et sacris interdicendi. Is 
Thomas patrio vestitu indutus erat, qui corpus ita 
constringebat ut acubus illi assutus videretur, 
menibusduntaxat et pectore aperto; malis ita rasis 
ut, quemadmodum in impubi puero, nullum pili 
vestigium cerneretur. Sed antequam auxilia veri- 
rent,lues invasít exercitum cum ex fetore cada- 
verum in tentoriis jacentium, tum quod plerique 
86 potius omnes cibos insolitos gustarant. Quare 
noctu inderecesserunt; οἱ in Famphilo diversali 
ex diuturnis et inanibus laboribus se refecerunt. 
Nec ii solum his malis conflictati sunt,sed ii etiam 
qui eos ex urbe accedere ausi fuerunt; οἱ hi in 
itinere fere omnes ἃ Scythis et Blachis interfecti 
sunt. Unde alias maehinas $495 structuri malos 
biremium ex maritimis civitatibus collegerunt, et si 


quid deerat, ex Propontidis montibus arbores so- C 


cuerunt, misso illuc qui opus maturaret Conone 
Petune comite. Machinurum justa copia parata, 
quas multis in locis ferro contra incendia munie- 
rant,belli fortunam denuo tentarunt ; et Orestiado 
omissa,quam suis cladibus admoniti inexpugnabi- 
lem esse credebant, Didymotichum oppugnare sta- 
tuerunt, ad eamque rem castris ibi positis et pro- 
ductis arietibus se pararunt. Sed antequam 80] 
super eo Latinorum conatu occideret, aer nubibus 
impletur, et vehementissimo imbri fluvius Eurus 
dilatatus el ex parvo magnus factus campos aquis 
implevit, et ex castris Latinorum subito et arma 
et machinas et equos bellicos el viros avexil; 
quodsi sol occidisset ac id malum noctu ingruisset, 


Xai ἄχορσα σώματα τῶν πιπτόντων ἀμφοτέρωθεν 
ἀνεπλήρουν ἐν πολλοῖς τὴν τῆς τάφρου κένωσιν. Ὡς 
δ᾽ ὀψέ ποτε xai μεθ᾽ αἵματος κέχωστο, προσάγουσι 
τὰς πυργοειδεῖς τοῖς τείχεσι χλίμακας. Ἔνθα dj μὲν 
τῇ τάφρῳ ἐνίσχεται xal ὑποχαλᾷ τῆς ὀρθότητος τῷ 
ἔτι μανῷ καὶ διαχενῷ xal νεοχύτῳ τῆς χώσεας 
ἡ δὲ λοιπὴ τῶν τειχῶν ἰθὺ προδᾶσα οὕπω δια άβραν 
ἔόαλλε, καὶ τοῖς ἐκ τῶν ἱστῶν φωρημένοις ἄνωθεν 
τῶν πύργων βάρεσι τῶν λίθων πιεσθεῖσα καὶ ταῖς ἐκ 
μηχανῶν ἀφέμασι συντριθεῖσα πρὸς οὐδὲν ἐγένετο 
χρήσιμος. Μάλιστα μὲν οὖν καὶ πολλοὶ τῶν ἀπ᾽ αὐτῆς 
μαχομένων χαχῶς ἔπαθον, ἐν οἷς ἦν χαὶ Πέτρος ὁ à 
Πλάντζης ὁ κράτιστος ἄμα πάντων xal εἷς ἂν δρί τι 
ὀνομαστότατος, λίθῳ τὸ κρανίον χατεαγείς. Καὶ «ig 
μὲν οὔτω τὰ Λατινιχὰ διαπεπτώχασιν διαδούλια- EN 
δ' ὑστεραίᾳ τοῖς τείχεσιν ol πύργοι πάλιν προσ- 
ἄγονται xa0' ἔτερον μέρος τῆς πόλεως, xai εἰσάνεισί 
σφας τὸ τοῦ στρατεύματος μαχιμώτατον. Ἐν τούτῳ 
δὲ οἱ τῆς πόλεως ἀπομαχόμενοι ὁλίγου πᾶσαν τὴν 
μηχανὴν ταῖς βάρεσιν ἰδόντες ἐγγίσασαν wal *io»- 
ραν ποιητὴν πρὸς τῶν ἐπ᾽ αὐτῆς τεταγμένων δια- 
γομένην καὶ τῶν τειχῶν ἐπιψαύουσαν, ἀναττιετήπαν- 
τες τὰς πύλας ἑπεχθέουσι μεθ᾽ ὅπλων xai τῶν im 
τρέφουσι πῦρ xal τὴν φλόγα ἐπὶ μέγα αἴρουσι, xs 
μάχη κρατερωτάτη τῶν πρώην συνίσταται. ἼἌπρ- 
xtot τοίνυν xal τότε μεταχωρήσαντες — xxl αὐτὰ 
εἶχον τὰ μηχανήματα ἐπ᾽’ ὄψεσιν αὐτῶν ἔμτειπρώ- 
μενα. ᾿Αλλὰ xai τῶν ἔξωθεν στρατεύματα B λάχων 
τὸ καὶ Σχυθῶν περιιόντα τὸν χάραχα οὐχ εἴα ἀ 

τὴν παρεμδολὴν εἰσάγεσθαι τὰ βιώσιμα. ' A pergens 
τοίνυν ληφθέντες xal διατεθέντες ἀθυμότερον, στεί- 
λαντες ἐς Βυζάντιον σύναρσιν ἤτουν ὁφ᾽ ἑτέρας 
νεαλοῦς δυνάμεως. Καὶ ἦσαν οἴδε ὑπ’ ἀνάγκης 
μᾶλλόν τι ἣπερ χατὰ γνώμην ἐξήεσαν, ἀφορισμῷ 
xal ἀναθέματι μὴ οὕτω δρῶντες ὑποδαλλόμενοι πρός 
τε τοῦ χαρδηναρίομ Μαρτίνου χαὶ θωμᾶ τοῦ προ» 
ἐχῶς ἐκ Βενετίας ἀφιγμένου πατρίάρχου Ἰζωνσε:ν 

τινουπόλεως. "Hv δὲ οὗτος ἐσρῆτά τε τὴν πέρν 

περικείμενος, συνυφασμένην μιχρῦ τῷ σὰμῃ 

καὶ ῥαφιδουμένην ἑχάστης τὰ εἰς καρποὺς καὶ ἃ 

στῆθος ἀφιεῖσαν ἄνετον, xal τὸ γένειον ξυρόμενκ 
δρώπαχος ἀχριδέστερον, ὡς εἶναι τὸ τῶν παρεύπ 
ἐδάφιον μηδ᾽ ὑποφαιούμενον ὅλως ταῖς πρώτεκ 
ἀνατολαῖς τῶν τριχῶν, ἀλλ΄ ὡς ληϊστὸν παντάπασι 
ἄχλοον. Μήπω δὲ τῆς ξυμμαχίας ἠκούσης χαχεξᾷ 


major pars exercitus periiseet. Hac inusita re ἢ χατέσχε τὴν στρατιὰν ὑπὸ τε τῶν χκαταδεδλη μέν 


admoniti Latini cordatiores et non plane sangui- 
narii inde discedendum esse censuerunt, et ejus 
$226 sententisaliis auctores fuerunt. Sed et rcli- 
quus omnis exercitus miraculo eo consternatus 
celoriter inde recessit, aliis una cum Errico Dy- 
zantium reversis, aliis civitates mediterraneas et 
maritimas, qu& Latinis parebant, custodire jussis. 


ταῖς σχηναῖς: vexpiov xai τοῦ τῶν ἀήθων εἰς βοῶν 
ἅψασθαι τοὺς πλείους ἢ τοὺς ἄπαντας. "Αραντις 
τοίνυν ἐχεῖθεν νυχτὸς ἀπενόστησαν, xal τοῖς περὶ 
τὸ Πάμφιλον χωρίοις ἐναυλισάμενοι τῶν ἀντηνύτων 
xai μαχρῶν καμάτων ἑαυτοὺς ἀνεχώχευον. Οὐχ o» 
τοι δὲ μόνον τοῖς χαχοῖς τοῖσδε περιεπάρη σαν, ἀλλὲ 
καὶ οἴτινες συμμῖξαι xal συνελθεῖν ἀπεθἄδῥησει 


ἐξιόντες τῆς πόλεως, Βλαχιχοῖς xal Σκχυθικοῖς κατὰ τὴν ó0óv ἐγχύρσαντες τάγμασι μιχροῦ δεῖν ἅπαντες 
διεφθάρησχν. Ὃθεν ἐς συμπήξεις ἄλλων μηχανῶν ἀπιδόντες ἱστοὺς δυαρμένων νηῶν ἐκ τῶν “παραλίων 
συνέλεγον πόλεων, xai ὅσων ὑπεσπάνιζον, ix [P. 403] τῶν τῆς Προποντίδος ὁρῶν ναατὶ ἀπέτεμον, ἐργε: 
πείκτην πεπομφότες ἐχεῖσε τὸν τῆς Πετούνης χόμητα Κόνωνα, ᾿Επεὶ δ᾽ εἶχον ἅλις τῶν ἑλεπόλεων. b 
πολλοῖς αὐτὰς xal σιδήροις διαλαδόντες ὡς εἶεν τοῦ πυρὸς σθεναρώτεραι, πρὸς τοῖς πολέμοις καὶ πάλιν 


^ - T 


1013 URBS CAPTA. 1014 


γίνονται. Kal δὴ τὴν Ὀρεστιάδα παρεικότες ὡς ἐξ ὧν ἔπαθον οὐχ ἁλώσιμόν σφισι δόξασαν, ἔγνων τῷ 
Διδυμοτοίχῳ προσδαλεῖν. Οὐχοῦν καὶ παρ᾽ αὐτῷ στρατοπεδευσάμενοι πολιορκεῖν ἐΐς vita τὸ φρούριον 
διηῤῥένωντο, xal τὰ τειχομαχεΐῖα προσάγειν, ὡς ἂν ἐξέλωσιν, ἡτοιμάζοντο, ᾿Αλλ’ οὔπω Eni τῷ παροξυσμῷ 
τούτῳ τῶν Λατίνων ἔδυ ὁ ἥλιος, xai πληροῦται νεφῶν ὁ ἀὴρ, καὶ ῥαγδαίας βροχῆς θεόθεν ἀφοριθείσης 
ἐν τοῖς ἀνόπιν τοῦ Λιδυμοτοίχου μέρεσιν ὁ τῷ φρουρίῳ παραῤῥέων "Ἑδρος διευρυνθεὶς ὑετῷ xal μέγας 
bx μικροῦ τοῦ τότε φανεὶς τὰς πεδιάδας ἐξυδατοῖ xal τῷ στρατοπέδῳ τῶν Λατίνων ἐξαπιναίως ἔπικλυ- 
cel; ὅπλα παρασύρει καὶ μηχανὰς, ἵππους ἀπάγει πολεμιστὰς, ἄνδρας διανηχομένους τὸν ᾿Αχέροντα 
δείχνυσιν᾽ εἰ δ᾽ οὐκ ἦν ἐσέτι φαυσιδολῶν ἤλιος, ἀλλὰ τὸ δεινὸν νυχτὸς ἐπεγένετο, τὸ πλεῖον ἄν ἀπώλετο 
τοῦ στρατεύματος. Τῷ δ᾽ ἐξαισίῳ τοῦ πράγματὸς καταπλαγέντες ὁπόσοι τῶν Λατίνων ἐς νοῦν ἔδαπτον 
μηδ᾽ αἱμάτων ἄνδρες ἐς τὸ παντελὲς ἐτύγχανον ὄντες, μεταναστεόειν ἐχεῖθεν εἵλοντο καὶ τοῖς ἄλλοις οὔτω 
ποιεῖν ὑπέθεντο. ᾿Αλλὰ xal τὸ λοιπὸν τῆς στρατιᾶς εἰς θαῦμα τὸ γεγονὸς θέμενοι ταχέως ἐξῆραν ἐχεῖθεν. 
Καὶ οἱ μὲν σὺν αὐτῷ τῷ Εῤῥῇ τὴν Κωνσταντίνου κατέλαθον, οἱ δὲ τάς πόλεις φρουρεῖν ἐπετράπησαν 
ὁπόσαι χερσαῖϊαί τε καὶ ἀγχίακοι Κατίνοις ὑπήκουον" 


ιγ΄. Ηλὴν οὐδ' οὕτως ἠρέμησαν τὰ δεινὰ, οὔτε A — 13.Verum ΠΘ βίο quidem mala quieverunt aut res 


μὴν βελτίω παρὰ τοῦτο Ῥωμαίοις ἐφένη τὰ πράγ- 
μῦυτα. Ἢ τε γὰρ Λατίνων ὑπεροψία καὶ πρὸς Ῥω- 
μαίους ὑποψία xai τὸ τοῦ φρονήματος ἀχαθαίρετον 
τῆς πρώην προθέσεως εἴχετο, xal ἃ δρᾷν οὐχ εἶχον 
τοὺς ἀποστάντας καὶ xaÜ' ὧν πολλάκις τὰς λόγχας 
ἠχόνησαν, ταῦτα τοῖς ὑπὸ χεῖρα ἔτι ἐπέφερον, καὶ 
κατ’ αὐτῶν τοὺς, ὀδόντας ἔδρυχον. Kal ἦ τῶν πρὸς 
ἕω Ῥωμαίων περὶ τὸ χαχῶς πάσχον ὁμογενὲς ἀνε- 
πίστροφος γνώμη xal ἡἣἧ παντελὴς παρόρασις xai 
ἐπίλησις ἀφόρητα ἕδαλλεν᾽ οὔτε γὰρ χρήμασιν fj 
στρατεύμασι τῶν δυτιχῶν ἀντελαμόάνοντο πόλεων. 


. 'AXX οἱ μὲν Λατῖνοι τῆς ᾿Ασίας ἀναχωρήσαντες τὴν 


Θράχην ἔκοπτον, μόνην ἀναῤῥιπτοῦσχν τὸν ὑπὲρ 
ἐλευθερίας Ρωμαίων κίἰνδύνον' οἱ δὲ ἡμέτεροι στρα- 
τηγοὶ τοῦ εχ σφῶν χινδύνον παρά δόξαν ἀνεθέντες 
οὐδὲν ἦσαν οὐδαμοῦ, οὔτε μὴν σωτήριόν τι καὶ φυ- 
λακτήριον ἑαυτοῖς καὶ τοῖς φυλέταις μετήλθοσαν, 
ἀλλ᾽ εἰς νοῦν ἀδόχιμον παραδοθέντες xal αὐτοὺς ἀπὸ 
Θεοῦ μαχρύναντες ὥστε τὰ μὴ καθήχοντα δρᾷν xal 
μηδαμῶς ἴέναι πρὸς αἴσθησιν, κατὰ δήμους xal φα- 
τρίας διέστησαν, πόλεις ἐξέμηναν, xat! ἀλλήλων ὧπλί- 
σθησαν τοὺς θεσμοὺς τῆς συγγενείας συγχέαντες, 
[P. 403] καὶ γεγόνασι φυλή φυλὴ x«t ᾿Ισραὴλ Ἰούδας, 
τὸ πάλαι παρὰ τῷ προφήτῃ θρηνούμενον, οἵ μὲν 
τῷδε συννεύσαντες χαὶ ὡς βασιλεῖ σφῶν ;προσφερό- 
μένοι, οἱ δ’ ἐκείνῳ προσρέψαντες, ὡς xal τοῖς πολ- 
λοῖς καὶ τοῖς φρονίμοις χρίνεσθαι εἰς κατάραν xai 
πλησμονὴν καὶ τῆς ὁμογενείας ἀπαλλοτρίωσιν. 'QOc 
δὲ ποτε συνέδραμον ἐς φιλίαν, οὐδ᾽ οὕτω μὲν ὡς εἰς 
μίαν συνηρμόσθησαν γγώμην. οὐδ᾽ ἐς συνασπισμὸν 
ἀλλήλους παραχροτήσαντες ἐπαρῆξαι ὅλως ταῖς 
ἐσπερίαις προέθεντο πόλεσιν, ἀλλ᾽ εἷς χειροτονίας 
βλέψαντες βασϊλέων οἱ μὲν κατὰ τὰ ποτώμενα τῶν 
ζώων συμσορηδὸν συνανίπτανται τῷδε καὶ συναπαί- 
ρουσιν, οἱ δὲ καὶ ῥάμνους ἀκανθώδεις ἐς ἀρχὴν προ- 
χειρίζονται, Καὶ ἦν πολυαρχίσ πάλιν τὸ γεγονὸς 
ἐπινεμομένη τὴν ἔω, xal θηρίον τοιχάρηνον ὑπὸ 
τῶν ἀδελτέρῶν διαπλεχθέν. 'O μὲν yàp. Μαυροζώμης 
Μανουὴλ τον Καϊχοσρόην ὑποδὺς, οὐ πάνυ πρὸ πολ- 
λοῦ τῇ σετέρᾳ θυγατρὶ συναφθέντα xal τῆς Ἰχο- 
νιαρχίας αὖθις λαδόμενον, ἧς εἶχε πρότερον ἐχπε- 
σὼν, πάντα ἦν μηχανώμενος, εἴ πως αὐτῷ συναιρο- 
μένου τοῦ βασιλείου τύχῃ ὀνόματος, xal τὴν ὅσην 
ποτίζει Μαίανδρος ἐπιὼν μετὰ Τούρχων ἔφθειρέ τε 
xal Éxsipsv, Ὃ δὲ Αάσκαρις Θεόδωρος, ὡς γένει 


eecundiores Romanis fuerunt, quod Latinorum 
despicientia et de Romanis suspicio et implaca- 
biles animi antiquum obtinebant. Nam que deser- 
toribus, contra quos sepe hastas acuerant, inferre 
non poterant, ea in proximos quosque perpelrabant, 
et conira eos dentibus frendebant. Sed et Orien- 
talium Romanorum negligentia erga populares 
afflictos et summus despectus atque oblivio dolo- 
rem pene intolerabilem pariebat : nam neque 
pecuniis neque militum copiis Occidentalibus ur- 
bibus subveniebant.Ao Latinisex Asia digressis el 
Thraciam, qu& s$0la pro libertate Romanorum di- 
micabat, vastantibus, nostri duces eo discrimine 
preter exspectationem libe1ati nusquam officii sui 
meminerant, neque salutare quidquam ad sui vel 
popularium defensionem conabantur.Sed corruptis 
ingeniis prediti, et ut homines 842277 deserti a 
Deo atque impii stupore quodam affecti, atque in 
factiones divisi,urbes concitarunt ; alii alios oppu- 
gnarunt violato jure cognationis ; tributim segre- 
gati sunt ; Israel Judas factus est, ut vetus ille 
propheta queritur, aliis huic ut regi addictis, aliis 
ad alium confluentibus. Que res multis, pruden- 
tioribus preesertim,exsecrationisimilis, et destruen- 
ds» necessitudini et inducendem alienationi esse 
videbatur. Etsi autem tandem ad amicitiam ineun- 
dam concurrerunt, tamen ne tum quidem plane 
consenserunt, aut alii alios ad belli societatem 
cohortati ullo raodo Occidentalibus urbibus opem 
ferre statuerunt : sed creandis imperatoribus in- 
tenti instar gregatim volantium avium cum uno 
quodam subvolabant et discedebant ; alii etiam 
spinosis rubis imperium deferebant. Unde multo- 
rum dominatus Orientem  depascebat, tricipiti 
quadam bellua a vecordibus implexa. Nam Mauro- 
zomes Manuel Caichosrois uuxiliis fretus, oui non 
multo ante recuperato [conio flliam desponderat, 
nihil non conabatur ut imperalorio nomine poti- 
retur, et omnem Maeandrium tractum cum 898 
Turveis vastabat. Theodorus Lascaris, nobilissimo 
genere ortus et imperatoris affinitate inclytus, illo 
profligato et rubro calceo induto ab omnibus 
Orientalibus urbibus imperator consalutabatur. 
David porro Comnenus exercitu ex Pagphlegaocis. e 
Pontica Heracles eousXo, eX Yoevoxa. qw. τὰ Vsx- 


1015 NICET/& CHONIAT/E 4016 


dem habitant legione conducta, pagos et urbes α εὐπρεπέστατος xal χήδει βασίλείῳ περίδοξος, &mo- 


subigebat; et ut fratrem suum Alexium magnum 
redderet, preecursorem ejus et preconem agebat. 
Ceeterum is subinde cunctabatur, circa Trapezun- 
tem moram trahens ; et plane Hylam illum, de quo 
proverbium est, agens perpetuo vocabatur nec 
unquam camparebat. Cum autem David adoles- 
centem quemdam, cognotaento Synadenum, pro 
duce ad Nicomediam misisset, Lascaris cum exer- 
citu contra illum proficiscitur, se trita et plana via 
progredi simulans: sed per aliam asperam et 
impeditam ex improviso Synadenum adortus capit, 
milites ejus dissipat, Davidemque reprimit, ne 
ultra Ponticam Heracleam progrediatur. Nec multo 
post Maurozomen quoque cum Turcis vi profligat, 
quos partim cedit partim capit, eos presertim qui 
genere illustres primam aciem obtinuerant. 


χρουσάμενος ἐχεῖνον τὸ ἐρυθρὸν πέδιλοι ὑποδύεται 
xal βασιλεὺς Ρωμαίων ὑφ’ ὅλων τῶν ἑῴων ἀναγο- 
ρεύεται πόλεων, Ὃ δ᾽ ἐκ Κομνηνῶν Δαδὶδ στρατο- 
λογήσας ΠΙχφλαγόνος xai οἵ τὴν Ποντιχὴν οἴκοῦσιν 
'Πράχλειαν, καὶ μοῖραν μισθωσάμενος ᾿Ιδήρων τῶν 
πινόντων τοῦ Φάσιδος, χώμας xal πόλεις ὑπεττοιεῖτο, 
καὶ τὸν οἰκεῖον μεγαλύνων χασίγνητον d ἣ κλῆσις 
᾿Αλέξιος, πρόδρομος ἐχείνου καὶ προχῆρυξ ἐγένειι. 
Ὁ δὲ ἔμελλεν ἀεὶ χρονίζων ἐν τοῖς τὴς Τραπεζοῦντος 
μέρεσι, καὶ παροιμιαχὸς ἐδείχνυτο Ὕλας, φωνού- 
μενος xai μὴ ὀπτανόμενος, ᾿Επεὶ δὲ καὶ τῷ Νιχο- 
μήδους ὁ Δαδὶδ οὗτος προσεπέλασε διά τινὸς αὑτῷ 
στρατηγοῦντος μείραχος, Συναδηνοῦ τὴν ἐπίκλησιν, 
στράτευμα συναγείρας ὁ Λάσχαρις κατ’ αὐτοῦ ἔπει, 
διὰ μὲν τῆς τετριμμένης καὶ λείας ἔμφασιν διὲς 
πορεύεσθαι, ἐχπεριελθὼν δὲ τραχεῖαν ἄλλη.» χαὶ 


δύσδατον, xal προσπεσὼν ἀφώρατος τῷ Συναδηνῷ. Ὅθεν xal στρατηγήσας οὕτω τὸν νεανίαν αὐτόν τε 
συνϑίληφε xai τὸ ἐχείνου στράτευμα διεσκέδασε, xat τὸν Δαδὶδ μὴ περαιτέρω προϊέναι τὴς Ποντικῆς 
Ἠρακλείας παρέπεισε. Μετ᾿ οὐ πολὺ δέ xai τῷ Μαυροζώμῃ συμπλακεὶς φυλάδα δείκνυσι τοῦτον. Καὶ τοὺς 
Τούρχους κατὰ κράτος τρεψάμενος οὔς μὲν διέφθειρεν, οὕς δὲ ἐζώγρησε, καὶ τούτων μάλιστα ol τῆς exoa- 


τιᾶς προετάττοντο χαὶ τὸ γένος ἦσαν ἐπίσημοι. 

839 Hoo rerum Orientalium statu Joannes 
Myaus Philippopolim capit, diripit, evertit, cives 
plerosque obtruncat : cujus urbis jam olim per 
insidias expugnanda occasionem captarat, habita- 
toribus infensissimus, quod deditionem sibi non 
fecissent et ut regi purere detrectassent, sed ul 
virum sanguinàárium aversati essent. Tum vero 
illad ejus iracundiam exasperarat et barbaricam 


feritatem auxerat, quod Alexium Aspietem  rece- 


pissent eique ut duci paruissent, se vero cum exer- 
citu invadentem sepe repulissent. Ceterum ea 
urbs inviolata mansisset, si suis auspiciis guber- 
nata esset, tum quod Latinos benigne tractabat, 
tum quod Joannem Mysum non prorsus aversaba- 
tur. Nunc filia matrem sequens, postquam illa 
regina et prinoeps omnium ]labefacta et facile 
capta est, hiec quoque graviora pertulit, direptio- 
nibus et eedibus oppressa, et insuper íunditus 
eversa. Cujus ruine unum illud spectatu jucun- 
dum habent, quod Aspietem fune talos trajectum 
et in sublimi trabe pedibus suspensum ostentant. 
Cui qui regni affectandi adjutores fuerant, cum 
Joannem non laterent, ne inconstantie 830 po- 
nas darent veriti, palam deficiunt ; etaliiad Theo- 
dorum Luscarim Orientalibus urbibus dominantem 
ge conferunt, alii Oreetiadem concurrunt ; alii Di- 
dymolichum ingressi oum Eatinis pacem faciunt, 
et per legatos Theodorum Branam ducem sibi 
mitti petunt. Nec multum temporis intercessit, 
cum Joannes Mysie rebus constitutis, οἱ deserto- 
ribus gravibus suppliciis et novo mortis genere 
aífectis, icato et cedem spirante vultu Romanis 
bellum inferre statuit, quorum sibi dolos, fraudes, 
perfidiam, summam levitatem diutius ferendas 
esse negabat. Igitur ira percitus innumeras Scy- 
thicas turmas &blegat, quarum alie Adrianopolim 
obsederunt, alie Rusium aggresee Latinum pra- 


D 


Kal τῇδε μὲν τὰ πρὸς ἕω ἐἔφέρετο᾽ ὁ δὲ Woo 
᾿Ιωάννης τῇ Φιλιππουπόλει ἐπιστρατεύσας dus 
ταύτην xal χαθαιρεῖ προνομεύσος, xal πολλοὺς τῶν 
ἔνδον ὑποδιχάζει τοῖς ξίφεσι, xai πάλαι μὲν ἐνσχο- 
λιευόμενος τᾷ πόλει xal τῇ ταύτης ἐφεδρεύων ἀλώ- 
σει, xai βαρυμηνιῶν τοῖς οἰκήτορσιν ὡς μὴ δ᾽ ὅλως 
αὐτῷ ὑποχύπτουσι μηδ᾽ ὡς βασιλεῖ [P. 404] προσ- 
ἔχουσιν, ἀλλ’ ὡς αἱμάτων ἄνδρα ἐχτρεπομένοις, κεί 
τότε δὲ πρὸς πλείονα θυμὸν ἐκκαυθβεὶς ὑπὸ βαρδᾶρα 
φρονήματος οἷς τὸν ᾿Ασπιέτην ᾿Αλέξιον εἰσφκίσαν- 
το, χάχείνῳ μὲν ὡς ἀρχηγῷ ὑπέχειντο σφῶν, αὐτὸν 
δ' ἐπιόντα μεθ᾽ ὅπλων πολλαχῆ ἀπεχσούσαντο. Ἔν 
δ᾽ ἄν dj πόλις ἤδε καχῶν ἀθιγὴς, εἰ xa0' ἑαυτὴν 
διεξήγετο, τοῦτο μὲν ἡ π᾿ ὡς προσφερομένη Δατίνοις, 
τοῦτο δὲ τὸν Μυσόν ᾿Ιωάννην οὐκ ἐχτρεπομένη πᾶν» 
τάπασι. Νῦν δ᾽ ἑπομένη τῇ μητρὶ παῖς, ἐξ ὧν dxe- 
σφαλὴς ἐχείνη γέγονε xal εὐάλωτος βασιλὶς em 
xal πασῶν ὑπερχειμένη πόλεων, ix τούτων δὲ 
αὕτη χείροσι καχοῖς προσωμΐίλησε, καθ᾽ ὅσον mpe* 
pal, ἐκδοθεῖσα xal μαχαίρας στόματι ἔτι καὶ mp 
χαθὴρηται xal εἰς περιφανὲς ἐρείπιον xar δάφιστε;, 
καθ᾽ ἕν μόνον τοὺς ὀφθαλμοὺς διαχέον τῶν θεωγμένων, 
τὸ ἐκ ποδῶν ἀνηρτῆσθαι τόν ᾿Ασπιέτην ἐπ᾽ ἰθυτενοῦς 
σχόλοπος, διάτετορημένον τοὺς ἐπισφυρίους τένον 
τὰς xal χάλως ἐπὶ τούτων δεξάμενον: "Tz δ᾽ ἐεὶ 
τούτοις οὐχ ἔλαθον τὸν Ἰωάννην οἱ τῷ ᾿Ασπιῶ 
σύμφρονὲς καὶ πρὸς ὕψος βασιλείας ἐχεΐνων xovg 
σαντες, ὅθεν ὑφορώμενοι μὴ δίχας δοῖεν ὡς ἀλλο- 
πρόσαλλοι, ἀφίστανται λαμπρῶς. ᾿Δμέλει καὶ ἔκκο- 
δῶν χωρισθέντες οἱ μὲν προσίασι Θθεοδώρῳ τῷ 
Aáaxapt, τῶν ἑῴων κρατοῦντι πόλεων, οἱ δὲ συνδρτ- 
μόντες ἐς Ὁρεστιάδα, ἄλλοι δ᾽ εἰσιόντες τὸ Διδυμό- 
τοιχὸν Λατίνοις σπένδονται. Καὶ πέμψαντες ἀγγὲ 
λους σφίσι στρατηγὸν ἐξαιτοῦνται τὸν Βρανᾶν 6s 
δωρον. Βραχὺ τὸ ἐν μέσῳ, xa! τὴν Μυσίαν εἰσιὼν ὁ 
᾿Ιωάννης χαὶ τάχεϊ πρὸς τὸ t0. διαθέμενος, καὶ xoAi- 
σεσι βαρείαις καὶ θανάτοις γαινοῖς τοὺς ἀποστάντας 


4011 


ORBS CAPTA. 


1018 


δπενεγχὼν, ἔγνω μετ᾽ ὀργιλώδους xal φονίου βλέμ- A sidium, quod in urbe erat prestantissimum, pro- 


patoc καὶ γνώμης ἀσυμπαθοῦς ἐπιστρατεύειν Ῥω- 
μαίοις, οὐχέτι φάσχων τὰς σφῶν δολοφροσύνας 
ὁφίστασθαι xal τὸ ἄπιστον ἦθος καὶ τὸ τῆς αὐτῆς 
ὥρας πολλάκις παλιμπετὲς φρόνημα. [Τοίνυν ἀναῤ- 
ῥαγεὶς εἰς ὀργὴν στρατευμάτων Σχυθιχῶν μελισσῶ- 
νας τοῖς ἑαρινοῖς ἀνθαμίλλους ἄνθεσι διαφίησι. Τινὰ 
μὲν οὖν αὐτῶν ὡς οὐδὲ μυρμήκων στρατεύματα τὰς 
ἱερὰς ἄλως ἀμφιποτώμενα τὴν ᾿Αδριανοῦ διειλήφασι, 
τινὰ δὲ προσπελάσαντα τῷ Ῥουσίῳ πρὸς ἀντιμάχη- 
σιν ἐπισπῶνται τὸ τῇ πόλει ταύτῃ ἔφεδρεῦον ἐκ Λα- 
τίνων ὁπλιτικόν. Κράτιστον δὲ ἦν τοῦτο διαφερόντως 
τῶν ἄλλων, xal ὑψηλὸν μὲν τὰ σώματα, θαυμαστὸν 
δὲ ταῖς μελέταις ταῖς κατὰ πόλεμον, xal παρά τινος 
Τερῆ στρατηγούμενον, ἀνδρὸς τῶν πάνυ ἐπισήμων 
xai εὐγενῶν. Τὸ μὲν οὖν ὁπλισάμενον ἤει τὴν ταχί- 
στην, ἔνθα ἐξ ὁπτήρων ἐπύθετο τοὺς Zxógac xata- 
σχηνοῦν' οἱ δὲ τὴν ἐς αὐτοὺς τών Λατίνων φθάσαν- 
τες ἔφοδον εἷς τὸν τῷ Ρουσίῳ παρακείμενον τόπον 


ceris corporibus, belli usu mirabili preditum, 
Tero quodam duce viro illustri et nobili, ad resi- 
Btendum provoocant.Illi ergo milites armis correptis 
celerrime eo contendebant, ubi ex speculatoribus 
Scythas S838 castra habere cognorant. Hi vero 
Latinorum aggressione occupata clam locum sub- 
eunt Rusio vicinum ; et Latinis redeuntibus im- 
proviso conspectu sui terrorem incutiunt, ut ob 
tantam multitudinem nihil boni ominarentur. Aori 
prelio pari utriaque fortitudine commisso,tandem 
Latini multis cesis fere pmnes occubuerunt. Post 
hunc suecessum, Scythioi exercitus bellicosorum 
virorum circiter decem millia primo impetu Aprum 
citra negotium capiunt et eveatunt; inultitudinem 


B in urbe repertam partim occidunt, partim ut sub 


corona venean!, manibus post terga revinctis ab- 
ducunt ; multos etiam ceremant, vincentes illi qui- 
dem, sed victoria non humaniter utentes. 


λεληθότως παρεσδάλλουσι, xal δὴ ἐπαν᾽οῦσι τοῖς Δατίνοις ὀφθέντες τῷ τε τῆς θέας ἀδοκήτῳ διαθροοῦσι xal 
φαντάζεσθαι τὰ μὴ χρηστὰ τῷ πλήθει διδόασιν ἀμέλει xal συμπλοχῆς καρτερᾶς γενομένης, xal ταῖς ἀνδραγα- 
θίαις ἐξισουμένων ἑκατέρων, τελεοτῶν πολλὰ δράσαντες οἱ Λατῖνοι σχεδὸν ἀπέθανον ἅπαντες. Τῆς δὲ μάχης 
τσύτης οὔτω γεγενημένης, ἕτεραι Σκυθῶν ἀποσπάδες μυριάριθμοί τε χαὶ μάχιμοι περὶ (P. 405] τὸν "Amgov 
ἐλάσασαι τοῦτον εὐπετῶς χειροῦνται xal ὅλον αἱροῦσιν αὐτοδοεὶ, καὶ τὸν μὲν χαθεῖλον, τοῦ δ᾽ ἐνόντος πλήθους 
ὅ μὲν ἀπέχτειναν ol Σχύθαι, 8 δ΄ ἀπήνεγχαν εἷς λαφυροπώλησιν συνδοῦντες xal τὰς χεῖρας ἀποστρέφοντες. 


ἸΙολλοὺς δὲ καὶ πυρὶ παρέδοσαν, νικῶντες, οὐ μὴν xal ταῖς νίχχις ἀνθρωπίνως χρώμενοι. 


t. "Ex δὲ τῆς θερμῆς ταυτησὶ μάχης ἐπὶ τὴν παρ- ( 


ἁλιον τραπόμενοι Ῥαιδεστὸν, τὸν μὲν Bpavav Θεό- 
δωρον, ὅς ἡγεμόνευε τῶν ἐς Ὁρεστιάδα στελλομένων 
Λατίνων, καὶ πρὸ τοῦ ἐπιστῆναί σφας ἐχεῖθι φυγάδα 
δεδείχασιν, ὥσπερ καὶ τὸ συνεπόμενον ἐκείνῳ στρά- 
τευμα, τὴν δὲ πόλιν ὁλοσχερῶς χαὶ κατὰ κράτος 
ἑλόντες ἠνδραποδίσαντο. Εἶτα καὶ εἰς ἔδαφος βάλλου- 
σιν, ἀθάνατον τὴν πρὸς ἡμᾶς ἔχθραν ὑπὸ Βλάχων 
ἔχειν δεδιδαγμένοι, καὶ πρὸς παῖδας ἀπὸ παίδων 
παραπέμπειν ἀείμνηστον. Τὸ δὲ πρόθυμον μὴ xata- 
ψύξαντες, ἀπηντηκότες ἐχεῖθεν εἰς Πέρινθον, àx δὲ 
ταύτης εἷς τὸ Δαύνιον οὐδενὸς εἰς χεῖρας ἰόντος διὰ 
τὸ τῆς τόλμης παράδολον, καθ᾽ ἡλικίαν αὐτὰς ἧχμα- 
λώτευσὰν (73) καὶ τὰ τείχη κατήρειψαν. Οὐ μόνα δὲ 
τὰ πρὸς θάλασσαν οὕτως ἔπραττον ταῖς τῶν Σχυθῶν 
εὐχειρίαις καὶ γενναιότησι καὶ τῶν ἐπομένων σφίσιν 
lx τοῦ Βλαχιχοῦ συστήματος, οἱ καὶ μᾶλλον τοῖς πε- 
ριδόλοις τῶν πόλεων ἐπεδούλευον, σχαπάνας xal 
πτύα χειριζόμενοι, ἀλλὰ καὶ τὰ τῆς ἅλμης ἀφιστά- 
μενα πάντα τοῖς αὐτοῖς xal χείροσι χαχοῖς προσεπά- 
λαιον, μηδεμιᾶς ἐλπίδος εἰς σωτηρίαν ὑποκειμένης, 
ἐπεὶ xal ἀήθως ix δουλείας ἐλευθερίας ηὐμοιρηχό- 
τες, τῶν μεγίστων ἄεὶ ἐφιέμενοι οὐδένα μὲν τοῦ 
δυσπραγήσειν αὖθις λόγον τιθέασι, ταῖς δὲ παρατυ- 
χούσαις τύχαις καὶ νίκαις ὡς ἐπὶ πλεῖστον ἐπεξερχό- 
μενοι τῶν μὲν πρώην τέλεον ἐπιλήθονται, τοῖς δ᾽ 
ἐνεστῶσι γήθονταί τε xal ἐνυδρίζουσι. Διὰ ταῦτα 
τοίνυν ἢ τε λαχοῦσα πολιστὴν τὸν ᾿Αρχάδιον καὶ 
Μεσήνη ἐπὶ τῇδε xal πρὸς αὐτῇ Τζουρουλὸς τὰ τῶν 


14. Ab ejus pugna estu calentes adhuo, ad mari. 
timam Rhedestum conversi, Branam "Theodorum, 
qui Latinorum Orestiadem abeuntium dux erat, 
priusquam eo venirent, cum sequente exercitu in 
fugam conjiciunt ; urbem vero vi expugnatam, 
civibus in servitutem redactis, solo squant, im- 
mortales nobiscum inimicitias exercere ἃ Blachis 
edocti et propagare ad omnem posteritatem. Nec 
remissa alacritate Perinthum transeunt, inde Dao- 
nium,nemine illis ob mirabilem auduciam obviam 
eunte;et omni sexu et state capta monia de- 
struunt. 882? Neo ora maritima duntaxat ab ex- 
peditissim:s et fortissimis Scythis et Blachica co- 
horte, que illos comitabatur moenibus urbium 
cum vectibus et ligonibus infesta, sic tractata est : 
sed mediterranea quoque malisiisdem et graviori- 
bus sunt oppressa, nulla spe salutis affulgente. 
Nam qui ex servitute insvetam libertatem propitia 
fortuna consecuti sunt, maxima perpetuo aífe- 
ciantes, neque se in posterum calamitati ulli 
foro obnoxios opinantes, successibus et victoriis 
effuse indulgent, pristini status obliti, presenti 
vero leti et insolentes. Proinde Arcadiopolis, Me- 
sena et Zurulus, cum agris, villis et omni eo quod 
lis urbibus olim paruit, extremas clades sunt per- 
pesse ; et que ad urbem omnium principem usque 
pertinent, omnia sunt a Scylhis oppressa. Post 
omnia oppidum Athyra ad internecionem est dele- 
tum. Nam cives principio cum Scythis pecunia 


Hier. Wolfii nota. 


(75) Καθ᾿ ἡλικίαν 
pretationem. 


ἡχμαλώτευσαν, omni sexu et atate capta. Hoc si cui displicet, quere vos ote. NeNex- 


1019 


stularent.Deinde quosdam ex Latinorum cohorte, 
qui Rhedesti cum Brana fuerent, 88$ vesperi 
urbem ingressos Athyrani libenter et minime gra 
vatim susceperunt: putabant enim eos illio man- 
euros et cum Scylhis pugnaturos. Sed illi sub pri- 
mam noctis vigiliam inde discedunt, opera data ut 
Seythas clam preterirent; etsi spe sua frustrati, 
juxta ipsum Rhegium in Scytharum cohortes ante- 
gressas delapsi omnes exiguo momento perierunt. 
Scylhe vero post Latinorum discessum a populari. 
bus suis pecunia exactoribus clam circa mediam 
noctem funibus per muros attraocti, et portis po- 
titi,cum horribili clamore strictis ensibus in pleros. 
que adhuc dormientes, cum fuga minime expedita 
esset,irruunt. Ea igitur nocte facinus editur, quod 
lacrymas postulat instar perennium amnium pro- 
manantes. Nec enim viri et femine duntaxat par- 
tim occisi, partim in gervitutem abducli sunt, sed 
nec lactentes infantuli ejus mali expertes fuerunt : 
sed hi quoque ut immaturi et tenelli flosculi ab 
immisericordibus illis viris, ignorantibus nature 
injuriam fieri et humanitatis jus 80 eo violari qui 
iracundie ultra victoriam indulgeat, obtruncati 
sunt. Et quod magis deplorendum $384 est, im- 
placabiles homines occupatis littoribus eos qui illo 
&ccurrerant partim gladiis trajecerunt, partim 
retraxerunt, partim in aquam precipilatos submer- 
serunt.Pauci navigia adepti evaserunt. Erant etiam 
quiscalam non adepti intra puppim et remiges in 
mare deciderent. Tanta mali atrocitas fuit et pene 
internecio. Ex eo Barbari totis legionibus et exer- 
citibus pergentes vaste procelle instar omnia dis- 
sipabant, aut incendii in silva grassantis obvia 
queque absumebant. Neque rerum omnium quid- 
quam erat impervestigatom οἱ rapinis tutum. Due 
tantum ex plurimis et maximis urbibus, Bizya et 
Selybri&, et rapinas et vastitatem effugerunt, non 
modo firmis cincte moenibus, sed etiam locorum 
Bitu munitissime. Alioqui neo universalem inte- 
ritum evitassent, et pea Latinis quidem intentate 
permansissent. Ac Itali his adversitatibus fracti 
Cpoli velut in mandra condensabantur, et rebus 
ad tolerandam obsidionem necessariis comparatis 
terrestria monia inter se partiti, Romanis quo 
vellent abeundi potestatem dederunt. Hostes vero 


NICET/E CHONIAT/E 


transegerant, et aderant qui aureos nummos po- A δὲινῶν πεπόνθασιν ἔσχατα, xal ἀγροὶ καὶ κῶμαι 'χαὶ 


1020 


τἄλλα ὁπόσα ταῖς πόλεσι ταύταις ὑπέκυπτον πρότε- 
pov, xai ὁσὰ ἐς αὐτὴν τὴν πόλεων πασῶν προεδρεύ- 
ουσαν παρατείνουσι, ταῖς Σχυθικαῖς χερσὶ καθυκπέ- 
χυψαν. ᾿Επὶ πᾶσι xal ól τὸ πόλισμα τὸν ᾿Αθύραν 
οἰκοῦντες ὀλέθοοις ἀνηκέστοις περιεπάρησαν. Τὰ μὲν 
γὰρ πρῶτα ἐπὶ χρήμασι τοῖς Σχύθαις συνέδησεν, 
καὶ ἦσαν οἵ ix Σχυθῶν ἀφιγμένοι τὰ ἐκ χρυσοῦ 
εἰσέπραττον χόμματα' πρὸς δ᾽ ἑσπέραν ἐνίων ἐχεῖ. 
θεν ἀπαντησάντων Ἐχεῖσε τοῦ Λατινιχοῦ συντάγματος 
ὅ συνῆν ἐν Ραιδεστῷ τῷ Βρανᾷ, κεχαρισμένως σεί- 
σιν, ἀλλ’ οὐ προσάντως οἱ ἐν ᾿Αθύρᾳ προσφέρονται 
ᾧοντο γὰρ ὡς συμπαραμενοῦσιν ἐχεῖθι καὶ τὸν xmi 
Σκυθῶν ἀγῶνα ἐπαποδύσονται. ᾿Αλλ’ οἱ μὲν περὶ 
πρώτην φυλχαχὴν τῆς νυχτὸς ἐχεῖθεν p.e Loc xvm, 

λαθεῖν τοὺς Σκύθας xal παρελθεῖν σπουδὴν ctt 
vot, x&v ἐξέπεσον τῶν xarà σχοπὸν (14), Σχυθῶν 
ἑτέραις μοίραις προελασάσαις ἐγχύρσαντες χατ᾽ 
αὐτὸ τὸ Ῥήγιον, καὶ πάντες ὡς διὰ βραχέος ἐς τὸ 
ζῇν [P. 406] κινδυνεύσαντες. Ol δὲ Σχύθαι μετὰ 
τὴν Λατίνων ἀπονόστησιν ὑπὸ τῶν τὰ χρήματα αυλ- 
λεγόντων ὁμογενων λάθρα περὶ μέσας νύκτας διὰ rej 
τείχους ἀνιμηθέντες, καὶ τῶν πυλῶν ἐγκρατεὶς 1e 

vópsvot, τὰ ξίφη σπασάμενοι σὺν ἀλαλαγῇ cuui 
τοῖς πλείστοις ἔτι καταδαρθάνουσιν ἐπεισπέττετουτον, 
ὅτε μὴ διαδρᾶναι ῥάδιον ἦν. Γίνεται οὖν τῆς νυχτὸς 
ἐχείνης ἔργον χρῇζον δακρύων κατὰ ποταμοὺς feo 
τῶν ἀένναχ' οὐ γὰρ μόνον ἄῤῥενές τε xal θήλειαι 
τοῦτο μὲν ἀνῃρέθησαν, τοῦτο δὲ ἀπήχθησαν ὃ ορυάλω- 
τοι, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὰ ὑπομαστίδια τῶν παίδων τοῦ ταν 

ἐφάνη ἀνώτερα, ἀλλ᾽ ἀπεθερίσθη xai ταῦτα xm 
χλόην xai ἄνθος εὐμάραντον ὑπὸ τῶν ἐλέῳ ἀναλα- 
ἴων ἐχείνων ἀνδρῶν, xai μηδαμῶς εἰδότων ὡς ἀδι- 
χεῖ τὴν φύσιν xal θεσμὸν ἀθετεῖ τὸν ἀνθρώπινον à 
περὰιτέρω τῆς νίχης xal τοῦ χρατεῖν τῶν ἐναντίων 
θυμῷ χρώμενος. Τὸ δὲ δὴ μείζονος πένθους ἄξιον, 
προχατειληφότες οἱ ἄσπονδοι xàc  (óvaq τοὺς dx 
αὐτὰς συνδραμόντας οὕς μὲν διήλαυνον ξίφεσιν, ok 
δὲ ἀπῆγον ὁπίσω, οὕς δὲ κατὰ βυθὸν ἠνάγαεν» 

φέρεσθαι καὶ τοῖς ὕδασιν ἐναπόλλυσθαι. Βραχεϊςἃ 

xai σχαφῶν λαθόμενοι διεσώθησαν. Ἦσαν δ᾽’ οἵ τὰ 
διαμαρτώνττες τῆς ἀναδάθρας εἰς τὰς παρεξειρεσίες 
ὥλισθον xal παρεῤῥύησαν εἰς τὴν θάλασσαν. Oücw 
μέγα ἦν τὸ δεινὸν καὶ πολυειδὲς, xal μιχροῦ πανώ» 
λεια τῶν ἑχεῖ. 'Ex δὲ τούτου χατὰ συναγωγὰς κεὶ 
στρατόπεδα τοῖς ἔμπροσθεν προύαϊῖνον τὸ βάρβαροι 


in locis parum ab urbe dissitis commorantes, sspe ἢ ὡσεὶ καὶ σφοδρά τις λαΐλαψ διεφόρει τὸ πᾶν, ἤ " 


in pugna etiam proxime menia accesserunt: non- 
nunquam per divi Romani portam, ostentande 
fortitudinis 8885 οἱ comitantis tum felicitatis ergo, 
pauci numero ingressi, et ocoisis iig qui in porta 
erant, statim reversi, cum omni exercitu domum 
redierunt, captivos tanquam armenta, pecudes et 
jumenta pro multitudine stellarum pree se agen- 
tes. 


ὡσεὶ πῦρ ὅ διαφλέγει δρυμὸν τὰ ἐν mogly ἐπεί» 
peto. Ἣν δὲ τῶν πάᾶντων οὐδὲν ἀνεξεραύνητόν τι 
καὶ ἀπρονόμευτον, ἀλλ᾽ ix πλείστων xal μεγίστων 
πόλεων ἀσχύλευτοί τε xal ἀκαθαίρετοι Βιζύῃ τε καὶ 
Σηλυδρία παρὰ Σκυθῶν ὑπελείφθησαν: μόναι γὼ 
αὗται οὐχ ὅπως ἰσχυροῖς διειλημμέναι τείχεσιν, ἀλλὲ 
καὶ τῇ τῶν τόπων θέσει μάλιστα χρατυνόμεναι τὸν 
παντελῇ, διέδρασαν ὄλεθρον, μηδ᾽ ἄλλως ἀπὸ Λατίνων 


Hier. Wolfii note. 


(74) Κἂν ἐξέπεσον τῶν κατὰ cxomóv. [nterpreta- 
tus sum ἀποφαντιχῶς. Quod si cui displicet ómo- 
θετιχῶς exponat licet, hoo modo : Ac successu ca- 


ruissel id consilium si in cohorles alias, eto. incidis- 
sent. Paulo post, ὡς διὰ βραχέος, τὸ ὡς redundare 
videtur. 


1021 


URBS CAPTA. 


1022 


οὖσαι ἀνεπισκόπητοι (75). ᾿Ιταλοὶ μὲν οὖν ἐπὶ τούτοις εἰς ἀγεννὲς χαταθληθέντες φρόνημα ὡς εἷς μάνδραν 
τὴν Κωνσταντίνου ἐνειλοῦντο, xal τῶν ὅσα τοῖς πολιορχουμένοις χρήσιμα ἐπεμέλοντο, τὰ πρὸς χέρσον τείχη 
διανειμάμενοι, καὶ Ῥωμαίοις ἐνέδοσαν ἔνθα σφίσι βουλητὸν ἀπανίστασθαι. Τὸ δὲ πολέμιον χρονίσαν ἐν τοῖς 
μικρὸν ἄποθεν τῆς πόλεως χωρίοις, πολλάκις δὲ xal τοῖς τείχεσι προσεγγίσαν ἐν τῷ μάχης ἅπτεσθαι, ἔστι 
δ᾽ ὅτε καὶ διὰ τῆς λεγομένης τοῦ ἁγίου Ῥωμανοῦ πύλης κατ᾽ ὀλιγίστους ἐπεισιὸν πρὸς ἀνδρείας ἐπίδειξιν, 
εἰπεῖν δὲ καὶ τύχης, ἧτις ἐν ταῖς τότε πράξεσι αὐτοῖς συνεςείπετο, xal μετὰ φόνον τῶν ἔν ταῖς πύλαις 
αὐτίχα μάλα ἐπαναλῦσαν, εἷς τὰ οἵχοι πάλιν πανστρατὶ ἐπανέζευξε, κατὰ μὲν ἀγέλας χτηνῶν τὸ αἴχμάλωτον, 
κατὰ δὲ τῶν ἄστρων τὴν πολυπλήθειαν τὰ ὑπὸ ζυγὸν καὶ δίαιταν ζῶα ἐληλαχός. 


Ἔπειτα μετὰ πλείστων xal χρατίστων δυνάμεων À 


ἐξιὼν ὁ ᾿Ιωάννης παντὸς ἔργου χρεῖττον xal προυρ- 
γιαίτερον τίθησι τὴν ᾿Αδριανοῦ χειρώσασθαι καὶ 
καταστρέψαι τὸ Διδυμότοιχον, κρίνων τάσδε τὰς 
πόλεις ἄθλον τοῦ πολέμου παντὸς, καὶ ὡς εἴη ἅμα 
[P. 407] οὕτως αὐτῷ τῆς θράκης ἀπαναστήσειν 
Ῥωμαίους καὶ θηρίοις ἀνειχέναι μόνοις αὐτὴν εἰς 
ἐνοίκησιν. Περὶ τοίνυν τὸ Διδυμότοιχον καταστρατο- 
πεδευσάμενος, καὶ τὸ χωρίον ὁρῶν ὑπερδέξιον χαλε- 
πόν τε xai ἄπορον αἱρεθῆναι, μεταφέρειν τὸν ποτα- 
μὸν "E6pov ἐπεδάλετο, περιχλώμενον τῷ φρουρίῳ 
καὶ διὰ καθόδων τοῖς πολλοῖς ἀγνώστων τοὺς ἔνδον 
ποτίζοντα. Καὶ μηχανὰς περιστήσας τὸ τεῖχος ἔτυ- 
Ti&v, ἐν οἵσπερ sixate μὴ πάμπαν εἶναι τοῖς προσ-- 
δάλλουσιν ἀχατάσειστον, οὔτε μὴν προεχλύοιντο τὰ 
διαφιέμενα τῶν λίθων βάρη τῷ διαστήματι. Οἱ δ᾽ 
ἔνδον τὸν ᾿ἸΙωάννην ἐχμειλισσόμενοι παραλογάς τινας 
xai φάσεις εὐπρεπεῖς xol παραχλήσεις αἱμύλους 
προσῆγον καὶ πόῤῥωθεν, καὶ ὡς βασιλέα σφῶν 
ἀνευφήμουν ἐφιστάμενοι ταῖς ἐπάλξεσι, καὶ φόροις 
ὑποκεῖσθαι καθωμολόγουν, xal πάντα δρᾷν συνετί- 
θεντο προθύμως ὁπόσα ἄν ἐχεῖνος ἔχῃ διχτάττεσθαι, 
πλὴν τοῦ δέξασθαι αὐτὸν τῷ πολίσματι. Ὁ δὲ πρὸς 
ὀργὴν ἐκφερόμενος xal χαλεπαίνων οὐδαμῶς αὐτοὺς 
ἐπὶ τούτοις προσίετο, ἀλλ᾽ ὑπεαστῆναί οἱ τοῦ φρου- 
ρίου πολὺς ἐγκείμενος, ὡς καὶ μόνον οὕτω σπεισό- 
μενος, xat' οὐδὲν ὑφίετο τοῦ ἀγῶνος, ἐπάλξεις 
ἀποσύρων τῇ βίᾳ xal τῷ ῥοίζῳ καὶ τῷ μεγέθει τῶν 
ἀφιεμένων χερμάδων, καὶ γωνίας πύργων κατασπῶν, 
xal χαταῤῥηγνὺς τὰ τούτων θωράχια (16). Oi δ’ 
ἐντὸς δρυφάκτους καὶ γέῤῥα πηξάμενοι, νεόδορα νάχη 
τοῖς τείχεσι προπετάσαντὲες, ὡς περιολισθαίνειν αὐ- 
τοῖς χολπουμένοις ὅσα al μηχαναὶ διηφίεσαν. Ἕως 
μὲν οὖν ἀνοχὴν τῷ μαχισμῷ παρεῖχεν ὁ ᾿Ιωάννης, 
καὶ οὗτοι σχήμασιν ἱλασίμοις καὶ ῥήμασιν ἑναισί- 
μοις ἐπλάττοντο τὸν ὑπούθαίγοντα χαὶ ἐτέχναζον" 
ἡνίχα δ᾽ ἐκεῖνος ἀποδιδάζων τῶν ἵππων τὸ γενναῖον 
τῆς στρατιᾶς κατὰ τὰ παρεῤῥωγότα μέρη τοῦ 
τείχους τοῦτο διέταττε πεφραγμένον τοῖς ὅπλοις 
πάντοθεν, f| xal πρὸς ἐπιδατηρίους ἔδλεπε μηχανὰς, 
καὶ τὸ λοιπὸν ἀντιπαρεξέτεινε στράτευμα πανταχῆ, 
τότε χαὶ αὐτοὶ τὰ τῶν ὑποπιπτόντων ἀποδυόμενοι 
προσωπεῖα xal τὸν λαμπρὸν πολέμιον παραφαινον- 


Inde Joannes cum maximis et fortissimis copiis 
egressus, Adrianopolis et Didymotichi expugnatio- 
nem ceteris rebus omnibus anltevertendam esse 
duxit, simul quod ec urbes totius belli premium 
essent, simul quod ea ratione, Romanis pulsis, 
Thraciam solis feris incolendam traditurus esset. 
Castris itaque ad Didymotichum positis, cum op- 
pidum vidcret in loco edito situm difficulter ex- 
pugnari posse, fluvium Eurum, qui id ambibat et 
per meatus paucis cognitos civibus aquam suppe- 
ditabat, alio divertere instituit, et inachinis in cir- 
cuitu collocatis murum ferit, qua parte labefactsri 
posse nec gravium saxorum impetum intervalli 
magnitudine laseatum iri putabat. Oppidani vero 
ut Joannem  placarent, excusationes, speciosa 
verba et blandas preces otiam pretendebant; et 
stantes in propugnaculis eum pro suo rege cele- 
brabant,el tributa pensuros ceteraque omnia que 
imperasset alacriter facturos promittebant, modo 
ne eum urbe 886 recipere cogerentur. Ille vero, 
ira percitus eas conditiones prorsus aspernabatur, 
nec alia ratione 8e pacem facturum asseverabat, ni 
c9stello sibi cederent. Neo de oppugnatione quid- 
quam remittendo, vi, impetu et magnitudine saxo- 
rum propugnacula, turrium angulos revellebat, eo- 
rumque libicines perfringebst. Oppidani vero tabu- 
latig et cratibus intus structis, recens detractis 
velloribus menia tegebant, ut machinarum saxa iis 
involuta labascerent. Ac dum Joannes pugnam re- 
mittebat, supplici gustu et blandis verbis submis- 


C sionem callide simulabanti. Cum vero ille fortissi - 


mum quemque equo descendere jussum et ferro 
undique tectum juxta perfractas muri partes col. 
locabat,aut scalas parabat et reliquum exercitum 
passim extendebat, tum et ipsi abjecta supplicum 
persona, aperto Marte, ut res ferebat, se defende- 
bant,salutem suam in moenibus esse positam haud 
ignari, neo quidquam necessitate violentius judi- 
cantes. Ac desperatione et iracundia ducibus, haud 
pauciores clades inferebant quam accipiebant, for- 
Liter οἱ audacter dimicando. Barbarus igitur, longo 
tempore in hac obsidione contrito, in Mysiam re- 
vertitur irrito conatu, ut ignis 887 deficiente ma- 


Hier. Wolfii note. 


(79) Μυηδ᾽ ἄλλως ἀπὸ Λατίνων οὖσαὶ ἀνεπισκχό- 
πῆτοι. Converti ὑποθετιχῶς : Ni. tam muniti fuis- 
sent, nec Latinorum rapacitatem vitaturas fuisse. Si 
cui vero τὸ μηδ᾽ ἄλλως pro ἄλλοσε μηδ’ intelligere 
mayis placet, sic vertat : praesertim cum nec a La- 
finis negligerentur. Dubito an pro μηδ᾽ ἄλλως potius 
sitlegendum μηδ᾽ ὅλως’ nam hereclis coder, etsi 


solus integer, tamen negligenter scriptus est, Ὧ 
Eu pavor ου ὀμθαιθενίδος, τοῦ ἐχ ἐΜονεμδασίας 
μετὰ τὴν παράδοσιν τῆς ἑαυτοῦ πατρίδος. 

(76) θωράκια fibicines verti, non quod verum 
putem, sed quod solide columne, ut Virgilii joco 
utar, nondum advenerunt. 


1033 NICETJE CHONIATE. 1 


teria, restincto ardore. ἤυο accedebat quod passim A νοντες, ἐν οἷς εἶχον ἧμυνοντο, ἐν τοῖς τείχεσι χε 
fama vagabatur, Latinum exercitum in re bellica νὴν ὁρῶντες τὴν σωτηρίαν xal μηδὲν τῆς ἀνά 
exercitalissimum obsessis auxilio venturum esse. βιαιότερον ἕτερον χρίνοντες, ἀπογνώσει τε 
Tunc Joannes Camaterus patriarcha, qui post θυμῷ στρατηγούμενοι οὐκ ἐλάσσω ἔδρων ὧν ἔπας 
exsilium Didymotichi inquilinum agebat, vitam χειρῶν καὶ τόλμης ἔργα ἐπιδειχνύμενοι, "Dxavix 
cum levi morte commutavit. ἐπὶ τῇ πολιορκίᾳ ταύτῃ χρονοτριθήσας ὁ βάρξ 
ἐπάνεισιν ἐς Μυσίαν, περισθεσθεὶς μὲν xal τὴν ὁρμὴν ἀπορίᾳ ὡς καὶ ὕλης ἐχλειπούσης φλὸξ, ἀλλὰ δὴ κα 
ριψοφηθεὶς ὑπὸ φήμης, ἑτέρῳ ἐξ ἑτέρου παραδούσης xal πολλαχῇ διατρεχούσης Λατινικὸν στῖφος ἔντι 
πολέμῳ πρὸς ἐπιχουρίαν ἐχεῖθι μέλλων ἀφίξεσθαι. Τότε δὲ μαλαχῷ θανάτῳ τὸν βίον προήχατο xai ὁ πατριό 


᾿Ιωάννης ὁ Καματηρὸς, καταλελυχὼς πλάνης χαὶ ἄποικος ἐς τὸ Διδυμότοιχον. 


15. Latini vero se a Didymotichinis et Adriano- 
politanis accersi haud gravatim accipientes, quod 
inde res suas meliores fore arbitrabantur, cum il- 
larum defectio primum spes et conatus eorum in- 
fregisset, Cpoli digressi principio ad Athyram 
castra ponunt, postridie Selybriam intrant, et ali- 
quot diabus ibi exactis et commeatu preparato 
Adrianopolim occupant. 


Quie autem Scytheet Blachi in illisinoursionibus 
perpetrarant, ea hujusmodi erant qualia nec visa un- 
quam nec auditasunt, nec cuiquam in mentem ve- 
nerunt. Urbes ante maxime et celebres et frequen- 
tissime, oppida spectatu digna, agri et prata amce- 
nissima, horti pulcherrimi, perennibusrivisfecunui, 
alte domus, habitationes 8338 conspicue, summo 
artificio constructe et variis coloribus exornate, 
venustissima lavacra, uvis onuste vites, arva se* 
getibus gravida, et alia sexcenta que tempus pro- 
ducit,quaque vitam nostram ornant et terram ju- 
cundamy,gratiis affluentem et optabilem reddunt, ea 
omnia hominibus vacua, echinis et feris lantum la- 
tibula prebebant. Que qui videret, cum maximo 
ejulatu et fletu,capite pulvere consperso, diceret se 
destructionem universi cernere, aut novam illam 
rerum naturam, quajussit Deus gramina et herbas 
prolificum semen pro cujusque genere et similitu- 
dine ex terre visceribus gigni, cum nondum esset 
bomo qui eis uteretur. Unde mihi lingua suppetet 
ad justam et copiosam tantorum malorum enume- 
rationem? aut magnitudo vocls, que scripta hec 
ad longe remotos transmiltat ? O me miserum de- 
oriptorem, quibus cladibus describendis supersurn ὃ 


ιε΄, ΟἹ δ᾽ ἐξ Ἰταλῶν οὐκ ἀηδῶς, ἀλλ᾽ ὡσὲὶν ὀρ 
δεξάμενοι τὴν ἐς ᾿᾽Ορεστιάδα καὶ τὸ Διδυμότ 
πρόσκλησιν τῶν Ῥωμαίων, ὡς δῆθεν τὰ κατὰ 
διομαλίσουσαν πρᾶγματα, ὅτι καὶ πρὸς τέων πι 
τῶνδε πρώτως ἀπὸ πασῶν ἐλπίδων καταῤῥα 
Qovto, ἄραντες ἔκ τῆς Κωνσταντίνου τὴν μὲν 
τὴν πρὸς τῷ ᾿Αθύρᾳ στρατοπεδεύουσι, τῇ δ᾽ ὅστ 
εἴσω Σηλυδρίας παρήλθοσαν. [408] 'Exeiüev δὲ 
pz« τινὰς διαγαγόντες καὶ ἐπισιτισάμενοι τὴν ᾿Α 
νοῦ κατειλήφασι, 

Τοιαῦτα δ᾽ ἦν τὰ ὁπὸ Σχυθῶν xal Βλάχων ἐν 
τότε διαπραχθέντα ἐπιδρομαῖς, ὁποῖα οὗς οὖν 1 
σεν οὔτε ὀφθαλμὸς ἑώραχε πώποτε, οὔτε μὴν 
καρδίαν τινὸς ἀναδέδηχκε. Πόλεις μέγισται S 
περίπυστοι, μυριάνθρωποι, χωμοπόλεις ἀξιοθὶ 
ἀγροὶ καὶ λειμῶνες καλλιφύτευτοι, παράδεισο 
θαλεῖς, ἀειῤῥύτοις νάμασιν ἀγλαόχαρποι, ψό 
δόμοι καὶ οἰκήσεις περίόλεπτοι, ἐς ὑπερδολὴν 
λοτεχνημέναι καὶ χρώμασι πολυειδέσι Ben vto, 
παντοδαπαί τε χάριτες βαλανείων χαὶ καρποῦ; 
ἡμερίδες καὶ λήϊα τῷ σίτῳ ἀκμάζοντα χαὶ ἄλχξ 
μυρία, ὁπόσα φύουσιν ὥραι καὶ τὸν ἡμέτερον βίον ἀ 
λουσι καὶ τιθέασιν ἔπιτερπὲς καὶ πάσαις χάρισι 1 
στεφὲς xal πολυάρατον τὸ περίγειον, ταῦτα δὴ π 
ἔρημα ἀνθρώπων ὁρώμενα ἐχίνοις μόνοις καὶ Or, 
οἰκήσιμα ἦν. Εἶπεν ἄν τις ἐπιστὰς ἐχείνοις καὶ m 
στα χκοψάμενος καὶ δάχρυ χεάμενος καὶ κόνιν mac 
νος καταστροφὴν ὁρᾷν τοῦ παντὸς, ἢ γοῦν τῶν ὃ 
ἑτέραν παραγωγὴν (TI), καθ’ ἣν μὲν ὃ Θεὸς, 
φαίνετο χόρτον χαὶ βοτάνην καὶ σπεῖρον e 
κατὰ γένος τε xal καθ’ ὁμοιότητα ἐκ τῶν Oed 
τῆς γῆς ἀναδίδοσθαι, ὁ δ᾽ ἄνθρωπος οὕπω ἦν ὁ 
τοις χρησόμενος. Ἠόθεν ἄν ἐπλούτησα Y^ 6c 
τοσούτων xaxüv διαρχῆ xai φιλότιμον ἀπαρίθμ 


quanta mea et meorum popularium mala comme- ἢ ἢ φωνῆς μέγεθος διαπεμπούσης τοῖς πόῤ δωθεν 


moro ? quis talia tropea ab hostibus erecta saltem 
intueri sustineat ? Nam olim qui prelio vicerant, 
humane conditionis memores neo immortalia odia 
conservanda esse rati, tropea ex parvis lignis et 
saxis constituebant, ut exiguo temporis intervallo 
abolerentur, $889 quippe non amicitie monu- 
menta, sed inimicitiarum et omedium irritamenta. 
Nunc vero eversiones urbium et rerum omnium 


τὰ γραφόμενα ; ὧς δυστυχὴς ἐγὼ συγγραφεὺς, 
κακοῖς ἐταμιευόμην, οἵοις ἐμοῖς τε xal τῶν ou. 
δυσπραγήμασι τὸν λόγον χαρίζομαι. Τίς γὰρ ἄ' 
σχοίη ὅλως ὑπενεγκεῖν τοιαῦτα θεώμενος τρι 
πρὸς τῶν πολεμίων ἀνεγειρόμενα ; οἱ μὲν γὰρ 1 
τῆς μάχης κρατοῦντες, ἀνθρώπινα φρονοῦντε 
ἀθάνατα μίση τηρεῖν δοχιμάζοντες, διὰ ξόλων καὶ 
χέων λίθων ἀνίστων τρόπαια, ὅπως ὀλίγον χρόνο 


Hier. Wolfii nota. 


(77) Ἢ γοῦν τῶν ὄντων ἑτέραν παρχγωγήν. Aut 
eliam rerum creationem. Respicit ad agros οἱ ur- 
bes custodibus vacuas. Verteram principio aut 
rerum naturam ab eo diversam, qua jussit, eto. Pu- 
tabam enim loqui de vastitate Thracie incendiis 
deformate. Sed hanc sententiam repudio, quod se- 


quitur ὁ δ᾽ ἄνθρωπος οὐχ ἦν, qupsi dicat Thi 
fuisse eam faciem que recentis mundi fuerit! 
toribus vacui. 

(78) Δισπεμπούσης τοῖς πόῤῥωθεν Transmi 
ad posteros esset τοῖς μετέπειτα, Ad quam signi 
tionem τὸ πόῤῥωθεν non satis commode defleet 


1025 


UNHBti CAPTA. 


1026 


μεμενηκότα παρέρχηται, ὃς μηδὲ φιλίας ὁπομνήματα A vastitates indicia victories & Barbaris sunt reperta, 


ὄντα, ἀλλ᾽ ἔχθρα, xal προχόσεως αἱμάτων ἐμπυρεύμα 
τα. Novi δὲ πόλεων χατασχαφαὶ xai τοῦ παντὸς dpa. 
νίσεις δείγματα τῆς νίκης πρὸς τῶν Bap6ápov ἐξεύ- 
ρηνται, οἷς θεόθεν εἰς μαστίγωσιν ἐχδεδόμεθα. Οὐχ 
ἀνεχόμενοι δὲ εἰ μὴ xal τὸν κολοφῶνα τῶν ἀτοπη- 
μάτων προσεπιθήσουσι xal προσεπάγωσι τὰ παλα- 
μναιότατα, καὶ γε τῶν Ῥωμαίων τινὰς συγχατέχω- 
σὰν ζῶντας τοῖς ἤ φυσιχῷ μόρῳ ἣ xal νόμῳ πολεμίῳ 
[P. 409] καταστρέψασι τὸ ζῇν ὁμοφύλοις ἐκείνοις, 
συνεντυμδεύσαντές σφισιν ἱππάρια — Cpoptxà οἷς 
ἐπεχάθηντο xal τόξα χερουλχὰ xal ἀμφήχη φάσγανα, 
μὴ ὄντος λυτρουμένου μηδὲ σώζοντος. Obtw παρὰ 
βαρδάροις οὐ φειδώ τις καὶ συστολὴ τῶν ἀνομόίων 
τῇ φύσει πράξεων. Ἦσαν δ᾽ ἡμέραι πασχάλιοι, τῆς 
ἐνάτης διιππευούσης ἐπινεμήσεως, τοῦ ἐξαχισχιλιο- 


στοῦ τετάρτου xal δεκάτου ἔτους, ἡνίχα τὰ οἰχτρὰ 


ταῦτα καὶ πᾶταν ἀκοὴν xal θέαν δεινὴν ὑπερπαίοντα 
συνηνέχθησαν. ΠΙαιάνων τοίνυν xal στεναγμάτων 
ξύμπας ἐπεπλήρωνο χῶρος ὃν ἐπῆλθε τὸ Σκχυθιχὸν, 
καὶ θρῆνος χαὶ οὐαὶ καὶ χλαυθμὸς τὸν ἦχον ὑπερ- 
ἐφώνει τὸν ἑορτάσιμον. Καὶ ὅτε τάφων χένωσις xal 
ἄδου χαθβαίρεσις καὶ τὰ ἐκ νεχάδων ἀνεγερτήρια τοῖς 
εὐσεδοῦσιν ἔδετο, τότε εἰς χευθμῶνας γῆς xal τὰ 
τοῦ ἄδου ζοφερὰ xal φοδερὰ σχηνώματα κατὰ 
συνόδους αἱ πόλεις καθίεντο. Τὰς δ᾽ ἀπαγωγὰς, 
τὰς δὲ προνομὰς, τὴν δ᾽ ἐναπεῤῥιμμένην ταῖς τρι- 
ὀδοις ἄωρον ἡλιχίαν καὶ τοὺς διαξιφισμοὺς τῶν 
προηκόντων χρόνῳ σωμάτων τίς οὕτω πολύδαχρυς 
καὶ πολύθρηνος ἐν ἀνθρώποις ὡς ἀξίω, xal πενθῆσαι 
καὶ δεξιώσασθαι δάχρυσι ; πρὸ δὲ τῆς ἐπιδρομῆς 


quibus divinitus flagellandi concessi sumus ; qui 
non ferendum esse rati, nisi colophonem imma- 
nitati suse imponerent et atrocissima scelera ad- 
jungerent, aliquot. Romanos vivos (neque enim 
quisquam erat qui eos vel redimeret vel conser- 
varet) cum popularibus euis vel naturali morte 
defunctis vel bello cesis tcrra obruerunt, sepultis 
una equis velocibus quibus insederant, corneis 
arcubus et encipitibus gladiis. Ita Barbari ἃ rebus 
nalure conirariis nulla reverentia, nullo metu 
deterrentur.Cum hec miserabilia spectacula, quie 
omnem verborum atrocitatem superant, ederentur, 
Paschales dies erant, indictione 9 anni 0714 ; et 
et omnis locus quem Scytha pervagantur et 
hymnis et suspiriis erat plenus. Lamentationes et 
ejulatus festivarum cautionum sonum superabant. 
Cum sepulerorum evacuatio, inferni destruclio et 
a mortuis resurrectio a piis hominibus celebra- 
bantur, tum in recessus telluris et inferni caligi- 
nosa el horribilia tabernacula urbes cateryatim 
detrudebantur. Abductiones vero, direptiones, 
$40 immature «elatis in triviis abjectiones et 
genilium corporum dissectiones, quis omnium 
mortalium ita lacrymis et luctu abundat, ut satis 
lugere et deplorare queat? Ante hanc Scythicam 
incursionem circa Thraeie campos cornicum et 
corvorum legiones, alie ἃ septentrione, alie ab 
austro, fato quodam, non fortuito casu, in unum 
locum congregate pugnam commiserunt. Sed corvi 
magnitudine corporum phalanges meridionalium 


τῆσδε τῆς Σκυθικῆς περὶ τὰ Opqxuxà πεδία χορωνῶν C cornicum in fugam verterunt. 
xal χοράχων στρατόπεδα, ἃ μὲν ἀπὸ μερῶν τῶν βορείων, ἃ δ᾽ Ἐχ τῶν νοτίων, κατ᾽ ἐξχισίαν τινὰ xal μὴ 
αὐτόματον συνδρομὴν εἰς ἕνα συνεληλυθότα χῶρον ἀλλήλοις συνέῤῥαξαν͵ xal κατευμεγεθήσαντες οἱ κόραχες 


τὰς τῶν ἐκ νότου χολοιῶν ἐτρέψαντο φάλαγγας. 

Οὐ μόνον δὲ τὰ Θρᾳχῷα ὁ δαίμων ἀντιπεριέστη- 
σὲν εἰς τοιαύτην ἀθλιότητα, xal πειρασμῶν μὲν 
ἀνεῤῥάγη θάλασσα, xaxov δ᾽ ἀνηχέστων κλυδώνιον 
ἔζεσε καὶ συμφορῶν ἀνεῤῥιπίσθησαν λαίλαπες, ἀλλὰ 
τὰ καθ᾽ ἐσπέραν οὐ πρὸς ἔλαττον ἔπασχον. ᾿Αθήνας 
μὲν γὰρ καὶ Θήδας xai Εὐθδοιαν xai τὰ περὶ Με- 
θώνην xal Πάτραν σπεῖρα Καμπάνων xal Λατίνων 
εὐσύνοπτος ὡσεὶ χαὶ χτήσεις διενείμαντο πατρῴας. 
Οἱ δὲ σφῶν δεσπόζοντες πρότερον ἐν προπηλαχισμῷ 
xai ἀτιμίᾳ ἠνείχοντο σφίσι μᾶλλον χαθυποχύπτειν 
ἢ νυγμόν τινα λαδεῖν ἐς ψυχὴν καὶ ὑπὲρ ἑαυτῶν 
καὶ τῶν τέχνων ἀγωνίσασθαι, μήτ᾽ αὐτόθεν εἷς ἐλεύ- 


Neque vero Thraciam duntaxat fortuna in hu- 
jusmodi clades, afflicionum mare, extremorum 
malorum fluctum et calamitatum turbinem conjecit, 
sed nec Occidentalium conditio fuit melior. Nam 
Albhenas, Thebas, Eubeam,Methonem, Patras cohors 
Campanorum et Latinorum non magna tanquam 
patrimonium divisit. Qui vero iis locis prius im- 
perabant, illis cedere cum derisu et ignominia 
quam exstimulalis animis pro semetipsis et liberis 
pugnare maluerunt, neque siatim libero spiritu 
concepto, nec vel sero tandem ad saniorem mentem 
reversi.Erant etiam qui ambitione contra patriam 


θερον παροξυνθέντες φρόνημα, μήτ᾽ ὀψὲ mote νοῦν ἢ prorsus 848 inflammati, servilibus ingeniis ho- 


ἔχειν ἀρξάμενοι. Εἰσὶ δ᾽ οἵ xai εἷς ὀλοσχεῤῇ φιλο- 
τιμίαν χατὰ τῆς ἑχυτῶν πατρίδος ὕπεχχαντες 
ἀνδραποδώδεις ἄνθρωποι, τρυφῇ καὶ ταῖς ἄλλαις 
ἀπονοίαις διεφθαρμένοι, ὀχυρωμάτων xal φρουρίων 
ἀποτόμων λαδόμενοι, οἱ δὲ καὶ πόλεων εὐτείγ ίστων 
ἐπιδάντες, κακοδαίμονας τυραννίδας περιεὔαλοντο, 
καὶ δέον φιλεγθρεῖν Λατίνοις, οἱ δ᾽ ἀντωφθάλμουν 
ἀλλήλοις καὶ Λατίνοις τὸ καινὸν ἐσπένδοντο (79). Ὁ 


mines, deliciis et luxu corrupti, munitionibus et 
preruptis castellisaut munitis urbibus occupatis in- 
felices tyrannides constituerent; et cum Latinorum 
inimicitie expetende essent, alii aliis insidiantes, 
eum illis colluderent ct nova pacta inirent. Nam 
Leo Scurus Corinthum et Nauplium, ut supra dixi, 
gubernabat ; Chameretus Leo, qui Lacedemoni do- 
minabatur, Laconum tyrannus erat /Etoliam et 


Hier. Wolfii note. 


(79) Kai Λατίνοις τὸ xawóv ἑσπένδετο, Novilas 
$lla, hoc est, novi tyranni eum Latinis paoisce- 


bantur. Fortassis legendum τὸ χαινότατον icniy, 


δοντο, quod maxime mireris, ut «à μέγιστον usurpa. 


1027 


NICETAS CHONIATAE 


1028 


confinia Nicopolis et que ad Epidamnum vergunt, A piv yàp Σγουρὸς Λέων Κόρινθον διεῖπε xal Ναύ- 


Michael Joannis sebastooratoris nothus filius sibi 
vindicavit. Bonifacius vero marchio "'CThessalonice 
degens omncm maritimam oram, que infra H«l, 
nyrum est, et Larisseam planitiem tenebat, et ve- 
ctigalia Grecice et Peloponnesi peroipiebat. Praeter 
hos alius toparcha Thessalie montana, que nunc 
magna Blachia dicitur, tenebat. Occidente in tot 
tyrennides distraelo, quid boni non aberat, quid 
mali non aderat? Pecuniarum ereptiones, relega- 
tioncs, cedes, exilia, inala denique infinita, quo- 
rum maxima ex parte Romani tyranni auctores 
erant, et Scurus Leo omnium maxime, qui, recte 
gane, patrie quoque sue non pepercit. Idem cum 
Nicolao Corinthiorum archiepiscopo reconciliata 
gratia virum eum $42 sue menssm adbibuit, el 
corpore illi conjunctus animo seque ac prius ab eo 
abhorrebat. Unde illum prius effossis oculis, pos- 
tea de rupeprecipitavit. 


πλιον, ὡς καὶ ἔμπροσθεν 185607, pov ὁ δὲ Χαμαρετος. 
Λέων τῆς χοίλης χρατῶν Λαχεδαίμονος τύραννος 
ἣν τῶν Λαχώνων. Αἰτωλίαν δὲ καὶ τὰ τῇ Νικόπόλει 
προσοριζόμενα, xal ὅσα πρόεισιν ἐς ᾿Επίδαμνον, 6 
Μιχαὴλ ἰδιώσατο, ὃν ἐκ σπερμάτων σχοτίων ὃ σε- 
δαστοχράτωρ ἐφύτευσεν Ἰωάννης. Ὁ δὲ μαρκέσιος 
Βονιφάτιος τῇ Θεσσαλονίχῃ προσεδρεύων ὑποκχειμέ- 
νὴν εἶχεν ἑαυτῷ τὴν ἐς ᾿Αλμυρὸν [410] ὑποκειμένς 
ἀγχίαλον πᾶσαν, val πεδίων ἤρχετο Λαρισσαίων͵ 
καὶ μετελάγχανε τῶν φόρων ὁπόσαι ἐξ ᾿Ελλάδος xi 
τῆς νήσου τοῦ Πέλοπος εἰσεπράτσοντο. ᾿Επὶ δὲ oj 
τοις καί ἄλλος τις τὰ Θετταλίας κατέχων μετέωρ:, 
& νῦν μεγάλη Βλαχία κικλήσχεται, τοπάρχης 3j» τῶν 
ἐκεῖ, Εἷς τοσαύτας δὲ τυραννίδας διαιρεθείσης cic 
ἑσπέρας τί μὲν τῶν καλῶν οὐχ ἀπῆν, τί δὲ τῶν 
χακῶν οὐ παρῆν ; χρημάτων ἀφαιρέσεις, τῶν fa 
ψαμένων (80) ἐκτοπίσεις, σφαγαὶ καὶ φυγαὶ χὰ 
μυρία πρὸς τούτοις ἄλλα δεινὰ, ὧν τὰ πλείω οἱ ix 


Ῥωμαίων ἐπετόλμων τύραννοι, μάλιστα δ᾽ ἁπάντων ὁ Σγουρὸς Λέων, ὅς οὐδὲ τῆς γειναμένης εὖ ποιῶν 
ἐφείσατο, ἀλλὰ καὶ τῷ τῆς μητροπόλεως Κορίνθου ἀρχιποίμενι Νικολάῳ σπεισάμενος xal τὰς πρώην 
διχονοίας διαλυσάμενος, xai σύσσιτον οὕτω τὸν ἄνδρα παρειληφὼς, τὸ μὲν σῶμα συνέστιος qw, «τὸ δὲ 


φρόνημα δυσμενὴς ὁποῖος xa! πρότερον, ὅθεν τὰς κόρας αἱμάξας αἱμάξας εἶτα xal κατὰ σχοπέλων ἀφίτσι. 


16. In Oriente porro Prusei, Niceenses, Lydi' 
Philomolpl, Smyrna, Ephesus, et interjecta oppida 
Theodoro Lascari parebant,qui etiam longis navibus 
fabricatis plerasque insulas subegit, et pace cum 
Iconii sultano Caichosroe facta partem imperii Ma- 


ιζ΄, Κατὰ δὲ τὴν ἕω llpousaiot piv καὶ Νιχετῷ 
Λυδοί τε καὶ οἱ Φιλέμολποι καὶ Σμύρνη καὶ "Bucm 
xal τὰ μεταξὺ τούτων χείμενα Θεοδώρῳ τεροσενεῖ- 
Xov τῷ Adsxapi. Ὁ δὲ xal νῆας μαχρὰς τεχκτηνάμε- 
νὸς τὰς πλείους τῶν νήσων ὑπηγάγετο. Στεει σάμενος 


nueli Maurozomee illius socero concessit. Ea pars C δὲ καὶ τῷ Katyosoón τῷ τοῦ Ἰκονίου S o0) xiv, 


erat Chone,mei scriptoris Nicete patria, et huic fi- 
nitima Phrygie Laodicea, et alia loca que fluvius 
Meander anfractu suo complectitur, donec in mare 
exonerat. David veroel Alexius íratres, Manuele AÁn- 
dronici Romanorum tyranni filio nati,alter Ponti He- 
racleam et Paphlagoniam gubernabat, alter Alexius 
OEneum et Sinopen urbes et ipsam Trapezuntem 
tencbat. Attalie alius quidam dominabatur, no- 
mine Aldebrandinus, natione Italus, sed Romano- 
rum institutis probe educatus. Item Rhodus alium 
principem habebat. Enimvero cum de communi 
sententia et deliberandum et agendum esse!, de 
patrie partibus nondum afflictis conservandis et de 
expugnatis urbibus ín integrum restituendis, 8.48 
illi ambitione praecipites οἱ tyrannici nominis af- 
fectatione czeci inter sese digladiabantur: quibus 
dissensionibus et rixis hostibus summam occasio- 
nem primo impetu Romanos evertendi suppedita- 
bart.Unde cuivis Latinarum gentium,quarum (anta 
multitudo et varietas est, que Romanosoppugnatum 
ibat,illud ex sacris Litteris usurpare licebat: « Per- 
secutus comprehendam, spolia dividam, explebo 
animum meum,occidam gladio meo, dominabitur 


μέρος ἀπένειμε τῆς ἀρχῆς τῷ κηδεστῇ ἐκείνου Me- 
νουὴλ τῷ Μαυροζώμῃ. τὸ ἦν ἐμοῦ τοῦ συγρε- 
φέως Νικήτα πατρὶς αἱ Χῶναι xal d Gy y cclzen 
ταύτῃ Φρυγικὴ Λαοδίχεια, καὶ εἰς ὅσα περικλᾶτει 
Μαίανδρος ἀπερυγγάνων ἐς ἅλα τὰ νάματα. Δαβὶδ 
δὲ xal ᾿Αλέξιος οἱ ἐξ υἱέος φύντες τοῦ '’Ρωμείων 
τυραννήσαντος ᾿Ανδρονίχου (Μανουὴλ ἐκείνῳ τὸ 
ὄνομα), ὁ μὲν τὴν κατὰ ἸΙόντον ᾿Ηρχκλειαν καὶ [{5- 
φλαγόνας διεῖπεν, ὁ δ᾽ ᾿Αλέξιος Οἰναίου τε xai Σ- 
νωπέων τῆς πόλεως xal Τραπεζοῦντος αὐτῆς τὸν 
δυναστείαν περιεζώννυτο, Τὴν δ᾽ ᾿Αττάλου διῴχει:ν 
ἕτερος, τὴν χλῆσιν ᾿Αλδεύραντῖνος, ἐξ ᾿Ιταλῶ ph 

τὴν γένεσιν ἕλκων, ἀκριδῶς δ᾽ ἐντεθραμι μένος S 
ἹΡωμαϊχοῖς ἔθεσι. Κἀν τῇ Ῥόδῳ τῇ νήσῳ ἄλλος τί 


D ἐπρωτίστευε, Καὶ δέον ὡμονοηκότας προδουλεύσε- 


σθαί τι καὶ καταπράξασθαι προφυλαχτιχὸν μὲν τῶι 
μήπω χκαχῶς πεπονθότων τῆς πατρίδος μερῶν 
ἀναχτητιχὸν δὲ τῶν ἡλωχυιῶν πόλεων, ol δὲ εἰς 9e 
ξομανίαν ἐχτράχηλισθέντες καὶ χαλεῖσθαι τύραννπ 
θέλοντες χαθ᾽ ἑαυτῶν ὥπλιζον τὰς χεῖρας, βαχα; 
ρίαν xal νῆψιν (84), εἴπῃ δ᾽ ἄν τις καὶ κανοπλίῃ 
xai τρόπαιον ἐξ ἐφόδου τοῖς τῶν Ῥωμαίων πολεμίοις 
τῷ διχονοεῖν ἀλλήλοις καὶ διεστάναι βραδεύοντες. Ὧν 


Hier. Wolfii note. 


tur. Ego verti τὸ καινὸν pro κχκαινῶς. Bequatur 
quisque quod probari. 

(B0) Τῶν θρεψαμένων. Idem quod. των πατρίδων. 
Sicut » ἐνεγκαμένν, ita et hic 1, θρεψαμένη patriam 
significat. 


(81) Ny pic est sobrietas ; que quid huoc facial 
non video. Neque σχῆψις placet. Sobrietatem b& 
latoribus etiam esso utilem non nego : ged jd μὲ 
non agitur. 





1029 


URBS CAPTA. 


1030 


οὖν [P. 414] τοῦ βουλομένου παντὸς ix τοῦ τῶν Λατί- A manus mea.» Itaque mult! medioori manu collecta 


- vtov πολυσπεροῦς συντάγματος tà γραφιχὰ ταῦτα 
ἐπάδειν Ῥωμαίοις ἐπιστρχτεύοντος, «Διώξας, καταλή- 
ψομαι, μεριῶ σχῦλα, ἐμπλήσω ψυχήν μου, ἀνελῶ τῇ 
μαχαίρᾳ μου,κυριεύσει d χείρ μομ.» Πολλοὶ τοίνυν μέ- 
τριον συγχροτήσαντες πόλεμον καὶ ἱππότας βραχεῖς 
μισθωσάμενοι, ρωμαϊκαῖς χατεκολπίζοντο νήσοις ὡς 
πάντη πάντως ἔἐρημαζούσαις τοῦ ἐπαρήξοντος. Ὅθαν 
πειραταί τινες Γενουῖται, περιψήματα ἀνδρῶν καὶ 
ἀμδλώματα, οὐ κατὰ τοῦτο μὲν τινός ὑπερφέροντες, 
χατὰ δ' ἐχεῖνο τὰ δεύτερα φέροντες, ἀλλ᾽ ἀἁπανταχὴ 
πονήρως πράττοντες καὶ δυσδχιμόνως, στρογγύλων 
πέντε νηῶν εὐπορήσαντες xal σχάφη τρίχροτα χατ- 
ηρτικότες πρὸς τὸϊς εἵχοσι τέσσαρα ἐς τὴν Κρήτην 
διαπλωΐζονται’ καὶ πλασάμενοι τοὺς ἐμπόρους, 
εἶτα ἐπιθέμενοι ὡς πολέμιοι, τῆς νήσου ξυμπάσης 
χατίσχυσαν εὐμχρέστατα. Τότε χαὶ ὁ χρατῶν ᾿ἴχο- 
νίου Καϊχοσρόης κατὰ τῆς ᾿Ατταλίας ἐστράτευσεν, 
αὐτοθοεὶ τὴν πόλιν ἑλεῖν φανταζόμενος ὡς οὐχ lxa- 
νὴν οὖσαν ἑαυτὴν διασώσασθαι, Τὴν δ᾽ ἐχείνου 
ἔφοδον προεγνωχότες ὅ τε πολίαρχος ᾿Αλδεύραντῖνος 
καὶ οἵ σὺν αὐτῷ τοῖς χοινοῖς ἐπεστάτουν πράγμασι, 
πέμψαντες εἰς Κύπρον συμμαχίαν ἐχεῖθεν εἰλήφασι 
πεζιχοῦ στρατεύματος, ἐς διαχοσίους ἀριθμουμένην 
Λατίνους. Κἀπειδήπερ εἰς χεῖρας ὁ πόλεμος ἐγε- 
γόνει xal περιείληφε τὴν πόλιν τὸ Περσικὸν στρά- 
τευμα, οἱ ἐκ Λατίνων εἷς φάλαγγα πυχνωθέντες xal 
τοῖς Πέρσαις ἐποφθέντες ἀπρόοπτοι τοῖς ᾿Ατταλεῦσιν 
ἑπήμυναν, xal, οὕτω τῶ βαρδάρων καταστάντων 
ἐς δέος ἔκ τε τοῦ σφῶν στρατεύματος πολλοὶ δια- 
φθείρονται xxl Καϊχοσρόης ἐχεῖθεν μεθίσταται, μὴ 
πλείους ἡμερῶν τῶν ἐκκαίδεχα περὶ τὴν ᾿Αττάλοο 
βαλὼν στρατόπεδον. ᾿Αλλὰ xal θεόδωρος ὁ Αάσχα- 
ptc κατὰ τοῦ ἐν Πόντῳ Δαδὶδ στρατιὰν ἀγείρας τῆς 
μὴν ἸΙλουσιάδος ἐπέδη xai τῆς πρὸς Aa618 φιλίας 
ἐκείνην ἀπέστησε, τοξότιδα πᾶσαν οὖσαν xal μάχι- 
μον "εἶχε δ᾽ ἂν xal ᾿βράκλειαν xai τὸν Δαδὶδ ὃρα- 
πέτην ἐκεῖθεν ἔδειξεο, εἰ μὴ Λατίνων τῇ Νικομήδους 
ραρεμθαλόντων χατ᾽ ἐπίχουρίαν Δαδὶδ, ἐπεὶ xal 
εἶχε τούτοις Δαδὶδ σπεισάμενος, ἐν ἀμφινοίᾳ κατέστη 
Λάσχαρις. Εἴλχε μὲν γὰρ αὐτὸν ἐντεῦθεν προθυμία 
καὶ τόχμη xxtà Λατίνων' ἐχεῖθεν δ᾽ αὖθις ἀντέσπα 
τὸ ἐν χερσὶν ἕργον, ὡσεὶ xal ἐντὸς ᾿Πρακλείας 
οἰόμενον εἶναι xal χυριεύειν τῆς πόλεως, Καὶ πολ- 


C 


et exiguo equitatu conducto in Romanas insulas se 
insinuabant,quippeomni auxilio destitutas. Et pirate 
quidem Genuenses,homines vilissimi et abjectissimi 
necin una re primarii, in alia vero secundarii, sed 
&b omni parte miserrimi οἱ infelicissimi, quinque 
rotundis navibus et viginti quatuor triremibus 
comparatis per mercatura speciem in Cretam tra- 
jecerunt, deinde insulares hostiliter aggressi totius 
insule facilime sunt potiti. Tunc etiam Iconii 
princeps Caichosroes Attalie arma intulit, inani 
spe urbis primo impetu capiende concepta, ut 
que ipsa tueri sese non possel. Verum ejus con- 
silio cognito, Aldobrandinus urbis dominus et ejus 
in adimninistranda re publica socii per legatos a 
Cypriis auxilia Latinorum peditum 844 circiter 
cc impetrarunt. Ubi ad arma ventum est et urbem 
Persicus exercitus circumdedit, Latini in phalan- 
gem condensati et ex improviso in Persarum con- 
speclum progreesi Atlaliensibus opem tulerunt. 
lta Barbari perterriti el suorum multos amiserunt, 
et Caichosroes sexdecim diebus exactis obsidione 
soluta discessit. Sed et Theodorus Lascaris, coacto 
contra Davidem Ponticum exercitu, Plusiadem &8a- 
giltariis οἱ bellicosis hominibus abundantem ab 
illo in suas partes traduxit. Heracleam quoque 
cepisset ac ipsum Davidem exterminasset, nisi 
eum Latini, cum quibus Davidi feedusintercedebat, 
auxilii ferendi causa castris ad Nicomediam posi- 
tis animi dubium reddidissent, hino alacritate et 
audacia contra illosinstigante, inde instituto opere 
retrehente, cum sibi quodammodo intra Heracleam 
esse videretur et ea urbe potiri, ac sepo velut in 
trutina sollicito animo utrumque ponderaret. Ut 
vero defensores Davidis invadere utilius quam au- 
dacius esse statuit,ad eos, itinere institüto omisso, 
revertitur. Quo illi audito in aciem sibi descen- 
dendum non censuerunt, sed noctu digressi Byzan- 
tium redeunt. David vero reputans ut imminens 
jam discrimen, 8485 nec multo a se remotius 
quam a genu tibia distat, preter opinionem eva- 
Bisset, rursus Heraclee firmiter iuberet, Latinos 
vero Byzantii degentes ob latum auxilium frumen- 
tariis navibus et pernis remuneratur ; atque ab eig 


λάκις ἑκάτερον xal ὡς ἐπὶ τρυτάνης ζυγοῦ xal D auxilia denuo petit, oratque ut in fodere Lasca- 


μετὰ συνοχῆς ἐταλάτευεν, "Oc δ᾽ ἐχεχρίχει συμφο- 
ρώτερον μᾶλλον ἤπερ θρασύτερον ἐπὶ τοὺς ὅπερ- 
ἀσπιστὰς ἵεσθαι τοῦ Λαδὶδ, ἐπαναχάμπτει μὲν πρὸς 
αὐτοὺς, ἣν ὥδευε παρεικώς᾽ οἱ δὲ τὰ περὶ τούτου 
πυθόμενοι συστάδην μὲν παρακινδυνεύειν οὐκ ἔγνω. 
σαν, μεθίστανται δὲ νυχτὸς xal εἰσίασι τὸ Βυζάντιόν. 
Ὄ δέ γε Δαδὶδ ὡς οὔκουν ἐόάλλετο κατὰ νοῦν (82), 
παρὰ δόξαν τοῦ χινδύνου ῥυσθεὶς ὅν ἵγγιον εἶχε 
προσέρποντα καὶ σχεδὸν οὐδ᾽ ὅσα γόνυ χνήμης ἕαυ- 
τοῦ ἀφιστάμενον, ἀρπὶξ xal πάλιν τῆς ᾿Ηρακλείας 
ἔχεται᾽ τοὺς δ' ἐν Βυζἀάντίῳ Λατίνους τῆς συμμάχου 
διαμειδόμενος στρατιᾶς σιτηγῶν πλοίων  [P. 412] 


rino ge quoque ut suum subditum comprehendant, 
et omnem provinciam quam teneat inter Latinas 
provincias numerent. Que cum illi annuissen!, et 
Lascarim Nicea Prusam abiisse audivisset, ipso 
quoque Heraclea prodit, et auxiliis nuper Bysantio 
missis influtus, cum: sui tum illorum periculum 
facturus, Sangario flumine superato Lascarine 
ditionis oppida vastat, et post dies aliquot inde 
digreditur, obsidibus Plusiade acceptis, nonnullis 
etiam in vincula conjectis, quod ad Lascarim de- 
fecissent. Itali vero circiter ccc parabant longius 
progredi, et e vallibus in montes ascendebant. Sed 


Hier. Wolfii note. 
(82) Ὡς οὔκουν ἐύάλετο κατὰ νοῦν. Negationem, quod redundare existimo, omisi. 


1031 


NICETJE CHONIAT.E 


1032 


circa Nicomedis 'TTrachias subito Androcini Guidi A δεξιοῦται καταγωγαῖς ; xal κρέασιν υἱείοις ταριχη- 


superventu post variam pugne forlunam vincuntur, 
nonnulli etiam in insidias in montibus collocatas 
delapsi capiuntur, ut pene nullus supcresset $46 
qui cladem illam Davidi nuntiaret. Sed et Petrus 
Ploncius, cujus ante memini, insigni corporis ma- 
gniludine admirabilis et generosi animi invicto 
robore illustris, se Pegis urbe reoipi suo veluti 
jure postulabat, quod primum ibi appulisset, cum 
Latini RomanisOrientalibue bellum intulissent. Ac 
alias aperte |Irrumpere conatus, sed ἃ civibus La- 
Scari faventibus repudiatus, mutasse consilium 
putabatur. Quia vero parum aperto Morte profe- 
cerat, ad insidias conversus, Peganis aliquod in- 
terceptis et occisis, ex suis clam paucos simul 
Pegas introducit cujusdam Sthlabi Vareni et hujus 
conjursatum opera. Dein ipse quoque occasionem 
nactus subintravit, et adversariis noctu nullo ne- 
gotio repulsis tota urbe potitus est. 


pots, xal παρ' αὐτῶν αἴτεῖται δευτέραν. -σύναρσιν, 
καὶ λιπαρεῖται ἐν ταῖς πρὸς τὸν Λάσχαοιν γραφαῖς 
xal σπονδαῖς τοῖς ὑποχειμένοις σφίσι χάκχεΐϊνον ἐν- 
τάττεσθαι, xal τὴν ὑπ᾽ αὐτὸν πᾶσαν χώραν ταῖς 
ὑπὸ Λατίνους ἐγχρίνεσθαι. ᾿Αμέλει ὡς εἶχε ταῦτα 
καταθεμένους, πύθοιτο Ob xal τὸν Λάσκαριν ix 
Νικαίας εἰς Προῦσχν μετάραντα, ἐξ ᾿Πρακλείεης 
πρόεισι xal αὐτὸς τῷ συμμαχιχῳ γαυριῶν ὅπερ ἐχ 
Βυζαντίου προσεχῶς ἐκείνῳ ἀπέσταλτο, Ὑγυ μνασίαν 
τε χαὶ ἀνάπειραν ἑαυτοῦ χἀχείνων ποιούμενος, τὸν 
Σαγγάριον διαδὰς ποταμὸν ὑπηκόους χωμοπόλεις τῷ 
Λάσχαρι ἔχειρε. Καὶ μεθ᾽ ἡμέρας αὐτὸς μὲν ἐκεῖθεν 
μεθίσταται, ὁμήρους ἐχ τῆς Πλουσιάδος δεξάμενος, 
ἐνίοις δὲ χαὶ δεσμὰ περιθέμενος διὰ τὸ σφᾶς χω- 
ρῆσαι τῷ Λάσχαρι' ol δ᾽ ᾿Ιταλοὶ περὶ που τοὺς «cpu. 
χοσίους ὁρώμενοι παρεσχευάζοντο μὲν καὶ “περαιτέν 
χωρεῖν xàx τῶν χοίλων πρὸς τὰ μετέωρα ἔδαννν, 
ἐπϑλθόντος δ᾽ αὐτοῖς ἀπροόπτως περὶ τὰς τῆς Νιχο- 


μηδείας Τραχείας 'Avbpovixou τοῦ Γίδου, καὶ γινομένης συμθολῆς, ἡττῶνται μετὰ πλείστας ἀμοιδὰς xo; 
πολέμου, οἱ δὲ xal ζωγροῦνται τοῖς περισχοῦσι τὰ ὅρη xal ταῖς προλελοχισμέναις ὑπὸ σφῶν περιπεσὄντες 
ἐνέδραις, ὡς μηδὲ πυρφόρον ὑπολελεῖφθαι σχεδὸν τὸν τῷ Δαδὶδ ἀπαγγελοῦντα τοῦτο τὸ δυστύχῃμα. ᾿Αλλὰ 
xa! Hirpo; ὁ ἐκ Πλάντζης, οὗ καὶ πρόσθεν ἐμνήσθῃμεν (μεγέθει δὲ οὗτος σώμᾶτος θαυμασίῳ Ἐχέκαστο 
καὶ ψυχῆς γενναίῳ περιεθλέπετο παρυστήματι), ταῖς Πηγαῖς τῇ πόλει προσδεχθῆναι φιλονεικῶν ἅτε χαὶ 
δίκαιον ἐπ᾿ αὐταῖς ἔχειν ἰσχυριζόμενος, ὡς οἵα πρώτως ἐχεῖ χαταχθεῖς ἡνίκα Λατῖνοι xacà τῶν τοὺς 
αὐγὰς ἡλίου Ῥωμαίων ἐπανείλοντο πόλεμον, xal ἄλλοτε μὲν εἰσδῦναι ταύτας ix τοῦ προφανοῦς ἐτπτιράστιν, 
ἀποπεμφθεὶς δ᾽ ὡς τῶν ἔνδοθι φρονούντων φίλα τῷ Λάσχαρι, ἔδοξε μὲν ἀποσχέσθαι ταυτησὶ τῆς περοθέσιως, 
ὁ δ᾽ ἐνδρεύων ἦν πάλιν, ὅτι μηδὲ προύπτως εἴχε βιάζεσσθαι. Τῶν γοῦν Πηγαϊτῶν τινας ὑ ποκλέψας 
καὶ διαφθείρας, 'λάθρα xai xarà βραχεῖς τοῦς οἱχείους ταῖς Πηγαῖς ἐπεισάγει, πολυωρουμένους παρὰ 
Σρλάθου τινὸς Βαρηνοῦ xai τῶν τούτου συνώμοτῶν. Πέρας δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Ηέτρος xatpopuAa σας τὰς 
Πηγὰς ἐπεισδέδυχε, καὶ νυχτὸς ἐπιθέμενος οὐν οὐδενὶ πόνῳ τοὺς ἐναντίους διώσαιτο xal τῆς ὅλης — xexpira 
πόλεως, 

Dum hec geruntur, Latini principio juxta (; Οὑτωσὶ δὲ πραττομένων τούτων οἱ τὴν ’Αδριπεν 
Adrianopolim castra metantur, foro exir&a urbem κατειληφότες Λατῖνοι τὰ μὲν πρῶτα περὶ αὐτῇ! 
instituto.Deinde, belli societate cum Romanisinita, ἐνηυλίσαντο, καὶ ἀγορὰ τῆς πόλεως ἔξω πεποίητο 


urbes quasdam circumeunt a Scythis male tracta- 
tas ; quibus,ut tempus ferebat, constitutis, Rhodo- 
pe limites ingrediuntur. Ubi cum nullus hostis 
non modo lacesseret, sed neo appareret, castellum 
Stenimachum ingressi popularibus euis (erant bi 
reliquie eorum qui pridem Philippopolim custo- 
dierant) inde abductis Orestiadem 847 redeunt, 
et Theodorum Branam datis aliquot cohortibus ibi 
relinquunt.Ipsi Byzantium reversi Henricum, Bal- 
duini primi ex Latinis Byzantio dominati fratrem, 
imperatorem declarant. Cum autem unum annum 
et menses quatuor rem publicam sine imperatore 
administrarent, nemini popularium suorum regn! 
inaugurationem condonare voluerunt nisi Balduini 
morte prius explorata. Audiant hec Romani, qui 
et eodem tempore imperatorem inaugurant, el qui 
inauguratum,ut evertant,animis concipiunt. Quam- 
obrem jure apud omnes gentes nostre «etatis mi- 
lites ut parricide vipere, ut gens nullius con- 
gilii, ut liberi reprehendendi,ut filii iniqui male au- 
diunt. Cieterum Balduini mors ita contigit. Scy- 
thicó bello captus et vinculis, ut dixi, oneratus 
longo teinpore Ternobi fuit. Cum autem Aspietes 


τῶν πόλεών τινας περιέρχονται χαχῶς — 7200562: 


τῶν ἅπτονται. Μηδένα δὲ πολέμιον ἔχοντες ἐξαττό- 


τὸ ἔρυμα τὸν Στενίμαχον, xal μεθιστῶσιν ule 
τοὺς ὁμογενεῖς σφῶν, ἀποσπάδα, ὄντας τῶν τῷ 


εἶτα xai συναιχμίαν μετὰ Ῥωμαίων ἀποδειξάμενοι 


ὑπό Σχυθῶν, καὶ ταύτας, ὡς ὁ καιρὸς ἐδίδου, xar 
στησάμενοι, εἶτα xai τῶν τῆς ῬῬοδόπης σχοινισμί- 


μενον μήτε μὴν ὅλως σφίσιν ὑποφαινόμενον,, slow 


Φιλίππου διεπόντων πρότερον, xai οὕτως εἷς Ὁ’ 
στιάδα πάλιν ἐπαναλύουσιν. ᾿Αλλὰ καὶ μοῖραν [P. 43 
στρατεύματος θεοδώρῳ τῷ Βρανᾷ απραδόντες out 
τηγεῖν τῶν ἐχεὶ χαταλείπουσιν. Αὐτοὶ δ᾽ mavise 
ἐς Βυζάντιον, xai εἰς βασιλέα χρίουσι τὸν Ἑῤῥῃ 
ὃς ἦν αὐτοχασίγνητος Βαλδουΐνου τοῦ πρώτως ἃ 
Λατίνων τῆς Κωνταντίνου χατάρξαντος, "'Evuaw 
δ᾽ ἕνα xal μῆνας τέσσαρας ἄνευ κασιλέως τὰ xor 
χειρίζοντες πράγματα οὐχ ἄλλως χατένευσαν χρίεμβ 
βασιλείας ὁτῳδὴ τῶν ἐκ γένους χαρἔσασθαι, si pi 
πρότερον τὸν Βαλδουΐνου θάνατον ἠχριδώσανικ 
᾿Ακουέτωσαν ταῦτα 'Ῥωμαῖοι οἱ χρίοντες ἅμα πὲ 
τὸν διὰ τάχους καθαιρήσοντα τὸν χριομενον τῷ Υῇ 
συλλαμθάνοντες. Εἰκότως οὖν καὶ μητρόλεθροι ἔχ 
ὄδναι xal γένος ἀπολωλεκὸς βουλὴν καὶ τέκνα μωμρπὲ 





1033 


URBS CAPTA. 


1034 


"χαὶ υἱοὶ ἄνομοι ol ἐς ἡμᾶς πρὸς ὄπλα ἔχοντες παρὰ A ad Latinos defecisset, Joannes ira estuans, et do* 


πᾶσιν ἀκούουσιν ἔθνεσιν. Ὁ δὲ τοῦ Βαλδουίνου 04- 
vatoq οὕτω συμδέδηχεν. "Ev τῷ Σχυθιχῷ συλληφθεὶς 
πολέμῳ καὶ δεσμοῖς ὑποδληθεὶς, ὡς ἐῤῥέθη μοι, συ- 
χνὸν ἤδη χρόνον καθείργνυτο ἐς τὸν Τέρνούον. ᾿Απο- 
στάντος δὲ τοῦ ᾿Ασπιέτου Λατίνοις θυμῷ ὑπερζέσας 
ὁ Ἰωάννης, xal τοῦ πάθους ἀεὶ ἐπίτασιν λαμδάνον- 
τος, εἰς μανιώδη σχεδὸν ἐξώχειλε διάθεσιν" ὅθεν τῆς 
εἱρκτῆς τὸν ἄνδρα ἐξαγαγὼν χελεύει τοὺς μὲν πόδας 
ἀπὸ γόνατος, τὰς δὲ χεῖρας ἐκ βραχιόνων Τενεδίῳ 
ἄντικρυς πελέχει ἀποχοπῆναι, εἶτα xal χατὰ xega- 
λῆς ἐπὶ φάραγγος ὠθισθῆναι. Οὐχοῦν xal τρεῖς 
Ἐξαρχέσας ἡμέρας, βορὰ προχείμενος ὄρνισιν, ἐλε- 
εἰνῶς τὸν βίον κατέστρεψεν. Οὐ τοῦτον δὲ μόνον 
ἀπανθρώπως οὕτω τοῦ ζῇν ἐξήγαγεν, ἀλλὰ xal οὕς 


lore in dies ingravescente pene in rabiem actus, 
Balduino educto e carcere pedes a genibus et ma- 
nus 8 brachiis Tenedi&a plane securi amputari, 
deinde ipsum in vallem precipitari jubet, ubi ter- 
tio demum die esca volucrum miserabiliter exspi- 
ravit. Neque vero hunc solum, sed $848 Romanos 
eliam captivos eadem crudelitate interfecit, omni 
voce et supplici gestu repudiato ac inter alios dromi 
logothetam Constantinum Tornicem, qui urbe capta 
invitus fere Balduino inservierat, et belli Soythioi, 
quo is captus est,periculo evitato ad ipsum se con- 
tulerat, magnam auctoritatem suam esse ratus, 
quod sepius ad eum nomine Romanorum legatus 
ivisset.Ceterum eam hospitalitatem est expertus, ut 


καθεῖρξε Ῥωμαίους οἰχτρῶς ἀπώλεσε, μὴ φωνὴν p toto corpore multis ictibus compunotus post 095 


μηδ᾽ ἱκεσίαν ἐξ αὐτῶν ὅλως ἀνασχόμενος ἐνωτίσασθαι. 


dem insepultus abjiceretur. 


' Ev οἷς καὶ τὸν τοῦ δρόμου λογοθέτην Κωνσταντῖνον τὸν Τορνίχην, ὑποδρηστεύσαντα μὲν ἀκοντὶ τὸ πλέον μετὰ 
τὴν τῆς πόλεως ἅλωσιν τῷ βασιλεῖ Βαλδουΐϊνῳ, καὶ τὸν ἐκ πολέμου διαδράντα κίνδυνον καθ᾽ ὅν ὑπὸ Σχυθῶν 
ἐχεῖνος ἑάλωχεν, προσρυέντα δ᾽ ἔπειτα τῷ ᾿Ιωάννη καὶ παρὰ τούτῳ δυνηθῆναι τὰ μέγιστα φανταζόμενον οἷς 
πολλάκις παρ’ ἐχεῖνον ἀπὸ Ρωμαίων πρέσόυς ἐπιπεφοίτηκε, ξενίαν δ᾽ εὑράμενον τὸ πολλὰς ὑπὸ ξιφῶν κατὰ 
παντὸς τοῦ σώματος δέξασθαι χαὶ μηδ’ ὁσίας τυχεῖν μετὰ τὴν ἀναίρεσιν. 


u^. Οἱ δέ γε Λατῖνοι xal. τὰ πάλαι ἀδόμενα στοι- 
χειώδη τῆς πόλεως φυλαχτήρια καὶ κατὰ τεῖχος κἀὶ 
τάφρον προσεξευρημένα τοῖς κατ᾽ αὐτῆς ξυντάττουσι 
φάλαγγας xal λόχους χαθίζουσι δυσμενέσιν (st δὲ καὶ 
ἀληθῶς, οὐκ ἔχω λέγειν σαφῶς) καθαιρεῖν ἐγνώχες 
σαν, xai τούτων μάλιστα ὁπόσα χατὰ τοῦ σφῶν dv- 
ἐστηλῶσθαι γένους ἐμάνθανον. Ὅθεν μεθ᾽ ἑτέρων 
ἀνδρειχέλων ἐκ χαλχοῦ πεποιημένων, ἄ τῶν προ- 
τέρων χατενήνεχται βάσεων χαὶ πυρὶ παρεδόθησαν, 
οὐδὲ τὴν ἐμπροσθίαν εὐώνυμον χηλὴν τοῦ ἵππου 
ἀπεριέργαστον εἴασαν, ὃς ἐπὶ λιθίνου λευχοῦ τετρα- 
πλεύρου χατὰ τὸν λεγόμενον Ταῦρον χαλχοῦς lotá- 
μενος ἡρωϊχόν τινα τὴν ἰσχὺν ἄνδρα καὶ τὸ εἶδος 
(P. 414] ἀξιοθέατον ἐπὶ τών νώτων óyst, μηδ᾽ αὐτὸς 
ἀπέχων τοῦ ἄγασθαι διὰ τὴν ἐπὶ πᾶσι τῆς τέχνης 
ἀκρίδειαν, ὁλοφάλαρος, φριμάσσων xal τὸ οὖς ἀνι- 
στῶν’ ὡς πρὸς σάλπιγγα. Τοῦτον οἱ μὲν φασιν εἶναι 
Πήγασον xai τὸν ἀναδάτη Βελλεροφόντην, οἱ δὲ τὸν 
Ἰησοῦν τοῦ Ναυῇ ὁτῳδὴ ἐπιχαθήμενον ἵππῳ’ καὶ 
δῆλον εἶναι τὸν ἄνδρα τῇ διασχευῇ τοῦ εἰκάσματος 
πρὸς τὴν ἁρματηλασίαν ἠλίου καὶ τὸν δρόμον τὸν 
σεληναΐον τὴν δεξιὰν χεῖρα ἐχτείνοντα, ὡς σταῖεν 
τοῦ πρόσω χωρεῖν, καὶ σφαιριχὸν ix. χαλκοῦ σχῆμα 
τῷ χοίλῳ τῆς λαιᾶς χειρὸς ὑπανέχοντα. ᾿Αναμοχλεύ- 
σαντες τοίνυν ῥαιστῆρσι τὸ πέλμα τὸ ἵππειον, ἂν- 
θρωπόμορφον εὑρίσκουσιν ἴνδαλμα ὑποχείμενον, 
πλειόνως εἰκάζον ἐκ τοῦ τῶν Βουλγάρων τινὰ γένους, 
ἐς τὸ διαμπερὲς ἐληλαμένον ἥλῳ xxl μολύδδῳ πάντῃ 
χατειλημμένον, ἤγουν Λατῖνον (83) διατυποῦν, 
ὥσπερ δὴ xal πάλαι πρὸς τῶν ὅλων διαπεφήμιστο. 
Καὶ τὸ μὲν τῇ τῶν ἀργυρογνώμων χωνείᾳ καθίεται, 
Λατῖνοι δ᾽ ἔπραττον ταῦτα οὐκ ix δειλάνδρου παν- 
τάπατι γνώμης, ὡς ἀποφανὲϊταί τις καταφρονητι- 
χῶς ἔχων ἐς αὐτούς" ἀλλὰ μετιόντες πάντα val δια- 


17. Latini porro illa olim decantata urbis muni- 
menta, que a certa partium serie Stcchiode di- 
cuntur, muriao valli loco excogitata contra hostes 
vel aperta vi vel insidiis grassantes (vere an Becus, 
dicere haud possum), evertere statuerunt, ea pre- 


C sertim que contra suam gentem facerent. Unde 


cum aliis eneis statuis, que basibus emote et In 
ignem conjecte sunt, nec anteriorem sinistram 
ungulam equi enei, qui in albo quadrangulo mar- 
more in Tauro siat, virum quemdam heroico robore 
et spectabili vultu tergo vehens, nec ipse admira- 
tionis expers ob exquisitum omnium membrorum 
artificium, phaleris undique tectus, hinniens, au- 
ribus velut ad $49 tube clangorem arrectis, im- 
pervestigatam reliquerunt. Hunc alii Pegasum esse 
dicunt, sessorem Bellerophontem, alii Jesum Navis 
fllium equo (quisquis ille sit) insidentem ; idque ex 
habitu statue constare, quod dextra ad currum 
80}18 et luna extenta cursum eorum sistat et globum 
eneumleve manus vola teneat. Proinde malleis 
equi calce revulsa humanam subtus imaginem re- 
periunt, quee majori ex parte Bulgarum aliquem 
reqresentabat, clavo transfilaam et plumbo undique 
cinctam, nou autem Latinum referebat, quemad- 
modum jamdiu a multis ferebatur. Ea imago fabro 
argentario conflanda data est ἃ Latinis, haud sane 
prorsus ex timiditate, ut per eorum contemptum 
aliquis interpretari queat : sed quia omnia tenta- 
bant, omnia moliebantur, ne urbe quam occupa- 
rant, exciderent, ne hujusmodi quidem rumores, 
qui non sine causa ab omnibus celebrarentur sed 
verisimilem conjecturam haberent, negligendos 
putabant, nulla in re negligentes. Quis enim nesoit 
608, quamcunque provinciam aut urbem invase- 


Hier. Wolfii note. 


(83) "ἤγουν Λατῖνον, aut. certe Latinum. Puto legendum οὐ γοῦν vel οὐκοῦν, itaque verti. 


PaArROL. Gn. GXXXIX. 


ES. 


1095 NICETJE CHONIATJE 1036 


rint,eam tanquam suam 850 amplecti et mordi- À τεχνώμενοι, μή πως ἐχπέσωσιν ἦν ἐπέδησαν πόλεω, 
cus tenere, nullis difficultatibus fatigatos, et rerum οὐδὲ tà τοιαδὶ τῶν ἀχουσμάτων ἀπεριέργαστα πα- 
domesticarum velut nihil ad seattinentium oblitos ἢ ρατρέχειν ἐδοκίμαζον ola μηδ᾽ εἰκαίως ὑφ᾽ ἁπάντων 
Secus quam nostri, qui cuivis ipsa etiam interula διαθρυλούμενα, ἀλλὰ τὸ εἰκαστιχὸν τῇ ἐπινοίᾳ συν- 
cedunt, et patria relicta etiam pulverem pedum ἀπτοντες ἐδιχχίουν μὴ ἐᾷν ἀνεξέταστα, πρὸς ob. 
cupide exoutiunt, non ut evangelici discipuli, sed δειλίαν τῶν πράξεων ἀναπίπτοντες. Τίς γὰρ οὐχ 
ut inutiles et degeneres omnino bellatores, et in ἴσησιν ὡς ἧς ἀν ἐπιδαΐῖεν χώρας xai πόλεως, xai. 
pugna mulieribus timidiores, quibus ubi hostem περ οἰκείας αὐτῆς δραττόμενοι xal ἀπρὶξ Ey ure 
aspexerint, Homericum illud accidit : πρὸς οὐδὲν ἀποχναίουσι δυσχερὲς, ὡς οὐκέτ᾽ ὄντων 
Verlitur ignavi color, et tremor occupat artus. τῶν οἶχοι ἐπιλαθόμενοι , ἀπεναντίας τοῖς Ρωμαίοις 
Mens stupet, inque pedes animus cadit, anzius horret, δρῶντες, oi τοῖς βουλομένοις καὶ τῶν ἐσχάτων ἐπεν- 
Palpitat et pectus, strident formidine dentes, δυτῶν ὑπεξίστανται, xal τὸν χοῦν τῶν ποδῶν αὐτῶν, 
Et necis indomitz2 tremebunda occurrit imago. ἀφιστάμενοι τῶν πατρίδων, ἀσμένως ἀποτινάσσον- 
ται, οὐχ ὡς εὐαγγελίχοὶ μαθηταὶ, ἀλλ᾽ ὡς ἀχρεῖοι καὶ ἀγεννέστατοι μαχνταὶ, καὶ γυναικῶν ἐς πόλεμον ἀτολ- 
μᾶτεροι, καὶ πρὸς τὴν ὄψιν τῶν δυσμενῶν ἀτεχνώς πάσχοντες ταῦτα δὴ τὰ Ὁμήρεια. 

Τοῦ μὲν γάρ τε καχοῦ τρέπεται χρὼς ἄλλυδις ἀλλῃ. 

Οὐδέ οἱ ἀτρέμας ἦσθαι ἐρητύετ᾽ ἐν φρεσὶ θυμὸς, 

᾿Αλλὰ μετρκλάζει καὶ ἐπ᾽ ἀμφοτέρους πόδας ἴζει. 

"Ev δέ τέ οἱ χραδίη μέγα στέρνοισι πατάσσει 

Κῆρας οἰομένῳ, πάταγος δέ τε γίνετ᾽ ὀδόντων. 
Mirum profecto fuerit, si viros istos accuratius in- B θαυμάσαι δ᾽’ ἄν τις τοὺς ἄνδρας τούσδε περιεργα- 
tuearis, ni progressu temporis ipsi sese citra labo- σάμενος, εἰ μὴ ἑαυτοὺς προϊόντος τοῦ χρόνου δίχα 
rem confecerint, cum hostibus perpetuo ila cedant πόνου διεξεργάσονται, οὕτω πρὸς τοὺς ἐναντίους ἀεὶ 
effeminati, erga populares vero et cives suos adeo ἐνδιδόντες xal μαλακιζόμενοι, πρὸς δὲ τοὺς Wnsi- 
8e inverecundos, audaces et pertinaces prebeant, λοὺς ἀναιδεῖς xai θρασεῖ, xal αὐθάδεις ὁ "5 ὦμενοι, 
qui cum nobis patribus conscriptis urbis excidium οἵ γε καὶ τοῖς ἐκ τῆς συγχλύήτου βουλῆς flv τὴν 
ascribant,nec Vindicte cuneta perspicientis ocu- — [P. 415] τῆς πόλεως ἐπιγρχαφόμενοι ἅλωσιν οὔτε τὸν 
lum refo»midant, cum ipsi et urbem et nos pro- τῆς δίχης δεδίασι παντέφορον ὀφθαλμὸν, αὐτοὶ xat 
diderint, neque tam insigni mendacio erubescunt. προδόντες κἀκείνην δὴ xol ἡμᾶς, οὔτε πρὸς τὴν ὑπτ- 
Nam illud hominum stupidorum sive delirium sive ὄολὴν τοῦ ψεύδους αἰσχύνοντα'. Τὸ δὲ xa δαχεώον 
infortunium lacrymas postulat, quod non modo ἄξιον ὡς ἀνθρώπων ἀναλγήτων πάθημα xxi ie 
851 patrie restitutionem in integrum deprecan- χημχ, οὐ μόνον τὴν ἐπανάχκλησιν αὐτῆς ἀπεύχοπε, 
tur, sed Deum etiam tarditatis accusant, quod nos ἀλλὰ καὶ βραδυτῆτα τῷ Θεῷ ἐγκαλοῦσιν ὡς μὴ πὶ: 
et eam non olim pejus tractarit, sed clementi et λαι χαὶ χειρόνως τὰ κατ᾽ αὐτὴν xal ἡμᾶς διαθεμένῳ, 
humano judicio exitium hactenus distulerit. Jam ἀλλ᾽ ἐς δεῦρο τὸν ὄλεθρον ἀποτείναντι καὶ φειδοῖ 
cum vicem nostram dolere deberent, qui non ur- (j καὶ φιλανθρωπίᾳ δικάσαντι, Καὶ δέον τοῖς $u 
bem,non larem, non victum ullum habeamus, quos αὐτῶν xaxoi; ἁρμόζεσθαι πρὸς συμπάθειαν, οὐ c 
olim copia rerum celebres et splendore dignitatis λιν, οὐχ ἑστίαν, οὐ πορισμὸν τῶν πρὸς τὸ ζν ἐχόν 
illustres noverunt, dicteriis nos lacessunt et oppro- των, οὔς ἔδεσαν πάλαι περιωνύμους πλούτου gt- 
briis tanquam verberibus cedunt, secus quam τητι xal δυναστείας λαμπρότητι, ot δὲ Longi 
speravimus : alioqui nunquam Orientem attigisse- σχώμμασι xai περιδάλλουσιν ὡς ἱμᾶσι (84) τὸς 
mus, etiam vestigia istorum hominum declinaturi, ὀνείδεσιν, οὐδ᾽ ὅλως παρὰ τὴν ἀρχὴν τοῦτο ἐλπίπεν 
et ut olim Bellerophon, desertos campos quesiturl τας ἦ γὰρ ἄν οὐδ᾽ ἐπέδημεν ὅλως τῆς ἑξῴας τῆς 
aut Hieremie extremum terminum. Nemini certe τὸν μετὰ τοιούτων ἀνθρώπων ἀλεείνοντες πάτον κε 
quidem molesti fuimus, noatra in Deum liberalem κχατὰ τὸν πάλαι Βελλεροφόντην πεδίον ζητοῦντιε 
omnis boni largitorem fiducia collocata, qui olim ἀλήϊον ἢ τὸν Ἱερεμίου ἔσχατον σταθμόν. Μενοῦν Ἢ 
per Rliseum paucis palathis flcuum οἱ hordeaceis οὐδὲ δι᾽ ὄχλου τισὶ γεγόναμεν (88), πρὸς μόνον εὐελ- 
panibus centum viros pavit. Post, ipse paucioribus πιστοῦντες τὸν χορηγὸν τοῖς πᾶσι τροφῆς llaus 
complura eeurientium millia saturavit, et plus re- θεὸν, ὅς πρότερον μὲν δι’ ᾿Ελισσαιὲ παλάθαις πὶ 
liquiarum quam convivis ferculorum erat apposi- κχριθίνοις ἄρτοις βραχέσιν ἑχατὸν εἱστίασεν ἄνδρας 
tum, mystis symposiarchis colligendum dedit,uno ἢ. ὕστερον δ᾽ αὐτὸς βραχυτέροις μυριάδας πεινώντων 
miraculo alio majore cumulato. Unde solius loci ἐδεξιώσατο καὶ τὰ τοῦ χόρου λείψανα πλείω τῶν 
commeroio cum illis conjuncti, dum ad Ascanium ἐδυδομένων συλλέξαι τοῖς συμποσιάρχαις μύσται 
laoum οἱ Bithynie metropolim Nioeam tanquam παρέσχετο, ἐπὶ θαύματι θαῦμα τετελεχὼς ἐξαισίῳ 


Hier. Wolfii nota. 


(84) 'Qc ἱμᾶσι. Fortasse ἱμάτίοις : Probris tan- — Hiec per indignationem adjici videntur ad hominom 


quam vestibus nos operiunt. . iniquitatem exaggerandam ct suam i : 
(85) Μενοῦν «c οὐδὲ δι’ ὄγλου τισὶ γεγόναμεν, — clarandam. ν BS am innocentiam de- 





1831 


DB STATUIS QUAS FRANCI CPOLI DESTRUXERUNT. 


1038 


ἐξαισιώτερον. Ὅθεν xatà μόνον τὸ σύννομον αὐτοῖς À 8 δ captivi inquilinos agebamus, et eadem tem- 


συμφερόμενοι, ἐξ ὅτου τὴν παρ᾽ ᾿Ασκανίᾳ λίμνην καὶ 
τὴν τῶν Βιθυνῶν προεδρεύουσαν (85) Νίχαιαν παρ- 
oux£iv εἰλόμερα ὡς αἰχμάλωτοι, καὶ παρὰ τοῖς ab- 
τοῖς συνιόντες τεμένεσιν, ἁσυνσφεῖς τἀάλλα καθεω- 
ρώμεθα, ᾿Αλλὰ τί μοι καὶ τῷ τὴν ἱστορίαν παραχινεῖν 
ταῖς τοιαϊσδε τῶν διηγήσεων, xai παριστᾷν ἑντεῦ- 


pla duntaxat frequentantes, cetera prorsus alieni 
ab eis visi sumus.Sed cur hujusmodi narratiuncu- 
lis historie seriem interrumpo? ut dicam plenum 
mero poculum et feculentum calicem omne Roma. 
num imperium postulare. Jam igitur ad metam 
properans oratio pauca adhuo adjiociat. 


θεν (87) ὡς ἀχράτου ποτηρίου καὶ τρυγοφόρου κύλικος τὰ τῶν Ῥωμαίων ἀπαξάπανια ποοσδεᾶ. Περὶ 
τὴν νύσσαν τοίνυν τὸ λέγειν αὖθις ἐπεισαγέσθω καὶ τῶν προχειμένων ἐχέτω μοι. 


Τῇδε μὲν οὖν xal ταῦτα ἐφέρετο ὁ δέ γε Ἐῤῥῆς 
βασιλευσας, ἐπεὶ πύθοιτο παρὰ τῶν εἰς ᾿Ορεστιάδα 
χαταλειφθέντων ὁμογενῶν Σχοθῶν αὖθις χαὶ Βλάχων 
ἐξιέναι στρατεύματα, xal τὸ μὲν Διδυμότοιχον χαθ- 
ελεῖν, αὐτὴν δὲ τὴν ἐξ ᾿Αδριανοῦ χαλουμένην ὅπο- 
νοθεύειν, εἰ πως καὶ ταύτης περιγενήσονται, μὴ πρὸς 
τὸ πλῆθος δείσας τῶλ ἀντιπάλων, μηδ᾽ ἐν vip βαλό- 
μενος ὅλως τὰ τῶν προτέρων πολέμων ἀτυχήματα 
xai πάλιν τὴν ἔξοδον ἀπεθάῤῥησε, καὶ τοὺς τῷ Βρανᾷ 
συνεκδήμους ὁμοφύλους ἐχσῶσαι γλιχόμενος xal τὰ 
τῶν Ρωμαίων περιθάλψειν ἐγκαταλείμματα, ol περὶ 
τὰς οὐχ ἑχὰς τῆς πόλεως χωμοπόλεις αὖθις συνδε- 
δραμήχασι. Περὶ τὴν ᾿Αδριανοῦ τοίνυν χατηντηχὼς 
xai τοὺς Βλάχους χατωπτευχὼς περὶ τὴν ὄψιν τῶν 
Λατίνων ἀποδειλιάσαντας, μήτε σώματα λαῤόντων 
[P. 416] μείζονα τῶν προτέρων, μηδὲ ψυχὰς χτησα- 
μένων ἀλκιμωτέρας, τὸ δὲ σύνηθες θράσος χαὶ τὴν 
ἐν πολέμοις ἔξιν οὐκ ἀπολωλότων οἷς πεπόνθασι, 
μέχρι Κρηνοῦ xal Βορέης ἐλάσας, ἐκ δὲ τούτων τὴν 


Erricus imperio potitus, cum ex popularibus 
suis Orestiade relictis Scytharum et Blachorum 
exercitus denuo egredi et everso Didymoticho ip- 
sam Adrianopolim clam ad defectionem sut prodi- 
tionem sollicitare audivisset, non hostium multitu- 


B dine territus neo superiorum bellorum oladibus 


consternatus rursus exire non dubitavit, ut et po- 
pulares suos Branam secutos conservaret et Roma- 
norum reliquiis subveniret, que in suburbanos 
pagos confugerant. Igitur Adrlanopolim profeetus 
cum Blachos Latinorum conspectu, quanquam ne- 
que corporibus majoribus, neque animis alaoriori- 
bus quam prius preditorum, sed usitatam auda- 
ciam et rei militaris habitum etiam post illas stra- 
ges retinentium, territos vidisset, usque ad Cre- 
num et Boream eos est persecutus. Inde per Aga- 
thopolim Anchialum usque progressus, $58 ibique 
castris positis, et multis rebus gestis, unde et pe- 
cunias, et homines, et pecudum greges, et armenta 


᾿Αγαθόπολιν διελθὼν xal παρεμδαλὼν ἐς 'AyylaAov, ἢ cepit, nihil vero adversi pertulit, salvus Cpolim 


xai πολλὰ μὲν δράσας ἐξ ὧν xai χρήματα καὶ σώ- 


rediit. 


"pata xal ζώων ἀγέλας ἔλαθεν, οὐδὲν δέ τι καθλπομείνας δεινὸν, ἀπαθὴς ὅπεστρεψε καὶ τὴν Κων- 


σπαντίνου χατέλαδεν. 


Hier. Wolfii note. 


(86) Καὶ τῆς τῶν Βιθυνῶν μητροπόλεως mpot- 
δρεύουσαν. Puto legendum xai τὴν τῶν Βιθυνῶν 
προεδρεύουσαν. Nam ἡἧ προεδρεύουσα οἱ μητρό- 
πολις idem valent, nisi fallor. Si quis autem etiam 
metropolim alteri civitati subjicit, legat : Kal τὴν 


τῶν Βιθυνῶν μητροπόλεως προεδρεύουσαν Νίκαιαν, 
addito duntaxat articulo τὴν, ut paulo ante τῆν 
παρ᾽ ᾿Ασχανίᾳ λίμνην παροικεῖν, 

a 87) Καὶ παριστᾷν ἐντεῦθεν. Videntur nonnulla 
60880. 





NICET/E CHONIAT/E 


NARRATIO 


DE STATUIS ANTIQUIS, QUAS FRANCI POST CAPTAM ANNO 1204 CONSTAN- 
TINOPOLIN DESTRUXERUNT. 


EX CODICE BODLEIANO EMENDATIUS EDITA A FRIDERICO WILKEN. 


Narrationem Nioete Choniate de magnificis illis prisca artis monumentis, que a Francis post captam 
anno 1204 Canstantinopolim confracta sunt, integram nonnisi in uno codice bibliothecem Bodleiape Oxo- 
niensis etatem tulisse, nemo ignorat bonarum artium peritus. Preter hune codicem in Vaticanis tan- 
lum membranis quibusdam fragmentum hujus narrationis exstat, unde primus Lambeoius in notis suis 
ad Codini librum de originibus Constantinopolitanis tria loca protulit, atque hujus fragmenti Vaticani 
apographum, ἃ Gr»^o quodam horin^ ^xaratum servatur in bibliotheca Gottingensi. 


1039 NICETJE CHONIATJE 1040 


Ego, cum in historie bellorum crucistornm germanico sermone scripte tomo quinto, quem anno 
guperiori edidi, mihi dicendum esset de crudeli urbis Conetantinopolitane direptione, quam Nicetas 
in sua historia deplorat, non potui negligere nobilissimum illud de statuis coníractis fragmentum, 
quod edidere Bandurius (in 1mperii orientalis tomo primo) et Fabricius (in Bibliolhecg graeca libro 
quinto), uterqur ex codicis quidem Bodleiani apographis, neuter vero genuina codicis lectione exhi- 
bita, id quod omnes facile intelligent, qui Grecarum litterarum non plane sunt indocti. Itaque cum 
iter in Angliam mense Maio superioris anni susceptum opportunitatem mihi preberet inclytam Oxonis 
urbem visendi, opere pretium duxi Bodleianas Nicete membranas quantum fieri posset diligentissime 
examinare ; atque earum usum lubenter mihi concessit viri summi reverendi, Dr. Bandinel, qui biblio- 
theos Bodleiane primario loco preest, et reliquorum hujus bibliotheca custodum insignis liberalitas. 
Neque me fefellit spes, quam conceperam, codicis ope fragmento, quod Bandurius et Fabricius turpile, 
corruptum atque depravotum edidere, ei paucas quasdam corruptelas, qure codici communes sunt cum 
editionibus, exceperis,nativam reddi posse integritatem. Post reditum igiturex Anglia nostrum fragmentum 
cum interpretatione germanica et brevi annotatione in multis, utcredo, emendatius edidi, in tomi quinti 
historie bellorum Cruociatorum, de quo supra dixi,uppendice,adjutus cum amicorum consiliis et moni- 
tione, tum apographi Gottingensis usu, quod perhumaniter mecum communicavit J. D. Reuss, bili 
thece Gottingensis prefectus primarius, vir illustris mihique diuturna amicitia conjunctus. Neque ine- 

. tile mihi visum est textum, quem illo loco edidi, qualemcunque secundis curis passim castigatum 
seorsim repetere ; quanquam summopere optandum est, ut integrum Nicete de excidio patrie urbis 
opusculum, in cujus fine nostrum fregmentum legitur, licet a majori opere, quod typis sepius editum 
est, non multum differat (*), in Jucem cito protrahatur. Interpretatio Latina, quam addidi, οἱ Bandu- 
riana ad nostrum textum passim accommodata ; nisi quod narrationem de Thoma patriarcha Consxan- 
tinopolitano, quam Heynius (in Commentatt. societ. Reg. Gott. ad a. 1703, 1794, wol. XII, Class. A/s. 
et philol. p. 307) primus ex apographo Gottingensi Grece edidit, ipse in Latinum sermonem «vn- 
verti. 

Codex Bodleianus, in quo nostrum fresgmentum habetur, inter illos codices, qui anno 1628 don- 
tione Thome Roe ad Bodleianas copias accessere, insignitus est numero XXII, goriptusque seculo, ut 
credo, decimo quarto eleganti manu et in membranis paululum spiseis, foliis quantum ad formmam, inte 
gris neque pregrandibus. Inest huio codici preter alia opuscula theologica et juridica Nicetae Choniale 
Thesaurus orthodoxe fidei, in cujus fine (cod. fol. 423 recto) sine epigraphe incipit narrationis dear 
cidio Constantinopolis in duos libros distribute liber prior a verbis : ᾿Αλλὰ μέχρι piv δὴ τούτων siye 
poc ἡμῖν ὁ λόγος, que leguntur in Nicete edit:one Parisiensi p. 345. Complectitur hic liber non s 
jum ea, que reliqua sunt tertii libri historiarum Alexii tertii Comneni in impressis, verum Ieaacü 
quoque Angelii una cum Alexio filio iteratum imperium atque preterea res gestas Alexii Duce Murt 
zufli. Liber posterior insignitus insoriptione : τόμος δεύτερος orditur ἃ verbis: Εἶχε piv οὕτω ταῦ 
xal ἡ Κωνσταντίνου Καλλίπολις, que inveniuntur in ed. Paris. p. 377 A.; atque hic liber contin 
narrationem earum rerum, que post captam urbem sub Balduino imperatore accidere. In ejusder 
libri fine fol. 447 reoto post verba : ἵνα δὲ μὴ μαχροτέρᾳ τῇ ἱστορίᾳ χρώμενοι πολυπλοχωτέρας ivre 
τὰς λύπας χτώμεθα, ταυτὶ μὲν παρήσομεν, ἐκεῖνα δ᾽ ἐν ἐπιτομῇ τῷ λόγῳ δώσομεν, incipit cum  narralie 
de Thome patriarche adventu fragmentum a nobis editum, quod comprehenditur foliis 447-— 48, ὧν 
terum satis diligentem hujus codicis descriptionem composuit Gerardus Langbaine in catalogo wk 
cum Bodleianorum nondum edito, quem benevole mihi tradidit inspioiendum vir summe reverepint, 
Dr. Bandinel. 

Quod reliquum est, indicatus esl in notis criticis, quas textui Greco subjeci, codex Bodleianus [18 
ris C. B., codicis Vaticani fragmenta, que Lambeoius protulit, distinxi litteris C. V., Apographw 
Gottingense litteris A. G., texium Bandurianum littera B., et Fabricianum littera F. 


(7) Cf. que hanc in rem observata a nobis sunt in libro nostro: Gesch. der Kreuxzuge, t. V, Bk 
lagen, p. 13. 





1044 


DE STATUIS QUAS FRANCI CPOLI DESTRUXERUNT. 


1042 





TOY AYTOY MAKAPITOY ΚΥΡΙΟΥ 


NIKHTA TOY XONEIATOY 


ΑΠΟ ΤῊΣ ΑΥ̓ΤΟΥ͂ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 


ΠΕΡῚ KONXTANTINOYIIOAEQJ ' 


EX EJUSDEM VIRI BEATI. 


NIGETAS CHONIAT/E 


HISTORIA 


CONSTANTINOPOLITANA 


α'. Τῆς γὰρ ἡμετέρας ?* βασιλείας ἄρτι διαπετ- α 854 1. Itaque postquam inexplioabili judicio 


τευθείσης εἰς τοὺς Φραγγίσχους 3, ὁμοίως καὶ τῆς 
ἀρχιερωσύνης χληρωθείσης * τοῖς Βενετίχοις, οἷς 
ἐπίσταται κρίμασιν ὁ τοῦ χοσμιχοῦ τοῦδε σχάφους 
σχευαστὴς xal χυδερνήτης Κύριος δ ἵχετο ἐκ 
Βενετίας πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, θωμά- 
σιός δ τις τοὔνομα, τὴν μὲν ἡλικίαν μέσος, τὴν δὲ 
σωματικὴν πλάσιν λαχχευτοῦ 7 συὸς εὐτραφέστερος" 
ἦν δὲ xal λεῖος ξυρῷ τὸ τοῦ προσώπου 9 ἔδαφὸς ὡς 
οἱ λοιποὶ τῶν ἐκ τοῦ γένους ὃ ἐχείνου, xal τὰς ἐν- 
στηθίους 10 παρατέτιλμένος τρίχας ἀκριδέστερον 
δρώπακος" ἀμπεχόμενος δὲ xal στολὴν !! συνυφ- 
ἀσμένην μιχροῦ τῷ δέρματι xai ῥαφιδουμένην ἕκά- 
στης 13 «à εἷς καρπούς" δαχτύλιόν τε τῇ χειρὶ πε- 
ριστρέφων' ἐνίοτε 8 δὲ xal τὰ ix Οέῤῥεων εἰς δα- 


Dei, qui navis mundane opifex pariter est atque 
gubernator, imperium quidem nostrum sortitione 
facta Francis, sacerdotium — vero Venetis con- 
tigit (1) : arcessitus est Venetiis patriarcha, qui 
ecclesiam Constantinopolitanam regeret, ''homas 
quidam nomine, homo modice quidem proceri- 
tatis, corporis 85$ vero obesilate porcum su- 
perans saginatum. Faciem habebat idem tonsam 
novacula ex consuetudine, quae popularibus suis 
erat communis, atque pectoris etiam pilos evul- 
808 diligentius quam dropacis ope fieri posset, 
Amictus erat stola, quee cuti pene erat assuta at- 
que circa carpos acubus quotidie affligebatur. An- 
nulum gestabat digito, manuum quoque tegu- 


χτύλους διεσχισμένα τῶν χειρῶν φυλαχτήρια περι- p. mentis nonnunquam utebatur ex corio factis iis- 


κείμενος. Ἐωρᾶτο δὲ xai τὸ περὶ αὐτὸν ὡσιωμένον 
Θεῷ σύστημα xai τὴν θυωῤὸν ἀμφιπονούμενον τρά- 
πεζαν τῆς αὐτῆς ἐχόμενον χερἀμείας xai τῷ καθ- 
ἡγεμόνι πανείχελον τὰ εἷς στολὴν xal δίαιταν 46 xal 
τὸν τοῦ πώγωνος θερισμόν. 

β΄. "Ex πρώτης δὲ, ὃ φασι !5, γραμμῆς τὸ ἐθνικὸν 
παραδειχνύντες φιλόχρυσον, ἐννοῦσι πόρον λημμα- 
τισμοῦ καινόν τε ἅμα xai λαθόντα ξύμπαντας ol 
τὴν 16 βασιλίδα πόλιν Ἐσχύλευσαν. Τὰς γὰρ τῶν 
βασιλέων θήχας ἀνοίξαντες, ὁπόσαι 17 ἔνεισι τῷ 


que digitatis. Atque illud, cui preerat, collegium 
Deo dicatum et sacrosancti altaris ministerio de- 
putatum, ejusdem prorsus erat farine suoque an- 
tistiti omnino simile in vestitu, viteque ratione et 
barbe tondende more. 

2. Ex prima, ut aiunt, linea auri amore, gen- 
tilium ritu, flagrantes, furaendi viam excogitant, 
novam plane neque ab illis, qui hactenus impe- 
ratoriam urbem expilaverant, unqusm usurpatem. 
Apertis enim imperatorum sepulcris positis in 


Varic lectiones et nota. 


1 Hsc rubrica legitur in A. 6. 


θείσης. * A. 6. θεός. 9 A. G. θωμᾶς. 


! A. 6. Τῆς δ᾽ ἡμετέρας. 


3 A. 6. εἰς Φραγχίσχους. ὁ A. G. χυρω- 


! Bec vox, que in lexicis non reperitur, videtur esse forma- 


ta ἃ λάχχος (lacus) ; vocabulum Aaxlvtov, quod ad eamdem stirpem pertinere videtur,apud Grecos recen- 


tiores significare 


10 A. G. ἐνσταθίους. — 1! A. G. ἀμπ. δὲ στολὴν. 


ὁπόσων. 


(1) Scilicet convenerat ante captam urbem inter 
Francos et Venetos, ut ex altera gente imperator, 
ex altera patriarcha eligeretur. Itaque cum Baldui- 


13 A, G. ἑκάστῳ. 
xai δίαιταν, que adduntur in A. G., desunt in C. B. 


nus Flandrensis ex Francorum 
esset adeptus, patriarohale solium Venetorum arbi- 
trio est subjectum. 


icitur porcum. Vid. Du Cange Glossar. Gr. v. λαχινία., Ceterum dubitari nequit, λακ- 
χευτὸς idem esse, quod melius dictum foret σιτευτός. 


* A. 6. τῶν προσώπων.  * C. B. τῶντοῦ γένους, 
13 Sig A. 6. ; C. B. ἐνίοτε. 


. 1^ Voceg 
15 A. G. δ᾽ 6 φασι. 16 F, οἵ τινες. 


!! 4. (. 


nte imperium 


1843 


NIOETJE CHONIATJE 


1044 


-Heroo, ad magnum discipulorum Christi templum A 'Hprpu τῷ περὶ τὸ μέγα τἔμέενος ἱδρυμένῳ τῶν τοῦ 


exstruclo, noctu omnia diripuerunt, ac nefario 
ausu, si quis istic aureus ornatus, Si que mar- 
garitarum sphere, aut lapilli pretiosi pellucidi et 
incorrupti hactenus servabantur, e&a.omnia in si- 
num conjecerunt. Repertum istic Justiniani cada- 
ver, quod a multis seculis $56 inviolatum per- 
manserat, admirati quidem sunt, verum a sepul- 
cralibus ornamentis minime abstinuerunt. Ac vere 
dicatur Oocidentíles illos nec vivis nec defunctis 
pepercisse, sed ἃ Deo ejusque famulis orsos, sine 
ullo discrimine, nullum non impietatis genus ex- 
hibuisse. Nec ita multo post Maximi Templi ve- 
lum discerpunt, quod multis millibus argenti 
ejusdemque purissimi minarum «sstimatum fue- 
rat, quippe cui multum auri intertextum erat. 


3. Quia vero, heo quamvis fecissent, pecunia 
etiamnum egebant (nihil enim unquam potest 


barbarorum avaritiam satiare), ad eneas statuas | 


animum adjecerunt ignique ipsas tradiderunt. 
Juno itaque illa, ingenti eris pondere, que in 
Constantíniano foro erecta erat, in frusta concisa 
in fornacem fündenda traditur, cujus caput vix 
quatuor boum jugis potuit in magnum Palatium 
&sportari (2). Insuper Paris Alexander ex basi sua 
dejectus est, qui Veneri astabat ac ipsi aureum 
discordi& pomum manu porrigebat (3). 

ἃ, Illam vero quadratam machinam, que in 
altum ita erat deducta, ul proceritate cum altissi- 
mis quibusque columnis, quse per $57 urbem 
ubivis disperse cernunlur, tantum non certaret, 
quis non &dmíiraretur intuens eximiam operis 
inibi sculpti varietatem ? Ibi enim omnis canora 

. &vi8 vernos edens cantus represeniabatur, simili- 
terque agricolarum opera, tibie et mulotralia, 
. ovium balatus, agnorum subsultus : ibi ingens 
pelagus extendebatur pisciumque multitudo vise- 
, batur, quorum alii capiebantur, alii retibus sese 
.vi expediebant et in imum mare denuo liberi 
ferebantur: alibi vero Cupidines bini vei terni 
adversi stantes ao nudi sese pomis impetebant 


Χριστοῦ μαθητῶν, λωποδυτοῦσι 18 νυχτὸς ἀπάσας, 
xai παναθεμίτως 19 ἐγχολπίζονται, εἴ τις χρύσειος 9 
κόσμος ἤ μαογάρων σφαίρωμα ἤ λίθος διαυγὴς χαὶ 
πολύτιμος ἀδιάφθορος εἰσέτι ταύταις ἐνέκειτο. Ἐῤ- 
ρόντες δὲ xal τὸν ?! νεχρὸν ᾿Ιγυστινιανοῦ τοῦ βασι- 
λέως τοῖς μακρχίωσιν ἀπαραλύμαντον ἔτεσι ᾿", τὸ 
μὲν ὁραθὲν ἐν θαύματι ἔθεντο, τῶν ὃὲ vtXx2oractw 
οὐμΞνοῦν 33 οὐδ᾽ ὅλως ἀπέσχοντο ** ἔστιν οὖν εἰπεῖν 
ὡς οὔτε τῶν ἔτι ζώντων οὔτε μὴν ? τῶν ἀπελθὲν 
των οἱ ἐχ γενῶν “δ τῶν ἑσπερίων ἐφείσαντο: ἀλλ᾽ à 
Θεοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ θεραπόντων ἀςπξάμενοι, cam 
ἐπὶ πᾶσιν ἀδιαφορίαν τε 0?! xal ἀτπέδειχν ἐπεξε:- 
ξαντο' μετ᾽ οὐ πολὺ ὁὲ 38 χατασπῶσι zal τὸ τὸ 
μεγίστου νεὼ 39 χαταπέτασμα cl; μυρίας πολλξις 
ἀργύρου μνᾶς 80 ἀριθμούμενον xal τούτου ὁξ;:- 
τέρου 34 παντὸς, xal εἰς βάθος χρυσῷ πυκαζόμενν. 

Ὑ. ᾿Επεὶ δὲ χρημάτων xal οὕτως ἔσπάνιζον 
οὐδὲ γὰρ φιλοπλουτίας xópov ὅτε δὴ 85 τὸ ácÓa:o 
ἴσησι 9* τοῖς χαλχοῖς ἐποφθαλμίζουσιν ἀνδοιᾶσι, 
xai παραδιδόασι τούτους πυρί, Ἢ τε οὖν ἐν 34 τῇ 
Κωνσταντινείῳ ὅδ ἀγορᾷ ἱσταμένη πολύχαχνος *"Hpa 
χέχοπται εἰς στατῆρας xal χωνείᾳ παραδίδοται 9 
ἧς ἢ χεφαλὴ μόγις τέτρασι βοῶν ὑποτρόχοις Up 
Ὑμασιν εἷς τὸ 37. μέγα παλάτιον ἀποκεκόμισαν 
xai ἐπ᾿ αὐτῇ ὁ Πάρις ᾿Αλέξανδρος τῆς 
ἀνατέτραπται, συνεστὼς ᾿Αφροδίτῃ καὶ 
ταύτῃ τὸ χρύσεον μῆλον τῆς Ἔριδος. 

δ᾽, Τὸ δὲ 88 τετράπλευρον χαλχοῦν μιηγάνημε 
μετέωρον ἀναδαΐνην, xal μιχροῦ τοῖς τῶν roe 
μείζοσιν εἰς ὕψος 39 ἀνθαμιλλώμενον, ὅσοι πολ γῆ 
τῆς πόλεως ἀνεστήχασι, τίς οὐκ ἄν ὀῳοβαμὴπ 
ἐκείνῳ ἐπιύδαλὼν 99 τῆς ποιχιλίας ἐθαύμασεν à: 
"Amas μουσιχὸς ὄρνις τὰ ἐχρινὰ μελῳδῶν Ext bw 
τετύπωτο' γεηπόνων ἔργα, xai αὐλοὶ xai γαυλοὶ *. 
καὶ προδάτων βληγήματα, xal ἀρνῶν σκιρτήματα 
ἐξειχόγιστο᾽ ὑφήπλωτο 46 xai θαλάττιον “πέλαγα, 
καὶ νεπόδων ἀγέλαι καθεωρῶντο, οἱ μὲν ζωγρούαν 
vot, οἱ δὲ τὰ δίχτυα τυραννοῦντες καὶ κατὰ fue 
πάλιν ἀνέτως φερόμενοι" οἱ δ᾽ ἔρωτες 48 pof 
καὶ σύντρεις 4ὅ ἀλλήλοις ἀνθοπλιζόμενοι, qp 
περιόλημάτων, ἐδάλλοντο μήλοις xal ἔδαλλον, qr 


βέσιως 
χειρίζων 


Varie lectiones et nota. 


18 FP. λωποδυτοῦνται, 


35 Codd. mss. Οὔμενουν, B. Οὐ 
3! C. A. ἀδιχφορίαν «e. 


ἕτεσιν. οὖν. 


86 p. 


ἐνεῶν. 


!9 A. G. et B, παναθεμίτως, C. B. et F. πᾶν ἀθεμίτως. 
:et B. γρύσιος, F. χρύσεος, Sicut infra χρύσεον in C. D., : 
΄ Ü μὲν 3. B, ἀπέχοντο. 
; 33 C. B. δή. A. 6. δὲ. 
emendatione Lachmanni legebatur : Kai τοῦτο εὐροιζότερον n 


adjective δ Grecis recentioribus usurpari, neque comparativi 


30 A. G. χρύσειος, C. ἃ 
! A. G. al tÓv. “ ΣΙ} 
35. [ta C. B, et A. G.; B. μὲν. F. μὲ 
39 A, G. ναοῦ. 9? C. B. μνάς. δι fx 

εὐροιζότερον) παντός, Vocem δόρυϊκ 
ὀρυζότερος usum apud eosdem esae infre- 


et A. G. 


'quentem, docent cxempla collecta 8 Du Cangio (Gloss. Gr. v. ὄδρουζα), qui observat, apud Cosmam Indi- 
'copleusten quoque pro ὄδρουζον pesperam legi cbptzov. A. G. εὐροϊζοτερου sine accentu. C. B. et F.e&- 


ροιζότερον. 


ὅτι δή. F. κόρον ἅτε δή. 9 F. ἴσασι. A. G. ἴσησιν. 
Fortasse παραδέδοται, 57. 6, ἐς τί. 
Ῥ. ἰθαύμασε. 683 Καὶ γαυλοὶ omittitur a F. 
46. A. G. σὺν δύο xal σὺν τρεῖς. 


(2) Vid. C. G. Ileyne Commentatio, oui titulus : 
Priscs artis. opera, qua Constantinopoli exstitisse 
antur, iu Gommentationibus societatis Regiee 


45 P. σχιρτώματα. 


εὐροϊζότερον. Verba : Καὶ τοῦτο εὐροιζότερον (sive εὑροιζότερον) a Bandurio explicantur: 
« Hoc, quod jam videmus ; » multo ditius & Fabricio : « promptissimum ad direptionem. » 

T 35 C. B. "Hrs οὖν ἡ ἐν, 
33 A. G. Τὸ δέ γε. 


85 B. χόρον 
85. FP. Κωνσταντινεία. 3 
39 A. α. ἐπιίαλλων. * 


5) F. ἐς τὸ ὕψος. . 
4 F. bon Ato. 85 A. G. otót ἔρωτες. 


scientiarum Gotling. ad a. 1701 et 1792. . 
Classis hist. el philol Vol. ΣΙ; 


. . 26. 
(3) Heyne l. o. d 


1045 


DE STATUIS QUAS FRANCI CPOLI DESTRUXERUNT. 


1846 


χεῖ περιδρασσόμενοι 43 “γέλωτι. Τοῦ ὃὲ τοιούτου À in risum suaviter effusi (4) : ao in fastigio hujus 


τετραπλεύρου εἰς ὀξὺ σχῆμα 4ὃ κατὰ πυραμίδα 19 
τελευτῶντος, ἀπῃώρητο δῦ ἄνωθεν γυναιχόμορφον 
εἴχασμα, καὶ ταῖς πρώταις τῶν ἀνέμων κινήσεσι 
περισοδούμενον' ὁπόθεν ᾿Ανεμοδούλιον δὲ ἐπεχέ- 
χλητο. Πλὴν ἀλλὰ 53 καὶ τοῦτο τὸ περιχαλλέστατον 53 
ἔργον τοῖς χωνευταῖς παρέδωκαν δὲ, ὥσπερ καὶ τὸν 
ἐν τῷ Ἰαύρῳ ἐπὶ τραπεζώδους βάσεως ἔφιππον 
ἱστάμενον ἄνδρα τὸν ἡρωϊκὸν τὸ εἶδος xai τὸ μέγεθος 
ἀξιάγαστον. Εἶναι δὲ οὗτος ἐλέγετο παρὰ μὲν ἐνίοις 
Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῇ, τεχμαιρομένοις τὸν ἀνδρα τῇ 
πρὸς ἥλιον ἐκτάσει τῆς χειρὸς, ἤδη τῆς πρὸς δύσιν 
πορείας ἐχόμενον 95 xal τὴν χατὰ Γχδαὼν στάσιν 
οἱονεὶ 96 ἐπιτάσσοντα 57" ὡς δὲ ἐδόκει τοῖς πλείο- 
σιν, ὁ ἐν τῇ νήσῳ τοῦ Πέλοπος γεννηθεὶς xai τρα- 
φεὶς Βελλεροφόντης, Πηγάσῳ ἐπικαθήμενος" ἦν 
γὰρ ὁ ἵππος ἀχάλινος, ὁποῖος ὁ Πήγασος παραδί- 
Borat, ἄνετα χροαίνων xarà πεδίων xal πάντα 
ἀδοξὼν 38 ἀναδάτην, ὡς πτηνὸς ἅμα καὶ πεζὸς 
φερόμενος. ᾿Αλλὰ xal φήμη παλαίφατος xai 59 εἰς 
ἡμᾶς διαδαίνουσα τοῖς τῶν ἀπάντων ἐνέχειτο στό- 
μασιν, ἐν τῇ ἐμπρησθίῳ τοῦ ἵππὸυ τοῦδε 99 λαιᾷ 
χηλῇ ἀνδρείκελον χεύθεσθαι, τισὶ μὲν ἐκ τοῦ τῶν 
Βενετίχων γένους τινὸς εἶναι δ, παραδιδόμενον, 
ἄλλοις δ᾽ ἑτέρου 652 τῶν μὴ ἐνσπόνδον 'Ρωμαίοις 
ἐπιζεφυρίων ἐθνῶν, ἤ καὶ τῶν Βουλγάρων ἑνός 94. 
Πολλάκις οὖν ἡ τῆς γηλῆς ἐπεποιήθη ** ἀσφάλισις 
εἰς τὸ πάντη 9 ἀφώρατον ὧν fero κρύπτειν Év- 
δοθι 95. Κατατεμαχισθέντος δὲ τοῦ ἵππου xal σὺν 
τῷ ἀναδάτῃ παραδοθέντος πυρὶ 51, εὔρηται καὶ τὸ 
ἐν τῇ ὁπλῇ 68 τοῦ ἵππου ἐντυμδευόμενον χαλχῆρες 
ἴνδαλμα’ καὶ ἦν περικείμενον χλαῖναν, ὁποίαν τῶν 
θρεμμάτων τὰ ἔρια πλέχουσιν᾽ ὀλίγα δὲ τῶν ἐπ’ 
αὐτῷ πεφρασμένων 45 οἱ Λατῖνοι φροντίσαντες, 
πυρὶ καὶ τοῦτο ἐνέδαλον. 


quadrate machine pyramidis more in acutum 
desinentis, erecta cernebatur muliebris statua, 
qua priiis ventorum impulsibus circumagebatur, 
unde Anemodulion (ventorum ministra) vocabatur. 
Attamen hoc, inquam, opus pulcherrimum oonfla- 
toribus tradiderunt, quemadmodum οἱ equitem 
illum in Tauro basi ad mense formam structe 
impositum, heroica forma, magnitudine stupenda, 
quem quidam Josuam, filium Nuni, esse dicebant, 
inde conjecturam facientes, quod vir ille, extensa 
contra solem ad occasum vergentem manu, pre- 
cipere videretur, ut 858 ad  Gabaon staret : 
plerique vero pulabant esse  Bellerophontem 
in Peloponneso educatum et Pegaso insidentem 
(5). Nam equus ille, quemadmodum et Pegasus 
fuisse traditur, oum nullis coercitus frenis per 
campos effuse curreret, sessorem, ulpote qui alis 
ferretur pariter et pedibus, aspernabatur. Imo 
etiam quedam vetus fama ad nos usque de- 
lata in omnium ore versabatur, in hojus equi un- 
gula sinistra pedum anteriorum, viri figuram oc- 
cultam haberi, quam alii esse cujusdam ex gente 
Veneta, alii alicujus ex Occidentalibus populis Ro- 
manorum non foderatis aut ex Bulgaris esse di- 
cebant (6). Non semel igitur ungula firmius defixa 
fuit, ne unquam ea, que intus occultari fereban- 
tur, subripi possent; equo autem et equite 
in miuutas partes  dissectis, ac in ignem 
conjectis, repertum | es&, signum eneum in un- 
gula equi sepultum, indutum ohlena, qualis ex 
ovium vellere solet confici. Gum autem Latini pa- 
rum curarent ea, que huic signo insculpta pore 
tendebantur, ipsum etiam in ignem conjecerunt. 


Varie lectiones et note. 


legitur, Bandurius edidit : 
. 6. δὲ ἐτέρου͵ 9 A. G 


(4) Τὸ χαλκοῦν ait Nicetas (in vita Andronici 
Comneni, lib. u, ed. Par. p. 213), μετέωρον 1exp&- 
mÀsupov, iv d γυμνοὶ περιόλη μάτων μηλοδολοῦσιν 
ἄλληλοις οἱ Ἔρωτες, ὅ ᾿Ανεμοδούλιον χέχληται.(Θ- 
terum vid. de hoo Anemodulio, mouumento quod 
urbi, que navigatione et commercio maritimo flo- 
rebat, summe erat utilitatis, Anon. De antiquitati- 
bus Constantinop. in Banduri Imper. Or. t. I, parte 
rn, p. 17. Codinus, De antiquitatibus Conslantinop. 
(ed. Par.) p. 54. Lambeoius ad ^. l. Du Cangii 
Constantinop. Christ. (ed. Par.) p. 100, 4167, οἱ 
- Heynius 1. o. p. 32. 


(5) De Bellerophontis statua, que Antiochis ur- 
bis ornamentum [uerat, vid. Banduri Commenta- 
rii. De antíquitatibus Constantinop. lib. 1, p. 451,et 
Heynius l. c. p. 13. 

(6) Scilicet vetus erat superstitio, ejusmodi figu- 
ras, que barbaros homines represeniarent, si in 
aliquo loeo occultarentur, prodesse ad barbararum 
gentium incursiones ab imperio Romano arcendas: 
cujus quidem superstitionis exemplum legitur apud 
Olympiodorum in Photii Bibliotheca (od. Bekker) 
p. 6C οἱ Niebuhrii corpor. Hislorim Byzant. p. 1, 
p. 459, 460. 


4041 


5. Verum neque alias in Hippodromo erectas A 


statuas ceteraque admirabilia 859 opera evertere 
neglexerunt*barbari illi, rerum optimarum hostes ; 
sed illa quoque concisa in numismata  verterunl, 
magna parvis commulantes, ac que ingenti 
sumptu confecta fuerant, vilissirre monetae — post- 
posuerunt. Dejeotus itaque est Hercules Tri- 
hesperus (7), magnus ille magnifice fabrefactus, in 
Cophino (id esL corbe) (8) erectus, cui su- 
perne leonina pellis instrata erat cum capite 
vel in ipso ere torvum aspicienle, ac prope rugi- 
tum emittente  multitudinemque, que forte 
illio staret, otiosam dispellente. Sedebat autem non 
pharetram — gestans, non arcum manibus te- 
nens, non clava munitus ; sed dextrum pedem et 
dextram manum, quantum poterat, extendens, 
levo pede ad genu usque curvato et sinistra manu 


NICET/AE CHONIATJE 


1048 


€. ᾿Αλλ’ οὐδὲ τῶν ἕν τῷ ᾿Ιππιχῷ 19 ἱσταμένων 
ἀγαλμάτων καὶ ἀλλοίων θαυμαστῶν tpyov τὴν 
χαταστροφὴν παρῆχαν οἱ τοῦ καλοῦ ἀνέραστοι 
οὗτοι βάρδαροι: ἀλλὰ xai ταῦτα κεκόφασιν εἰς 
νόμισμα, ἀνταλλασσόμενοι μικρῶν τὰ μεγάλα καὶ 
τὰ δαπάναις πονηθέντα 1! μεγίσταις οὐτιδανῶν 
ἀντιδιδόντες κερμάτων. ΚΒατήρειπτο ΤΣ τοίνυν 9 
Ἡρακλῆς ὁ Τριέσπερος 33 μέγας μεγαλωστὶ χοφίνῳ 
ἐνιδρυμένος, τῆς λεοντῆς ὑπεστρωμένης 75 volo, 
δεινὸν ὁρώσης χἀν τῷ χαλχῷ, xai μιχροῦ βρυχυῇβ- 
μὸν 16 ἀφιείσης xai διαθροούσης 7 τὸ ἐφιστάμενον 
ἐχεῖσε τοῦ πλήθους ἀπάλαμνον. ᾿ξχάθητο δὲ μὴ 
γωρυτὸν ἐξημμένος, μὴ τόξον ταῖν χεροῖν φέρων, 
μὴ τὸ ῥόπαλον προδαλλόμενος, ἀλλὰ τὴν μὲν δεξιὰν 
βάσιν ἐκτείνων ὥσπερ xxi τὴν αὐτὴν 79 χεῖρα, εἰς 
ὅσον ἐξῆν, τὸν δὲ εὐώνυμον 9 πόδα χάμπτων εἴ 
τὸ γόνυ 39, xal τὴν λαιὰν χεῖρα im' ἀγχῶνος ἐφ- 


cubito suffulta, quam superius extendens, moerore 
plenus caput in ipsius volam leniter reclinabat, 
fata fortunasque suas deplorans, megreque ferens 
labores, quibus illum Eurystheus, non ex necessi- 
tate, sed ex invidia magis, fortuna sua inflatus, 
860 subjecerat. Erat autem amplo pectore, latis 
humeris, crispo capillo, pinguibus clunibus, ro- 
bustis brachiis et tanta magnitudine, quanta (ut 
arbitror) esse archetypum Herculem conjecit Ly- 
simachus (Lysippus) (9), qui hoc primum et pos- 
tremum manuum suarum opus ex ere cela- 
vit. Tanta sane proceritate erat, ut funicu- 


δων᾽ εἶτα τὸ λοιπὸν 9! τῆς χειρὸς ἀνατείνων, xal τῷ 
πλατεῖ ταύτης, ἀθυμίας πλήρης, καθυποχλίνων 
ἡρέμα S* τὴν χεφαλὴν, καὶ τὰς ἰδίας οὕτω τύχας 
ἀποχλαιόμενος καὶ δυσχεραίνων τοῖς ἄθλοις $5, 
ὅσους αὐτῷ Εὐρυσθεὺς οὐ χατὰ χρείαν, κατὰ δὲ 
φθόνον μᾶλλυν ἠγωνοθέτει, τῷ τῆς τύχη 85 περιόντ' 
φυσώμενος 95, "Hy δὲ τὸ στέρνον εὐρὺς, τοὺς Guo 

πλατὺς, τὴν τρίχα οὖλος 95, τὰς πυγὰς πίων, 855» 
ρὸς τοὺς βραχίονας, xai εἰς τόσον προέχων μέγ- 
θος 57 εἰς ὅσον 98, οἶμαι, xal τὸν ἀρχέτυπον “ΕἸ ραχλῆν 
εἴκασεν ἄν ἀναδραμεῖν ὁ Λυσίμαχος 99, ὁ πρῶτον 
ἅμα καὶ ὕστατον τῶν ἑαυτοῦ χειρῶν τπταν ἄριστον 
lus pollicem ejus ambiens, justum hominis cingu- φιλοτέχνημα τουτονὶ χαλχουργήσας, καὶ οὕτω μέ- 
lum efficeret, et tibia hominis staturam equaret. υιστον ὡς τὴν περιελοῦσαν τὸν δ᾽ αὐτοῦ ἀντίγεφε 

Herculem hujusmodi nequaquam intactum reli- € pxptwÜov εἰς ἀνδρεῖον ζωστῆρα ἐχτείνεσθαι, πὰ 

querunt illi, qui fortitudinem a reliquis virtutibus τὴν χνήμην τοῦ ποδὸς εἰς 9! ἀνδρόμνχες. Τοιοῦτοι 
.Segregant eamque sibi ascribunt οἱ plurimi fa- δ' óvta τὸν Ἡραχλῆν οὐ παρῆλθον ἀχαθαιρετον ol 
ciunt. τὴν ἀνδρείαν τῶν συννόμων 9* ἀρετῶν διιστῶντες Ἢ 
καὶ ταύτην ἑαυτοῖς οἰχειοῦντες χαὶ περὶ πλείστου τιθέμενοι" 


Varie lectiones et note. 


?0 C, B. ἱππηχῷ. Locum ab ᾿Αλλ᾽ οὐδὲ τῶν iv τῷ ἱππιχῷ usque ad : τὴν τρίχα οὖλος protulit ex eod. 
Vat. Lambecius ad Codin. p. 107. — ?! C. V., A. G. et B. ποιηθέντα. "* De forma vid. Buttmanni 
matica Gr. ampl. tom. I, p. 236 et Beckhii Corpus insoript. tom. I, p. 651. N. 1330, v. 22; malim 
τηρήρειπτο, 178 [ta C. V. et A. G. ; C. B. οὖν. 74 C. V. et A. G. Τριεσπέριος. 75 F, ὑπερστρωμένης * 
C. B. βρυχημόν. F. βρυχαθμόν. 7] B. διαθρεούσης. 78 F. xal αὐτὴν. 19. A. 6. τὸν δ᾽ C. B. et σιγὰ 
. et 


δέ. 80 C. A. G. ἐς vóvo. 9! A. G. τοῦτο τὸ λοιπόν. C. V. et C. B. τὸ λοιπὸν. F. λεῖπόν. 85 A. 0. 
ἡρέμα. 88 A. (6. τοὺς ἄθλους. 5* C. B. τῆς πύλης. 35 In codd. et editt. legitur φυσσώμενος. — 96 [n bis 
verbis desinit apographum Gottingense ; atque ibidem desinere fragmentum Vaticanum testatur Lambe- 


cius, ad Codinum, p. 1671: 83 B. μεγέθους. *5 F. Ἐς ὅσον. 89 F. (ex emendatione) Λύσιππος 90 Κ᾽, τήνο 
9t F, ἐς, 9* B. τῶν συνόλων. 5 Cf. C. B. Hase ud Niceph. Phooc. de velit. bell. p. 265 (ed. Bonn. p. 
514). F. διιστάντες. 


(7) Hujus epitheti, quod &pud Lycophronem patrio a me edile tomo V!» (Beylagen p. 32, 33) 
(Cass. 33) reperitur, origo ita explicatur a'lzetze : — Idem vir, peritissimus rerum antiquarum arbiM 
O:s ᾿Αμφιτρύων επὶ Τηλεθδόας ἐστράτευσεν ἐχδι- judicat, corbe, cui impositum fuisse Herculem po& 
κῆσαι θέλων τὸν φόνον τῶν ἀδελφῶν ᾿Αλχμήνης xal — labores peractos requiescentem dicil Nicetas, re- 
τοῦ ταύτης πατρὸς. Ζεὺς τρεῖς ἑσπέρας elc μίαν με- presentari illum corbem, quo heroem ad purgands 
ταδαλὼν συνεχάθευδε τῇ ᾿Αλχμήνῃ. Κατὰ δὲ τὴν — Augis stabula usum esse, nonnulli veteres poets 
αὐτὴν ἑσπέραν xal ᾿Αμφιτρύων παλινοστήσας συγ- fabulantur. Ceterum haud scio, an Nicetas, qui in- 
καθεύδει τῇ γυναιχί, Ἢ δὲ διδύμους παῖδας γεννᾷ; — solita verba sectari solet, suo xoglwp nihil aliud 
ix μὲν Διὸς Ἡρακλέα, ix. δ᾽ ᾿Αμφιτρύωνος Ἰφιχλῆ. — significare voluerit quam quod simplicius dicere 
Διὰ τοῦτο Τριέσπερον αὐτὸν λέγει. Paulo infra idem potuisset βάσιν ; fortasse illa basis rotunda et core 
Tzeizes aliam hujus epitheti originem indicat : is forme quodammodo similis erat. 
Διὰ τὸ ἐν τῷ κήτει τρεῖς ἡμέρας ποιῆσαι, ἅς toni- (9) Eodem prorsus modo Nicetam memoria fefel- 
ρας χαλεῖ διὰ τὸ ἀφώτιστον xat σχοτεινὴν εἶναι τὴν litin vita Alexii lib. 11, p. 335, ubi Lysimachum 
γαστέρα τοῦ θηρίοὐ. similiter bujus monumenti fabricatorem preedical. 
(8) Vid. qu&& de hoc χοφίνῳ doctissime disputata — De ipso monumento vid. Lambec. ad Codinum P» 
sunt a C. G. Bottigero, viro summo mihique ami- — 107. Sillig, Catalogus artificum, p. 259, 260 
císsímo, in Historise bellorum Cruciatorum sermone 


1019 


DE STATUIS QUAS FRANCI CPOLI DESTRUXERUNT. 


1050 


c. Τούτῳ δὲ συγχαϑεῖλον xal τὸν σεσαγμένον xal Α 6. Cum illo etiam abstulerunt asinum onus por- 


σὺν ὀγκηθμῳ στελλόμενον ὄνον xal τὸν τούτῳ ἐφε- 
πόμενον ὀνηγὸν, οὕς ἐν ᾿Λχτίῳ ἵστησε Kaisap ὁ 
Αὔγουστος, ὁ ἐστιν d καθ' ᾿Ελλάδα Νιχόπολις, 
ἡνίκα νυχτὸς ἐξιὼν τὸ τοῦ ᾿Αντωνίου κατασχέψασθαι 
στράτευμα, ἀνδρὶ ἐνέτυχεν ὄνον ἑλαύνοντι, καὶ 
πυθόμενος ὅστις εἴη xal ἔνθα πορεύεται, ἤχουσεν 
ὡς Καλοῦμαι Νίχων xal ὁ ἐμὸς ὄνος Νίκανδρος, 
ἀφικνοῦμαι 9* δὲ πρὸς τὴν τοῦ Καίσαρος στρατιὰν. 

C. Οὐδὲ μὴν 9* τῆς δαίνης τε xal λυκχαίνης τὰς 
χεῖρας ἀπήγαγον, ἃ Ρῶμος 9 χαὶ Ῥωμύλος ἐθή- 
Aasav: στατήρων δὲ βραχέων, xal τούτων χαλχῶν, 
τὰ παλαιὰ σεμνώματα 9! τοῦ γένους ἀπέδωχαν καὶ 
καθῆκαν αὐτὰς εἰς τὸ χωνευτήριον" ἔτι γε μὴν 
χαὶ τὸν ἄνδρα τὸν παλαίοντα λέοντι, χαὶ τὸν ἵππον 

. *àv 99 Νειλῷον ἐς οὐραῖον ἠχανθωμένον ! λεπίσι τὰ 
ὄπισθεν τοῦ σώματος λήγοντα, καὶ τὸν σείοντα τὴν 
προνομαίαν ἐλέφαντα" τὰς σφίγγας ἐπὶ τούτοις, τὰς 
εὐειδεῖς ὡς γυναῖχας τὰ ἔμπροσθεν, xal φριχτὰς 
ὡς θηρίά τὰ ὄπισθεν, καινοτέρας δὲ ὡς χαὶ πεζῇ 
βαινούσας καὶ χούφως τῷ πτερῷ φερομένας χαὶ 
διαμιλλωμένας τοῖς τῶν ὀρνίθων μεγαλοπτέρυξι" 
χαὶ τὸν ἀχάλινον ἵππον ὀρθιάζοντα τὸ οὗς καὶ 
φριμάσσοντα, γαῦρόν τε " xal εὐήνιον προποδίζοντα" 
xai τὸ ἀρχαῖον κακὸν, τὴν Σχύλλαν μέχρι μέν ἱξύος 
γυναικεῖον εἶδος προφέρουσαν, καὶ τοῦτο προτενὲς 
xai ὁπερμαζῶν * xal μεστὸν ἀγριότητος, τὰ δ᾽ 
ἔχτοτε διεσχισμένον εἷς θῆρας ἐμπηδῶντας * τῇ τοῦ 
᾽Οδυσσέως vot xal συχνοὺς τῶϊ ἑταίρων χατα- 
δροχθίζοντας. 

η΄. Ἦν δ' Ἐν τῷ Ἱππιχῷ καὶ χάλχεος 5 ἀετὸς ἀνα- 


χείμενος, τοῦ ix Τυάνων ᾿Απολλωνίου Χχαινὸν μεθ- C 


οδευμα καὶ τῆς ἐκείνου γοητείας μεγαλοπρεπὲς μαγ- 
γάνευμα 8, Παραδαλὼν γάρ mois Βυζαντίοις παρ- 
ἐχλήθη τὰ τῶν ὄφεων κχατευνάσχι δήγματα 7, ὑφ᾽ ὧν 
ἔπασχον ἐχεῖνοι χαχῶς" ἀμέλει xal συνερίθοις ταῖς 
ἀῤῥητουργίαις ὃ χρησάμενος, ὧν ὑφηγηταὶ δαίμονες 
xai ὅσοι τὰ τούτων " πρεσθεύουσιν ὄργια, ἐπὶ στή- 
λης ἀνίστησιν ἀετὸν 10, ἡδονὴν ἐνστάζον 1! ψυχαῖς 
ὅραμα καὶ πεῖθον χρονοτριδεῖν τοὺς [τῆς] αὐτοῦ 
θέας χατατρυφῶντας, ὡς τοὺς ὑπέχοντας ἀχόὴν τὰ 
τῶν Σειρήνων δυσπαρόδευτα μελῳδήματα. Διήρκει 13 
μὲν γὰρ ὡς εἰς πτῆσιν τὰς πτέρυγας" ὄφις δὲ τοῖς 
ποσὶν ὁποχείμενος xal λορδούμενος 18 εἷς ὁλκοὺς 
&neipyev αὐτὸν τῆς ἀναφορᾶς, οἷα τοῖς ἄχροις τοῦ 
σώματος ὡς πρὸς δῆγμα ἐγχρίπτων 3) ταῖς πτέρυ- 


tentem et cum ruditu incedentem neonon inse- 
quentem asinarium, quos Actii, quod Greci Nico- 
polin vocant, Augustus Cesar erexerat, quando 
noctu egressus speculatum Antonii exercitum, 
hominem offendit asinum ducentem, sciscitan- 
tique quis esset, οἱ quo pergeret, respondit ille: 
Nicon vocor, et asinus mens Nicander ; et ad exer- 
citum Cesaris (10) contendo. 

7. Neque item abstinuerunt a scrofa et a lupa, 
que Remum et Romulum lactaverunt (11) ; sed mi- 
nutissime monete eree causa, 868 antiqua illa 
generis sui venerabilissima monumenta in offici- 
nam erariam detulerunt. Insuperque virum cum 
leone pugnantem, οἱ Niliaooum equum, qui ἃ po- 
elerioribus partibus in caudam squamis opertam 
desinebat, elephantem, qui proboscidem vibrabat, 
sphingesque, que ab anteriori parte speciosm ut 
mulieres erant, a posteriore quasi fere horribiles ; 
singularis vero forme erant, quia quasi pedibus 
incedentes levi alarum motu ferebantur, et cum 
avium maximis concertabant. ltemque infrenatum 
equum aures arrigentem ac frementem, lasciveque 
atque hilariter subsultantem. Ad hsec antiquum 
illud malum, Scyllam, que a lumbis quidem fe- 
mineam formam praeferebat, illamque proceram et 
vegetam, sed feritate plenam : exinde vero divisa 
erat in feras In Ulyssis navem insilientes et ami- 
corum ejus multos devorantes. 


8. Erat porro in Hippodromo aquila cenea re- 
posita (12) Apolloni Tyanei novum inventum, 
ejusque prestigiarum nobile instrumentum. Nam 
eum aliquando Byzantium venisset, rogatus est, 
ut serpentium morsus sopiret, a quibus Byzantii 
vexabantur. Tum ille nefariis usus ministeriis, 
quorum magistri demones et quotquot eorum 
orgia peragunt, $6? Aquilam columne imponit, 
spectaculum animis illecebras instillans, suadons- 
que ut diutius tali conspectu fruantur, quem- 
admodum íi, qui Sirenum cantus audiebant, diffi- 
cile loco movebantur. Et alas quidem quasi ad 
volatum explicuerat: atserpens pedibus subjectus 
sinuosisque flexibus obvolutus, a volatu coercebat 
illam,suprema corporis parte quasi ad mordendas 
alas se erigens. Verum nihil efficiebat venena- 


ξιν. Ἥνυε δὲ ὁ io66Aoc οὐδέν: ταῖς γὰρ τῶν óvó- ἢ tum animal, nam unguibus constrictum ab im- 


χων ἐμπερονηθεὶς ἀχωχαῖς ἔσδεστο τὴν ὁρμὴν xal 
ὑπνώττειν μᾶλλον ἐδόκει ἢ γοῦν πρὸς καταπάλαισιν 


petu coercebatur, ac dormitare potius videbatur, 
quam cum ave pugnare et ad alas ejus pertin- 


Varie lectiones et note. 


" F, ἔφιχνοῦμαι. 9B . 


μένοις. 3 F.«aüpóv τε, ὃ 
μαγγάνωμα. 7888. δείγματα. 
F. ἀετόν ex emendatione. 

λοθούμενος. 


Β. ὑπέρμαζον. 
8. C. B. ἀρητοὑργίαις. 


!* B, et P, ἐγχρίμπτων. 


(10) Vid. Heyn. l. o. p. 37. De fabula vid. Sueton. 
Aug. 96. 


. F. Οὐδὲ μὴν τῆς δαίνης οὐδὲ, 
keri. In C. B. et editis legitur : Τὰ παλαιὰ ἐσεμνώτατα, Ἵ 
* C. B. 


4 B. ἐνστάτον operarum errore. 


ΜΒ. Ῥῆμος. ΜΠ Ex emendatione Bek- 

9? B. μέν. 99 F, τὸν ἵππον τὴν. 1 F. ἀκανθω- 
ἐμπαδῶντες. — * C. B. et editiones χαλκός. — 5 F. 
* C. B. et F. ὅσοι τούτων. 1? C. B. ἑαυτόν. B. et 


'* C. B. et F. Bugpxs. B. διῆργες. !? F, 


(11) Vid. Heyn. I. c. 
(12) Vid, Heynius 1. o. p. 38, 


1061 


NICET/E CHONIAT/E 


1052 


gere, atque ita serpens tetrum spirans, suum Α τοῦ ὄρνιθος ταῖς ἐχείνου προσφύεσβαι πτέρυξι !*. 


una secum exstinetum venenum continebat : dum 
interim aquila leto aspectu, tantum non clangens 
pro victoria, quasi avolare et serpentem secum 
auferre tentabat : quod ex aspectus hilaritate ac 
serpentis nece conjectandum relinquebat. Quem 
gerpenteim qui vidissot, dixieset sane, illum con- 
volutionum 80 letiferorum  morsuum oblitum, 
reliquos serpentes Byzantinos exemplo suo abster- 
rere,ac monere ut conarentur sese in fissuras 
abdere. Non solum autem ab ea, que diximus, 
admiratione digna erat illa aquile figura, sed 
eliam quia diurnas horas ex lineis duodecim nu- 
mero in alis ejus incisis clarissime indicabat iis, 
868 qui ejusrei periti accederent, quando solis 
radii nubibus non obscurabantur. 


9. Quid de Helena illa dicam albis lacertig (13), 
pulchrie tibiis et procera statura, que totam Gre- 
ciam in Trojam concivit, Trojeque excidii causa 
fuit, post eam vero dirutam ad Nilum appulit : ac 
deinde post longum tempus ad Laconum mores et 
regionem remigravit? Num barbaros illos mitiga- 
vit ? num ferreos emollivit ? Nihil sane hujusmodi 
efficere potuit, que olim omnes spectatores capti- 
vos ducebat : etiamsi theatrico more vestita, et 
tota roscida videretur, 80 licet eere incisa tota hu- 
mesceret ac vernaret et ad sui amorem pellicerel, 
ex tunica, ex redimioulo, ex corona, ex oinoinnis 
capillorum, qui ipsis aranee fllis tenuiores erant. 


Mirum sane undique artificium eminebat. Frons C 


ejus redimita auro et gemmis, quasi pellucida 
videbatur ; capillitium effusum ao ventis agita- 
tum ciroulo in occipite posito constringebatur, 
hino vero ad tibias usque diffluebat. Labia calycum 
instar sensim aperta, ut viderentur vocem emit- 
tere: hinc suavissimus risus sese statim offerens, 
gpectatorem letitia replebat. Oculorum gratiam, 
superciliorum arcus reliquamque corporie venu- 
statem nullus sermo pro merito depingat 564 et 
posteris tradat, Verum, o Tyndaris Helena, ipsa per 
8e pulchritudo,Cupidinum areola, Veneris sollici- 
tudo,preetantissimum nature donum, Trojanorum 
οἱ Grecorum braviam : ubi tuum illud remedium 
luctus atque malorum omnium oblivionem indu- 
cens, quod tibi ἃ Thonis uxore oblatum est ? Ubi 


invicte ille illecebre tue ἢ cur non illis usa es ut D 


olim utebaris ? ged puto tibi fatis destinatum esse, 
ul in potestatem ignis venires, que vel in :magine 
8ua spectatores inflammare non cessabas. Dixerim 


Varie lectiones et note. 


16 εἴδων, F. εἰδών. 
19 F, τοῦτο τό. 


δ FP, πτέρυξιν, 
χρείας. Β. ταῖς χείραις. 
οὐδ᾽ ὅλως. 


nuere B. et Ε. *€ B. διεδεῖτο μέτῶπον. 
ματι. 9? Fortasse ὁπηοῦν. « Bekker ». 


[13) Vid. Heyne. 1.-o. p. 34. 


17 B. τῶν xat! αὐτόν. F. τῶν καθ᾽ αὗτόν. 

30 P, Τί δ᾽ ἢ. 
** B. ex emendat. C. B. (οἱ F.) ἐσταλμένη. 
leiani ; in contextu legitur περιέχειτο, quod, licet Puppositis punctts notatum sit tanquam vitiosum, te 
τῆς χόμης, X. τ. À. 
31 P. Θώνου σοι. Sic egitur eliam in Annalibus (ed. Par. p. 101), 
ubi Nicetas fere eodem fuco suam orationem ornat. Cf. Od. A. 228. 


7 p. Τὸ δὲ 


Kai ὁ piv ὄφις οὔτω πνέων τὰ λοίσθια καὶ τὸν ἰὸν 
εἶχεν ἑαυτῷ συνθνήσχοντα' ὁ δ᾽ ἀετὸς γαῦρον δρῶν 
xa! μονονουχὶ χλώζων τὰ ἐπινίκια, ὥρμα guvsfüca: 
τὸν ὀφιν xal aux οἱ δι’ ἀέρος φέρεσθαι, τεχμαίρε- 
σθαι τοῦτο διδοὺς τῷ χαροπῷ τοῦ βλέμματος καὶ τῇ 
νεχρώσε! τοῦ ὄφεως, ὃν εἶπέ τις ἄν ἰδὼν 19 Ex. 
σμένον τῶν ἑλίξεων xal τοῦ δάκνειν εἷς ὄλεθρον, καὶ 
τοὺς λοιποὺς Βυζαντίους ὄφεις τῷ xaÜ' αὐτὸν " 
διασοθεῖν ὑποδείγματι xal πείθειν τῆς χρείας " 
συμπειρᾶσθαι xal παρχθύεσῃχι. Οὐ μόνον δὲ x4 
ὅσα εἰρήέχχμεν, ἀξιάγαστον ἦν τουτὶ τὸ 19 dics 
εἴχασμα, ἀλλ᾽ ὅτ: καὶ τὰ τῆς ἡμέρας ὡρίαϊα cur 
pata διὰ τῶν ἐν ταῖς πτέρυξι χεχαραγμένων leu 
μῶν, οὐσῶν δυοχαίδεχα, τρανότατα ὑπεδιήλου c; 
τὰς ὄψεις ἔχείνῳ σὺν λόγῳ προτύάλλουσιν, ἡ νίχε al 
νεφέλαις ἐγνοφοῦτο τὰς ἀχτῖνας ὁ ἥλιος" 

θ΄, Τί 0E ἡ 20. λευχώλενος ᾿Βλένη xa ). ἰσφυρὸς "i 
xal δολιχόδειρος, dj τὸ Πανελλίένιον εἷς Τροὶτι 
ἀθροίσασα xai χαβθελοῦσχ Τροίαν, tx δὲ ταύτης 
προσωκείλασα Νείλῳ χάκεῖθεν αὖθις εἰς Z0z 3: τὰ 
Λαχώνων ἑἱἡπαναλύσασα χρόνιος : "hp Ἐμείλιεξε 
τοὺς δυσμειλίκτους ; "Ap' ἑἐμάλθαξε τοὺς σιδηρό- 
ψρονας ; Οὐμενοῦν 33 οὐδὲ ὅλως 33 τοιοῦτόν τι δεξ- 
νηται d πάντα θεατὴν τῷ xiÀÀet δουλαγωτίδισι, 
καίπερ ἑστολισμένη ?* βθεαχτρικῶς, καὶ 
ὁρωμένη xiv τῷ χαλχῷ xai ὑγραινομένη περὸς bu 
τῷ χιτῶνι, τῷ χρηδέμνῳ τῇ στεφάνῃ καὶ τῷ 
πλοχμῷ τῶν τριχῶν. Ὁ μὲν γὰρ ἀραχνίων Azo 
τερος Tv τὸ δὲ δαιδάλεον ἐπανέχειτο 25, $ ἃ 
διέδει τὸ 36 μέτωπον χρυσοῦ xxi τιμαλρφρῶτλψν 
ὑποχρινομένη διαύγειαν' ὁ ὃὲ τὸ τῆς χκόμχγιϊ Ὁ» 
χυμένον 38 xal διασοδούμενον πνεύμασιν ὀπιήῃ 
ὀεσμεύματι 39 περιέσφιγγεν ἕως χνη μῶν ἐχτεινόμε- 
νον. Ἦν ὃὲ xai τὰ χείλη χαλύκχων δίκην ἡῤέμ 
παρανοιγόμενα, ὡς xal δοκεῖν ἀφιέναι φωνήν" 8 
δὲ χάριεν μειδίαμα εὐθέως προσυπαντῶν wal qm 
μονῆς πιμπλῶν τὸν θεώμενον, καὶ τὸ τοῦ QAiuurs 
χαροπὸν, καὶ τὰς ἀψίδας τῶν ὀφρύων, xal prie 
Tij εὐφυΐαν τοῦ σώματης, οὐκ ἦν ὁποῖα ἦν.» 
γράψαι λόγῳ xal παραστῆσαι τοῖς ἔπειτα, δὲ ὃ 
Τυνδαρὶς ᾿Ελένῃ, κάλλος αὐτόθεν χαλὸν, ᾿βράτωι 
μόσχευμα, ᾿Αφροδίτης τημελούχημα, σανάρυσον 
φύσεως δώρημα, Τρώων xxi Ἑλλήνων βράδωμι 
ποῦ σοι τὸ νηπενθὲς xal χαχῶν ἁπάντων inl 
φάρμαχον, ὃ Θῶνός 81 σοι παράχοιτις ἐχαρίσατ: 
Ποῦ δὲ τὰ ἄμαχα φίλτρα ἢ Hos οὐχ ἐχρήσω «οὐτῦν 
ὡς πάλαι xal νῦν ; ᾿Αλλ’ οἵἷμαί σοι ταῖς qom 
πέπρωται τῇ τοῦ πυρὸς ὑποπεσεῖν komm, μηΐ ὃ 
εἰχόνι παυσαμένην ἀναχαίειν τοὺς δρῶντας ἐξ 


- ;* 
ὦ ϑησωῦτς 


18 C. B. et F. tes 
" P. ἐς ἔθη. 332 C. Β. οὐ piv οὖν. 9B 
35 |ta emendatum est in margine codicis Βοὲ- 


8 P. χεχουμένον. 39 B. δισκεύ- 





1053 DE STATUIS QUAS FRANCI CPOLI DESTRUXERUNT. 1084 


ἔρωτας 88, Εἶπον δ' ἄν ὡς xal ἀντίποινα τοῦ τὴν À /Eneudas istos in ultionem Troje, ob amores tuos 
Τροίαν ζθχλῶσθαι ?' πυρὶ ταῖς σαῖς σχετλίως — incendio date, te vicissim igni damnasse. At id 
φρυχτευθέντι φιλότησιν, οἱ Αἰνειάδαι 94 οὗτοι πυρί — nec dicere nec cogitare sinit hominum insana auri 
σε 95 χατέχριναν 36: ᾽Λλλ᾽ οὐχ ἐᾷ 9 με τὸ χρυσομα- — cupiditas ; qua rara quacunque, ac pulcherrima 
vi; τῶν ἀνδρᾶν διανοίσασθχί τι τοιοῦτον xal φθέγ- ^ omnium opera in exitiua; undique deducta sunt. 
ξασῃαι, bo! ob τὰ σπάνια πανταχοῦ xai χαλῶν ?* — lllud quoque dicendum, ipsos uxores plerumque 
χάλλιστα ἔργα παντελεῖ ἀφανισμῷ παρεπέμφθη- 5888 paucorum obolorum pretio vendere et dimit- 
σαν 89, εἰπεῖν δὲ xal τὸ τὰς ἑαυτῶν γυναῖχας — lere,pradaque maxime inhiare, diesque lusu talo- 
ὀδολῶν μετρίων πολλάχις ἀποδιδόναι xal ἀποπέμ- rui iransigere,ao insano furiosoque impetu, non 
πεσθαι, xai μᾶλλον εἰ προσανέχουσι τῇ λείᾳ V — prudenti fortitudine in mutuum bellum ferri. Ita 
καὶ προστετήχασι πεττοῖς πανημέριοι, T; καὶ πρὸς — bellico Martis apparatu iostruuniur, ut viotorim 
ὁρμὴν ἄλογον xal μανιώδη, οὐ μὴν * ἀνδρίαν ἔμ- — premium ponant bona propria, legitimas uxores, 
qpova xav' ἀλλήλων ἐνθουσιῶσι, καὶ τὴν Ἄρεος ** — ex quibus filios susceperunt : insuperque rem ma- 
σχευὴν περιτίθενται, τῆς νίχης προτιθέντες ἄρθλον — gnam,et quam alii egre dimittunt, animam ; oujus 
πάντα τὰ προσόντα σφίσιν, αὐτὰς τὰς χουριδίους — COnServande causa nullam non sollicitudinem ge- 
ἀλόχους, EE ὧν πατέρες ἠχηχόεισαν τέχνων, ἔτι δὲ ἢ runt homines. Caeterum qua tandem ratione fieri 
τὸ μέγα χρῆμα καὶ τοῖς ἄλλοις δυσπαραίτητον, τὴν — polest, ut Darbaris litterarum imperitis, quibus 
ψυχὴν, xal ἧς ἕνεκα τὰ πάντα περισπουδάζουσιν — ipse litterarum forme prorsus incognite sunt, 
ἄνθρωποι. ἼΑλλως τε ποῦ 8 map' ἀγραμμάτοις  innotescant $65 h:c carmina,in tui honorem 
Βερθάροις καὶ τέλεον ἀναλφαδήτοις ἀνάγεωσις — concinnata? 

χαὶ γνῶσις τῶν ἐπὶ σοι ῥαψῳδηθέντων ἐχείνων 

ἐπῶν. 


Οὐ νέμεσις Τρῶας καὶ ἐυχνήμιδας ᾿Αχαιοὺς 


z 4. . AN A5 Xx Non erat indignum certe, tot funera Troas 
To: ἀμφὶ 4 qovatrl (πολὺν χρόνον ede dry Tot mala pro tali Danaos tolerasse puella j 
Αἰνῶς ἀθανατῃσι θεαῖς εἰς ὦτα ἔοικεν. Calicolis simili, forma splendore, deabus. 


? 


v. Δοτέον μοι ἔχεῖνο τῷ λόγῳ. ᾿Ανέχειτο ἐπὶ 10. Addaturet illud. Columns insidebat juve- 
στήλης νεοειδὲς τὴν ὄψιν γύναιον, αὐτὸ τῆς ἡλικίας — nilispecie mulierjipsum emonissimum setatis. flo- 
ἄγον τὸ χαριέστατον 9), εἷς τοὐπίσω τὴν χόμην — rem referens (14), cujus coma retro colligata, ex 
᾿ἀναδούμενον, ἐπ᾽ ἀμφότερα τοῦ μετώπου συνεστραμ- C utraque frontis parte contracta : neque adeo subli- 
μένην, οὐχ ὑπεραιωρούμενον, ἀλλ’ ὡς ἁπτὸν εἴη — mis erigebatur, sed ila ut posset extensa manu 
τοῖς ἐς αὐτὸ τὰς χεῖρας ἑχτείνουσι, Τούτου δὴ τοῦ facile tangi. Hujus porro statue dextra manus, 
μορφάτματος “7 ἡ δεξιὰ χειὶρ, μηδενὸς ὑπόντος — nullo fulcro sustentata, equitem ab uno equi pede 
ἐρείσματος, ἄνδρα ἔφιππον ἀφ’ ἑνὸς ἱππείου ποδὸῤςᾷ — palma sustinebat, tanta facilitate, quanta. ne scy- 
ἐπὶ παλάμας ἀνεῖχεν. ὡς οὐδὲ σκύφον χεράσματος — phum quidem alius tolleret. Erat autem sessor 
ἕτερυς. Ἣν δ᾽ $ μὲν ἀναθάτης σφριγῶν τὸ σῶμα, — robustus corpore, tectus lorica, tibiisque ocreatus, 
φραττόμενος θώρακι 59, κνημῖσι τὼ πόδε περιστελ- — bellum plane spirans. Equus vero aures arrigebat 
λόμενος, πνέων ἀτεχνῶς πόλεμον' ὁ δὲ ἵππος quasi ad tube clangorem, alto collo, acri oculorum 
ἀνίστη *9 τὸ οὖς ὡς πρὸς σάλπιγγα, ὑψηλὸς τὸν — acie, atque oculis prodens iram ardoremque pro- 
αὐχένα 9, τὰς ὄψεις δριμὺς, xal τὸν ἐκ τοῦ θυμοῦ — currendi; pedes sublimes in aere ferebantur belli- 
δρόμον προφαίνων τοῖς ὀφθαλμοῖς" ot δὲ πόδες cum motum indicantes. 

ἀνεφέροντο ἀέριοὶ xà πολεμικὸν ἐπιδειχνύντες od- 

λευμα. 


ια΄. Μιτὰ δὲ τὸ εἴχασμα τουτὶ ἄγχιστα τοῦ τῶν 11. Post illam statuam proxime orientalem qua- 
τετρώρων ἑῴου χαμπτῆρος, ὃς ἐπεχέχλητο τοῦ ἢ drigarum metam, que Rusil (i. e. rubri) nomine 
Ρουσίου 9!, ἀρματηλάται ἄνδρες ἀνεστήλωντο 53," appellabatur (15), aurigarum statue 866 erige- 


Varie lectiones et note. 


*! B. omittit εἰς ἔρωτας. I. ἐς ἔρωτας, 83 ΕΚ, ἀνραλῶσθαι.  F. Αἰνειάδει, 9 C. B. et B. omittunt 
pronomen σε, quod recte additum est a Fabricio. 5 F. xatedpwav. 57 F. gc. 88 (, B. et B. καλλῶν, 

P. παρεπέμρθεισαν. 59 C. B. Aa sine iota subscr., quod nusquam in hoc cod. reperitur. 4. B. οὐ 
μὲν. B. ᾿Αρέως οἱ F. "Αρεως, C. B. “Ἄλλως τέ που. 4 F. τοιῇ ἀμφί. 46 Vooes πολὺν χρόνον, 
quas Fabrioius recte interposuit, omissa sunt a QC. B. et B. Cf. Il. T. 156-158. — ** F, αὐτὸ τὸ τῆς ἡλι- 
κίας ἄγων τὸ χαριέστατον, ὁ B. μορφώματος. 48 |n cod. et utraque editione legitur σώματι. Cum vero 
dubitari nequeat, hano vocem librarii negligentie esse tribuendam, restitui θώραχι, B. ἀνέστη. 9 
C. B. et F. ὑψηλός τ᾽ αὐχένα. Γι B. τοῦ 'Pu6lou, 83 B, ἀνεστηλῶντο, 


(ἢ) Fortasse hec statua, qua Heynius (l. c. p. fortunam indicabat, 
28, 29) fortunam urbis representatam esse indicat, (16) Loquitur Nicetas de Terexippo, qui teste 
ipsam certaminum, que in. bippodromo flerent,  Paweauie (VI, 20), iit siedio quoque S NN 


1085 


NICET/E CHONIATJE 


1056 


bantur, quasi programmata rhedarie dexteritatis: A τῆς διφρευτικῆς προγράμματα δεξιότητος, -“μονον 


situ manuum tantum non clare rhedariis precepta 
dantes, quod ad metam accedentes, non oporteret 
habenas laxare, sed retrahendo frenum equos 
flectere, ac frequentius vehementiusque calcar ad- 
dere, ut proxime motam conversi instantem ad- 
versarium cogerent latiorem circuitum decurrere, 
se postremum adventare, etiamsi  velocioribus 
equis veherelur atque artem aurigandi probe cal- 
leret. 

12. Enimvero hec quoque addere visum est ; 
quanquam in proposito non est omnia perseri- 
bere. Gratiosum spectaculum et artificio omnium 
pene mirabilissimum basis erat lapidea, cui impo- 
situm animal, quod eatenus nonnisi dubitanter 
bovem representare judicavisses, quatenus brevis- 
sima cauda, neque tam amplis palearibus instru- 
ctum erat cujusmodi sunt /Egyptii boves : neque 
item ejus ungula erat bisulea. Ipsum vero maxil- 
lis admotum tenebat aliud animal constriotu pre- 
fucans, quod toto corpore squamis muniebatur, 
ita asperis, ut sine lesione vix contingi posset. 
Putabatur autem alterum esse basiliscus ; alterum 
vero, quod ad os illius admotum et constrictum 
tenebatur, pro aspide habebatur. Neo deerant qui 
conjectarent, alterum Niliacum bovem, alterum 
vero corocodilum esse (16). Ego vero nihil curo 
sententiarum varietatem. Dicam solum novum 
quodpiam 867 certandi genus in utroque speocta- 
tum esse ; ita ut ambo malum inferrent et accipe- 
rent,utzumque adversarium conficeret et vicissim 
conficeretur, superaret et superaretur: ambo igi- 
tur vincebant et vincebantur. Nam alterum qui- 
dem,pro basilisco habitum, a capite usque ad cal- 
cem pedum intumescebat, atque eruginosum toto 
corpore rane colore viridius erat, quia virus totos 
animalis artus occupaverat ei mortis colorem 
induxerat ; in genu itaque flexum erat, oculorum 
acies exstincta, vitali fortitudine marcescente ; 
imo vero sestimandum spectantibus relinquebat, 
jam diu mortuum lapsurum fuisse, nisi plante pe- 
dum sustinuissent ac per se suapte forma erectum 
servassent. Alterum item animal maxillis constri- 
ctum, jam remissius caudam movens, hianti ore, 
quod molaribus premeretur, contendere videbatur, 
ut ἃ septo dentium et ἃ morsu sege eriperet. Nec 


ουχὶ διαπρυσίως τῇ διαθέσει 9 τῶν χειρῶν τοῖς 
διφρηλάταις παρεγγυώμενοι 55 ὡς χρὴ προσπελῶν- 
τας τῇ νύσσῃ μὴ ἐφεῖναι τὰ χαλινὰ, ἀλλ᾽ ἐγκλίνειν 
ἀνασειρασμῷ τοὺς ἵππους xai συνεχεῖ καὶ σφοδρο- 
τέρῳ χρῆσθαι τῷ μύωπι, ὅπως περιχλώμενοι, τῆς 
νύσσης ἐχόμενοι ὅδ, ἑῶσι τὸν συντρέχοντα 89. ἄντει- 
χνον τὴν ix περιόδου 57 ἐλᾷν xal ὕστατον ἔρχεσβαι, 
x&v ἵππους δρομιχωτέρους ἡνιοχῇ καὶ 59 τὴν ἄμιλλη:- 
τήριον τέχνην ὁρῷτο 99 εὐπαίδευτος 50, 

ιβ. Ὁ δὲ λόγος xai ἄλλο τι προσθήσει 6! τοῖς 
εἰρημένοις οὐδὲ γὰρ συγγράψασθαι τὰ πάντι 
προὔθετο. Χάριεν τὴν θέαν καὶ τὴν τέχνην μι- 
χροῦ τῶν πάντων θαυμασιώτερον βάσις ἦν λιθίνη, 
καὶ ἐπ᾽’ αὐτῆς χαλχήλατον ζῶον, παρὰ τοσοῦτον " 
οὐκ ἀναμφήριστον 53 βοῦν εἰἱκονίζον, παρ᾽ 5m 
βραχύκερκον ἦν, μηδὲ βαθεῖαν χαθειχὸς ** φάρυτι, 
οἷαν οἱ Αἰγύπτιοι βόες τρέφουσι, μήτε μὴν 65 x» 
ὁπλιζόμενον. Συνεῖχε δὲ τοῦτο ταῖς γένυσι xai εἷς 
πνῖίγμα συνέθλιδε ζῶον ἕτερον, δι’ ὅλου τοῦ σώματος 
λεπίσὶ θωρακιζόμενον οὕτω τραχείαις, ὡς xai ἐν 
χαλκῷ λυπεῖν τὸν ἁπτόμενον. Ἤδετο δὲ τὸ μὰν 8a- 
σιλίσχκον εἶναι, τὸ δὲ ἀσπίδα, τὸ συμμαρπτόμενον 
τούτου τῷ στόματι’ οὐχ ὀλίγοις δὲ τὸ μὲν Ἀνλῶος 
βοῦς, τὸ δὲ χροχκόδειλος εἶναι εἰχάζετο. "Ey μὲν 
οὖν οὐ μέλον τοῦ τῶν δοξῶν ἀνομοίου 656, cie xy δὲ τὸ 
χαινήν τινα τὴν 9! πάλην ἀμφότερον τίθεσθαι, καὶ 
δρᾷν ἐν μέρει καὶ πάσχειν χαχῶς ὑπ᾽ ἀλλήλων 
ἑκάτερα, ὀλλύναι τὲ χαὶ ὄλλυσθαι, καὶ κρατεῖν ἐν 
ταύτῳ 65 xal χρατεῖσθαι, καὶ νιχᾷν ἄμφω, xai ὑπ’ 
ἀλλήλων καταπαλαίεσθαι. Τὸ μὲν γὰρ ὁ xai φεμ- 
ζόμενος βασιλίσχος διῳδήκει ἅπαν ix κεφαλῆς Ὡς 
καὶ αὐτοῦ τοῦ τῶν ποδῶν πέλματος 99, val κιατιωμέννν 
ὅλον τὸ σῶμα xai ὁπὲρ τὸ βατράχειον 1ὸ χρῶμβ 
ἐχλώριζε, τοῦ φαρμάχου διαδραμόντος τὴν τοῦ (uo 
ξύμπασαν διαρτίαν xai εἷς θάνατον χρώσαντος" εἶς 
γόνυ τοίνυν συνίζανε, τὸ ὄμμα ἕσθεστο τῇς ζωτι- 
χῆς ἐχμαρανθείσης δυνάμεως. Μᾶλλον μὲν οὖν 
ἐδίδου τοῖς ὁρῶσι δοξάζειν ὡς πάλαι ἂν ἀνατέτρε-- 
Tto νεχρωθὲν, εἰ μὴ τῶν ποδῶν αἱ βάσεις Gan[psr 
καὶ πρὸς στάσιν ὑπανεῖχον ὄρθιον. Ἣν δὲ χὼν» 
τερον ὁμοίως, τὸ ταῖς γένυσιν ἑνισχόμενον, fprj 
μὲν τὸ οὐραῖον ἀσπαΐρον, μέγα δὲ κεχηηνὸς τῷ 
ἀπάγχεσθαι τῇ τῶν γομφίων ξυνοχῇ" xdi ἔξυντεί- 
γεσθαι μὲν ἐῴχει καὶ ὀρμᾷν πειρᾶσθαι τοῦ τῶν ὁδόν" 
τῶν ἕρχους διεχδῦναι xal διεχπεσεῖν τοῦ χάσματος. 


poterat tamen, quia cum humeris et anterioribus ἢ οὐχ ἴσχυε δὲ, ὅτι τὰ μετὰ τοὺς ὦμους εὐθὺς χαὶ τῶν 


pedibus corporis partes, que caude juncte erant, 
in horis hiatu continebantur maxillisque confixe 
erant.Atque ita sese illa mutua oede conflciebant, 


ποδῶν τοὺς ἐμπροσθίους, xai ὅσα τῷ οὐραίῳ συ» 
ἥπτοντο μέρη τοῦ σώματος, dj τοῦ στόματος ξυνεῖχι 
διάστασις 7! xal ταῖς γένυσιν ἐνεπείρετο, Καὶ τὲ 


Varie lectiones et note. 


5 B. θέσει. 95 F, παρεγγυόμενοι. 


801:, C. B. et editt. ἀπαίδευτος. — *! F. πρυσθέσει. 


φώρι στον. δ᾽ B. xav! εἶκός. 56 B. μέν. 
τασις Bekker. 
erat rubri coloris (πέτρα ὑπὲρ τῶν ἵππων τὴν χκαμ- 


πὴν ἀνεστηχυῖα χρόαν πυῤῥά). Cf. Aloysii Hirt. 


“ C. B. et editt. Ἐχόμενα. 


δου (περιόδῳ). 59 Fortasse legendum est : 1va. .. . . . . ópipro ἀπαίδευτος. « Lachmann ». 
€$ FP, τοιοῦτον. 


86 F. ἀνομίου. 
emenx datione Bekkeri. C. B. et editiones posuerunt τέλματος, 


96 B. συνέχοντα. B. τὴν ἐν ιό- 
δ. C. B. ἀναφή B. et F^ 

. D. άνα ιστον; B. etl F. . 
*  F. omittit. τήν. ^ b. ἐν ταύτῳ. ως 
10 B. ὑπὲρ βατράχειον. 1! Fortasse διώ- 


Histor. architeclurs, III, p. 146. 
(16) Vid. Heyn. I. o. p. 38. 


1081 


CHRONOLOGIA. 


4018 


μὲν οὕτως ἦσαν ὁπ’ ἀλλήλω νεχρούμενα, καὶ χοινὴ A 80 commune certamen erat et equalis utrinque 


μὲν ἀμφοῖν ἡ ἅμιλλα, κοινὴ δὲ καὶ ἡ ἄμυνα, 73 ἴσο- 
παλὴς δὲ ἡ νίχη, σύντροχος δὲ καὶ ὁ θάνατος. 
Ἐμοῖ δ᾽ ἔπεισιν 79 εἰπεῖν ὡς τὸ φθείρεσθαι παρ᾽ 
ἀλλήλων καὶ σὺν ἀλλήλοις ἀπάγεσθαι τὴν ἐς θά- 
νᾶάτον τὰ τῶν κχκαχῶν χηρεσιφόρα χαὶ ἀνθρώποις 
ὀλέθρια μὴ μόνον ἐν εἴχόσιν εἴη 73 διατυποῦσθαι, fj 
xal τοῖς ἀλχιμωτέροις τῶν ξώων τοῦτο ἐπισυμθαί- 
νειν, ἀλλὰ καὶ παρ᾽ ἔθνεσι 79 συχνάκις γίνεσθαι, 
ὁποῖα τοῖς Ρωμαίοις ἡμῖν ἐπεστῤῥάτξυσε 75, φο- 
νῶντα xav' ἀλλήλων ΤΊ, ὁλλύμενα δυνάμει Χριστοῦ 
τοῦ διασχορπίζοντος ἔθνη τὰ τοὺς πολέμους θέλονταϊδ, 
xai μὴ χαίροντος αἵμασιν, ὅς xal δίκαιον ἐπ᾽ ἀσπίδα 
καὶ βασιλίσκον δείχνυσιν ἐπιδαίνοντα, καὶ λέοντα 
χκαταπατοῦντα xal δράχοντα. 


victoria, par exitium. Mihi autem in mentem subit 
dicere, mutuas cedes, et 868 lethifera pernicio- 
saque ad exitium vergentia mala non solum in 
imaginibus exprimi posse, neque apud robustis- 
sima solum animalia contingere, eed etiam apud 
gentes plerumque, que nobis Romanis bellum 
intulerunt ; ille scilicet mutuam adversus se ipsas 
cedem sectantes, periere virtute Christi dissipantis 
gentes, que bellum volunt, neque sanguine gau- 
dentis, qui etiam justum super aspidem et basili- 
scum ambulantem exhibet,et conculcantem leonem 
et draconem. 


Varie lectiones et note. 


7? Verba χοινὴ ueque ad ἄμυνα omissa eunt a B. 
στράτευσε. 7) B. et F. 


73 p, δὲ ἔπεισιν. 
φονοῦντα xai xav! αλλήλων. 78 B, ἔθνη xal τοὺς πολέμους. 


7" FP, ἔτι. 7 F. ἔθνεσιν. 79 Ε΄, ἐπι- 





CHRONOLOGIA NICETJE. 
QUAE ANNORUM AB EO DESCRIPTORUM. 


et rerum sub impera:oribus gestarum seriem paucis indicat (auctore FABROTO). 


Anni 


Res geste. 
Christi. 


Anni imperatorum 


Imperator ALgxiUs COMNENUS, anno imperii 37, mense 4 cum dimidio, 15 Orientis Ocoidentis. 


die Augusti vita functus est. Nicet. pag. 6. 


JoANNgS — HENRic. 


1117 Huic successit JoawwES CowwENUs Filius, in quem proceres et cognati COMNENUS. QUINTUS. 
conspirant. Conjuratos clementer tractat. 7, 8. 1 11 
1118  Expeditiones adversus Persas. 9. 2 12 
1119 3 13 
1120 E 44 
1121] Scythas arte profligat. 10. 5 15 
1122 Contra Triballos, quos alii Servios dicunt, expeditionem init. Quatuor 6 16 
filios. Manuelem presertim natu minimum, ad dignitates publicas evehit. 
1123  Hunnicum bellum. 12. 7 17 
1124 — Traducto in Orientem exercitu de Persarmeniis debellatis triumphat. 13. 8 18 
1125  Persarmenios denuo aggreditur, et bello fatigatos pacem petere cogit. 9 19 


Gangram expugnat, quam Persae 


aulo post capiunt. 14. 


Moritur HEewnic. 
10 


1126 In Ciliciam movet. Bacam castellum munitissimum et Anabarzam expu- LoTHAR. 
gnat.15. BAxo. 1. 
1127 Profectus in Celesyriam cum Raimundo et Antiochenis amicitiam init. 11 2 
ΡΙΣΘΟΒ deditione recipit, Pherepum expugnat, et variam Martis aleam ex- 
peritur. 18. 
1128 — [strium et Sezerim debellat, et Persarum Iconiensium insidiis elusig By- 12 3 
zantium redit. 19. 
1120 — Fratre IaAAcIo CoMNENo in gratiam recepto, novas expeditiones in Persas 13 4 
suscipit. 21, 22. 
Tyrannum Trapezuntium invadit. 22. 14 b 
1131 Persas bello fatigat. 23. 15 6 
1182 Dum Neocesaream obsidet, JoaxwEs CoMNENUS nepos ad Sultanum Ico- 16 7 
niensem deficit. 24. 
1133 Iterum in Persas movet. 24. 11 8 
1134 Phrygiam pretervectus provincias οἱ finitima oppida rectius constituere 18 9 
studet, et perduelles quosdam bello frangit, 25. 
1135 Alexius et Andronicus JoANNis ΟΟμνενι filii morbo pereunt, patre in bel- 19 10 
lis externis occupato, 25. 
1136 — In Isauriam proflciscitur, ac provinciam ordinat. 26. 20 11 
1137 Iter in Syriam intendit, ut Latinos Antiochia pellat. 26. 21 Moritur Lorn. 12 
1138 In itinere moras nectens ut Syros et Cilioes in suas partes pertraheret, 


adventum suum Antiochenis denuntiat. 26. 


22 CONRAD. TENTIUS 


1009 NICET/E CHONIAT/E 1060 


{199  Bpe sua frustratus Antiochena suburbia diripit et vastat. Inde ad Cilicum 29 2 
fines deflectit. 20. 

1140 — Venatum egressus, manu ad digitum venenate sagitte illapsu strictim 24 3 
lesa, veneno celeriter usque ad vitalia progressa non multo post abit e — Moritur JoANNES 
vita, Manuele filio juniore imperii herede relicto. 27, 28. CoMNEN. 


1444 Manuel Comnenus patri succedens Isaacium fratrem natu majorem in MANUEL 
monasterio includit. Opera Joannis Axuohi et a Byzantinis expetitur ac  CoMNEN. 
guscipitur. 34. 


1142 A Michaele patriarcha coronatus cum fraire Isaacio reconciliatur et in 2 

Persas movet. 36. 
1143 Iterum Persicam expeditionem suscipit, et rem gerit vario eventu. 37. 3 6 
1144  Alemannam heroinam uxorem ducit. Rei publice suscipit curam, Cancel- ά Ἵ 


lario et supremo Queslore constitutis. Veotigalia nautio& in fiscum refert. 


, 98. 

1145 In aula Manuelis rerum vicissitudines, et Styppiote cujusdam mirabilis 5 
prosperitag. 39, 40. 

1146  Laudata Manuelis admipistratio et virtutes principe vero dignissima. 40. 6 

1447 In preclaro instituto non diu permanet, sed ex liberali et clemente fit 7 10 
tenax et austerus. 40. 

1148  Alemannorum expeditio Hierosolymitana. Huio Alemannorum exercitui 8 
Manuel varias struit insidias, quas Conradi exercitus superat. 41, 42. 

1149 — Exercitus Christiani luctuosa clades. Reliquias Greci fraude, ferro, ve- 9 
neno persequuntur. Calx farine militum admista, moneta jussu Manuelis 


adulterata in Alemannorum perniciem. 43, 44, 45. 
1150 — Atrox pugna et illustris victoria a Conrado de Turcis reportata. 47, 48. 10 13 
4154 Rogerius rex Sicilie Lellum Grecis infert magno cum successu. 49. 11 14 
Moritur Couna». 
1152 Manuelis expeditio contra Siculos, Corcyre oppugnatio et tandem de- 12  FniDER1CUS ἢ 
ditio. Inter Grecos et Venetos seditio cruenta. 54, 52. [Cognomine /Enobarbus sive Barbarossa.1. 
4153  Irritus in Siciliam Manuelia conatus. Serviam populatur. Michael Pa- 13 2 
leologus adversus Siculos rem feliciter gerit. 60, 61. 
1154 In Servios et Hungaros expeditiones Manuelis et triumphus. Cujus pre- 14 3 
fecti cum Scythis et Siculis infeliciter pugnant. 61, (2. 
1155 Cum Rogiero Sieulo pacem iuit: paulo post autem inimicitie inter eos 15 4 
recrudescunt. 64, 65. 
4150 Bellum Hungaricum. Hunnorum grassationes. Incestuosa Manuelis οἱ 16 5 
Andronici vita. 67, 68. 
1157 Copie Grecorum a Turcis cladem accipiunt. Styppiota calumniis oppres- 47 6 
sus excecatur. 72, 73. 
4158  Turcicz grassationes. $Sultsnus Iconiensis ad Manuelem  confugiens 18 7 
magnifice excipitur. Utriusque artes. 76, 77. 
1159  Iconii seu Turcarum Sultanus Manuelis liberalitate onustus, domum 19 8 
reversus fidem fallit; unde vastationes et clades mutuc. 79, 80. 
1160 . Hunnis Manuel bellum indicit. Andronici tragedia nova. Is tandem Ma- 20 9 
nueli reconciliatur. 83, 84, 85, eto. 
1161  Pannonicum bellum. Zeugmini reocuperatio. Varia belli facies. 87, 88. 21 10 
1102 Bellum adversus Servie despotam. Andronici mala mens. Rem gerit infe- 22 11 
liciter cum Toruse Armen. 89, 90, 91. 
1163 — Andronici scelerati principis ob vagas libidines pericula et errores. 91, 23 49 
92. 
1164 In domo Manuelis tragodie, cujus primarii actores Alexius proto- 24 13 
atrator et nonnulli magi. Nova castra in Asia condit Manuel. 93, θά, 95, 
etc. 
1165  Hungaricum bellum, cui Andronicus preficitur. De Papnoniis superatis 25 14 
Manuel triumphat. 98, 99, etc. 
41660 — Bellum contra Servios, quorum statum suo arbitratu immutat. 103, 104. 20 45 
1107 — JEgyptiaca expeditio cum classe ducentarum navium, Amerigo Hieroso- 21 16 
Igmorum rege auxilia pollicente. Tamiathi obsidio. Re infecta Greca clas- 
sis domum repetens dissipatur. 105, etc. 
1168 — Sarraceni cum Manuele pacem firmant. Nascitur Manueli Alexius fllius 28 17 
imperator designatus. Manuelis gener Pannonie regnum occupat. 110. 
1160 Mariam flliam dat uxorem Marchionis Montisferrati filio. Venetos in 29 48 
Greoia vexat. 411. ΝΕ . 
1170 — Veneti Grecos bello fatigant. Manuel restitutis rebus ablatis fadus cum 30 40 
Venetis renovavit. 142, etc. . 
1171 De bello Persis inferendo Manuel cogitat, Doryleoque et Sublaeo instau- 31 90 
ratis 8e ad bellum aperte accingit. 114, 115. . ΝΕ 
1172  Sultani pacem petent's spreta legatione, iter ingressus Manuel insigni 32 21 
clade afíicitur, multis suorum millibus et illustrissimis quibusdam cognatis 
desideratis. Sultanus ultro Manueli pacem offert, unde reliquiis Grecorum 
salus. 116, 117, etc. . e. . u 
1173 In reditu Perse Grecos infestant. Manueli conditionibus pacis minime 33 
satisfacienti Sultanus bellum infert. 124, 125 
1174 Per legatos Manuel Sultani exercitum predo onustum cedit et ad in. 34 23 
ternecionem delet. 125, 126. . : 
1175 Alia Manuelis in Persas expeditio, infelici eurn ewenWa Tur Ciexde- — 3 ὯΝ, 


polim & Grecis prolectam frustra oppognent, 126, 121. 


1001 CHRONOLOGIA. 


-- 4116.  Papám et Italos Manuel contra Fridericum Cesarem ooncitat. Ancona 
Manueli favens et perduellis a Friderico obsidetur. 129, 130, eto. 

1177 Bellis vario eventu confectis, disciplina politica et domestica pluribus 
modis enervata, Manuel illotis manibus theologiam tractat, de precipuis 
fidei Christiane articulis temerarie definiens. 195, 436, 137, etc. 

4118 Dum curiose agere pergit et cirea Mahumetis blasphemias insanil, quss 
eliam edioto contirmat, in morbum incidit, et ab astrologia dementatus 
quantum potest reluctatur, tandem cuculla indutus vita excedit, anno 38 
imperii nondum plane absoluto. 142, 143, 144. . 

1179 ub Alexio puero turbe publice et cruenta seditio Cpoli. 140, 147, 


elc. 

1180 — Andronicus Comnenus imperium affectat, et horrendis dolis in nobiles 
quosque grassatur ; precipuos aulicos ferro et veneno interficit. 158, 150, 
etc. 

1181 Persarum in Oriente grassationes. Joannes Comnenus arma movet in 
Andronicum, qui nefariis artibus imperatricem Alexii Comneni matrem 
interfici curat. Aulicorum ignavia et summa improbitate imperii particeps 
salutatur. deinde legitimo principi Alexio prefertur, quem paulo post im- 
perio et vita crudeliter spoliat. 169, 170, 181, etc... 

1182 Andronicus libidine et furore percitus in Niomenses et Prusaenses 
sevit. Isaacius Comnenus Uyprum occupat. Tragodie domestice Andro- 
nici. Siculi expeditionem parant in Graecos. Trypsychus tyrannidis An- 
dronici minister volubili quadam rerum vicissitudine eversus exceoatur. 
178, 179, 180, etc. 

1183 Siculi Thessalonica capta et direpta Cpolim petunt. Andronicus parum 
feliciter resistit. Ejusdem in apparetu belli multiplicia errata et nove 
tragcedie, quarum primaria magie studium. Tyrannidis satellite quo- 
dam interfecto, populus Cpolitanus in Andronicum insurgit et Isaacium 
Angelum imnperaterem designat. Ex fuga Andronicus retractus, a plebe 
miserabiliter exagitatus atrocissimis suppliciis interficitur, postquam per 
biennium imperasset. 203, 204, 205, etc. 

1184  Isaacii Angeli commoda initia. Expeditio contra Siculos, qui profligan- 
tur ducibus captis. Andronici filii, et Alexius Comnenus belli fax, exce- 
cantur. Sicula classis calamitates. Isaacius inconstans apparet. 228, 229, 


etc. 

1185  Sultanus Iconiensis bellum instaurat. Blachorum defectio. Calamitosa 
in Cyprum expeditio. Blachos Isaasi indulgentia contürmat. Infeliciter 
geritur bellum adversus Blachos. 236, 237, etc. 

1180 — Branas Alexii imperium invadere conatur, οἱ tandem in pugna interfi- 
citur. Seditiosis ignoscit Isaacius. Byzantina suburbia direpta cremantur; 
unde inter Grecos el Latinos conflictus. 240, 241, eto. 

1187  Isaacii in Blachos expeditio infelix. Theodorus Mangaphas imperium 
affectat, sed a Sultano proditus in carcerem conjicitur. 252, 253, 254, etc. 

1188 . Friderici Barbarosse in Palestinam expeditio. Legati vocordes Fride- 
ricum ei lsaacium committunt, Ecclesiasticum statum turbat Isaacius. 
Graeci fugantur ab Alemannis. Turcarum clades ad Iconium. Friderici 
submersio. Filio ejusdemn mortuo Alemanni domum redeunt. Francorum et 
Anglorum expeditio in Palestinam. 257, 258, etc. 

1189  leaacii familia et diuturni imperii imaginatio. Pseudalexiorum et Ba- 
silii Choze seditiones oruente. Procerum nonnullorum supplicia. 268, 269, 


elc. 

1190 Bellum Blachicum Isaacio infaustum, qui tamen falsam jactat viotoriam 
et inanes magnarum rerum imaginationes. 274, 275, etc. 

1191 Scytharum et Blachorum grassationes. Servii debellantur. Repressis 
Blachis Constantinus Angelus affectat imperium, sed a Bataze derisus et 
proditus a milite excecatur. 277, 278, 279, elo. 

4192 Isaacii vecordia. Theodori Castamonite potentia et interitus. Rem pu- 
blicam et aulam variis modis corrumpit Isaacius. 280, 281, elc. 

1193  Blachicum bellum instaurare studet. Frustra monetur de fratris in- 
sidiis. A fratre Alexio paulo post oculis et imperio privatur. 280, 287, 


AÁNGELUS excecatur. 


etc. 
1194 Alexius Angelus Comnenus rei publice cura posthabita genio indulget. 
119 Seditionibus variis exagitatus seditiosos opprimit. 291, 202, ete. 
195 29 Daci conditiones pacis aspernantur et adversus Grecos prospere agunt. 
? 3 . 
1196 — Perse Grecos bello infestant. Ammerigus Friderici Barbarosse filius 
4497 tributum exigit ab Alexio, qui sepulcra violat. 304, 305, eto. 

Turbe in aula Alexii, cujus cognati vendunt omnia. Imperatrix adulterii 
accusatur, monacha fit, deinde revocatur. Dejicitur de gradu Constan- 
unus quidam primarius aulicus. 311, 312, etc. 

1198 [coniensis Sultanus Grecis damna infert. Alexii futiles ad bellum ap- 
paratus. Miserrimus imperii status, et Scytharum in Thraciam irruptio. 
319, 320, etc. 

1139 Alexii contra Blachos irrita expeditio. Seytharum incursio in Macedo- 


Diam. Controversie inter Grecos de eucharistia. Impere:ix τοῦ ioNorea 


profana curiositate investigat. 325, 326, etc. 


1200 ^ Variis seditionibus et turbis Oriens conoutütur. Tregodise Coo. YagN, " 


36 2b 
31 206 
38 20 
MANUEL 
moritur. 
AL. Maw. 30 
Fir. 4 
2 31 
3 32 
ALEXIUS 
interfici- 
tur. 
ANDRoNICUS 33 
COMNENUS. 
4 
2 94 
AÁNDRONICUS 
interfici- 
tur. 
ISAACIUS 35 
AÁNGELUS. 
4 
2 36 
3 31 
Á 38 
5 39 
FRIDERICUS 
perit ἰὴ 
aquis. 
6 ΗΕΝΒΙΟ. 
Βοχίυϑ. 
4 
7 2 
8 3 
9 4 
]eAACIUS 
ÁLEXIUS 6 
CouNxzN. 4 
2 7 
3 8 
4 9 
5 10 
HENRiC. 
moritur. 
δ WRNARVUS 
wmm. 


qs 


NIGET/E CHONIAT/E 10 
Comneni Crassi, Spiridonace seditiones, quas Alexius reprimit. Mysi 
Constantiam et Varnam expugnant. 337, 338, etc. 

Stolidus Alexius ab Isaacii Angeli insidiis non sibi cavet. Veneti contra 8 3 
Grecos bellum parant. Isaacii fillus cum Veneta classe se conjungit, ALEXIUS 


1063 


1201 


quam Alexius ridet. Cpolis obsidetur, expugnatur et incenditur. Alexius Imperator 
imperio spoliatus Debeltum profugit. 346, 347, etc. spoliatur. 
1202  Luctuosissimus Cpol. status. HRapinis, ferro et inceadiis Latini gras- ἰβαασιῦσθ 4 


ἀνα. curn ALEx. Í 
6. mens. dies 8 Ag 
xiu DucaAs Mum 
mens. 2. dies 6.: 


santur, quibus Alexius Ducas Murzuflus resistit. Seditio in Isaacium et 

Alexium Angelos. Isaacio animam agente Murzuflus Alexium Angelum 

ane eludit, et paulo post, alio imperii emulo oppresso, vita spoliat. 385, 
, etc. 


Murzuflus bellum parans ἃ Latinis agatur, qui Cpolim oppugnant, ciditur. 
expugaant, incendio novo deformant, lacerant, et diripiunt. 304, 
, eto. 

1203 Balduinus laudatus princeps imperium instaurat pro virili, hostes bello BatpuiNUS FrANp.ii 
fatigat. Dire seditionum, pugnarum el oppugnationum facies, in quibus perat menses JJ. Ji 
Latini, Greci, Blachi, Scythe mutuis certaminibus atteruntur. Murzufli terfect. a Seythis 
miserabilis interitus. Multarum urbium Grecarum excidia, aliarum varie Huic suceeduUüxxax 
calamitates. In varias tyrannides universa Grecia distrahitur, Balduino frater. 


ἃ Soythis interfecto, oui Henricus freter succedit. 380, 387, 388, eto. 
usque ad finem operis. 





FABROTI GLOSSARIUM 


IN QUO VOCABULA GRJECO-BARBARA EXPLICANTUR. 


A 

᾿Αγάπη pax, feedus, dilectio, charitas, p. 341, o. 
πἀάρεδάθησαν αἱ σπονδαί. codex (Greco Barbarus 
ἄγάπαι, ut pag. ead. b. τελεσθείσης τῆς ἀγάπης, in 
puriore Greco τῆς εἰρήνης. Theophanes in Leone: 
ἣ ἀπαρχῆς ἡμῶν ἁγάπη μὴ διαλυθῇ. Anastasius : 
prisca charilas mostra non solvatur. Alio sensu ἀγάπη 
accipitur p. 319, b. et cum absentes in litteris sio 
compellabant, ἀγάπη σή. B. Chrysostomus 1, de 
Providentia : Τοσαύτην ἡμῖν κατέχεε τὴν ἀχλὺν 
ὅσην ὁ δαίμων οὗτος τῇ ἀγάπῃ νῇ σῇ. Adde ejusdem 
epistolam ad Innocentium Rome episcopum.Inter- 
pres canonum Eoclesie Africane : Τί ἀρέσχει τῇ 
ὁμετέρῦ μακαριότητι. In Regio exemplari ἀγάπῃ. 
Sic Latinis charitas tua, ut in epistola synodi Con- 
Blantinopolitane missa ad Occidentales, ex inter- 
pretatione Epiphanii Scholastici Tripertite lib. 1x : 
Concurreramus in urbem Cpolit&nam causa litterarum 
ad nos missarum a vestra charitate, Grece παρὰ τῆς 
ὑμετέρας τιμιατητος, Theodoreti Eocles. Hist. lib. 
v, cap. 9, ut Chrysostomi epistola 4, et in Epi- 
Stola Damasi ad Orientales: (Quoniam apostolice 
sedi reverentiam debitam charitas vestra distribuit. 
Grece f, ἀγάπη ὑμῶν, d. 1. oap. 10. Felix III Papa 
epistola ad Thalasium Archimandritam CP: Post 
factas litteras,quas per filiosnostros religiosi propositi 
viros dilectioni tux: misimus contradendas, πὸ quid 
minus pro catholice fidei custodia diligentior cura 
prospiceret, charitatem iuam duximus admonendam. 

"Axoupa, ὄμφαχες, Pag. 273 d uve acerbe, uve 
immature, IIodie etiam Greco Barbaris ἄγουρος 
est, ἄωρος, immaturus. 

᾿Αχουμδίζειν, ἀκούμπισμα, Pag. 351 d μηδεμιᾶς 
ἀρωγῆς, eto. alius codex : Μέχρι xal τῶν τειχῶν 
ἄκουμθίσαι τῆς πόλεως ub ipsis muris imminere et 
fueumóere videretur ;[pag. autem 325 pro ἀπρόσμα» 


Xov οἰχητήριον alius codex. habet. ἀχούμόισμα» 
ὀσπίτιον ἄφρόντιστον. Et verti potest, aeylum 
hospitium tutissimum, ut p. 201 pro στόμα ri 
συγχλήτου πρὸς 'Avüpov(xou καλούμενος in alio c 
dice legitur σύμδουλον xal ἀκούμπισμα τοῖ»» Zr 
᾿Ανδρόνιχος, Vertunt, cujus consitium. es cebii eun 
lum esset. Vel dicas, cujus consilio totsass | inmilerehur 
Andronicus, a cujus. consilio tolus penderet. Wa 
etiam hodie ἀχουμδίζω est suffulcio, ἀκούμκισμι 
innitor, ἀχούμπισμα adminiculum, fulcrum. 1 
ἀχουμδιστήριον ξύλον in cedice Greco-Barbaro & 
σχίπων in puriore Gr. p. 86. Gloss. ms. D. Oe 
cellarii : ᾿Αχούμπω παρὰ Ῥωμαίοις τὸ ἀναπίει͵ 
ὅθεν καὶ τὰ ἀχούδιτα ἐχτάζων, ἐξανιστάμενος. D 
ἀκούδιτον pro accubitu seu recubitorio. Ae 
Gloss. ᾿Αχούδιτα, στρωμναὶ μαλὰκαὶ εἰς qe Wr 
μέναι. Αὗται δὲ τρυφῆς καὶ βχακείας εἶσίν. ΒΝ 
compositum ἐπαχομδίζειν inniti. Auctor Gree 
Barbarus ἐπαχομόίζων γόνατον πρὸς τῆς χειρός. 

᾿Αλαμανικόν, Pag. 338 a, tributum quod penét 
batur Alemannis. 

᾿Αλλαχτόν. Pag. 212 d codex CB (i. e. Graet 
Barbarus) διὰ μαγχλαξζίων. Quid sint eA 
vide infra in ea dictione. Basilica, lib. cx, tit. ἢ 
cap. 84: Ὁ ἔχων γυναῖχα xai πορνεύων διὰ bola 
ἀλλαχτῶν σωφρονιζέσθω duodecim allactis castigetu 
Sic vertit Cujacius : Duodecim ictibus fesstinm a 
stigelur. 

"Alovov equus. Pag. 19 d, ἵπποις ὠκύποσιν iz 
χούμενοι" codex GB ἀλόγοις. Et p. 331 ἃ μὴ πολι 
στηρίῳ ἵππῳ ἔποχον dv: codex GB ἀλόγῳ óxoae) Aus 
Theophilus Alexandrinus in concione, cujus rei bot 
similis sit : Τὸν μὲν ἵππον ἀπωλέσαμεν, διὰ τί x 
τὸ καθημερινὸν νόμισμα ἀπολέσομεν ; ἐφ᾽ ὅσον' 
ἄλοχον ψόνον ἐφόνευσε, καὶ νοὺς ἀνθρώπους οὐ f 

viu. YA peg. ὃ eR eres Ὃ  Neulec τῷ 


1065 


FABROTI GLOSSARIUM. 


10660 


ἠγοράσθη, καθάπερ xal τὸ ἄλογον. Paulus in 1. si- A gnum: &pua παρὰ 'Popalot ὅπλα ἤ δόρυ, ἀσπίδα 


quis 17 D. instit. act. δἱ quis inancipiis vel juinen- 
tis pecoribusve emendis vendendisque prepositus 
sit. Basilica, lib. xvii, tit. 1, cup. 17: 'O προστή- 
σας τινὰ πιπράσχειν καὶ ἀγοράζειν δούλους ἤ ἄλογα. 
Etlib. xx, tit. 1, cap. 30 8 2: Ὃ μισθωσάμενος 
ἄλογου. Leo Tactic. cap. 10 ὃ 15: ἔχειν τὴν τῶν 
ἀλόγων ἀποτροφήν. Vide Glossiarum ad Cedrenum. 

"Ap6uv ambo, suggestue, pulpituin, p.2036. εἷς 
τὸν ἱερὸν ἀνάσταθμον ἀνιών: cod. GB εἰς τὸν ἄμ- 
ὄωνα. Joannes Cantacuzenus lib. 1, cap. 41 : ἄνει- 
σιν Eni τὸν ἄμδωνα ὁ πατριάρχης τῶν ἀδύτων ἐξιών. 
Anna. Comn. Alexiad. v : ὁ δὲ αὐτοχράτωρ αὐτὰ τὰ 
χεφάλαια τὸν ᾿Ιταλὸν ἀναθεματίσαι ἐπ᾽ ἄμδωνος ἐν 
τῇ Μεγάλῃ ᾿Εχχλησίᾳ ἐχέλευσεν. Vide Theophyla- 
ctum Simoc. Hist. Mauric. lib. vii, cap. 10 Glos- 
sarium ms. ὀχρίύας 8 ἄμδων. Grisconius Breviarii 
Canonum cap. 166, de his qui debeant in ambone, 
id est in pulpito, psallore. Vide Glossar. ad Cedre- 
num. 

᾿Αμηρᾶς Ameras. Pag. 21 a. auclor GB ὁποῦ 
E400v εἰς τὴν πίστιν τῶν, xai εἰς τὸν ἀμηρᾶν. Vide 
od Cedr. 

"Agnzap. p. 21 ἃ ambar. Genus aromatis. V. 
Meursium. 

'Avaxaoá p. 243 a8, μετὰ βυχάνων xal calmly- 
γῶν cum buccinis et tubia : codex GB ávxxapáówv., 
Auctor GB παίζειν τρουμπέτες ὄργανα τουμπάχι᾽ 
ἀναχαράδες. 

᾿Αντίναυλον p. 312 c., census nautis impositus. 
Vide Meursium. 

᾿Απελατίκιον clava. Pag. 102 c. ἐκ σιδήρου xo- 
povx« codex GB ἀπελατίχια. V. Meurs. 

᾿Απεντεῦθεν confestim pag. i115 b. Anna Comn. 
Alex. v: Kai τὰ μὲν δόγματα ἀπεντεῦθεν ἀναθεμα- 
τίζεται. Sape occurrit in Basilicis, ut cum liberta- 
tem directo datam Greci reddunt ἀπεντεῦθεν δο- 
θεῖσαν, quia statim competit et sine heredis facto. 

'Anóxzso« carnisprivium, pag. 329 a. Anna Com- 
nem. Alexiad. lib. viti : Κατὰ τὴν παρχσκευὴν τῇς 
᾿Απόχρεως. Dixi ad Cedrenum. 

᾿Αποχρισιάριος legatus pag. 41 c. idem p. 41 : 
Toi; τε γὰρ mpicÓssv codex GB ἀποχρισιαρίοις. 
Joannes Moschus Limonarii cap. 88 : ὅτι ἀποχρι- 
σιάριος ἦν xowo6lou τῶν μερῶν ᾿Απαμίας. Manuel 
Moschop. περὶ σχεδ, πρέσδυς ὁ ἀποχρισιάριος. Pa- 
pias : apoorisiarius legatus. Vide δὰ Cedrenum. 

"Apxiat p.88 b., machine extra muros urbis 
prominentes. V. Meurs. Basilica autem arcam ἄρ- 
xÀav vertunt, lib. vri, tit. 2, cap. 101, et Cyrillus 
ad 1. 19 $ 1 D. loc. Basil. tit. 1 c. 19. Leo Gram- 
matieus: Kal τὰς λεγομένας ἄρκλας ἐν πᾶσι xate- 
σχεύασεν τοῖς ἐμθόλοις, ἀργύριόν τε χατὰ μῆνα τοῖς 
ἐνταῦθα καταχειμένοις πένησι δίδοσσαι. 

ἽΔρματα arma, pag. 42, 122, 246. Leo Grammati- 
cu8 : πάντες yàp τὰ ἄρματᾳ xxi τὰ λωρίκια ἔῤῥι- 
ψαν εἷς τὴν ὁδόν, Auctor GB : xai ὁ Χριστὸς ὁπούπα- 
θεν δι’ ἡμὰς τοὺς ἀνθρώπους xal τὸν σταυρὸν μᾶς 
ἔδωκεν ὅπλον λαὶ μέγαν ὥρμα εἰς τὸ νὰ νιχοῦμεν 
τοὺς ἐχθροὺς ὁρατοὺς ἀοράτους. Glossarium ms. 
ἕντεα τὰ ὅπλα ἢ tà ἅρματα. Elymologicum Ma- 


ParROL. Gn. CXXXIX. 


xai θώραχα. Vide ad Cedrenum et Glossarium No- 
micum. 

᾿Αρχιζούπυνος p. 61 d, qui &pud Cpolitanos 
πρωτοθδεστιάριος. V. Meursium. 

"Aengov argentum p. 344. Theophanes in Hera- 
clio : Kai ἄσημον xal ὁλοσηριχὰ ἱμάτια, Glossarium 
manu exaratum: ᾿Ασήμιον ἄργυρος. Dixerunt igi- 
tur ἄσημον, ἀσήμιον οἱ ἀσήμιν. Auctor 6Β : Ac0o- 
μαργαριτάρια ἀσήμιν χαὶ χρυσάφιν. Plerumque 
&utem pro argento non signatc. Moschop. Περὶ 
σχεὸ᾽ ἀσημον ἀργύριον τὸ μὴ xsyapautvov. 

"Ασπρον album, peg. 223. Chronicum Alexan- 
drinum : Φορέσας στέφανον Ρωμαίων xai χλαμύδην 
ἄσπρην. Anastasius Bibliotecarius iu Hist, 2Ε 66]. 
portavil coronam et chlamydem imperatoriam albam. 
Theophanes dixerat χλαμύδα βασιλικὴν ἄσπρην. 
Scholium ad oram Timei Locri περὶ ψυχᾶς κόσμῳ καὶ 
φύσιος, in regio ms. : Σταγών ἐστιν ὁ λεγόμενος ὀρεί- 
χάλκος ἤτοι τὸ ἄσπρον χάλχωμα. Auctor 6Β ἄσπρον 
ὡσὰν τὸ γάλα’ Hinc ἀσπρίζειν in codice Nicete GB, 
quod est λευκαίνεσθαι. Est οἱ nummi genus. Nice- 
tas p. 205 c, διακοσίους etc. : codex GB ἄσπρα. 
Astrampsychus in Πυθαγοριχῷ λαξευτηρίῳ' Δῆλοι 
δὲ xai περὶ ἀσπρῶν εἶναι ταῦτα ἐν χιδωτῷ ἣ βα- 
λαντίῳ ἢ σάχχῳ, Rationale imperii sub imperatore 
Alexio Comneno: Τὸ μὲν χάραγμα νὄμισμα διὰ 
τραχέων ἄσπρων νομισμάτων ἀπαιτεῖσθαι, Cyrillus 
patriarcha CP. contra Jud. [ἔστειλε γράμματα καὶ 
ὁρισμοὺς xai patr; καὶ ἄσπρα. 

Αὐθέντης, αὐθεντεία, αὐθεντεῖν, δυναστεία, Domi- 
nu8, dominatio, dominari. P. 110 d τὴν Παιονιχὴν 
παραληψόμενον δυναστείαν: cod. | GB αὐθεντείαν. 
S. Maximus epistola ad Zygomalam : τὸ ὄνομα τῆς 
αὐθεντείας cou. Auctor anonymus in libro qui in» 
scribitur διήγησις ἐξαίρετος Βελθάνδρου τοῦ 'Pu- 
μαίου" τυραννικῶς αὐθέντευεν ὡς φυσιχὸς αὐθέντης, 
Joannes Cantacuz. p. 706 : Αὐθέντης τῶν θαλασ- 
σῶν. Anna Comnena Alexiad. vr'1 : Kaxóv πρᾶγμα 
πρὸς τὸν ἴδιον ἐπανέρχεσθαι αὐθέγτην. Phrynichus: 
Αὐθέντης μηδέποτε χρήσῃ ὡς ἐπὶ τοῦ δεσπότου, ὡς 
οἱ περὶ τὰ δικαστήρια ῥήτορες, Vide δὰ Cedrenum 
in αὐθέντης. 


Β 


Βαίουλος, παιδοχόμος p. 306 d, bajulus. Vide ad 
Cedrenum. 

BáÀxa Bápxz. P. 346 b, τὸ δὲ ταύτης ἐφόλχκιον" 
codex GB βάλχα. Constantinus Harmenopulus Bre- 
viariilib. w, tit. 11, $ 9: Τὴν χοινῶς λεγομένην 
B4Xxav. Vir doctus legendum putabat βάρκαν : Re- 
gii tamen codices nihil mutant. Auctor Gb : Ὁ xó- 
pac βάρχαν ἔῤῥιψεν τρανὴν κατὰ θαλάσσης. Est 
autem βάλχα seu βάρχα birca, scapha. Exstat in 
Glossis e Glossario Arabico Lat. collectis. Paulinus 
carmine ad Cytherium : 


Ut maz salubri barca perfugio [foret 
Puppi superstes obruta. 


Βάραγγος. P. 362 8, μὴ ἔγων Gast, SS 


GB βάραγτον. XA y... 92, v S A, oS, cess 


Ὅλ. 


1051 NICET/JÉ 


ἐχχλησιάσας' idem codex βαράγγους. Anna Comn. 
Alex. 1v : Ὁ τῶν βαράγγων ἡγεμὼν ᾿Αμπίτης. V. 
Glossar. ad Cedreaum. 

Βαρδάριος pag.:325 b, lege ibi ᾿Αξειός. Eus!a- 
thius 'IA. Δ᾽, p. 830 n. 10, 1. 11: Περὶ τὸν εἴτε ἄξιον 
εἴτε Βαρδάριόν. Lege ᾿Αξειόν. 

βαρδαριῶται p. 220 d, ol τὰ ἰσγινοδαφῇ φοροῦν- 
τες ῥαδδοῦχοι. codex GB, βαρδαριῶται, milites 
Stationarii. Vide Meursium. 

Βάσμουλοι levis armature milites. P. 50 b, καὶ 
ψιλὸν τοῦ στρατοῦ" codex GB βάσμουλοι. 

Βεστιάριον. P. 98 a εἷς τὸ βασίλειον ταμιεῖον" 
codex GB βεστιάριον. Hic igitur βεστιάριον est era- 
rium : vide Indicem. Alias βεστιάριον seu vestia- 
rium accipitur pro loco in quo vestes reconduntur 
Glossarium ms. βεστιάρον παρὰ Ρωμαίοις τόπος 
ἔνθα ἡ ἀναγκαία ἀπόχειται ἐσθής. Leo Grammaticus: 
ταύτην χαταγαγόντες ἔθηχαν ἐν τῷ βεστιαρίῳ. Ve. 
stiario autem prepositus ἀδεστιαριος (2) dicebatur. 
Idem Leo; ἀπέστειλε Πεντάχιον τὸν ἀθδεστιάριον 
αὐτοῦ. Item Προκόπιον τὸν ἀθεστιάριον αὐτοῦ, 
Primus autem prefectus vestiarii πρωτοδεστιάριος 
dicebatur, vel, ut opinor, πριμικήριος τοῦ βασιλι- 
χοῦ βεστιαρίου, ut apud eumdem Leonem Gram- 
maticnm. 

BlyA« vigilia, excubie. P. 85 c δεσμοῖς καὶ φυ- 

Aaxaic ἐνισχημένος" codex GB. βίγλαις. Glossarium 
ms: βίγλα φρυχτωρία. Constentinus Porphyrog. in 
Tacticis : Ὀφείλουσιν al βίγλαι τῆς νυχτὸς μετ᾽ 
ἀσφαλείας πολλῆ γίνεσθαι, "Theophanes in Thcod. 
ἡ δὲ βίγλα γνοῦσα ἐδήλωσεν αὐτῷ Anastasius ; quo 
cognito custodia nunliavit ei. Vide Gloss. ad Cedre- 
num et Indicem. 
. βλατίον pannus sericus p. 50 c. In Glossario ad 
Cedrenum sic scripseram : « Blatta purpura. Salo- 
mon etc. Fortunatus eto. βλατίον pannus sericus. 
Constantinus etc. » Operarum vitio aliter editum 
est. Nicetas νήματά σηρικά" codex GB, βλατία, 
Glossarium vetus illustriss. viri P. Seguierii Fran- 
cia cancellarii : Ἔπιπλα ὠμοφόρια ἱμάτια, κυρίως 
δὲ τὰ ἐπὶ τοῖς ναοῖς ἐξηρτημένα βλαττία. Αὐπῷ 
Comnene Alexiadis lib. r1, βλαττία sunt vestes 
purpure : Al ἑκατὸν τεσσαράχοντα πέντε χιλιάδες 
τῶν νομισμάτων καὶ τὰ ἐχατὸν βλαττία ἐστάλησαν 
διὰ τοῦ πρωτοπροέδρου Κωνσταντίνου. 

Βολερός propugnaculum, bonlevart. Vido Meur- 
sium. 

Βούχινον buccina. Joannes Curopalates : Βουκί- 
νων ἢ σαλπίγγων f| ἄλλου τιλὸς σημείου μὴ δοθέντος 
τρανῶς. Constantinus in Tacticis : Ὅσον δύναται 
ἀκούειν φωνὴν βουχίνου ἢ σάληιγγος. Hinc βουχι- 
νάτωρες apud eumdem Constantinum. Alii βύκινον 
dicunt, Anna Comnena Alex. vi: Μετὰ βυχίνων 
xal σαλπίγγων. Vide Glossarium ad Cedrenum. 

Βοῦχλα bucula, fibula. V. Meursium. 

Βουγλίδιον. θΘησαυροφύλακας θυλάχους' codex 
GB βουγλίδια,. sacoulos. 

βούλλα, βουκλεύειν, ἀποδουλλεύειν, bulla, sigil- 
Jum, bullare, disbullare. P. 65 Ὁ σφραγῖδάς τε τού- 
τοις ἐπιθαλών. eodex GB βούλλας. Concilium Flo- 
rentinam sess. 25: Ὥρισεν ὃ βασιλεὺς διὰ qora- 


CHONIATJE 


À μάτων xat βουλλῶν βεδαιωθῆναι πάντα, Menolo 
Augusti d. 31: Ἔχουσα σφραγίδα διὰ χρυ 
βούλλης. Hino βουλλεύειν Nicetas p. 133 ὁ xa 
φασχώλια σφραγῖδι διασημαίνεται" codex. CB f 
λεύει, Sexta synodus CP. act. ὃ: Ηρὸς τούτοις 
τὰ αὐθεντικὰ συνοδικὰ βεδουλλομένχ cum ἢ 
authentica Synodica bullata, et act. 15 : καὶ. 
κόμισεν ὁ αὐτὸς εὐλαδέστατος Πολυχρόνιος ya 
βεδουλλωμένον διὰ βούλλας ἐκτυπούσης μονό- 
μὸν Ηολυχρονίου ὁμολογητοῦ. Bullare ut in Vi 
Joannis Eleemosynarii cap. 51, pittacium bull 
Et ἀποδουλλεύειν disbullare. Concilium sextun 
act. 45 : ᾿Αποδουλλωθέντος τοῦ τοιούτου yd 
Interpres : Et disbullata est hujusmodi chartula 

Βουτζίον, βουττίον, βοῦττις cupa. 328 ἃ ὁ 
δοχεῖα" codex GB βούτζια. Leo Tact. cap. 18 4 
βουττία τέλεια. Theodorus Hermopolites sic exy 
sit legem 206 D. de verb. sign. οἴνηνὰ σκεύν ) 
μὲν περὶ τὴν ληνόν. Οἱ δὲ πίροι xal αἱ Bow 
Hero Mathematicus : βούτης ἧς ἡ ἄνω διέμε 
ποδῶν ζ᾽, δὲ χάφω ποδῶν η΄. Provinciales . 
dicunt. Hinc βουττοποιός, Glosse Philoxeni * D 
rius βουττοποιός. 

Βύζανον sacculus p. 378. Vide Meursium. 

Βυζομάχαιρον ensis genus p. 223. Meursius 


r 


Γεμάτος plenus. Auctor GB γεμάτην μίαν 
χούλαν. Stephanus Sachlices : μεδυστροπείες » 
ἡνωμίαις πλήρης νά ve γεμάτοι. Hino qur: 
implere, ldem Stephanus: ᾿Ἐγεμάτισε τοῦ χῷ 
τὴν ἄλμυραν. Vide Indicem.Hodie quoque inwa 

Tevixóv.. Vide Glossarium ad — Cedrenum, 
Meursium. 

Γεῦμα prandium P. 70 b évsx3swg τοίνυν 
ἀρίστου" codax GB γεύματος. Auclor GB 84x; 
ἄμφότεοοι, ἔπειτα θέσαν τάδλα, be roov. 

I'vloov parcus p. 396. 

Γούργουρος gurgulio p. 296 V. Meursium. 

Γυδεντίζειν. P. 384. c, codex GB. nep Goqy is 
pretatur γυδεντίζειν. proclamare. 

Γυρεύειν ἀναζητεῖν, querere, circuire. P." 
auctor GB in historica narratione de Belist 
Χώρας πολλὰς ἐγύρησε xal τοπαρχίας χαὶ xi 
Τόπος αὐτὸν οὐχ ἤρεσεν τὸ νὰ προσχαρτερήσι 
μῆρη τῆς ᾿Ανατολῆς γυρεύει xal Τουρχίας. "Ey 

D σεν, ἐδίωξε τούς τόπους xai τὰ χάστρα. Steph: 
Sachlices ; Τὴν νύχταν ἁποῦ περπατὴ γυρίξε: à 
τομένος- Item : Πολλοὶ ἐγύρησαν σκοτεινὰ χαὶ 
θασιν πληγόμενοι. Alias γυρεύειν exponitur 
gyrum includere, ut Cedreni p. 547 ἃ, vel re 
ut Joannis Cantacuzeni p. 757 ἐγύρισε ἱμετ᾽ « 
ριστίας, cum. gratiarum actione reversus est. 


À 


Δεήσεις libelli supplices p. 174 b. Consta»! 
adm. imp. cap. 54 : Καὶ ὁ ἐπὶ τών δεήσεων ἐκ 
rum πιαρί εἰν. Vide ad Cedrenum. 

Δελήτίον. Gloss. mss. D. Canoell. δελήτιοι 
λεαρ. 

δέσπονα Ses «ssa w. (S7 d. Oppiani Seh: 


1069 


“ λάκις πιστεύειν τῇ δεσποίνῃ. 

Δηφενδεύειν defendere pag. 378. Concilium Flo- 
rentinum sess. 25 p. 505 edit. Reg. Andronicus 
Junior in diplomate pro Monembasiot apud Phran 
zem : Ὅθεν ὀφείλωσι διατηρεῖν αὐτοὺς εἷς τὴν tot- 
αὐτὴν ἀν: όχλησιν «ai δεφένδευσιν, Sultanus /Egy- 
pti in epist. ad Joan. Cantacuzenum imp. historie 
ejusdem Cant. lib. iy, c. 124 : Νὰ ἔχωσιν ἀγάπην 
xa! δεφένδευσιν, 

Δισχοποτήριον. Cedrenus p. 557 8 : Δισχοποτή- 
ρίον γὰρ προσέήνεγχε τῇ Μεγάλῃ Ἐχκλησίᾳ. Vide 
Notas eruditiss. patris Jocobi Goar. 

Δομέστιχος. Μέγας δομέστιχος magnus dome- 
Blicus, primus inter omnes domesticos. Anna 
Commena Alexiad. 11: Τόν τέ ποτε μέγαν δομέστι- 


dorus Hermopolit. lib. vir tit. 11. Nicephorus 
Gregoras lib. ur, Joannes Curopalates, p. 803 b. 

Δούχας, δούχαινα, δούξ dux p. 52 6. Concilium 
Florentinum : Μαρχέσιοι, χόντοι καὶ δουκάδες. B. 
Chrysostomus epistola 12 : Καὶ γὰρ τὸν χύριόν μου 
τὸν δοῦχα τὸν γαμύρὸν αὐτοῦ σφόδρα παρεσχεύασαν 
περὶ ἡμᾶς διαχεῖσθαι. Anna Comnena Αἰοχίθα. vir: 
Δύὐτῷ τῷ δουχὶ τοὺ Ῥωμαϊκοῦ στόλου περιέπεσεν. 
Hino δουχικὴ ἀρχὴ p. 07. Curopalates p. 857 διέ- 
πων δουχιχὴν ἀρχήν. Nicet. p. 203 b ἡ δούχαινα 
Εὐφροσύνη. Vide Glossarium ad Cedr. in v. δούξ, 
et Gloss. Nomicum in eadem dictione. 

Δραγουμανίζειν interpretem agere. V. Meurs. ad 
Constant. De administ. imp. o. 43. 


E 


᾿Εγχουσῆτος γ0] ἐγχουσάτος onusius. V. Meur- 
gium. 

᾿Βξάμιτος examitus, panni serici genus, pro 
quo auctores Latinitatis infime samitus. Petrus 
Blesensis epistola 06 : De zona aurea et lumbari 
serico et samilo, el atiis xeniis, quce per latorem prz- 
sentium de vestra largitione suscepi, non. quantas 
volo, sed quantas .valeo, refero vobis grales. Gallice 
samis. 

᾿Εξωχιόνιον. P. 159 c, apud Nicetam editum.est 
ἔξω Kiévtov, exterius Cionium, monasterium quod- 
dam. Apud Cedrenum ἐξωχιόνιον scribitur, apud 
Codinum in Originibus Cpolitanis bis i£axióviov, ut 
apud Anastasium Bibliothecarium in historia ec- 
clesiastica : In Exacionio quidam falsus .eremita 
Nicolaus nomine, et quidam cum eo blasphemi, etc. 

᾿Επενδύτης. P. 159 d. Glossar. ms. D. Cancella- 
rii et Suidas : ᾿Επενδότης τὸ ἐσώτατον ἱμάτιον, 5 
καὶ ὁποχάμισον λέγεται, | (dloge. Greco-Lat. 'Emtv- 
δύτης instata, superaria. Quidam ἐπενδύτην vestem 
scapularem interpretantur apud sanctum Athang- 
sium, in Vita S, Antonii, tom. II,.p. 419. 


Ζ 


Ζαγάριον canis .venatious. Demetrius Hieraco- 
'Sophii-cap. 186 : Ἰάρεχε τῷ ζαγαρίῳ εἰς τὸ φαγεῖν 
“καὶ “τροθυμοποιηθῆναι. 

Ζάρια tessore pag. 358. Idem Nicetas in Balduino 


FABROTI GLOSSARIUM. 


8ies p. 40 βασίλειαν, δέσποιναν, Cedrenus : Μὴ πολ- A Flandro : 
— mulabiliorem tessera : codex GB. ὑπὲρ ζάριον. Au- 


1070 


Παλίμδολον ὑπὲρ ὄσιραχον xal xó6ov 


ctor GB in historica narratione de Belisario: Κοιλὴ 
τὰ ζάρια ὁ ζαριστὴς xal τάδλες παίζει ὁμάδην. 
Auctor alius GB : Καὶ τὰ ταυλία xal τὰ χαρτία 
xal ζάρια νὰ τὰ χαύσουν. Hinc ζαριστὴς aleator. 
Idem : Ὁ ζαριστὴς καθήμενος διὰ χέρδος ἔχει θ4ῤ- 
poc. Εἰ πρωτοζαριστὴς ibidem. Truncate autem ζά- 
ρια dicebant pro ἀζάρια. Stephanus Sachlices : 
Δεύτερον συμδουλεύσω σε τὰ ἀζάρια và μισήσεις. 
Malaxus in -ἰβίοσία patriarcharum : Ἔπαιζαν τὰ 
ἀζάρια. — 

Ζαπέτιχ, p. 182. Vide Meursium in τζεφέτον. 

Ζούπανος prefectus vestiarii principis. V. Gloss. 
Meurs. οἱ ad Constantinum. De administr. imp. 


B c. 29. 


xov νῦν βασιλέα τοῖς βασιλείοις πελάζοντα. Theo-- 


Η 


Ἡμέραι simpliciter οἱ κατ' ἐξοχὴν dicebantur dies 
hebdomade qua passus est Christus. Meursius. 


I 


'[vxAtvot p. 207 8 Angli, aliag ᾿αγγλέζοι vel 'Ey. 
χλέζοι, et ᾿Εγχλητέρα, apud auctorem GB. 

ἽἼμφας infans. Glossarium  Nomicum ἔμφας 
νήπιος. 

ἸΙνδιχτιών indictio. P. 1θ4 d οἱ 142 6 τῆς τρίτης 
ἐπινεμήσεως’ codex GB ἰνδιχτιῶνος. V. Gloss. ad 
Cedrenum. | 


K 


Καδαλλάριος oaballarius, eques. Constantinus in 
Tactiois : Οὗτοι δὲ πάντες ol χαδαλλάριοι ol χατά- 
φραχτοι xal οἱ μὴ xavágpaxvot. In. codice GB lege- 
batur xa6xÀÀapixóv στράτευμα, ut apud Constan- 
tinum χαθαλλαρικὴ παράταξις, et καδαλλαρικεύειν 
equitare. Manuel Moschop. περὶ σχεδ' χελητίζω 
χαδαλλιχεύω. Theophanes: Καδαλλιχεύσας δὲ σὺν 
διαχοσίοις ἀνθρώπόις αὐτοῦ. Constantinus in Tacti- 
cis : ᾿Απὸ μεγάλων γὰρ κινδύνων ταῦτα διασώζουσι 
πολλάχις τὰ ἱππάρια, xal δι’ αὐτῶν τοὺς χαδαλ- 
λιχεύοντας αὐτά, Glossarium ineditum ; ᾽᾿Οχούμενος 
xal ἐποχούμενος ὁ ἐπιδαίνων χαὶ καθαλλικεύων, 
Cui contrarium est ἀποχαδαλλιχεύειν. Leo Gramma- 
ticus : Kal ἀποχᾳδαλλιχεύσας ὁ Κροῦμος ἐχάθησεν 
ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, xal τὸν ἵππον αὐτοῦ ἐχράτει ὃ 
υἱός. Vide indicem et Glosssrium ad Cedrenum. 

Καγχελλάριος λογοθέτης, cancellarius, questor. 
Vide Cujacium ad leg. 2 cod. de petit. honor. 
8ublat. et ad leg. ult. do discuss. lib. x, C. et Pa- 
rat. in lib. 1, cod. tit. 30. Qui regie majestati pro- 
ximus sedet, secundus post regem, ut ait Petrus 
Cellensis de cancellario R. Anglico epist. ult. lib, 1: 
Qua enim, inquit, proportionalilatis habitudo inter 
abbatem Cellensem et cancellarium regis Angliz ἢ 
Pene non. est comparatio, ubi non est existimationis 
adaptalio. Secundum posl regem in quatuor regnis 
quis te ignorat ἵ Erant et. cancellarii ecclesiastici, 
Sexta synodus CP. &ct..8 : Στέφανος διάκανας, i 
χαγχελλάριος. MewioiS WiggoeNus SesNNASRISSNS 


Jognpis Women Exoiesue concur, qi Vas 


1011 


NICET/E ΟΒΟΝΙΑΤΕ 


1012 


pape successit; quem omnium scribarum,notario- A b. et p. ult. d. edit. Rom. Bessarion cardinalis δὰ. 


rum et scriniariorum principem quidam interpre- 
tantur. Onomasticum vetus : cancellarii ἀρχιγραμ- 
ματεῖς, Meminit et civitatis cancellarii concilium 
Florenlinum sess. 21: Λεονάρδος ᾿Αρετῖνος ταύτης 
τῆς πόλεως χαγχελλάριος. 

Καλαμάριον calumarium, atramentarium. P. 382 
c ol δὲ γραφέας δόναχας. Codex GB xaAapdpia. 
Vide Meursium. 

Καλαφατίζειν. P. 349 4 ἐπισχευάζειν τὰ τῶν 
σχαφιδίων ὑπόσαθρα. Codex GB καλαφατίζειν. Pro- 
vinoiales galafatar dicunt, commissuras navium 
rimaave solidare. Vide Meursium. 

Καλόγηρος μονάζων, monachus p. 328 d. Joan- 
nes Moschus Limonarii cap. 27 : Καλλόγηρε, διὰ τί 


οὕτως ποιεῖς ; Palladius Lausiace cap. 403 : Aaxpó- B 


σας οὖν καλόγηρος. Vide Indicem. 

KapaÀaóxa ἐρέα τῆς χεφαλῆς, p. 303 d. Vide 
Glossar. ad Cedrenum. 

Καμὰρα ἁψίς, fornix, p. 361 a Vide Gloss. LL. 
Antiquarum in Camara. 

Καμέρα. Καμέρας κούφωμα, 
Greco ὑπόνομος, cloaca. 

᾿Καμπανίζειν ταλαντεύειν, ponderare, p. 344 d. 

Κάμπος campus, p. 31 a. Idem p.51 εἰς τραπε- 
ζῶδες χωρίον. Codex GB χάμπον, Item p. 101, ἐπὶ 
πεδίου. Idem codex χάμπου. Auctor GB ὅλος ὁ 
χάμπος ἔγεμεν ἅρματα xai δοξάρια, Δοξάρια sunt 
arcus. Vide Glossarium ad Cedrenum. 

Κανιχλείου τιμή caniclei prefectura, summa 
dignilag. Κανιχλείων vel ὁ ἐπὶ xavixAslou, pag. 476, 
eaniclei prefectus. Leo Grammaticus : Δουλεύσαντα 
πρότερον Βασιλείῳ μαγίστρῳ καὶ χανικλείῳ. Idem : 
Συμεὼν ὁ ἐπὶ τοῦ χανιχλείου. Vide Gloss. ad Ce- 
drenum 6t-notas posteriores. 

Κανίσγειον pro. xavloxtov, sportula, honorarium, 
donum p. 331 c. Auctor GB in Hist, narrat. de 
Belisario : "ἔστειλαν κανίσκια xal δῶρα, ltem πό- 
coy χανίσχιν ἔφερον αὐτοί. V. Joan. Mosch. Limon- 
c. 160, Meurs. ad Const. De admin. imp. cap. 46. 

Καππάσιον πῖλον. P. 6 b. Codex GB χαππάσιον. 
In Indice etiam legas χαππούζιον, πῖλον. Auctor 
GB xal φόρυν παλαιογούνελον ἀπὸ πολλὰ xa- 
πούτζια. 

Καράδιο» navigii genus p. 15 d. Isidorus in 
Glossis : Carabus parva scapha ex vimine et corio. 
Alie Glosse : Carabus navicula. Auctor GB τεχτώ- 
νη σαν ἑκατὸν χαράδια καὶ τριήρεις, item τὴν ὑγρὰν 
ἐπλήρωσε κάτεργα xai χαράδια. Glosse GB Joan- 
nis Vossii viri eruditiesimi : ᾿Ανερμάτιστο, ναῦς, 
καράδιν ἀσαδούρωτον. Leo Graminaticus : 'E£7A0ov 
τοῦ χαραδίου. Hino χἀραδοποιίΐα Leonis Tuct. oc. 
20, 8 74, et πρωτοκάραδος navicularius. V. eumd, 
Leon. c. 19, 8 8. Constant., De adm. imp. cap. 54. 

Καρδινάριος vel χκαρδινάλις cardinalis p. 401, c. 
Joannes VIII ad Basil. Const. et Alex. epist. Ut 
post hujus patriarchae obitum nullus de laicis vel cu- 
rialibus in patriarchatus  exgalur vel consecretnr 
honore, nisi de cardinalibus presbyteris, eic. Photius 
patríarcha [Δ Grece convertit, ix τῶν πρεσδυτέ- 
pov τῶν καρδιναλίων, Vido vi synod. CP. p. ἀθὸ 


p. 70 b. in puriore 


C 


pedagogum filiorum Thome Paleologi : Νὰ ἰδοῦν 
χαρδινάλην. Occurrit sepe in concilio Florentino 
et Laonico Chalcondyle. Vide de his Meursium et 
Vossium nunquam sine laude dicendum de vitiis 
Bermonis. 

Kdcec: cassis. Constantinus in Taclicis : 'Eytw 
δὲ ὁ πεζὸν xai χασσίδαν. Et de administrando um. 
perio: Διηνοίχθη μιχρὸν τὸ τοῦ χασσιδίου αὐτῇ 
πέταλον. Theophanes in Heraclio : Ἔλαθον τὰ λυ» 


ρίκια αὐτῶν xal τὰς χασσίδας xal πάντα τὰ £x 
ματα. 
Καστέλλιον castellum. Theophanes : "'Ex τοῦ 


χαστελλίου ἀπέλυσαν, item εἰς τὸ Παποουρίου χα- 
στέλλιν. Vide Glossarium ad Cedrenum) 

Κάστρα πόλεις: codex GB κάστρα. QGlosse /5- 
dori : Burgos castra. Alias x«ctpov ponit vto 
castello seu loco muris munito. Anna Comn. lib. 
viii : Εἴσω τοῦ χάστρου et ἐξῆλθε τοῦ χάστρου. Hine 
ἐρωτόκαστρον. Auctor GB τὰς πιχρογλυκοχάριτα, 
τοῦ ἐρωτοχάστρου τούτου. Vel pro castris ; Theo- 
phanes ἔν τοῖς χάστροις ὑμῶν εὐρίσχομεν αὐτούς. 

Καταλλάχται χολλυύισταί. Codex GB γαταλλι- 
xtal. Glossarium ms. ἀργυραμοιδὸς ὁ καταλλέχκτης 
?| xai ὁ χρυσοχόος. Α καταλλάττω, quod est perm 
to, changeurs. 

Κάτεργον triremis p. 38 c. idem p. 49 a ài 
ταχυναυτουσῶν νηῶν. Codex GB χατέργων. V. eum- 
dem p. 230 b, et Indicem in γόργα κάτεργα. Aa- 
ctor GB κάτεργα ἀπὸ τὴν Βενετίαν τὴν πολυχρυϑο- 
μένην. 

Κατηχουμενεῖα Ιοσ8 in quibus stabant  caWths- 
meni p. 294 c. Collatio S. Maximi martyris eeu 
Theodosio Episc. Cesar. inter Collectanea Anas 
gii : Ascendunt. ad eum in catechumenium ecclesia 
ipsius monasterii. Anastasius Bibliothec. in Historia 
ecclesiastica : Et ascendentibus per s&nea poriz 
ascensum in catechumenia ecclesi». Alii habent ὧ- 
techumena. Simeon Thessalonicensis adversus be- 
reses apud Leonem Allatium de Narthece vele 
Ecclesie p. 91 edit. Paris. Νάρθηχες δὲ λέμε 
ἤτοι τῶν νεῶν ἀρχαὶ xal χατηχουμενεΐα, fjcov 9 
χατηχουμένων ὁ οἶχος. Sic etiam scribitur in Cbre- 
nographia Leonis Grammatici. V. Meursii Glosst- 
rium GB. 

Κατοῦναι impedimenta, sarcine p. 253 d. Ides 


D pag. 253 circa finem, τὴν δὲ ἀποσκευὴν πᾶσαν. 


Codex GB, κατοῦναν. Auctor GB, ᾿Αφ᾽ ὅτου δὲ iy 
θησαν xal πεῖραν τὸ τραπέζη, ἐμδαίνει τὴν κατοῦεν 
τις τῆς φεδροχάζας, Vide Indicem. 

Κατουνοτόπιον σχηνή, tentorium, tabernaoulus 
p. 240 b. Vide Meursium. 

KaóxaAov simulacrum. p. 95 d χελώντς μίμη- 
pa codex GB xzóxaÀov. Vide tamen Salmasium 
Notis in Spartianum p. 152 collat. 2. 

Καῦχος. P. 313 d ἐραστὴς αὐτῆς. Codex GD καῦ- 
yos xai φύλος. Legendum videtur καῦχος xat elle, 
ut καῦχος sit amicus, sicul xaoxa amica, coneubi- 
na. Astrampsyohus ἐν τῷ ΠΠυθαγορικῷ λαζευτηρίφ' 
ἐξ αἰτίας τῶν παίδων xal τῆς καύχας. Quse et perius. 
Nis Yodeern, 


1018 


FABROTI GLOSSARIUM. 


1074 


^— Καελλίον. P. 320 a τὰ ἐπὶ τῆς θεραπείας λειογέ- À Κοντάριον contus, hasta p 23 o, δεξιοστροφεῖν 


veta. μειράκια. Codex. GB, Τὰ τοῦ κελλίου αὐτοῦ 
παιδοποῦλα. Et p.342, Πρὸ τῆς βασιλείου χλίνης. 
Codex GB habet : Κελλίου τοῦ κοιτῶνος αὐτοῦ. Μο- 
gobopulus περὶ σχεδ' Κελλίον κοινῶς τὸ παρ᾽ ᾿Αττι- 
xoig δωμάτιον, ilem. χοιτὼν καταχρηστιχῶς τὸ χοι- 
νῶς λεγόμενον κελλίον, cubiculum lectus. 

Κεντηνάριον, centenarium. "Theophanes : Φασὶ 
γὰρ αὐτὸν χίλιά τὰ χεντηνάρια δεδαπανῃηχέναι χρυ- 
σίου ἐν τούτῳ τῷ στόλῳ. Gregorius Turonensis,hist. 
v, cap. 19 : Thesaurum habentem supra mille auri 
centenaria. Appendix : Recipiebant iria centenaria 
auri annis singulis. Vide Isidor. xvi, 24; Procopium 
Περσ. α΄. 

Κεφαλάδαι. P. 209 ἃ οἱ τὰς δημοσίους ἀναζωννυ- 


δοράτια. Codex GB, κοντάρια. Glossarium ms. 
δόρατα τὰ κοντάρια, λογχάρια, ilem ξυστοὶ τὰ xov- 
τάρια. Eustathius δὰ Odyes. 1: δῆλον δὲ ὅτι τὸν 
ῥηθέντα Ὁμηρικὸν κοντὸν τὸ παρ᾽ ἡμῖν χοντάριον 
ὑπεχόρισε. Astrampsychus : Καὶ μαχρόν τι ὅμοιον 
κονταρίψ. Menologium inens. Apr. d. 23. Leo Ta- 
clic. cap. 12, 8 50. Constantin. in Tact. p. 6. Mo- 
Schopulus περὶ oys8* Aópu τὸ κοντάριον, item λόγχη 
τὸ χοντάριον. Scholiastes Oppiani, p. 70 et 90. 
Hino χονταράτος conto armatus. Leo d. $ 50 et 8$ 41, 
et cap. 18, 8 27. 

Κονταρεξίφαρον p. 259 8, in codice GB exponitur 
βέλος, sagitta. 

Κόντος dux exercitus, vel comes, comte, p. 108 


μένοι ἀρχάς. Codex GB, κεφαλάδαι. Auctor GB, p b. Nicephorus Gregoras, lib. τ: Κόντου Κεφαληνίας. 


Καὶ πεῖρε καὶ τοὺς ἄρχοντας πασῶν τῶν χαστελλείων 
χαὶ χεφαλάδας oUc εἶχεν ὅλη ἡ ᾿Εγχλιτέρα. Qui οἱ 
χαπετάνοι vel χαπιτάνιοι. Auctor GB, in Bist. nat- 
rat. de Belisario : Καὶ καπετάνον ποιήσω σε ἐφ᾽ 
ὅλην τὴν ἀρμάδαν. Concilium Florentinum 8688. 
25 :"EcxetÀa γὰρ κατὰ τὸν χαιρὸν καπὲτάνιον ἐν τῇ 
Βενετίᾳ ἑτοιμάσαι κάτεῤγα. Capitanei. Concilium 
Ephesinum act. 7: Magnificentissimus capitaneus 
principi et. clero. scripsit. Vide Gloss. ad Cedr. in 
καπετάνοι et Indicem in χεφαλάδας. 

Κεφαλάρεα armatura capitis equorum. V. Meurs. 

Κεφαλατιχεύειν ducere cohortem. V. Indicem in 
κεφαλάδας. 

Κεφαλατίχιον. Joan. Cantac. 1, 48: ᾿Απεστάλης 
εἰς τὸ αὐτόθι χεφαλατίχιον. V. Capitaneatus. 

Κλεισοῦραι δυσχωρίαι, clusure, angueti aditus. 
Procopius περὶ χτισμάτων γ΄. Τούτου δὲ τοῦ χωοίου 
ἐπέκεινα, ὅσον ἐκ σημείων ὀχτὼ μάλιστα, ὄρη 
ἀπότομα xal παντάπασιν ἀδιέξοδα, ξυνιόντα εἰς 
ἄλληλα στενωποὺς ἀπεργάζονται δύο ἄγχιστά πη 
ἀλλήλοιν ὄντας, οὖσπερ νενομίκασι χλεισούρας χα- 
λεῖν. Glossarium ms : Ἐμύολὴ, κλεισοῦρα, εἴσοδος 
στενότατος. Theophylact. Simoc. Hist. Mauric. vir, 
cap. 14. Anna Comn. lib. v. Gloss. ad Cedrenum. 

Κλίδανον τοὶ »Ai6áviov lorica. Constantinus 
Porphyrog. in Tacticis : Τὸν δὲ καδαλλάριον ἐξώπλι- 
Kov λωρικίοις xal χλιδανιοις ἤ σιδηροῖς ἥ ἀπὸ χρά- 
των πεπλεγμένοις. Hino χλιδανάριοι, de quibus in 
Gloss. Nomico. 

Κόμης comes, p. 243, Οἱ τοῦ στόλου τοῦ βασι- 
λέως" alius codex ; ΟἹ τοῦ βασιλικοῦ στόλου χόμη- 
τες, imperatorie classis comites. Vide Meursium 
in v. χόμης, et Codin. de offic. 

Κομμερχεῦσαι τελωνῆσαι. Κομμέρχκιον enim est 
tributum. Nícetas, p. 247, xal «à πλοῖα τούτων 
ἡργυρολόγουν᾽ codex GB ἐχομἔρχευον. Anna. Comn. 
Alexiad. vi: Τὴν ἐμπορείαν αὐτοῖς ἀζήμιον ἐποιή 
σατο iv πάσαις ταῖς ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν ’Ρωμαίων 
χώραις, ὥστε ἀνέτως ἐμπορεύεσθαι καὶ χατὰ τὸ αὐ- 
τοῖς βουλετὸν, μήτε μὲν ὑπὲρ χουμερχίου ἤ ἑτέρας 
τινὸς εἰσπράξεως τῷ δημοσίῳ εἰσκομιζομένης παρέ- 
χειν ἄχρι xai ὁδολοῦ ἑνὸς ὑπὲρ κουμερχίου, tributi 


Auctor GB τῆς δύσης οἱ αὐθέντες, ῥηγάδες, χόντοι, 
πρίγχιποι, δουκάδες, καδαλλάριοι. 

Κούχουρον γορυθός, theca. Constantinus in 
Tact. Otov τοξάρια μετὰ θηχαρίων αὐτῶν, σαγίττας 
μετὰ κουχούρων. Vide notas ad Joannem Cantaocuz. 
p. 998. 

Κούλα. In codice GB, ut refert Wolflus in variis : 
᾿Αχρόπολις in puriore Greco. V. Meursium. 

Κουμπανία. P. 293 b : Φρατρίαν xal σύστημα 
ποιησάμενοι. Codex GB, Κουμπανία μία γινό- 
μένοι. 

Κουνία σπάργανα, cunabula, 

Κούντουρος equus. Pag. 690, Μετὰ χουντούρων 
xai ἀλόγων ᾿Αραδιχῶν. Sio legit Meursius. Fragmen- 
tum ms. Περὶ πηλικότητος τῶν μέτρων: xal 4 
παρ᾽ ἡμῖν ἐπινενοημένη εἰς ὁπουργίαν τῶν βασιλι- 
χῶν προστάξεων ἀλλαγὴ διὰ τῶν κουντούρων μίλια 
5΄ ἤγουν στάδια με΄. Exstat in bibliotheea Regia. 
Glossarium ms. : Βέρεδον τὸ κοδύτουρον. Legendum 
xoóvtoupov. ltem βηρήδοις, ἵπποις, κουντούροις. 
Hinc ἀποκουντουρίζειν. Auctor GB ms. Καὶ ἀπήτις 
φᾶ καὶ γλύψει σε τότε ἀποχουντουρίζη, et χουντου» 
ριάριος, qui equo publico utitur. Theodorus Her- 
mopolites, lib. vn, tit. 8, explicans legem 2 D. de 
in jus voc. ibi: Sed nec eum qui equo publico in causa 
publica transvehatur : Οὔτε, inquit, τὸν δημοσίοις 
ἵπποις διὰ δημοσίαν χρείαν ἐποχούμενον ἥτοι τὸν 
χουντουριάριον. 

Κουρσάριος pirata,  predo. Glossarium ms. 
Πειραταί, καταποντισταί, xoupaáptot, corsaire. 

Κοῦρσον, χουρσεύειν. Cedrenus p. 477 o. Con- 
stantinus Porphyrog. in Taoticis : "Iva ἢ iv χαιρῷ 
πολέμου ἤ ἐν καιρῷ κούρσου βαστάζωσιν. Theo- 
phanes : Καὶ οὐ χουρσεύομεν. Anastasius : Incur- 
siones non facimus. Item : Κουρσεύομεν xal ἀφα- 
νίζομεν τὰς χώρας αὐτῶν. Anastasius : Irruemus et 
exterminabimus regionem ipsorum. Vide Indicem in 
xoüpca, χουρσεύειν, etc., οἱ Glossarium ad Cedre- 
num in voce eadem. In κχούρσωρες aulem lin. $, 
ἃ fine lege protocursor. 

Κουστωδία custodia. Theophylactus ad cap. 27 
Matthei : Κουστωδία δὲ λέγεται παρὰ Ῥωμαίοις 


nomine. ln diplomate Andronici Junioris : Καὶ δι- 
δῶσιν χάριν κομερκίου εἷς ποσότητα νουμισμάτων 
ἑκατὸν νουμίσματα δύο. Vide Glossarium ad Cedr. 


ἡ φυλαχή. Τοὺς οὖν ἐπὶ τὸ οὐλήππτα exc 
στρατιώτας woogtubUn δυνάϊζοι. ἘΝ πὰ NS wWe- 
διοϊοτατω, cap. X 5 "Loos ἣν τι ἢ Ai e λας 


1018 


NICETJE CHÓNIATJE 


1016 


κοσίων ἐστὶ στρατιωτῶν, ἧ δὲ χουστωδία ἑξήχοντα, A oticis : "Eye δὲ xal μαγγαναρίους καὶ λεπτουργοὺς 


Glossarium ms. : Κουστωδία τὸ στράτευμα, ὅπερ 
βάνδον οἱ Ρωμαῖοι χαλοῦσιν. Utuntur Alexander 
Monachus, de inventione S. Crucis ; Simeon Me- 
taphrastes, in Longino ; Alexius Rharlurus doctr. 
ult. Pentecostarium ; Palladius historie Lausiace 
cap. 86 in fiue. 

Κουζασθλάγης. Vide Meursium 
ctione, et κουτζός. 

Κρασίον, vinum : hodie xpacl. 

Κώδηξ, Codex. Isidorus Pelusiotes 4 epistol. 94 : 
Οἱ τῶν νομοθετῶν χώδικες. V. Glossar. ad Cedr. 


A 


Λαρδία. P. 322 o, ὕεια χρέα. Codex GB, λάρδια. 
Glosse Cyrilli : Λάρδος, laridus. Theophaues in 
Justiniano : Οἴνου μὲν γὰρ xal λάρδου καὶ παντοίον 
εἴδους εὐθυνία ἦν. Hodie λάοδι dicunt. 

Λεγεών legio. S. Athanasius in Metephrasi Paal- 
morum ms. psal, xxvi, vers. 17 : Τὸ πλῆθος τοῦ 
λεγεῶνος tà τὰς τὴν ἄδυσσον ἀπελθών. Procopius, 
περὶ κτισμ. Ἰουστιν, : Λεγεὼν δὲ ὁ λόγος ἐπωνο- 
μάζετο. Theophylactus ad cap. xxvi Matth. : Λεγεὼν 
γάρ ἐστι τὸ μέγιστον τάγμα ἐξακχισχίλιοι ἱππεῖς. 
Adde Peanium Eutropii Metaphrast. p. 70 et 101. 
Constant. de Them. Orient. th. 1. Oppiani Schol. 
p. 44. Rufum in LL. milit. Moschop. Alexium 
Rharturum doctr. ult. Grecos ad. I. i. de his qui 
not. inf. 

Λειξουρία luxuria. Vide Leonis Tactica, cap. 20, 
ἃ 83, et ibi Meursium. 

Λευίτης Levita, diaconus. Gloss. ms. λευίτης C 
διάκονος. Corippus 93 : 

Hinc Levitarum venerabilis ordo canentum. 

Nihil frequentius in libris Patrum. Hinc archilevita 
pro archidiacono. Goffridus epist. 17, lib. n: 
Indiscrete gloriosus vester archilevita, etc. Nimirum 
quod Aaron et filii ejus atque Levite in templo 
fuerunt, hoc episcopi et presbyteri et diaconi sibj 
vindicant in ecclesia, ut ait Hieronymus, epist. 85. 

Λίζιος domesticus, amicus, p. 18 o. Auctor GB 
λίζιός του ἐγίνη. Vide Indicem οἱ Meuraii Glossar. 

Λογιστής. P. 37 d alius codex λογαριαστὴν 
habet. Vide Zonaram ad can. 10, conc. 7 ccum. 
seu Nieens 1n synodi. Moschop. Περὶ σχεδ. p. 47 
in fine. De logista. Cujac. ad 1. 30 C. De decur. 


in eadem di- 


xai χαλχεῖς. Vide ad Cedrenum. 

Μαγχλάδιον lorum, flagellum, fustis. P. 212 c. 
Δι’ ἀλλαχτῶν ἐπαίδευσε δώδεχχ. Codex GB, Διὰ 
μαγκλαδίων. Constantin. De sdm. imp. cap. 51: 
Τοῦτον διὰ μαγχλαδίων σφοδρῶς ὑπεξήρχετο. Le 
Grammaticus : ᾿Αγαγών αὐτοὺς xal ἀπογυμνώπι 
ἔτυψε μαγκλάδια. Sic in Regio codice ; lege um 
γλαδίοις. Item στρατηλάτην τοῖς προσήκουσι pre 
χλαθίοις ἐσωφρόνησε, Hino μαγχλαδίτης. ftem: 
Τοῦ ᾿Αρσενίου ἐπιύου) ἡ καὶ Tlaólou μαγκλαδιτῶν. 
Item : Τῇ τοῦ μαγχλαδίτου ἀξίᾳ τιμηθεὶς ἔν τῷ 
οἴχῳ τῶν μαγγάνων διῃτᾶτο τὴἠρόμενος. Auctor 
incerlus de castrametatione in bibl. Reg. Σὺν rz 
μαγχλαδίταις στηχέτωσαν. Vide Cedrenum, p. &2 
B, et ibi notas posteriores eruditissimi viri lezstá 
Goar. 

Μάγουλον gena. Cyrillus patriarcha CP. Adversus 
Judeos cap. 2, quest. 1: 'Onoióz cot δώσᾳ ἕνα ῥά- 
πισμα εἷς τὸ ἕνα μάγουλον, γύρισαί «ou xal τὸ 
ἄλλο. Auctor GB μάγουλα ῥοδοχόκχινα, αὐτόβδαπτα 
τὰ χείλῃ. Gloss. ms. γνάθοι μάγουλα, itern παρεισὶ 
αἱ γνάθοι ἥτοι τὰ μάγουλα. Hinc κατομάγοιλοι. 
Nicetas p. 238 ἃ τὴν κάτω γένυν τρομαλείαν ὃε- 
χνύς. Codex GB, Κατομάγουλα τῶν γενειῶν. — Hodie 
μάγουλο dicunt. 

Μαχελλάριος [anius, laniator. Astram psychus: 
Δηλοῖ δὲ εἶναι τὸν ἄνθρωπόν μαχελλἄρην χαὶ μέ- 
γέειρον. Hodie μαχελάρης. 

Μαλίον capillus. Pag. 382 d, Καὶ τὰς es 
συνεστραμμένας. Codex GB, palla.  Ammasw 
Anthol. lib. 11, cap. 52, epigr. 5 : Kai στόλιον, 
μάλιον, πωγώνιον, ὥμιον ἔξω, ἐκ τούτων ἡ τῶν 
εὐδοχιμεῖ σοφία. Auctor GB, Ἔχει μαλία y posdgu- 
τα ἴσα τῆς ἡλιχίας τῆς. Hodie μάλι. 

Μανάρα securis p. 227. Utuntur etiam hodie. 

Μανδρεύειν p. 268 ἃ. Μάνδρα est monasterium. 
Epiphanius heresi 80 : Ἐν μοναστυ ρίοις ózí- 
χοντες εἴτουν μάνδραις. Hinc μανδρεύειν. Nicels- 
Αὐτὴν ἐκεῖσε ἐμάνδρευσε, monacham fecit. ὧν 
δρεύειν autem dixit ut Latini monacbare. Goff 
Vindocinensis iv, epist. 13: Subila pressum inft- 
mitale monachastis. Et epist. 50: (Quos smonasteri 
nostro monachandos misit. 

MavoudAtov candelabrum, 
chandelier. Vide Meursium. 


hodie xavrttAdo 


l. 3 C, de his qui sp. mun. susc. et ]. 15 D. de ἢ Μάππα. Μάππα στρογγύλη. Vide Indicem. 


excus. D. 
Λόγγος locus augustus. Vide Cedrenum, p. 407 
&. et Meursii Gloss. 
Λογοθέτης cancellarius. 
Cedrenum. 
Λωρίκαινον loricatum, instar lorice. 
Λῶρος p. 86 c. "E£ave πολλαῖς διὰ Adpov: codex 
GB μαγχλάῤια δοὺς πολλά. Vide ad Cedr. 


M 


Μαγγανίτζασα  manganum, machina bellica , 
Iidem quod μάγγανον. P. 100, auctor GB: Στήσαν- 
τες azyyavixd. ἐπολέμουν τὸ χάστρον. Hino μαγα- 
ἄριος qui mangana conficit, Constantinus in Te- 


Vide Glossarium ad 


Μαππάριος mapparius, qui mappam ἴῃ cir 
mittebat. Vide Meursium et Glossarium ad Ce- 
drenum. 

Μαρχέσιος marchio, ut in synodo Florentips 
μαρχέσιος τῆς Φεῤῥαρίας. Vide Gregoram vn. 

Ματζουχάνη, ματζούχιον, ματζοῦχα. Constanii- 
nus Tactic. p. 19 : Τζικούρια, βαρδούκια, patte 
xu. Leo Tact. cap. 1& ὃ 84 ; Ἢ σιχουρίων £ prt- 
ζουκίων. Stephanus Sachlices : Ματζοῦκα πολεμᾷ 
τὸν ἄνεμον và δύρω. 

Μαῦρος niger. P. 35 d, Τῷ δὲ μέλανι χρώματι. 
Codex GB, μαύρῳ. Theophanes: Καὶ βαλόντες 
σαχίον μαῦρον, Hodie quoque in usu est. Vide 
λλουτθστα δὰ eey, 2. Cons, Do κάταϊα. Unp. 


1011 


Μέλιγγος. Vide Meurs. 

Μεσάζων. P. 38, Τῶν δημοσίων εἷς φορῶν φρον- 
τιστήν, Codex GB μεσάζοντα. 

Μιτάτον gynagoga Baracenorum. V. Meursium. 

Μιτὺς flv, nasus V. Meursium. 

Μνῆμαι memorie, sou anniversarii SS. dies ad 
colendam eorum memoriam instituti. Joannes Hie- 
rosolymitanus, lib. ni in BSiratagemata B. Job: 
Propterea et. memorias Sanclorum facimus, et pa- 
rentum nostrorum vel amicorum in fide morientium 
devole memoriam agimus, etc. Anastasius Biblio- 
thecarius in Historia ecclesiastica : Festus senalor 
urbis Roma missus ad Anastasium propter quasdam 
civiles utilitales, memorias sanclorum apostolorum 
festivitate majori petiil. celebrari. Μνημεῖα autem, 
qua et memorie dicta, sunt loca SS. Martyribus 
dicata. B. Augustinus epistola 137 : Nam et nos no- 
vimus Mediolani apud memoriam sanctorum, ubi 
mirabiliter et terribiliter da mones confitentur, etc. 

Μονάζων P. 114. b. Ka0' ἐαυτὸν ἰδιάζων" alius 
eodex μονάζων. Hino monachi seu μονάζοντες 
dicti, qui solitariam et privatam vitam elegerunt. 
Gregorius de euntibus Hierosolyma : Ἐπεί τοίνυν 
εἰσί τίνες τῶν τὸν μονήρη καὶ ἰδιάζοντα βίον ἐπαν- 
ῃρημένων, οἷς ἐν μέρει εὐσεδείας νενόμισται τὸ τοὺς 
ἐν Ἱεροσολύμοις τόπους ἰδεῖν. 

Μονάζων monachus, p. 135 b. Glossarium ms.: 
μοναδιχοὺς ἀναχωρη τὰς, ἥ ἀπλῶς μονάζοντας. 

Μοναστήριον φροντιστήριον, monasterium. Tho- 
mas Magisler: Φροντιστήρια τὰ διδασκαλεῖα τῶν 
φιλοσόφων. Λέγοιντο δ᾽ ἅν οὕτω τὰ παρ᾽ ἡμῖν μονα- 
στήρια, ὡς τῆς ὄντως φιλοσοφίας ἐνταυθοῖ μελε- 
τωμένης. Idem fere Menuel Moschopulus in vocum 
Atticarum ecloga. Idem περὶ cysó: Παρθενεῖα τὰ 
μοναστήρια, et σεμνεῖον τὸ μοναστήριον, 

Μονάχικὴ πολιτεία, ut Cedreni p. 329 b, et 
Curopalate pag. 817 o. Nec igitur quidquam mu- 
landum in Hermie historia, tametsi aliter visum 
summo juris antistiti Parat, in cod. tit. 3, lib. 1, 
ut et ibidem docebo. 

Μόσχος museus, aromatis genus. Vide Meur- 
gium. 

Μοῦλα. P. 295 a, ἡμίονον. Codex GB, μοῦλαν. 
Alexander Trallianus lib. 1, cap. 15 : Πεσεῖται δὲ 
ἐὰν τρίχας ὄνου xal μούλης ὑποθυμιάσῃς. Auctor 
GB μοῦλα χολοστολίστη. Hino μουλίων mulio in 
Basilicis, 1. tx, $ 7 D. loc. 

Μουσούριον littere Musulmanice. Sio μουσουλ- 
μανίζειν Musulmanicam religionem profiteri. Vide 
Meursium in eo verbo. 

Μούρτζουφλος superciliosus. Vide Meursium. 


N 


Nepóv. In Indice &vtÀov, νερόν, aqua. Maximus 
episcopus Margunii homil. 1: Νὰ ἀποϑδίδεται xal 
εἰς τὸ νερὸν xai εἷς τὸ πῦρ. Auctor alius GB, Πρηκα 
μικροπόταμον, xal εἷς τὸ νερὸν τὸ μέσον φλὸξ τοῦ 
πυρὸς ἐξήρχετο. 

Νοσοχομεῖον nosocomium. Locus venerabilis, in 
quo aegroti homines curantur. Julianus Antecessor 
Nov. 7, cap. 1. 


FABROTI GLOSSARIUM. 
A' Νύχτα nox. p. 127 b, νυχτός. Codex GB, νύχτας 


B 


C 


1078 


Stephanus Sachlices : Τὴν vóxtav πόρνε: περπατοῦν 
xai κλέπται xal φονίσχοι. 


z 


Ξενών xenon. P. 285 a, εἰς νοσοχομεῖον, Alius 
codex £évàva. Justin. Nov. 111, cap. 1, ξενῶσι. 
Julianus Nov. 104 xenonibus. Sic etiam Nov. Just. 
131 c. 10, Jul. 119, c. 11. Menologium Junii 27 de 
Sampsone: Τῆς ἰατριχῆς γὰρ ἐπιστήμης ἦν ἐν 
πεὶρῃ, καὶ τὸν βασιλέα ᾿Ιουστινιανὸν ἀνιάτῳ πάθει 
περιπεσοῦντα ἰάσατο. 'Ex τούτου ὁ βασιλεὺς ὅπερ- 
ἀγασθεὶς τὴν ἀρετὴν τόϊῦ ἀνδρὸς xai σέδας αὐτῷ 
ἀπονέμων, τὸν μέγιστον οἶχον καὶ περιδόητον δι᾽ 
αὐτοῦ ἀνεγείρας ξενῶνα κατεσχεύασε, xal σχευο- 
φύλαχα τῆς τοῦ Θεοῦ Μεγάλης ᾿Εχχλησίας κατέστη- 
σεν. Niceph. Call. 14, 48: Χωρία τὰ κάλλιστα ὦν 
εἶχεν αὐτόθι, τοῖς αὐτοῦ ξενῶσιν ἀπεχαρίζετο, 
Manuel Moschopulus περὶ σχεδ' Κοιτὼν χυρίως 
μὲν οἶκος ὁ περιέχων κοίτας πολλὰς, ὡς οἵ 
ξενῶνες. 


0 


᾿Ὀμφίκιον ut. in priore editione, pro ὀφ- 
φίχιον, ut p. 316 c officium. Vide ad Cedrenum. 

Ὀσπίτιον hospitium. Pag. 525 et 347. Idem 
p. 325 b, ἀπρόσμαχον οἰκητήριον. Codex GB ὀσπί- 
vtov, V. Ind. Astrampsyohus : Ἔστι δὲ τὸ ὀσπίτιον 
τοῦτο εἰς πᾶσαν πρᾶξιν τυχηρόν. Rationale imperii 
sub imp. Alexio Comneno: ᾿Εσχιδεύθη τὸ ὀσπίτιον 
αὐτοῦ ἐγγὺς τοῦ ἱπποδρόμου διαχείμενον. Glossarium 
ms. Ἠέταυρα xai τὰ σανίδια Ἐν οἷς στεγάζομεν τὰ 
ὀσπίτια. Utitur Georgius Alexandrinus in Vita 
Chrysostomi, Joannes Cantacuzenus aut sultanus 
JEaypti, in Epist. ad Cantacuzenum imp. p. 756; 
Concilium Chalcedon. act. 11; Constantinus. De 
administ imp., Graecus Interp. Basilic. lib. xrvir, 
tit. 1, in iterpret. Is; Lucius 32 D. De donat. 
Hodie σπίτη vel σπίτι dicunt. Auctor GB, ᾿Εμπένης 
μὲς ταῖς φαμιλίαις τὰ σπήτια δυσφανίζεις. Alexius 
Rharturus, doct. 2. Bessarion cardinalis epist. ad 
peedag. filiorum Thome Paleologi. 

Οὐννάργης. P. 47 d in alio codice, 'Pat τῶν 
Οὔγγρων. Glossarium ms. D. Cancellarii, Οὔννοι 
oi Οὔγγροι. Vide pag. eamd. a. 

"Oj:« obses p. 263 b. Eadem p. 263 a βασιλεὺς 
δὲ δέδωχέ τινας τῶν ἐξ αἵματος ὁμήρους. Codex 
GB ὄψιδας. Theophanes in Leone: Αἐγοντες ὅτι 
δίδομεν ὁμῖν ὄψιδας τὰ τέκνα ἡμῶν. 

᾿Οψώνιον opsonium, stipendium. Theodoretus 
in epistolam Pauli ad Romanos cap. 6: Εἰκότως 
xai τὸν μισθὸν ὀψώνιον χέχληχεν' ὀνομάζειν γὰρ 
οὕτω φίλον αὐτῷ τὸ στρατιωτιχὸν σιτηρέσιον. Andro- 
nicus Junior in diplomate pro Monembasiotis : Οὐδὲ 
αὐτοὶ ὀφείλωσι χάριν μαγειρίας ἢ ὀψωνίου fj ἄλλου 
τινὸς ζητήματος ἀπαιτεῖν τι ἐξ αὐτῶν, V. Glossarium 
δὰ Cedrenum. 


Η 


Παχτώνειν pacisci. Vide Mewxwwxa τὸ C Swan 
ὧδ edm, Moy. o. AA, 


1019 


ΠΠαλατῖνος. Palatinus p. 156 b. Palatinus quis 
sit explicat Nicetas. Alias Palatini nomen generale 
est, eoque omnes continentur qui in sacro Palatio 
militant. De quibus vide lib. xi Cod. tit. 23 et 
28, et ibi Cujacium ; Julianum Antecessorem in 
Scholiis ad Novellam 22, cap. 82, Glossarium Isi- 
dori in Basilides. De Palatinis vide etiam Glos- 
sarium Nomicum, et que ibidem observavimus. 

Πάνον pannus, linteum pag. 213 et 365. Basilica 
lib. xxxv, tit. 1, cap. 22, 8 6: Σφραγισθῆναι δια- 
θήχη λέγεται εἰ xal τὸ mavlov ἐν d ἐμθάλλεται 
σφραγισθῇ. Ex I. 22. D. qui testam fac. poss. 
nam etiam πανίον dicebant, ut apud Codin. De 
offic. πανίον xlxpivov.. Auctor GB in historica nar- 
rat. De Belisario: Ilav(a ypucoógav:a ἔχρέμασαν 
εἷς τείχη. Andronicus junior in diplomate pro 
Monembasiotis : Ἢ πανίου ἢ Atwoxóxxou. Idem 
Nicetas p. 312 πραταὶ τῶν ὀθονῶν. Codex GB πα- 
νοπράται. 

Παπᾶς ἱερεύς, saeerdos. Cedrenus p. 342 o: 
Τὸν βαἴουλον αὐτοῦ παπᾶν ἐποίησε. Auctor GB; 
Κροῦν οἱ χαμπάνες δυνατὰ, μαζωνοῦνται παπά- 
δες, xal ψάλλουν ἔως τὸν οὐρανόν. Πάπας autem ve 
πάπα pro pontifice R. sumitur p. 130 b. 

ἸΙαραχοιμώμενος. Joannes Cantascuzenus, lib. 1, 
c. 2: Τῇ τοῦ παραχοιμωμένου τετιμημένου ἀξίᾳ. 
Constantin. De adm. imp. cap. 43: Βασιλείου τοῦ 
παραχοιμωμένου οἶχος, Codinus, De offic. Ὁ πα- 
ραχοιμώμενος τοῦ χοιτῶνος εὐρίσχεται χεφαλὴ τῶν 
ἐν τῷ κοιτῶνι παιδοπούλων xal τῶν χοιτωναρίων. 
Leo Grammaticus: Τοῦ δὲ βασιλέως διερχομένου 
iv τῇ προελεύσει, ὑπισθεν Βασίλειος περιεπάτει φο- 
ρῶν σχαραμάγγιον μετὰ σπαθίου, ὡς ἔθος τοῖς πα- 
ραχοιμωμένοις. Paraceemomenus igitur gladium et 
scaramangium imperatoris ferebat. V.Meursium et 
Glossarium nostrum ad Cedrenum, περὶ τοῦ χοςτῶ- 
νος προχαθη μένου. Vide Cantacuz. I, 48. 

Παραμονή. Pag. 364, Πελεχυφόρος fípOapoc. 
Codex GB παραμονή. Est autem παραμονή cu- 
stodia, statio. Stephanus in Commentario in 
Aristotelis Rhetoricam hactenus inedito, Τυραννί- 
δος δὲ τέλος φυλακὴ ἤγουν λεγόμεναι παραμοναί. 

Ηαραπόρτιον portella. Anastasius Biblioth. de 
vitis Pontif. Constantinus in Taoticis : Ηαραπόρτια 
δὲ μικρὰ περισσότερα. Vide ad Ced. 

Παρασχκευή. P. 342, 'H txt» τῶν ἡμερῶν. 
Alius codex παρασχευή. Dies sextus, dies Vene- 
ris. V. ad Cedr. et Glossarium Arabico-Lalinum. 

Πασιας Bassa apud Turcas. Τὸν Πασιάτην θεό- 
δωρον. Vide Meursium in v. πασίας. 

Πάτος divitie, dives. Vide Meursium. 

Πάτοοχλον excusatio, preetextug. V. Meursium. 

ἸΙοδαρούλλιον sella. P. 383 ἃ εἰς ἕδρας, Codex 
GB ποδαρούλλια, Eustathius ad Odyss. η΄ p. 1571, 
n. 20: Δηλοῖ δὲ (ἀνδράχλη) τὸ ἴδιωτικῶς γυναικεῖον 
ποδαγούλλιον, 

Ἡόρτα pag. 108 et 868. Idem p. 44 πύλας τῶν 
πόλεων. Codex GB πόρτας. Leo Tacit. cap. 11, 
f 48: Ἔμπροσθεν τῶν πορτῶν. Leo Grammaticus: 
Καὶ μηδενὸς ἀνθισταμένου ἀνοίξαντες τὰς πόρτας 


ἰσήγαγον αὐτὸν εἷς τὴν πόλιν. Auctot GB: "Ek 


NICETJE CHONIAT/E 


10 


A «ai ἐχατέλαδε τοῦ xdgtpou τε τὰς πόρτας, : 
πόρταν ηὕρικεν λαμπρὰν ἐξ ἀδαμάντου λίθου. 
ad Cedrenum.  : 

Πορφυρογένητος porphyrogenitus. 'Ev τῇ T 
φύρᾳ τεχθείς Christodulus sive Joannes Cant. 
epist. ad Nilum : In purpura genitus. dat 
Episcop. Fastis Consularibus: lpso ammo amu 
esi Honorius nobis in purpuris. Porphyroger 
dicli vel quod na!i purpura exciperentur, pi 
jam imperatore (huc alludit Proclus orat. 4, 
quens de Christo: 'O βασιλεὺς τῆς δόξης : 
ἀλουργίδος τὰ σπάργανα), vela domo in qua! 
guete pariebant. Constant. Manasses:  Ilopoj 
ὀνομάζουσιν ἐχεῖνον τὸν οἰχίσχον. Anna  Comne 
Alexiadis, lib. vi: Κατὰ τὸ ἀφωρισμένον εχ: 
ταῖς τιχτούσχις τῶν βασιλίδων οἴχημα (i ταὶ 
ὠδῖσιν εὐρηχώς, Πορφύραν τοῦτο ἀνέκαθεν ὄνομ 
ζουσιν, ἐξ οὗ καὶ τὸ τῶν πορφυρογενήτων ὄνι 
εἷς τὴν οἰκουμένην διέδραμε. Adde lib. vr, r 
multo post ioitium. Idem  Manassea πορφυ 
παιδα appsllat eum qui in purpura natus : 
in, versibus qui habentur in calce libri cal: 
exarati. 


B 


lopoupóratc, γόνος αὐσονάναχτος χαρτεροθόμο: 
᾿Αὐδρόνικος ἀενάθεμος, ἐύμμελίης MEVS 
Ὧ γέρα πρῶτα σεδαστοχρατορίης vet! ὁ φυτεύσας 
Πρίγκιψ prineeps. Nicephorus Gregoras. 
Πρίγκιψ Πελοπονήσου xai ᾿Αχαίας.  Menologi 
mense Maio die 24: "Qv οἱ μὲν ἦσαν κόμητες 
δὲ τριδοῦνοι, ol δὲ πρίγχιπες. Adde Cantacuawes 
p. 753, Annam Comnen. Alex. lib. in, ἃ 
dicam in Glossario Nomico v. πρίγχιψ. 
Προδέα pellis, membrana pag. 281. Idem 
235 8 xai δέῤῥιν ἐξημμένον, Codex GB, xpo 
Hodie προδία. 
Πρόεδρος pontifex, antistes, presul p. 140, « 
p. 393 προεδρεύων ἱερατιχῶς τῆς πόλεως. A 
Comnena Alexiad. vii: Ὁρᾷ τὸν τῆς Χαλκχηδι 
πρόεδρον Λέοντα τὴν ἱερατιχὴν στολὴν ἐμ 
σμένον. Theophylactus Simocatta, Hist. Magi? 
ne, lib. 11, cap. 2 : Met! οὐ πολὺ δὲ τὸν τῆς ἷκ 
σταντίνης πρόεδρον ὁ στρατηγὸς εἰς τὸ expats 
πρεσθευτὴν διεπέμπετο. Alii πρόεδροι erant P 
tini, de quibus Meursius in hac dictione. ἃ 
Comnena Alexiad. i1: Τῷ τῶν προέδρων τετιμι 
ἀξιώματι. Erant autem numero plures, eti 
D eos primarius πρωτοπρόεδρος dicebatur. Ea 
Anna lib. i1: Ἐστάλησαν διὰ τοῦ πρωτοπροΐῦ 
Κωνσταντίνου. 

Πρόκοιτος. V, Glossar. ad Cedr. in παρα 
μώμενος. 

Πρόχυψις prospectus. Vide ad Codinum 
officiis. 

Ποοσώψιον faciale. V. Meursium. 

ΠΙρωτεχδικεῖον. Vide Gloss. ad Cedrenum ii 
"Ex3Sixoc, et Meursium in eadem voce. 

Πρωτοασηχρήτης. Quis diceretur ἀσηκχρὲ 
docet Glossarium ad Cedrenum. Suidas in Rty 
logico ms. penes virum illustrissimum D. Pet 
Segulerium Francie cancellarium : 'Aeqxe: 
bmoeqerSco, ἃ xU. τὸν  wouxsbucühy μυστηι 


1081 


FABROTI &LOSSARIUM. 


1082 


ὑπηρετούμενος. Οὕτω παρὰ τῇ Λυσονίδι διαλέχτῳ Α ῥίπτω. Ut quin vcra lectio sit apud Nicclam et 


τὸ ἀσηχρήτης ἄνομα ἐπὶ τοῖς μυστηρίοις μεθερμη- 
νεύεσθαι βούλεται. Πρωτοασχηρήτης autem est pri- 
mus ἃ secretis : erant enim plures. Protosecreta- 
rius in Hypomaestico de Anastasio apocrisiario. 

Πρωτονοτάριος notariorum primicerius, primus 
inter notarios. Vide ad Cedrenum. 

Πρωτοστράτωρ. Strator, qui dominum in equum 
sublevabat, πρωτοστράτωρ  qrimus imperialium 
stratorum. AÁrna Comn. Alex. vii: Μιχαὴλ πρωτο- 
στράτωρ αὐτοχράτορος τοῦ δοῦχα. V. Meursium et 
Glossar. nostrum δὰ Cedrenum. 


P 


Ῥάσα rasa, vestes monastiom. P. 175 oc. Καὶ 
τῆς τῶν ἐσθημάτων μεταδολῆς. Codex GB habebat 
ῥάσα. Hino ῥασοφορεῖν. Balsamon ad can. 5 synodi 
CP. p. 500 ἃ: Εἰσελθόντων εἰς μοναστήρια xai 
ῥασοφορούντων, Et in can. 19 S. Basil. ad Amph. 
Κἂν γὰρ μὴ ἀποχαρῇ τις, ἀλλὰ ῥασοφορήσῃ. Et 
ῥασοφόροι. Bals. d. p. 560 b. Vide Hugonem Μο- 
nardum ad Concordiam regularum sanoti Bene- 
dicti. 

Ῥήξ, ῥήγας Tex p. 100 s- Anna Comnen. Alex. 
VII : Ῥηγῶν τε xal δουχῶν xai xopXtov. Theo- 
phanes : ῬΡῆγα χαλέσας ixoxóv γῆς τε xal θαλάσ- 
σης. ltem Πρὸς Ζιλίτόιν τὸν ῥῆγα τῶν Οὔννων. 
Auctor GB: Γοργὸν πεζεύει πρόσχυνα ὁ [Bé gas- 
ὄρος τὸν ῥήγαν. Ὁ ῥήγας τοῦτον χατιδὼν πολλὰ 
γονυχλιτοῦντα. Vide Indicem, et Glossarium ad 
Cedrenum. 

Ῥήτωρ qui soripturas instar oratoris ecole- 
siastici interpretabatur. Vide Meursium ;in ea 
dictione. 

Ῥικτάριον. P. 109 a τὸ δόρυ ἴθυνε. Codex GB, 
ῥικτάριον, hastile, jaculum. Dicebam legendum 
ῥιπτάριον a ῥίπτω, quod de jaculo dicitur, Glossa 
Cyrilli, ῥίπτω ἐπὶ ἀχοντίου, jacio, jaculor, proji- 
cio. Glossarium ms. Βηρύτται τὰ ῥιπτάρια, Con- 
stantinus in Tact. p. 3: ἴλλλοι δὲ ἀπὸ μακρόθεν 
ἔῤῥιπτον, ὡς εἴρηται, τὰ ῥιπτάρια. Εἰ p. 42 : Εἷς 
τὸ ῥίπτειν ῥιπτάρια xal μέναυλα. Hinc ῥὀιπταρίζειν 
jseulari. Item Const. p. 4: Otov 1j τοξεύοντες ἣ 
ῥιπταρίζοντες. Et p. ἐᾷ : "Iva. ὅπου ἁρμόζει ῥιπτα- 
ρίζῃ εὐκόλως xavà τῶν πολεμίων. Et ῥιπταράτοι, 
p. 42 : ΟἹ δὲ ῥιπταράτοι ὠφελοῦσι καὶ ἔξωθεν τῆς 
παραταγῆς. Bt ῥιπταριστής apud eumdem p. 8: 
Verum in indice Wolfii scribitur ῥικτάριον. Emen- 
demus obiler Leonem Tactic. cap. 9, ἃ 58, ubi 
editum est: Τοὺς δὲ λεγομένους ψιλοὺς, σχουτάρια, 
ἀχόντια μικρὸ, τζικούρια, Legendum enim σχου- 
τάρια, ῥιχτάρια, ἀκόντια, μικρὰ τζηκούρια, ut. con- 
Slat ex hac Joannis Checi interpretatione : Leves 
autem habeant scuta parva, rhictaria, jacula, taicu- 
ria parva. Sie etiam legebatur in ejusdem Checi 
libro eap. 5, 8 3, ῥικτάρια, τζιχούρια. Nec. audiendi 
sunt viri docti, qui putanl ῥιπτάρια melius esse. 
Glossarium manu exaratum, quod utendum accepi 
ex bibliotheca illustrissimi Canoellarii : ᾿Ακινάχις, 
σπαθομάχαιρον, ῥιχτάριν, δόρυ ἢ ἀκόντιον Περ- 
σικόν, Sed οἱ hodie Greci ῥίχτω dicunt pro 


recta emendatio apud Leonem, dubitare non 
liceat. Utrumque igitur et ῥιπτάριον οἱ ῥιχτά- 
prov rectum est. 

'Póva stipendium, roga. Pag. 38, 70, 27 3, 327 : 
Συνήθης διανομὴ τῶν στρατευμάτων, Nicephorus. 
Leo Grammaticus : Μὴ τοῦ στόλου τὴν νενομισμένην 
ῥόγαν λαθόντες. —Hnastasius Bibliotbecarius, in 
Historia ecclesiastica, anno Heraclii 22 : Erant 
autem quidam Arabum juxta positorum, qui acci- 
piebant ab imperatoribus rogas pauzillas ad custo- 
diendum entomia eremi (sic legitur in 2 mss. : 
in Thuanseo autem ctomia pro stomia, ut apud 
Theophanem στόμια, quee sunt fauces). Eodem vero 
lempore venit quidam spado daturus militum rogas. 


B Rl cum venissent Ara*»es. secundum consuetudinem 


accepluri rogam suam, elc. Theophanes : Ααθεῖν 
τὴν ῥόγαν αὐτῶν, Anna Comnen. Alex. v: Τὸν 
πατριάρχῆν σφῶν ἠξίωσε μετὰ τῆς ἀλόγου ῥόγας. 
Hino ῥογεύειν erogare. ldem : Καὶ σωρεύσας τὸν 
περισωθέντα λοὸν ἐκ τῶν διαφόρων πόλεων, ἐρόγευ-- 
σεν αὐτούς. V. varias ad Nicetam, p. 131, οἱ Wolfii 
Indicem, et Glossar. ad Cedr. 

Ῥούτα ruta, multitudo, globus militum. Vide 
Meurs. 

'Pooyov rocus vel roccus, peg. 213, 213, 251, 
381. Astrampsychus in lloüayoo. Aattot: : Ῥοῦχον 
xóxxtov. Item εἰς τὸ εἰ. Ὀσπίτιον δηλοῖ εἰς παῖδας 
xai εἴσοδον καὶ εὐτυχίαν xal χαῦχαν xal ῥοῦχα 
πολλά, Cyrillus patriarcha ΟΡ. : Διὰ νὰ λάδῃ τὰ 
ῥοῦχα σου, δός του xal τὸ ὑποχάμισόν σου. Auctor 
GB βύσσινα ῥοῦχα χκαναξαμύτου. Additio 4 Capi- 
tul. Carol. c. 22 * Et pedules parta quatuor, roccum 
unum. Sic legitur tomo Il Conciliorum G.llie. 


Σ 


Σάῤανον linteum. Hierocles Artis veterinarie 
lib. ii, cap. 98 : Λοῦσον τὸν ἵππσν xal ἀπόμαξον 
σαδάνοις. Theomnestus ibidem : Tf, δὲ ἕκτῃ ἐξα- 
γαγὼν τῆς φάτνης λοῦσον xal ἀπόμαξον σαθάνοις 
Vegetius, Art, vet. lib. m, o. 47 : Sabanis validio- 
ribus abstergetur. Collatio Carthag. i1 cum Donat. 
Cumque inira sabanum volumen schede membrana- 
rum pro parte descriptum, etc. 

Σάγισμα iustratum equi. Leo ,Grammatious : 
Τῶν ἵππων ἀμφοτέρων τῶν μερῶν διερχομένων 
μετὰ χρυσῶν σαγισμάτων. ]tem, Εὔὖρεν αὐτὸν ἐντε-. 
τυλιμένον ἐν τῷ σαγίσματι τοῦ δεξιοῦ rov, 

Σαγίττα. P. 44 d βέλους ἐντὸς. Codex GB σαγίτ- 
τας. N. Suidam in ἀδλητα. Theophanes in lera- 
elio : "Eustvav ἀπ’ ἀλλήλων ἀπὸ δύο σαγίττων. 
Chronic. Alex. ᾿ΒῈξ ἧς ἔλαδε σαγίττας. Constanti- 
mus in Tact. Leo Tacl. cap. 12, 8 61: ᾿Απὸ ἑνὸς 
σαγιττοδόλου. Hino σαγιττάτωρ sagiltator, apud 
cumd. Leonem c. 4,8 57 et c. 7, 857 : et σαγιττο- 
ποιοί, d. cap. 4, 8 50, et Constantinurm in Tact. 

Σαγμὰρια, Num. 116, Τὰ σκευοφόρα, Codex GB, 
σαγμάρια. Animalia que impedimenta et sarcinas 
veaunt. Constanlinus in Tact. ς. (6... "Ww τὴς 
μάριον ἔν. Servos Yn V Iesus ᾿ς EX. Woc. ve Ma 


vominibus obserugndur est, ut ον €» OÀNSONYNE . 


1083 


est, ut piscinalis locus, piscina cella,  piscinale; 
sagmartus mu(us, sagmaria mula, 'sagmarium. Odo 
Cluniacensis, lib. De vita S. Geraldi : Interim vero 
omne stipendium quod ín sagmariis Geraldi delatum 
fuerat, paulatim defecit. Petrus Blesensis epist. 
94 : Quod si milites nostros ire in expedilionem quan- 
doque oporteat, sagmarii eorum non ferro sed. vino, 
non lanceis sed caseis, non ensibus sed utribus, non 
hastis sed verubus onerantur. Et corrupte,saumarius 
Auctor Vite 8. Gehehardi archiep. Salisburg. : 
Angebat e contra non carpento neque trahea, verum 
solis saumariis necessaria posse inferri. Saumarius 
Gallis béle de somme, Italis bestia da somma. Et 
sauma pro onere vel sarcinis. Lutprandus LL. 
Langobard. tit. 59, 8 1 : Et tollant ad saumas suas 
caballos tres. Sic Provinciales saumade dicunt ; est 
enim σάγμα. Achmes ὄνειο. cap. 235 : ᾿Εκαδαλλί- 
χευσεν αὐτὴν μετὰ τὸ σάγμα. Eginardus, in Vita 
Caroli M. : Ut sunt corlinz et stragula, tapetes, 
[ulera, coria, sagmata. Inde sagmare. Gloss 
veteres : Sagmat asinum σάσσει ὄνον. Et. sagmatus 
σεσαγμένος, ex emendatione  Vulcanii, quem 
deinde secutus est Cl. Salmasius ad Hist. Aug. 
p. 391. Corrupte etiam Greci σαῦμα dicunt pro 
σάγμα. Theophanes: Ἐχάθησαν αὐτὸν ἐπὶ ὄνῳ 
σαυματομένῳ. Sic legitur in codice ms. Nicolai 
Fabri Peirescii viri perillustris. Idem διὰ ζώων 
σαγματομένων. — Eustathius σαγράριον — accipere 
videlur pto eo quod sagmariis imponítur : sic 
enim socrlbit ad Odyss. a^ ᾿Αστράδη, ὅ σημαίνει 
σέλλαν xal σαγμάριον, ut σέλλα referatur ad equos 
qui sellam ferunt, σαγμάριον vero ad equos sa- 
gmarios,quo mollius vehant. Vegetius sagmam ap- 
pellare videtur Artis veterinarie, lib. 11, cap. 59: 
Tunc sagmarum vel sellarum mensura. conveniens. 
Glossarium ms. : ᾿Αστράδη τὸ σαγμοσέλλιον. De- 
nique σαγμάριον pro sarcinis ipsis ponitur, Leonis 
Tactio, cap. 9, 8 58. 

Σαχελλάριος  sacellarius. Nicephorus  Callist. 
lib. xvi, oap. 44: Σακελλάριους τῆς ἐχχλησίας 
χαθεστηχώς. Chronieon Alexandrinum ? Σαχελλά- 
proc πατριάρχου. Από τὴς σαχέλλης aut. σαχχουλλίου 
&ut σαχχελλίου, ἃ secello. V. Indicem in βουλλεύει, 
Gregorius Nasianzenus oret. 8 in Julianum : Kal 
τὸ σαχέλλιον προδληθήσεται. Bio 
orat. 4. Corippus À : 

Gratior Augusti servans pía gaza sacelli. 
Hino σακελλίζειν. Gloss. ms. : Διηθεῖται, ἀφυλίζε- 
ται, σαχελλίζεται. Vide Glossarium δὰ Cedrenum. 

Zaxxoó)iw. P. 133 c, Ta φασχώλια σφραγῖδι 
διασημαίνεται. Codex. GB, σαχχούλια. Glossarium 
ms. μαρσύπιον τὸ caxxoóAtov. Hodie σαχχούλι. 

Σάλτζα ἔμόδαμμα, intinctus, p. 382 d. Italice 
salsa. 

Σανδάλιον ἀχάτιον, navicula, p. 85. Vide οἱ 
ἃ. 242. 

Σαπώνις νίτρον, sapo, p. 97 b. Corrupte antea 
legebatur νίπτρον in Indice. Alii σαπώνιον dicunt 


vél camoóvióv. Alexias Rharturas doctrina, ιἷἰς 


NICETJE CHONTATJE 


formetur, qua detracta in neutrum cadat necesse À τὴν ἀγίαν καὶ 


etiam scribitur, D 


1084 


μεγάλην | παρασχευήν' ἄρχοντες 
ἴδετε ποτὲ μόνον τὸ σαπούνιν νὰ καθαρίζει ἄνευ 
ὕδατος, vel σάπωνα, Excerpta ex veteribus Glossis, 
gaponem σάπωνα. 

Σεδαστοχράτωρ, Nicephorus Gregoras 4: ὌὋ 
μὲν γὰρ σεθαστοχράτωρ ἐς τὸ δεσποτικὸν ἄνάγετει 
παρὰ τοῦ βασιλέως ἀξίωμα, ὁ δὲ μέγας δομέστιχος 
ἐς τὸ τοῦ Καίσαρος, ὁ δὲ Καϊσαρ ἄμα τῷ πενθερῷ 
τοῦ δεσπότου ἐς τὸ τοῦ σεθαστοχράτορος. Georgius 
Logotheta in Chronico CP.: ᾿Αναγορευθεῖς οὖν 
Θεόδωρος βασιλιχῶς ἐχρᾶτο τοῖς πράγμασι, δεσπό- 
τας τε προύδάλετο xai σεδαστοχράτορας. (οτος 
jus babebat que tamen multum ab imperatoris 
differebat, ut scribit Anna Comnena, Alexiados im, 
p. 59 editionis prima. 

Σέχρετον secretum, secretarium. Andrei 
Junior, in Diplomate pro Monembasiotis : Ἐν τῷ 
σεχρέτῳ τῆς βασιλείας μου. Vide ad Cedrenum. 

Σελέντια χατηχητήριοι λόγοι" V. Meurs, et. Gios- 
Barium nostrum ad Cdr. 

Σέλλα sella. ἀστράδη, V. ad Cedr. 

Σεντούχια κιδώτια, arce, scrinia. V. Moeursium. 

Σχάλα scala. P. 55 c, βαλέσθαι ξυλίνην κλίμακα. 
Codex GB σκάλαν, Moschopulus περὶ σχεδῶν. 
KAlpot ἣ κοινῶς σχάλα. Cedrenus : Τῷ τὶς 
ἀκροπόλεως σχάλᾳ συνέτριψεν αὐτήν. Constanti- 
nus in Taot. Καὶ σχάλας ξυλίνας. Hodie σχαλὶ, 
et σχαλοῦνι scale gradus. 

Σχκαλώνειν appellere V. Meurs. Glossarium, e 
notas ejusdem δὰ Constant. De admin. ἐμὰ 
cap. 9. 

Exl*xo« perna p. 206 d. V. Meursium. 

Σχλάδοι ὠνητοὶ, esclaves pag. 58. Joanne 
Cantac. iv, 44: Ἐξ ὧν ἔχει ἀφ’ ἡμῶν σκλάδων. 
Hino σχλαύδοῦν, in servitutem redigere. Cyrillus 
patriarcha CP. contra Jud. : Καὶ τότε ἐσκλαδώθη 
6 Ἰεζεχιὴλ ὁ προφήτης, xai ἐτούταις αἱ δύο σκλα» 
θείαις δὲν ἦσαν τόσον βαρείαις. Auctor ΟΒ : Τοὺς 
δὲ ἄλλους κατεσχλάδωσαν. Et mox :'O« ἤκουσεν 
βασιλεὺς αὐθέντης εἧς Πὲρσίας τὸ πῶς ἔχασε s 
τελῶς τὸ ἄνθος τοῦ φοσσάτηοῦ, xal ὅσους ἐσχλάδωιθ 
καὶ ὅσους ἐσχότωσαν, οὐχ οἶδεν ὅτι δράσειε, Alii agi 
6ovc dicunt, ut Nioets,pag. 85 in Annotat. Astrem 
psychus : Kai ἀσθένειαν καρδίας, xai ἀπὸ 
σϑλάδων καὶ δούλων (nulav.Atque ita intelligendog 
videtur quod scribit Constantinus Porphyroy. De 
them. lib. ir. them. 6 : Ἐσθλαδώθη δὲ πᾶσα ἢ χώρα. 
Hino σθλαδογενῶν. Anna Comnena Alexiadis m: 
Καὶ μᾶλλον τῶν εἰρημένων δύο βαρδάρων σθλο- 
θογενῶν, τοῦ τε Βορίλου φημὶ καὶ τοῦ Γερμανοῦ. 

Σκουτάριον θυρεός, gcutum p. ὅδ d. Gloserium 
ms.; ᾿Αρτήτομος ὁ τελαμὼν ἤτοι ὁ Apoc, ἐξ ob 
ἤρτηται τὸ βαλάντιον dj τὸ σχουτάριον ἢ ἕτερόν τι. 
Item, ἀσπὶς σχουτάριον. Vide ad Cedrenum. 

Σχουτέλλιον scutella. V. Meursium. 

Σοῦδα fossa. Constantinus in Tacticis: Holy 
γύρωθεν σοῦδαν βαθεῖαν, et postea σοῦθαν ὁρόσσειν 
Et De administ. imp. 'Ev ᾧ καὶ 'σοῦδαν οἱ “παλαιοὶ 
ποιησάμενοι. Leo Grammaticus: Κόψας xal τὴν 
σοῦδαν πλατεῖαν. 


4088 


ἘΑΒΉΟΤΕ ΟἸΟΘΘΑΙΝ. 


1088 


" ᾿Σουππέδιον suppedium, suppedaneum, ὅπο- A τράις καὶ μπαλαιστρερίδες, τόξα καὶ τοξατόρους. 


πόδιον, scabellum quod: pedibus scbjicitur. 

Σπαρτζάμια ἐπαυχένια ἀγλαΐσματο ἐκ τριχῶν 
συγχείμενα ἱππείων, p. 120 c. 

Στούδιον monasterium ab Studio auetore ejus 
nunoupatum, cojus meminit Justin. Nov. 59 6. 6. 
Cedrenus : 'O τοῦ Στουδίου ἡγούμενος. Theophanes: 
Πλάτῶν xai Θεόδωρος ἡγούμενοι τῆς μονῆς τοῦ 
Στουδίου Anastasius ità vertit, Pidto ac Theodorus 
hegumeni Studi. 

Στράτα sirata, iter pag. 26. Glossarium ms. : 
'O83c ἣ σεράτα, Auctor GB, ᾿Εχράτησάς τῆς ξενη- 
τείας τὴν στράταν. Italice" sfrada, et compositum 
διστράτον, biviurmi. 

Σχολαρίκιον in&üris. Gloss. τόδ. Σ ᾿Ενώτιον dyo- 
καρίχιον. 


Τ 


Ταδελλίων tabellio, Procopius ἀνεχδοτ. pr 124 : 
"Ὄνπερ ταδελλίωνα καλοῦσι Ῥωμαῖοι, Vide Glossa- 
rium Nomicur. 

Ta6Xlov κύδος, tabula, p. 358. Auctor GB: 
Kai xà ταυλία καὶ τὰ χαρτία xal ζάρια và τὰ κχκαύ- 
couv. Glossarium ms. : Πεττοὶ τὰ βόλια ἐν οἷς τα- 
δλίζουσι. Lege ταύλία, Dicebant οἱ τάδλην, ut in 
Agathie Scholastici epigrammate Antholog. lib. 1, 
cap. 61 : Ταύλην φεύγετε πάντες. 

Ταδλισμὸς stuprum. Vide Meürsitm. 

Ταξίδιον vel ταξείδιον. Léo  Grámmaticus καὶ 
᾿Αφόδως συνεξελθεῖν μετ᾽ αὐτῶν ἐν τῷ ταξειδίῳ, 
Vide Glossarium Cedreni. 

Ταρίδες dromones. P. 347 d δρομώνων ἱππαγὼω- 
γῶν. Codex GB ταρίδων. 

Τένδα aut τέντα tentorium, tabernaculum, pa- 
pilio. P. 240 b, τὴν σχηνὴν εἰσιών, Codex GB 
τένταν. Leo Tact. cap. 5, 8 9: Φροντίσεις δὲ xal 
ἑτοιμάσεις xal τὰς λεγομένας τένδας καὶ ἀτεγείας, 
lendas et alegias. Ategie sunt καλύδαι, σκηναί, 
Josephus 4&1. ὃ, ὁ. S31 : Ἐπεὶ σκηνοποιεῖσθαι 
πάντας ἔθος τῷ Θεῷ. Rufinus Aquileiensis ita 
verlit lib. v, cap. 12: (Quoniam αἰέρίας in ho- 
norcm Dei componi in templo ab omnibus mos est. 
Sic legendum. Constantinus Tact. p. 12 et 44 : 
Theophanesin Theodosio. Leo Grammaticus : Καὶ 
κατελθὼν εἰς τὴς τοῦ Καίσαρος τένταν. Gloss, Juris : 
Τένδα τὸ σφαιρικὸν διετεταμένος ὕφασμα’ τένδω 
Ὑὰρ τὸ διατείνω.  Promiscue igitur 
τέντα. Sio. Galli ferte, Itali tenda. 

Τετραρεῖαι pag. 110, sed Meursius legit κετρα- 
ptit. Sunt &uteni petratiie macliihe belli. 

Τετράς dies Mercurii. Petras Alexandrinus, can, 


15 : Τετράδι γὰρ καὶ παρασχευῇ νηστευτέον, die 


Mercurii οἱ Veneris jefunandum. 

Τζαγγάτορες — sagittarii, eset enim τζάγγρα 
arcus p. 53 a. Idem p. 87, ἐκηδόλοι 'ρωμαῖοι Cod. 
GB, μετὰ ζαγγρῶν. Joannes Cantacuzenus, Hist. 
lib. 1, cap. 3, p. 108: Τῶν ix τόξων Λατινιχῶν 
τῶν λεγομένων τζαγγρῶν ἀφιέντων βέλη. Anna 
Comnena Alexiad. viri : Tó μὲν οὖν ἀπό τῆς τζάγ- 
γραξ βέλος ἐμπεσὸν εἷς τὸ ἄκρον τῆς κόρυθος, el. 
Auctor GB, in Historica narrat. de Belisario ; Τζάγ- 


τένδα vel D 


Τζαγγροτοξάτας Nicetas voóat p. 348 8 et 361 a. 

Τζαχισθῆναι θραυσθῆναι,  sauciari, vulnerari, 
p. 128 ἃ 

Τζεφέτον aromatis genus. V. Meursium. 

ἸΤζουχούριον securis. V. Meursium. 

Τούδλοι πλίνθοι ὀπεαί, latores cocti, V. Meuzsium 
in τούδουλα. 

To5qa τιάρα. Zonaras in Basilio Porphyrog 

Τρεναίτιον fibula p. 69. V. in βούχλα. 

Τυμπάνιον pilea mulierum Cpolitaparum tym- 
pani formam eferentia. V. Meursium. 

r 

Ὑποχάμισον, P. 348 b, τὸν ἔσχατον χιτῶνα. 
Codex GB ὑποκάμισον. Godinus in παρεχθολαῖς" 
Και τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ καὶ «à ὁποχάμισον Bpaxlov 
καὶ τό σριχτούριον xal τὸ φαχεώλιον αὐτοῦ λαθών. 
Glossarium ms. : Ἑπενδύτης τὸ ἐσώτατον ἱμάτιον, 
ὃ ὑποχάμισον λέγεται. Vide supra in ῥοῦχον. 


e 


Φλάμουλον flamulum, vexillum, p. 300. Con- 
Blantinus in Tacticis : Τὰ φλάμουλα ἐχάστης τούρμας 
T; δρούγγου ἰδίας χρόας ἔχειν. Basilius in Nauma- 
chicis : ΗἩροσθετέον δὲ τούτοις καὶ τριηραύλην xai 
χκελευστήν' ἔστι δὲ ὁ μὲν ἰδουχινάτωρ, ὁ δὲ ὁ τὸ 
φλάμουλον γατάχων. Sio legitur in Regio exemplari 
et φλαμουλίσχια apud eumdem Constantinum. 
Dicunt οἱ φλάμμουρα vel φλάμουρα. Manuel 
Moschop. Περὶ σχεδῶν : Σημαῖα τὸ φλάμουρον, 
quamquam in alio dodicte legitur φλάμουλον, ut 
annolatur in variis. Auctor GB: Kai στήσασιν τὰ 
φλάμμουρα στὸν τεῖχον. Nisi forte legendum sit 
φλάμπουρα. Idem : Λοιπὸν αὐτοὶ Χριστιανοὶ ἀχαρ- 
τεροῦν νὰ δοῦσιν σημάδην μέγα φλάμπουρον τὸν 
σταυρὸν τοῦ Κυρίου. Hino φλαμπουριάρης. Auctor 
GB, in Historica narratione de Belisario : Καὶ ἡ σύ 
ἦσε φλαμπουριάρης, flammularius. Verum nihil 
mutandum. Idem auctor : "Egóets τὸ χαράθδη, 
ἔστεσαν φλάμμουρα πολλά, Vide Glossarium δὰ 
Cedrenum. 

Φεγγάριον luna. Vide Meursium. 

Φόρεμα στολή, vestis. Concilium Florentinum 
8688. 16 : Φοφεμένοι πάντες, Vertunt : omnes cum 
sacris vestibus. 

Φόρος ἀγορά, forum. In diplomate Ahdronici 
Junioris: τοῦ σπανίου τοῦ ἕν τῷ φόρῳ πωλου- 
μένον. Occurrit passim. 

Φουῤκίζειν ἐπὶ σχόλοκος ἀπαιωρῆσαι, V. Har- 
menop; et Gl. ad Cedr. in φουλκίζειν. 

Φωσσάτον ἔξενιχόν. Purior  téxtas ξενολογία. 
Externi milites, Φωσσάτον pro castris ex exercitu 
poni dudum obsarvatum est. ldatins episcopus in 
Fastis consularibus : Et ipso anno profecius est. Va- 
lens Augustus ex urbe ad fossalum. Anna Comnena 
Alexiad. vit: Προσέταξεν διὰ παντὸς φωσσάτου 
διακηρυχεῦσαί τὲν ἐς τὴν αὔριον πόλεμον. Moscho- 
pulns, περὶ σχεδῶν: Φωταάπον ἃ πτοῦτὰς NN 
Goss; ἀὰ Otttenum, WoMe qos esie Sets. 

Φρέριος trever,Qaewm (rire. 


1081 NICETJE OHONIAT/E 1088 


Φροντιστήριον.. Joan. Cantac. 1, 22: Εἰς tv τῶν νους αὐτῷ. Epiphan. Schol. ita vertit : Quingentos ᾿ 
φροντιστηρίων. V. Suidam, et sup. in μονα- solidos destinavit, Trip. v, cap. 17. Josephus epi- 
στήριον. scopus Metonens. in resp. ad libellum Marii Me- 

tropolite Ephesi : Τοῖς Φλορεντίνοις μηνύσας óa- 
X νεῖσχι αὐτῷ τεσσαράκροντα χιλιάδας χρυσίνων. 
Χαμαιζίκιον instrumenti musici genus. Meursius, ἀπέστειλεν αὐτοῖς τὴν μίτραν αὐτοῦ ἐνέχυρον, 


Χαμικηλάδες avium genus. Meursius. Nicephorus Callistus, xi, 48 : 'Oq6ozxovca — qpocz 
Χαντάχια fosse. H. 264, τοὺς διώρυχας. Codex νους ὀπαιτεῖσθαι κελεύσας. 

ΟΒ χαντάχια. Χρυσόδουλλων. Aurea bulla. Pap. 34 c, Tpsyus 
Χαρτουλάριον. ln. puriore Greco χάρτουλάριον, ἐρυθροσήμαντον. Codex GB, χρυσόδουλλον. Impe 

chartularium, chartophylacium, scrinium. rator enim ei subscribebat cinnabari. Anna Comse 
Χαρτουλάριος chartutarius. Vide Gloss. nostrum πᾶ Alexiad. lib. viri: Hapà tou αὐτοκράτορος yp» 

Nominicum in ea diclione. σόδουλλον λόγον ἐνσεσημασμένον διὰ κινναλάρεως͵ 
Χερνιδόξυστον [583]. ὡς ἔθος, διὰ βασίλικῆς δεξιᾶς λαθών. Constant. De 
Χοιρομάνδριον συφεός, Buile, hara. admin. imp. χρυσοδουλλίου χωρίς. Niceph. Cal. 


Χρύσινος solidus, aureus.  Tbeodoret.  lligt. lib. xiv, cap. 43. Vide Glossarium ad  Cedmnom. 
Eocl. n, cap. 13: ᾿Απέστειλε πενταχοσίους χρυσί- 


NICETAS CHONIAT/E 


MAGNI LOGOTHETZE SECRETORUM, INSPECTORIS ET JUDICIS VELI, PREAJEFECTI SACHI 
CUBICULI 


THESAURUS 


ORTHODOXE FIDEI. 


AD CLARISSIMUM VIRUM D. JOANNEM A S. ANDREA, CARCASSONENSIS ECCLESIAE  DECAKQÉ, 
P. MORELLII EPISTOLA. 





Evici tandem, ornatissime vir, quod jampridem votis omnibus exoptabam, atque an. umbilicum per 
duxi monodiam illam Miohaelis Choniate, praesulis Atheniensis, qua Nicete fratris exsequias cohons 
tat. Ea certe, ut dicam quod res est, diu me suspensum tenuit, propter salebras illas pene continoss: 
cursumque hactenus remorata est, qua in Nicete Thesauro satis feliciter procedebam, quamvis ine 
quoque libros aliquot, preesertim priores et posteriores non paucioribus salebris scatentes deprebes* 
rim. Que me causa permovit, ut eos primo quoque tempore transcriberem, Latinoque sermone GN 
rem, ne si diutius differrem, ἃ blattis ἀνηκέστως exederentur. Eos ad te mittere visum est, ornatiss9t 
vir, tanquam laboris, quem te auctore anno Christi 1560 suscepi, primitias; qui si arriserint, operas 
dabo ut reliqui sigillatim subsequantur, justumque Thesauri librorum nun:erum, nempe 27 adimplems 
atque ita Nicetas ille, quem vel ex Annalibus, qui non ita pridem &b Oporino editi sunt, tanquam; 
unguibus leonem, facile cognoscas,nuno tandem tuis auspiciis et sumptibus a tenebris vindicetur. Cuje 
beneficii nomine bona posteritas tibi gratias immortales habebit, ubi reseiveril vetustissimum Thesauri 
Orthodoxie beati Nicete Choniate exemplar (ut quod ἃ Niceta ipso descriptum sit) post auctorie mt 
em ad Michaelem Choniatem Atheniensium presulem velut hereditario jure transiisse, quo item mot 
tuo in manus Theodori Scutariote Levite Cyziceni venisse, Cyziceni venisse, Cyzicoque ἃ Turcis vast 
ta in frequentissima illa χαλοιερῶν ἀγιορειτῶν monasteria, qua sunt in Atho monte, deportatum : etqu 
inde tandem Lutetiam adductum, venaleque a Greco quodam expositum nullos aut paucos δὲ 
rrodum emptores nactum (propter.deformitestem nimirum, ut /Esopum illum fabulatorera olim) pre 
ter unum Joannem a Sancto Andrea, cujus e bibliotheca boni auclores, hodie presertim  Gresoi, stt 
aliter exire possunt, atque ex equo "Trojano boni milites, et ex Isocratis schola oratores exiisss »- 
runtur. 

Certe tu de vetussimo illo exemplari idem subodoratus, quod Xauthus ille de /Esopo, pretium Greco 
numerasti, exemplarque mihi commissum evolvendum curasti, tandem deprehensa ἐπιγραφὴ non car 
bonum, ut in proverbio est, sed orthodoxe fidei Thesaurum in paginis illis situ et squalore ita obductis, 





. 1089 THESAURUS. 1090 


. uL nisi. post multas viglilas legi potuerint, delilescere ostendit. Mox se index quoque aperil, scu clon- 
chus, quo summa librorum Thesauri capita notantur, a Niceta ipso et compositus et scriptus, quemad- 
modum et libri omnes hujus operis, exceptis duobus ultiinis, qui a Theodoro Sceutariota scripti sunt, 
qui Monodiam quoque Michaelis scripsisse videtur. Theodori αὐτόγραφον ex appendice ad indicem libri 
25 colligo. 

Varia alia opuscula ut Alexii, Michaelis et Josephi Constantinopolitanorum patriarcharum, Eustathii 
et Germani, Nicenorum presulum, Eustathii Romani, περὶ δύο ἀδελφῶν λαδόντων δύο ἀδελφὰς, hoo est, 
de duobus fratribus due sorores ducentibus, Alexit Comneni imperatoris χρυσόδουλλος, seu Aurea bulla: 
sacerdolis cujusdam ad Eliam Cretensen περὶ προσχομιδῇς, eto. (quibus exemplar velut μυροθήχιον quod- 
dam refertum est) quis transcripserit, nulla conjectura prorsus assequi possim. Idem de philosophico 
quodam Περὶ τῆς τῶν ψυχῶν εἰσχρίσεως, et. Ecclesiastico de Armeniorum heresi commentario, idem 
eiiam de appendice illa sentio, que libro secundo adhaeret : cum tamen ad 25 pertineat, ut ex verbis 
pauculis Seutariote indici Nicete additis videre est, qui appendicem illam que antea desiderabatur in 
fine 25 libri alicubi repertam se attexuisse affirmat. 

Jam ut pauca de vita obiter addam, que tum ex monodia Michaelis, tum Thesauro ipso oolligere 
potui. 

Colosss Asiatica illa civitus quam B. Pauli Epistola nobilitavit, hoo Chonistarum fratrum par Mi- 
chaelem et Nicetam tulisse videtur, ut colligo ex capite 22 libri rv, ubi in τέσσαρες xal δεχατῶν hereseos 
antithesi Pauli locum ex epistola ad Colossenses citaturus, ita scribit : Ὡς ὁ Παῦλος iv τῇ πρὸς τοὺς πα- 
τριώτας μοι Κολοστεῖς ἐπιστολῇ θεολογεῖ, Ut taceam quod Choniates Colossensem significare videatur,qua 
enim civitas Colosse olim, postea mutato nomine Χῶναι dicta est, ut in manuscripto quodam lexico 
legi, quod D. Vascosanus typographus de litteris et litterariis optime meritus inter multa alia vetustis- 
sima exemplaria habet, manibus cujusdam ex Michaelis Pselli auditoribus descriptum. In eo sic ad ver- 
bum habetur : Κολλασσαὶ, πόλις Φρυγίας, αἱ νῦν λεγόμεναι Χῶναι, ὅθεν καὶ Κολασσαεῖς. 

Michael Choniates natu major a patre ex Asia Bysantium deductus est, ubi cum post prima littera- 
rum tirocinia mejoribus disciplinis animum ita excoluisset, ut jam inter professores censeretur, Nice- 
tam fratrem parvulum, ut qui novem annos natus esset, et ipsdm a paire deductum litteris et moribus 
informandum accepit, quod tanta cura, studio et labore perfecit, ut Nicetas artes omnes que sunt in 
disciplina mediocriter edoctus, temporum successu ad tantum dignitatis fastigium conscenderit, ut nec 
Michaelem fratris et discipuli, neo patriam oivis Nioete posniteret. Tandem vero cum Michaelem ponti- 
ficem Athene sorlila essent, Niceias in scribarum imperatoriorum numerum, imperante tum Manuele 
Comneno, allectus est. 

Verum, proh dolor! ea in tempora inciderunt, que virtuti iltorum né emergeret, multum obstare vi- 
debantur, quibus Conslantinopolitanum imperium principum plus quam tragicis sceleribus inelinari 
ec perat, Andronici presertim Comneni tyrannide, qui Alexio nepote 13 agente annum clam interfecto, 
imperium invaserat. Hujus tyrannidem fugiens Nicetas ad juris civilis studium secessit, in quo ita 
promovit, ut quadriennio post cum parricidam Androniecum proelio fusum Isaacius Angelus populi lu- 
dibriis exposuisset, cameleque scabiose impositum circumveclumque ignominiose occidi jussisset, 
Constantinopolim velot postliminio reversus est, hrevique ad majores bonorum gradus evectus, quibus 
continua imperatorum serie perfunctus est, ad ea usque tempora quibus in Gallorum Venetorumque 
manus impertum Constantinopolitanum reoidit. 

Constat enim (ut historiam continua rerum gestarum serie deducam) Isaacium Angelum equissimum 
principem ab Alexio míaore tratre oculis privatum fuisse (per summum scelus eum exoecante, a quo 
magna pecunia redemptus e Turcicis manibus fuerat), atque adeo carceribus detentum donec Alexius 
Isaaci filius opem Balduini Flandri, Gallorum Venetorumque principum imploraret, pactus 3000 mar- 
688 auri commeatusque copiam, si aut ipse solus, aut cum patre Isaacio carceribus tum detento impe- 
rium recuperaret. 

Galli principes tam insigni casu moti Byzantium, fracta catena que ab urbe ad Peram extenditur, ex- 
pugnant, fugienteque Alexio fratricida Ieaacium liberant, et Alexium post subitam patris mortem (squa- 
lore enim carceris obeitus, purum liberumque colum ferre non petuerat) imperatorem dicunt. Hunc 
quoque paulo post Mursyphus quidam (vel, ut alii, Myrtilus) ignobilis fraude innocentem occidit, qui 
tyrannus cum írustra a se hostibus opposuisset, amissa tandem urbe Constantinopoli sub noctem me- 
diam cum uxore, pellicibus et thesauro clau aufugit, pauloque post in Peloponneso captus et in ur- 
bem retractus interficitur. Urbs itaque anno Chrleii 1202 Francis et Venetis ea lege cessit, ut Galli Ce- 
sarem Gallum, Veneti patriarcham Venetum darent. Illi Balduidum Flandrum, hi Τοτοντο βότονν.- 
num ex pacto dederunt. Reliquie Grecorum Latini nominis odio Adrienopon weceseerosN NO os Tos 


1091 NICET AS €HONKAT E 1002 


odorum Lascarin, Alexii generum, qui eam civitatem nomine dotis acceperat, imperatorem elege- 
runt, quam .oum Galli capere conarentur, captus est Balduinus, οἱ mortuus exacto imperii 
&nno. 

Et hec est illa clades, quam a Latinis perpessam Graeciam ioties conqueritur in Monodia Michael 
Choniates, quo quidem tempore Athenis quoque expugnatis beateeque Marie templo exterso, electus est 
in insulam Coo, ad Prodromi monasterium. Nicolas antea expugnata a Latinis Constantinopoli, virgine. 
que illa Bellissariotide.e manibus hostis erepla, quam postea duxit uxorem (cujus facinoris ergo Xi 
chael eum Abrahamo, 18aa2o, Davidi, Levi et Simeoni prefert, ipsique Christo, ὑπερδολικωτέρως tua, 
comparem facit), Nioeam, que Bithyniae metropolis est, se contnlerat, ubi quod supererat vitse litterario 
olio impenderet. Quod quidem quanta diligentia laboreque prestiterit testantur, eternumque .tesubu- 
tur divine lucubrationes, quas in hoc opus vere aureum congessit, tantoque artificio ab ipsis Adami pr- 
mordiis ad sua usque tempora deduxi', ut hereseon qua inter Judeos Grecique philosophos ante Chr- 
stum natum exarserunt, et a Christo nato inter eos qui cum ex diametro dogmatibus Chriati adversa 
rentur, Christiani tamen, non secus atque veterea illi Socratici haberi contendebant, quasi hypolypesin 
quamdam posteritati consecrarit : qua consulta, si quod aliquando dubium de rebus divinis suborisur, 
possit et&tim videre utram in partem deflectendum sit. Hoc argumento mulli, fateor, ante Niceum τᾶν 
pserunt, sed Niceta, si errorem de Rpiritus sancti.processione demas (quem contra Latinos πιοτάλουι 
tuetur) felicius nullus. Bio enim preterquam quod ex auctoribus profanis Grecorum hereses, Judso- 
rum ex sacris Bibliis, Christianorum ex ecolesiasticis scriptoribus, Dionysio Areopagita, Athanasio, Ev 
sebio, Tertulliano, Epiphanio, Ireneo, Chrysostomo, Basilio, Philostorgio, Theodoro Mopsuesteno, Sc 
crate, Sozomeno, Tbeodorito, Gregoriis, Photio, Damasceno, Cyrillo, Euthymio, Eustathio, Nicolao Me 
thonensi, Maximo, Amphilochio, Thoma Indicopleusta, Leone, etc., tanquam mel apes variis ex floribe 
in hano floridissimam anthologiam collegit, antitheses quoque subjecit, quibus plumbei heereticorw 
pugiones nullo negotio retunduntur. Superest, vir ornatissime, ut ex hoc quasi diverticulo in viam re 
diens, eliam atque etiam te regem atque obtester, nt.has Thesauri tui primitias, primamque meam it 
Grecis vertendis experientiam boni consulas, nam vel proverbio συγγνώμη πρωτοπείρῳ, si 
enim δὰ reliquos Nicete libros tibi, et per te piis omnibus consecrandos  alacrior 4c 
cedam. 

'Vale, vir clarissime. 
bri Lowtie, ex doctissimi juxta et humanissimi viri D. Michaelis Vascosani typographia, ad IdusQe- 
ris . 
Lem ——— à EESSHEEBIE 





ANCELO MAI MONITUM. 
(Spicil. Rom. tom. IV). 


Nicetz? Choniatz, seculis Chrisli xii et xiu clari, Thesaurus orlhodox? fidei, ab eo post Occupat 
Latinis Constantinopolim in ezsilio composilus, satis philologis nolus erat. Nam et Montfauconius in 0$ 
Palsographia, et Fubricius B. G. T. VI ed.vel., necnon in nov. T. ὙΠ}. item Bandinius in Codd. Gr. Ls 
rent. V. 1, et in Monum. Eccl. Gr. T. !l[; Caveus insuper aliique, doctum hoc atque exoptatum Nicetse op 
commemoraverunt. Bene tamen de eo pra celeris meriti sunt Montfauconius, qui XXII librorum (id est tes 
operis) argumenta protulit, ex eoque Fabricius repetivit ; multoque magis Petrus Morellius, a Quo quist 
priores libri Latine vulgati fuerunt ; denique Bandinius qui in.monum. indicem auctorum operum que cot 
xuit, quibus Nicelas in Thesauro utitur. 

Quz cum ita se haberent, dolui equidem tam utilis operis vix ceptam, et quidem Laline tantummodo, eir 
lionem ; neque tamen meipsum vel vires vel olium hortabantur, ut tantum onus laboremque susciperes: 

uanquam tn ms. codicibus (mirum dictu ! ) ipsissimum | Morellit. apographum Grzce et Latine ad st 
allia olim delatum vidi, cujus is, ut dizi, nonnisi minimam partem edidit ; ejusdem vero operis lomge αν 
tiquius exemplar nanciscebar in bombycinis chartis paulo post auctoris aetatem scriptum, 561 multo. suriptis 
ac more excerptorum, oujusmodí  allerum codicem bibliotheca Bodleiana retínet, teste Fabricio. δεινοὶ 
ttaque notabiliora saltem excerpta ex Vaticanis codicibus Groce excilare, capto initio a Morelliaass eli- 
tionis fine, nimirum a sexto libro, qui, ul cognoscimus ex Monifauconti summariis, in Macedon:;i praeserta 


haeresi versabatur. 





1093 


TAESAURUS. 


1094 


" m gn EUMD UE π πΠ οὐ πὐὐαα ERREUR p ———Á—————Á——— f 


INDEX LIBRORUM XIV 


QUIBUS CONSTAT 


NICET/E CHONIAT/E THESAURUS ORTHODOXAE FIDEI. 


Τόμος πρῶτος. 

Ἔν τῷ πρώτῳ τόμῳ τὸ προοίμιον. Ἑΐτα περὶ 
᾿Αδὰμ καὶ τινων ἀρχαίων ἀνδρῶν εὐρόντων τὰς 
εἰκονουργίας. Περὶ τῶν ᾿Ελληνικῶν μυστηρίων. 
Περὶ Ἡυθχγόρου xal Πλάτωνος, καὶ ἑτέρων φιλοσό- 
φων καὶ τῶν δοξῶν αὑτῶν. Περὶ τῶν τεσσάρων στοι- 
χείων. Περὶ οὐρανοῦ χαὶ γῆς, τοῦ ζωδιαχοῦ χύχλου, 
τῶν ἀπλανῶν xal πλανητῶν ἀστέρων. {Περὶ κομη- 
τῶν, ἴριδος, πάχνου, παρηλίων, τῶν σεισμῶν, τῶν 
ἀνέμων, καὶ τῶν πρηστήρων. Καὶ ἔχτοτε περὶ 
ἸΙουδαϊσμοῦ. Περὶ τῶν χρυσῶν δαμάλεων τοῦ Ἴερο- 
δοάμ. Περὶ Σαμαρειτῶν. Περὶ Ἐσσηνῶν καὶ ἄλλων 
τινῶν αἱρεσιαρχῶν' περὶ Σαδδουχαίων, Γραμμα- 
τέων, Φαρισαίων ἡμεροθαπτιστῶν, xal — 'Hpo- 
διανῶν. 


Τόμος δεύτερος. 


Ἐν τῷ δευτέρῳ τόμῳ, περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος 
διαφόρων αἱ χρήσεις. Ἔπειτα, περὶ ἀγγέλων. Περὶ 
ἀνθρώπων. Διάφοροι δόξαι περὶ νοῦ καὶ ψυχῆς, καὶ 
ἔχτοτε περὶ ἀρετῶν. 


Τόμος τρίτος. 


Περὶ φωνῶν προφητῶν, δηλουσῶν τὴν ἐν capxi 
παρουσίαν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τὸ διὰ σταυροῦ πά- 
θος, xal τὴν ἀνάστασιν. Περὶ τῆς συλλήψεως χαὶ 
τῶν δύο φύσεων τοῦ Χριστοῦ. Περὶ ᾿Βνυποστάτων, 
περὶ Ὁμοουσίων, περὶ Ὁμουποστάτων, περὶ ὑπο- 
στατικῆς ἑνώσεως καὶ διαφορᾶς. Περὶ προσώπων. 
Περὶ φύσεως. Περὶ φθορᾶς. περὶ φθαρτοῦ xai 
ἀφθάρτου. Ἔχτοτε, χρήσεις τῶν ἀγίων περὶ τῆς 
ἐνσάρχου οἰκονομίας. Βερὶ τοῦ τρόπου “τῆς ἀντιδό- 
σεως. Πεῤὶ τοῦ ὅτι πᾶσα ᾿ἣ ᾿θεία φύσις ἐν pig τῶν 
δαυτῆς ὁποστάσεων -ἡνώθη τῷ ἀνθρωπίνῃ φύσει, 
xxi οὐ μέρος μέρει: xal ἕτερα διάφορα «καθεξῆς 
περὶ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Yloo τοῦ Θεοῦ, 


Τόμος τέταρτος. 


Ἔν τούτῳ χεῖνται πᾶσαι αἱ παλαιαὶ αἱρέσεις αἱ 
᾿ἀναφανεῖσαι μέχρι τῆς ᾿Αρείου αἱρέσεως. ᾿Εγράφη 
xai πρώτη 3 τοῦ Σίμωνος αἵρεσιν xal ἢ ἐπ᾽ αὐτὴν 
ἀντίῤῥησις. Δευτέρα dj τῶν Νικολαϊτῶν, Τρίτη ἣ 
τῶν Καρποχρατιανῶν. Τετάρτη dj «τοῦ Βαλεντίνου. 

ἔμπτη dj τοῦ Πτολεμαίου, ἔχτη Jj τοῦ Μάρχου. 
᾿Ἐῤδδόμη d τῶν ᾿Ασχοδρούγων. Ὁγδύη ἡ τοῦ Ko- 
λορθάσου. ᾿Ἐννάτη d τῶν Οφιτῶν, Λεχάτη ἡ τοῦ 
Προδίκου. Ἐνδεχάτη ἡ τῶν Καϊνῶν. Δωδεκάτη 1 
τῶν Σηθιανῶν. Τρισκαιδεκάτη ἡ τῶν 'Λρχοντιχῶν. 


(4) Id est, de ratione communicationis idiomatum. 


A 


Tomus primus. 


In primo libro prooemium. Deinde de Adamo, 
et de quibusdam antiquis viris qui simulacrorum 
fictionem adinvenerunt. De mysteriis Grecorum, 
De Pythagora et Platone, deque aliie philosophis, 
ac de eorum opinionibus. De quatuor elementis, 
De colo et terra. De circulo Zodiaci. De stellis 
fixis et de errantibus. De cometis. De iride, de 
pruina, de Pareliis, de terre motibus, de ventis, 
de Presteribus. Deinde &utem de Judaismo. De 
Essenis et aliis quibusdam heresiarchis. De Sad- 
ducmis, de Scribis, Phariseis, Hemerobaptistis, 
Herodianis. 


Tomus secundus. 


In secundo tomo, de sancta Trinitate variorum 
loca. Deinde de angelis. De hominibus. Diverse 
sententie de intellectu et anima. Postea de virtu- 
tibus. 


Tomus tertius. 


De vocibus prophetarum, Filii Dei in carne ad- 
ventum declarantibus, necnon crucis passionem 
et resurrectionem. De conceptione et duabus naturis 
Christi. De Enhypostatis, de (onsubstantialibus, 
de Homohypostatis, aut simul hypostatis, de hy- 
postatica unione et differentia. De Personis. De 
natura. De corruptione: de corruptibili et incor- 


C ruptibili. Postea loca Sanotorum de oconomia ín 


carne, sive de incarnatione. De (1) modo retribu- 
tionis. Quod tota natura divina in una ex suis hy- 
postasibus unita sit humana nature, ΒΟΉ autem 
pars parti : et alia veria post hec de incarnatione 
Filii Dei. 

Tomus quartus. 


In hoo. habentur omnes veteres hereses qum 
usque ad Arii heresim emerserunt. Prima vero 
Simonis heresis describitur, eum ejus refutatione. 
Secunda, Nicolaitarum, Tertia, Carpocratianorum, 
Quarta, Valentini, Quinta, Ptolemaei. Sexta, Marci, 
Septima, Ascodrugorum, Octava, Colorbasi, Nona- 
Ophitarum, Decima, Prodioi. Undecima, Cajano- 
rum. Duodecima, Sethianorum. Decima tertia, Ar- 
chonticorum. Decima quarta, Cerdonis et Marcio- 
nis. Decima quinta Luciani. Decima sexta, Apellis. 


1095 NICET/E CHONIATAE 1096 


Decima septima, Severianorum. Decima octava,Ta- A Τεσσαρεσκαιδεχάτη ἡ τοῦ Κέρδωνος καὶ Mapxlevec.. 


liani. Decima nona, Encratitarum. Vigesima, Mon- 
tanistarum. Vizesima prima, Quintillianietarum, 
Priscillianistarum, Pepuzitarum et Artotyritarum. 
Vigesima secunda, Tessarescedecaticarum, sive 
Quartodecimanorum.  Vigesitna tertia Alogorum 
ut vocant. Vigesima quarta Adamianorum. Vigesi- 
ma quinta, Sampseorum et Elceseorum. Vigesi- 
ma s8exta, Theodotianorum. Vigesima septima, 
Noeti et Novati. Vigesima octava, Sabellii. Vigesi- 
ma nona, Marcelli. Trigesima, Valesianorum, sive 
Valentianorum. Trigesima prima, Origenis, ubi 
quedam de anima, et enarratio dieti hujusmodi : 
Cujusque opus quale sit, ignis probabit *. Trigesima 
secunda, Pauli Samosateni. Trigesima tertia, Ma- 
nicbeorum et Cubricorum. Trigesima quarta, Hie- 
racitarum. Trigesima quinta, Collyridianorum. 
Trigeeima sexta, Massalianorum, eive Enchitarum: 
ubi enumeratio impiorum dogmatum ejusdem hae- 
resis. Trigesima septima, Corinthianorum. Trige- 
Bima octava, [ceticorum. Trigesima nona, Gnosi- 
machorum. Quadragesima,  Thnetopsychitarum. 
Quadragesima prima, Chrystolytorum. Quadrage- 
sima secunda, Ethnophronorum, sive eorum qui 
cum Ethnicis sentiunt.Quadragesima tertia, Parer- 
meneutarum, sive eorum qui prave Scripturas in- 
terpretantur. Quadragesima quarta, Meletianorum. 


Πεντεχαιδεχάτη ἡ τοῦ Αουγιανοῦ, ᾿Βἔχαιδεκάτη ἢ, τοῦ 
᾿Απελλῆ. ᾿Επταχαιδεχάτη ἡ τῶν Σεδεριανῶν. 'Oxtu- 
καιδεχάτη ἡ τοῦ Τατιανοῦ. ᾿Εννεαχαιδεχάτὴ d τῶν 
᾿Ἐγκρατιτῶν. Εἰχοστὴ d τῶν Μοντανιστῶν. Εἰϊκοστὴ 
πρώτη dj τῶν Κυντιλιανῶν xxl Πρισχιλιχνῶν, καὶ Πε- 
πουζιτῶν, xal ᾿Αρτοτυριτῶν. Ηἰχοστὴ δευτέρα ἣ τῶν 
Τεσσαρεσχαιδεκατιτῶν. Εἰχοστὴ τρίτη d τῶν A 

μένων ᾿Λλόγων. Εἰκοστὴ τετάρτη dj τῶν 'AG2ptavon, 

Εἰχοστὴ πέμπτη d τῶν Σαμψαίων xal ᾿Ε λκεσαίων. 

Εἰχοστή ἕχτη d τῶν Θεοδοτιανῶν. Εἰκοστὴ ἐδδόμι͵ 
à τοῦ Νοήτου xai τοῦ Ναυάτου. Εἰκοστὴ δγδόη ἡ 
τοῦ Σαδελλίου. Εἰχοστὴ ἑννάτη d τοῦ Magpxillo. 
Τριαχοστὴ ἣ τῶν Οὐαλησίων. Τριακοστὴ πρώτη 
3 τοῦ ᾿Ωριγένους, ἐν Jj x*i περὶ ψυχῆς τινα, χαὶ 

ἐξήγησις τοῦ ἀποῤῥήτου ὅ φησιν, ᾿Εκάστου τὸ 

ἔργον ὁποῖόν ἐστι, τὸ πῦρ δοχιμάσει. Tpuntoscl, 

δευτέρα ἡ Παύλου τοῦ Σαμοσατέως. Τρισκοστὴ xo 
ἡ τῶν Μανιχαίων καὶ Κουύρίχων. Τριαχοστὴ τι- 
τάρτη ἣ τῶν Ἱεραχιτῶν. Τριαχοστὴ πέμπτη ἣ τῶν 
Κολλυριδιανῶν. Τριαχοστὴ ἕχτη ἡ τῶν Μασσαλιανῶν 
Txov Εὐχιτῶν, ἐν fj xal ἀπαρίθμησις τῶν ἀσεδῶν 
δογμάτων τῆς αὐτῆς αἱρέσεως. Τριακοστὴ &6b6ur 
ἡ τῶν Κηρινθιανῶν. Τριαχοστὴ ὀγδόη ἢ τῶν lu- 
τῶν (2) (Ἰχετιχῶν). Τριαχοστὴ ἐνάτη 3) τῶν Γνὼω- 
σιμάχων. Τεσσαραχοστὴ ἡ τῶν θνητοψυχιτῶν. "Tvs- 
σαραχοστὴ πρώτη dj τῶν Χρυσολυτῶν. Τεσσαρακοστὴ 


δευτέρα d τῶν ᾿Εθνοφρόνων. Τεσσαραχοστὴ τρίτη 1d τῶν Παραρμηνευτῶν. Καὶ τεσσαραχοστὴ τετάρτη d τῶν 


Μελιτιανῶν. 


Tomus quintus. 


In hoc tomo, primum de Ario, unde prodierit, de 
Statura ct moribus ejus, de implis ejusdem dog- 
matibus : de synodo, que illius causa Nice ha- 
bita est ; de subversione et damnatione ejus : 
atque ibidem memoria synodi Ariminensis ; simi- 
literque de synodo Seleucie celebrata. Deinde re- 
futatio ejus ἃ nobis adornata. Postea enarratio de 
rebus Aetii et Eunomii, Deinceps capita, quibus 
(Eunomius) probare nititur, Filium post Patrem 
ortum et creaturam esse. Sub ' haoc propositiones 
quedam hesrelice Aetii et Kunomii, earumque re- 
futationes ἃ nobis conscripta : et postea loca san- 
ctorum Patrum. 


Tomus scazlus. 


De Macedonio Pneumatomacho, sive Spiritus 
sancti hoste. In hoc tomo iterum . memoratur 
Arius et ejus assecle ; tum duo Eusebii, Nicome- 
diensis videlicet οἱ is, qui in Cesarea Palestine : 
de S. Athanasio : deS. Paulo confessore. De sy- 
nodo Sardicensi. De restitutione Macedonii in 
thronum Constantinopolitanum, et de ejus in san- 
ctam Trinitatem blasphemis dictis, maximeque 
in sanctum Spiritum. Deinde autem enarratio, quo- 


I Gor. 111. 13. 


Τόμος πέμπτος. 


'Ev τῷ τοιούτῳ πρῶτον περὶ τοῦ ᾿Αρεῖν», e 
ὥρμηται, καὶ περὶ τῆς ἡλικίας καὶ τοῦ ἤθους αὐτοῦ, 
xal τῶν ἀσεδῶν δογμάτων, καὶ τῆς ἐν Νικαίᾳ ὃν 
αὐτὸν συστάσης συνόδου, xal τῆς καταστροφῆς 
αὐτοῦ. ᾿Εν ταὐτῷ δὲ xal μνεία τῆς ἐν ᾿Αριμήνῳ 
γενομένης συνόδου, ὠσαύτως xal τῆς ἐν Σιλευχείᾳ 
τῆς ᾿Ισαυρίας. [Ἔκτοτε πρὸς ταῦτα ἡμετέρα ἀντί- 
θεσις. "Ex δὲ τούτου διήγησις τῶν κατὰ "Akt, 
καὶ τὸν Εὐνόμιον. Καὶ ἐφεξῆς χεφάλαια δι᾽ ὧν τε 
ρᾶται δεῖξαι τὸν Υἱὸν ὑστερογενῆ τοῦ Πατρὸς ὦ 
κτίσμα. Καὶ μετὰ ταῦτα θέσεις τιδὲς τοῦ "Αετίω 
xai τοῦ Εὐνομίου αἱρετιχαὶ, καὶ ἀνχτροπαὶὲ τούτωι 
συγγραφεῖσαι παρὰ ἡμῶν. Καὶ μετὰ ταῦτα d 
χρήσεις τῶν ἁγίων. 


Τόμος ἕχτος. 


Περὶ Μαχεδονίου τοῦ πνευματομάχου. Ἔν δὲ τῷ 
τοιούτῳ τόμῳ μνεία πάλιν τοῦ ᾿Αρείου καὶ τῶι 
συμφρόνων αὐτῷ, καὶ τῶν δύο Εὐσεδίων τοῦ τε τῆς 
Νικομηδείας καὶ τοῦ τῆς ἐν Παλαιστίνῃ τῆς Κζαισα- 
ρείας, τοῦ ἁγίου ᾿Αθανασίου, καὶ τοῦ ἁγίου Π]αύλο- 
τοῦ ὁμολογητοῦ. Περὶ τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου. Βερὶ 
τῆς εἰς τὸν θρόνον τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀποχα- 
ταστάσεως τοῦ Μαχεδονίου, xal τῶν εἰς τὴν 


Τριάδα βλασφημιῶν αὐτοῦ, ἐξαιρίτως δὲ εἷς τὸ 


(2) Confer. Damascen. c. 87, de heres. o Philone De Therapeutis. 


1097 


ἐστη ἧ δευτέρα σύνοδος, xal περὶ τῶν χυρωθέντων 
παρὰ αὐτῆς" xxi τῆς παραιτήσεως τοῦ ἁγίου Γρη- 
γορίου τοῦ θεολόγου τῆς ἐπὶ τῷ θρόνῳ Κωνσταντι- 
νγυπόλεως. Καὶ μετὰ ταῦτα αἱ χρήσεις τῶν ἁγίων 
al περὶ τοῦ ὁμότιμον εἶναι τὸ Πνεῦμα τῷ Πατρὶ καὶ 
τῷ Λόγῳ ἐχφωνηθεῖσαι, 
Τόμος ἔόδομος. 
Περὶ τοῦ βίου xal τῶν αἱρέσεων τοῦ ᾿Απολλινα- 
ρίου, καὶ τῶν ἀνατρεπόντων αὐτὰς ῥημάτων τῶν 
ἁγίων καὶ θεοφόρων ἡμῶν Πατέρων. 


Τόμος ὄγδοος. 


Περὶ τοῦ βίου xal τῆς αἱρέσεως Νεστορίου, καὶ 
τῶν θεοπλόχω, ῥημάτων τοῦ ἁγιωτάτου μάπα ᾿Αλε- 


THESAURUS. 


“Πνεῦμα τὸ ἄγιον. Kal καθεξῆς διήγησις, ὅπως συν- À modo secunda synodus congregata fuerit, et de 


1098 


definitionibus ao decretis ejusdem : de abdica- 
tione throni Constactinopolitani per sanctum Gre- 
gorium Theologum. Demum loca sanctorum Pa- 
trum, quod pari honore adficiendus sit Spiritus 
sanctus, ac Pater et Filius. 


Tomus septimus. 


De vita et heresibus Apollinarii : et sanctorum 
deiferorumque Patrum dicta, quibus ille confu- 
tantur et evertuntur. 


Tomus oclavus. 


De vita et heresi Nestorii ; deque dictis divinis, 
quibus sanctissimus Papa Alexandrie Cyrillus hu- 


ξανδρείας Κυρίλλου, τῶν ἀνατρεπόντων τὴν τοιαύ- B jusmodi heresim evertit. 


τὴν αἵρεσιν. 
Τόμὸς ἔννατος. 

Διήγησις τῶν χατὰ τὸν Εὐτυχῆ χαὶ τῆς αὐτοῦ 
αἱρέσεως" καὶ ὄρος τῆς κατὰ τοῦ τοιούτου Εὐτυχοῦς 
συγχροτηθείσης ἁγίας τετἄρτῃς συνόδου. Εἶτα περὶ 
τῶν ἀντιλαμδανουένων τοῦ Διοσχόρου, ὃς πατριάρ- 
y ἦν ᾿Αλεξανδρείας, συγχκαθηρέθη δὲ τῷ Εὐτυχεῖ 
ὡς ὁμόφρων περὶ τῶν αἱρέσεων, εἰς ἄν (3) οὗτοι 
διῃρέθησαν, διαχρινομένους ἑαυτοὺς ὀνομάσαντες. 
Ἔν ταύτῃ δὲ τῇ διηγήσει, καὶ περὶ τῶν λεγομένων 
᾿Αχεφάλων τινὰ, καὶ μνεία Ἰωάννου γραμματικοῦ 
τοῦ λεγομένου Φιλοπόνου. Καὶ ἔχτοτε προύλήματά 
τινα τῶν Μονοφυσιτῶν, xal πρὸς ταῦτα ἀντίῤῥησις 
μία. Καὶ ἐφεξῆς dj ἐπιστολὴ τοῦ Λέοντος τοῦ ἁγιω- 
τάτου Πάπα Ῥώμης, fj πεμφθεῖσα πρὸς τὴν τετάρ- 
τὴν σύνοδον. 


Τόμος δέχατος. 


Περὶ τῆς πέμπτης συνόδου, ἥτις τὴν τετάρτην 
σύνοδον ἐκύρωσε xal ἐχράτυνε, συγχροτηθεῖση ἐπὶ 
τῆς βασιλείας ᾿Ιουστινιανοῦ. Ἔν δὲ τῇ διηγήσει 
τῆς τοιαύτης συνόδου, xai τοῦ ὅπως συνεχροτήθη, 
ἐμφέρεται ἡ αἵρεσις τῶν Μονοφυσιτῶν, ἐν μέρει δὲ 
xai τῶν Νεστοριανῶν. "Extote ψῆφος ᾿Επιφανίου 
πατριάρχου Κωνσταντινουπόλξως, xal τῆς ἐνδημού- 
σης συνόδου χατὰ Σεδήρου xa! Ζωόρα καὶ Πέτρου 
τῶν Μονοφυσιτῶν. ᾿Ετέρα ψῆφος Μυηνᾶ πατριάρχου 
Κωνσταντινουπόλεως χατὰ τῶν αὐτῶν. ᾿Αναθομα- 
τισμοὶ ᾿Ανθίμου μητροπολίτου Τραπεζοῦντος Μονο- 
φυσίτον ὄντος, ᾿Ετέρα ψῇφος τοῦ αὐτοῦ πατριάρχου 
χαθαιρετικὴ τοῦ αὐτοῦ ᾿Ανθίμου, "Extots διάταξις 
ἸΙουστινιανοῦ βασιλέως κατὰ ᾿Δνθίμου, Σεύδήρου, 
Πέτρου, χαὶ Ζωόρα. ᾿Επιστολὴ ᾿Ιωάννου ᾿Ἱεροσολύ- 
μὼν xal τῶν ὑπ᾽ αὐτὸν ἐπισχόπων δέχομένη τὰ 
κατὰ Σεδήρου ψηφισθέντα, καὶ μετὰ ταῦτα χρήσεις 
διάφοροι τῶν ἁγίων, κατὰ τῶν Μονοφυσιτῶν. 

Τόμος ἐνδέχκατος. 

Κατὰ Τριθεϊτῶν, 

Τόμος δωδέκατος. 

Κατὰ τῶν ᾿Αφθαρτόδοχητῶν. 


(3) Pro ἕως ἂν. 
ParRoL. Ga. CXXXIX. 


Tomus nonus. 


Enarratio dc rebus Eutychis et de haeresi ejus : 
86 decretum quarte eancte gynodi contra eumdem 
Eutychen. Postea de iis, qui Dioscoro Patriarche 
Alexandrino patrocinabantur, qui cum Eutyche, 
utpote earumdem heresium assertor, condemnatus 
est, doneciietiam divisi sunt, sese Diacrinomenos, 
id est segregatos, appellantes. In hao vero narra- 
tione quedam de iis, qui Acephali vocabantur, et 
mentio Jannis Grammatici, qui Philoponus appel- 
labatur. Postea vero. problemata quedam Mono- 
physitarum : et ad heo antirrheticus unus. De- 
mum Epistola Leonis sanctissimi Pape Romani 


C ad quartam Synodum missa. 


Tomus decimus. 


De quinta synodo, que quartam synodum confir- 
mavit et asseruit, queque imperante Justiniano 
coacta est. In narratione autem de illa synodo, et 
quomodo collecta fuerit, inseritur heresis Mono- 
physitarum, atque etiam ex parte Nestorianorum. 
Deinceps decretum Epiphanii patriarcha: Constan- 
linopolitani, et synodi ibidem congregate contra 
Severum,Zooram et Petrum Monophysitas. Alterum 
decretum Mena patriarche — Constantinopolitani 
contra eosdem. Anathematismi Anthimi metropo- 
lite Trapezuntini, qui Monophysita erat. Alterum 
decrelum ejusdem pstriarche, quo damnabatur 
Anthimus: post heo constitutio Justiniani impera- 
toris contra Anthimum, Severum, Petrum, et Zoo- 
ram. Epistola Joannis Jerosolymitani et episcopo- 
rum, qui eub ipso erant, qua decreta contra Seve- 
rum recipiuntur. Demum ]loca varia sanctorum 
Patrum contra Monophysitas. 


Tomus undecimus. 
Contra Tritheitas. 

Tomus duodecimus. 
Contra Aphthartodocetas. 


1099 


Tomus decimus tertius. 
Contra TheopascbLitas. 
Tomus decimus quartus. 


Contra Agnoitas : ubi post loca sanctorum Pa- 
trum, alia quedam ad hujusmodi heresim sub- 
vertendam a nobis insuper adjiciuatur. 


Tomus decunus quintus. 


De sexta synodo, que congregata fuit imperante 
Constantino Pogonato, ad destruendam heresim 
Monothelitarum. 


Tomus decimus sextus. 
De Iconomachorum heresi. 
Tomus decimus septimus. 


De heresi Armenorum, quae Monophysitis con- 
jungitur. Ibi est prooemium nostrum, et. quedam 
solutiones ad objecta Armenorum. Deinde rescri- 
ptum imperatoris Domini Manuelis ad Catholicum 
Armenie. Dialogus  Theoriani cujusdam legati 
ejasdem imperatoris, in Armeniam missi, cum 
eodem Catholico. Poste& autem loca variorum 
Sanctorum contra eamdem heresim. Denique ca- 
pita quedam syllogistica a nobis collecta contra 
eam ipsam heresim. 


Tomus decimus octavus. 


Contra Paulicianos. 
Sancti Basilii et sancti Gregorii 
Baptismate. 


Nysseni de 


NICET/E CHONIAT/E 


B περὶ τῆς αἱρέσεως τῶν ᾿Αρμενίων, 


| M00 
Τομος τρισκαιδέκατος. 
Κατὰ θεοπασγητῶν. 
Τόμος τεσσαρεσχαιδέχατος. 

Κατὰ τῶν ᾿Αγνοητῶν, ἐν ᾧ μετὰ τὰς χρήσεις 
τῶν ἁγίων, καὶ ἄλλα τινὰ ἀναίρεσιν τῆς τοιαύτης 
αἱρέσεως ἐκ νέου προστέθειται map! ἡμῶν. 

Τόμος πεντεκαιδέχατος. 
Περὶ τῆς ἕχτης συνόδου, ἥτις συνέστη ἐπὶ -ῖς 


βασιλείας Κωνσταντίνου τοῦ Πωγωνάτου εἰς &val- 
egy τῆς τῶν Μυ")οθελητῶν αἱρέσεως. 
Τόμος ἐκκαιδέκατος, 
Περὶ τῆς τῶν Εἰχονομάχων αἱρέσεως. 
Τόμος ἐπταχαιδέχατος. 
ἅτις τοῖς 
Μονοφυσίταις συνάπτεται. ἐν αὐτῇ δὲ xal mpoo- 
μὸν ἡμέτερον, καί τινες λύσεις πρὸς ἀντιθέσεις 
τῶν "᾿Αρμενίων. Ἔκτοτε γράμμα τοῦ βασιλέως 
κύρου Μανουὴλ πρὸς τὸν Καθολιχὸν τῆς ᾿Αρμενίας. 
Διάλεξις πρὴὺς τὸν αὐτον Καθολιχὸν Θηριανοῦ (4) 
τινος ἐξαποστόλου αὐτοῦ βασιλέως εἷς — 'Apur- 
νία, σταλέντος. Ἔπειτα χρήσεις διάφοροι ἀΐων 
χατὰ τῆς αὐτῆς αἱρέσεως. Εἶτα συλλογιστικά τινι 
χεφάλαια κατὰ τῆς αὐτῆς αἱρέσεως συλλεγέντα παρ᾽ 
ἡμῶν. 
Τόμος ὀχτωκαιδέκατος. 
Κατὰ τῶν ἸΙχυλιχιανῶν, 
Τοῦ ἁγίου Βασιλείου xai τοῦ ἁγίου Γρηγοι ον 
Νύσσης, περὶ τοῦ Βαπτίσματος. 


Ejusdem Gregorii Nysseni, de participatione (; Τοῦ αὐτοῦ Νύσσης περὶ τῆς μεταλήψιως τῶῦ 


Dominici corporis οἱ sanguinis. 
Tomus decimus nonus. 
Contra Bogomilos. 
Tomus vicesimus. 


De cultu Agarenorum, et deconstitutione circa 
Saracenos, qui ad puram et immaculatam fidem 
nostram convertuntur. 


Tomus vicesimus primus. 


De Spiritu contra Latinos : ubi loca multa adfe- 
runtur. 


Tomus vicesimus sccundus. 
De Azymis. 
Tomus vicesimus tertius. 


In quo synopsis dogmatum, que sub impera- 
tore Alexio Comneno mota et exorta sunt. 


Tomus vicesimus quartus. 

De illo dogmate, Tu es offerens et oblatus (6), 
quod sub imperatore Manuele Comneno prolatum 
est. 

4) Θεωριανοῦ. 
5) Hec posterior pars edita est Grece et La- 
tine. Sed preterea clariss. Caveus nolat io codice 


Colbertino 4753 exstero ms. τὰ ὑπὸ τοῦ Modus 
γομοθετηθέντα dx τῆς αὐτοῦ βίόλου, καλουμένης 


Δεσποτιχοῦ σώματος καὶ αἵματος. 
Τόμος ἐννεαχαιδέχατο. 

Κατὰ Βογομίλων. 

Τόμος εἱχοστὸς. 

Περὶ τῆς θρησχείας τῶν ᾿Αγαρηνῶν, καὶ τίς 
τάξεως (ὅ) τῆς γινομένης ἐπὶ τοῖς ἐπιστρέφων» 
ix τῶν Σαῤῥακηνῶν εἰς τὴν χαθαρὰν καὶ ἀμαμρῖν 
πίστιν ἡμῶν. 

Τόμος εἰχοστὸς πρῶτος. 

Περὶ τοῦ Πνεύματος χατὰ Λατίνων, dv d$ 5 

χρήσεις διάφοροι. 


Τόμος εἰκοστὸς δεύτερος, 


D Περὶ τῶν ᾿Αζύμων. 


Τόμος εἰχοστὸς τρίτος. 


Ἔν ᾧ σύνοψις τῶν χινηθέντων δογμάτων ἐπὶ τῶ 
βασιλέως χυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ. 


Τόμος εἰκοστὸς τέταρτος. 


Περὶ τοῦ δόγματος (60), Σὺ εἴ ὁ προσφέρω! 
xai προσφερόμενος, λαληθέντος ἐπὶ τοῦ βασιλία 
χυροῦ Μανουὴλ τοῦ Κομνηνοῦ. 

Κορὰν, xal Χωνειάτου ἀντιῤῥήσεις, quod distincta 
opus ab hac thesauri Nicete parte existimat. 

(6) Confer Joan. Cinnami Hist. lib. 1v, cap. ἰδ 
et Nicetam in Manuele Comneno VII, 8, p. 131. 


1101 
Τόμος εἰχοστὸς πέμπτος. 
Περὶ τοῦ δόγματος τοῦ, Ὁ Ιατὴρ μου μείξων 
poo ἐστὶν, ἀναφυέντος ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ βασιλέως. 
Ζήτει τὴν λεγομένην συγγραφὴν εὐθὺς μετὰ τὴν 
κύρωσιν τοῦ τοιούτου δόγματος παρὰ τισι λεγομένην 
ὡς μὴ ἐπίπαν ἀρεσχομένην' ἐν 7j δὲ συγγραφῇ 
χρήσεις σχεδὸν πάντων τῶν ἁγίων ἐμφέρονται. 
Περὶ δὲ τὸ τέλος καὶ συλλογιστικά τινα χεφάλαια, 
περὶ τοῦ μὴ δεῖν τὸν Χριστὸν τὴν μίαν ὑπόστασιν, 
xai τὸν ἕνα Κύριον xat Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, xal μετὰ τὴν 
ἐνανθρώπησιν ἐλάττονα τοῦ Πατρὸς λέγειν ὡς σαρ- 
χοφόρον, Ἡμεῖς γὰρ ταῦτα οὐχ εὕρομεν. ᾿Αλλ’ ἐγὼ 
ταῦτα εὐρηχὼς προσέθηχα μετὰ τὴν χαταρχὴν τοῦ 
τρίτου τόμου τῆς παρούσης βίδλου.) 
Τόμος εἰχοστὸς ἕχτος. 
lispi τοῦ δόγματος τοῦ Θεοῦ τοῦ Νιωάμετ, τοῦ 
λαληθέντος ἔπὶ τοῦ αὐτοῦ βασιλέως. 
Ἰόμος εἰχοστὸς ἕόδομος. 


Περὶ τοῦ δόγματος τῶν θείων μυστηρίων τοῦ 
χινηθέντος ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ ἐξ ᾿Αγγέλων 
᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, τοῦ xal χυρώσαντος, ἄφθαρτα 
λέγεσθαι ταῦτα xai μή φθαρτά, 


(7) De hac controversia per Demetrium Lampe- 
num mota vide Cinnamum lib. vt, Hist. pag. 147, 
Nicetam ia Manuele Comneno lib. vii, cap. 5. 

(8 Num anathemate devovendus esset, quod 
Manuel Cotnnenus vetabat. Vide Nicete Manuelem 


THESAURI LIB. I. 


1104 


Tomus vicesimus quinius. 


De dogmate illo, Pater meus major me est (7), 
quod sub eodem imperatore exorlum est. Quere 
ipsum tractatum statim post hujus dogmatis confir- 
mationem, quam quidam dicebant, non omnino 
placere : in quo tractatu fere omnium Sanctorum 
loca afferuntur. In fine vero capita quedam syllo- 
gistica, quod non oporteat Christum, qui est una 
hypostasis, unusque Dominus et Filius Dei, etiam 
post Incurnationem minorem Patre dicere, utpote 
carnem ferentem, Nos enim hec non reperimus. 
Et altera manu : At ego cum reperissem, post ini- 
tium tertii tomi hujusce libri adjeci. 


Tomus vicesimus sextus. 


B pe dogmate Dei Mahometh (8), quod eodem im- 


perante expositum fuit. 
Tomus vicesimus septimus. 


De dogmate divinorum mysteriorum (9), exci- 
tato eub imperio Alexii Comneni Angeli, qui et 
decrevit hac incorruptibilia, non autem oorrupti- 
bilia, dici oportere. 


Comnenum lib. rr, cap. 6. Sylburgi Saracenica 
pag. 86, 133, seq. Vedelium de prudentia Vet. Ec- 
clesie pag. 216, seq. 

(9) Confer Nicetam in Alexio Angelo lib. ri, cap. 
3,et Mich.le Quien ad Damascenum t. I, pag. 633. 





NICET/E CHONIAT/E 


THESAURI ORTHODOX/E FIDEI 
LIBER PRIMUS 


De philosophorum ethnicorum et Judeorum erroribus. 


PROOEMIUM. 

Deo, Deique cultoribus quid ad sui, queso, per- 
fectionem accedere possit? Ille enim, cum expe- 
tendorum or nium primum et summum sit, eorum 
certe que sunt in rerum natura nullius indiget. 
Siquidem et ex ipso, et per ipsum omnia hoc ip- 
sum, ut essent, sortita sunt. Hi autem virtutis 
beneficio, quoad ejus humanitus fleri potest, ad 
Deum proxime accedentes, divinitatisque parti- 
cipes effecti, ex ejus copia suam suppleverunt 
inopiam, imo vero Deus ipse ad hominum vota 
seipsum accommodans,si quid eorum qua largitus 
est ab illis offeratur, id ei pergratum, tanquam 
certum fidei specimen, perque jucundum est. Ille 
sane neque offerentem aversatur, neque raro se 
precibus ipse placari jubet, ut hoo psoto in die 


C afflictionis mala procul aspellat, et meritis deinceps 


laudibus celebretur. Ceterum qui ad Deum per 
virtutem proxime accedunt, nec humans nature 
terminos transgressi, nec omnino Martham illam, 
quz corpori curando necessaria satagit, aversati, 
rebus insuper cum Maria contemplandis intenti, 
et comi supplicantibus alloquio respondent, nec 
ge prorsus implacabiles illis, inexpiabilesque pre- 
stant, et que ad spiritualem vitam necessaria vi- 
dentur, candidi petentibus impertiunt: vicissim 
eliam ipsi quecunque virtutem non adulterant, 
benignissime, si suggerantur, excipiunt. 

Hac itaque de causa, vir animo meo longe cha- 
rissime, ego quidem nihil eorum quibus ali cor- 
pus et sustentari solet, pietati tue suppeditavi, 
ex quo tu communi mecum iecore qeoNW o9 πὰ. 


1103 


NICETAE CHONIAT.£ 


1104 


Occiduis natale solum vertere coactus es. Atque A nullius non turpitudinis nota insignibus, in sen- 


hac eo sane non dico, quia nullus eorum que 
sunt in rerum natura ipse indigeat (hoc enim ne 
Elias quidem, sobriorum alioqui jejunantiumque 
primitiz, prestitit. Afferes enim mihi, inquit ille 
vidue, buccellam quoque panis δὲ facies mihi pri- 
mum subcinericium panem, filiis autem tuis postea *. 
Imo vero, ne mcus quidem ille idemque tuus 
Jesus, qui tantisper dum ia terris versatus est, 
iis opus habuit, quae alendo corpori necessaria 
sunt, sed cum jejunasset, postea esuriit*, ut huma- 
nitatis assumpta fidem faceret) ; verum quia bene- 
volentie, qua te prosequor, spirituale tibi quam 
corporale specimen edi mavis, ut qui satis ipse 
per!e commeatum vix mihi superesse noveris, 
qui comitibus meis et ministris alendis sufficiat, 
cum presertim peregrinam in regionem commi- 
graverim, et ad Bithynie metropolim Niceam 
tabernaculum fixerim, ubi vite, quod superest, 
velut inutilis exsul, advenaque despicatus agitem. 
Ceterum quod a sepenumero  requisivisti, et 
flagitasti, id vero tibi perlibenter exhibeo, elucu- 
bratam scilicet et elaboratam hereseon omnium 
[orraginem, munus quidem certe, quod nulli 
eorum quae homines in pretio habent, postponitur, 
sed ut longe omnium pretiosissimum et excellen- 
Hissimum judicatur, cum ab iis qui pietatem 
eorumque adeo cognitionem, que de Numinis 
cultu sentire atque pro ratis habere oportet, ce- 
teris rebus omnibus anteferre solent : tum vero 
vel maximeab iis qui non multos evolvere libros, 
nedum hareseon cognitionem adipisci possunt, vel 
quia lectioni vacare commodo illis integrum non 
est, vel quia alio artificio exploratoris Sutane 
dolos a se amoliri didicerunt. 

Hippocrates igitur ille Cous de arte disserens, 
qua hominum valetudini consulit, hunc in inodum 
perapposite ratiocinatur: Si homo unum sim- 
plexve quid esset, dolore certe nullo sut morbo 
aíficeretur : at quisquis pietatis studiosus est, et 
multufidas haereseon formas segre fert, non absur- 
de sane ita ratiocinatus sit. Si in pristina illa 
conditione acquievissemus, nec ea despicatui ha- 
buissemus, que prescripta nobis et imperata fue- 
runt, unum utique Deum novissemus, atque ita 
ex ejus nutu dependiseemus, ut nullus ab ea nos 
unquam transversos agere distrahereque potuisset, 
eo, inquam, qui nos luto finxit et. efformavit, qui 
verbo suo corpus boc universitatis fundavit et 
exstruxit, nunc autem consilio ejus usu, qui ne- 
quitie omne genus auctor est, laxa illa et magni- 
fica paradisi habitatione ejecti, et ἃ grato Dei 
censpectu procul abducti sumus: mala denique 
pristina deterioribus cumulantes, divinum illum, 
qui soli Deo peculiaris est, oultum, gloriam, et 
adorationem, elementis, brutis, atque hominibus 


1 [II Reg. xvii, 43. 3 Matth. iv, 14. 


(1) Euthymio monacho Zigabeno auctore. 


sum scilicet reprobum lapsi, ad eaque facienda, 

que minime conveniunt, proclives impertivimus. 

Ex quo evenit, ut una omnium eademque vox, 

unum idemque labium in varias et multiplices 
linguas evaserint : atque eadem opera unicus ille 

Dei cultus iu diversa linguarum idiomata mulli 

plicatus dis-ectusque sit, ut vix quicquam repe- 

rias, in quo majores quam in ea que de Deo insii- 

tuitur ratione varietates exsistant. Siquidem alii 
alia, alii item ab his diversa, aliique rursus sibi- 
ipsis contraria, denique ab hisce alii dissentanea 
commenti sunt et docuerunt. Quocirca ut velerum 
etiam theologorum plerique de haeresibus scri- 

pserint, non tamen universas singuli sunt uno 

comrineuntario complexi, nec sigillatim — pereutre- 

runt. Theodoretus enim, vir in divinis exero 
tissimus, illarum catalogum contexuit, quod ante 
eum alii quoque fecerunt, illasque velut e pro- 
cinctu dissecuerunt, et tanquam fenum tectorum 
flamniis injecerunt, quotquot suis cujusque tem- 
poribus exorte sunt, νοὶ οἱ aconita scilicet, quibus 
sincera queque corrumperentur. 

Liber autem, qui dogmatica Panoplia inscrm- 
bur(1), ut priscas hereses compendiose sane 
recensuerit, atque & Sabellio Afro, et nonnullis, 
qui tempora illius precesserunt, initium duxerit, 
quae certe a Patribus ad illarum eversionem dicia 
sint, permultis in sectionibus pretermisit : neque 
mentionem ullam fecit, undenam earumdem 47- 
ctores ortum habuerint, cujusmodique vilam vixe- 
rint. 

Ego vero pietati tue gratificatus, facileque con- 
jiciens quid tibi super ea re propositum et jam 
constitutum ait,hareses quae jam olim emerserunt, 
in commentarios redigam, nostras aliquot confu- 
tationes, perepicuas quidem illas et dilucidas sub- 
juncturus. Deinde eas quoque agglutinabo, qui- 
rum Dogmatica Panoplia meminit, illos interiz 
non practermissurus, qui de beresibus scripsen* 
ut non eolum blssphema illa convitia tibi in€ 
tescant, qu& seculi hujus sapientes ore in celos 
protento, adversus Deutn eructaverunt: sed clias 
undenam ortum duxerint, cujusmodique Spartem 
nacti sint. Qua in consequentia nonnulla quog* 
ultexam, quie proposito argumento perapposià 


D videntur, ut inulüplici voluminis unius historit 


gaudeas, ex eoque panacteeam excerpas, qua velt 
amuleto ie ἃ perniciosis dogmatis integrum sar 
tumque tectum conserves. 

CAPUT I. 
Mosaicce Geneseos synopsis, ab. Adamo ad Mosen. 


Adamus omnium primus a Deo ex humo forme 
tus est, atque vitali spiritu afflatus, ex costarss 
suarum una Evam sibi similem emisit : tum μ9ῦ- 


1105 


THESAURI LIB. I. 


1106 


gentos triginla annos,posteaquam ob transgressum A Jacobo duodecim filii nati sunl, quorum unus Le- 


Domini preceptum paradiso exturbatus est, Cai- 
num, nec ita multo post Abelem genuit, Cete- 
rum Cainus Abeli insidiatus illum tandem in agri 
solitudine deprehensum interfecit. Pust Abelis ce- 
dem Sethus Adamo nascitur. Illaque ab Adamo 
transgressio, a Caino cedes initium babuit: ut el 
ἃ Jaredo, qui quintus ἃ Setho fuit, spurcitia, ve- 
ne(icium, prestigie, et adulterium. Jaredi filius 
fuit Enochus, qui Deo gratus etaccepius a corru- 
pto parentis instituto descivit. Hio genuit Mathu- 
salemum, qui Lamechum suscepit, Noemi illius 
patrem, cujus temporibus diluvio totus terrarum 
orbis obrutus est. Kx omnibus porro morlulibus 
solus hic una cum tribus filiis, Semo, Chamo, et 
Japheto, arce quam Dei jussu ex incorruptis lignis 
exstruxerat, et undique picaverat, adminiculo sal- 
vus evasit. Ceterum sextus a 8emo Phalecus exor- 
ius est,cujus tempestate turris exstructa, lingue- 
que confuse sunt. Confusis orbe toto linguis, pri- 
mus omnium Nembrodus /Ethiopie se regem ty- 
rannuimque dixit. Hujus et Phaleci posteritas sta- 
tuariam e figlina excogitavit. Porro ante Tharemi 
tempora nullus patre prior vivis excessisse legi- 
tur. Quia autem hic idola luto effingere primus 
adinvenit suique, seculi hominibus hujusmodi sce- 
leris auctor fuit, idcirco justas atque graves po- 
nas Numini tandem persolvit: cui nimirum filius 
Arras immatura morte prereptus est, ut his quo- 
que verbis Scriptura tectatur : Et. mortuus est Arras 
ante Thargeum pairem. suum ὃ. Colorum preterea 
pigmenta a Serucho excogitata sunt, quibus ex 
figmentis improborum quorumdam tyrannorum, 
hominumque sceleratorum ἀποθξέωσις in orbe ter- 
rarum inolevit. Primique adeo omuium ZEgyptii 
et Assyrii ad opus tam vile et abjectum sponte 
provoluti sunt. Paulo post in Grecos etiam mor- 
bus hic grassatus eat, quo tempore illis Cecrops, 
Assyriis Ninus et Semiramis prreerant. Nam Ninus 
et Cecrops eodem quo Abrahamus tempore vixisse 
feruntur. Abra&hamus hic sex filios ex Cethura 
suscepit, a quibus felices Arabes, Madianeos, alias- 
que gentes, ut ab Agare Ismaelitas, originem du- 
xisse memorie proditum est. Abrahamo tandem 
annum circiter centesimum agenti, prout promi- 
serat, Deus Isaacum donavit, qui ut bonorum, iia 
el virtutis paterne heres exstitit. Huio liberi duo, 
Esaus et Jacobus nati sunt, quorum Eeaus crasso 
pilosoque corpore deliciis gaudens, ceterisque 
voluptatübus deditus, civitatem exstruxit quam 
Edomam, nomine nimirum institute vivendi for- 
me perapposito vocavit. Edom enim carnis in- 
flammationem, seu pruritum siguaificat, Quintus ab 
hoc pius ille justusque Jobus floruit. Jacobus con- 
tra levitate continua glaber Deo longe acceptior 
erat quam pilosus ille venator Esaus, cujus spes 
omnis ab arcu et gladio dependebat. Ceterum 


8 Gen. x1, 28. 


vi, quem tertia generatione subsecutus est Moses, 
quo duce et auctore Israel duras /Egyptiorum ina- 
nus evasit, Mosis porro temporibus Jo in Grecia 
florebat, quam /7Egyptii Isin dicebant, οἱ ut deam 
venerabantur. Atthis quoque temporibus illis apud 
Athenienses celebris erat. 


CAP. II. 


Grecorum mysteriorum origo, philosophorumque 
secka. 

Quod ad Grecorum mysteria pertinet, apud 
Phrygas, Phonicas, et Zgyptios illa fuisse prius, 
alque adeo a Babyloniis inventa, Cadmique tempo- 
ribus in Graeciam translata me:rorie proditum est. 
Imo nonnulla ex illis Orpheus excogitaeso fertur, 
quibus post eum alii quoque permulta adjecerunt. 
Divisa porro inter se Grecorum quoque mysteria, 
et in plurimas hereses dissecta fuerunt. Philoso- 
phorum enim alios Epicureos, alios Platonicos, 
alios item a Samio Pythagora, alios a Zenone Cit- 
tieo, alios denique &b aliis deaominatos fuisse in- 
ter omnes plane constat. 


CAP. III. 
Plato de lIrium rerum causis. 


Ex quibus Plato quidem in Attica natus et 
adultus a Deo qui solus est, omnia cresta, ipsumque 
&deo materiam primam: potestas vero quasdam 
&b ipso productas, secundam: eam denique quae 
et ab eodem et ἃ potestatibus ipsis fluit, tertiam 
eorum qua in rerum natura sunt causam esse 
dicebat. Mundum vero ut genitum, ita et corru» 
ptioni obnoxium pronuntiabat. Idem aniiorum 
μεταγγισμοὺς tradidit : quo vocabulo una et. eadem 
anima humano resoluta corpore in aliud corpus 
vel hominis denuo, vel bovis, vel aliorum animan- 
tium, etiam ferarum alicujus migrare significatur. 
Idem impudentes quoque de puerorum anioribus, 
nuptiarumque communitate leges tulit. 


CAP. IV. 
Pylhagorg futilis nugatoris deliria, 


Samius autem Pytbagoras integri quadrienni 
silentium docebat. Adheo suos  hortabaur, ut 
Grecorum diis animatum aliquid sacriflcarent. 
Idem lege lata ab animalium et fabarum esu abs- 
tinendum edicebat (quod esculenti genus alioqui 
plerisque nostrum gratissimum est, et inter pran- 
diorum apparatus fere apponitur) quasi tantumdem 
flagitii committal, qui fabis, quantum qui paterno 
capite vescatur. Etsi nonnul!i ad allegoriam tra- 
hentes, Pythagoram sub fabarum involucro dicas 
seu judiciales sententias intellexisse affirmant, ut 
μὴ δικοφαγεῖν, seu sententias non esse vorandas, 
sed jus ex equo et bono prosequendum esse sigoi- 
ficaret: unde etiam χυαμοτρῶγες seu fabivori 


1107 


NICETAE CHONIAT/E 


1108 


judices olim dicebantur, quorum sententie vena- A forme subsistentieque prorsus expers.Narn si forte 


les essent, insuper placita sua nullo modo discu- 
tienda, neque quid ea sibi vellent curiosius inqui- 
rendum esse monebat. Ex quo flebul, ut Pythago- 
re secle initiati dogmatum preceptoris sui ratio- 
nes anquirentibus nihil aliud responderent, quam : 
Ita dixit : seu, Pylhagoras ita docuit. Hic prete- 
rea colum corpus, ejusdemque sidera lunam 
et solem oculos esse dicebat. Ceterum cum 
magicen quoque exerceret, in conferta populi 
turba femur aureum aliquando ostentavit. Piscium 
quoque qui forte in littore jacebant, et quia recens 
capti, palpitabant numerum ariolatus est. Primus 
denique ἐνσωματώσεις seu animarum in alia cor- 
pora migrationes, que σωμάτων μεταγγισμοὶ, seu 
corporum elutriationes et transfusiones a Grecis 
dicebantur, delirus ille futilisque nugator excogi- 
tavit. 
CAP. V. 

Epicuri mellitarum placentarum helluonis nugz. 

At Epirurus Deum et providentiam esse negabat, 
corpus hoc universitatis ex atomis constare, quales 
una cum sgolaribus radiis apparent, rursusque in 
easdem resolvi asserens: quasi natura perpetui- 
tate quadam generet, denuoque in illa ipsa resol- 
vatur, ex quibus composita est. Porro hoc ipsum 
universitatis corpus ab ima scde et fundamento 
ovi formam exprimere, naluramque adeo ipsani 
Spiritu, qui corone aut coaguli instar ovum ambit 
constringi, οἱ coartari; univeream insuper nature 
molem nimio violenti spiritus impelu in duo he- 
mispheria diduci,quorum alterum celeste, alterum 
terrestre sit : quin etiam ea que in universa re- 
rum natura levissima sunt,sursum scilicet inlucem, 
etherem et aurastenuissimas superfluitare: quae 
conira gravissima, quisquiliisque et ramentis simil- 
lima sunt, ea deorsum in terram, et humidam 
aquarum substantiam subsidere : omnia denique 
per seipsa suaque sponte cum axis astrorumque 
circumvectione moveri affirmabat. Idem beatitudi- 
nis quem, seu summum bonum, in voluptate con- 
sistere ratus, mellitis placentis, impensius quam 
mures adipalibus, oblectabatur. 


CAP. VI. 


Moses philosophis certior. Principia rerum elementa. 
Ecquod elementorum primo productum. 


quantitates, qualitates, relationes, habitus, conver- 
Biones, motus, alterationes, mutationes, et cetera 
id genus abstrahas : quod supererit, materia dice- 
tur. Cui quidem si facies aul flgura quepiam, 
quam formam vocant imprimatur, sic tandem in 
elementum, etherem videlicet, vel aquam, vel 
ignem, vel terram evadit: ex quorum deinde com- 
mixtis elementis composita corpora, et animata et 
inanima nascantur. Majorem itaque materism et 
forme principiorum, quam elementis quatuor: 
hisque vicissim elementorum, quam reliquis cor- 
poribus rationem inesse tradunt. Átque eorum 
quidem nonnulli eodem quo Deum in gradu mate- 
riam quoque collocant, utpote que omnium que 
sunt in rerum natura prior sit et antiquior, imo 
vero corpora omnia successione continua proüota 
(cum nos interim Deum rerum omnium principium 
principiisque adeo ipsis antiquiorum esse profitea- 
mur),que denique post substantias materie exper- 
tes materiam ipsam protulerit, atque ita demum 
universum natuze corpus fabricata sit. Alii vero 
physiologie arcana diligentissime rimati, ecquod- 
nam elementorum primo productum fuerit variis 
inter se concertationibus disputaverunt. Atque 
aliis quidem primus omnium ignis emersisse vide- 
tur, propter vim ei insitam, qua cuncta consumit: 
aliis aer, cujus afflatu et reflatu animantia consi- 
stunt: aliis aqua generandi facultatis ergo, qna 
inesse illi fertur; aliis denique terra, quod ex ea 
animantia omnia ortum habeant, aique in eam de- 


C nuo resolvantur. 


CAP. VII. 
De ldeis et Calo. 


Et Plato quidem idee prime nomine intelligen- 
tiam el inenarrabilem phantasiam, illamque adeo 
imaginationem qua mundum creavit : secunde 
vero,beatarum mentium ordinem, mundique Ὠυ δ 
qui sensibus patet exemplar : tertie denique, ge 
nerales illas rationes intelligit, quibus res a auis 


 eorporibus abstractas contemplamur, ut eum de 


homine, vel equo, vel bove sermo instituitur. At 
Aristoteles ideis substantiam tribuit, nec eas, oti 
Plato, perse vique sua subsistere censet. Ide 


Ut autem generatim quid externi philosophi de D ipse celum quintum corpus esse longe diversa ab 


universe nature fabrica senserint, explicem (ut 
cum illos inter se dissentiro cognoveris, inde 
quacunque de rerum generatione prolocuti sunl, 
ut plurimum a vero aberrantia perepicere possis), 
Moses quidem simpliciore magisque compendiario, 
imo potius copiosiore stylo de mundi creatione 
disserens: In principio, inquit, fecit Deus ewlum 
et lerram. Deinde ea ordine que sunt incolo per- 
currit. At externorum philosophorum nonnulli prin- 
cipia rerum materiam et formam dixerunt. Pri- 
mamque adeo materiam que sub sensum quidem 
minime cadat,sed sola cogitatione comprehendatur, 


elementia natura preditum auctor est. Coelum 
cerle Platoni id esse videtur, quod in qualuor ele 
mentis maxime prelucet. Terrestria enim corpora 
ille in&ima elementorum parte, ut que omnium 
crassissima sit maltericique plus habeat, celum 
autem maxime luminosa eorumdem parte eons- 
tare autumat. Ceterum Aristoteles rationem quo- 
que adfert, quare celum corpus esse quintum sili 
videatur, quippe quia directus elementorum sit 
motus, cum celum in orbe feratur. Itaque diversi 
motus ergo, diversam illi quoque a quatuor ele- 
menlis substantiam assignat. 


1109. 
CAP. VIII. 


De Stellis, Sol ^t luna an planet ? Planetarum 

or/lo, motus el concentus. 

De stellis etiam errantibus et fixis uterque dis- 
serit. Et Plato quidem unam omnium eaindemque 
sv bstantiam,id nimirum quod in quatuor elementis 
maxime perluceat, esse uit. Aristoteles autem quinti 
corooris nomine et ccelum et stellas omnes com- 
plec*itur, propter motum scilicet, quem diversum 
a quetuor elementis habent. Porro oclum istud, 
quod quintum corpus appellat, quid re vera ait, 
nequaquam definit. Sed ex opinione et conjectura 
tantam loquitur. Verum enimvero quamvis septem 
errantes vulgo vocentur, quinque tamen duntaxat 
revera sunL : neque enim solis et lune cureus 


erraticus «st ; at errantes stelle ideo appellantur, B 


quia nunc atare, nunc progredi, denuoque regredi 
videntur. Atque inerrantium quidem ordo longe 
sublimius quam errantium eminet : inerrantes- 
que adeo ipse non in una et eadem corporis ethe- 
rei superficie site sunt et feruntur: imo alise aliis 
sublimiores apparent. Fixis errantes succedunt: 
in quibus prima Saturno, secunda Jovi, tertia 
Marii, quarta Soli, quinta Veneri, sexta Mercurio, 
postrema Lune sedes assignatur. Infra lunam 
quatuor elementa, nimirum ignis, aer, terra, et 
aqua, ordine suo singula jacent. Sunt autem oui- 
libet errantium preflnita tempora. quibus movean- 
tur.Saturnas enim,cui ut ceteris altiori maximus 
orbis permetiendus est, cursum suum triginta 
annorum spatio conflcit. Jupiter celeri cursu 
spheram euam annis duodeciin, Mars duobus ac 
semisse permeat. Solis, Veneris, et Mercurii cur- 
sus idem, isque annus est. Luna posl vicesimum 
nonum diem el semissem cursum redintegrat. 
Quod si quis hujusmodi numerorum arcana rima- 
ri velit, hinc facile quanta ait architecti sapientia 
Qeprehendel : quod nimirum concentuum rationes 
omnes in his elucescant : eorum, inquam, qui 
vulgo διὰ πασῶν, διὰ πέντε ot. διὰ τεσσάρων appel- 
lantur. 
CAP. IX. 
Judici? supremi lempus. Planelarum ἀποχατα- 
στάσεις. Astrorum synodus, diluvia. 

Tametsi autem ex Evangelii oraculo ὁ, diem; et 
horam supremi judicii nemo cognoscat, pr»ter 
Patrem, et Patri coeternum Filium, atque adeo 
Spiritum, qui ex Patre (Filioque) procedit: Graci 
tamen novis quibusdam demonstrationibus perspi- 
cuam facere connituntur. Quo id autem modo, sio 
accipe. Saturnus maximam suam ἀποχατάστασιν 
ducentis sexaginta quinque annis: Jupiter, qua- 
dringentis viginti septem : Mars, ducentis quatuor : 
eol, mille quadringentis sexaginta uno: Venus, 
mille centenis quinquaginta uno : Mercurius, qua- 
dringentis : lunu, viginti quinque conficit. Cosmica 


* Maro. xii, 32. 


THESAURI LIB. I. 


À vero&xoxatdecac:, exactis ter mille ducentis su- 


1110 


pra centies el septuagesies quinquiesdena annorum 
millia peragitur : tuneque adeo synodus quedam 
conventusque stellarum omnium ad tricesimam 
Cancri mansionem, sive Leonis primam celebra- 
tur : nec ita multo post generali diluvio mundus 
obruitur. Aiunt preterea in annorum stelle cujus- 
libet minorum apocatastasi specialia quedam di- 
luvia obtingere. Cuilibet enim erratice stelle suos 
annos maximos, medios et minimos esse. 


CAP. X. 
De solis, luns, terraeque magnitudine et intervallo. 


Philosophorum porro nonnulli, inter quos Ari- 
starchus astronomus, aiunt majorem soli cum terra 
rationem esse, quam sex millibus octingentis cum 
quinquaginta novem : ejusdemque diametro vicis- 
sim majorem cum terre diametro rationem esse, 
quam novemdecim cum tribus. Ad hec solis dia- 
meter octuplo lune diametrum superat, interval- 
lumque adeo quo 80] a terra distat, octuplo majus 
est, quam intervallum quo luna ab eadem disjun- 
gitur. Quin etiam soli cum luna ratio major est, 
quam quinque millibus octingentis duobus cum 
uno. 

CAP. XI. 


De solis et lunz eclipsi. 


Ceterum ad s0!is et lune defectus quod attinet, 
qui paulo subtilius ista rimati sunt, eclipsin in 
8016 proprie dici posse negant (cum solis lumen 
nullo tempore deflciut), caliginem autem οἱ obte- 
nebrationem admittunt,que tum demum pervcipia- 
tur, cum in eclipticis conjunctionibus luna illi ad 
perpendiculum opposita fuerit : tunc enim oculos 
nostros, qui sublunarem regionem incolimus, te- 
nebricosum solis lumen obumbrat. Astronomi pre- 
tere& digitis duodecim luna corpue dimetientes, 
alias quidem toti ipsius corpori solis radius adver- 
808, alias vero etiam paucioribus duodecim obji- 
ciunt. Cum enim luna sublimiore orbe circumve- 
hitur, eo scilicet qui soli propinquior est, parum 
abest, quin tenebras illi offundere videatur: cum 
autem pleno orbe, justaque sui magnitudine con- 
stans inferiora permeat, tunc scilicet oculos illa 
nostros splendore suo perstringit, et integro aoli 
opponitur. lidem objectu atque interventu umbrae 
terre lunam deficere dixerunt. Nam terra lumine 
solis illustrata umbram non eam quidem cylindri- 
cam, seu rotundam, qualis est columne figura, 
sed conoidem seu turbinatam facit. Κῶνος enim, 
qui et στρόδιλος, id est turbo, dicitur, ex lata pla- 
nitie in mucronem exacuitur. Umbra terre ita 
proculdubio se babet, cujus rei causa perspicua 
est Quoties enim corpus aliquod ab ejusdem cor- 
poris magnitudine lumen accipit, cylindrica: quo- 
ties vero ἃ minoris,conoides umbra, seu turbinata 


1111 NICET/É CHONIATJE 1113 


consurgit. Unde efficitur, ut cum sol tellure sit ἃ CAP. XIIT. 

major, eamque suis radiis illustret, lurbinatam De solis et lunze cursu, annique ratione. 
quoque umbram efficiat. Itaque luna tuno nobis . 

obscura, deficientique similis videtur, cum in um- Sciendum preterea est, lunam integram, hoc est 


bram telluris inciderit. Quod si in umbre ipsius — dUindenariam ab opifice creatam ; suis enim numo- 
radicem seu meditullium indicat,omnino defloit:si  Ti8 absolutam esse conveniebat. Quarto eutem die 
vero in verticem,obscurior efflcitur: quia nimirum — Cesta est.Itaque diebus undecim solem preeverlit, 
quo conoides umbre planities latior, eo vertex — Siquidem a quarto ad decimum quintum undecim 
contractior est. dies intercederunt. Quo fitut unoquoque anno duo- 
decim menses lune, undecim dierum spatio, duo- 
CAP. XII. . . . . 
decim solaribus mensibus minores deprehendantur. 
Solares enim diebus trecentis sexaginta quinque 
Hec quoque scitu non indigna sunt, ut quae a Cum quadrante constant, ex quo per quatuor annos 
primi nominis philosophis sancita fuerint. Plato — composito dies unus absolvitur, quem Bissexlum 
certe corpus setheris universum ex igne, terra, Vulgo dicunt, illeque adeo annus diebus trecentis 
osmterisque duobus elementis constituens, calidum q Sexaginta sexconsiat. ALlunares anni trecentorum 
solem esse dixit. Aristoteles autem corpus hujus- quinquaginta quatuor dierum sunt. Ex quo eun 
modi diversum quoddam a quatuor elementis sta- — luna emerserit, seu orbi suo vestituta fuerit tan- 
tuens, neque calidum solem, nsque alia ulla qua- — tisper augebitur, dum ad dies quatuordecim atque 
litate preditum esse ait, sed et λεῖχνον φωτὸς, seu — quadrantis semissem pervenerit, à quo nimirum 
canistrum luminis appellat. At vero hio roget tempore deficere incipit, ad nonumque et vicesi- 
quispiam, qui fleri possit, ut sol caloris expers mum diem cum semisse deficiendo progreditur. 
calafaciat ? Quoniam movet, quamvis moveatur et Perfecta igitur,justaque sui magnitudiae constans, 
ipse, exhalationem, et aera qui terre circumfluus — luminis expers est denuoque soli conjuncta redi- 
est, atque exinde in causa est, ut subjecta cor- viva consurgit, et redinlegratur: quod. certum 
pora incalescant.Exhalationis porro et naturam et proculdubio resurrectionis nostre monumentam 
nomen primus invenit atque indidit, exhalationem — est. Itaque singulis annis dies undecim soli re- 
inquiens vaporem eum calidum et siccum, velu- pendit, ita ut Hebreis tertio quoque anno mensis 
tique famosum esse,qui a terra sursum emittitur. ἐμδόλιμος, seu. intercalaris, confletur : annusque 
Hec ita ipsa exhalatio fumosa, cum jam pre levi- adeo ille tredecim mensibus, ex undecim dierum 
tate ad lunam usque pervenit, deinde in partes |, 8djectione, constare deprehendatur. 
ra Mid pM igaique persimilem Be C CAP. XIV. 
nostris oculis exhibet : atque adeo subjectam sibi Solis, lunze et stellarum materia, ignis natura. 
substantiam calefacit. Quod autem ex motu calor P . . 
. . MR . erspicuum autem est, solem, lunam et stellas 
nascitur, id ex jaculorum ouspidibus perspicuum . 
. . . ex lune globo constare. Vasorum enim instar lu- 
est. Plumbum enim, quo communite sunt, ipso T ; 
. . . . . men 510] postea superadjectum exceperunt.Horum 
motu solvitur, et colliquesvit. Atque Greci quidem : ; 
A 2m . profecto cujusmodi nutura si!, ncscimus. Sunt qu! 
soli lumen ab initio, et quidem natura ipsa inesse  . m nisi in materiam aliquam agat i 
aiunt. Anaxagoras vero solidum lapidem ex uni- tBne 1 SBa:, conspicuum 
- . . esse negent : unde fit, ut exstinclus evanescal 
versi circumvectione elisum et inflammatum denuo Alii exetinotum in aerem mutari contend 
levigari, et in stellas coelestes coalescere tradit. en unt. 


De solis, lunc, astrorumque qualitatibus. 


Idem foraminibus instar pumicis et spiraculis CAP. XV. 

scatere stellas, atque nonnunquam coelo delabi De xodiaco, planetaramque domibus, et 
auctor est : quibus dictis fldem concillaturus, elevationibus. 

adfert corpus illud ignitum, rotunda forma, quod Zodiari porro circuli motus obliquus est, atque 


eclo quondam in αἰγὸς fluvium decidit. Alii solem — in sectiones duodecim dividitur, que vulgus tds 
et lunam nubes ethereas inflammatas: alii solem D seu signa vooat: quorum singula denariis tribos 
ipsum massam candefactam esse dixerunt. Verum — trigintaque partibus constant. Pars autem queli 
enimvero cum Mosis historia solem, lunam et bet sex minutis complectitur, ita ut caelum parta 
stellas a mundi opiflce Deo primum creationisini- seu mansiones trecentas sexaginta habeat, Hemi- 
tium habuisse dicimus, non quod ille alio lumine — spherii, quod supra terram exetat, centum oeto- 
egeret, sed ne lumen illud iners otiosumque ma-  gínta, totidemque ejus quod sub terra est, partes 
neret,quod idcirco primo statim die creavit. Inquit enumerantur. Ceterum planetarum domus hs tra- 
enim Scriptura, Dizit quoque Deus : Fiat lux, et — duntur, Aries et Scorpius Martis. Taurus et Libres 
(acta est luz *. Ceterum nihil aliud ignisest, quam — Veneris. Gemini et Virgo Mercurii. Cancer Lunz 
lumen ipsum. Luminaria vero non sunt lumen Leo Solis. Sagittarius et Piscea Jovis.  gatursi 
ipsum, sed luminis receptacula. denique Capricornus et Aquarius. Elevation 


5 Gen. 1, 8. 


1113 


THESAURI LIB. I. 


1114 


eorumdem sic habent: Solis Aries. Lune "Taurus. A dispertiens ex solis orientis medio conatituitur ; 


Jovis Cancer. Mercurii Virgo. Saturni Libra.Martis 
Capricornus. Veneris Pisces. 


CAP. XVI. 
De lunz figuris decem. 


Lune quoque figuras sic habeto. Synodus seu 
conjunctio est, cum in ea parte fuerit, quam sol 
occupat: Conceptio oum ἃ sole ad quindecim 
partes abscesserit : Ortus, cum μηνοειδύς, hoc est 
falcata, lunatave secundo apparuerit, vel cum ad 
sex septemve partes abscesserit ; διχότομοι dus, 
hoc est dividue, cum δὰ nonauginta: ἀμφίχυρτοι 
due, hoc est utrinque gibbose, cum ad viginti su- 
pra centum : πλησιφαεῖς hoc est. plenilunares seu 
perluminose dus, cum ad centum quinquaginta ; 
πανσέδηνος scu plenilunium integraque lune facies, 
cum ad centum octoginta partes abcesserit. Duas 
autem diximus, hoc est unam que crescat, alteram 
qua deficiat. Duorum porro dierum et semissis 
spatio signorum unumquodque lune percurrit. 


CAP. XVII. 


De septem planetarum xonis et curíéu, una cum loci 
Davidici Psalm. vin, * : Lunam et stellas que tu 
fundasti, explicatione. 
Ex ipsa celestium globorum universitate septem 

planetas esse siunt : qui motu a coelesti diverso 

moventur: qua ratione planetarum quoque nomen 
adepti sunt. Nam cum celum ab Orieate ad Occi- 
dentem moveatur : illi contra ab Occidente in 

Orientem rapiuntur ; celumque adeo ipsum rapi- 

dissimo suo motu septem planetas cireumvehit, 

que his vulgo nominibus censentur: Sol, Luna, 

Jupiter, Mercurius, Mars, Venus, Saturnus.In sin- 

gulis autem cxli zonis unus aliquis e septem pla- 

nelis volvitur: in prima quidem, que et suprema, 

Saturnus : in secunda, Jupiter : in tertia, Mars : in 

quarta, sol : in quinta, Venus: in sexta, Mercu- 

rius : in septima, que omnium quoque infima est, 
luna. Irrequieto itaque et indesinenti cureu de- 
currunt,eo nimirum, quem eis roundi Opifex prm* 
finivit, et prout illos fundavit, ut divinus ille Da- 
vides exclamal, Lunam et stellas, qua tu fwnlasti ? ; 
eo enim quod fundasti dixit, soliditatem utique 
nulli obnoxiam mutationi, ordinem preterea, et 

εἱρμὸν seu consecutionem illam significat, quam a 

Deo acceperunt. Illas enim in tempora, in sigua, 

ct in annos disposuit. 


CAP. XVIII. 
De qualuor tropicis sive solstiliis. 
Quandoquidem solstitia quatuor per solem con- 
s'ituuntur, primum quidem vernum, in quo Deus 
universa creavit, cujus quidem rei flores in eo 
etiumnum emergentes et pullulantes certo indicio 
sunt, alio nomine solstitium equinoctiale dicitur, 
quod certe diei noctique duodecim horas ex equo 


5 Vers. 5. 


justa temperie predium est, sanguinem auget, 
calidi et huniidi partieeps, hiemi denique et. estati 
medium interjacet : illa quidem cahdius et sic- 
cius, hac vero frigidius. Ea porro anni pars avi- 
cesimo primo die Martii ad Junii vicesimum quar. 
tum. Deinde solis ortu paulum exaltato, ita ut in 
septentrionalem plagam vergat, tropicus estivus 
succedit, ver et autur;num medius intersccans, 
et ab illo calorem, ab hoc frigus percipit, nain 
calidus et siccus est, flavam bilem auget. Ejus 
porro maximus dies horis quindecim, nox minima 
novem horarum interstitiis absolvitur. Ipse autem 
a Junii vicesima quarta ad vicesirmam quintam 
Septembris procedit : tum deinde sub mediam solis 
ad nos redeuntis ortum tropicus autumnalls vicem 
estivo, retenta quadam frigidi et calidi, itemquo 
sicci et humidi moderatione, rependit : alque 85- 
tivo quidem hibernoque tropicis intermediis, ab 
illo calorem, ab hoo frigiditutem mutuatur: nam 
frigidus et siccus est, atramque bilem auget. Hic 
alter sequinoctialis tropicus diurnis horis duo 

decim, totidemque nocturnis constat, atque a 
Seplembris vicesima quiota ad Decembris vicesi- 
mam quiotam protrahitur. Cum vero 80] ad mini« 
mum infimumque hoc est meridianum ortum pro- 
lapsus est, tandem tropicus bibernus emergit, 
frigidus quidem ille et humidus, quique autumnali 
ei verbo medius interjacet, illius quidem frigidi- 
tatem, hujus vero calorem ex aequo refereus. Tro- 
pici hujus dies minima novem horarum, noxque 
maxima quindecim spatio decurrit : pituitam auget, 
& Decembrisque vicesima quinta ad Martii vicesi- 
mam primam extenditur. Sapienter enim ab ipso 
mundi Opifice provisum est, ne ab exiremo vel 
calore vel frigore, vel siccitate, vel humiditate, 
in extremam contrariarum qualitatum aliquam de- 
lati, in graviores aliquot morbos incurreremus. 
Nam repentine mutationes periculossm et lubricem 
vulgo feruntur. Hoo itaque pacto 80] tropicos, et 
per eos annum, dies denique noctesque digerit ; 
illos quidem ortu suo supraque terram vectus, has 
vero cum Bubterranea loca permeat, aliisque lumi- 
naribus, lune, inquam, et stellis, fulgorem im- 
pertit. 

CAP. XIX. 
Signa, menses e( προγνωστιχά, 


Colestia porro signa ex stellis et ipsa conflata 
esse,motuque soli, lune, et reliquis quinque pla- 
netis contrario moveri aiunt, utpote que septem 
ipsi planeta» percurrant. Itaque sol in. unoquoque 
signo mensem integrum immora!ur, duodecimque 
mensibus signa totidem percurrit, quorum quidem 
atque mensium illis peculiarium heo nomina sunt: 
Aries Marii mentis vicesimadie, Taurus vicesima 
tlertía Aprilis, Gemini vicesima tertia Maii, Cancer 


1115 


NICET/E CHONIATJE 


1116 


vicesima quarta Junii, Leo vicesima quinta Julii, A vidua, el ἀμφίχυρτος utrinque gibbosa et repanda 


Virgo vicesima quinta Augusti, Libra vicesima 
quinta Septembris, Scorpus vicesima quinta Oc- 
tobris, Sagittarius vicesima quinta Novembris. 
Capricurnus vicesima quinta Decembris, Aquarius 
vicesima Januarii, Pisces denique vicesima Fe- 
bruarii solem excipiunt. Singulis autem mensibus 
luna duodecim Zodiaci signa percurrit, ut que 
longe illis inferior et citatissimo ipsa cursu pr&e- 
tervehatur. Quemadmodum enim si circulo cir- 
culum inseras, interior exteriore minor depre- 
henditur, ita et lune, tanquam inferioris, rursus 
multo contractior est, citatiusque multo conficitur. 
Jam ex astrorum hujusmodi ortu et occasu, ac- 
cessibus et recessibus, imo etiam progressionibus 
et regressionibus Chaldeorum et Grecorum, in- 
super et impiorum astrologorum (2) alii quidem 
res humanas regi et gubernari, alii vero, qui et 
modestiores, Christianismi scilicet pretextu ex 
iisdem futurorum signa elici affirmant.Unde etiam 
Arietinorum, Taurinorum, et ceterorum id genus 
nomina priscis temporibus ratione cujusque signi 
habita, quo quisque perruptis alvi materne clau- 
stris solem objectum haberet, inoleverunt. 


CAP. XX. 
De stellarum molu. Itemque de luna. 


Quidam philosophorum hao quoque de stellistra- 
diderunt.Atque inerrantes quidem stellas Aristo- 
teles eumque secuti, colo affixas esse, et ita cum 
illo cireumvehi asserunt, ut ab illo divelli ne- 
queant. Itaque cum celum abortu ad occasum*fe- 
ratur, eodem etiam illas cum coelesti corpore mo- 
veri : errantes vero divina moderatrice providentia 
contrario motu, parique velut libramento obfíir- 
matas conira niti : ne forte circumvectionibus et 
circeumvolutionibus assiduis confringantur, proprii 
naturalisque motus ratione, quo ab Occidente in 
Orientem rapiuntur, rursusque ab Oriente in Occi- 
dentem una cum celo revehuntur. Ex quo fieri, 
ut sol motu proprio nunc ad Septentrionem, nunc 
ad Meridiem vergens quatuor anni tempora com- 
pleat : qui idem cum coelo ab Oriente in Occiden- 
tem delatus dierum et noctium discrimina parit. 
Inerrentium porro stellarum nullam esse, nullem 
quoque errantium, luna duntaxat excepta, que 
lumen ἃ 8010 mutuetur: quapropter etiam pars 
ejus illustrata solem semper adversum habet. 
Neque vero unquam luna prorsos luminis expers 
est, sed semilunari lumine semper illucet. Igitur 
in synodis, seu conjunctionibus gibbus ejus ille 
nobis objectus lumine caret: vertex vero supe- 
rior luminosus est. In pleniluniis autem totum 
ejusdem quod in nos vergit hemispherium collucet» 
neo superius lucis exsors est. Illo vero tempore 
uuod conjunctionem et plenilunium interjacet,pro- 
ut & sole distat, μηνοειδὴς lunata, διχότομος di- 


est. Nam vel dimidia minus, vel dimidia, vel etiam 
plus quam dimidia sui purte iliuminatur. 


CAP. XXI. 
De vacuo. 


Philosophorum preterea nonnulli vacuum quod- 
dam etiam introduxerunt, idque corpore prorsus 
destitutum, quasi quoddam chaos infinitum de- 
monstrant, idemque ante mundum fuisse conten- 
dunt : creatis deinde elementis universa corpora 
ambitu et circumvectione celi concluserunt, nibil 
interius vacui relinquentes. Quod autem exterius 
est, atque adeo extra ipsam coli circumvectionem, 
id demum omne vacuum esse, et infinitum, quan- 


B tum quis in infinito loco imaginari possit. 


CAP. XXII. 
Ecquod elementum primo productum. 


Ad hec Moses quidem, cui se Deus videndum 
prebuit, ín ortu mundi celo et terre primas δβεί- 
gnat. Grecorum vero sapientes alia in haeresi fue- 
runt: quorum alii terram primo loco, tanqum 
coelestis orbis centrum statuunt. Quandoquidem in 
solido circulo centrum prius et antiquius est. Alii 
vero mundi universitatem in quatuor elementa et 
quintum corpus coeleste dividunt: elementorum- 
que tetradem, seu quaternionem, ab ipso qaethere 
moveri autumant. /Etheris porro pulcherrimam 
partem celuin esse, quod primo etiam loco /n 


(| rerum naturam productum arbitrantur.Qoicunqpe 


autem ingenitum esse mundum asseruerunt, en 
quoque ex conscquentia de ipsa universitate sen- 
gerunt. Potior vero sententia mihi videtur, ut ce- 
lum tanquam corpus prestantius ot nobilius, quod- 
que ambitu suo caetera complectatur, primo que 
que loco productum fuerit. 


CAP. XXIII. 


De cometis, et fulgoribus illis, qui διάττοντες dackx 
dicuntur. ' 

Ut autem perceptis illis quoque passionibus set 
affectionibus, quibus colum affici philosophorum 
monumenta tradunt, multarum inde rerum expe 
rientiam,atque eorum etiam que sunt. cognitiones 
tibi compares, cometas fieri aiunt, cum exhalatie 
nis pars aliqua inflammatur. Nam si concretio ilb 
tenuior sit,quod accensum est celeri cursu rapitst 
isque evadit qui vulgo διάττων ἀστὴρ dicitur, hot 
est stella trajiciens que nihil aliud egt, qoam 
ignis trajectio, seu fulgor coelestis emicans : si vero 
crassior maleria subsederit, ibi scilicet candentis 
ignis semina foventur, cometamque seu  criniti 
stellam efformant. Cometarum porro figures varia 
pro varia materie inflammatione, feruntur. Né 
vel sola sui longitudine maleria exardescit, wii 
cometa gignitur, quem vulgo δοχίαν, hoc est trt 


(2) Elhnophronas vocat infra lib. iw, c. 42, hewreticisque accenset. 


1111 


THESAURI 118. I. 


1118 


bem igneam vocant : vel longitudine atque latitu- A tem revocet : quemadmodum ipse quoque Davides 


dine, et tunc fit, qui proprie cometa dicitur: vel 
ab inferiori parte quaedam velut micantes scintille 
promuntur, tuncque demum πωγωνίας, hoc est 
barbatus coimetes appellatur. At!que de cometis 
hactenus. 


CAP. XXIV. 
De pluvia, nive, graudine, et qug ex vapore fiunt. 


Vapor autem, cum sit humidi calidique parti- 
ceps, simulatque superiora petit, mutatur, et in 
aquam colliquescit : et siquidem copiosior paulo 
densiorque deferatur, pluviam ei vero rarior, stil- 
lam procreat : quod si concrescat, in nivem, sin 8 
mutatione statim concretio flat, in grandinem eva- 
dit.Atque hec quidem sunt, que vapor in supe- 
riore aeris regione levigatus efficit : qui si deorsum, 
seu in infima terreque proximu parte aeris pre 
crassitudine seu densitate restitet, aut in rorem 
mulatur, aut in gelu concrescit. Caeterum ros eo 
potiasimum tempore, quo colum serenum et au- 
dum est, atque in locis maxime tepentibus : pruina 
vero in frigidioribus coalescit, atque ros quidem 
cum meridionalium ventorum: pruina vero, cum 
septentrionalium flatus prevalet. Grando autem 
partibus anni calidioribus, vere nimirum et au- 
tumno, sepe etiam estate condensatur: propterea 
quod calidum et frigidum ila natura comparata 
sunt,ul se muluocomprimant el coerceanl: adeo 
ut si exteriora calor occupet, in interioribus frigus 
delitescat, et contra. [taque in partibus anni cali- 
dioribus frigus calido extrinsecus objectum gran- 
dinem condat. 


CAP. XXV. 
De iride, halone, pareliis, et virgulis. 


Quod ad irin pertinet, qui a multis arcus appel- 
lutur, naturali quidem substantia predita non ost, 
quippe qua simulacrum quoddaminane,phantasina- 
que 8it, quod videntium oculis tunc objicitur, cum 
solis radii quasi procidunt etreflectuntur, arcusque 
8160 speciem pra se ferunt. Porro quelibet iris 
triplici colore distincta est. Ejus enim zona inte- 
rior, punicea : secunda, viridis; tertia caerulea et 
quasi purpurea est. Consurgit autem ex inequali- 
tate et dissimulitudine nubium. At halones seu co- 
ron&e quarum rotunda semper figura, nec iridum 
orbe minor apparet, circa lunam sape noctu, sepe 
etiam interdiu conspiciuntur. Addunt physiologi, 
quique nature arcana scrutantur, et parelios, seu 
solis imagines, οἱ ῥάδδους, hoc est virgulas : atque 
has quidem ex nubium insqualitate fieri, tricolo- 
resque, ut et iridas, esse : parelios autem albos, 
ut et halonas, asserunt. 


CAP. XXVI. 
Christiana el philosophica terraemotus causa. 


Ceterum terremotus a Deoideo fleri dicimus, ut 
hominibus terrorem inoutiat, el. ad saniorem men- 


D 


canit: Qui despicit in terram, el. concutit eam. Phi- 
losophi vero causam illorum a ventis repetunt, si 
forte cum e terra. sursum feruntur, contingat, ut 
flatus aliquis velut extrinseca quedam exhalutio, 
subterraneis reflans sese meatibus insinuet: qua 
etiam de oausa serena tempestate terre motus ac- 
cidere, eaque adeo frequentius loca infestare s0- 
lent,in quibus mare rapidius fluit, tellusque 
mollis et laxa cavernis οἱ cuniculis scatet. 
Porro solem ipsum terraemotus tempore tenebri- 
cosum et obscurum esse alfirmant: quia nimi- 
rum ventorum tuno in terram remeare flatus in- 
cipit, a quo liquidior aer interim et serenior etfi- 
citur. 


CAP. XXVII. 


De ventis. 


Verumenimvoro de ventis idem quoque Dauvides 
ita canit : Qui educit ventos de lhesauris suis. Prisci 
vero philosophi ventos in universum quatuor esse 
affirmant, Subsolanum, Zephyrum, Notum, et Bo- 
ream, quorum Subsolanus et Zephyrus non ita 
vehementes sint, Notus vero et Boreas infestissi- 
mam tyrannidem exerceant. Qua cur flant, his ra- 
tionibus innituntur, quod sol nec australes neo 
eeptenirionales plagas calefaciat: quia nec in aro- 
tico neo in antarctico polo semper versatur (unde 
fit, ut íÍrigide ex equo et humide sint, multisque 
adeo imbribus indicem  exortis, mulius quoque 
vepor, isque fumosus consequatur: que res in 
causa est, ut Boreas et Notus tam impetuosis fla- 
tibus ferantur). Contra vero cum in regionibus, 
quz vel in Orientem vel in Oocidentem vergunt, 
80l crebris anfractibus moveatur, multum ibi fri- 
goris suboriri non sinit, 


CAP. XXVIII. 
De fulmine, turbine, tonitrui, procella, etc. 


Fulmen porro nullam in se inflammationem ha- 
bet,quippe quod aerem ingenita sibi levitate et 
tenuitate reterat. Unde id etiam nominis sortitum 
est, ul sit κεραυνὸς, quasi εὐχραὴς, quia pre levore 
suo minime adurat. Prester vero, hoc est turbo ac- 
census, cum ex nube substantiam materia crasissi- 
ma constantem habeat, eamque incendatet inflam- 
met, inde fit, st incendiis οἱ conflagrationibus ido- 
peusevadat.Presterem autem ventusetiam precedit, 
cujus rei certo id indicio est, quod fulmine jam- 
jam tangendum est, quia prius vento concutitur. 
Presteris enim ventus ferire, quia sulphureus, et 
concutere golet. Neque vero ventus ille prestera so- 
lummodo precedit, sed etiam cormitatnr et subse- 
quitur, dispersusque etin levissimos flatus diffusus 
tonitrus et fulgetras excitat: et, si quideminflam- 
inetur, vel fulmen, vel fulgur, vel prestera: sin 
secus, Exveplav et τυφῶνα, hoo est procellam et 
vorticem ciet. Porro hec omnia ad inflammationem 
et adustionem referantur, 


1119 NICETJE CHONIATJE 1120 


CAP. XXIX. 


De corporum resurrectione el animorum 
imwortulitate. 

De corporum resurrectione nulla Grecorum pla- 
cita, de animi immortaliiate permulta reperiuntur. 
Illi enim et poenas apud inferos pro iis que in vita 
male quis gesserit, et λειμῶνας ἀσφιδελοὺς, hoc est 
praia asphodelo virentia, et Elysios campos fln- 
gunt: quibus illi post mortem donentur, qui pre- 
clare se in hac vita gesserint. Atque Grecorum 
quidem de iis que suntin rerum natura sententise, 
quoad ex multis paucas sermone percurrere licuit, 
ita se habent. 


CAP. XXX. 
De Judauismi auctoribus. 


Judaismus autem ab Abrahamo originem,circum- 
cisionis interventu, duxit. Auxit eumdem Moses, 
qui septimus ab Abrahamo Judaicis rebus prefuit, 
legis beneflcio, quam ἃ Deo in Sina monte acce- 
perat. Ornavit postea Davides ex tribu Benjamin, 
ubi primum 8auli successit, cumque jam quadra- 
ginta annos Judeis imperasset, virtute scilicet et 
sapien:ia precellens, quippe qui numine divino 
afflatus esset, suorum terminos dilatavit. Ejus 
enim manum Deus in mari extendit, et in fluvio 
dexteram ejus. 

CAP, XXXI. 
Hazreseon el seditionum Judaicarum origo. 

Cum ergo eo claritatis Judaicum genus excre- 
visset, Hierosolymamque Davides et Salomon mo- 
nibus cinxissent, atque aggeribus ipsa monia cir- 
cumvallassent, lemplum denique ubivis gentium 
percelebre Salomon ediflcasset, quidam sua Sione 
minime contenti, Hebraicum imperium propalam 
seditionibua euis adulterarunt : ut major inillorum 
rep. perturbatio primis illis temporibus non fuerit, 
quibus nimirum Judices tribubus Judaicis jura 
dicebant. 

CAP. XXXII. 
Duodecwn tribuum in dues ducatus sub. Roboamo 
divisio 

Mortuo itaque Salomone duodecim tribus, que 
unius antea imperio rogebantur, in duos ducatus 
diviazge sunt. Cum enim Salomonis fllius Roboamus 


Α interfluxerunt, ἃ vero Dei cultu aberrantes Terael 
lite diis alienis sacra fecerunt. Cum primum enim 
conflatiles auro vaccas ignavis et hebetibus ado- 
randas Jerobuamus proposuit, mox etiam in ob- 
scuris locis et lucis victimas multas obtulerunt, 
Baslamque tanquan Deum colere coeperunt. 

CAP. XXXIII. 
Captivilas. Esdras Babylone in Samariam idololatris 
inhabitabilem mittitur. 

Verim enimvero cum Hierosolymis expugnatis, 
temploque incenso Nabuchcedonosor victor popu- 
lum, regnante tuuc Jechonia, captivum sibi man- 
cipasset, Judei per legatos a Babyloniorum rege 
exorarunt, ut ex suis aliquot in Israeliticam re- 
gionem mitteret, ne forte diutius deserta οἱ we- 

B glecta silvesceret, atque feris tantum latibula pre- 
beret.Ille itaque gentium sibi subdilarum qustuor, 
nimirum Cuthaos, Cudda&eos, Sepbharverzmos, et 
Anegoganeos eo eolonos misit.Qui simu] atque cum 
tutelaribus idolis in Samariam pervenerunt, ibi. 
demque sibi domos exstruxerunt, ἃ feris ebsumpl 
sunt. Quocirca perlegatos ab Assyriorum  reye pe. 
tierunt, aut ad ferarum internecionem auxilium 
mitteret,aut colonia excedere sibi cum bona ejos 
venia permitlteretur ; adiniratione interim summa 
ducti, qui fleri potuerit ut. quisquam retroactis 
temporibus Samariam incoleret. Rex ergo iis ad se 
accersitis, qui inter Hebreos excellere videban- 
tur, interrogavit quid cause es*et, quod Sama- 
ria tot ἃ leris infesturetur, atque adeo coloni, quus 

C illo miserat, tam misere perirent. Hesponderunt 
llebrsi fas non esse, ut regio illa idololatris eede- 
ret. cujus incole pristini Mosaicam legem obsr- 
vaverint. lllis itaque rex integrum fecit, ut ali- 
quem in Samariam uitterent, qui Mosis ibi legem 
preliteretur. llluc ergo quidam sacerdos, Eedre 
nomine, secum legis exemplar exscriptum def 
rens, circiter annum a captivitate tricesimum, & 
contulit. 

CAP. XXXIV. 


Samarilanorum hzresis. 

Porro Samaritani, si quis interpretetur, ides 
quod custodes significant. Hique adeo primi exorii 
gunt, qui Judeis consentanei essen! in iis, quas di 
Deo apud illos cireumferuntur. Solum autem Pet 


mortuo patri in imperium successisset di Pique 8e- D tateuchum edmittunt. Mortuorum resurrectionsa 


nioribus et morosa responsa daret, qui populi no- 
mines supplices ad illum confugerunt, divise sunt 
tribus. Atque sub ejus imperio ultima quidem tri- 
bus perseveravit. Undecim vero relique apostatam 
Jeroboamum, qui e Samaria in Judeam invaserat, 
secuta sunt. Atque illi quidem qui Salomonis filio 
morem gerere perrexerunt, Jude: qui vero Jero- 
boamum Nabati fllium regem sibi oreaverunt, 
Israelis nomine dicti sunt. Ceterum Roboamus 
septemdecim annis Is»aeli prefuit, nimirum usque 
ad Jechonim tempora, qui et Sedecias appellatusg 
ost.Temporibus autem illis qui regem utrumque 


improbant. Spiritum sanctum nullum δείξει 
Et quainvis idololatre re vera sint, summa tama 
illis, ne tales videantur, cautio est. Hierosolymis 
enim una cum coteris Hebreis adorare dedigoati, 
in monte Garizin et sacra faciunt, et orant. Eo is 
loco quatuor nationum, qua (ut jam monuim:e! 
illo coloniam ex Assyria deduxerant, idola dei 
tescere ferunt. 
CAP. XXXV. 
In quibus quatuor Samarilanorum sectae cosvenisti, 
in quibus non. . 
Ex his autem Esseni, Sebuei, Sorotheni, δὲ De- 


1121 


THESAURI LIB. I. 


1129 


sithei in quibusdam dogmatis consentanei, in qui- A mentum ipso perjurio deterius existimabant. Om- 


busdam contra dissentanei preovenerunt. Eseeni 
enim Augusto mense Azyma (in quo cum Sabueeis 
conveniunt!,Scenopegian vero, cum Azyma Judei, 
Pentecosten denique in autumno celebrunt. At Se- 
busi eodem ritu quo Esseni et Sorotheni dies fe- 
βίοβ colunt, a Dositheis autem dissentiunt. Soro- 
theni ut in cieteris cum Essenis et Sebueis conve- 
niant, eumdem cerle rilum in festis celebrandis 
quem Dosithei observant. Festorum enim cele. 
brandorum illis Sorothenisque et Dositheis eadem 
qua ceteris Judeis ratio est. Dosithei certe, ut 
resurrectionem fateantur, et in festorum celebritate 
Sorothenis cunsentanei sint, privatim certe apud 
illos plerique ab animatorum esu, nec pauciores a 


nes Scripturas evolvebant, eas vero maxime ex 
quibus precepta ud animos bonis moribus infoc- 
mandos utilia elicerentur. Ad 80 adeuntes proba- 
bant, eosque tandem fortitudinis et constautie 
specimine celebres in consortium ultro suum 
asciscebant. In judiciis exactissimi juxta οἱ justis- 
simi.In congressibus et colloquiis mutuis exepuere 
illis religio erat. In primie autem mala obfirmato 
animo nihili faciebant, atque dolores quidem me- 
ditationibus superabant. Mors illis que cum laude 
et gloria obiretur, immortalitate ipsa potior erat. 
Quare multi si quando propier legem flagris ce- 
derentur : neque lorariis adblandiebantur, neque 
lacrymabantur : imo vero et verbera ridebant, et 


nuptiis post liberos semel susceptos &bstinent, nec B torlores ipsos irridebant : animas profundere 


desunt qui virginitatem  profiteantur. Hujus secte 
Dositheus auctor luisse perbibetur,qui Hebreusge- 
nere, singularique preditus eruditionecum frustra 
contendisset, ut in 118 quas δευτερώσεις illi vocant, 
primas consequeretur, ad Samaritanos descivit, 
atque hujus hereseos auctor fuit. Verumenimvero 
eum nimio philosophie amore teneretur, in an- 
trum quoddam «secessit, ubi dum jejuniis temere 
vires attenuat et inirmat, tandem panis et aque 
penuria moritur. Omnes itaque hujuscemodi vi- 
tam suam ita instituerunt, ut circa res agendas 
paulo solertiores essent. 


CAP. XXXVI. 
De Essenis in specie. 


Eseeni insuper amore virtutis 8 nuptiis, ita ul 
qui maxime, abstinebant, divitias pro nihilo du- 
cebant, una denique vescebantur. Privata enim 
publicos in usus conrportabant, turpe rati si quis 
privatim quid divitiarum possideret, apud quos 
scilicet fraternitatis nomine bona commiscebantur, 
et communes in usus depromebantur. Apud eos- 
dcm squaloris studio usus olei nullus erat : can- 
didus illis color arridebat: vestem aut calceos 
recentes non nisi pr:oribus detritis induebant. 
Unum aut etiam &lterum in commune procurato- 
ram habebant. Nullus inter illos emptioni, nullus 
venditioni locus, sed expositis egenti suis omnibus 
quilibet id ab illo vicissim recipiebat, quod sibi 
deerat. imo vero alienis uti absque mutua gratifl- 
catione poterant. Ante solis ortum summa illis 
cautio erat, ne profani quid effutirent. Ad horam 
usque quintam operabantur. Deinde in unum 
conveniebant, lotisque frigida manibus in ccna- 
culo convivabantur. Promus panes, coquus ex uno 
et eodem edulio ferculum, preeunte precibus sa- 
cerdote, singulis apponebat. Non clamore edes, 
non tumultu confundebantur. Alternis inter se 
perque vices colloquebantur. Sua vero ubsque pro- 
curatorum assensu et presentia nemini erogabant. 
Ire ut promi,ita excandescentie condi equissimi, 
Fidei doctores. Pacis ministri. Quidquid dixerant 
majoris quara jusjurandum ponderis erat. Jura- 


D 


parati, ac si denuo easdem recepturi essent. Apud 
ipsos enim obfirmata hec opinio invaluerat, cor- 
pora quidem corruptioni cbnoxia esse, perituram- 
que materiam qua constant : animas autem in 
evum sempiternum permanere, que cerle nescio 
quo nature lenocinio, quibusve illecebris ab 
ethere purissi:no divulse, atque in corpora de- 
misse, ilis tanquam carceribus  coercerentur, 
tandem vero carneis bisce vinculis exeolute, et 
quasi diuturna servitute liberate, tunc utique 
gauderent,et in sublime ferrentur. Atque ut bono- 
rum quidem anime (qua in re Grecis consentiunt) 
amoana quedam loca supra Oceanum incolerent, 
qu& neque imbribus, neque nivibus, neque calo- 
ribus infestarentur, sed quibus ab Oceano levis 
aura zephyri aspiraret : malorum vero ad tenebri- 
cosa et hyberno frigore rigentia, denique suppli- 
ciis omne genus nunquam desituris scatentia loca 
protruderentur. Et mihi quidem  Greri eodem 
consilio fortibus viris (quos heroas et semideos 
illi vocant) Fortunatorum insulas consecrasse, 
impiorum contra animas Orco (que sceleratorum 
sedes est) addixisse videntur, ubi etiam Sisyphos, 
Tantalos [xionas, et Titlyos quosdam meritis affici 
pcenis in fabulis est. Primum itaque perennes ani- 
mas esse supponunt, deinde ad virtutum persecu- 
tionem vitiorumque fugam hominibus concessas 
affirmant, propterea quod viri boni, quandiu vi- 
vunt, meliores evadunt, ceri& spe adducti, fore 
ut post obitum in bonore habeantur, sceleratorum 
contra affeclus ita metu preepediantur, ut etiamsi 


in vita lateant, post mortem tamen certum sibi 
exitium exspectent. 


CAP. XXXVII. 


Judgzorum in septem sectas divisio. 


Ex hujusmodi Essenorum viveadi ritu, ni mea 
me fallit opinio, nostrates Nazerei pleraque sua 
instituta deprompserunt, quamvis et illa tempore 
interciderent. Ceterum tandem Judaismus in Sa- 
ductos, Soribas, Phariseos, Hemerobaptistas, Na- 
zareos, Esseos, et Herodianos divísus est. 


1123 NICETJE CHONIATJE 194 


CAP. ΧΧΧΎΥΠΙ. 
De Saducais. 


Et Dositheorum certe velut avulsio quedam fra. 
gmentumve Saducei sunt. Saducsmi autem quasi 
justi dicuntur. 8adoc enim Hebreis justus est. Hi 
porro mortuorum resurrectionem improbant, an- 
gelos non admittunt, Spiritum sanctum ignorant. 
In caeteris omnibus cum Dositheis conveniunt. 


CAP. XXXIX. 


De Scribis. 


Scribe autem legis δευτερωταὶ, hoc est secun- 
darii denominantur, sive illi qui traditiones el ce- 
remonias ad legem adjiciebant. Siquidem seniorum 
Iraditiones δευτερώσεις appellabantur. Hi, ut in 
omteris cum Judeorum vulgo convenirent, super- 
fluis tamen nescio quibus observationibus addicti, 
urceos, pocula, patinas, et cetera id genus men- 
salia vaga, pugnoque facto suas ipsorum manus 
euriosiore superstitione abluebant. Vascula insuper 
ante perpurgabant, quam cibos ex illis caperent. 
Daluaticia, que nunc colobia dicuntur, purpura. 
que pretezantur, induti, phylacteria sua ostenta- 
bant, breves nímiram eartulss, quibus inscripta 
lex erat, quas illi pretiosis fasciis ornaias, auro- 
que distinctas, lanquam Judeorum magistri, defe- 
rebant. Fimbrie preterea ab illorum vestibus 
promittebantur, quatuorque stole eorumdem alis 
aurei corymbi, malorum punicorum similitudine, 
affixi erant, quo tempore illorum quispiam conti- 
nebat, aut virginitatem exercebat. 


CAP. XL. 
De Pharissis. 


At Pharisei cultu religionis exteriore Scribas 
longe superabant, quorum alii tabulas sibi lati- 
tudine bipalmares subjiciebant, ut si quando sub 
noctem somno victi in pavimentum procumberent, 
confestim expergefacti Numen precarentur. Alii 
calculos aut spinas sibi substernebant, alii ad pre- 
finitum tempus in virginitate degebant, atque ita 
alii &d decimum, alii ad octavum, alii ad quartum 
usque annum perseverabant, donec in sommis ad 
Veneria furta stimularentur. Bis in Sabbato, se- 
cunda nimirum et quinta feria, jejunabant. Porro 
Phariseorum nomen indepti sunt, ut qui ab aliis, 
pre hujuscemodi philosophie studio, sejuncti 
essent.Nam Phares Hebreis idem est, qui Grecis 
ἀφωρισμένος, et Latinis segregatus. Illi preterea 
mortuorum resurrectionem, angelos et Spiritum 
sanctum,contra Saduceorum dogma, confitebantur. 
Iidem fato et astronomie intenti & gravidis conju- 
gibus abstinebant, quo facto se non fruendarum 
volaptatum, sed liberorum suscipiendorum gratia 
uxores duxisse vignificabant. Halnea apud illos 
feminis velatis, quemadmodum et viris subligari 
precinctis, permittebantur. Ut animis omnibus 


7? Gen. xLix, 10. 


À immortalitatem tribuerent, bonorum cerle tantum 


animas in alia transire corpore, malorum vero 
eternis addici suppliciis docebant. 


De Hemerobaptistis. 
CAP. XLI. 


Hemerobaptist in hoc duataxat 8ἃ Pharisemis et 
Scribis differebant, quod fieri non posse dicereet, 
ul quisquam salvus evaderet, nisi qui singulis die- 
bus sacro baptismate tingeretur. 


De Nazarais. 
CAP. XLII. 


Nazarei, qui (si vocabuli vim interpreteris) ii- 
dem sunt qui et ἀφηνιχασταὶ, id est, rebelles, patri- 
archas omnea, quorum in Bibliis Mosaiocis mentio 
fl, Mosemque adeo ipsum recipiunt. Pentateu- 
chum vero improban!t, stque aliam Mosi legem 
datam fuisse contendunt, quo fit ut ab animatis 
omnibus abatineant, nullisque cruentis victimitr 
in sacrificiis utantur. 


CAP. XLIII. 


De Esszis, et Elzai pseudoprophela, et. ejus fraire 
lexzo cum sororibus Martho el Marthana. 
Essmi cuncta ex legis prescripto gerentes, vt 
supra dixi,aliis quoque preter legem scriptis ule- 
bantur. Abjectissimos id nominis et vilissimo: 
significat. Illis Elxai quidam pseudoprophbel, 
rerumque laudabilium corruptor, Trajani Roms- 
norum imperatoria temporibus se conjunzit, gzi 
Christi in carne adventum negabat,virginitatemque 


C et continentiam detestatus ad nuptiag exhonaba- 


D 


tur. Elxai huic fratrem fuisse siunt, qui lezeus 
diceretur, posteaque, magni ecilicet Constanüni 
temporibus, una cum duabus sororibus innotuerit, 
que eodem quo ille genere prognate  ferrentur, 
Martho scilicet et Marthana, quibus errore deli 
buti homines, tanquam deabus a divinu Elxai*- 
mine prognatis, divinum cultum exhiberent. Ce 
terum Elxai potentiam occultam et arcanam sigs 
ficat. El enim Hebraeis potentia, Xai occulta dic 
tur. 

CAP. XLIV. 

De Herodianis. 


Herodiani ab Herode Antipatri filio nomen & 
ceperunt. Antipater enim Ascalonites ἃ Judss 
captus et abductus Herodem illum suscepit, φί 
Christi temporibus pueros interfecit. 'Tandem !x* 
metrio familiarissime conjunctus, Judaeque pto 
curator effectus, seipsum cum Herode filio οἰκου 
cidendum curavit. Hic Herodes postea cum Jelio 
Cesari, Antonio, et Augusto innotuisset, Jodro 
rum regno prefectus est. Nonnulli ergo illum ess 
Christum arbitrabantur, Jacobi scilicet wvatici* 
adducti, quod ita canit: Non deficiet dus ποθ 
princeps de femore ejus, donec veniat. cui reponit 
est ^, idcirco Herodiani nominantur. 


1125 
CAP. XLV. 

Libri primi Epilogus. 
Atque he quidem sunt hereses que Christi 
in carne adventum preecesseruat, nec tamen omnes 
improbate sunt, ast ille tantum,que Mosis legem 
antiquabant ejusque placitis »dversabantur. Porro 
Phariseorum et Scribarum traditiones, δὶ cum 
legis oraculis observarentur, nihil prejudicii pa- 
riebant. Nam quid alioqui detrimenti ex urceorum 
baptismis, manuum ablutionibus, tintinnabulorum 
sonitu, corymborum aureorum  appensionibus, 
tabulisque bipalmaribus ad somnum oapiendum 
gubstratis, ejuscemodi observationum studioso 
conflari potuisset ? Idem de jejunio judicandum 
est, et celeris quibus Phariseus designabatur, 
atque Scriba vel procul conspectus innotescebat, 
quibus hactenus ignolus fuisset. Quod superest, 
vera esse quz dico, Christus ipse, qui veritas ipsa 
est, his verbis plane arguit : Dico enim vobis, nisi 
superabundaverit justitia. vestra plus quam Scri- 
barum et Pharisaeorum, mon intrabilis in. regnum 
cxlorum 35, Hypocriticus porro iraditionum cultus, 
primorum accubituum amor, prime sedis ambitio, 


$$ Matth. v, 20. * Matth. xxii, 13. 


THESAURI LIB. II. 
A preces mediis in plateis fusce, privatorum deniqu 


1126 


mandatorum pre divinis observatio, atque adeo 
accuratissimum dogmatum suorum prs Dei pre- 
ceptis studium, extremam proculdubio animis ho- 
minum perniciem exitiumque afferunt: ut satis 
hac superque Theanthropi verba indicant: P3 vo- 
bis, Pharisgi hypocrite, quia mundatis exteriora 
calicis et. paropsidis, interiora autem plena sunt 
rapina et injustitia. Item, Va vobis, Scriba et Pha- 
riszi hypocritzz, quia decimatis mentham, anelhum, 
el cyminum : et reli.uistis quo graviora sunt legis, 
judicium, el. misericordiam, et fidem. Hsc oportuit 
facere, et illa non omittere *. Atque hec sunt, in- 
quam, ia quibus ante Christi in carne adventum 
a lege divina aberratum est, ceterum postesquam 
ille corpus humanum assumpsit, ἃ mortuis sur- 
rexit, in celos ascendit, apostoli denique per ho- 
rbinum nationes dispersi sunt, innumer;e opiniones 
&b orthodoxe fidei regula diverse, studio ejus qui 
zizania disseminare solet; exorte sunt. Opere 
autem pretium me facturum existimo, δὶ primum 
de sancta Trinitate disseram, tum deinde heroses 
ipsam attexam, una cum iis quae advereus illas a 
me conscripta sunt. 





NICET/E CHONIAT/E 


THESAURI ORDHODOX E FIDEI 
. LIBER SECUNDUS. 


De sancta Trinitate, Angelis et hominibus, 


CAP. I. 

Quod divinitas trishypostata sit, hoc est tribus 

personis constet, 

Inde certe dicendi preludium faciemus, unde 
dubitationis occasionem plerisque suboriam video, 
nimirum quid obstiterit, quominus se natura illa 
reram omnium fabricatrix ab initio trinam osten- 
derit,sed tum demum, quando a Verbo caro ae- 
sutnpta est, idipsum sibi placere perspicuum fe- 
cerit. Respondemus itaque perapposite id pro 
divine magniflcentie dignitate factu;n ita fuisse. 
Illa enim cum homines a monarchia, seu Dei unius 
cultu alienos et ad deorum pluralitatem propensos, 
creaturarum potius quam Creatoris cultui addictos 
esse videret, tunc temporis se vulgo celavit, nec 
unitatem illam que Trinitati personarum inest, 
cuivis perspicuam οἱ explanatam esse voluit ut 
imbecille perversorum cognitioni parceret, qui 
sane vel nullis hujuscemodi propositis exemplis, 
alias ἀναρχίαν, hoc est. nullum prureus Deum, re- 


C verebantur, alias τῇ μοναρχίχ, hoc est unius Dei 


cultui, deorum pluralitatem preferebant. Ceterum 
apud Deo charissimos Patres unitate sua Trinitas 
non caruit, imo vero Abrabamus quo tempore 
angelos hospitio excepit, obscurius illam tacitus 
secum reputavit, expressius autem specimen illius 
edidit, cum filium Isaacum eupposito ariete, vi- 
ventem e sacrificio recepit. Ex iis eniin que tuno 
vidit, Verbi incarnationem ariolatus est, futurum- 
que adeo,ut divinitas minime pateretur, sed caro 
sola, quam in mundi totius expiationem assum- 
plurus osset. Porro Mosi, dum in monte obambulat, 
nova illa visio objecta est. Et Jacobus filiis bene- 
dicens vaticinatus est futurum, ut is quicum col- 
luctatus nocte fuerat, hominibus conjungeretur, 


p 8 veluti -atuius leonis a somno reeurgeret. Quis- 


quis denique divino fuit afflatus numine, quantum 
hoc vel illo pacto mentis oculos contendere potuit 
Trinitatis cognitionem tanquam in speculo con- 
templatus est. Alioqui vel ipsa de Deo Patre con 


4121 NICETJE ΟΠΟΝΙΑΤΑ͂ 1128 


cepta notio, Filii quoque et Spiritus essentiam 
commonsiral et confiriuat. Nam Filii Pater est 
et Patris Filius, eosque una et eudem natura elfor- 
mal. Spiritus itidem alterius cujuspiam spiritus 
est, ejus nimirum cujus et dicitur. [18 itaque de 
causis Trishypostata, hoc est, tribus constans per- 
sonis Divinitas animo ex symbolis primum ab 
illis concepta est, qui rerum divinarum prescientia 
claruerunt : palam vero et perspicue tum demum, 
cum ex Trinitatis personis una nobiscum in carne 
versata est. 
CAP. Ilf. 


Cur Trinitatis mysterium ministerio Verbi posuit 
quam hominis cujuspiam innotuerit. 

Caoterum Verbo muneris id conveniebat, ut Tri- 
nitalis mysterium mundo patefaceret, ut. homi- 
nes a Deo ea que Dei sunt edocti, haud. dubiam 
do iis opinionem conciperent. Nam si 8 morlalium 
aliquo traditum fuisset, nunquam id ponderis 
apud rerum divinarum studiosos habuisset, ut 
facile suscipiendum videretur : quemadmodum 
verbi gratia, Mosaicis scriptis usuvenisse syco- 
phante affirmare ausi sunt (3), quorum alia qui- 
dem a Deo legislutore, alia vero à Mose populique 
senioribus promulgata dixerunt. Atque hujus po- 
sterioris opinionis ergo, ne legis quidem divine 
cultum hujusmodi scriptis exhibuerunt. Nam si 
posteaquam ipse Christus theologiam illam pro- 
fessus est, qua et iu unitate Divinitatis, et. in 
trinitate personarum  elucescit, nonnulli, velut 
adulterine quadam dzmonis moneta, exorti sunt, 
qui Dei majestatem nullo modo reveriti, 8 lide 
diverticula subintroducerent, ἃ quibus, queso, 
verbis sibi temperassent homines, si abstrusarum 
rerum, necdum 8 quoquam íractatarum doctores 


fuissent ? 
CAP. III. 


Incarnatio Christi certissinum divinzg erga nos pro- 
videntiz argumentum. 

Dei porro majestatis excellentissimum opus, 
ejusdemque provideniie erga nos argumentum 
efficacissimum inde innotuit, quod Filius carnem 
assumpserit, et usque ad mortem crucis sese exi- 
naniverit. Cum enim ille Dei imago immutabilis 
et naturalis osset, nosque imaginis íllius divine, 
ad quam efformati fueramus characterem corru. 
pissemus,idem illequi utin rerum natura essemus, 
effecerat, creature sus restaurationem in se rece- 
pit, atque adeo ἐνυπόστατον illud, hoc est, per se 
subsistens Dei Verbum, Patre propriam gloriam 
noh exuente, incarnatum in terris apparuit, et eos 
qui & ratione deflexerant, ad brutamque vitam 
diverterant, denuo ad rationis et intellectus digni- 
tatem revocavit, Pater autem ordine Filium, Fi- 
liusque Spiritum precedere eadem ratione dici 


À potest, qua res expetendas, et suos effectus causa 
precedit, qui lamen diverse nature, posteriores- 
que tempore non sint, sed eterna polius eoeter- 
norum eífectuum causa sit, ejusdem substantia, 
sola proprietate dempta, particeps. Primus enim 
pater, secundus genitura, tertius processio dici- 
tur. 

CAP. IV. 

Cum divinitas iueffabilis sit. et. incomprehenasibilis, 
qui fi^, ut α Christo in. Patrem, Fihum et Spi- 
rilum dividatur ? 

Quod si rem ipsam altius atque convenienter 
Deo disquiramus, natura divina omni ex parte 
ineffabilis est, et incomprehensibilis, nec id quod 
re ipsa est aut humana capi ratione ac revelari, 

p δι oratione ulla exprimi potest. Et quamvis Tri- 
nitatera, quamvis unitatem, quamvis Patrem et 
Filium, et Spiritum, quamvis denique Divinitatem 
illam incomprehensibilem,et naturam ineffabilem 
vel animo concipiamus, vel ratione pronuntiemus, 
illa non iia rebus, sed supra eas consistit. Ex quo 
fit, ut divine nature neque prior locus neque 
posterior accommodari commode possit, sed om- 
nium supremus duntaxat, utpote quse omnem 
numerum et uailatum excogitationem excedit, si 
galtem numerus et unitas circa substantias versen- 
tur, Deus autem supra substantiaia sit. fServator 
tamen noater, ut nominibus et rebus nobis fami- 
liaribus ad ea nos deduceret, que supra naturam 
posita sunt, divinisque adeo mysteriis initiarei, 
oratione sua Patri primum, Filio alterum, spi- 

C rituique sanctio tertium locum attribuit, cum 
discipulos suos alloquitur : Euntes docete omaa 
gentes, baptizantes eo3 1n nomine Patris, et Filii, e 
Spiritus sancli ?. 

CAP. V. 

Consentaneum fuisse, ul Dei Filius hominis quopt 
Filius dicerelur, fierique non potuisse ut. vel εὐ 
homine humano, vel ab angelo servaretur. 

Hoc autem neque Patri a natura insitum, nequ 
divino item Spiritui consentaneum erat, ut is 
terra videretur, et nobiscum  coalesceret. Qoi 
enim fleri posset, ut qui nullis non  seeculis 
insitam sibi paternitatem  predicabat, Filius 
hominis audiret ? vel etiam Spiritus ille coadjutor 
et perfector, eorumque confirmator, quee Filius 

D ex nihilo ad id quod est in rerum natura pre 
duxit, prout plerique soriptis suis assuerueruni, 
imo vel ipse Servator in Evangeliis, in quibus de 
Spiritu sancto disserens discipulos his verbis allo- 
quitur : Paracletus autem. Spiritus sanctus, qum 
mittet Patet in nomine meo, ille vos docebit omnis, 
et suggeret vobis quecunque dixi vobis *. Item, Cen 
autem venerit Paracletus, quem. ego mittasm veli 
Spiritus veritatis, qui α Patre procedit, ille gi 
monium feret de me *. Sed hoc & ratione nop εὃ- 


1 Matth. xxvm, 49. * Joan. xiv, 26. 3 Joan. xv, 26. 


(3) Ptolemeus in primis infr. lib. iv, c. $. 


1129 


THESAURI LIB. 1]. 


1130 


. herrebat, ut qui Dei Filius esset, hominis quoque A unitatem supernaturalis ejus impartibilitatis, ra- 


Filius evaderet ; et quemadmodum vitam homini- 
bus largitus erat, ita nobis quoque non tantum 
vitam, sed bonam etiam vitam adventu suo lar- 
giretur, salvis ambabus naturis: divina, inquam, 
quie eadem prima est, et hominis captum tran- 
scendit; necnon humana, quam propter nos ad 
lempus speciali quadam proprietate assumpsit. 
Presertim quia hominis culpa factum fuerat, ut 
homo salute excluderetur, cui consequende nihil 
Mosaica lex, nihil prophetice predictiones pro- 
desse potuerant, nihil denique angelorum quis- 
piam nobis hac in re proferre posse videretur: 
tametsi hoc Deo supra modum arrieisset, quod 
rebus hominum deploratis presens remedium et 
ac recuperandam salutem efficacissimum afferret. 
Qui enim fleri potuisset, ut simplex homo, nec 
ullius divinitatis particeps, unam eamdemque in 
fidem gentes congregaret, illisque comremoniis 
linem imponeret, quibus lex obnoxios nos effi- 
ciebat? vel etiam eadem potestate uti potuisset, 
qua Chrietus utitur,his verbis : Lex quidem ait, Non 
machaberis : ego autem, Nemulierem quidem aspicies, 
ad concupiscendam eam 40, et que sequuntur, eo 
quidem sensu accipienda, ut ad legis perfectionem, 
non autem ad destructionem dicta et tradita in- 
telligantur. Sed ne malorum quidem spirituum 
vires infirmare potuisset angelus, presertim cum 
Scriptura nos moneat, Michaelem archangelum 
cum diabolo quidem super Mosis corpore con- 
tendisse, eo tamen audacie nequaquam evasisse, 
ut illum tanquam blasphemum condemnaret, sed 
his duntaxat verbis usum esse; Increpel te Do- 
minus. Quin et angeli in angelos insurgunt, quem- 
admodum vir ille desideriorum et prophetarum 
perspicacissimus Daniel suis scriptis explicat. 
Quocirca prout oportebat, ita etiam creata sunt 
omnia, creata vero et facta sunt ita ut et mundo 
salutifera, nec Deo indigna essent. Atque hec 
hactenus, etiamsi citra omnem orationis ornatum 
dicta sint. Jam quzdam scriptis mandanda super- 
sunt, ex quibus sanctissimi Patres el theologi nos 
docuerunt, quidnam de supersubstantiali Trinitale 
sentiendum sit. 


CAP. VI. 


B. Dicnysii Areopagit2, ez cap. 2,De unila et distincta 
theologia, de Patre, et Filo. et Spiritu sancto (&). 

Patrem quidem fontem divinitalis esse, Filium 
autem et Spiritum Deigene divinitatis germina, 
ut ita dicam, divinitus pullulantia et quasi flores, 
supersubstanlialiaque lumina, sacris ex oraculis 
accepimus ; δὶ quonam id tandem pacto flat, nec 
oratione quisquam, nec intellectu consequi potest. 
Item, proinde in omni fere theologica disputatione 
summe Divinitatis sacras laudes intuemur,partim 
quidem, quia unitas sit propter simplicitatem et 


!9 Matth. v 28, 29. 
(4) Vide Patrologiz Grzc& tom. III, col. 674. 


ParRoL. Gn. CXXXIX. 


tione cujus tanquam uniflce potentie, unimur, 

dividuisque nostri diversitatibus, supra mundi 

hujus conditionem, complicatis, in Deiformem 

monadem, eamque unitatem colligimur, que di- 

vinam illam imitetur: partim vero, quia Trinitas 

sit, trium illarum personarum ratione, que ex 
fecunditate supersubstantiali elucescunt, ex qua 
coelestis omnis familia et est et denominatur.]Item, 

Divinitas illa, qua rerum omnium preses, et uni- 

tas et Trinitas celebri nomine dicitur, non ea est 

unitas et Trinitas, que vel nobis, vel alii cuiquam 
eorum quee sunt innotescat, sed ut ipsius unita- 
tem unitate omni superiorem, Deigenamque fe- 
cunditatem vere laudemus, illam trina et una 
Divinitatis appellatione denominamus: cum ta- 
men omnia nomins transcendat, οἱ eorum qus 
sunt essentiam exsuperet. Nulla porro unitas, 
aut Trinitas, aut nullus numerus aut unitas, aut 
fecunditas, nullum denique aliud ex iis qua sunt, 
quod quidem cognitioni scientieque pateat, arca- 
num illud nulla oratione nulloque intellectu ex- 

plicabile, retegere pctes!, quod in ea super Divi- 

nitale inest, que substantia sua nullam non sub- 

stantiam multis parasangis exsuperat. Ipsa vero 
neque ullo nomine, reque ulla ratione, aut ora- 
tione exprimi potest, sed in ipsis adytorum pene- 
tralibus, quasi de medio sublata delitescit. 

CAP. VII. 

Magni Basilii ex epistola αὐ Gregorium fratrem, 
qua de essentiz et hypostaseos differentia. in- 
scribitur (5). 

Ubicunque in sancta Trinitate Patrem intelle- 
ctu assequitur, una eadem opera οἱ ipsum per se 
Patrem intelligit, et Filium cogitatione compre- 
hendit. Qui autem Filium tenet, Spiritum quoque 
complectitur, et consequenter quidem secundum 
ordinem, conjuncte vero secundum naturam, 
trium in seipso confusam et commistam fidem 
expressit. Spiritum item solum qui dixit, 
hujusmodi confessione eum quoque, cujus et 
Spiritus est, nempe Christum, et eum ex quo pro- 
cedit, nempe Deum, ut Apostolus ait, complexus 
est.Quemadmodum autem in cetena, qui annulum 
unum alttingit, simul etiam alterum extremum 
attrahit, ita quicunque Spiritum trahit, ut auctor 


D est propheta,is vero per istum Filii quoque et 


Patris compos factus est. Quod si quis apprehen- 
dat, ab utroque ejusdem latere, hoc quidem ejus- 
dem Patrem, illo vero proprium ejusdem Spiritum 
eadem hac inductione sibi conciliaverit. Neo. enim 
fleri poterit, ul is ἃ Patre separetur, qui semper 
in Patre manet, aut à proprio unquam Spiritu 
disjungatur, qui omnia in ipso agit. Proinde nulla 
prorsus sectio aut divisio excogitari potest, qua 
vel Pater sine Filio, vel Filius sine Spiritu intel- 
ligatur. Imo vero ea in iis conjunctio et divisio 


(3) Vide tom. XXXII, col. 331. 
^S 


1131 


NICET/AE CHONIAT E 


1134 


est, quee nulla oratione explicari, nulloque intel- A bi fuerunt. Sic ergo de Filio, sio et de Spiritu 


Jectu coniprehendi queat: com presertim neque 
hypostaseon differentia continuitatem nature dis- 
trabat, nec essentie conjunctio proprietatem per- 
sonarum, quasi fatiscena et perfluens effundat: 
ita ut mirabili quadam rationein his et oonjuncta 
distinotio, et distincta conjunctio dignoscatur. Ut 
autem hujus rei obscuritati luminis aliquid acce- 
dat, aut potius verilas adumbretur, multicolor 
ille ccelestis arcus, quem vulgus Irin appellat, 
exempli gratia proponatur. Omnium enim colorum 
ejus splendores et distincti videntur,quia cminus 
lucent, et conjuncti, quia mistionum terminos 
non videmus, quibus colorum varletates distin- 
guuntur: ut discernere omnino nequeas quatenus 
extondantur, aut unde initium ducat, vel rutilus, 
vel smaragdinus, vel glaucus luminis spiendor. 
Quo quidem naturre exemplo nos ratio monet, ne 
novitatis vitio laboremus (0) in dogmatum ratio- 
nibus exquirendis, si quando difficllem aliquem 
nodum disquirendo nacti, in. utram nobis partem 
incliaandum — sit,  addubitamus. | Quemadmo- 
dum enim ea qua sub aspectum cadunt qualia 
sint experiri, quam iis temere contradicere 
prostat, ita etiam in dogmatis illis, que de 
rebus arduis instituuntur, illi cognitioni, quz» ra- 
tiocinationibus comparatur,fides antecellat oportet. 


CAP. VIII. 

Magni Gregorii Theologi de Patre, et Filio, et. Spi: 
ritu sanclo, distincta simul et. conjuncta hivini- 
tatis ratio. Er oratione prima de Filio (7). 

Nos autem unius Dei principatum colimus. 
Principatum,inquam,non una circumscriptum per- 
sona ((ieri enim potest, ut unum a seipso dissideat, 
et in multa evadat) qui &quali nature dignitate, 
eodem animi consensu, eadem motione, et. om- 
nium qua &b uno fluunt,in unum concursu consti- 
tuatur (quod quidem in natura procreata fleri 
nullo prorsus modo potest) ita αἱ etiamsi numero 
differat, essentie tamen ratione nou dividalur. 
Idcirco unitas ab initio in binarium excrescene 
in ternario conquiescit. Et hoo nobis est Pater, 
et Filius, et Spiritus sanctius. Ille quidem genitor 
et emissor (quod circa affeclum, tempus, et cor- 
pus intelligo), horum vero alterum genitura, alte. 
rum autem emiesio dicitur. Alioqui nescio quo 
illa nomine dicenda sint, cum ab iis que sub 
aspectuir cadunt abstracta fuerint. Et paulo post: 
Quocirca nostris nos in finibus continentes, unum 
ingenitum, alterum genitum, tertium a Patre et 
Filio procedens introducimus, quemadmodum 
ipse Deus et Verbum testatur alicubi. Quando 
igitur, objiciat quispiam, hiesse ceperunt? Nimi. 
rum antequam ulla temporis observatio fieret, et 
δὶ quid juveniliter enuntiandum eet, quando Pater 
ipse. Quando autem Pater non fuit? Quando nec 


(6) μὴ καινοπαθεῖν, Interpres Euthymii habet . 


ne frustra laboremus, ut legisse videatur μὴ xsvo- 
καθεὶ. 


sancto sentiendum est. Rursum interrogato me, 
ul rursum quoquo tibi respondeam. Quando Filius 
genitus est ? Nimirum quando Paler genitus non 
eat. Quando denique Spiritus processit ? Quando 
nimirum Filius non processit. Sed genitus est 
nullo tempore, supraque quam quis ratione conse- 
qui possit.Et si supra tempus nihil quidquam stsa- 
tuere possumus, quamlibet temporalem significa- 
tionem subterfugiamus (nam voces hae, qwando, 
antea, postea et ab initio, temporis expertes non 
sunt) etiamsi vel maxime adnitamur, vimque 
verbis auferamus, nisi quia spatium illud, quod 
eadem cum sempiternis duratione protenditur, 
nulloque motu aut solis cursudividitur, aut men- 


p surabile lemporis instar est, seculum appellamus: 


Jam 81 cozterni sint, inquies, qui fit, ut principii 
etiam unà cum Patre non eint expertes? Quin ni 
mirum ex illo sunt, quamvis post illum non sint 
Quod enim principio caret, idem et eternum es, 
quod vero eternum est, non omnino prineipio 
ciret, quandiu saltem ad principium suum, hoc 
est Patrem, referatur. Filius ergo et Spiritus, αἱ 
ad causam sui revocentur, principli expertes ncn 
sunt, (constat tamen causam non omnino iis anti- 
quiorem esse, quorum causa est. Nec enim solem 
luce antiquiorem dixeris: » ac si temporis he 
beatur ralio, sine principio sunt: quamlibet tu 
simpliciorum animos prestigii: tuis perterrefacia s. 
Nec ením tempori subjiciuntur, Δ quibus temper 


C ipsum dependet. 


CAP. IX. 
Ejusdem, ex oratione De dogmote et statu 
episcoporum (8). 

Ita igitur Patrem, οἱ Filium, et Spiritum san- 
ctum adoramus, ut divisis proprietatibus Dixini- 
tatem ipsam conjungamus, Nec vero in unum 
tria contrahimus, ne Sabellii morbo corripiamur, 
nec contra unum in tria, diverea quidem illa εἰ 
aliena diducimus, ne cum Ario insaniamus. (t 
enim, queso, planta in alteram partem vergenti 
et prorsus incurvate similes, vi contrariam ἰδ 
partem distorqueamus, et pervereitatemm perver- 
Bilate corrigamus, ac non potius ad mediom 
aspirantes, intra divine pietatis fines consistamus? 
Mediocritatis porro nomine veritatem ipsam inis- 
ligo, ad quam si epectabimus, non aberrabimus: 
id aulem flel, si nec improbe illi contraction 
nec ea longe absurdiori divisioni subscribamus. 
Ita ut neque nomina verbis in unam contracia 
personam multiplicis divinitatis metu, nuda nobis 
relinquamus, dum eumdem Patrem et Filium et 
Spiritum sanctum existimamus, nec potius in 
unum omnia conflari, quam eorum unumquodq»* 
nullum prorsus esse deflnimus (designant enim 
quod sunt, si alternis sibi oedant, aliaque in 


(7) Tom. XXXVI, col. 75. 
(8) Vide tom. XXXV, ool. 1072. 


1133 


THESAURI LIB. ii. 


1134 


aliorum locum transeant), neque oontre in tres ἃ dootoris voce institutus, discipulus infldelis eva- 


naturas vel peregrinas, dissimiles, et inter se 
dissectas, eam quam jure optimo insaniam dixi, 
amplexati : vel principio et ordine carentes, atque 
ut ita dicam, divinitati contrarias. Eo quod hino 
in Judaice paucitatis angustias contrahimur, si 
soli Ingenito divinitatem ascribamus : inde vero 
in contrarium quidem, sed eque malum, vitium 
incurrimus, si tria principia, tresve deos ponamus, 
quod quidem predictis longe absurdius est.Prestat 
enim si neque Patrem quidam ita coimplectantur, 
ut eum vel Patris nomine defraudent, (nam cujus 
tandem Pater dioi queat, si diverse nature oen- 
geatur, et oreaturis accenseatur ἢ neque Chri- 
stum tantopere ament,ut eum Filli nomine spolient, 
oujus enim, queso, Filius audiat, nisi ad causam, 
scilicet Patrem referatur ?) neque in Paire prin- 
eipii dignitatem minuant, qua nimirum pater et 
genitor asseritur. Rerum enim parvi momenti 
nec 8e dignarum, principium fuerit, nisi divinitatis 
ejus, que in Filio et Spiritu cernitur, auctor 
exsistat. Quandoquidem et unum Deutn colere, et 
tres hypostases seu personas, atque illatum quahi- 
libet 80a proprietate presditam confiteri oportet. 


CAP. X. 

Ejusdem, ex oratione in Arianos, et pro seipso 
[Patrem, Filium, οἱ Spirilum communi nomine 
Deum dici, quorum expressa comprehensio vera 
demum, hoc, esb. caelestis felicitas sit. (9).) 

At vero nos Patrem, et Filium, et Spirittith 
sanctum adoramus, atque Patrem Deum, Filititri 
Deum, Spiritum sanctam denique Deum, nisi tno- 
leste feras, unam scilicet eamdemque natüram in 
iribus proprietatibus, que intellectu percipiuntür, 
perfecte sunt, per seipsas consistunt, et numerg 
non divinitate dividuntur. His mihi vocibus uti 
per te liceat, quicunque minis nos hodie territas : 
emteras vero persequatur qui volet, Fieri non 
potest, ut Pater subsistat, ei Filii jacturath faciat ὁ 
neo Filius,si Spiritu sancto privetur. Privatur au- 
tem, si aliquando esse co perit, sique creatura sil. 
Creatura enim Deus non est, baptismum porro 
i mminui nec ego quidem fero: Unus Dominus, 
una files ; unum baptisma *!, Quod mihi si eon- 
feratur irritum, ubi, queso, alterum nanciscar ? 
Quod diciiis ? Heus vos qui baptismum pervertitis, 


seu rebaptizatis! flerine potest, ut quis spiritualis ἢ 


sine Spiritu dicatur ? An vero Spiritus particeps 
ille sit, qui Spirituth non veneratur ? Isne porro 
Spiritum veneratur, qui in creaturam conservique 
nomine baptizatus est ἢ Nunquám certe,quamlibet 
multa dicas, nunquam id persuadebis. Non te fal- 
lam, o prinoipli expers Pater. Non te fallam, o 
unigenitum Verbum. Non te fallam, o Spirittis 
ganote. Scio quid confessus sim, & 480 desciverim, 
quem secutus sim. Non commitiam ut viva fidelis 


!! Eph. iv, 5. 
(9) Tom. XXXVI, col. 236. 


dam. Veritatem confessus sum, non mendacium 
non committam, ut qui baptismo perfloiendus 
venerim, imperfectior abeam : qui ut viverem 
baptizatus Sum, in aqua moriar, quemadmodum 
illa que in ipso partu pereunt, mortemque una 
eum ortu experiuntur. Cur me, quaeso, beatum et 
miserum, recens illuminatum et luminis expertem, 
divinum et impium, eodem temporis motmento 
facis ? Numnam ut hoo naufragio, vel spe refor- 
mationis excidam ἢ Ut rem paucis absolvam, quid 
confessus sis, reminisocitot.In quem baptizatus es ? 
In Patrem. Recte hoo quidem, sed Judaicum. 
Deinde in Pilium. Recte et hoó, at quamvis Ju- 
daicum non sit, nondum tamen perfectum est. 


p Et in Spiritum sanctum. Optime hoc certe, nam 


perfectum est. Age vero, numnam simpliciter in 
hujusmodi nomine baptizalus es, an etiam com- 
mune aliquod horum nomen nosti ? Commune 
certe novi, Ecquodnam est ? Nimirum Dei nomen. 
In hoc commune nomen credito, gressus dirigito, 
eb regnato. Jam ex hoe mundo ad beatitudinem 
illam celestem transmigrasti. Illa porro, ut mea 
fert opinio, nihil aliud est, quam expressior [que- 
dam] horum comprehensio. 


CAP. XI. 


D. Maximi, de Patre et Filio, et Spiritu sancto, 
distinclà simul οἱ conjuncta  Divinitatis ratio. 
[Patris εἰ Filii et Spiritus eandem subslantiam, 
polentiam, et actionem esse.] 

1. Deus unus est, quia divinitas πὰ, principii 
ezpers, simplex, supersubstantialis, irpartibilis et 
itidivisibilis. Eadem «unitas et Trinitas : eadem 
tota unitas, et tota Trinitas : eadem tota unitas,si 
essentie, eadem tota Trinitas, si personarum ratio 
habeatur. Pater et Filius et Spiritus sanctus, DI- 
vinitas eadém. Quseque Patri et Filio et Spiritui 
sancto divinitas inest, eadem tota in Patre toto, 
atque vicissim eidem toti Pater totus inest. Eadem 
tota in toto Filio, atque totus in eadem tota Filius. 
Eadem tota in toto Spiritu sancto, atque totus in 
eadem tota Spiritus sanctus. Neque ex parte in 
Patre Divinitas est, vel ex parte Pater Deus est, 
nequeex parte Divinitas Filio inest, vel ex parte 
Filius Deus est, neque ex parte inest Spiritui 
sancto Divinitas, vel ex parte Spiritus sanctus 
Deus est. Nec enim partitioni Divinitas obnoxia 
est. Neque Pater aut Filius, aut Spiritus sanctus 
Deus est imperfectus. Sed toía eadem perfecta 
perfecte Patri perfecto : tota perfecta perfecte 
Filio perfecto : tota denique perfecta pertecte, et 
eadem Spiritui sancto perfecto inest. Totus enim 
toti Filio et Spiritui sanoto perfecte Pater inest. 
Item totus toti Patri et Spiritui sancto perfecte 
Filius inest. Totus denique toti Patri et Filio per- 
fecte Spiritus sanctus inest. Una enim et cadem 


1135 


NICETJE CHONIAT/E 


1136 


Patris et Filii et Spiritus sancti essentia, potentia, A vero internum quoque dicitur. Tertium denique 


et actio est. Nec eorum quisquam absque altero 

esse aut inlelligi potest. 

2. Ejusdem. Illa universi opifex sancte Trinitatis 
esaentia sola simplex, uniformis,nulla re egens, et 
immutabilis est. Omnis autem creatura composita 
est, que nimirum ex substantia οἱ accidente con- 
Stet, divine providentie auxilio semper egeat, 
haudquaquam mutationis expers. Proinde nec ac- 
cidens Deo, nec qualitas altribuenda. Hec enim 
rebus compositis et mutationi obnoxiis attribui 
golent. Quecunque autem Deo insunt, natura 
insunt, non tanquam acquisita et adventitia. 

3. Ejusdem. Ne habitus et aptitudines in sim- 
plici et infinita sancte Trinitatis essentia quesi- 
veris : ne forte compositam illam profitearis, et 
rebus creatis accenseas. 

4, Ejusdem. Ex iis que sunt, eorum que sunt 
causam  dignoscimus [nimirum Patrem], ex 
eorum autem que sunt differentia, illa enhypo- 
Btata, hoo est, per se consistens, ejus quod esl 
sapientia, nempe Filius, nobis innotescit. Ex natu- 
rali denique eorum que sunt motu, enhypostatam 
quoque seu per 8e consistentem eorum que sunt 
vitam, et vivificam eorum que sunt potentiam, 
nempe Spiritum sanctum intelligimus. 

9. Ejusdem. 8i Verbum eorum que sunt genera- 
tioni preest, nullum unquam hoc Verbo verbum 
antiquius fuit, futurumve est. Verbum autem nec 
mentis exsors, nec vite esl, sed mentis et vile 
particeps. Generantem enim mentem habet, que- 
que sui egsentia consistat nimirum Patrem : habet 
et vitam sui essentia consistentem, scilicet Spiritum 
sanctum. 

CAP. XII. 

Damasceni, ex oratione De Patre el Filio et Spi- 
ritu sancto, distincta simul et conjuncla Divinitatis 
ratto (10). 

Deus et Pater est, qui semper ingenitus est, 
quippe qui 8 nullo genitus coeternum Filium 
genuerit. Deus et Filius est, qui cum Patre sem- 
per est, ab illoque sine tempore sempiterne, sine 
fluxu imperlurbate, el sine sejunctione ab ipso, 
genitus. Deus denique Spiritus sanctus, virtus 
sanctificans, que per se subsistit, a Patre et Filio 
procedit, et in Filio conquiescit, ejusdem cum 


profertur. Spiritus etium multiplex esl acceptio. 
Nam et Spiritus sanctus est ; et spirituales facul- 
tates apirituum nomine designantur. Spiritus in- 
gu per pro angelo bono,item et pro demone capitur. 
Spiritus item anima est. Aliquando etiam intelle- 
ctus, ventus, aer, et otera id genus spiritus sp- 
pellantur. 


CAP. XIII. 


Eadem de re, Ex variis Patribus. [Perfeclze in 
Trinitate persona, in se vicissim singulae. | 


1. Exduabus perfectis hypostasibus,seu personis, 
compositio fieri non potest. Proinde speciem ne- 
quaquam ex personis, sed in personis dicimus. Ex 
quo fit, ut perfectas quidem sancla in Trinitate 
personas dicamus, ne compositio in illis ulla co- 
gitetur. Has autem in se vicissim singulas, pro- 
pter mutuum earum habitum inter se atque rela- 
Üonem asserimus. Quia etiam nec circumscribi, 
neo loco contineri possunt, quia denique una eo- 
rum eademque Divinitas est. 

2. In omnibus rebua creatis, personarum dirisio 
re ipsa deprehenditur. Nam re ipsa Michael & 
Gabriele, Petrus a Paulo sejunctus est, et csetera 
eodem modo. Quod vero commune in his et unum 
est,id cogitatione dignoscitur.Sola enim cogitatione 
angelitatem, verbi gratia, et humanitatem, hoc est, 
communem angelorum οἱ hominum notionem co- 
gnoscimus. At in divina Trinitate secus se res 
habet. Quod enim in ea commune et unum es!, 
id re ipsa perspicitur. Nam re ipsa tres unum 
Deum, unam et eamdem in tribus naturam e 
actionem, unam denique et eamdem voluntatem 
ease certo ecimus. Personarum autem divisio sim- 
plici et nuda cogitatione intelligitur. Nec enim 
eam circumscriptionem, qua persone circum- 
scribi solent, neque intervallum, quo locus a loco 
disjungitur, nec aliam ullam ex iis proprietatibus, 
quibus singula suia quasi finibus contiaentur, hie 
intelligere aut cogitare audemus. Preter pater- 
nitatem, filiationem, et processionem, seu no- 
tiones eas, quibus Pater genitor, Filius genitus, 
et Spiritus procedens intelligitur. Átque hsec 
quidem hujuscemodi ratione flunt, que naturam 
et essentiam quamcunque facile superat. Proinde 


Patre Filioque substantie. Verbum est, quod ἢ Deum unum eos esse dicimus,cum fieri non possit, 


substantialiter Patri semper adest. Verbum item 
est, naturalis motus, quo animus ipse move- 
tur, intelligit, et cogitat, quia nimirum ipsius 
quasi lex et splendor exsistit. Verbum preterea 
esat,internum quoque illud,quod in corde loquimur. 
Adhec, verbum est, animi nuntius, Verbum igitur 
Deus essentia sua et hypostasi propria consistit. 
Cetera tria verba facultates animi sunt, que 
propria in hypostasi haudquaquam considerantur. 
Quorum primum animi naturale germen est, quod 
semper ab ipso naturaliter profluit. Secundum 


(10) Tom, XCIV, ool. 856. 


ut perfecte atque re ipsa eorum personas divida- 
mus, que sine divisione dividuntur, et sine con- 
junctione conjunguntur, propter divisionis et 
conjunctionis eorum rationem, que ea est, ut na- 
tura quacunque et essentia longe prestantior sit. 

3. Distinguuntur hypostases, non essentie ra&- 
tione, sed charaeleristicarum proprietatum, hoc 
est notarum, quee personis insunt. Ex quo fit, εἰ 
ex rebus creatis, que sit Patris et Filii et Spiritus 
sancti, seu propriarum notarum, differentia resci- 
scamus, naturarum ero non item. 


1131 
CAP. XIV. 


Essentiz naturce, generis, speciei, el. formz; item 
hyposlaseos, persona, characteris, et individui iao- 
δυναμία. 

4. Essentia, natura, genus, species, et forma, 
ubi de Deo agitur, idem signiflcant, ut sanctis Pa- 
tribus placet. Item hypostasis, prosopon, hoc est 
persona, character seu nota, proprietas, et indivi- 
duum pro eodem sumuntur. Atque essentia qui- 
dem et natura de omnibus ex equo subjeclisenun- 
tiantur.Uude fit,ut omnes unius essentie natureque 
sint. Hypostasis sutem persona, et individuum, id 
est,quod proprie per seque subsistit, nec divisio- 
nem citra subjecti corruptiouem admittere potest. 

9. Species el forma in sancta Trinitate pro 


eodem capiuntur, et amba denotant essentiau. B 


Ait enim, Qui videl me, videl et. Patrem 13: quo in 
loco visus prescientia et cognitione intelligitur. 

6. Essentia quidem personarnm conjungendarum 
vira habet. Hypostases autem vicharacteristicarum 
proprietatum, seu notarum suarum essentiam di- 
stinguunt. 

7. Essentia quidem nunquam de rebus dicitur, 
que non exstant, ἃ natura sepissime. Hec est 
enim, inquit ille, mendacii natura. Item, Ductus 
equa, inquit, fontem ostendit suum : sermonis 
aulem natura cor, a quo processit, indicat. 

8. Si que communia et universa sunt, ea tota 
et integre de singulis sibi subjectis enuntiantur, 
certe Divinitatis quoque natura tota el integra de 
singularibus suis personis enuntiatur. Siquidem 
commune quid et, universum, natura et [esaentia 
est,singulare autem hypostasis et persona : Bingu- 
lare,inquam,non quod nature partem habeat, par- 
lem vero non habeat,sed quia individuum sit. 

9. Atque essentia quidem commune quid est,quia 
de pluribus enuntiatur : individuum autem singu- 
lare, quia nimirum de uno solo predicatur. 


CAP. XV. 

Nature et hypostaseos differentia, ex Cyrillo, Dio- 
nysis Áreopag. et Alexandrino., Greg. Naz. el 
Theodoreto. 

10. Natura et hypostasis, ex Ecclesie definitione 
et lege, non idem significant : quo enim modo 
commune a proprio, universum a singulo, infinitum 
denique a definito, eodem quoque natura ab hypo- 
slasi differl. Beatum tamen Cyrillum et alios Patres 
utroque nomine ad divinam illam carnis assumptio- 
nem significandam, citra ullum discrimen, usos, 
haudquaquam ambigimus. Abusive enim alias 
hypostasin pro essentia, alias item essentiam pro 
hypostasi usurparunt: non quod idem eas esse 
existimarent, verum quia non Seripture tantum 
sacre, sed ecclesiasticorum doctorum mos hic 
jam olim inolevit, ut multis in rebus cilra discri- 
men quibusdam dictionibus utantur : quas abusive 
aliquando usurpant, scientes verba nihil afferre 


12 Joan. xiv, 9. 


THESAURI LIB. II. 
À incommodi (ut Cyrilli verbis utar), cum res aliter 


1138 


se habeant. Hierophantes quoque, seu sacrarum 
rerum demonstrator, Dionysius auctor est, rationi 
dissentaneum hoc esse,atque adeo preeposteri ju di- 
cii argumentum, si quis vi et scopo rerum postpo- 
sitis, a verborum significatione dependeat. Diony- 
sius quoque Alexandrinus ille rhetor in scholis, 
qua in sibi cognominem Areopagiten edidit, ait, 
ingenitum apud exlernos seu profanos philosophos 
omnem noaiuram significare, que sub aspectum 
non cadit. Adhec essentias quoque apud eosdem 
pro hypostasibus usurpari: οἱ infra. Hujusmodi 
cerle voces apud Areopagitam, Nazian, quoque 
abusive usurpatas deprehendam us.Gregorius etiam 
Theologus ita scribit : Neque vero qui de verbia 
digladiantur, id vitio nobis vertant, quasi pietatem 
nominibus, at non rebus ascribamus. Item, veritas 
nobis non nominibus, at rebus inesse videtur. 
Proinde que abusive dicuntur, ea neque proprie 
id sunt, quod dicuntur, quia nimirum ne proprie 
quidem id dicuntur quod sunt: neque e diverso 
talia intelliguntur, qualia vox ipsa designat. 

Jam vero cum Cyrillus hypostaseon, conjunetio- 
nis, differentie, et proprietatis mentionem facit, 
lunc hypostaseon nomen pro essentiis usurpat,hao 
voce conjunctas naturas per se subsistere demon- 
sStrans, atque docens ejusmodi conjunctionem 
haudquaquam similitudinum quarumdam forma- 
rumque per se minime consistentium fleri, sed 
earum rerum qua subsistunt.Quod ut ita se habere 
constet, idem ipse in prima Apologia primi ana- 


C thematismi adversus Tbeodoreti reprehensiones, 


sic ait: Discat vero obiter, quod si sole per $e 
ipsas ab hypostasibus sejuuct form: cconomica 
illa carnis assumpta conjunctioneinter se coierint, 
cerle rerum quoque ipsarum, si quidem et hyposta. 
8e0n, concursum factum esse. Ceterum sibi diver- 
sam quoque nature et hypostaseos signiflcationem 
non incognitam fuisse, idem ipse in secunda ad 
Nestorium epistola his verbis attestalur : Evangeli- 
cas Servatoris nostri voces, neque duabus hyposta- 
sibus, neque certe personis &scribimus. Item in 
epistola ad Orientales : Evangelicarum, inquit, et 
apostolicarum de Domino vocum nonnullasa theo- 
logis viris ita communiter accipi novimus, tan- 
quam de una peraona prolate sint : nonnullaa item 


D dividi, tanquam de duabus naturis pronuntiate 


fuerint. Idem alibi sic ait: Duplex non est unus et 
solus Christus, quibus verbis usus est unius 
hypostaseos ratione. Nam si naturarum ratio ha- 
beatur, duplex quoque dici potest. 

Certe cum simpliciter et citra differentiam pro- 
cedit oratio, non solum Patres, sed divinam quoque 
Scripturam, libere vocabulis et simpliciter uti 
deprehendimus. Beatus enim Apostolus interiora 
hominis, hominem, ejusdemque exleriora, homi- 
nem rursus appellat: partibus nimirum totius 
appellationem tribuens. Prophete autem contra, 


1141 
-Privantta contrario modo de Deo enuntiantur. 


3. Ejusdem. Deus et eorum qus sunt terminus et 
infinitasdicitur. Terminus quidem, qui ea terminet. 
Infinitas vero, qui supra ea protendatur. Ejus enim 
infinitas, que cuncta terminat, infinitis modis patet. 


4. Ejusdem. Et magnum et parvum de Deo, qui 
rerum omnium causa est, contrariis modis elfe- 
runtur. Magnum quidem, plerisque Seripture in 
locis. Parvum autem bis ex verbis, In aura Lenui, 
colligitur. Magnus certe dicitur, quippe qui magni- 
tudinem rebus tribuat, cujus infinita magnitudo 
sit, qui denique magniludinem omnem exsuperet, 
cujus magnitudo quantitatis, mensure terminique 
prorsus erpers exsistat. Parvum autem sive tenue, 
id in Deo predicatur, quod in nullum tumorem 
molemve excrescit, quod nullo spatio definitur, 
quod libere per omnia penetrat, et usque ad divi- 
sionem anime et spirilus pertingit, atque etiam 
conceptiones et cogitationes cordis, imo ea que sunt 
oinnia discernit, nulla enim res procreata ei obscu- 
ra est, Et parvum quidem hoc quantitatis expers, 
immensum et infinitum est: atque licet nullo com- 
prehendi modo queat, omnia tamen comprehendit. 


5. Idem insuper et diversum de Deo praedicatur. 
lllud quidem eo in loco, Tu autem idem ipse es, hoo 
autem in illo, Domíne, Domine, quis similis tibi 307 
Idem ergo dicitur, quia non immutatur, imo sem- 
per eodem se modo et consimiliter habet, item 
quia non misoetur, non eget, noa crescit, non 
imminuitur, quia denique iis qua sunt tribuit, ut 
eadem dicantur. Diversum vero, quia pre illo 
nulla res sit. Omnia enim que sunt, ab eo, qui 
revera est, creata sunt: et ipse superior omnibus 
est, et ab omnibus ita diversus, ut nulli eorum 
ordini accenseri queat, preterea vero, quia ea crea- 
verit, qui diversa et differentia sunt. 


6. Dicitur etiam similia. Ait enim, Ego visiones 
multiplicavi, et in manibus prophetarum assimilatus 
sum *!, quia nimirum apparebat eis hao vel illa 
forma, rebusque similis fiebat que sub speclem 
cadunt, ad hec etiam, quia vim illam tribuit, 
qua similitudo inesse videtur. Ait enim, Faciamus 
hominem ad imaginem et similitudinem nostram **. 
Sciendum porro eadem Deo et similia et dissimilia 
dici. Similia quidem, quia quoad ejus fieri potest, 
eum imitantur, qui est inirritabilis, Diseimilia vero 
quia effectus a suis causis multum distant, el iin- 
mensis intervallis disjunguntur. 


7. Quies insuper et motus in Deo dicuntur. Quies 
quidem, quia in seipso Deus manet, iminotusque 
perstat, quia etiam a seipso transferri alio non po- 
test, quia denique rebus omnibus velut expansus 
iucubat. Motus autem, non eo quidem, quod motui 
mnentis, aut anima, aut nature, aut loci, aut ulli 
denique motuum illorum, qui vulgo dicuntur, 


?0 Paal. xxxvitt, 9. 
xv, ἀ. 


11 (se. xn, 10. 


THESAURI LIB. Il. 


À obnoxius est, sed comprehensionis illius ergo, qux» 


4142 


detineri aut coerceri nullo modo potest: item 
immobilium illorum progressuum ratione, quibus 
Deus providentia sua iis que sunt infunditur, illa- 
rum denique actionum ratione, que nullis non 
actionibus excellentiores sunt. 

8. Ejusdem. Quemadmodum sancti homines do- 
mus Dei dicuntur: ait enim, Habitabo in eis, et 
inambulabo ?* : ita etiarn sanctorum hominum do- 
mus Deus est. Davides enim ait, Esto mihi in Deum 
proteclorem, el in. domum relugii, ul salvum me (a- 
cias *. Atque ipsius quidem Doinini hec verba sunt, 
Vos in me eslis, et ego in vobis ὅδ, EL quemadmo- 
dum ita in illis Deus est, ut neque contineri, neque 
circumscribi queat : sic etiam ipsi ita in Deo sunt, 
ut cum ejus essentia nequaquaui misceantur, aut 
confundantur. 

9. Ejusdem. Quanquiun qualitatis oranis quanti- 
tatisque Deua expers est, Dei tamen latitudo in- 
telligitur lata illa progressio qua rebus omnibus 
providet, longitudo autem, vis illa divina, que 
supra omnia superesxtenditur: profunditas deni- 
que, occultatio illa, qua fit, ut ille ab eorum que 
sunt nullo percipi cognoscive queat. 

10, Ejusdem. Deus in sacris mysticarum visio- 
num Dei apparitionibus canus et juvenis fingitur, 
et canus quidem, antiquuin : juvenis vero senio 
minime obnoxium significat: vel juvenis etiam 
ratione arithmetica antiquitatem divinam deno- 
tat. Unitas enim, et que sunt unitati adjunota, 


C, antiquiora sunt iie, que illa numero longe diffusio- 


D 


3: Genes. 1, 20. 


re superant, 
141. Deus quidem omnibus adest: nec enim uni 
loco ita est addiotus, ut ab alio absit : sed universa 
complectitur : at non omnia illi adeunt: sed que- 
cunque digna sunt, que ad Divinitatem propius 
accedant. Nos autem illi tum demum adsumus, 
cum illum casatissimis votis invocamus, hoo est 
mente nullis sordibus inquinata, atque ita ut qui 
ad Deum &coedamus, idonei censeamur. Quemad- 
modum autem, si catena multis contexta lumini- 
bus, et coeli vertice suspensa ad nos usque pertin- 
gat, nos alternis eam manibus apprehansam 
deorsum quidem trahere videmur, re autem vera 
deorsum eam non trahimus, cum eadem supra 
infraque propendeat, imo potius nos ab illa sursum 
ad sublimiores ejus radios trahimur: vel, quemad- 
modum 58i navem conscendauus, et rudentibus 
innitamur, qui nobis aliquoe scopulo protenduntur, 
quasi ex professo porriguntur, ut eos comprehen- 
damus, scopulum nequaquam ad noe, sed nos potius 
ipsos una cum navi propius ad scopulum admove- 
bimus: ita precibus quoque noslris nequaquam 
Deum ad nos altrahimus, qui ubique adest, 
sed nos ipsos ad illum divina ejus comimemoratio- 
ne et invocatione sublevamus et evehimus. 
351 Cor. νι, 16. 


* Psal xxx, 3. !5 Joan., 


1145 


T THESAURI LIB. II. 


1146 


eam delegit, quam contristetur, qui pretermisit. A Et Seraphim stabant in. circuitu ejus, sex alae un , 


Quod quidem iis usuvenire solet, quibus adhuc 
sitientibus scyphus e manibus extortus est : vel iis, 
qui quamvis conlinere quid nequeant, se tamen 
habere arbitrantur: aut quos fulgetre splendor 
deseruit, cum primum affulsit. Hec me cogitantem 
ratio dimisit, abjectioremque reddidit, atque effe- 
cii, ut mihi persuaderem, mecum melius actum 
iri, si vocem laudationis audiam, quam si eorum 
me doctorem profitear, qua vires meas exsuperant. 
Majestas, altitudo, dignitas, pure denique cole- 
stesque nature vix claritudinis Dei capaces sunt, 
qui &bysso contegitur, tenebrarumque latibulis 
delitescit, cum purissimum sit lumen majorique 
hominum parti inaccessum. Siquidem et huic rerum 
universitate inest, et extra rerum universitatem ex- 
currit. Qui bonitas est universa, imo nullam non bo- 
nitatem exsuperat. Qui menti lumen suggerit,men- 
tisque velocitatem et sublimitatem effugit, tantum 
semper secedens, quantum comprehenditur, atque 
amatorem ad superiora fugiendo sublevans, seque 
ipsum quasi furtim subducendo comprehendens. 


CAP. XIX. 

Chrysostomi, ex libro, De eo quod comprehendi non 
potest. [Si sapientia. comprehendi nequeat, mullo 
minus natura poteril.] 

Mirabilis, inquit, facta est scientia tua ex me, 
exaltata est, et non potero ad eam ?'. Ea est sa- 
pientie divine profunditas, ut in ea exprimenda 
Propheta vertigine quadam laborare videatur. Quis 
eo, quiso, temeritatis prolapsus est, ut naturam 
Dei sibi cognitam et perspectam dicere audeat, 
dicentis : Inceria el occulta sapientie (use manife- 
slali mihi *'* ? clamantis. Sapienti:e ejus non est 
numerus ?*, seu comprehensio ? οἱ in tantam quis 
audaciam prorumpat, ul de natura, que a nullo 
comprehendi potest, quidquam affirmare audeat? 
Quid ais? Fierine poterit, ut cum Dei sapientia 
comprehendi non possit, ejusdem natura compre- 
hendatur ? Majestas ejus infinita est, et essentiam 
ejus cireumscribes ? hoc certe facto certam insa- 
niam tuam prodis. 

2. Ejusdem. Angeli tantum glorificant, alii, 
Gloria in excelsis Deo **, dicentes: alii, Benedicta 
gloria ejus ex loco sancto ejus 89, id »st, ubicunque 
sit ille: neque enim Deo locus assignatur, cum di- 
vinitas circumscribi non possit: alii, Sanctus, 
Sanctus, Sanctus, Dominus Sabaoth ?!. Homines au- 
tem in illius natura pervestiganda plus equo solli- 
citi sunt. Quantus ejus timor supra, tantus infra 
contemptus est, usque adeo illi mnagnacum religione 
benedicunt, hi temeraria curiositate laborant. 

3. Ejusdem. Alio loco Isaias inquit, Vidi Domi- 
num sedentem in solio alto atque excelso, eo nimi- 
rum qui comprehendi non potest. Cum ergo so- 
lium Dei humana mente sublimius sit qui fleri 
potest ; ut is comprehendatur, qui solio insidet ? 


"* Psal. r£, 8. 
93 Joan. 1, 18. 


*! Pgal. xxximn. 
823 ]bid. I seqq. 


B 


C 


D 


etsex ale alteri. Quarum duabus facies suas. tegc- 
bant, et duabus pedes: duabus denique volabant, et 
inter. se clamabant, Sanctus, Sanctus, Sanctus, Do- 
minus Sabaoth 33. Seraphim oculos avertunt, el du- 
pliois muri loco alas pretendunt: quia nimirum 
splendorem illum ferre non possunt, qui ex solii 
gloria, vel ad terrorem usque, diradiat. Atque pe- 
des obtegunt, pre stupore. Ita enim natura nos 
quoque comparati sumus, si quando nos maximus 
aliquis stupor, aut admiratio invadat, ut corpus 
undique contrahamus. Quo quidem temporis mo- 
mento anima quoque idem perpessa, et ab aliis 
qua extrinsecus et in cute apparent actiones suas 
eontrahens, ad interioraconfugit. Ipsoque corpore 
non secus atque propugnaculo quodam circum- 
munitur. Jam quatuor alarum usum nosti cetere 
quid sibi velint, accipe: Duabus, inquit, volabant. 
Hoc indicio ad sublimia semper aspirare, nec un- 
quam deorsum oculos deflectere constat. Alarum 
enim involucro angelice nature sublimitas et vo- 
locitas designantur. Est vero alia quoque ratio. 
Quod enim alis duabus caput, duabusque pedes ob- 
tegebant, eo principium et finem nullius oculis 
patere, nullaque disquisitione indagari posse signi- 
ficabant. Mediarum porro alarum remigio volabant, 
ut hoc indicio de rebus mediis disputationem theo- 
logicam ineundam esse docerent, nimirum quod 
Deus seit, quod sapiens, quod omnipotens, et cx- 
tera id genus. Et clamabant inter se : Sanctus, San- 
cius, Sanctus, Dominus Sabaoth. Hoc utique admi- 
rationis symbolum est, presertim cum neque 
lumen ipsum, neque divinam naturam intue- 
rentur. Sed eo illa qua videbantur, se demit- 
tebant : nec tamen illorum que eo se demittebant 
gloriam ferre poterant. Eo enim se demittebant, 
quod in sua natura non viderentur, sed pro re- 
spicientium imbecillitatis modulo sui manifestatio- 
nem dimetirentur. Porro quod eo se demiserint, 
vel ex ipsis Scripture verbis perspicuum est : Vidi 
enim, ait, Domtnum. At vero Deum memo vidit un- 
quam, qui forma,qui quantitate, qui denique quali- 
late careat. Quis hoc ait? Unigenitus,qui sedet in sinu 
Patris, ipse enarravit 83, Deinde subjicit : Sedentem. 
At vero Deus neque sedet, neque stat. Hi enim 
habitus corporibus competunt. Tum subinfert : In 
$0lio, αἱ solio Deus nequaquam circumeluditur. 
Qui enim hoc fiat, cum circumscribi non possit? 
Jam cum Seraphin, que Deum ingenti corona cir- 
cumstant (quod quidem non locum significat, 
sed singulare nescio quid quod a puritate conse- 
quuntur), cum Seraphin, inquam, ne Dei quidem 
eo 8e demittentis gloriam intentis oculis obtueri 
valeant: homines, scilicet, essentie ejus gloriam 
nulli perviam intentis oculis obtueri contendunt. 
Tametsi tanto ab illis interstitio differamus, quanto 
ceecus ab eo qui videndi sensu preditus est. 


** Psal. cxrvi, b. ?* Luc. 1,14. 89 Ezech. πὶ, 12. 3: 1588. vr, 8 - 


1149 


THESAURI LIB. II. 


1150 


oredat necesse est, quicunque sapit, pietatem- A est, quod nos, qui orthodoxe fldei assertores su- 


que ampleotitur. 
CAP. XXII. 


De^nonstratio ex communibus | notionibus, 
in Trinitate Deum esse. 

Cuivis homini, qui mentem divinitus insitam 
habet, hsc ultro quoque inheret opinio, quod 
Deus substantia sit, qu:&e substantiam omnem et 
potentia, quie potentiam superet : actio denique 
omni actione superior, αἱ qui neque seectioni, 
neque compositioni, neque passioni ulli sit ob- 
noxius. Nee tamen 8 ratione minus is aberrat, 
qui Deum substantie, potentie ot actionis exper- 
tem esse arbitratur. Eque vero aberrat a veri- 
tate, qui Deum substantia, et qui potentia, et 


unum 


mus neque alium Deum, ex quo Verbo et Spi- 


ritus procedunt, neque item procedentes ipsos 


alium et alium esse docemus : imo unum ex 


tribus Deum unius nature, voluntatis, imperii, 
et dominationis. Hinc enim deorum unitas eaque 
individua elucescit. Alias, qui fierit potest, ut 
que in unam eamdemque naturam, voluntatem, 
et potestatem conjunguntur conjungenti nobili- 
tate contumeliosa sint ? 


CAP. XXIII. 
Adversus eos, qui nos in tres deos credere dicunt. 


Nequaquam in tres deos credimus, hoc absit ! 
sed in. unum Deum omnipotentem, qui tribus in 


qui actione privat. Quodcunque enim triplicis B personis dignoscitur. Unam in tribus na'*uram, 


cognationis primum divellere quispiam ausus 
fuerit, eo duplicem blasphemiam adversus Di- 
vinitatem ejaculabitur. Quemadmodum enim quod 
substantia caret, Deitas non est : ita neque quod 
aut potentia, aut actione privatur. Nam qui fleri 
potest, ne id supersubstantialis substantia sit, ex 
quo nulla non substantia procedit ? Nec vero magis 
fleri potest, ut id ex quo potentia et actio quevis 
scaturit, illis ipsis careat. Ex illa ergo nulli non 
hominum insita notione patet quam minime 
sit absurdum, imo etiam necessario consequatur, 
ul trina Dei potestas celebretur. Una quidem sub- 
stanti supersubstantialitas, una item potentie 
superpotentialitas, una denique actionis simul 
δία identitas. Que tria ex eadem causa, eodem- 
que principio simul procedunt, οἱ simul eluce- 
gcunt. Nam cum omnis substantia hoo ipsum 
quod est a Deo acceperit, fit ut neque sine po- 
tentia neque sine actione deprehendstur. Jam 
qui fieri potest, ut qui hec rebus qua sunt im- 
pertitus est, donumque in illis suum ita conser- 
vat ut dissolvi dissiparive non possil, vel ipse 
prius non hec fuerit, vel immutationem quam- 
dam et privationem eorum que sua essent per- 
pessus exiastimetur ? Quod si his contradicere 
nemo queat, perspicuum est, unam Deitatem in 
tribus esse adorandam. Ea vero sunt Pater, Filius, 
et Spiritus sanctus. Vel etiam hoc pacto demon- 
Blrari polest ; Ura Deitas, que quidem a theologis 
mens universi deflnitur, ab intelligentia et cognato 


intellectu non sejungitur. 8l quidem mens huud- D 


quaquam esset, nisi simul exaisteret intelligentia, 
nec intelligentia vicissim si intellectu privaretur. 
Hoc theologicum axioma vel hac sacra ratione 
confirmabitur. Neo aliud ex alio aut. divisum aut 
sejunctum est, neque aliud prius, aliudve poste- 
rius, et tamen tria eunt. Nec enim quod mens, 
id ipsum est intelligentia, et intellectus, quo- 
niam nec illa sunt mentis nomine censenda, 
quamvis ex mente procedant, et mens simul sit 
cum illis. His porro aliud natura, dignitate et 
conjunctione haudquaquam oonversa aliud ha- 
bitu et proprietatibus conslat. Hinc perspicuum 


unam potentiam, unum oonsilium, unam denique 
actionem cognoscentes, qua innotescat. Neo eo 
temeritalis venias, ut quo id paclo fiut inlerroges. 
Inscitig enim argumentum est, ei quis oum do 
Deo agitur, quo modo scisoitetur. Quandoquidem 
jncomprehensibilis, imo etiam inaccessibilis, et 
incorporea esi Divinitas. Unde fit, ut qualia sit 
explicari nullo modo queat. Que enim oculus non 
vidit, qui cogilationo mens assequi valeat ? et 
que menti pervia non gunt, eane cujusquam 
sermone explicari poterunt ? Ceterum quod in 
Trinitate Deus sit, et veritatis ipsius, et Scriptura 
gacra teslimonio perspicuum est, ut sequen- 
tibus confirmabitur. Percontari aulem, quo id 
modo fiat, hominis improvidi est, et ejus qui se 
suo metiri pede nesciat, Prius enim nosce te- 
ipsum quo modo anima tibi sit infusa, quomodo 
compactus es, quomodo res incorporea corpori 
tuo inhabitet. Utrum igitur corpus tuum cum om- 
nibus suis membris extenditur, an vero in uno 
contractum continetur ? Jam si extenditur, stulta 
est questio, corporum enim proprium est extendi. 
Sin contrahitur, multo stultior, nec enim corpus 
duntaxat incorporeum deprehendetur, sed reli- 
quae quoque partes emortue  convincentur, ui 
qua ab anima vivificante sejunctie sint. Quod si 
eorum que in te sunt cognitionis capax minime 
sis, qui fleri potest, ut ea intelligas, qu: supra 
te sunt ? Nam si judicia Domini inscrutabilia sunt, 
el vie ejus impervestigabiles, quonam modo ille 
ipse inquiretur, aut pervestigabitur ? Quemadmo: 
dum vero aol, tametsi unicus sil, ex se lamen 
lucem et calorem emittit : et 801] quidem lucis no- 
mine significatur :lux porro cuncta qui videntur 
claritudine patefacit, calor vero animantia omnia 
plantasque vivificat : ita etiam Deus Pater Filium 
et Spiritum ita continet, ut unain tribus Dietas 
comprehendatur, Unus enim Deus esl, quia una 
Dietas, quemadmodum οἱ lucem solis solem ap- 
pellamus. Cum enim per foramen aliquod in edes 
ingressus est, ita dicere solemus : Sol ingressus 
domum illustravit, contra, si quando vi solis c&-— 
lefactiva incalescamus, utique nos a sole οὐν 7 


1153 


THESAURI LIB. II. 


11354 


Ego, enim inquit, sum Deus primus, et ego no- À Quibus etiam verbis illum omnibus in rebus in- 


vissimus, et absque me non est Deus 45. Anle me non 
est. formalus Deus alius, non fuit, nec post me 
[uturus est, nec alius est. preter me. Item, Ego 
Deus, nec est. preter me, justus servator, nec est 
praeler me". Quibus certe verbis Valentinum, 
Marcum, Basilidem, et Marcionem vanitatis co- 
arguit, neque enim ante eum, neque post eum; 
alii cuiquam Dei nomen tribuit: sed eumdem 
primum et postremum esse confirmat. 


CAP. XXVI. 


De Patre. Videntur hzc precedentibus ἀμέσως 
adnectenda. 


His porro sacrarum Scripturarum dootrina con- 


circumscriptum esse ostendit: ex cujus nimirum 
providentia omnia dependeant. ldem in alia qua - 
dam hymnodia, seu laudum cantico, ad eum sio 
ait: Quo ibo α spiritu tuo, aut quo. a facie tua fu- 
gtam? Si ascendero in celum, tu illic es; si descen- 
dero in infernum, ades. Sí. sumpsero pennas meas 
diluculo, et habitavero in extremis maris: elenim 
illic manus iua deducet me, et occupabil me  dez- 
tera tua 58, Hec ulique incireumscriptam ejus 
substantiam et potentiam declarant. Isaias quoque 
propheta clamat: Qui sedet super gyrum terrz, 
et habitatores ejus sunt. tanquam locust 58. Alo 
item loco idolorum impotentiam reprehendens, 
hec subjicit, quibus Dei universorum cognitio- 


sentanea est. Servator enim et Dominus noster is B nem adipiscamur. Quis enim, inquit, mensus esl 


est, qui omnem pro nobis justitiam adimplevit. 
Ipse enim dixit Joanni, Sine modo, sic enim decet 
nos implere omnem justitiam *5. Idem quatenus 
homo, oratione usus est, et a Paire petiit, ut 
apostolos doceret. Atque in orationis forma theo- 
logicam doctrinam discipulis insinuavit. Hac est 
enim, inquit, via aterna, ut cognoscat (6 solum 
verum Deum **. [tem, Confiteor tibi, Paler, Domine 
cali et terre, quoniam abscondisti hc α sapien- 
libus et revelasti illa parvulis ". Quin et san- 
ctus Apostolus sic ait: Regi autem saculorum im- 
mortali, invisibili, soli Deo, honor et gloria in 
sdcula seculorum, Amen 38, Item, Unus Deus, 
unus mediator Dei el. hominum, homo Christus Jesus. 
Item : Unus Deus Pater, ex quo omnia *9. Hec et 
hujusmodi pleraque testimonia in utroque "esta- 
mento reperire est, que hanc concordiam confir- 
meni, unumque Deum praedicent, quem tum 
Velere, tum Novo Testamento invisibilem esse 
constat. In Vetere enim ad Mosem sic ait: Non 
enim videbit me homo el vivet V, In sacris autem 
Evangeliis Dominus dixit: Nemo vidit Patrem, 
nísi qué est ex. Deo, hic vidit Patrem. Hoc ipsum 
divinus etiam evangelista sic exclamans alte- 
Btatur: Deum nemo vidit unquam. Indicat vero 
etiam unde id didicerit, subdit enim: Ungienitus 
qui est in. sinu. Palris, ille enarravit. Apostolus 
quoque sic exclamat: lmmortali, invisibili, soli 
sapienti, honor et gloria in secula szs:culorum Amen. 
Item : Quem nemo vidit hominum, neque videre po- 
terit. Immensum porro et incircumscriptum eum- 
dem esse, aliis ex utriusque Testamenti locis 
dicimus. Atque in Vetere quidem Deus ait: 
Nonne caelum et terram | ego compleo? dicit Dominus. 
Item : Colum mihi sedes. est terra autem scabellum 
pedum meorum. Quam domum xdificabilis mihi Ὁ di- 
cit Dominus. Pel quis locus quielis mec. est? 
Davides quoque divinis moribus conspicuus excla- 
mat: [n manu ejus sunt omnes fines terr2 "1: ubi 
manum pro dispensatricis virtutis effectu rsurpat. 


9 [ga. xLIV, 6. *5 Isa. xut, 10, 114. 
x,21. "'5[Tim. |, 17. 


*6 Matth. 
*? | Tim. it, 5 ; Ephes. tv, 6. 
cxxxvin, 7 seqq. Κ᾽ 188. Lx, 22. δι Ibid. 145,18. S59 Ibid. 12 seqq. 


pugillo aquas et celos palmo ponderavit? quis ap- 
pendit (ribus digitis molem terre, et libravil in 
pondere montes, et colles. in statera? Quis adjuvit 
Spiritum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit, et 
ostendit 1lli ? Cum quo iniit. consilium, οἱ instruxit 
eum, et doeuit eum semitam justitiz, εἰ erudivit 
eum scientiam, δὲ viam prudenti ostendit. illi €? 
Deinde quantum humano intellectu et lingua lu- 
tulenta consequi potest, quam immensa sit Dei 
virtus ostendit. Nam si gentes omnes, inquit, 
quasi stilla situle, el. quasi momentum statera et 
tanquam saliva reputata sunt, cui assimilastis 
Dominum, aut quam imaginem ponetis ei *? Quod 
si colum, terra, et aquea natura 'omnem na- 


( turam creatam continent, horum autem omniur. 


mensura divine manus mensura est, perpendant ii, 
qui lingua Deum metiri conantur, quam immensa 
sit ejus natura; manum sibi in animo propo- 
nentes, non que corporis membrum sit, sed ener- 
giam illam, eeu vim effectricem, que cuncta con- 
diderit et gubernet. 

Hc sunt, que de universitatis Deo vetus nos 
Seriptura docet. Ceterum ante dictis longe plura 
cuivis invenire facile est, quibus divinam substan- 
tiam, sapientiam, et potentiam incircumscriptam 
esse patet. In divinis autem Evangeliis Dominus 
Samaritanam hec et similia sentienda esse docuit, 
que cum divinam majestatem loco cireumscriptam 
existimaret, eaque de causa dixisset : Patres nostri 
ín hoc monte adoraverunt, et. vos dicitis, quia est 
locus Hierosolymis ubi adorare oportet *, Dominus 
illam contrarium sentire docuit, nimirum divinam 
naturam incircumscriptam esse. Dixit enim ei: 
Amen dico libi, mulier, quoniam venit hora, et nunc . 
est, quando neque Hierosolymis, neque ín loco hoc 
adorabunt Patrem. Quibus verbis oum divinum 
cultum nullis circumscribi Deus locis docuisset, 
subjunxit : Spiritus est, et adorantes eum in spiritu 
et veritate adorare decet δ᾽, 

Una vero et eadem opere divinam naturam in- 

11, 15.  *6Joan. xvn, 3. ^"! Matth. x1, 25 ; Luc. 


5* Exod. xxxriu, 20. *! Psal, pxxxxiv, 4, 53 Peal. 
5 Joan. 1v, 2. χὰ κι. 


115 


THESAURI LIB. 11. 


1158 


in principio erat, utique semper eral, neo enim A passioni obnoxiam ostendit. Ne enim filii nomine 


dixit, In principio fiebat, vel in principio creaba- 
tur, sed, [n principio erat. Docet vero etiam quid 
esset, subjungit enim, Et Verbum erat apul Deum, 
et Deus erat Verbum ?**, Deinde prooimio resumpto 
subiafert, Ho» erat in principio apud Deum ?*', atque 
hoc quidem communi nomine τὸ ὁμοούσιον, hoo 
est equalitatem substantie indicavit. 

Quod insuper Deum dixerit, his verbis, apud 
Deum, personarum differentiam denotavit : huno 
Filium unigenitum Jesu Christi nomine sepe dixit. 
Sapientissimus porro Paulus eic ait : At wbi venit 
plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum 
ex muliere, factum sub lege : μὲ eos qui sub lege 
erant, redimeret, ul adoplionem filierum recipere- 
mus Ἴ, Item, Cum vero pla-uit ei, qui me segrega- 
vil ab utero matris mea, el vocavit per graliam suam, 
ul revelaret in. mà Filium suum ??. Haec et innu- 
mera alia testimonia invenire est, quibus eum 
Chrislum quoque et eternum Filium, et Patri 
coseternum vocant, quem idem quoque doctor do- 
cens primo quidem loco seculorum factorem esse 
ostendit. Inquit enim : Novissime diebus is(is locutus 
est nobis in Filio, quem posuit heredem universorum, 
per quem [ecit et szcula 9, 

Quia vero qui divina divino sensu intelligere 
nolunt, fieri posse non putant, ut Deo coeternus 
8it, qui ex Deo est : nam dum stulte juxta et te- 
mere naturam divinam humane nature legibus 
subjacere putant, Patrem filio seniorem esse su- 
Bpicati eunt : bealus Apostolus de his abunde dis- 
putans, unigenitum Filium, et ex Deo, et cum Deo 
esse evidenter ostendit. Eum enim splendorem 
glorie nominavit ; siquidem splendor et ex igne, 
et cum igne subsistit. Igni enim splendor innatusg 
est, ut soli radius. Ex quo enim sol, ex eodem et 
radii, sed tamen radiorum causa soli, et splendoris 
igni ascribitur : neo enim sol ex radiis, sed radii 
ex sole oriuntur, et splendor ex igne procedit. 
Pro:nde unigenitus et Filius ex Patre quidem na- 
tus est, Patri autem non secus atque oratio rationi, 
splendor igni, et radius soli coheret. At harum 
rerum nulla per se subsistit, sed in eo hypostasin, 
hoc est sedimentum et subsistentiam habet, ex 
quo enascitur. Deus autem Verbum, splendor glo. 
ri&, energia non est ἀνυπόστατος a Patre, seu 8 


Patris hypostasi sejuncta,sed vivens et per se sub- ἢ 


sistens hypostasis. Nec enim simpliciter Verbum 
nominatur, sed Deus Verbum : nec splendor glo- 
rie duntaxat, sed hypostaseos quoque sue cha- 
racter. Quia enim una eademque imagine res divi- 
nas aperte exprimere impossibile erat, pluribus 
eas hoc pacto Imaginibus dicimus : et splendor 
quidem glorie coseternum, hypostaseos autem 
character similitadinia perfectionem arguit, hypo- 
staseonque seu personarum differentiam docet. 
Verbum autem cum dicitur, generationem nulli 


16“ Joan. I, l. "$ * Ibid. 2. 
v, 17. δι |bid. 21. 82 Joan. xiv. *? Ibid. ix. 


7 Galat. iv, 4, 5. 
*5 Ibid. ** Joan. xvi, 7. 


audito humanis suspicionibus involveremur, mun- 
dique totius Opificem eadem nobiscum lege natum 
arbitraremur, ea de causa Verbum mnuncupavil, 
innuens generationem illam ab omni passione libe- 
raum. Ncc enim menti seu rationi nostre ad ser- 
monem concipiendum et efformandum feminaecoit- 
plexu opus est: a&ut ulla sectio, ullueve fluxus 
tolerandus est; sed perfectus manoens perfectum 
sermonem efficit. Hia ilaque et generationem nulli 
passioni obnoxiain, et coelernitatem Unigeniti di- 
dicimus. 

Est vero etiam ejusdem cum Patre potentis, 
eique aimilis et equalis in omnibus : ut ex Domini 
doctrina discere quivis facile potest. Ait enim : Pa- 


B ter meus eliam nunc operatur, et ego operor 80: et, 


Sicut Pater suscilat morluos, el vivificat 5! οἱ, Om- 
nia quacunque habel Paler, mea sunl ** ; et : Ego in 
Patre, et Pater in me jet, Quividel me videt Patrem, 

Ex his porro que aequuntur incommutabilis ejus 
similitudo perapicua fit. Philippo enim Patrem sibi 
ostendi rogante, seipsum: Dominus osten4it ae vi- 
ventem Patris imaginem esse significans, que per- 
spicuos Genitoris characteres, seu signa, pre se 
ferret. Dixit enim Philippo : Tantum tempus vobis- 
cum sum, et non novisti me, Philippe **1 Patrem, 
inquit, cupis videre, cum me videas? itaque non 
novisti me : si enim me novisses, nequaquam illum 
videre optasses. In me enim Pater videtur : siqui- 
dem hoc ex his verbis inducitur : Qui vidit me, vidit 
et Patrem. Porro hic per aspectum contemplatio 
fidei intelltgitur. Tantum enim, inquit, lempus vo- 
biscum sum, et non me novisli, Philippe Γ non dixit, 
Non vidisti, sed, Non novisti. Videbat eniin Philip- 
pus, id quod sub aspeclum cadebat: divinitatam 
vero, que invisibilis est, non item. Proinde cul- 
patus merito est, qui Filium perfecte non nosset, 
ideirquoque Patrem videre optasset. 


CAP. XXVIII. 
De Syiritu sancto, el ejus charismatis. 


Spiritum itaque sanctum a Patro [Filioque] sub- 
stantiam habere didicimus : cujus substantie mo- 
dus neque creature (increatus enim Spiritus san- 
ctus) neque unigenito Filio similis est. Sanctorum 
enim Patrum nemo diviniSpiritussubstantiam gene- 
ralionis vocabulo signiflcavit : quamvis ipsum ex 
Patre esse, atque etiam divinum, sacra testentur 
Littere. Dominus enim Christus hec de ipso dicit : 
Expedit vobis, ul ego abeam, nisi enim abiero, Pa- 
racletus non veniel ad vos 9, et alibi : Cum aulem 
venerit Paracletus spiritus veritalis, qui cx Patre 
procedit, ille lestimonium perhibebit de me **. Eo 
autem quod ipsum ex Patre procedere ait, Palrem 
fontem Spiritus esse indicat, neque vero, Procedet, 
inquit, sed Procedit, eamdem utriusque naturam, 
substantiamque individuam et indíferentem, pex- 


8 (Galat. 1, 15, 16. 19 Hebr. 1, t. 
* Joan. xv, 25. 


80 Joe€9€c * 


11061 


THESAURI LIB. II. 


1162 


H breis censebatur. Samaritan! eumdem Tabedi- A extolleretur, imo vero, qui non extremum hoo de- 


cont, verb. vim ignorantes. Heo cum minus ve- 
cordes illi adverterent, deos diversos appellave- 
runt. 


CAP. XXX. 


Ejusdem Chroniatm [ Trinitatis demonsiratio, a 
irutinz equilibrio, duplici alarum seraphícarum 
Trinilate, Trisagio.] 

Dubitantibus autem, quanam de causa Filius 
enuntiatione medius assumitur, extrema autem 
Pater et Spiritus Sanctus occupent, respondere 
possumus, quod cum Deus statera justitie dicatur 
eadem prorsus ratione, qua stateram dicimus, is 
quoque ordo in natura divina excogitatus est, ut 
medium locum Filius occupans summam equalita- 


tem cum duobus extremis conservet. Ipse enim et p 


primam illam mundi fabricationem, et oam que 
gubsecuta est generis reformationem perfecit. Ce- 
terum atatere exemplo,equalis illa virtus et poten- 
tia subindicatur, que in Trinitate (cujus immensa 
est potentia) elucescit cum ex tribus illis personis 
nulla quidquam amplius sursum ferat, quam illa 
que deorsum vergit, sed in equilibrio honoris, 
glorie et substantie libretur, et theologica con- 
stantia persistat. Ex quo fit, ut in rebus quoque 
gonerationi obnoxiis equalilas detur, e&equumque 
tanquam trutina pensetur. 

Imo duplex quoque seraphicarum alarum trini- 
tas sancte Trinitatis myslerio proportione quadam 
respondet; medium enim Patri, extrema autem 
Filio et Spiritui respondent; trinaque adeo sanoti- 
tstis enuntiatio cum per se prorsus immulabilis 
exsistat, tres personas substantia, virtute poten- 
liaque immutabiles enigmatice designat, imo etiam 
substantie «qualitas et unitas illa, que tribus 
inest, certa inductione et illatione unioum esse 
Dominum confirmat. Ale quoque duplices omnem 
illam cognitionem denolant, que ad nos illorum 
beneficio descendit, etiamsi spiritus illam admi- 
nistrantes ab omni sint materia remoti, nec sim- 
plex illa degcendat sod ejusmodi materia constans, 
que typis et figuris nostratibus conveniat, atque 
&deo composita compositis peraccommoda sit. Du- 
plex autem est res omnis materialis, que nimirum 
ex materia et forma constet, Dictio porro,Sanctus, 
id subindicat, quod sanctis superinsidet, cum quo 


decus fuerit, si ad majus laudis argumentum per- 
turbationibus illis, quibus omnes obnoxii sumus, 
liberum esse Numen asseramus? Sed id potius, 
quod segregatum, et ceteris omnibus longe su- 
blimius est, οἱ quasi quodam recessu sepositum 
indicat.Qus dictionis significatio frequens in Seri- 
pturis occurrit, ut: Omne masculum  adaperiens 
vulvam, sanctum Domino vocabitur 58, id est segre- 
gatum. Item in libro Judicum : Pariet Filium, et 
non ascendet. ferrum super caput ejus, quoniam san- 
ctificatus est puellus 9, et innumeris in locis. 
Eodem etiam sensu locum, vel panem, vel vinum 
sanctificari dicimus, que Deo segregantur, neo 
in communem aliquem usum cedunt. Proinde 
simul atque ad altare sacerdotes introierant, sacro- 
rum Psalmorum cantor superius exclamabant: San- 
etus Deus, Sanctus fortis, Sanctus Immortalia. 
Quod quidem laudum preconium ex veneranda 
illa Seraphici ordinis confessione compositum est. 
Idem porro canticum ex Cherubico etiam preconio, 
musicoque sacrorum Pealmorum cantu constare 
discimus, cum in psalmo quidem fSanotus Deus, 
fortia, vivus canatur. Ubi certe dictio Vivus loco 
dictionis Immortalis, tanquam idem signiflcans 
assumpta; dictio!autem Fortis in integro retenta, et 
hoo modo sacra demum cantio contexta est. Deus 
tamen obiter, et Sanctus, ex adversario impiis ido- 
lorum cultibus opponuntur. Quse quidem terrena 
sunt, opereque manuum hominum, atque abomi- 
nationes revera. Fortis autem eisdem opponitur, 
quatenus muta, immobilia et infirma sunt. Immor- 
talis denique, quatenus nec respirant, nec operan- 
tur, neo ulla viie scintilla fruuntur. Ceterum 
supra memorati cantici compositio beato Prooclo 
Constantinopolitano pontifici ex revelatione inno- 
tuisse fertur, qui angelis quidem sacrum hunc 
hymnum modulantibus illo, ipse primus omnium 
initiatus est. 

Enimvero senariusille quoque primorum dierum 
numérus cujusinlibro de mundi generatione mentio 
fit, typo quodam trinam Dei cognitionem exprimit; 
quod quidem cum aliis aliquot ex locis,tum ex hoo 
perspicuum est: Dies diei eructat verbum, et nox 
nocti indical scientiam !. Item ex hoo; In capite 
libri scriptum est de me *. Quicunque enim de pri- 


nulla prorsus alia sanctitas conferri queat. Quot- D mis illis diebus exposuerunt, obscuri nihil eloeuti 


quot enim Divinitatis ratione sancti dicuntur,haud 
dubie profani et impuri, quemadmodum omnes 
quoque reges servi,el ea que sunt non esse cense- 
buntur, si cum Deo, id est eo qui vere est, con- 
ferantur. Hac ergo dictione, Sanctus, excellentia 
in Deo et preerogativa denotatur, idque adeo, quod 
dignitate sua rerum omnium naturas exsupe- 
ret. Sanctum enim hoo loco non id signiflcat,quod 
a sorde qualibet corpus aut animam  polluente 
purum exsistat, absit | Quo enim encomio Deus ita 


98 Exod. xiv, 19. ** Judio. xin, 5 ; xvi, 17. 
PaTRoL. Gn. CXXXIX. 


! Peal. xvi, 3. 


gunt. Nam caput et principium libri, id est totius 
Scripture divinitus inspirate, ille dierum senarius 
numerus est, quibus fabrica mundi consummata 
fuit. Ex quorum magnitudine et decore Creator 
innotescens laudibus effertur. 

His Gregorii quoque Theologi vox attexenda, 
que quidem nobis ad ires usque personas divini- 
tatis. mysterium revelatum fuisse testatur. Unitas 
enim,inquit, ob insitas opes emersit. Dualitas au- 
tem ubertate materie et forme, quibus corpor 


3 Psal. xxxix, 8. 
NA 


1165 


THESAURI LIB. II. 


1106 


que non fuerit. Cum tres inter se conjuncti unus À que specimen attribuamus : alia quidem ratione 


sit Deus, sola cujusque differentia in essentie 
communione individue personam dividente. Bolus 
enim Pater, Pater. Solus Fiius, Filius. Solus 
Spiritus Sanctus, Spiritus. His enim differentiis 
non convertuntur inter 86. Sed in his individue 
quidem dividuntur, essentie aulem ratione com- 
municant. Trinitas, simplex, insecabilis, incompo- 
sita, ex tribus perfectis per se perfecta, et plus 
quam perfecta est. Cujus una natura, divinitas 
et voluntas,una denique actio glorificatur. Quorum 
enim natura una est, eorum voluntas et actio una, 
quemadmodum beato Basilio docente didicimus. 

Confitemur item unam sanote Trinitatis perso- 
nam, unigenitum, inquam, Dei Filium, Deumque 


miracula edenii, alia item patienti Divina siquidem 
nature ratione signorum virtutem deprompsit, ex 
humane autem forme prescripto, eas passiones 
non detrectavit, quibus ea natura obnoxia est, ot 
in seipso passiones nostras in passionum vacuita- 
tem transformaret, prout his verbis attestatur 
Apostolus : Oportet corruptibile hoe induere incor- 
ruptionem, et morlale hoc induere immortalitatem 5, 
Nec enim ille humani generis amator humanis, at 
nulli reprehensioni obnoxiis, passionibus objici, et 
quamvis Deus esset immortalis, anima tamen 
mediante corporaliter morti affigi dedignatus est : 
&nima, inquam, omnibus in rebus perfecta, suis- 
que numeris absoluta, et cui nihil omnino ad 


nostrum, Patri et Spiritui Sancto consortem et p humanitatis perfectionem deesset. Humane porro 


comternum : a Patre quidem ante secula genitum, 
quantum ad divinitatem : eumdemque in ultimis 
et prefinitis lemporibus, ut. genus humanum ser- 
varet et reformaret, e celis descendisse, seu vo- 
luntaria exinanitum humilitate pure Deipareque 
Virginis Marie ulterum subiisse, que ἃ Spiritu 
sancto prepurgata corpore et animo fuerat, ex 
ejusque sancta et incorrupta carne, in subsisten- 
tia propria carnem ussumpsisse : ita ut consub- 
stantialis nobis effectus, eam in ipsa, mediante 
anima rationis et intellectus participe, compinge- 
ret atque efformaret. Qui ex eadem Virgine inte- 
merateque Matre natus est, supra quam dici aut 
excogitari ullove intellectu percipi possit. Cum 
enim sine semine, supernaluralisque conceptio 
fuisset, ineffabilis quoque partus et inenarrabilisg 
fuit. More itaque nostro, qui supra nos erat Chri- 
stus et Dominus processit, omnia nostra essentia- 
liter in se ferens, uno peccato dempto, totus homo 
factus, totusque Deus manens, idem terrenus et 
celestis, visibilis et invisibilis, mortalis et im- 
mortalis. Duc enim nature indivulsa conjunctione 
coherentes unum nobis Emmanuelem perfecerunt : 
ita tamen, ut citra ullum defectum  proprie- 
tales naturarum, ex quibus compositus est, 
Sartas tectas conservaret. Cum enim totus simplex 
esset, secundum divinam, eamdemque paternam 
et eternam generationem, duplex processit secun- 
dum maternam eamdemque temporariam et cor- 
poralem generationem.Itaque tametsi duas Christi 
Dei nostri generationes profiteamur, unam tamen 
ejus pereonam predicamus,cujus essentia duabus 
in naturis perfectis elucescat. Quamvis enim una 
sancte 'T'rinitatis persona esset, mansit tamen, vel 
cum Verbum caro factum est, perfectus in Divi- 
nitate, idemque perfectus in humanitate : Divini- 
tate quidem Deo Patri consubstantialis, idemque 
nobis humanitate consubstantialis : patibilis carne, 
impatibilis Divinitate. Unde flt, ut alii miracula, 
et alii passiones non distribuamus : ged tanquam 
uni eidemque Domino nostro Jesu Christo utrum- 


* I Cor. xv, 53. 


perfectionis index mens ipso est, qua volumus, et 
8 brutis animantibus differimus. Eorum enim 
que mentis experlia sunt, nullum velle potest, 
Quidquid autem voluntate, idem et intellectu pre- 
ditum est. Ubi enim mens, ibi eliam prorsus in. 
tellectus est. Jam si Servator perfectus homo fuit, 
in Divinitate perfecta manens, procul dubio neque 
mente, neque voluntate caruit. Qui autem huma- 
nam Christi animam naturali voluntate privare co- 
nantur, eam mentis expertem, ipsi mentis exper. 
tes descripserunt, et passionem et mortem impa- 
tibili nature ascribentes. Qua quidem heresi hoo 
consequuntur, ut perfecte salvi facti non videamur. 
Nec enim naturalem humanitatis ejus voluntatem, 
naturalemve actionem negamus, ne una eademque 
opera dispensationis salutis nostre caput et sum- 
mam antiquemus, et Divinitati passiones asori- 
bamus, ut astruere conati sunt illi, qui una illum 
voluntate, unaque actione, non sine magna impie- 
tate, recens excogitarunt impiamque Arii, Apolli- 
narii, Eutychis, et Severi heresin Innovarunt. 

Nos autem orthodoxe confessionis assertores 
unum eumdemque Christum Filium Dominum 
unigenitum astruimus, qui duabus in naturis in- 
confuse, simpliciter, inseparabiliter, individue di- 
gnoscitur. Ita tamen, ut nullatenus naturarum 
differentia vi conjunctionis sublata sit, imo potius 
utriusque nature proprietas integra permanserit, 
et in unam personam cnamque hypostasin con- 
currerit: non ut in duas personas partitionem di- 
visionemve admiserit, sed unus idemque Filius 
unigenitus, Deus Verbum, Dominus Jesus Christus 
perseveraverit : quemadmodum superioribus tem- 
poribus prophete de ipso vaticinati sunt, ipseque 
adeo Jesus Christus nos docuit, sanctoramque Pa- 
trum symbolum nobis quasi per manus tradidit, 
Duas in eodem volitiones, seu voluntates, duasque 
actiones, citra divisionem, mutationem, partitio- 
nem, confusionemque ex sanctorum prescripto 
Patrum predicamus,naturales,inquam,vcluntatea, 
non contrarias, quemadmodum impii astruxev e 


1169 


THESAURI LIB. II. 


11170 


enim vult, eadem quoque potest, ul qua orea- A postea Filium habuisset, postea quoque Pater esse 


turas omnes visibiles et invisibiles creaverit, om- 
nes contineat, omnibus imperet, et dominetur 
regno, quod nulli fini mortive obnoxium est, neo 
in se quidquam contrarium habet, quae omnia 
plenitudine suas complens a nullo comprehenda- 
tur, imo potius omnia comprehendat, contineat, 
et exsuperet, qua nullam non essentiam inteme- 
rata permeet, supraque omnia feratur, que nullam 
non essentiam exsuperet, supersubstantialis, et ea 
que sunt transcendens, plusquam divina, plus- 
quam bona, plusquam plena, que principia omnia 
ordinesque deflniat, omnis principii atque ordinis 
preses, que nullam non essentiam, vitam, ratio- 
nem, atque cogitutionem exsuperet, ipsum lumen, 


ipsa bonitas, ipsa vita, ipsa essentia, ut que al- B 


terius beneficio non sit, aut aliquid eorum que 
sunt exsistat, imo iis que sunt essenlie, iis que 
vivunt, vite, iis que ratione utuntur rationis fons, 
omnibus denique bonorum omnium causa sit, 
que omnia ante eorum generationem norit, tan- 
quam una essentia, una divinitas, una virtus, una 
voluntas, una actio unum imperium, una poten. 
lia, una dominatio, unum regnum, quod in tri- 
bus perfectis personis cognoscitur, et adoratione 
una colitur. Creditur autem et adoratur ab omni 
creatura rationis participe, citraque ullam confu- 
sionem conjungilur, et citra distractionem distin- 
guitur, (quod mirum est), in Patrem, el Filium, 
et Spiritum sanotum, in quos baptizati quoque su- 
mus. Ita enim Dominus apostolis mandavit, ut ba- 
plizarent, his verbis : Baptizanles eos in nomine 
Patris, et. Filii, el. Spiritus sancti *. In unum Pa- 
trem, qui omnium principium et causa est, ἃ nullo 
genitum, qui solus sine causa, et ingenitus est, 
omnium quidem Creator, at unius tantum unige- 
niti Filii sui, Domini autem Dei, et Servatoris no- 
stri Jesu Christi natura Pater, sancti autem Spi- 
ritus emigsor exeistat. 

Credimus item ipn unum Filium Dei unigenitum, 
Dominum nostrum Jesum Christum, qui ex Patre 
natus est ante omnia secula, lumen de lumine, 
Deum verum de Deo vero, genitum non factum, 
consubstantialem Patri, per quem omnia facta sunt, 
Cu:n dicimus Ante omnia secula, generationem 
ejus temporis et principii expertem esse indica- 


coepisset, cum Pater antea non esset, atque ex non 
Patre in Patrem mutatus fuisset, qua blasphemia 
quid, queso, magis imp:um excogitari potest ? 
Fieri enim non potest, ut Deus naturali generandi 
vi privatus dicatur, generandi autem vis in eo con- 
sistit, ut ex seipso, sive propria ex essentia sibi 
natura similem procreet. Ex quo fit, ut si quis in 
Filii generatione tempus intercessisse, aut post 
Patrem, subsecutam fuisse Filii subsistentiam di- 
cat, impius habendus morito sit. Ex ipso enim, 
hoo est ex Patris natura generationem Filii fuisse 
dicimus. Et nisi Filiam ab initio una cum Patre 
fuisse, ut ex ipso genitum, concedamus, utique 
Paterne persone mutationem intFoducimus : quia 
nimirum cum Pater antea non esset, Pater esse 
tandem coperit. Tametsi enim creatura postea 
facta fuit, non tamen ex Dei essentia, sed ex eo 
quod non erat in id quod est voluntate et potentia 
ejus producta fuit. 

Nec vero mutationi natura divina obnoxia est. 
Generatio enim est, cum id quod gignitur essen- 
tia simile ex generantis essentia prodit. Creatura 
vero et figmentum, id quod extrinsecus, non au- 
tem ex creantis fingentisve substantia res creata 
fictave depromitur, que quidem substantia pror- 
sus absimilis exsistat. Quocirca generatio et crea- 
tio impatibilis est in uno duntaxat Deo, qui solus 
impatibilis, inalterabilis οἱ immutabilis est, sem- 
perque eodem se modo habet. Cum enim natura 
impatibilis, inexhaustus, simplex et incompositus 
exsistat, ad passionem ullam fluxumque ferendum, 
neque generando, neque creando, haudquaquam 
idoneus est, nec ullo adjutorio eget. Sed generatio 
quidem principio carens et seterna est, cum sit 
opus nature, atque ex ejus essentia procedat : ne 
mutationi genitor sit obnoxius : neve Deus primus 
sit el postremus, atque incrementum recipiat. 
Creatio vero cum divise voluntatis opus sit, Deo 
coseterna non est, quandoquidem natura hoc com- 
paratum non est, ut id quod ex nihilo in rerum 
naturam producitur, ei costeternum sit, quod prin- 
cipio caret, semperque est. Itaque quemadmodum 
non eodem modo Deus et homo operatur (horno 
enim ex nihilo nihil quidquam in rerum naturam 
profert, sed quidquid facit, id ex subjecta mate- 


mus. Nec enim ex eo quod non erat in essentiam ]) ria facit, precedente non voluntate tantum, sed 


productus est Filius Dei, splendor glorie, imago 
palernse persons, vivens sapientia οἱ potentia, 
Verbum per se subsistens, essentialis, perfecta et 
viva imago Dei invisibilis, sed semper fuit cum Pa- 
tre, et in ipso, ab eterno, et sine principio ex ipso 
genitus. Nec enim ullo unquam tempore Pater fuit, 
quo Filius non fuerit, sed cum primum fuit Pater, 
fuit et Filius ex eo genitus. Nec enim fleri potest, 
ut absque Filio Pater vocetur. Quod si Filium non 
habuisset, Pater haudquaquam fuisset, et si 


5 Matth, xxvii, 19. 


eliam precogitatione, et ejus rei in animo infor- 
matione, quam facere instituit, sequente vero ma- 
nuum operatione, una cum laboris et tedii tole- 
rantia : ita tamen, ut exspectatione sua sepe de- 
fraudetur, nec res ita succedat, prout animo pro- 
posuerat : Deus autem vel sola voluntate ex nihilo 
cuncta in rerum naturam produxit), ita nec eodem 
modo Deus et homo generat. Deus enim, cum sine 
tempore et sine principio sit, ad hec impatibilis, 
inexhaustus, incorporeus et solus, fine careat, 





1173 


THESAURI LIB. Il. 


1174 


potest, ut Petris alia, Piliique alia, imo una et À γέννησις, hoc est generatio, atque sancti Spiritus 


eadem fuerit essentia. Et quemadmodum ignem 
lumine quod ejaculatur lucere dicimus, nec tamen 
interim lumen igni subserviens instrumentum esse, 
imo potius vim naturalem asserimus ; ita Patrem 
quoque cuncta qua facit, per unigenitum Filium 
suum facere astruimus, non tanquam per instru- 
mentum subserviens, sed per vim naturalem, et 
48 per se vique sua subsistit. Et quemodinodum 
ignem lucere dicimus, itemque lumen igneum 
lucere asserimus, ita quecumque Pater facit, itidem 
facit et Filius. Non tamen lumini propria quedam 
est, ab igneve sejuncta hypostasis, at Filius per- 
fecta hypostasis est, ab hypostasi paterna insepa. 
rabilis, ut supra docuimus. Nulla enim in rebus 
creatis imago inveniri potest, que citra mutatio- 
nem in seipsa modum illlum referat, quo sancta 
Trinitas constat. Qui enim flat, ut quod creatum, 
compositum, fluxum, mutabile, ciroumscriptum, 
figuratum et corruptibile est, oculis divinam illam 
essentiam subjiciat que ab iis omnibus libera nul- 
lam non essentiam exsuperat ἢ Atqui perspicuum 
est omnem creaturam eorum) plerisque obnoxiam 
esse,'atque ex sua ipsius natura corruptioni subjici. 


CAP. XXXV. 
Tertia pars confessionis fidei Joannis Damasceni 
Spiritu sancto. 

Credimus denique in unum quoque Spiritum 
sanctum Dominum, viviflcantem, qui ex Patre (Fi- 
lioque) procedit, et in Filio conquiescit. Qui cum 
Patre et Filio simul 'adoratur et congloriflcatur, 
tanquam consubstantialis et  comternus. Dei Spi- 
ritus rectus, principalis, fons vite et sanotificatio- 
nis. Deus qui cum Paire est, increatus, plenus, 
creator ; omnia comprehendens, omnium opifex, 
omnipotens, infinite potentie, Dominus omnis 
creature, nullius, dominio subjacens : replens, non 
repletus : largiens, et ab alio nihil &ccipiens : 
sanoctificans, non sanctiflcatus : consolator omnium 
consolationibus unus sufficiens ; Patri et Filio per 
omnia similis : qui ex Patre (Filioque) procedit, 
atque per Filium tribuitur. Cujus omnis creatura 
particeps est, qui per se creat et animat universa, 
sanctiflcat et continet, propria denique in persona 
perse subsislit, it& tamen, uta Patre Filioque 
separari ot divertere nullo modo queat, imo omnia 


illa habebat, quecunque Pater et Filius habent, D 


preterquam quod nec ingenitus, nec genitus est, 
Pater enim causa caret: ingenitusque est, neo 
enim ἃ quoquam, nec a seipso quidem processit : 
nec eorum qua habet quidquam, imo potius ipse 
principium, et auctor essentie est: facitque ut 
universa quoquo modo se naturaliler habeant. 
Verbum autem generative ἃ Patre processit. Spi- 
ritus denique sanctusa Paire etiam non gene- 
rative sed processive prodiit. Quid porro a gene- 
ratione processio differat, jam didicimus ; quis 
autem modus differentie sit, non item. Γεννήματος 
ergo, id est geniture nomine et ipsa Filii ex Patre 


ἐκπόρευσις seu processio intelligi posse videtur. 
Quare quecumque Filius etSpiritus sanclus habent, 
ea ex Patre habent, atque ipsam quoque essentiam 
et nisi sit Pater, nullus Filius, nullus et Spiritus 
esse potest, et si qua re careat Pater, eadem Filiug 
et Spiritus carent. Atquo propter Patrem, hoc est, 
quia Pater est Filius quoque et Spiritus est. Et 
propter Patrem Filius et Spiritus habent quecum- 
que habent, hoc est, quia ea Pater habet, ingene- 
ratione, generatione et processione demptis. His 
enim solis et hypostaticis proprietatibus tres san- 
cte hypostases inter se differunt : neque id es- 
sentia, sed quia proprie hypostaseos charaotere 
seu signo individue dividuntur. Dicimus autem 
unumquemque ex tribus propria preditum esse 
hypostasi, ne tribus ex imperfectis unam perfectam 
compositam naturam profiteamur, sed in tribus per- 
fectia hypostasibus unam simplicem ὑπερτελῇ τε xal 
προ τέλειον, hoc est que perfectionen: omnem exce. 
dat et precedat. Quidquid enim ex imperfectis con- 
stat haud dubie compositum est, aL ex perfeclis 
hypostasibus fleri non potest, nt quidquam con- 
ponatur. Inde fit ut speciem non ex personis pro- 
cedere, Sed personis inherere dicamus. Imperfe- 
ctis autem diximus, hoc est iis que speciem ejus 
rei non servant, que ex ipsis conflata est, siqui- 
dem lapis, lignum et ferrum per se quidem per- 
fecta singula sunt, si propriam eorum naturam 
consideremus, at si eadem illa in edificio contem- 
plemur, quod ex ipais conflatur, imperfecta sunt. 
Eorum enim nullum per 8e domus est. Itaque per- 
fectas hypostases dicimus, ne compositionem di- 
vine nature inesse intelligamus. Dissensionis 
enim principium ipsa est compositio. Rursus tres 
hypostases in seipsis mutuo inesse dicimus, ne 
multitudinem populumve deorum íintroducamus. 
Siquidem trium hypostaseor ratione nullam in iis 
compositionem aut confusionem : ratione autem 
essentie, et quia hypostaseon alio alii inest, idcirco 
individuam in iisdem identitatem, ut dicam, et vo- 
luntatem, et actionem, et potentiam inesse, atque 
unum Denm esse cognoscimus. Deus enim, et Ver- 
bum, ejusque Spiritus, unus demum et vere Deusest. 


CAP. XXXVI. 

he ipsa et animo contemplari. Quomodo communes 

rerum omnium notiones dignoscantur ? Quid idem 

a simili differat ἢ Persona personz quomodo insit 

Sciendum est aliud esse re ipsa contemplari, 
itemque aliud ratione οἱ cogitatione. Jam in omni- 
bus rebus creatis personarum divisio re ipsa con- 
spicitur. Communitas autem el cognatio, menle 
cogitationeque patescit. Nam mente percipimus 
Petrum et Paulum ejusdem esse nature, unaque 
communi constare natura. Eorum enim uterque 
animal est ratione praeditum, morti obnoxium. 
Item uterque caro est, cui enima rationis íntelle- 
ctusque particeps infusa est. Communis itesque ex- 
tura ratione perspici ον Wen Sx eXSSANSSSSIS 


1171 


THESAURI LiB. II. 


4418 


Ad eppositorum vel aatura consequentium aliquod, A ejus vel candor, vel nigredo innotuerit. Sed ea 


vel actionem denotent. Itaque inter omnes Dei 
nomenc!aturas nulla mihi magie proprie videtur, 
quam ὁ ὦν, seu, is qui est. Quemadmodum ipsa in 
monte Mosem alloquens ait : Dicito Israelitis : 1s qui 
est me misi. 43. Is enim nullam non essenliam in 
se complectitur, tanquam vastum nescio quod et 
immensum essentie pelagua. Ut autem beato Dio- 
nysio videlur, Bonus maxime propria Dei appellatio 
est, nec enim essentia in Deo bonitatern preeces- 
sisse dici potest. Alterum nomen Θεὸς Deus est, 
quod dicilur vel ἐκ τοῦ θέειν, xai περιέπειν τὰ 
σύμπαντα, hoo est, quod cursu suo et ambitu con- 
tineat universa, vel ix τοῦ aigetv, id est ab arden- 
do. Deus enim ignis est, quo vitium omne consu- 


tantum novimus, que ei adjacent. Vera autem ra- 
tione instruimur, simplicem esse Deum, unaque 
simplici actione bona preditum, que omnia omni- 
bus euggerat, radii solaris instar, qui cuncta ca- 
lefacit, el in singulis prout apta capaciaque sunt, 
operatur, hac actione preditus Dei creatoris bene- 
ficio. Discreta porro sunt et sejuncta, quecunque 
ad divinam et humanitatis plenam Dei Verbi incar- 
nationem pertinent. Eorum enim nullo modo 
Pater et Spiritus parücipes sunt, nisi tantum 
quia utrique bene complacitum est, et míracu- 
lorum editio illa inenarrabilis arrisit: que qui- 
dem a Verbo Deo, etiam homine nobis simili 
facto, tanquam Deo immoutabili, et Dei Filio, edita 


mitur, vel ἀπὸ τοῦ θεᾶσθαι τὰ πάντα, quod omnia p sunt. 


intueatur. Illum enim nihil Jatet, estque omnium 
rerum speculator, nam speculatus est omnia pro- 
videntia sua, priusquam orirentur, et eorum sin- 
gula voluntaria sua cogitatione, que quidem est 
preedestinatio, imago, et exemplar in re predesti- 
nata, in qua fit. Jam priore nomenclatura ejus, 
nimirum. Is qui est, ipsa essentia exhibetur, non 
autem quod quid est; posteriore vero, actio ipsa 
patefit. Ceterum hec nomina, &vapyov, principio 
carens, incorruptibile, ingenitum sive inoreatum, 
incorporeum, invisibile, et similia, id quod non est 
indicant, hoc est, id quod esse non copit. Neque 
enim corrumpitur, neque creatus est, neque cor- 
pus est, neque videtur. 

Bonum autem, justum, et sanctum, nature qui- 
dem conveniunt, ipsam vero essentium haudqua- 
quam demonstrant. Dominus denique, rex et 6Θ- 
tera id genus habitum ad opposita signiflcant. 
Eorum enim qvi dominio subjecti sunt, Dominus : 
eorum qui regno, rex : eorum qui creationi, 
creator: eorum denique qui pastioni, pastor di- 
citur. 


CAP. XXXVIII. 

Ejusdem Joannis Damasceni. De divina conjunctione 
εἰ discretione (q quodque illa in Trimilate, hzc in 
Filio solo intblligenda sil). 

Omnia ergo communiter, eodem modo eimplici- 
ter, indivise, et conjuncte de universa divinitate 
accipienda sunt. Distinele vero, seu discrete, Pa- 
ter, Filius et Spiritus, incausatum, causatum, in- 
genitum, genitum, et procedens, que quidem es- 
sentis significationem nullam habent, sed modi 
solius, quo se aliud ad aliud habet, et quo exsistit. 
His igitur cognitis, viaque inde ad essentiam ip- 
sam, Sed essentie tantum adjacentia comprehen- 
dimus. Quemadmodum neoc si exploratum quidem 
habeauuse animam corporis, quantitatis et figure 
expertem esse, conlinuo ejus essentiam quoque 
comprehendimus, neque corporis item ipsius, si 

12 Exod. 1n, 14. 

12) Vide Patrologit tom. XCIV, col. 841. 

13) Nicetas ev ματιχῶς habet, at Zigabenus le- 
giese videtur σηματίκῶς, id est,stgnificaltve. Utraque 


CAP. XXXIX. 


T Ejusdem ex cap. 44 de iis 15. 
Deo dicuntur (12 


Quia vero pleraque sacris Meri taris ita enun- 
tiata deprehendimus, ut corporeum (13) aliquid, 
velut ex conjectura designent, sciendum est fleri 
non posse, ut nos, cum homines simus hac carnea 
massa circumtecti, divinas, excelsas, et eb omni 
materia remotas, divinitatis actiones intellectu as- 
sequamur, aut verbis exprimamus : nisi imagini- 
bus, formis et symbolis inter nos cognitis utamur 
Quacunque ergo de Deo corporaliter enuntiantur, 
ex conjectura dependent, in iis autem sublimior 
aliquis sensus delitescit. Simplex enim Deus est, 
neque ulla figura lineamentisve depingi potest. 
Igitur oculorum, palpebrarum, conspectusque Dei 
nomine vim ejus intelligimus, qua res universas 
contemplatur, eamque adeo cognilionem, qua fit, 
ut nihil illum lateat quia nimirum hujusmodi 
sensus beneficio perfectiorem rerum oognitionem, 
et cerliorem persuasionem consequimur. Aurium 
item auditusque nomine placabilitatem ejus, et ad 
vota nostra precesque propensionem designamus. 
Nos enim hujus sensus beneflcio supplicibus faciles 
et exorabiles efficimur, eisque aurem familiariore 
quodam modo inclin&mus. Oria porro et sermonis 
appellatione certum aliquod voluntatis ejus indi- 
cium depromimus, quia moris est nobis cordium 
nostrorum arcana oris et sermonis beneficio rete- 
gere. Cibi quoque et potus nomenolatura nostrum 
δὰ ejus voluntatem concursum denotat. Nos enim 
sensu gustatus necessario nature appetitui satisfa- 
cimus. Olfactus appellatione vim nobis insitam in» 
telligimus, que nostram erga Deum voluntatem et 
benevolentiam testatur, quia nimirum eo sensu 
suaveolentiam odorum percipimus. Persons item 
vocabulo eam Dei presentiam subindicamus, qua 
ille opera sua vicissim, et quasi successive, lustrat 
et permeat (14), quia nimirum persone beneficio 


corporaliter de 


lectio defendi potest. 
ostio Consule Damescenum, nam laoane blam 


1119 


NICET/E CHONIAT/E 


1180 


presentes nos ipsos sistimus. Per manus etiam vis À corporeus dici potest. Angelus ergo natura&- eat 


illa intelligitur qua Dei actio absolvitur: nos enim 
qua nobis utilia sunt, et in primis pretiosissima 
quaque administramus manibus. Per dextram quo- 
que opem divinam intelligere solemus, quie nobis in 
rebus prosperis adest:in iis enim que paulo poli- 
tiora et ornatiora nobis atque pluribus egere viribus 
videntur, dextra manu fere utimur, Jam palpationem 
quid aliud, queso, esse dicemus, quam subtiliorem 
Dei et eorura que sunt valde subtilia et obscura 
disquisitionem, et exactiorem prevestigationem ? 
humano enim more fit, ut qui palpantur , nihil in 
ge ipsis celare queant. Pedibus consimiliter ct in- 
cessu, venire prestoque adesse significamus, ad 
opem supplicibus ferendam, vel hostes propulsan- 


dos, vel aliud quidvis simile agendum, propterea B 


quod pedibus eo pervenire soleamus, quo desti- 
navimus. Jurejurando itidem quam firma sil vo- 
luntas divina ostenditur, nos enim jurisjurandi 
religione mutuis conventionibus nostris robur οἱ 
pondus addere consuevimus. Ceterum ire furoris- 
que nomine significamus quanto Deus odio habeat, 
quantumque aversetur vitium. Nos enim, si quid 
contra flat, quam nobis videatur, indignari et suc - 
censere solemus. Per oblivionem denique, per 
somnum, at per dormitationem, dilatio repetun- 
darum de hoste pennarum et comperendinatio in- 
telligitur, solitique auxilii familiaribus nostris et 
amicis prestandi procrastinatio. Ut simul et semel 
concludam, multasque paucis complectar; in iis 
omnibus que corporaliter de Deo dicuntur, arca- 
nus quidam sensus delitescit, qui rerum inter nos 
usitalarum obtentu ea qu: supra nos sunt edocet, 
nisi forte quid de corporali Verbi Dei adventu di- 
ctum ait. Is enim totum hominem induit, ut salvos 
nos faceret, hoc est animam intellectus participem, 
et corpus, una cum iis que nature humane pro- 
pria sunt, denique naturales et, immutabiles pas- 
siones. 


CAP. XL. 
De angelis, altera libri hujus parle precipua. 


Quia vero primum eternumque lumen Deus di- 
citur, secundum autem, ordines angelorum in- 
tellectu  prediti, de iis quoque pauca dicenda 
punt. 

Angelus essentia est intellectu predita, qui 
semper movetur, liberi arbitrii, incorporea, Dei 
ministerio et cultui addicta, natureque immortalis 
per gratiam particeps effecta. Cujus quidem 
essentie que sit forma, quique terminus soli Crea- 
tori perspectum et exsploratum est. Incorporea 
porro et expers maleria dicitur, si nobiscuni 
conferatur. Quidquid enim est in rerum natura 
crassum et materiale deprehenditur, si cum Deo 
conferatur, qui solus ab omni corporatione liber 
el immunis manet. Siquidem Deus solus est, 
qui vere ab omni rmeteria remotus, et in- 


rationis, intellectus, et liberi arbitrii particeps, 
que sententiam mutare potest, seu sponte mutabilis 
est. Quidquid enim creatum, idem et mutabile est : 
increatum solum est immutabile. Item | quidquid 
ratione preditum, idem et liberi arbitrii est. Qua- 
tenus ergo rationis et intellectus particeps est, 
liberi quoque arbitrii est: quatenus autem creata 
est, mutationi etiam obnoxia est. Ut cui liberum 
et integrum sit manere et proficere in bono, at«ue 
in deterius deflectere. Peenitudinis autem capax non 
est, quia incorporea. Hominem enim propter cor- 
poris debilitatem pcenitere potest. Immortalis pre- 
terea est, aL non natura, sed gratia. Quidquid enim 
cepit, idem et natura desinit, et ad interitum tendit. 
Solus autem Deus eternus est, imo, supra omnem 
eternitatem, nec enim tempori subjicitur, sed supra 
tempus is est, ἃ quo tempora condita sunt. Lumina 
porro secunda intellectu predita, que splendorem 

suum a primo lumine, quod priacipio caret, mu- 

tuata sunt, neclingua nec auditu egent, eed absque 

sermonis ullius prolatione proprios animi conce- 
ptus et voluntates inter se communicant. Itaque an- 
geli omnes a Verbo creati, et ἃ Spiritu saneto san- 
ctificatione perfecti sunt, pro dignitatis et ordinis 
proportione luminis et gratie participes. Circum- 
scripti sunt: nam si sint in ccelo, non sunt in terra, 
et 8i 8 Deo in terram demitlantur, in ccelo nequa- 
quam remanent, monibus, portis, claustris, sigillis 
non concluduntur. Indefiniti sunt. Indefinitos au- 

tem dico, non enim prout sunt, ita viris dignis ap- 

parent, quibus eos apparere Deus voluerW, ποὰ 

transfigurati, prout ferre possunt, qui eos intuen- 

tur. Nam quod increatum est, idem natura et pro- 
prie indefinitum est. Omnis autem creatura extra 
essentiam a Creatore suo definitur. lidem sanctifi- 
cationem a sancto Spiritu habent, divina gratia 
vaticinantur, nuptiis haudquaquam egent, mor- 
tales enim non sunt. Sed cum sint spiritus, idcirco 
etiam in locis intellectui soli perviis habitant, non 
ut corpore cireumseribantur: nec enim corpore 
natura seu exteriore flgura effigieque dividi pos- 
Sunt, eed quia intellectu solo pervia presentia 
sunt, jussique obsequuntur, nec uno eodemqe 
momento hio et illic esse et munere suo fea 
possunt. Án autem pares essentia sint, an vero Uu 


D ab aliis differant, nescimus. Solus eorum oreatot 


Deus id novit, cui etiam omnia cognita sunt. Ditffe 
runt autem alii ab aliis splendore et ordine, sive 
ordinem servent ad splendorem, sive splendore po- 
tiantur, eumque alii altis communicent, ut ordinem 
conservent. Certum et autem eos qui sunt in infe 
rioribus ordinibus et splendorem et cognitionem 
ΔῸ iis quasi per manus accipere, qui sunt in supe 
rioribus. Fortes preterea sunt, et parati ad divise 

voluntatis exsecutionem, confestimque passim t$- 

periuntur, tanta est eorum nature celeritas, quo- 

cunque divinus illos nutus amandaverit : eustodiupt- 
que regiones terre, gentibus et locis presfeoti, pro» 


1181 


THESAURI LIB. Il. 


1183 


οἱ Greatori ipsi placuérit, atque ite res humanas À participem condidit, angelos, inquam et omnes 


administrant, nobisque auppetias ferunt. Omnino 
autem quia ex divine» voluntatis et jussionis pre- 
scripto, supra nos sunt, Deoque semper assistunt. 
Insuper quamvis ad malum vix moveantur, non 
tamen immobiles sunt. Nunc autem etiam immo- 
biles manent, non natura, sed gratia, et Dei, qui 
solus bonus est, presidio. Deum vident prout eis 
permittitur, hocque ciborum vice habent. Supra 
nos sunt, tanquam incorporei,et ab omni alfectione 
corporea liberi,non tamen impatibiles : solusenim 
Deus impatibilis. Transformantur autem in id, 
quodcunque Dominus Deus jusserit, atque ita ho- 
minibus apparent, eisque divina mysteria revelant. 
In colo versantur, unique rei dant operam, nimi- 
rum ut Deum laudent, et divine ejus voluntati ob- 
sequantur. 


CAP. XLI. 


Hierarchiz synopsis. Angelos creaturas, non crea- 
tores esse, contra Sethianos. 


Quemadmodum autem sanctissimus ille, sacra- 
tissiipusque, necnon in rebus theologicis exerci- 
tatissimus Dionysius Areopagita testatur,theologia 
omnis, seu Scriptura sacra, novem celestes es- 
sentias expressit. Eas divinus ille rerum sacrarum 
administratortribus ternariis ordinibus distinguit. 
Alque omnium primum illum esse statuit, qui 
Deum circumstare semper, eique contigue et im- 
mediate conjungi fertur. [8 ordo est τῶν Seraphim 
sex alas habentium, et multoculorum Cherubim, 
denique sanctissimorum Thronorum. Secundum 
autem Dominstionum, Virtutum et Potestatum. 
Tertium et ultimum Principatuum, Archangelo- 
rum et Angelorum esse ait. 

Jam nonnullis videtur illos ante creaturam om- 
nem conditos fuisse, ut Gregorius Theologus ait 
his verbis: Primum angelicas et celestes virtuteg 
in animo versat, atque cogitatio illa in opus 
evadit. Aliis autem eos post primum eclum condi- 
tos fuisse placuit. Certe ante creatum hominem 
conditos nemo non fatetur. Ego vero in Gregorii 
Theolcgi sententiam pedibus eo. Siquidem ra- 
tioni consentaneum erat, ut. primo loco essentia 
intellectu praedita orearetur, tum deinde ea que 
sensus particeps esl, atque ita demum ex utraque 
homo conflaretur.Ceterum ii qui angelos essentis 
cujuslibet creatores fuisse autumant, id effutiunt, 
quod pater diabolus eis suggerit. Cum enim crea- 
ture sinl, creatores non sunt. Qui autem omnia 
fecit, omnibus providet, omnia continet Deus, is 
unus inoreatus est, qui sub Patris, et Filii, et 
Spiritus sancti nomine laudibus celebratur et 
glorificatur. 


CAP. XLII. 
De homine. Essentiz divisio. Imaginis et. similitu- 
dinis in Deo differentia. Origenis deliramentum. 


Hunc ergo in modum Deus essentiam intellectus 


(15) Alludit ad locum B, Pauli, Rom, ix. 


colestes exercitus. In enim dubio procul natura 
intellectus parlicipe et incorporea prediti sunt. 
Incorporea, inquam, si cum materie crassitudine 
conferatur. Nam solus Deus revera maleriei ex- 
pers et incorporeus est. Deinde vero eam quoque 
essentiam creavit, quae sub sensum cadit, colum, 
inquam, terram, et que in eorum medio jacent, 
atque illam quidem propriam et familiarem (fa- 
miliaris enim Deo natura illa est, quo ratione 
ulitur solaque mente comprehenditur), hanc vero 
undecunque remotissimam, quae nimirum sub 
sensum cadat. Jam vero ex utrisque mislio quse- 
dam eífformanda erat, ut. esset majoris sapientie 
et magnificentie rerum naluralium specimen et 
insigne, ut Gregorius Theologus ait,et quasi que- 
dam utriusque nature conjunotio, ejus nimirum, 
que visibilis est, et ejus que non videtur. Par 
erat, inquam, ut hujusmodi specimine volurtas 
Creatoris innotesceret. liec enim  decentissima 
lex et regula est, ad cojus presoriptum exami- 
nanda sunt omnia. Et nemo quidem eo vesanire 
procedet, ut Creatorem suum sic interroget: Cur 
ita me formasti? Potest enim figulus ex luto euo 
varia vasa fingere, quibus sapientie sue specimen 
edat (15). 

Cum hec ita 86 habeant, ex visibili et invisibili 
natura hominem propriis manibus ad imaginem 
et similitudinem suam creavit, corpore quidem e 
terra formato, anima vero rationis et intellectus 
participe ei proprio sufflamine infusa, quod qui- 
dem divine imaginis appellatione intelligimus. 
Illud enim, ad imaginem, vim illam indicat, que 
intellectus particeps liberaque arbitrio praedita est. 
Hoo autem, ad similitudinem, vim illam denotat, 
que divine virtutis, quoad ejus fieri potest, simi- 
litudinem refert. 


CAP. XLII-XLIV. 


Homínis partes, et pristinz qualitates. Spiritus 
et caro. 


Ceterum corpus et anima simul formata sunt, 
non autem illud quidem prius, heo vero posterior, 
ut Origenes deliramentis suis voluit; itaque Deus 
hominem creavit purum, rectum, fortem, hilarem, 
seourum, nulla non virtute ornatum, omnibus 
bonis abundantem, quasi quemdam mundum se- 


D cundum, in magno parvum: alium angelum ado- 


ratorem, mistum, earum creaturarum inspectorem, 
que oculis subjiciuntur: earum autem que soli 


 cogitationi patent, discipulum : regem eorum qua 


in terra sunt: Regi superno subditum, terrenum 
et coelestem, mortalem et immortalem, visibilem 
et intellectu perceptibilem, medium inler subli-. 
mitatem et humilitatem, eumdem et spiritum et 
carnem: carnem quidem, propter extüberationem : 
spiritum vero, propter gratiam: partim/ut patia- 
tur, patiensque commoneflat, et erudiatur » 


τὸ 


1185 


THESAURI LIB. II. 


1180 


-quam vegetativam vulgus vocat, et que corpora À telligentiee capax est,quem αὐτοάνθρωπον, hoo est 


eformat. Heo enim non ratione, sed natura re- 
guntur. Ejus autem que rationi paret due sunt 
species, cupiditaa et animositas. Ceterum bruta 
illa pars anime» vulgo affectativa οἱ appetitiva di- 
citur. Sciendum preterea est, ad rationi parentem 
brute facultatis anime parlem, illum quoque con- 
cilum ad rem optatam motum referri solere. 


CAP. L. 


Plura de corpore et anima. De animce immortalitate 
et nalura, quatenus corpori jungatur. 

Immortalitas homini acquisita est, qui quamvis 
sit naturaliter morialis, anime tamen prsstantia 
consequitur ut immortalibus assideat. Igitur anime 
natura, ut quibusdam placuit perfecla ejus ipsius, 
et dimensione carens essentia est : que corpori 
tanquam currui insidet. Quia vero vita toti suffi- 
cienda, et suis id velut angulis cireumscribendum 
est, ea de causa ipsum permeat, hoc est dividilur, 
el per singulas ejus partes diffunditur, profundum 
ejus et superficiem ex equo animans, atque ipsum 
quidem sibi ipsi circumsoribit, ei autem seipsam 
certis finibus accommodat. 


CAP. LI. 


]tem de anima. Angelorum et animarum creationis 
ratio. 


Una cum angelicorum quidem ordinum specie, 
individuorum quoque numerus in prima illa mun- 
di creatione completus esse fertur : animarum 
autem numerus a creatore Verbo (cui nibil futu- 
rum aut venturum est, sed omnia perspicuam 
naturam adepta sunt) productus quidem esse per- 
hibetur, at non uno cum rerum universitate de- 
promptus, imo ille ex nihilo create, et eorum, 
quia à mundi primordio ad hunc usque diem vixe- 
runt, corporibus infuse fuisse : atque in die in- 
fundi feruntur. 

CAP. LII. 


ltem de anima. Triplex anima affectio, triplicem 
quoque hominem facit. 

Triplex porro est anime affectio, siquidem quod 
in illa summum est, et cum rebus que intellectu 
percipiuntur, cognationem habet, νόησις, seu in- 
telligentia nominatur: quod vero extremum, οἱ 


tanquam eorum qute sub sensum cadunt, sensus D 


communis beneficio, gnomon et regula est, δόξα, 
seu opinio, dicitur : quod denique intermedium 
est,atque ita comparatum, ut modo sursum, modo 
deorsum feratur, διάνοια, seu cogitatio dicta est. 
Atque his flnibus homo, seu hominis opinio, 
exspatiatur, tumque demum animal evadit. Cogi- 
tatio enim multiplex quedam natura est. Intelli- 
gentia vero divinitatis est particeps. Cum enim 
cupiditas multiceps quoddam animal, animositas 
autem leonina sit : ratio sola hominem verum 
constituit, quo tamen alius quoque divinior homo 
veriorque deprehenditur, quisquis vospó«, seu in- 


ipsum seu perfectum hominem ii vocant, qui for- 
marum speculationibus addicti sunt. Homo itaque 
triplex est. Unus quidem νοερὸς intelligentie ca- 
pax, isque uniformis. Alter vero λογιχὸς rationis 
particeps, jeque triparlitus et triplici facultate 
preditus. Tertius denique αἴσθητιχός, sensibus 
addictus, isque multiformis et varius. Id porro, 
quod ratiocinatur et contemplatur,nos ipsi sumus. 
Neo enim quidquam inter nos et anirram discri- 
minis est. 


CAP. LIII. 


De mente et anima, (Grzcorum aliquot philosopho 
rum de animz etl corporis coniuncttone sententia.) 

Ex sapientum Graecorum numero Plato quidem 
et Aristoteles animam corpore tanquam instru- 
mento uti censent. Decet enim, inquit Aristoteles, 
ut ars suis instrumentis, anima autem corpore 
utatur. Peripatetici vero  philoeophi illam non 
secus atque formam materia constantem corpori 
commiacent et implicant. "E | 

Cleantes illam etiam corpus esse demonstrel, 
que tamen aliquando ab eo quod sub aspectum 
cadit separari queat. 

Plotinus autem illam ad corporis affectiones 
subeundas haudquaquam adigi auctor est,quando- 
quidem neo ullo unquam fleri modo queat, ut urti- 
fex instrumentorum affectiones induat. Necesse 
autem est,ait, ut sensu utatur. Quod enim cor- 
pore agit, a sensu adjuvatur : ut ejus beneficio 


C externa et adventitia cognoscat. Jam si anima in- 


corporea eat, illam eorpores affectiones haudqua- 
quam penelrabunt : quod si veniant haudquaquam 
in ejus essentiam, sed lantum in [facultates et 
&ctiones ejus venient. 


CAP. LIV. 
De anima. Misceri quce dicantur, οἱ quomodo anima 
corpori commisceatur. 

Misceri dicuntur ea, que commiscentur ot con- 
funduntur inter se, ut res humide vel implicite, 
ut aer et lumen ; vel ut forma, que a materia se- 
parari non potest. Quod si se vel tantillum con- 
tingant, essentia quidem separantur, actionibus 
vero commiscentur. Que res Aristotelem quoque 
permovit,ut duplicem animam esse diceret : unam 
quidem, qu& a corpore separetur, alteram vero 
que in corpore subsistat. δ porro anime 
forma, quz corpori inest, instrumenti vicem gerit, 
quo ad superiorem animam regia facultate predi- 
tam subvehatur. Ceterum anima que corpori 
inest, haudquaquam sub sensum cadil : siquidem 
corpori commista est, sed ipsum corpus anima- 
tum. Corpus enim anime beneficio sensus, appe- 
titus,et ceterarum affectionum particeps est. 

Plato autem veram anime eseentiam & «es. 
dependere scribit. Quod enim in alio sa 'o'€SS- Νὰ. 
essentialis qualitatis formam,non aute 
appellat. 


m. e, m ESSNNASS. 


1189 


THESAURI LIB. Il. 


1190 


cohereat, quod quidem nihil eliud est, quam cor- A se conveniant ; sed alter prestantioris anime ra- 


pus illud, quod vulgo divinum dicitur: quod si- 
mul atque subiit anima, crassiori denuo parti ad- 
heret, quam quidem accolestis astrorum dispo: 
sitione, ut ita dicam, acceptam ipsi tanquam 
centro appingunt, eamque tuno demum formam 
anime rationis expertem vocant, ex qua nimi- 
rum opinio. sensus, phantasia, eorum denique 
generandorum, qua sub generationem cadunt, 
appetitus procedit. Nec enim eidem nature unius 
contemplationem, primas notiones, exactasque 
scientia:, una cum falsis opinionibus, et eorum 
quie sensu predita sunt apprehensionibus, nimi- 
rum phantiastica facultate, rerumque deteriorum 
actione tribuunt, imo vero que prestantiora 
sunt, ea rationali: que vero deteriora, ea part! 
rationis experti accensent: non ut maculas aut 
labeculas ullas hac distributione a diviniore na- 
tura abstergant, sed ut illa necessariis fungente 
muneribus, heo ad ea tantum se convertat, que 
propius ad naturam divinam accedunt. Hoc igi- 
turidolum ea propter ab s&nima rationis parti- 
cipe separari non posse docent: homine autem 
dissoluto prestantiorem animam una cum lumi- 
noso vehiculo ad propriam quietem  subvehunt: 
irrationalem veroa corpore separatam vel ad 
inferos detruduat, vel inter astra referunt. 
CAP. LIX. 

De animarum in alía corpora transfusionibus. 

Eidem porro qui animarum προγενεσίαν Beu 
preexistentiam docuerunt, earumdem quoque 
μεταγγισμούς seu elulriationes, et quasi e vase 
vno in aliud vas transfusiones commenti sunt. 
Est autem μεταγγισμὸς seu elutriatio, cum una 
eLeadem anima ex humano egressa corpore, cor- 
pus in aliud trangmigrat: atque aliquando etiam 
volatilium quadrupedumque corpora subit. 

CAP. LX. 

De luminosa eti tenebricosa animae natura (17). 

Quidam vero duplicem quoque animarum na- 
turam esse dixerunt, unam quidem luminosam, 
alteram vero tenebricosam. Et bano quidem in. 
fernescaturire, atque sublerraneis ex meatibus 
exsilire: illam vero e coeli vertice accensam de- 
mitti, ut terrenum hoo corporis domilicilium 
exornet. Quse quidem descendens cavere jubetur, 


ne dum corpus hoo informe et eonfusum infor- ἢ p, anime 


mare Θ᾽ exornare contendit, ipsa dedecore et 
confusione impleatur: atque ita eadem postea 
via refluere, et in primum  propriumque fontem 
refundi nequeat, sed ad subterraneos illos mea- 
tus alteri anime cognatos transversa rapiatur, 

Livor ubi, atque odium ,species el mille malorum 

Erraut tarlarez pratis in tristibus Ates. 

Ex quo etiam sepe contingit, ut iisdem prognati 
parentibus, neanimarum quidem cognatione inter 


(17) Ex Synesio lib. 1 De Providentia, infr. 1. iv, 
c. 36, in fine confutationis Euchitarum. 


tioni pareat, alter quo dcterioris rapit impetus, 

eo preceps ruat: atque sicaller bonis actionibus, 

alter malisinviliget.Cum Afer contra eadem animi 
propensione eum Graco bomine facile conveniat. 
CAP. LXI. 

liem de anima. Varie Ethnicorum εἰ Christianorum 

sententia. 

Non defuerunt, qui animam sanguinem illum 
esse dicerent, quo vivimus. Alii quoque [spiritum 
illum 6886 ratisunt, qui nobis ab initio una cum 
serjinisparentum emissione jnsilus est; ex quo 
calor etiam exoritur. Quia enim aliquo corporum 
natura egebat, & quo &animaretur, et calorem 
susciperet, idcirco natura illum aspiralione et 

p respiratione donavit, sanguinique animanti in- 

Óroitum et exitum prestruxit. Hio itaque spi- 

rilus corpora permeat, constituit, corrumpit, 

unaque cum illis deperditur. 

Ex nostre veroreligionis hominibus,alii esson- 
tialem anime causam prime illi divineque in- 
sufflationi ascripserunt, atque hominum corpo- 
ribus (18) quo tempore creantur, infundidixerunt. 
Alii animam per se subsistentem corpori con- 
currere putarunt: ita ut neque corpus per se 
co:stilualur, nec anima corpore prior exsistat. 
Eamdem porro duplicem  asseruerunt, cujus 
pars una rationis particeps, altera expers sit. 
Eam partem, que rationiB expers est, in ani- 
mosam et cupidam diviserunt, — Atque eam 
quidem partem, quae rationis est particeps, in 
pectore sedem habere; eam vero, que ratione 
caret,per universam corporis compagem difffundi 
affirmarunt. At vero ἡγεμονιχὸν quoque ipsum, 
sive prestantissimam anim: partem Plato qui- 
dem et Democritus sedem ia tolo capite habere 
dixerunt, alii in μεσοφρύῳφψ seu superciliorum 
meditullio, alii circa cerebri meningem, que 
vulgo pia mater, alioque nomina ἐπιχρανὶς seu 
cerebellum appellatur. Quidam etiam in cerebri 
ventre. Neo defuerunt, qui toti pectori totique 
cordi vel gpirituicor ambienti, et sanguinis cras- 
situdini ascriberunt. Alii in  pracordiis illam 
statuerunt. Aliis a vitaliejus facultate, cor ambiri, 
caput autem a rationali et intellectuali placuit, 

CAP. LXII. 
immortalitate quid ethnicis, quid. christia- 
nis piaeuerit. 

Jam vero anime immortalitem nonnulli &ap- 
probarunt eamque corpore digressam ad ipsius 
universitatis animam tanquam eibi cognatam re- 
dire dixeruat. Alii contra corruptioni obnoxiam, 
unaque cum corpure interire maluerunt (19). Aliis 
eam ejus parlem, quie rationis est particeps, 
immortalem: que vero rationis expers est, mor- 
talem esse placuit. Nostrorum autem seu Chri- 


18) Ut Origenes. 
(19) Ut Thanatopsychite infraI, iw. «. '4—- 


1191 NICET/E CHONIAT/E 1199 
stianornm pbLilosophorum ex anime aotionibus A tur. Nihil autem aliud est quam habitus -ad.. ea 


aliascitra ullum corporis obsequium agere (si- 
quidem mens, cogitatio, et phantasia, vel quieto 
corpore operantur), alias vero corporis obsequio 
egere dixerunt. Sensus enim absque iis, quie 
eub sensum cadunt, agere non potest. Sed quo- 
dammodo compatitur, et ea corpori conciliat. 
Unde fit ut sepenumero typi quidam et charac- 
teres, obscuri eorum, que singuli hao in vita 
pie et ex religionis prescripto egerunt, animae 
postea quam ἃ corpore separata est, impressi, 
et velut insculpti supersint. Quia nimirum affec- 
tiones illa, que sensui subjiciuntur, communes 
anime corporique sunt. 

Beatus quoque Nyssenus ille Gregorius ei ani- 


me facultati, qua recordamur, signa corporis, p 


tanquam sigillum cere impressum, inherere post 
mortem auotor est, idcirco etiam dives Lazarum 
cognoscit, et id quidem merito. Nam si brutis in 
animantibus,tantas natura vires suas esse ostendit, 
ut agnella recens nata multos alieni lactis fontes 
pretereat, dum ad matris ubera parveniat: non 
poterit nature Conditor hujus miraculi preroga- 
livam ratione preditis animantibus concedere, 
&animsque et corpori conjugibus hoo largiri, ut 
concurrant et conjungantur. 
CAP. LXIII. 
1 De mente. Intelligentia quomodo. anima et. menti 
insi. 
Intelligentie quidem capax anima est, intelli- 


bona prestanda, que menti ex officio conveniunt 
Mens autem essentialis duplex est, unas quidem. 
qua communicari non potest, altera qua potest: 
qua quidem particularis appellari solet. 

Hec porro mens communis et privata nobis 
inest : communisquidem, tanquam una et indivi. 
dua, privata vero quatenus tota singulis inest, 
Atque animales quidem forme essentiam nostram 
compient: mentales vero perfectionem nobis et 
ornatum afferunt : quin et montales quidem 
conjuncte eunt,animales vero divisionem recipiunt. 
Ceterum viejus nature,que intelligentie particeps 
est, Deus nobis,tanquam auriga currui suo,inesidet. 


CAP. .LXY. 

T De virtutibus et eorum (triplici ordine. 
Jam vero, quia virtutes ad mentem et animam 

referuntur, de iis pauca etiam tractanda sunt. 
Virtutum triplex est ordo. Alie enim hominea, 
hoc est animam cum corpore ornant. Alis 8. cor 
poreanimam purgant, et ad seipsam revocam, 
que quidem purgative dicuntur. Alie animam 
perfeote purgatam inrerum que intellectu perci- 
piuntur contemplatione excercent, qua quidem 
contemplative atque intellectuales appellantur. 
Et alia quidem Dei,alia angeli, alia hominis virtus 
est.Quemadmodum enim varie,sunt eorum essen- 
tie, ita et virtutes varie. Atque anima quidem 
proprie rationabilis est, et dicitur. Mens autem: id 
quod anima preest. Rationalem porro animam 


gentie capax ipsa quoque mens: heo quidem ex (jirrationalis anima,ipsumque anim: jidolum suw- 


sui essentia, illa vero participatione. Mens enim 
hoc privilegio donata est, ut οἱ intelligentia par- 
ticeps, et mens sit, quod unum οἱ idem est. Anima 
vero intelligentie capax ad mentem respicit, et 
quasi secundario intellectu prsedita est, qui menti 
primariusest, atque adeo ex mentis participatione 
intelligentie capax esse dicelur, quod beneficium 
ex sua essentia mens habet. [taque intelligentic 
capax esl anima, mentis participatione. Cum 
enim anima intelligit, et mens in nobis ope- 
ratur, tunc demum anima  intelligentie capax 
etparticeps efficitur. Animes autem nostre illa 
singularis mens preest, que pars quoque nostri 
dicitur :cujus nimirum nos privatim participes 


sequitur. Jam per omnesangelorum ordines vines 
diffunditur, que ἀπὸ τῶν Seraphim incipit. Deus 
autem supra virtutem, omne bonum, omnemque 
perfectionem supereminet. 


CAP. LXVI. 
Item de virtutibus el sex gradibus earum 
φυσιχὴ.ἡθικὴ. πολιτικὴ θεωρητιχὴ θεουργική. 
Virtutum gradus sex esse perhibentur.Alia enim 
virtus naturalis est, que quidemin feris quoque 
deprehenditur. Alia moralis, qua imperitorum 
quoque nonnulli prediti sunt. Alia civilis, que 
ratione et prudentia rempublicam moderatur. Alia 
purgativa,que hominem ab omni affectionem pert- 
turbationeve purgat.Alia contemplativa, queo men- 


sumus. Continuo enim ad illam ascendimus, ejus- p) tem contemplatur. Alia deificativa,que diviniorem 


que beneficio ad universam menlem convertimur, 
et in ea tandem perficimur. 
CAP. LXIV. 
T De mente et. anima, et. utriusque formis earum- 
que differentis. 

Formas duobus modis habemus,in anima quidem 
quasi subvolantes, quasique separatas ; in mente 
vero simul omnes. 

Meuse autem alia est participatione,ques rectius 
ἔλλαμψις νοερά, seu illuminatio intellectualis ap. 
pellatur, alia vero essentialis.Jam mens que par- 
ticlpatione constat, ea es! que anime commiinioa- 


anime nostre partem excita, cum ipso Deo 
conjungit, atque divinum favorem immittit. Sunt 
vero alie quoque his snperiores virtutes. Alie 
quidem tanquam reliquarum virtutum exemplar, 
alim essentiam omnem transcendunt : que quidem 
non sunt accidentia, quemadmodum ce&teree virtutes 
nobis accidere. solent: sed intellectuales, aique 
guperessentiales essentie. 


CAP. LXVII. 
De virlutibus quibus homo per[eclus | evadit. 
Tres sunt virtutes quibus homo perfectus evadit: 
sanotitas, que ad Deum ascendere oontendit, 


1193 


THESAURI LIB. II. 


1194 


quasi-heminis vitam Deo cónsecrans : altera justitia, A psit? sed preclare nobiscum agatur, si nos ipsos 


que rebus necessariis providet; tertia prudentia 
que nobis ipsis vitam intelligentie perticipem 
accommodare studet. Nam sancitate cum uno 
atque cum Deo conjungitur: justitia vero iis 
providemus, quz inferiora sunt: prudentia denique 
scientiam ineffabilem consequimur. Jam moralis 
virtus a prudentia exoritur : nec actione,sed rerum 
usu comparatur. Ea porro virtutis divinitas est, 
ut omnia que sunt in rerum natura permeet. 
Est enim supercolestis,supermundana et mundana 
virtus, Item intellectualie, animalis, angelica et 
humana. 

Est vero virtutibus suus quasi fons, cujus tum 
demum participes efficimur, cum particulari intel- 
ligentia longum valere jussa, perfectissime virtutes 
omnes exsequimur. 


CAP. LXVIII. 


De virlulibus, et earum finibus μετριοπάθεια et 
ἀπάθεια 
Civilium quidem virtutum,seu exteriora hominis 
exornantium μετριοπάθεια, seu affectionum modus, 
finis est, que quidem ad humanam societatem, 
quea damno vicinis inferendo cavet, tanquam 
δα scopum respicientes, a congregatione mutuaque 
benevolentia oiviles dicuntur.Purgativarum autem 
virtutum finis ἀπάθεια,, seu impalibilitas. Contem- 
plativarum porro Dei assimilatio. Atque alio qui- 
dem modo temperantia, prudentia, fortitudo, et 
justitia in virtutibus civilibus, alio in purgativis, 
alio denique in contemplativis considerantur. Rerum 
enim subjectarum modi,virtutum quoque facultates 
nominuntur. Et qui majoribus preditus est virtu- 
libus, idem et minoribus preditus est. Qui vero 
minoribus carel,idem majoribus quoque caret,nisi 
ad illas proficiendo ascendat. 


CAP. LXIX. 
De virtutibus. Deo similes variis modis efficimur. 


Non una eademque numero Dei similitudo est, 
imo diverse sunt. Illi enim similes evadimus et 
civilium beneflcio virtutum, sed obscurius atque 
tenebricosius.Purgativarum quoque beneficio simi- 
les illi efficimur, sed expressius. Contemplative 
insuper nos ei sirailes efficiunt, sed etiam clarius. 
Deiflcativis denique virtutibus Deo similes effici- 
mur, per quas vere demum  prestantiorem Dei 
similitudinem consequimur.Animarum enim expia- 
tio, et eorum que sunt contemplatio, non omni 
ex parte Deo sunt similes. 

Ille enim expiationem omnem οἱ contemplatio- 
nem exsuperat. Sed facultas illa, que hominem 
deiflcat, materie subducit, atque ab effectibus ita 
liberat, ut alterum eadem deificutione prestare 
possit, illa, inquam, perfectissima Dei similitudo est. 
Ait enim Deus in Evangeliis: Qui separat pretio- 
sum a vili,quasi os meum erit.Viden,quomodo dei- 
ficative virtuti verissimam Dei similitudimem ascri- 


ParROL. Gn. CXXXIX. 


B 


C 


D 


virtutibus civilibus exornare possimus. 


CAP. LXX. 
ltem de anima. 


Anima rationalis est essentia tenuis, materism 
et forme expers, typus et imago Dei. Anima porro 
ἃ Grecis ψυχὴ dicitur διὰ τὸ ψύχειν, ἤτοι 
διὰ τῆς οἰκείας ἐνεργείας ζωοποιεῖν τὸ σῶμα, hoc est 
propterea quod corpus refrigeret, propriaque ac- 
tione vivificet. Anima rationalis est materia con- 
stans actio, qus spiritus beneficio sanguini vitam, 
calorem, et motum suppeditat. Vita aulem ani- 
malis est facultas materialis activa et sensitiva, 
qua corpus constat. Mens rationalis sensus ille, 
quo animam immortalem et intelligentim partici- 
pem contemplamur. item, mens est incorporea 
visio, que citra laborem omnia que suntin rerum 
natura discurrit. 

CAP. LXXI. 
De animarum in corpora insinuatione. Philosophiae 
difficillima quaque facilia sunt. 

Modus quo anime in corpora insinuantur, per- 
inde atque is, quo hinc eedem a corporibus 
dissolvuntur aut separantur, et ambiguitatis re- 
fertissimus, οἱ cognitu difficillimus est. Quonam 
enim modo prima illa elementorum temperamenta 
in nobis ipsis coierint, nemo est omnium, qui 
meminerit. Preterea illa singulorum animantium 
dissolutio futuris,necdum factis,rebus aocensetur. 
Qui fleri ergo potest, ut eorum ratio a quoquam 
reddatur, quorum neo meminit, nec periculum 
fecit? Verum enimvero quia nihil tam arduum est, 
quod philosophia improbo labore non evincat, imo 
vero ei dictu facilia sunt, que alias ineffabilia : et 
explicatu facillima, que intricata maxime perple- 
xaque videtur, idcirco ab illa eorum de quibus 
addubitas solutiones tibi mutuunde sunt. 


CAP. LXXII. 


Quatuor exemplis animarum in corpora insinuatione 
demonstratur 

Itaque (ut hoc primo expediamus) insinuationem 
illam animarum in corpora cave corpoream exi- 
stimes aut animam que superne dimittitur,neces- 
sario ad corpus applicari, aut diuturno in id motu 
inspirari, aut inferne trabi aepirative, aul ex aere 
rapi, &ut per narium, vel corporis, vel etiam 
incertos alios quosdam meatus, non secus atque 
per quasdam fores, ingredi putes.Nec illa hominis 
agitatio similia similibus aggerens, animas in cor- 
por& detrudit. Nec coelestis influxio, ab oriente 
procedens, easdem urget, introve pellit : nec enim 
anima tanquam ex apostemale, aut secessu, neque 
circuitione, neque s9 paulatim movendo ad corpus 
appellit, eique conjungitur. Sed (ut rem exemplis 
illustrem) quemadmodum e nibilo progxessss οἷ. 


rerum naturam fieri solet, ita etiam il]. cc SS*Nesvw 


simul et sine motu procedit. 
—A—X95 


1195 


KXICET.£ CHONIATAR. 


1196 


Et quemadmodum a 8olie orty eupcta ajne ulla À questione proposita, vet ab apostolis tradite, vel 


mora illustrantur, et in primis aer, qui nos ambit : 
quemadmodum item chords in fidibus suo loco 
disposite, etiamsi paulo longius remote sint, 
una tamen cum aliis moventur, copcentusque 
participes fiunt: quemadmodum denique Phthas 
ille qui dicitur, seu Vulcanus, ita igne succenditur, 
ul intermedius aer non exardgscat: ita eliam 
corpus confertim et gimul] ab anima succenditur, 
et illustratur, atque facultatibus ejus repletur, 
et iis quibus rerum ecognilionem adipiscatur, et iis 
quibus sibi simile proganeret. 

Nec vero illa paulatim per corporis membra 
diffunditur, neque cor primum. aut hepar, aut 
cerebrum occupat, indeque per celeras partes dif- 
fluit: sed simul universum amplectitur, et con- 
ferto lumine illustrat. Caterum vincula quibus 
corpori alligatur, hec sunt. Harmonica rationes, 
et formarum decrementa: quibus fit ut eL uni- 
versa, el singularis naturg, deinde ipse quoquo 
sermo enuntiativus, animo conceptus, et perfectus, 
adbec ipsa forms continuitae, una eum corporis 
aptitudine validioribus cedentis falcutatibus, non 
parum in dies imminuantur. [n ipso porro con- 
cursu operantur angelorum prefecture,que simul 
omnes animam cum corpore disponunt, et con- 
gervant. 

CAP. LXXIII. 


De animarum praesertim. sanctarum, α corporibus 
egressu. 


Atque hic quidem modus est, quo anime in oor- 


pora ineinuantur. Superest ut eum quoque adji- C 


ciam, quo tandem a corporibus excedunt. Angelus 
itaque, ut aiunt, cui quidem anime custodia divi- 
nitus demandata est,dissolutionisoocasione accepta, 
illam irtellectuali lumine ineffabiliter illustrat, 
moxque defatiscente corpore, neo jam illius ca- 
pace (quia nimirum pristinus ille concentus jam 
dissolutus est, harmoniceque rationes se paulatim 
gubduxerunt) in unum eongerit, et ad sibi cogna- 
tam lucem retrahit. Atque ab hac caligine mate- 
riali ereptam prelucida materia impertit, igneque 
divino replet. Neo vero tibi nunc quenam mea de 
vuriarum animarum exitu sententia sit,edigseram : 
sed eam, que optima videtur, aocuratius exemi- 
nabo. Quemadmodum ergo eomprehensim et au- 


mulate concursus enimae corporis ;ue fit, ita etiam ἢ 


disjunctio.[ta ut animam circumscribi non omnino 
posse, aut omni prorsus motu carere, vix oerto 
asserere ausim, quamvis eam impartibilem, eito 
discedere, nec illi, siye ascendat, sive descendat, 
ulla temporis dimensione opue esse, diffitear. 
CAP. LXXIV. 
De corporis in utero formatione quid mostri, quid 
externi philosophi senserint. 

Jam utrum mavis tibi respondeam, quenam 
Banotorum, qui nostra de religione pbilosophati 
sunt, sententia fuerit, an vero quid Greci censue- 
rint? Neo enim commune ullum dogma euper 


ab ullis aliis sanctis Patribus accepimus, quantum 
ex illorum scriptis colligere possum. Nostrorum 
ergo nonnulli, qui ea que sublimiora videntur 
sagaciori persecuti sunt indagine, semen &nimari, 
crum primum vulvae injectum est, constanter as. 
gerere non addubitarunt: ita ut partium neutr 
compositionem aut precedat, aut subsequatur. 

Gracorum autem sapientium nonnullis embryo. 
nes, seu imperfectus in utero fetus statim ab illa 
informisua forma animari placuit. Aliis eosdem 
tunegnimari visum est, cum jamjam in ventre 
movendi essent. Aliis item, cum ἃ vulva divelle- 
rentur,et jam ad lapsum partumve disponerentur. 
Qui denique rem oculatius et penitius ritnati sunt, 
£08 statim ἃ partu participes animerationalis effici 
dixerunt, idque comprehensim, tanquam si divino 
accenderentur lumine, aut ad vitam inflamms- 
rentur. Quandiu autem intra vulve septa clausi, 
quasique obserati manent, iis vitam quidem, se 
eam naturalem et rationis prorsus expertem su- 
peditari existimarunt, tanquam radice quadsm, 
que umbilico innixa suum vulvae alimentum 
suggerat : animalia vero esse, nominative debcre, 
infloiati sunt, cum  imperfectiores sint, quam 
qui divinioris animx» capaces esse queant. Nec 
enim rationalis anima volucri similis est, ut in 
quodvis corpusculum vivum temere protundatur, 
Bive inhabitet: sed cum primum idoneum, sui- 
que capax occurrit, ei «ox ineffabili concurso 
coheret. 

CAP. LXXV. 


Quomodo gmbryon in utero moveatur el coc- 


lescat. 

Jain vero, qui fieri possit ut vivus embryo in 
loco humido coalescat? Itemque, cum os ei et 
nares obturentur et pecludantur, quonam, quteso, 
modo respiraret, si quis ibi purus aer esset ? At 
animatsrum vitarum in illis indicia, ut aiunt, a 
motibus haudquaquaq: petenla snnt. Illi enim 
nec phantapia, nec ulla subjti affectus facultate 
fiunt: sed ijj& moventur, ui intestinorum  inyol- 
vulj, ei anfractus suffarcinati: ntque cortices 
arborum, cum & truncis divelluntur. Quin etiam 
ipse quoque plantae crescunt, et excoluntur, et- 
rumque frondes quasi complican:ur, tumque &t- 
mum explicgutur,quemadmoqum lothus solis cos 
versione solet, Posteaquam vero vglvg emissut 
gt ab illa redice ayulsus fuerit, sine ulla more εἰ 
confestim rationalis anime particeps effücitur, pu- 
rumque deinceps animal evadit. 


CAP. LXXVI. 
De anima ralione participe : quomodo corpori con- 
Jungatur, eigue praesit. 

Rationis particeps anima non miscetur: bajos - 
modi enim concursus corporibus conveniunt, sed 
ne corpus quidem instar forme materia constantis 
informat, ita enim suos ipsa limites excederet, 


4497 


THEBAURI LIB. IH. 


1198 


. iopteque corpori addiceretur, atque alieno egeret A οἱ flagitiose vixerint, sive fortiter et generose 


fundamento, at ne sic quidem corpori preest, 
quemadmodum auriga currui, vel gubernator 
navi: ita enim partem illam animaret, cui insi- 
deret, ea vero cui minus insideret, inanima auper- 
esset. Tametsi autem eorum nonnulli, qui philo- 
gsophicis in rebus excelluerunt, imperium illud, 
quod anima in corpus exercet, aurigae et guberna- 
tori simile finxerunt, non id tamen voluerunt, aed 
hec duo proposuerunt, ut essentiam &nimee 8 cor- 
pore separari posse appositis exemplis indicarent, 
qu:e nec una cum seminis ejaculatione conferatur, 
sed tandem absoluto instrumento,  naturaque 
disposita, familiaris illi, quasique domestica 
flat, et adherescat. [tà enim ipse quoque auriga 
vehiculum conscendit, et. navem gubernator in- 
greditur. 

Quinam est igitur anime cum corpore con- 
junctio? Instrumenti nimirum ad illam aptitudo 
ei similitudo, que tuna apparet, cum propria 
hujus vita in illo elucescit, secunda, inquam, 
vite conjunctio, itemque rationum concentus 
et accurata proportio. Ipsa enim sua ipsius 
vi subsisti!, quemadmodum solaris globus, non 
extra eorpus  evagatur, sed incredibili ra- 
tione in eo continetur, ei vero vi radiorum 
ab eo ipso procedentium coheret, qui, etiamsi 
corpus ipsum dissecelur, aut aliud quid gra- 
vius patiatur, insecabiles tamen impatibilesqua 
manent. 

Quemadmodum etiam aere ventarum flatibus 
concitato et mutato, lumep solia, quo illustratur, 
neque sectioni, neque fluxui, neque mutationi ab- 
noxium est. | 

CAP. LXXVII. 
De animarum in integrum restilultione, qum angelo- 
rum ministerio fil. 

Quemadmodum facultates anima corpori conjun- 
cla prestantiores ejus vitz? presunt,et postea quam 
idonea generationi effecta est, a Deo mittuntur nt 
ejus curam gerant: ita etjam egm primaum georpara 
separata est, alie prioribus meliores sursum eve- 
hunt, hoc obsequium creature prestapteg, οἱ ad- 
ministre restitutionum in integrum statum, qui 
unique anima conveniat. 

Nec vero anima ab hujuscemodi facultatibpa 
ita agitur tanquam forma quapiam, que aliena 
vi concitetar, queque pro libidine huo ef illug 
sine discrimine distrahi possit, imo vero tunc 
temporis vis illa in anima elucescit, quo per se 
ipsa movetur,eodemque,ut ita dicam, impetu eum 
ducibus suis in sublime tendit, neo vagis uradibusg 
consequitur. 


CAP. LXXVIII. 


Dé judicio extremo, quo anims aut paradisi compo- 
Les fiunt, aut, ἴῃ, inferag deiruduntur. 


Atque singulas quidem animas, eive nequiter 
(20) Contra Origenem. 


cum nalura sua colluotate sint, locus ille recta 
concenditur, qui supra mundi verticem |super- 
eminet. Sed quecunque puras se integrasque con- 
servarunt, quandiu corpori conjuncte fuerunt, 
nec creatoris Patris ullo sunt oblite modo, imo 
assiduis in eum meditationibus ejus .exemplar 
in imaginc illesum custodiunt: ille, inquam, 
grata illa requiefruuntur, que supra totius mundi 
fustigium beatis parala est, eisque aule coelestis, 
prati et paradisi loco, incredibilis eorum qua 
sunt ordo,divinorumque bonorum complementum 
proponitur. 

Quacunque vere omni predictorum cura [sepo- 
Bifa corporis genio indulgerunt, his rotundum 
celi corpus pretenditur, et circa sihereas re- 
giones allegantur, et velut decuriate in earum 
naturarum, quibus hic addicta subditeque fue- 
runt, album referuntur, nec omnino aut bonorum 
aut malorum sortis participes evadunt: imo que- 
dam boni, aut bono contrarii mali, vestigia ima- 
gipantur et inspiciunt, inter se quibusdam velut 
in somniis conversantes, quantum eis 8 ducibus 
suis permititur: hocque divino quodam numine 
faciunt : nec tamen singule singulas norunt, sed 
que supteamdem sortem adepte, suos alie alia- 
rum ordines perspectos habent. Neo tamen inter 
86 confabulantur: sed ocollocutionis vice mutue 
cedunt cogitationes, et quidquid 80 una cogita- 
tumíuerit, hujus typus confestim in altera de- 
prehenditur,ac si anime alie aliarum cogitata mu- 
tuo inter se communicent. 


CAP. LXXIX. 


Utrum anima corporibus praezstiterint Earumdem- 
que genera varia. 

Ceterum antiquiores corporibus animas haud 
quaquam asserimus(20), sed una cum illis ena- 
scentes : non quia in illis ullo semine concrescant : 
ged quia corporibus, simul atque compaota,et ad 
generationem disposija sunt, Deus illas inspiret. 

reci autem universas animas ab eterno creatas, 
et a Creatore dispersas fuisse aiunt, quarum alie 
gupra collum essent, que supermundane quoque 
dicerentur : alie veroinfra colum, quarum alie 
cum lirmamento, alie cum sideribus circumvol- 
verentur: nannulle vero infra sublunares, eaque 
ad generationem maxime idonem, quarum alias, 
que graviter corporum custodie invigilarint, nul- 
lamque hic maculam, pro ratione moduloque vite 
contraxerint, sublimioribus locis assignant: alias 
vero, que corporeis voluptatibus plus quam par 
est inservierint, contra hinc deorsum prescipitea 
ad ima dejiciunt, et corporibus aliis alligant.Quod 
Bi forte Createri placeat, ut sublimiori et meliori 
prefecture vita heo committatuz, admirabiliorque 
rebus mutatio decernatur, tuno. supermunSwsx-- 
rum animarum nonnullis concedi asserunt , 


AM NS 


1201 


THESAURI LIB. Ill. 


1203 


gravi mole constiteranl, necdum - fontes aquarum À super. fluctus maris 3. [tanquam super pavimen- 


eruperant, ante omnes colles parturiebar !*. ltem- 
que Davides alio in loco: Benedictus qui venil in 
nomine Domini: Deus Dominus et illuxit nobis 15. 
Item : Deus noster manifesle veniet, et non silebit 18, 
Regnabit Deus super gentes ἈΠ. Poslula a me, et dabo 
tibi gentes hzreditalem tuam 38. Ümnes gentes quas- 
cunque fecisli, venient, οἱ adorabunl coram (6 !*. 
Item Isaias. Non angelus, noa legatus, sed Deus 
ipse veniet, ipse saloabilt nos. Tanz aperientur oculi 
cacorum, et aures surdorum patebunt. Tunc saliet 
sicut servus claudus, οἱ aperta erit. lingua muto- 
rum 30, ltem : Ecce Virgo concipiel, el pariet filium, 
et vocabitur nomen ejus Emmanuel ὃ, 

Parvulus enim natus est. nobis, et filius datus 


est nobis, εἰ" factus est. principatus super humerum B 


ejus: ct vocabitur nomen ejus admirabilis, consi- 
liarius, Deus, Fortis, Pater [uturi seculi, princeps 
pacis 33, Amen. 

Idem alio loco: Terra Zabulon, et terra Nephta- 
lim, via maris, (rans Jordanem Galilez gentium. 
Populus, qui ambdlabat in tenebris, vidit. lucem 
magnam ??, [tem Micbean : Et (u, Bethleem, domus 
Ephrata, nequaquam minima es inmillibus luda. Ex 
te enim mihi adveniet. Dux, ut sit princeps in Hie- 
rusalem, et exitus eius a diebus seculi ?**. Item Da- 
vides alibi: Maler Sion dicet : Homo, et homo natus 
esl in ea, et ipse fundavit eum Altissimus *5, 


2. De fuga Christi. 


Rursus Isaias de Christi fuga in 7Egyptum sic 
ait: Ecce Dominus ascendet. super nubem levem, et 
ingredietur Egyptum, ei commovebuntur simulacra 
4Egyptt a facie ejus 35, 


3. De baptismo Christi. 

Item de Baptismo ejus alibi Davides ita canit : 
Vox Domini super aquas. Deus majestatis intonuit, 
Dominus super aquas mullas ἯΙ, 

4. De morbis a Christo curatis. 

ltem de morbis ab eo curatis: Vere languores 
nostros ipse tulit, et dolores nosiros ipse porta- 
vit ?*, 

5. De descensu in Virginem. 


Item de descensu ejusdem in virgineam alvum: 
Descendet sicut. pluvía in. vellus, el sicut stillicidia 
stillantia super terram ??. Et paulo post : Ante so- 
lem permanet nomen ejus, οἱ benedicentur. in ipso 
omnes tribus terr&, omnes gentes magnificabunt 
eum 9, 

Fieri autem non potest, ut hec de Salomone, 
tanquam Judeo, dicta sint, nec enim fuit ille ante 
solem. 


Item Jobus : Qui extendit celos solus, et graditur 


*4 Prov. virt, 5. !* Pgal. cxvi, 26. 
LXaixv, 9. ^ Isa. xxxv, 4 seqq. atIea. vir, 14. 


D 


1 * Psal. xtix, 3. 
13 [ga. ix, 6. 


tum. 

ΚΑ Zacharias: Exsulia satis, filia Sion : jubila, 
filia Jerusalem. Ecce Rez iuus venil tibi justus et 
Salvator, ipse pauper ascendens super asinam, et 
super pullum filium asina ?*. 


6. De Juda Christi proditore. 


Preterea Davides de Jude et Phariseorum pro- 
ditione, hune in modum scribit: Qui edebat 
panes mecum, magnificavil super me supplantatio- 
nem 95. 

Item: Quare fremuerunt gentes, et populi medi - 
tati sunt. inania ?*? 


7. De Chrisli delenlione. 


Ejus quoque delentionem his verbis predixit 
Isainos : Ve anima eorum, quoniam reddita sunt eis 
mala ?*, quippe qui dixerint : Circumveniumus ju- 
stum, quia inulilis est nobis 55. 


8. De Christo crucifixo. 


Idem: propheta de Christi qucque cruciflxione 
sic habet: Sícut ovis ad occisionem ducelur, et 
quasi agnus coram londente se obmulescet : non ape- 
riel os suum. De anguslia et de judicio sublatus est. 
Generationem ejus quis enarrabit 51} (Hoc est ge- 
nerationem ejus, que secula omnia precessit) 
propier scelus. populi mei percussi eum. Item: Et 
dabit impios pro sepultura, εἰ divitem pro morte 
sua **, 

9. De verberibus et colaphis, quibus Christus 
casus est. 

Itidem de iis, qui verberibus eum et colaphis 
confecerunt,apud eumdem prophetam hec et ejus- 
modi leguntur: Corpus meum dedi percutientibus 
el genas. vellentibus. Faciem meam non averti ab 
increpantibus et conspuentibus 99. 

Ipse quoque Davides in persona Christi sic 
habet : Quoniam ego in flagella paratus sum, el do- 
lor meus in conspectu meo semper Ὁ, 


10. De Christo vendito. 


De venditione quoque ejus Jeremias hunc in 
modum: verba facit: EL. acceperunt. triginta argen- 
(605, pretium | appreliati, quem  appretiaverunt a 
filiis Israel, et dederunt eos in agrum figuli, sicut 
constiluit mihi Dominus €, 

Et Zacharias: Et appenderunt mercedem meam 
triginta argenteis **. 


11. De spinea corona. 
Quin et Salomon in Cantico canticorum ait: 
Egredimini, et videte, filie Sion, regem Salomo- 


!7 Psal. xpvi, 9. 45 Paal. τι, 8. 19 Psal. 
133 [sa, 1,2. **' Mich. v, 2; Matth. 


1.6. ** PsgI. Lxxxvi, 5. 36 [aa. xix, ἐ. 57 Psal. xxvii, 3, 38 188. Liu, ἅ. ?* Pgal. rxxi, 6. 9 [6 NS 4 
47. 1 Job. 1x, 8. 33 Zarch 1x, 9. s* Psal. xL, 10. ?* Psal. πὶ, 1. ?5 [ga. 111, 9. 9 Sap. τι. 13. 9*. Sw 
11, 7. ?*]bid. 8. 8964. 1, 6. 60 Psal. xxxvir, 18. *! Matth. xxvii, 9. ** Zach. ΧΙ, 12. 


1203 


in die desponsationis illius *.. 

Goronam autem spineam intelligit, qua corona- 
tus est Christus tempore passionis, a matre 808, 
Judeorum Synagoga. 


42. De clavis, vestibus, felle, el aceto. 


Alio item loco Davides de clavis: Foderun! ma- 
nus meas, eL pedes meos, dinumeraverunt omnia 
0554. mea. Diviserunl sibi vestimenia | mea, et super 
vestem meam miserunt sortem '"*. Et: Dederunl tn 
escam meam fel, et in sili mea potaverunt me 
aceto . Zacharias quoque propheta sic : Et dice- 
tur ei : Quid sunt plagz iste in medio manuum tua- 
rum? Et dicet : His plagaius sum in domo eorum, 
qui diligebant me 45. 


18. De tenebris a Christi passione oborlis. 


De tenebris autem idem propheta quodam alio 
in loco sic ait : Et erit in die illa: non erit luz,'sed 
frigus el gelu. EL erit dies una, quz ποία est Do- 
mino, non dies, neque moz, et in tempore vesperi erit 
lux "1, 

Amoa item propheta : Et erit in die illa, dicit Do- 
minus : Occidet sol in meridie, eb tenebrescere faciam 
terram in die luminis *5. 

Itemque Joel : Sol et luna simul obtenebrali sunt, 
et stell retraxerunt splendorem suum, et. Dominus 
dedit vocem suam 45. 

In primis aulem Moses ait : Prophetam de gente 
tua, εἰ fratribus tuis sicul me, suscitabit tibi Domi- 
nus Deus tuus, ipsum audies, Et. eril. vita vestra 
pendens ante oculos vestros 9. 


14. De Chrisli morte. 


De morte ejusdem sio lsaias: Justus perit el 
non est qui recogitel in. corde suo. [Nimirum ejus 
resurrectionem.] Item : 4 facie maliti2 collectus 
est justus, et erit in pace sepultura ejus δι. 

Quesitus enim est ab Josepho, leique datus, ut 
sepeliretir. Qua de re ipse quoque Davides his 
verbis cecinit: Posuerunt me in lacu inferiori : in 
Lenebris, el in umbra morlis '*. [tem : Factus sum 
sicul homo  síne adjulorio, ínter mortuos liber 55, 
Hoc est ἃ peccatis immunis. 


15. De Christi descensu ad inferos. 


Ita vero apud Jobum seribitur: Nunquid aperte 
sunt tibi port: moris, el ostia tenebrosa  vidi- 
sti 957? 

In eamdem sententiam Davides : Qui educit vin- 
ctos in fortitudine, simililer eos qui exasperant, qui 
habitant in sepulcris 9*. 


55 Cant. 1, 11. 


NICET4A& CHONIA'T À: 


nem in diademate, quo coronavit. íllum maler sua, À 


δὲ Pgal. xxi, 17, 10. 55 Peal. rxvim,22. 486 Zach. xiv, 6. 


1904 


106. De Domtntca ResürFPeclite-— ———. 


Iddm quoque de resurrectione hunc in modum 
vaticin&tus est: Non. derelinques unimam meam ia 
Inferfio, neiflie dabis sanclum tuum videre corru- 
plionem 58. 

Item Osee : Venile, et reverlamur ad Dominum, 
quia ipse cepit, e sanabil nos post duos. dies. I 
die terlià. suscilabit nos, el vivemus in conspecdu 
ejus 59, 

17. De unguentiferis mulieribus. 


De unguentiferis vero mulieribus hunc in mo. 
dum Isaias vatieinantur : Mulieres venientes et do- 
centes eam. Non est enim populus sapiens ὉΠ, 


18. De Ascensione Doinini, 


B Sed et de ascensione Davides: Ascendit super 


Cherubim, εἰ volavil : colavit super pennas venlo- 
rum δ, 

Item : Ascendit Deus in. jubilo, Dominus in mx 
tuba 9. 

Item : Attolitte portas principes vestras, et introi- 
bit Rez gloríz 99. 

Item Isaias: Quis est iste, qui venit de Edom! 
Linclis vestibus de Bosra *!? 

Item : Quare ergo rubrum est indumen/ur (uvm ἢ 
et vestimenta tua sicul. caleantium in Lorculai d ? 
torcular calcavi solus, et de gentibus non. est vir me. 
cum **, 

Preterea vero Zacharias ait: Et stabunt peder 
Domíni super montem Olivarum, qui est. contra “ 


C rusalem ad. orientem 53, 


19. De judicio exltemo. 


De secundo autem adventu, Daniel ita vaticina- 
tus est: Aspiciebam ergo in visione moctis, et ecce 
cum nubibus cmi quasi Filius hominis veniebat, el 
usque ad Antiquum dierum pervenit, et τὰ conspectu 
ejus obtulerunt. eum. EL dedit ei potestatem εἰ hono. 
rem, et regnum, et omnes populi, tribus et linguz 
ipsi servient. Polestas ejus poteslas ceterma, qua 
non auferetur, et regnum ejus quod mom corrum- 
petur **. 

Item alio loco : Aspiciebam donec positi sunt throni, 
et anliquus dierum sedil, vestimentum ejus candi- 
dum, quasi niz, et capilli capitis ejus quas ise 


D munda. Thronus ejus flommaz ignis. Fluvius igaeu 


rapidusque egrediebatur a facie ejus ; millia millium 
ministrabant ei, deciés millies centena millia assistt- 
bant ei. Judicium sedit: et libri aperti sunt. Aspicit 
bam, propler vocem sermonum  grandium, quot 
cornu illud loquebatw , et vidi quonidm  intarfecta 
essel. bestia * [qui est Antichristus.] (21). 


*! Zach. xiv, 6, 7". 


mos virt, 9. 9 Joel. u, 10, 11. ** Deut. xvri, 15 ; xxur, 66. 9 [sa. Lvir, 4. δέ" Pal. rxxxvir, 7. 83 ])éf. 


5.6. 5! Job. xxxvi, 17. δέ Psal. rmxvn, 7. 


vir. 13, 14. ** [bid. 9, seqq. paulo ante. 


55 Psal. xv, 10. "5 Osee, vi, 1. 
δ Pgal. xvir, 11. *? Peal. xvi, 6. * Psal. xxi, 7. t 188. Lxin, 1. δὲ Ibid. 2. 48 Zach. xiv, 4. 


δῚ Isa. 


(21) Scutariotes hic prophetarum contra Judemos testimonia desiderat. 


1205 


CAP. 1I. 


Joannis Damasceni, de  Uhristi conceptione, 468 
divina humane carnis asiumplione (22). 

Angelus Domini missus δὰ sandiam Virginem, 
que genus er Davidica iribu ducebat (constat 
enim Dominum ex Juda ortum traxisse, qua ex 
tribus nullus animum ad sá&cerdotium appulit, ul 
beatus Apostolus ait, de qud postea dicemus aper- 
tius), sic Evangelizans dixit : Ave gratia plená, Do- 
minus tecum. Quee cum türbata esset hoc sermone, 
subjecit angelus : N8 tímeas, Makia, invenisti enim 
gratiam apud. Dominum, el. paries. Filium ; el vocá- 
bis nonien ejus Jesum 95. ]pse enim salvum faciel 
populum suum a peccatis éorum *'. Unde Jesus ser- 
vatorem signifleat.Que cum hzsitans respondisset: 


THESAURI LIB. 1]. 
À tione, nulla divisiotie fabta : divinitatis du» natut& 


[uod 


ín carnis essentiam minime trutata, neque contra, 
carnis sue essentia in sum divinitatis naturam 
conversa, hedüe una eademque natura composita 
ex divina sua natürd, el hurtnana, quam assum- 
pserat. 
CAP. III. 
Ejusdem, dé duabus naturis, adversus illos qui 
Unam Chrislo naturam esse dicunt (24). 

Nature intér se, uulla inversione et mutatione 
fácta, conjunctee sunt : ita ul neque divina natura 
e propria simplicitate excesserit, nec e dlverso 
humanà vel in divinitatis ridtaràm versaü, vel ad 
nihilum rédactá sit, neque it&m dü&bus ext tiaturis 
una composith etnerserit. Siquidem compodita na- 


Quomodo fiél stud, quia virum non cognósco ? Àdje- B tura eatur ez quibus bonstaia esl haturarum neu- 


cit angelus: Spiritus sanctus superveniet ín fe, el 
virtus Allissimi obumbrábil tibi. Ideoque et quod na- 
scetur ez te Sànclum, vocabitur Filius Dei. Ila verd : 
Ecce, inquit, ancilla Domini, fial mihi secundum 
verbum tuum **. 

Itaque ubi primum sancta consentit Virgo, Spiri- 
tus sarictus in éami descendit, prout Dominus pek 
angelum dixerat, ut eam pütgaret, vimque divi: 
tatis et generationis Verbi cápacetn suggereret. 
Tuhcque per se subsistens Altissimi Dei sapientia 
et virtus, nimirum Dei Filius Patri consubstantialis, 
haud secus atque divinum semeti obumbravit, δὲ. 
bique ipsi éx castis ejus bt purissimis sanguinibus 
carnem animanmi rütionis et intellectus participe 


animatum compegit, nostre masse primitia. Neo (ἃ 


id ex semine, $bd divino artificio, per Spiriturn 
sanctum neo figura paulatith. &codssionibus effor- 
mata, sed uto eodemque momento perfecta, 
ipsum Dei Verbum carnis hypostasim assumpsit. 
(233 Neo éhim eam sibi Deus Verbum carnem 
assumpsit, qua per 8e ánte& subsisteret, eed in sua 
ipsius hypostasi ratidne incircumseriptibili ven- 
trem sancli Virgidis inhabitans, ex castis semper 
virginis sanguinibus cartneth anima rationis el in- 
tellectus participe aüittiatam sublit: nostre masse 
primitias assumens. Verbum ipsum factum carni 
hypostasis.) Itaque cum primum caro fuit, Dei 
quoque Verbi caro fuit. Et cum primum arimata 
caro, rationisque et Intellectus particeps fuit, Dei 
quoque Verbi animata caro, rationisque et intelle- 
ctus parliceps fuit. Quocirca nón hominem deifl- 
catum, seed Verbum incarnatum dicimus. Nam 
cum perfectus natura Deus esset, idem homo quo- 
que perfectus natura factus est. Neque naturam 
mutans, neque per phantasiam seu siinulationem 
disponens, sed carnem anima rationis et intell&: 
ctus participe animatam ex sancta Virginé assu- 
mens quaque in ipso essentiam haberet, hyposta- 
tice ccnjunctus est : nulla confusione, nulla muta- 


δ] Matth. 1, 


(22) Vide Patrologize tom. XCIV, col. 983. 
(23) His notis inclusa Zigabeno desunt et Hlc et 


δὲ Lu . i, 28 seqq. 


86 Luc, 3& seqq. 


tri cons&ubitantialis esse potest, cutn ex diversis 
divér&um efflciat : quetiadmodum, verbi gratia, 
cdrpu$ qü&tüor ex eleméhtis compositum, nequa 
eJusdetn ourh iple essentiae dicitur, neque ignis 
nominstur: neque item aer, neque aqua, neque 
tetra dicitur, néc ulli prorsus eorum consubstan- 
tiale ést. 

Jam ài, dt heretici8 placet, Ohristus post con- 
junctiodem uhica Composita natura constaté di- 
ctus eat ex simplici utique natura in composilam 
transiit : ita ut jam nec Patri, cujus sithplex est 
nátura, consubstantialis sit: neque Malri, que 
quidem ex divinitate et humanitate non tómposita 
esset, neque item divinitatis et hümanitatis parti- 
ceps esse queat, denique neque Dei neque bominis 
nomine censeatur : sed Christus duntaxat, neque 
Christus erit Hypostaseos ejus nótnen, sed unius 
natur& ih eo deprehehditur. Nos áutetn Christüm 
unius tiásture composite fuisse haudquaqüatri do- 
céemus, tiádue ex diversis divérsum quid, ut e£ 
anima et corpote hominem, vel üt ex quatuor ele- 
miehli$ corpus: sed ex diversis eadem ips&. Nam 
ex divinitate δὲ liumanitate eumdém Deum perfe- 
clum et perfeclum hotninem esse et dici, οἱ ὄχ 
duabus ét in duabus, naturis cunfllemut. Nomen 
autem, Christus, persone nomen asserimus, cum 
nou uho modo dicatur, sed duas tiáturas sidniflcet. 
Nam iphe seipsum ütit£it, corpus quidem divinitdle 
sua táhquam Deus unyená, unctüs vero quátenüs 
homó. Siquidem ipse et hoc et illtid est. Divinitas 
autem humanitatis unctio est. Nam si Christug 
nalure unius composite existens Patri consub- 
siantialis est, compositus certe Pater, et catné 
consubstantialis erit. Quod quidem absurdum, 
nullaque non blasphemia refertum est. Age vero, 
qui fieri possit, ut una natura conlrariatüm essen- 
tlalum differentiarum eapàx dicatur ? Qui eniin 
fleri potest αὐ eadem natura eodem momento 
creata et increata, mortalis οἱ imrhorlalis, cir. 


infra ubi iisdem verbis repetuntur. 
(24) Vide Damascenum; ibid., col. 7€» 1 - 


1:01 NICET/AE CHONIAT/E 1908 
cumscripta et incireumscriplia sit ? Quod si etiam A nuu, ita ut ἃ Ghrislo- Ghristus- nitus sit;-forma- 


unius nature Christum dicentes, simplicem eam 
intelligant, vel ipsum nudum Deum confitebun- 
tur, et phantasiam, seu fictam carnis assumptio- 
nem, pro incarnatione introducent, vel nudum 
hominem, Nestorio subscribentes. [((25) Jum ubi 
perfecta divinitas, ubi etiam perfecta humanitas, 
cum duarum etiam naturarum Christum fuisse 
dicant, ipsum lamen post conjunctionem quoque 
unius composite nature asserunt. Christum enim 
ante conjunctionem uua fuisse natura predituin, 


nulli dubium est.] 

At vero hoe illud est, quod hereticos in erro- 
rem pellicit, dum naturam et hypostasin pro 
eadem re accipiunt. Quia autem hominum naturam 
unam esse dicimus, sciendum est nos ad hec di- 
cenda non adduci, ralione anime corporisque ha- 
bita. (Nec enim fleri potest, ut animam et corpus 
inter se mtuo collata, unius esse nature dicamus.) 
Sed quia hominum quamplurima sunt hypostases, 
et omnes eadem ratione naturae constant (omnes 
enim ex anima et corpore compositi sunt, nemo- 
que non anime quidem natura, corporis autem 
essentia censetur), idcirco communem illam pluri- 
marum at diversarum hypostaseon formam, unam 
esse naturam dicimus : singulis nimirum hyposta- 
sibus duas naturas babentibus, atque completis 
in duabus naturis, anima, inquam, et corpore. Αἱ 
in Domino nostro Jesu Christo forma communis 
intelligi non potest, nec enim fuit, neo esl, nec 
futurus est alius Christus ex divinitate ethbumanitate 
quiin divinitate et humanitate idem Deus perfectus 
et homo perfectus sit. ((26) Sed omnis quoque coin- 
posite nature partes, simul atque ex nihilo in re- 
rum naturam producte sunt, ad universi comple- 
mentum disponuntur. Fierique potest, ut que eodem 
tempore producta sunt, unam compositam naturum 
perficiant, hujusmodi limitem et naturalem legem 
beneficio Creatoris sortita: ita nature lege per 
successionem similia ex similibus procreentur. In 
Domino autem naturarum conjunctarum alia prin- 
cipio et tempore caret, nec forma producta est 
ad universi complementum, quandoquidem non 
requievit Deus ab operibus suis septimo die ; nec 
vero naturaliter conjuncta sunt: sed adrrirabili 
quadam et ineffabili ratione. Quae autem admira- 


bilia sunt, et ineffabili ratione flunt, ea naturam D 


non perliciunt : nec enim naturam rubi dicimus, 
qua igne admoto combusta non sit, neque natu- 
raid. bominis, qui sublimis et tanquam ccelo pro- 
imus evehatur : neque corporis humani naturam, 
que in igne veluli rore conspersa sit: sed ad. 
mirabilia ea et circa hypostasin unam facta dici- 
mus, ita etiain. Domini incarnationem in divini- 
tatis hypostaseon una non lege natcre, sed 
ineffabilis dispensatione conjunctionem naturaruin 
evasisse dicimus: neque id infra nature lermi- 


(25) Et hec Zigabeno desunt. 


que adeo emerserit, quae multas Christorum 
hypostases complexa sit : sed unam hypostasin 
duabus ex naturis, atque duabus in naturis com- 
positam : duasque adeo naturas, ita ut natura 
utraque vel post conjunctionem proprium terrri- 
num, legem, mutuamque differentiam conservarit. 
Siquidem in homine, quatenus differentie mutus 
corporis et aniine ratio habetur, duas natures 
dicimus: quatenus vero naturalis differentia per- 
80n& ex persona non speotatur, unam. £t unius 
quidem nature dicuntur ea, que cum siot ejus- 
dem speciei, tamen hypostatice seu persone ra- 
tione differunt: unius autem hypostaseos, ea que 
bypostatice conjunguntur, essentiaque differunt. 

p itaque diversiformes  hypostases haudquaquam 
bypostatice conferuntur, aut discernuntur, sed 
naturaliter : equiformesque hypostases haud na. 
turaliler conferuntur aut. discernuntur, Sed hypo- 
statice. Et quemadmodum fieri non potest ut ἐλ 
quae hypostatica differentia differun!, unius sint 
hypostaseos, ità fieri nequit ut ea quee nature 
differentia differunt, unius nature sint. His de 
causis una in Dominico nostro Jesu Christo na- 
tura dici non potest.) 


Quocirca duabus ex naturis perfectis, divina, 
inquam, et humana, conjunctionem factam fuisse 
dicimus, non commistione, vel coniusione, vel 
concretione, ut vesano Dioscoro, Severo, et ace- 
lerate eorum factioni placuit, neque persona, aut 
babitu, au dignitate, aut eadem voluntate, avt 
honoris nominisve similitudine, aut denique t- 
probatione, ut impio Nestorio, Diodoro, Mopsue- 
sgtiensi Theodoro, et diabolico eorum eoetui visum 
est: sed compositione, sive hypostatice, citra ia- 
versionem, mutationem, confusionem, divisionem, 
et distractionem. Atque duabus in naturis per- 
fectis unam Filii Dei, ejusque incarnati, personam 
confitemur, emdemque divinitatis ejus et huma- 
nitatis personam ess? dicimus. Atque duos naturas 
in ipso post conjunctionem integras servari confi- 
temur. Nec tamen privatim separatimve utramque 
ponimus, sed inter 86 conjunclas una in hypostssi 
composita. Conjunctione enim essentialem dici- 
mus, hoc est veram, non autem phantasticam se 
commentitiam. Essentialem dico non quod a det 
bus naturis natura una composita flat, sed quoi 
muluo revera in unam Filii Dei personam, con- 
jungantur, atque ita essentialem earum differen- 
tiam servari definimus. Quod enim creatum erat, 
creatum mansit : quod increatum, increatum : 
quod mortale, mortale: quod immortale, immor- 
tale: quod cireumscriptum, circumscriptum : quod 
visibile, visibile: quod invisibile, invisibile. Uba 
quidem pars miraculis effulget, altera contumeliis 
obnoxia est. Porro Verbum ea sibi quae sunt be- 
minis assumit, quasique domestica facit, Ipsius 


(20) Et hec omnia, usque ad clausulam. 


1209 


THESAURI LIB. III. 


1210 


enim" sünl ea, qus 8ἃ sanctam ejus carnem A diffleultatem comprehendas, de quario autem 


pertinent, carnemque eorum, que propria sibi 
sunt, mutud compensationis modo et mutua par- 
tium affinitatis, hypostaticeque conjunctionis ra- 
tione, participem facit. Adhrec quia unus idemque 
is erat, qui divina et humana in utraque forma 
operabatur cum alterius communione. Quocirca 
Dominus quoque glorie crucifixus esse dicitur, 
quamvis divina ejus natura passa non sit. Filium 
item hominis ante passionem in coelo fuisse con- 
stat, ut. Dominus ipse dicebat. Unus enim idem- 
que glorie Dominus is erat, qui natura et re vera 
Filius hominis, eeu homo factus fuerat : atque 
miracula ejus passionesque non ignoramus, quam- 
vis alia ratione miracula ederet, alia item passio- 
nibus obnoxius esset. Ut enim unam ejus hyposta- 
sin, ita et essentialem naturarum differentiam 
gervari novimus. Jam qui fleri potest, ut essen- 
tialis differentia servata sit, nisi ea quoque servata 
sint, que inter se mutuo differunt ? Differentia 
enim eorum que differunt differentia est. Eadem 
igitur ratione, qua Christi nature inter se diffe- 
runt, hoc est essentie ratione, ipsum quoque 
cum extremis convenire, divinitate, inquam, cum 
Patre et Spiritu : humanitate, vero cum Matre et 
nobis asserimus. Ipse enim Patri et Spirituisancto 
divinitatis ratione consubstantialis est, Matri au- 
lem et cunctis hominibus, ratione humanitatis. 
Qua autem ratione nature ejua conveniunt, eadem 
ipsum quoque differre dicimus, tum a Patre et 


Spiritu sancto, tum a Matre et ceteris hominibus. ( 


Conveniunt enim ejus nature per hypostasin, 
cum una hypostasi composita constent, secundum 
quam tum a Patre οἱ Spiritu, tum a Matre et nobis 
ipsis differt. 


CAP. IV. 


Capita quedam quorum cognitio iix necessaria est, 
qui quantum ratio patitur humana, Verbi incar- 
nati mysterium cognoscere cupiunt. De enhyposta- 
to, heteropostato, et hypostasi. 


Eahypostatum hoc est id quod per se suaque vi 
subsistit, in universum pro omni subsistentia ca- 
pitur, corporea, inquam, et incorporea, prout 
ferre potest : quo in significatu color quoque es- 
Sentia per se subsistens dici queat : cum tamen 


proprie color sit heteropostaton, hoc est res per D 


alium subsistens ; propria enim subsistentia caret, 
sed corpori tanquam subjecto inhewret. Essentia 
vero proprie hypostasis est, seu subaistentia, non 
autem enhypostatum. Abusive tamen hec quoque 
enypostatadicuntur.Enhypostatui preterea dicitur 
bomo universalis, quod externi philosophi εἶδος 
εἰδικώτατον, hoc est speciei specialissitnam seu in- 
fimam vocant. Enhypostatum autem universalis 
homo dicitur, tanquam in hypostasibus considera- 
tus, ut in Petro et ceeteris hominibus singulis. 
Hac porro tria enhypostati significata citra magnam 


(27) Contra Origenem. 


quod diíficilius est, jam dicendum nobis est. Enhy- 
postatum id est, quod cum alio essentia diverso ad 
unius constitutionem persones, uniusque genera- 
tionem hypostaseos, componitur,et una subsistit : 
non autem, per se cognoscitur. Attendenda porro 
est hec enhypostati definitio. Sanota Ecclesia ca- 
tholica in dispensatione incarnationis unam hy- 
postasin, duasque naturas profitetur : hypostasin 
quidem, incarnatum Filium, naturas vero divini- 
tatem et humanitatem. Corpus itaque anima et 
mente preditum, a Domino nostro Jesu Christo 
assumptuim, hypostasin minime vocat : ne duas 
hypostases dicere, Nestoriique nugamentis sub- 
&cribere deprehendatur : sed enhypostatum nomi- 
nat, ὡς ἐν τῇ τοῦ Υἱοῦ ὑποστάσει τὸ εἶναι λαδὸν, 
hoc est quia in Filii hypostasi essentiam habuerit. 
Siquidem Christus ipse, cum una esset hypostasis, 
imo vero, ut apertiua dicam, ipse Dei Filius, cum 
una sancte Trinitatis hypostasis esse, fuit et cor- 
pori quod assumpsit hypostasis. Itaque corpus 
Domini enhypostaton quidein est, hypostasis vero, 
minime. 


CAP. V. 
De homoousíis, seu iis, quae sunt ejusdem substantiz. 


Homoousia, hoc est consubstantialia, ea sunt, 
quacunque hypostasibus quidem a 8e mutuo diri- 
muntur, essentia vero conjunguntur. Ut ego οἱ 
tu et omnessinguli homines hypostases homoousia 
sumus, hoc est ejusdem  essentim participes. 
Pater itaque et Filius, et Spiritus sanctus hypo- 
stasibus quidem dividuntur (alius enim Pater, 
alius item Filius, alius denique Spiritus sanctus) 
essentia vero conjunguntur. Usia autem, seu, es- 
sentia, communis est hypostaseon ratio, sive una 
divinita, una forma. Pater ergo et Filiueg, et Spiri- 
tus sanctus, res sunt ejusdem essentie : quod 
unius sint et ejusdem essentie participes : hbypo- 
stagibus autem, sive personis,ut dicturn est, divi- 
duntur, at essentia, sive natura, conjunguntur : 
eaque de caus& ὁμοφεῖς ejusdem nature, et 
ὁμοούσιοι ejusdem essentia, participes dicuntur. 


CAP. VI. 


De Homohypostatis, hoc est iis, quae sunl ejusdem 
hypostaseos seu subsistentize. 

Homohypostata, hoc est consubsistentialia, ea 
dicuntur, quecunque inter se essentia quidem 
differunt, in unam autem et eamdem hypostasin 
inter 80 componuntur : ut. ego et tu, et unusquis- 
que nostrum anima et corpore constamus. He 
porro partes, anima et corpus essentia quidem 
diverse sunt: (alias enim anime, alia corporis 
essentia est.) Homohypostate vero, seu subsisten- 
tie ejusdem, secundum christianorum placita.Nec 
enim anima ipso corpore antiquior, neque corpua 
esse co»perunt (27). Quecunque ergo v*ssxNSw. SNs- 


1211 


! 


NICET/E GHONIAT/E 


1312 


dem differuht; eodem támen tetnpore, et simul A Marie nudum etsimplicem hominem natum esse, 


substiterunt, homohypostala sunt, et diotntur. 
Itaque Patet et Filius, et Spiritus sünbius hbtno- 
hypostata nón sunt, quamvis illi abtiquius ef 
recentius rihil sit, qui& vero éssenti& minime 
differunt, idcirco etiam Huttiüoustla et sunt et di- 
cuntur. 


CAP. V|I. 


erga quem Deus Verbum eadem ex generatione 
benevolum dispositionem affectionemve haberet. 
Atque conjunctionem quidem fatebatur, non ta- 
muen hypostaticam, sed scheticam. Ex quo fiebat, 
ui uon unam hypostasin :.iser ille profiteretur, 
sed duas,quae inter se quidem essentia et hypo- 
stasi dividerentur : amicitia vero eademque volun- 


tate, vel voluntaria dispositione conjungerentur, 
celeraque id genus deliria deblaterabat. 
CAP. X. 


Dà sahcia Thinitate.  Puter, Filius, et Spiritus in 
quo differant, in quo conveniant. 


De Differéntia et. conjunctione, eaque triplici, essen- 
tiali, personali, et habitualt. 

Essentialis conjunctio est, que inultas byposta- 
8658 ad unam essentiam congregat ; ut omnes sin- 
guli bomines hypostasibus quidem seu personis 
dividuntur, essentia vero, seu ratione huianitalis Patér quidétn causa carot, estqué ingetiitus : 
conjunguntur. Itaque hac personarum conjunclio, nec étüiim ab ullo, ne a seipso quidem esséntiam 
que per unam fit essentiam, conjunotio essentialis B habet, Filius autem à Patre genitus est. Sanctus 
dicitur. Essentialis vero differentia est, quando — denique Spiritus et ipse quidem ox Patte, at non 
conjuncle unam in hypostasin nature, sine ulla — £enerationid, sed processionis modo. Et simul 
confusione el immiriutione inanent: ut due Chrisli — atque Filll ex Patre gehetatio fuit, fait et Bpiritus 
nature, sive divinitas et humanitas, in unam con- Saneti processio; Qu6. Rutem modo δὲ generatio δὶ 
gresse hypostasin, haudquaquam confuse immu- — processio differatit, némo novit. Itaque hypostaes 
taeve sunt : sed essentiali differentia differunt. 80}}8 hyfostaticis proprietatibus differunt, sive 
Duarum enim naturaruin neutra comuisceri con- — Uh geherdliüne, generatione, et processione : qum 
fundique, essentie habita tütione, potest, nec vero — individue quuque dividuntur; Trium autbth perso- 
inter se differunt hypostasi : una enim ambarum  nárum üudqueque perfecta constat hypostasi. In 
hypostasis est, ut essential! differentia. tribus enim perfectis hypostasibus üfid Simplex 
ines! essÉntia, qum térmitium omnert prrebedit et 


CAP. VIII. 
. . . exsuperat. Paracletum autem se advóbsatum et 
De hypostatica ΨΥ ΣΝ conjunctione et Spiritum ét Filium vocamus, ut qui universarum 


advocatlunes ét patrocinia suscipiant; Spiritum 
C quidem eerte 8 Patre (et Filio] procedere diei- 
mus, ita tárhen ut per Filium impertiatur. 
CAP. XI. 
De Verbí incarnatione. 


Hypostatica, scu personalis conjunctio ea est, 
que diversae essontias sive naturas in unum et 
unam eamdemque hypostasim oolligit et colligat, ut 
in dispensatione incarnationis Domini nostri Jesu 
Christi hypostatica conjunctio fuit. Dus enim ejus 
nature in unam eamdemque hypostasin circa con- 
f'ieionem conjuncti? sunt. Hypostatica vero diffe. 
rentia est, quando hypostases, que sub unam 
essentiam eadunt, inter 860 dividuuntur, et in nu- 
rnerum multitudinemque characteristicis seu figu- 
ritivis proprietatibus cedunt. Alii enim ab aliig 
hypostaseon ratione differimus. Verbi gratia, ego 
quidem sut provecta etato, nigro oolore, et 
sum balbus : tu autem media etate, albus, ver- 
baque distincte profers. Eod.in modo ca&teri quo- 
que singuli homines hujusmodi proprletatibug 
hypostatice differunt. 


CAP. IX. 


De schetica seu habituali conjunctione, et differentia, 
de aifferentia tamen nihil. 

Bchetioa, seu habitualis conjunciio, amica et 
benevola dispositio est, vel concors voluntatuin 
consensus, Qui ergo mutua se bencvoleutia prose- 
quuntur,amuicitia respectu schetice conjuncti dicun- 
tur.Ho:-reticusenii impiusille Nestorius ecclesiasti - 
cam doctrinam non admittens,qua ipse Deus homo 
fucus, nostrieque nature conjunctus aeaeritur, 
hypostaticam quidem seu personalem conjunctio- 
nem esse negabat: nugabatur autem ὁ sancia 


Errore non caret, ei naluram divinam incarna- 
tam fuisse dicimus, cuin Verbi bypostasis dicenda 
sil. 8i ehir carnem a natura divina aseumptam 
fuisse dixerimus, utique una Patrem et Spiritum 
comprehendemus, cum üna Bancta Trinitatis na- 
tura sit. Synalepha, seu counciio, proprie coníu- 
βίο esl, ἕνωσις autem seu conjunctio, cam quid 
citra mistionerti alil. cuipiam applicatur, ut oleum 
aque.Divinitatis naturam humanitalis natürz con- 
junctarb fulsse nori dicimus, imo potius verbi hy- 
postasin incarnatam fuisse. 

CAP. XII. 
De essentia [natura, hypostasi, el persona]. 

Kssentia proprie dicitur id quod est, nec alio 
eget, ut subsistat, mullis autem modis acoipitur, 
ut esséntia Dei, essentia angeli, essentia boininis, 
itemque omnia ab iis diversa essentie nomine de- 
signantur, Item, essentia est, quod per se sud. 
qub vi substat, neo ab alio essentiam babet, 
neque alio quoquam eztrario indiget, ut ait. 8,» 
quidem colori albo et nigro et id genus ostleris er 
sentie nomen haudquaquam tribuimus, quia pet 
ee subsistere non possint absque corpore illorom 
capace. 


1213 


THEBAURI LIB, ΠῚ. 


1314 


. , Natura vero est eorum qum sunt motus el quietis À autem essentia est genus. Si ergo dicas : Divinitas 


principium, in quibus primum inest per se, non 
per accidens. Verbi gratia naturam vocamus quie- 
tem δὲ motum que essentiali ratione terre insunt, 
nec id ullius cause beneficii ad germen et fetum 
rebus tiaturalibus suggerenda. Deductum porro 
φύσεως seu nature nomen est, παρὰ τὸ πεφυχέναι 
τουτέστιν ὑπάρχειν, hoo est ab Bo quod sit. Itaque 
οὐσίας xal φύσεως hoc est essentie et nature no- 
minum eadein aigniflogatio est, quorum illud παρὰ 
τὸ εἶναι esse, hoc vero παρὰ τὸ πεφυχέναι hoc est 
natura ita comparatum esse, dedicitur. Hypostasis 
autem res est slbsiatens et essentialis, In qua qui- 
dem atctidentium ooacervatio, tenquamr uno in 
subjecto reapse actuque subsistit. Πρόσωπον vero, 
seu person&, id est, quod propriis actionibus et 
proprietatibus certam et definitám eorum quse se- 
cuim ejüsdend Bunt essentia evidentiam exhibet. 


CAP. XIIl-XIV. 


Ecclesiastica. naturze definítio. Quid Severianos ἴῃ 
errorem propulerit. 

Natura item ex sententia Eoclesir, vera rei sub- 
aistentia est. Ut autem Aristoteles et oeteri Greci 
auotores sunt, multis irnodis natura delinitur; qui- 
bus quidem definitionibus dum accuratius inherent 
Severiani in errorem prolagsi sunt. Siquidein na- 
tura, ut B. Apostolo placet, omne, id est, quod re 
vera eat. Aperlius deinceps id explicabimus. Natu- 
ram vocat Ecclesia eorum que sunt veritalem, seu 
id quod eis iuest, φύσις autein diota est, διὰ τὸ 


πεφύχεναι καὶ εἶναι, quod ita comparata est, ut sit € 


quemadmodum οὐσία 4j οὖσα, essentia que est, in 
veritáte cognoscitur. Natura essentia, id, genus, 
el μορφὴ seu forma, pro una eademque re in ec- 
clesiasticis dogmatis capiuntur: quemadmoduin 
pauis et buccella. Quocirea ἔμφυτον Ἐνούσιον, Sive 
id quod insitum est, et id quod inest idem signifi- 
cant. Quatuor autem modis natura dicitur, ut jam 
monui, his nimirum essentia, natura, genus el 
forina. 
CAP. XV. 


Hyposiasis, persona οἱ character in Deo quid. 
Hypostatice proprietates. 

Hypostasis quoque insuper, ex ecclesiastica et 
apostolica traditione, πρόσωπον est seti persona, sive 
character, quamadmodum Paulus filium splendo- 
rem glorise Patrid, item et hypostaseos ejus cha- 
racterem seu figuram vocat, hon est persornaim 
ejusdem essentie cum charactere et hypostasi Pa- 
iris. Personas autem e&t charácterés in Deo incot- 
porea ipsa dicimus, et ea qu& circumscribl expri- 
mique non possunt. Persona vero Seu hypostasis, 
et sanctorum Patrum sententia, propriuni est pre- 
ter commune : comrmhunitas enim 69], üniuscu- 
jusque rei natura : proprie vero, hypostases ipsa 


nostrum omnium custos est, totam Trinitatem 
sanctam significasti : si vero dicas: Vobiscum Fi- 
lius Dei, ex tribus hypostasibus unam totamque di- 
vinitatem pronuntiasti. Heo prelerea de iisdem 
audito. Divinitas, eoce communitatem, et absolutam 
perfectionem  essentims. Paternitas, eoce persc- 
nam seu hypostasim unam. Filialitas, ecce aliam 
hypostasin. Spiritus eanctus, ecce aliam. Cetc- 
rum tres bypostaticae proprielates sunt in divini- 
tate: ingenitum Patris, genitum Filii, processio 
Spiritus sancti. Nec enim genitus est, Páter, nec 
procedens Filius, nec genitus &piritus snnctus. 


CAP. XVI. 


Synopsis, seu compendium, de inodo ἀντιδόσεως, 
seu muluz. naturarum retributionis (de quo aper- 
tíus et pláníus ínfru]. 

ν Divinitatem quideni el humanitatem cum dici- 

mus, totam divinitatis naturam, et totarh huraani- 

tatis naturam indicamus ; cum véro Deum et ho- 
minern dicimus; nor prorsus natürdrc tr. totalitateg 
demonstramus, sed áliquando et personas et hypo- 


. Stüges. Cum ergo nos in Deut credere, absque ad: 


juneto dicinüs, totam divinitatem significamus. 
Cum vero Deum homineni factum esse dicimus, 
jam non divinitatem denotamüs, sed solum Filii 
nomen exprimimus. Adhioc, siquidem his verbis 
utar : Deti8 prüpter hominem incarnatus est, totam 
humanitatem designo : si veró his : Quidam homo: 
illum solum indico. Itaque ih Domino hostro Jesu 
Christo düas quiderh natüras, divinitatem, inquam, 
et humanilutémi, àl unam hypostasin ex utraque 
compobitam confllemur. Et cuni ipsius quidem na- 
cimus : curn vero hypostasim illam, que duabus ex 
naturis conjuncta ést, nünc quidem Christum, et 
hominem nominamus, nunc verd Deum solum, et 
hominem solurh. Nec cüm Deum &olum dicimus, 
ipsum ab homine separamus: nec cum horhinem 
solum notninamus, ipsurh ἃ Ded sejutigimus. 1ti- 
dem clit divinitatetri ditlilus, πὰ cum éa huma- 
nilatis próprietáles hon cómprehendimus : e con- 
verso cum hutnanilatem ehuntlamus, in ea divi- 
nitatis proprietates non intelligimus: nec enim 
impatibilemi et increatam hutnanitatem dicimus : 
üt in una hypostasi non ità dicere solemus, sed 
audactar ét solum Deum, et solüm hotrilnem, at- 
que Christam, qui utrumque eompreheridit, confl- 
temur : eumdemque Deum patibilem dicimus, hu- 
manitatis ratione, et purum qui fuit ante secula, 
ratione divinitatis. Atque hic ἀντιδόσεως seu mu- 
tuoi natürarum retributionis, ruodus est, qua fit, 
αἱ uttdque natura, qti propria sibi dunl rétribuat, 
ralio3e liyposlaseos ejusdétn, et imütus illarum 
affinitatis. Confitendtirh porro est, Vetbi naturani 
incarnatam, sive 6arni conjunctam fuisse, non 


sunt Vérbi gratia natura sive esseritia est, una 
deitas, hypostases, vero tres, Pater Pilius, et Spi- 
ritus sanctus : tres pereonz, seu charattél'es, υπὰ 


quia natura in carne pássa sit. Quod exis Sew 
hoa:o, versaque vlc8 homo Y$exs SS, S —— 
illud ipsum est, quod coti hé ve *- δ CSSNRRSE 


1211 
CAP. XX. 
Quid proprietas, de quonam dicatur, et quot modis: 
Quid hypostasis; quid accidens. 

Ἰδίωμα, seu proprietas dicitur, κατὰ τὸ ἰδία 
εἶναι ἅμα τῇ ἰδίᾳ φύσει, ἀμιγὲς τῶν λοιπῶν οὐσιῶν 
ὕπαρχον, hoc est quia privatim proprie nature ita 
insit, ut cum ceteris essentiis misceri non possit. 
( Proprietales enim a naturis e! hypostasibus se- 
parari non possunt) sive proprietas id proprie 
est, quod aliqua in natura privatim cognoscitur, 
in alia vero non invenitur:ut verbi gratia, in 
natura divina id quod ante szcula, increatum, et 
incircumscriptibile est,que quidem alii cuicunque 
essentiae non insunt, ne ipsi quidem sanctissimo 
Christi corpori, nec enim ante secula est, neque 


THESAURI LIB. Ill. 


ἃ tum eorum quse mobilia, volatum eorum que 


1218 


volatilia, natationem eorum qua natatilia, re- 
ptionem eorum quee reptilia,illuminationem eorum 
qua illuminari possunt, calorem eorum que|ca- 
lida, luxum eorum que fluxa, contemplationem 
eorum, qua conteinplationi patent,  generatio- 
nem eorum qua generationi obnoxia sunt, esse 
dicimus, atque, ut in universum dicam, nullius 
non nature significatio et determinatio a naturali 
ejus actioneconstiluitur, qua sublata,prorsus ipsa 
quoque natura deperditur et interit. Sublato ca- 
lore, ignis exstinguitur, sublato intellectu, ex quo- 
que partes anime tolluntur, qua intellectu et ra- 
lione predite sunt, motu item animalis sublato, 
deperditur animal. Eaque de causa duas in Christo 


. 2. mM . v i icimu inoanimatum 
increatum, neque  incircumscriptibile. Angelice p oluntates et actiones dicimus, ne inanim 


naiure proprietas essentia est impasibilis, que 
sibi a laudibus Deo canendis silentium imperare 
non potest. Impatibile porroin iis id dixi, quod 
immortaleest. Proprium hominis id proprie est, 
quod ex mortali et immortali natura constat, nec 
in alia ulla essentia cognoscitur, Naturales pro- 
prietates ee sunt, quas jam dixi: sunt vero et 
hypostatice, ut albedo, simitas, longitudo, decur- 
tatio, viriditas, truculentia, οἱ caetera id genus, 
que omnibus in hominibus haud simili modo re- 
períuntur, nec enim omnes sunt similes: non 
omnes sunt iruculenti, non omnes flavi. Unde fit 
eliam, ut hypostasin nonnulli privatum et pecu- 
liarem characteristicarum seu flgurativarum pro- 


corpus, animamque rationis expertem in ipso con- 
filleamur. Animati enim corpori actio deambula- 
tione et operatione : rationalis autem anime actio 
cogitatione ipsa definitur, qua volumus, ratiocina- 
mur, et consultamus. 

Nec in animatisel mobilibus tantum, sed in iis. 
eliam, que anima moluque carent, nalurales 
actiones deprehendi possunt, utin scammonia pa- 
tet, et cieteris expurgantibus pharmacis, quz qua- 
dem evacuandi facultatem habent: item argentuin 
vivum lethali actione predium: et cicuta conei- 
militer, qua nullum ad mortem inferendam pre- 
sentius venenum est. 

Nulla vero non admiratione dignum est, quod 


prietaium, quas predixi, concursum definiant. C diverse quaedam nature plerumque naturalibus 


Naturales autem  proprietites ex equo in omni 
genere consimiliter inveniuntur, ut omnes homi- 
nes mortales, consimili modo mortis obnoxii, ra- 
tionis, respiralionis, somni et ambulationis partici- 
pes sunt, omnes latis unguibus prediti, omnes 
denique agriculture, artibusve  cwteris dediti 
sunt. 
CAP. XXI. 
Quid sit accidens. 


Accidens dicitur, id quod adest vel abest, ut 
infantia et adest et abest, perfectionis ratione. 
Consimili modo sanitas quoque mutatur et mor. 
bus, et calor, et siccitas, atque ul uno verbo ab- 
solvam quidquid commutari polest, id accidentia 
nominine significatur. 


CAP. XXII. 
De energia, seu actione. 


Energia itaque, seu actio, ut sanctus Grego- 
rius Nyssenus inquit, nataralis est singularum 
essentiarum facultas et molus, cujus unum id 
expers est, quod in rerum natura non est. Quod 
enim essentis alicujus particeps'est, omnino actio- 
nis etiam illam designan!is particeps erit. Vera 
siquidem ratione instruimur, essentiarum fines in 
veris earum actionibus consistere, intelligentiam 
autem eorum que intellectu predita sunt actio- 
ném e88e, ut sensum eorum qus sensibilia, mo- 


actionibus privatm, alias actiones pariat, ut la- 
pis ardens actione friginta privatur, calx enim viva 
facta vim corporum adustivam sibi comparat,quem 
admodum cedrus quoque ardens actione quidem- 
naturali οἱ vegetativa, et germinativa privatur, 
actionem vero seu facultatem sanativam, et vermi- 
bus exitialem emittit que cedrea dicitur. 


CAP. XXIII. 


Conjunctio quid. est, quanam de re, quotque 
modis dicatur. 

Conjunotio nihil aliud est, quam familiaris di- 
Btantium rerum concursus. A Grecis aulem 
dicitur, διά «à εἰς : ἕν ὦσαι, τουτέστι συνωτῆσαι τὰ 
πράγματα, hoo estquia in unum rescogat et com- 
pellat. Ceterum conjunctio quintuplex est, confu- 
siva, ut vini et aque : divisiva, ut hominis ad 
hominem: habitualis, ut aurum. Christi autem 
conjunctio super has omnes hypostatica seu per- 
sonalis dicitur. 

'"Hypostatica porro conjunctioconcursusille dua- 
rum nalurarum fuit, qui per. se suaque vi in Dei 
Genetricis utero fuit. 

Neque enim corpus anle Dei verbum substilit, 
neque anima, sed simul atque facta est caro, Deus 
quoque Verbum, atque animata caro rationisque 
particeps. In ipsa enim subsistit, ut mihi qui- 
dem videtur, quemadmodum nostra. ases ss 
ceptio. 


1219 


NICETAE OHONIATUE 


1320 


Anima enim per se vique sua exeistens cum A (erra corrupla erat pecoálo *9. Item de hominibus 


corpore concurrit. Nec enim corpus per seipsum 
constituitur, neo anima corpori preexsistit, que 
quidem conjunctionem Christi velut prefigurat. 


CAP. XXIV. 


Homoousion seu consubtantiale quid, quunam de 
re, quotque modis dicatun. 


Homousion id quidem est, quod ejusdem sub- 
stantis et actionis citra commutationem particeps 
est, ut homohomini, angelus angelo, animal ani- 
mali, flamma flamme : consubstantialia sunt,cum 
diversis in hypostasibus eamdem habeant essen- 
tiam. Dicitur autem ὁμοούσιον, quia eamdem sibi 
essentiam vimque comparavit. Quatuor porro mo- 
dis dicitur ὁμοούσιον, sive id quod ejusdem est 
substantie, nimirum, ὅμογενὲς, ejusdem generis, 
συγγενὲς, cognatum, ὁμοιογενὲς similis generis, et 
ὁμόφυλην ejusdem tribus. Homousion est, quod 
potentia mínus ipsa eui essentia est, ul lapis ca- 
riosus et lapis durus, ita et lignum palme, li- 
gnum ebeninum, item caro piscis et caro cameli. 
Helerousion, seu diversisubstantiale, id est. quod 
modis omnibus alii dissimile est ut ignis, aqua 
et homo, Deus et angelus, lutum et sol ad gra- 
men proferendum. Hemiusion, hoc est semisub- 
8ta'tiale, a quibusdam cadaver dictum est,a quo 
vita abscessit. Ἑτεροφυὲς, et ἀλλογενὲς et ἕτερο- 
γενὲς, et hoc est diverse nature, alterius diver- 
sique generis utrumque diversa essentia predi- 
tum dicitur, nimirum hoc et. illud, sive ambo. 


CAP. XXY. 


Innovalio quid quamque necessaria efus cognilio. 


Innovatio dicitur quidquid modis omnibug a 
coinmunie naturg lege immutatum eat, nec ulla 
in reassimile egt ei, quod jnter homines uau et 
consuetudine  invalyujt el jnolevit. Hie autem 
modus necegsario edisgepdus, eat, prgpter eos 
qui male innovationem in Christo intelligunt. 
Etsi enim natura innovavit, cum eine geming na- 
Lus est, a partu tamen elatis incrementum, mul- 
taque corpnribus humgnis acridentia, ciborum 
ingestiones et egnstiones, pireumcisionem, trens- 
migrationem, formam, membra, capillorum, den- 
tium et ungnium exerescenjibys, balbutiem,pueri- 
lesque deauibulutignas : bigc, inquam, omnia per 
innovationgm non habuit, gd ad nostri pimilitu- 
dinem dempto peccato, quemadmodum Paulus 
exclamat. 

CAP. XXVI. 


Corruptibiie quid, unde, quotque modis. 
icatur. 


Corruplio duobus modis sacra in Scriplura 
dicitur, nimirum corporis et animse, ut cum 
dicit : Vidit autem Dominus Deus, et. ecce universa 


* Gen. vi, 12. 7? Psal. xi, 4. ?! Joan. v. 19, 


6 


D 


huno in madum verba (acit. Corrupti sunt, ef 
abominabiles facii sunt. in. adinvegtionihus suis ?9. 
Supereat ergo, ut cnm audis doctorem incarru- 
ptibile Dominicorpns dicentam antequam fgruci- 
figeretur, ut peccati oorruptionem — intelligas. 
Dioit autem dofzpcovincorruptibilg,sive Αὐτεξούσιον͵ 
hoc est impollutum: non autem quia subtilitate 
aliqua aut ἃ nostrie corporibus fiversilate pradi- 
tum fuerit, Nam incorruptibile proprie id est, 
quod ab omni passione, materia, et tantu libe- 
rum esl. Incorruptibile id etiam est, quod 80 
alia essentia ledi non potest. Incorruptibile id 
quoque, quod modisomnibus & fluxu, defecty, et 
legione liberum est. Atqui sanclissimyum Christi 
corpus paesum estclavis confossum et de j]anoeg, 
sanguinem ot aquam emisit, et vivo denique mor- 
tuum evasit. Corruptibile est, quidguid marti 
obnoxium a vita separari potaet. Corrpnptio autem 
nature,ut sanotus Dionysius ait,nihil aliud est, 
quam imbeoillitas et defectus naturalium — habi- 
tuum, actionum el faoultatum. Ut entem  quihus- 
dam placuit, senctissimum Christi corpus pote- 
state quidem corruptile erat, hocest corruptionis 
capax: actu vero incorruptibile in monumeato 
ἃ Verbi divinitate conservatum est. 


CAP. XXVII: 
De libro arbitrio. 


Αὐτεξούσιον, seu liberum arbitrium, est τὸ 
αὐτοδέσποτον hoc est quod in cujusque potesiele 
8Situm est. Quod euim Dominosubjectum est, liber 
arbitrii non est, 


Αὐτεξουσιότης ergo, seu arbitrii libertas, pro- 
prie est, libera necullius dominationi gnbdita ad 
rem concupitam dominatio. 


Arbitrii libertas intellectualis anime, est libera 
cupidi partis anime ad virtutem vel vitium incli- 
natio et motus. Ubi autem nulla virtutis et vitii 
pugna est, ibi neque arbitrii anime libertas inno- 
tescere potest. Qui enim fleri potest, ut ibi libera 
voluntatis electio appareat, ubi confratorinm oer- 
tamini locus nullue est ?80la itaque Christi mese, 
et sanctissima ejusanimu, ab omni mali sugge 
stione immunis et lihara fuit. Servi enim forma 
erat, que tanquam habenig et imperio Dei verbi 
regebatur, qui quidem ei conjunctus erat. Quo- 
circg homo ille dicebst, qui de Serystore jntal- 
ljgitur: Non possum ego in meipsatgcerequidquam "'. 
Gum euim supra nature nostre terminos et leges 
sine 2emine subsistere, ut qni Dei sarpes « 
anima esset Domini nutui confestim subjeotus est, 
tanquam Dei forma preditus. 


Sequun(ur diversorum Patrum ἀφ incarmotiont 
dispensationem assertions. 


1921 
2 CAPR.-XXVII. 
B. Dionysii Areopagita : De divina incarna tlone gx 
cap. 1 De divinis nominibus (128), 

4. Thearchia illa, eeu eumma divinitas,humanum 
genus singulari quodam amore prosequitur : puta 
qua ea omnino, quibus obnoxii sumus, in hypo- 
etascon suarum una subierit, humanam vilitatem 
seu abjectionem ad seipsam revocans el ascisceng, 
ex qua ineffabili rationo qui simplex est Jesus com- 
positus est, et qui eternus est, temporis extensio- 
nei ascivit: nostre denique nature finibua is 
contentus est, qui superessentiali ratione omncm 
universa nature ordinem excedit : una cum iinmu- 
tabili minimeque confusa proprietatum suarum 
conservatione. 

2.Ejusdem (29), ex epistola ad Caium Therapeu- 
ten (30) : Qui fieri potest, iuquit ille, ut Jesus, qui 
rebus omnibus antecellit, cum rebus univergig 
essentialiter constituatur? nec enim quatenus 
hominum auctior est, homo dicitur, sed quatenus 
tota ipsa essentia vere homo est. At nos Jesum 
haud hu:nano iore definimus. Nec enim Deug 
tantum est, sed etiam vere bomo est, qui singulari 
quodam amore genug humanum prosequitur; et 
qui, cum homines antecelleret, hominibus ade- 
quatus est, ex hominum essentia substantiam sibi 
comparans, qui supra omnem essentiam consti- 
tutus erat. Nec minus tamen superessentialitate 
quam plenissigmus est, qui nunquam superessen- 
lialis 6886 desiit : cujus nimirum abundantia fa- 
cium est, nt cum in hominis essentiam vere trans- 
jissel, superessentiali ratione hominig gesent:am 
assumppit, stque adeo supra hominem eg syc- 
cesserunt, qua gunt hominje. Testis est Virgo 
Bupernaluralj ratipne concipiens, alque aqua im- 
mobilis mgterjglinm terrenorumque pedum pon - 
dus sustinepg, nec illurgm gravitati puccumpbena, 
8ed sgpernaturali fangltatg μὰ cangtituta, uf neu 
tram in partem dilflnergt. Quid porrg opus £et, nt 
eg quig perenrret ? multa jlla, inquam, et quam 
plurima quibus qui divina contemplari noyit, 
Supra iyentis captum etiam iis, que dg hgmg- 
nitate Jesu affirmantur, excellentissime negationis 
vim inesse cognogcet. Nam, ut rem in pguca con- 
trahamjug, ne homo quidem erat, non quod bomo 
non esset, sed quod ex hominibus, supra. quqm 
homines soleant, atque supra hominem vere natus 
homo ait: tum preterea neque divina divine, ne- 
que humana humane operatus: sed incarnafo 
Deo novam quamdam theandricam, hoo est Dei et 
hominis, aetionem nobis exbibuerit. 

8. Ejusdem, ex theologicis elementigsanoti Hiero- 
thei : Quia vero pre suo erga genus humanum 
amere ad nosir&m usque naturam venit, eerte es- 
sentiam queque noslram vere subiit, summusque 
adeo Deus homo et factus et dictus est. Nobis autem 


(28) Patrologiz? tam. IIT, eo|. 647. 
29) Ibid. col. 1071. 
30) Non medicum, αἱ Zinus, sed monachum. Sic 


THESAURI LIB. ΠῚ. 


A sit propitius is, quem eorum nomine celebra - 


1322 


mus, qua neque ratio nostro consequi, neque 
oratio exprimere queat, quamvis in his quoque 
superessentialis exsistat, non solum quia citra 
mutationem et eonfugionem natursm riostre parli- 
eeps, nihil passus est ab ineffabili conjunctione, 
quod exuberanti plenitudini sux repugnaret, sed 
quia etiam (quod quidem naqva omnia novitate sua 
inaudite superat) in iig que nobis naturalia sunt 
superiorem natura, et in iis qua nobis essentialia 
gunt, essentia majorem 860 prestitit: denique 
omnia qua nobis insunt, quadam rationo modo- 
que nobis inusitato possedit. 
CAP. XXIX. 
Magni Gregorii, ex oratione in diem natalem 
Domini (31). 

1.Posteaquam vero diaboli invidia,et fraudulenta 
illius vi; quam mulier, ut et imbecillior perpessa 
est, οἱ δὲ persuadendum aptior obtrusit viro (o 
infirmitatem meam, mea enim est primi parentis 
infirmitas) mandati, quod acceperat ipse oblitus 
est, οἱ amore pomi superatus simul et a ligno 
vite, et a paradiso, et a Deo, tanquam exaul ex- 
truditur, et pelliceis induitur vestimentis, cras- 
siore nimirum carue, que mortem subiret, et spi- 
ritui repuguaret. Ac primum quidem agnoscit 
turpitudinem suam, atque ideo se Dei conspectum 
fugiens abscondit. Hic tamen lucratur mortem, 
per quam pecoatum absciaditur, ne miseria sit 
immortalis, et cum supplicio beneficium conjun- 
ctum cernatur.Hao enim ratione Deus, ut mihi qui- 
dem persuadeo, punit. Ceterum cum variis ococa- 
sionibus, atque teuporibus humanum genus mul. 
torum peecatorum, qua illa malitie radix protu- 
lerat, multis modjg, nempe oratione, lege, prophe- 
tig, bengficiis, minis, plagis, eluvionibus, incen- 
diis, bellis, victgriig, cladibus, prodigiis ex σὶρ, 
ex qere, ex terrg, ΟΣ mari, insperatig hominum, 
civitatum, gantinm eversionibug (quibus rationibus 
nihil aliud agebatur, nisi ut malitig everteretur,) 
frustra prius esset admonitum et reprehensum, 
et majoribus peccatis, αἱ mutuis homicidiis, adul- 
teriis, perjuriis, iasanis hominum amoribus, et 
(quod omnium malorum graviesimum erat) simu- 
lacrorum cultu, qup homines neglecto Procreaipre, 
&d res procregtas calendas et adorandas se conver- 


D tebaui, obstringeretur : gravioraque jam ejusmodi 


morti remedia medicamentaque requirerent, majo- 
ra, gravioraque sunt adhibita. Ipsum enim Dei 
Verbum, quod est ante secula, quod comprehendi 
non potest, quod corpus non habet (et que se- 
quuntur) ipsa Dei imago incommutabilis, Patris 
definitio et ratio, imaginem quam homini impres- 
serat ipse suscipit et propter carnem, caroem 
gerit, et animo ratione predite pro salute animi 
commiscetur, ut simili similem purget, in omnibus 
enirn monachi primitive Egclesie dicehguatwx - εἰ. 


Philone, Justino, Euseb. 40, eto 
(31) Videt tom. XXXVI, ool, 423. 


1223 


gine, cujus animum et carnem Spiritus ante pur- 
gaverat, nascitur. Decebat enim, ut et liberorum 
susceptio honoraretur, at illi tamen in honore 
virginitas anteferretur, atque ita humana forma 
&assumpia ad nos progreditur unum ex duobus 
contrariis, carne et spiritu constans: quorum bic 
divinitatem tribuebat, illa divinitate afficiebatur (o 
novam mistionem ! o conjunctionem admirabileml), 
ille qui effector est, efficitur: qui creator est, crea- 
tur: qui comprehendi non potest, vinculo humani 
animi divinitatem et carnis crassitudinem copulaunte 
comprehenditur. Qui ditat alios, pauper fit. Pau- 
pertatis enim mes paupertatem amplectitur, ut 
ego divinitatis ejus divitias assequar. Qui plus 
est exinanitur : parumper enim gloriam suam sinit 
exhauriri, ut ego plenitudinis ejus particeps ef(i- 
ciar.Quenam sunt ha bonitatis divitie? Quodnam 
cirea me mysterium apparet? Ego imaginem, cujus 
particeps eram factus, non servavi : ille carnem 
meam suscipit, ut et imaginem servet, et. carnem 
reddat immortalem. Alteram init societatem priore 
societate, eu quidem longe admirabiliorem, quod 
in priore prestantius quod erat attribuit, in posic- 
riore quod deterius erat accepit. 


2. Ejusdem, ex oratione in Lumina (32). Atque 
Dei Filius, hominis Filius et fit et vocatur : haud- 
quaquam id immutans quod erat: mutari enim 
non potest: sed id assumens quod non erat, qux 
illius erga nos humanitas est: αἱ sopararetur qui 


separari nequit, intermedia ourne tanquam velo (ἢ 


nobiscum versans, quandoquidem pure ejus divi- 
nita ferende natura ortui et interitui obnoxia 
non satis idonea est. 


3. Ejusdem, ex oratione secunda ad Cledonium, 
Utraque enim unum commistione evaserunt, cum 
Deus incarnetur, homo autem deificetur. 

4. Ejusdem, ex secunda oratione de Filio (33). 
Etsi enim ex utroque unum factum sit, non tamen 
id natura, sed concursu. 


5. Ejusdem, ex oratione in Lumina : Honorem 
enim corpori defert , quandoquidem hoc quoque 
deificatione Deus est. 


6. Ejusdem, ex oratione secunda de Paschate. 
Et per assumptionem, quam divinitas unxit, que. 
que eadem cum ungente, atque (ausim enim di- 
cere) Deo equalis evadit. 


7. Ejusderr, ex oratione ab baptismum exhor- 
tatoria. EKumdem totum hominem, et totum 
Deum, pro toto eo, qui passus est, αἱ toti tibi 
salutem largiatur, [totam peccati solvens condermn- 
nationem.] 

8. Ejusdem, ex eadem oratione. Tantum homo 
propter te, quam tu propter illum Deus. 


(3) Vide ibid, col. 333. 
33) Ibid. col. 103. 


NICETAE CHONIAT/E 


denique, peocato tamen excepto, fit homo. Ex Vir- A 


1224 
CAP. XXX. T5 το T 


Nysseni, de divina incarnatione, ex oratione Cateche- 
tica. Divinitalis et humanitatis cum igne et elych- 
nio, ilemque cum carne el animo collatio (34). 


Quemadmodum enim in lucerna materiam cir. 
cumplexum ignem aspicimus, eumque a materia, 
que ipsum attingit, ratione distinguimus, que 
tamen reipsa distingui non possunt, ut flamma 
per se a materia sejuncta ostendatur, sed utraque 
unum est (nullus autem id mihi suriat. in hoc 
exemplo, quod ignis corrumpatur, sed id solum 
accipiens, quod similitudini convenit, que ab ea 
sunt aliena repudiet) quid prohibet, quin eodem 
modo, quo cernimus flanimam attingere materiam 
subjectam, nec in ea tamen includi, Deo dignam 
cogitationem suscipiainus : credamusque natura:n 
divinam ita conjungi, atque unum fieri cum nutura 
humana, ut in ipsa conjunciione atque unitate, 
quamvis in homine Deus sit, nulla tamen circum- 
scriptione concludatur? Quod si queris, quomodo 
Deus cum homine commistus sit, prius considera 
conjunctionem animi cum carne tua, qui quidem 
animus, si intelligere non potes qua ratione 
curn corpore copuletur, multo minus existima te 
posse assequi, quo pacto Deus cum homine con- 
jungalur. Verum quemadmodum in teoredis aliud 
quiddam esse animum, quam corpus, saut quoniam 
corpus ab animo desertum cadaver evadit, atque 
iners sit, et ad agendum inutile, licet conjunctio- 
nis ralionem ignores : sic. etiam Dei cum homine 
conjunctione confitemur divinam naturam caduce 
rrortalique modis omnibus dignitate preestare, qua 
ratione autem efficiatur ipsa conjunctio non pos- 
sumus intelligere. Quod Deus in hominis natura 
genitus sit, ex rebus admirandis, qua vise acri- 
pteque sunt, non ambigimus, rationem autem ac 
modum, ut majorem quam qui a nobis percipi pos- 
sit, omittimus indagare. Neque enim cum res 
omnes incorporeas, et quz mente solum percipiun- 
tur, ἃ natura incorporea et que creata non est, 
procreatas esee credimus, unde aut auomodo 
facte sint, investigamus. Sed cum mundum coón- 
ditum fuisse acceperimus, rationem qua conditus 
fuerit, curiose non exquirimus, quippe qui plane 
sciamus, eam nullo modo po:se percipi se 


D explicari. 


Quod autem Deus in carne nobis apparuerit, si 
quis demonstrationes inquit, is ejus opera con- 
gpiciat. Nam et quod Deus ipse sit, nullo alio nisi 
operum ipsiue testimonio comprobatur. Ut igitur 
rerum universitate: intuentes, earumque mode- 
rationem οἱ ordinem, viteque nostre commoda 
divinitus data considerantes, vimquamdam mundi 
efectricem, conservatricemque cognoscimus, sic i 
Deo nobis per carnem patefacto admiranda ilise 


(54) Tom. XLV, col. 10. 


1225 


THESAURI LiB. III. 


1226 


.. opéra similia iis qua scripta sunt,quibus tanquam A esse concedis, ex eisdem dabis omnino, et ortum 


notis, natura divina declaratur, locuples nobis 
divinitatis ejus lestimonium afferunt. Dei namque 
esse cognoscimus, hominibus vitam tribuere. Dei, 
ea quee sunt providentia tueri, ac conservare. Dei, 
cibum et potum iis que in carne vitam degunt, 
elargiri. Dei, de pauperibus et indigentibus bene 
mereri. Dei, naturam qua infirmitate sua de recta 
via deflexerat, reducere ad sanitatein, et in pri- 
B&linum statum revocare ; Dei, cunctis eque rebus 
procreatis imperare, terre, mari, aeri, et iis qua 
supra aerem sita sunt. Dei, perpetuam in omnia 
potestatem habere, imprimisque esse morte οἱ 
corruptione superiorem.Horum si quid in historia, 
qua vita ipsius describitur, desideratur, illi qui a 
religione sunt alieni, merito mysterium nostrum 
repudiarent. Sin omnia quibus Deus cognoscitur, 
ia ea conspiciuntur,quid prohibet quominus fidem 
religionemque suscipias ? Αἱ enim, inquies, nasci 
et obire propria sunt hujusce carnis. Concedo : 
verum ea qua ortum ejus precesserunt, queque 
mortem sunt subsecuta,communem nature nostre 
conditionem superant : nam si utrumque terminum 
humane vite consideres, videbis unde incipiamus 
et quo deducamur. À corruptione enim principium 
ducimus, et in corruptionem desinimus : ejus au- 
tem nec ortum nec mortem. excepit corruptio. 
Hoc tibi admirandum videtur et incredibile ? Gau- 
deo. Qu: enim supra quam credi pose'nt, admira- 
bilia putas, ea supra naturam esse confiteris. 
Quapropter hoc tibi divinitatis ejus certissimum 
sit argumentum, quod que de illo predicantur, 
non sequunturomninoordinem naturalem : etenim 
8i ea qua de Christo memorie prodita sunt, na- 
ture terminis omnia continerentur,ubi illius esset 
divinitas ? Cum vero multorum, quibus fldem non 
habes, ratio naturam superet, hec ipsa testimonio 
eunt, illum quem predicamus Deum etiam esse. 
Homines enim generantur ex parentum conjun- 
ctione, et post mortem ipsam corrumpuntur. Que 
si de ipso dicerentur, Deum esse non posses exi- 
stitnare, quem eamdem quam nos, habere nature 
conditionem intelligeres. At cum illum quidem 
natum esse audis, sed nascendi ratione commu- 
nem nalure nostre ordinem superasse, eumdem- 
que mortuum quidem, sed corruptionem non atti- 


gisse : consequens foret, ut si allerutrum tibi ore- ἢ 


dendum non esset, hominem potius eum 6886 non 
crederes, unum ex iis qui in natura conspiciuntur, 
et quem non esse hominem crederes, eum necos- 
sario Deum esse arbitrareris. Qui enim eum ortum 
esse memorie tradidil, idem ex Virgine natum 
lestatus est. Quamobrem si scriptoris verba te 
adducunt, utnatum credas, eadem scriptoris verba 
tibi illum ita natum esse persuadeant : qui enim 
ortum ipsius enarravit, idem eum ex Virgine ad- 
junxit exstitisse : et qui de morte inentionem fecit, 
resurrectionem etiam post mortem est atlestatus. 
Quod si ex lis que audis, et mortuum et genitum : 


PatRoL. Gn. CXXXIX. 


et mortem ejus a corruptione procul abfuisse. Que 
si naturam superant, is intra naturam non conti- 
netur, qui propter hec natura superior fuisse 
demonstretur.) 


CAP. XXXI. 


Mazimi, de divina incarnatione, ex interpretatione 
orationis de recta confessione.  (Incarnattonts 
mysleria nullius facundia exprimi possunt,sed sola 
fide creduntur. 

1. Ecquis tantum excellit dicendi facultate, ut 
audeat,aut possit explicare, quomodo comprehen- 
sus sit Deus ? 

2. Quomodo caro sine semine generata sit ? 

3. Quomodo sine corruptione mulieris par!us 
exstiterit ? 

4. Quomodo virgo nullo intercedente homine 
mater evaserit ? 

5. Quomodo mater, partu virginitatem non sol- 
vente, virgo permanserit ? 

6. Et (ut extremo loco quod primum est dicam) 
quomodo Deus factus sit homo ? 

7. Rt (quod majus mysterium continet) quomodo 
peressentiam secundum personam in carne existens, 
per essentiam secundum personam totus semperin 
Patre fuerit ? 

8. Quomodo et totus sit natura Deus, et totus 
natura ita faotus sit homo, ut nec divinam, nec 
humanam abjiceret, sed ambas sine confusione 
conjunctas conservaret ? 

1. Hec fides sola comprehendit,cum eorum que 
mentem et cogitationem superant demonstratio sit, 
atque etiam cognitio et scientia, que nullis verbis 
demonstrari possit. 

2. Ejusdem, Adamus a divino mandato rece- 
dens in causa fuit, ut hominis principium sit cum 
voluptate, finis cum dolore. Nam cum voluptate 
gignitur, cum dolore moritur. Christus autem fa- 
ctus obediens alium ex Spiritu ortum hominibus 
largitus est, cujus initium 8 dolore quidem exco- 
lende virtutis, et laboribus nascitur : finie vero 
voluptatem et quietem consequitur. Quamobrem 
et ipse cum vellet homo fleri, quamvis semine no- 
luerit generari, mortem tamen perferre voluit, 
non ut voluptatis, que nulla fuerat, esset pcona, 
seed ut nos damnatos absolveret, ut. morte sua 
mortem nostram interimeret, et concíliaret nobis 
immortalitatem. 

3. Ejusdem. /Equum fuit, ut Deus, qui natura 
et bonus, et sapiens, et justus,el potens est,neque 
uti bonus hominis a se procreati despiceret infir- 
mitatem : et uti sapiens ejus curande rationem 
cognitam haberet : et uti justus eos qui volentes 
gervituti sese subjecerant, nulla violentia in liber- 
latem vindicaret:et ut potens ad hoo perficiendum 
vires et facultatem obtineret. 

4. Dei Verbum carne semel generatum Spiri 
volentibus semper generatur. Mores NNNSNeM 
quasi corpus ejus constituunt,eerion ee NeSSN 

"NS 


1227 


NICETAE CHONIAT/E 


1238 


habiti animam, mentem vero theologica contem- A phantasiam seu simulationem. disponens, sed cár- 


platio. 

5. Ejusdem. Qui sine peccato factus est homo, 
omnino sine mutatione divinitatis hominem divi- 
num eflieiet, eumque per se tantum extollet,quan- 
tum per illum sese submisit, In seculis enim fu- 
turis, ut ait Apostolus, patefient excellentes 
divitie bonitatis erga nos Dei. 

6. Quemadmodum in lana candida, si colore 
purpure imbuatur, non duo sunt, sed unus color: 
sic in mente humana a Deo assumpta, divinaque 
reddita, non duo sunt principes Deus et mens, sed 
unus qui mentem divinam reddidit Deus. 


CAP. XXXII. 
Joannis Damasceni (35). 


Augelus Domini missus ad sanctam "Virginem, 
qui genus ex Davidica tribu ducebat, (consta 
enim Dominum ex Juda ortum traxisse), qua ex 
tribu nullus animum ad sacerdotium appulit. 
ul beatus Apostolus ait, de quo postea dicemus 
apertius) sic evangelizans dixit : Ave gralia plena, 
Dominus lecum. Qua eum turbata esset hoc ser- 
mone, subjecit angelus : Ne timeas,María, invenisti 
enm gratiam apud Dominum, et paries Filium, el 
vocubis nomen ejus Jesum. lpse enim servabit popu- 
lum suum a peccatis eorum : unde Jesus servatorem 
significat.Que cum hesitans respondisset: Quomodo 
fiet islud ,quia virum n«n cognosco ? adjecit angelus 
Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi 
obumbrabit tibi,ideoque quod nascetur ex te Sanctum 
vocabilur Filius Dei.llla vero : Ecce, inquit, ancilla 
Domini, fiat mini secunium verbum tuum 13. 

Itaque ubi primum sancta consensit Virgo, Spi- 
ritus sanctus in eam descendit, prout Dominus per 
angelum dixerat, ut eam purgaret, vimque divini- 
tatis οἱ generationis Verbi capacem euggereret. 
Tuncque per se subsistens altissimi Dei sapientia 
et virtus, nimirum Oei Filius Patri consubstaniia- 
lis, haud seous atque divinum semen eam obum- 
bravit,sibique ipsi ex castis ejus et purissimis san- 
guinibus carnem anima rationis et intellectus par- 
ticipe animatam compegit,nostre massz primitia : 
nec id ex semine,sed divino artificio, per Spiritum 
sanctum nec figura paulatim accessionibus 
efformata, sed uno eodemque momento perfecta 
ipsum Dei Verbum carnis hypostasin assumpsit. 
Itaque cum primum caro fuit, Dei quoque Verbi 
earo fuit : οἱ cum primum animata caro, rationis- 
que et intelleotue particeps fuit, Dei quoque Verbi 
&nimata caro, rationisque et intellectus particeps 
fuit. Quocirca non hominem deificalum, sed Ver- 
bum incarnatum dicimus. Nam cum perfectus na- 
tura Deus esset, idem homo quoque perfe- 
ctus est : neque naturam mutans, neque per 


"Luc.1, 28 seqq. 7*' Psal. xviv, 8. ?* Job. 1, 4. 


(35) Tom. XCIV, 983. 


C 


nem anima rationis et intellectus participe a&ni- 
matam ex sancia Virgine assumens,queque in ipso 
essentiam haberet, hypostatice conjunctus est, 
nulla confusione, nulla mutatione, nulla divislone 
faeta, divinitatis sue natura in carnis essentiam 
minime mutata, neque contra, carnis eue essentia 
in su: divinitatis naturam conversa : neque una 
eademque natura,composita ex divina sua natura, 
et humana quam aesumpsersat. 


CAP. XXXIII. 


Ejusdem, De modo ἀντιδόσεως, seu mulus proprie- 
[atum retributionis. 

Voces he divinitatis et humanitatis, essentiam 
sive naturam significant. Ill& vero, Deus et homo, 
modo essentiam indicant, ut cum dicimus : Deus 
essentia est que comprehendi noc potest, item: 
Deug est unus: modo personas declarant, de quibus 
ita dicilur ut species de suis individuis, ut in eo 
Scripture loco : Proplerea unxit te Deus, Deus 
tuus 125.) ecce enim hic Patrem et Filium significav. 
Et cum legis in alio loco : Homo quidam erat in 
regione Ausitide ? ^ ; Jobus enim solus indicatur. 
Quoniam igitur in Domino nostro Jesu Cbristo duas 
naturas agnoscimus, et un&m tantum personam 
que ex utraque constat natura, proinde cum na- 
turas contemplamur, divinitatem et hutnaniiatem 
dicimus.Quando aulem ex natura constantem per- 
sonam,si ex utraque natura constare conaideretur, 
eam tum Christum, tum Deum et hominem simul, 
tum Deum incarnatum vocamus : sin ex una, tum 
Deum duntaxat et Filium Dei,tum hominem eoium 
appellamus.Et sliquando quidem ex sublimioribus 
rationibus, aliquando autem ex humilioribus con- 
siderstur : unus enim est, sivehoc, sive illo modo 
exsistat.Jam cum divinitatem dicimus,eam huma- 
nitatis proprietatibus non denominamus : neque 
enim dicimus divinitatem pati, aut creatam esse. 
Neo rursum de carne, aut humanitate divinitatis 
proprietates enuntiamus. Quandoquidem neo car- 
nem nec humanitatem increatam appellamus. Αἱ 
pereone, sive ex una, 8ive ex ulraque parte nomi- 
nemus,utriusque nature proprietates attribuimus. 
Etenim Christus, quemadmodum utlrumque es 
Bic etiam dicitur, tum Deus et homo, tum crestos 
et increatue, tum pati et non pati: quin eliam 
eum ex una tantum parte, vel Deus aut Filius Dei 
nominatur,conjuncte sibi nature seu oarnis su& 
cipit proprietates. Idemque Deus passus, et Domi- 
nus glorie affizus cruci, non quatenus Deus, sed 
quatenus homo dicitur : vel hoino, aut Filius ho- 
minis vocatur, essentie divine proprietates οἱ 
dignitates ad mittit,vooaturque puerulus ante smco- 
la,et homo sine principio : non quatenus est pset- 
rulus aut homo, sed quatenus Deus exsisisss 


- 77 


1220 


THESAURI LIB. III. 


1230 


ante si&cula, in novissimis natus est seoulis. Atque 4 omnibus humanitatis personis secundum personas 


hec quidem est r«tio imutuz alterneque attributio- 
nis utriusque nature que suas utraque proprieta- 
tes alleri vicissim prebet, propterea quod unam 
et eamdem personam constituunt, seque mutuo 
comprehendunt. Ex quo fit, ut. de Christo possi- 
mus dicere : Hic Deus noster, in terra visus est, 
et cum hominibus versatus. Item : Hic homo 
nec creatus est, nec patitur, nec ullo termino 
cireumscribitur. 


CAP. XXXIV. 


Ejusdem. Totam divinam naturam in una suarum 
personarum toli humana παι conjunciam esse, 
non aulem parlem parti: [que quidem. orutio 
necessaria est eliam adversus illos, qui in sancta et 
ejusdem  essenliz  lrinitale tres asserunt — esse 
singulares essentias.] 

Quse commune et universum, ac veluti totum 
quiddam constituunt, ea de subjeclis sibi partibus 
dicuntur. Itaque cum essentia commune et univer- 
sum quiddam sit, ac totius rationem obtineat 
persona autem pars, (pars, inquam, non quod na- 
ture parlem habeat, partem non habeat, sed 
numero pars, ut individuum ; numero enim, non 
natura differunt persone) essentia dicitur de per- 
8ona. Quoniam in unaquaque ejusdem speciei per- 
sonarur est essentia perfecta. 

Quainobrem persone essentia non differunt 
inter se, sed accidentibus. Accidentia voco chara. 
cteres ac notas illlas proprias, que personam, non 
autem essenliam designant. Sic enim personam 


definiunt, ut sit essentia curn accidentibus conjun- G 


cta. Quare persona habet id, quod est commune 
cum propria nota copulaturn. Essentia vero non 
per se subsistit, sed in personis consideratur. 
Itaque cum una patitur personarum, omnis essen- 
tia, per quam est persona, in una suarum perso- 
narum dicitur passa. Nec tamen sequitur necessa: 
rio, ut omnes ejusdem s;ecici persone simul cum 
illa que passa est, ipse quoquo passe dicantur. 
Sic ergo confiltemur totam divinitatis naturam in 
singulis personis suis esse perfectam, totam in 
Patre, totam in Filio, totam in Spiritu sancto. 
Quocirca et perfectus Deus est Pator, et perfectus 
Deus est Filius, et perfectus Deus est Spiritus 
sanctus. Si item in humanitate assumpta ab uno 
sancta Trinitatis Deo Verbo totam et perfectam 
divinitatis naturam, in una suarum personarum 
toli humane nature, non autem partem parti 
fuisse conjunctam dicimus. Nam ut beatus inquit 
Apostolus, ín ipso inhabitat omnis plenitudo dtvini- 
tatis corporaliter ?*, id est, in carne ejus. Et Pauli 
discipulus in rebus divinis explicandis excellen- 
tissimus Dionysius: Setotom, inquit, in una suarum 
personarum communicavit. Nec tameu cogemur 
dicere omnes, seu tres sancta divinitatis personas 


ὁ Col. 1, 9. ?* Col. ni 1. 


esse conjunoctas. Nulla enim alia, nisi approbatio- 
nis et voluntatis ratione Pater et Spiritus sanctus, 
ussumpte a Deo Verbo humanitati communicarunt. 
Totam vero divinitatis essentiam toti humane 
nature coujunctam asserimus. Quia nihil eorum, 
qui nature nostre Deus Verbum inseruit, cum 
initio nos procrearet, dimisit, sed omnia suscepit, 
nempe corpus, animam mente rationeque predi- 
tai, ei eorum proprietates (animal enim quod 
harum aliqua parte caret, non est hoino). Totum 
enim totus assumpsit, et totus toti conjunctus est, 
ut toti salutem largiretur. Quod enim non esset 
assumptum, foret incurabile. Conjunctum igitur 
est carni Verbum Dei, et Deus per mentem inter 
Dei puritatem et carnis crassitudinem interceden- 
tem. Nam anime quidem carnisque princeps est 
mens, utpote purissima ipsius anime pars, Deus 
autem ipsius mentis, qua cum cedit prestantiori, 
principatum ostendit suum. Sic autem cum pre- 
stantiori conjungitur, atque illi obsequitur, ut faciat 
quecumque voluntes divina prescribit. Mens est 
divinitatis sibi per personam conjuncia locus, 
quemadmodum et caro, non autem simul inhabi- 
lat, ut opinionis errore decipiuntur heretici, qui : 
Quomodo, inquiunt, quod unum tantum modium 
capit, duos modos continebit (36) ? Errant imperiti, 
quia ratione corporea dijudicant ea, que a mate- 
ria sunt remotissima. Quomodo enim Christus 
dicetur perfectus Deus, et perfectus homo, et ojus- 
dem cum Patre et nobiecum essentie, si partem 
divine natura cum parte nature humane in geipso 
conjungat ? Porro dicimus naturam nostram 8 
mortuis surrexisse, et in celum ascendisse, οἱ se- 
disse ad dextram Patris, non quod omnes omnium 
hominum persone surrexerint, et ad dextram 
Patris consederint, sed quo omnis natura nostra 
bec in Chrisli persona sit consecuta : Nos, inquit 
beatus Apostolus, consurgere et considere fecit in 
Christo?5, Preterea dicimus conjunctionem hane ex 
communibus ecssentiis confectam. Nam omnis 
essentia, ut commune atque universum quiddam, 
omnes sibi subjectas personas complectitur. Nec 
licet naturam sive essentiam ullam singularem 
privatamque reperire ; sic enim esset necessarium, 
peraonas ipsas essentiae et ejusdem esse et diverse, 


D et sanctam Trinitatem ejusdem esse, diverseque 


essentie, quantum pertinet ad divinitatem. Eadem 
igitur natura singulis personis consideratur. Et 
quando dicimus, Verbi natura carnem assumpsis- 
80 divinilatem, ex beatorum Athanasii Cyrillique 
Bententia, carni esse conjunctam aflirmamus. Quar- 
obrem non possumus dicero, Verbi naturam esse 
passam, neque enim divinitas in ipso pasea est. 
Dicentes autem naturam humanam fuisse passam 
in Christo, non omnes hominum personas signifl- 


(3:) Hoc Philonius dicebat, ut Soutariotes hio adnotat. 


1231 


NICET/E CHONIAT.E 


1239 


camus, sed in natura humana Christum esse À quanto magis id solis auclor et Dominus ipse 


passum confitemur. Quare cum Verbi naturam 
dicimus, ipsum Verbum indicamus. Verbum au- 
tem et essentie communitatem obtinet, et perso- 
ne propriet:tem. 


CAP. XXXV. 


Ejusdem. De uua Dei Verbi composita persona. 
Cap. 1. 


Eumdem igitur etiain post humanam carnem 
assumptam unum Filium Dei e* Filium hominis, 
unum Christum, unum Dominum, unigenitum Fi. 
lium, et Verbum Dei Jeeum Dominum nostrum 
confitemur. Duos ipsius orlus venerantes, unum 
quidem ex Patre ante secula, omni causa et ralio- 
ne tum temporis tum nalura superiorem : allerutz 
autem novissimis temporibus propter nos, et ex 
nobis, et supra nos: propter nos, a4uiu propter 
salutem nostram : ex nobis, quia ex muliere natus 
est homo legitimo partus tempore : supra nos, quia 
gine semine ex Spiritu sancto, et sancta Virgine, 
supra pariendi legemrn. Nec Deum solum ipsuin 
predicamus a nostra sejunctum huinanitate, nec 
solum hominem remotum a divinitate, ncc alium 
atque alium, sed unum et eumdem, sir;ul Deum 
atque hominem: Deum perfectum, et perfectum 
nominerm, tolum Deum et totum hominem, eum- 
dem totum Deum etiam cum carne sua et totum 
hominem etiam cum summa divinate : ut dicentes 
perfectum Deum et perfectum hominem, absolutam 
et nulla re deflcientem naturarum plenitudinem 
ostendamus, dicentes autem totum Deum et totum 
hominem, unicam et singularem personam decla- 
remus. Unam item Dei Verbi naturam carnem 
assumpsisse confitemur, id est, carnis essentiam, 
ut beatus Cyrillus intelligit, Carnem igitur Ver- 
bum assumpsit, nec tamen a natura sua recessit 
materie experte, et cum totan) carnem assumpse- 
rit, totum !umen nullo termino circumscribitur. 
Corpore minuitur, atque contrahitur, at divinitate 
non circumscribitur, cum ejus caro super divini- 
tate, que circumsceribi non potest, non extendatur. 
Totus ergo perfectius est Deus, non totum autem 
Deus, neque enim solum Deus, sed eliam homo. 
Rt totus perfectus, nou autem totum homo, ne- 
que enim so;um homo, sed etiam Deus, ut totum 
quidem naturam constituat, totus autem  perso- 
nam, itemquenature sit aliud, alius autem persone 
In omnibus erat, et super omnia, eliam in utero 
divine Genitricis: in noc tamen ea potissimum 
actione, qua carnem induebat. 

Illud sciendum est, quamvis dicamus Domini 
naturas inter se mutuo commeare, id tamen a 
natura divina prcficisci. Ipsa enim, ut vult, per 
omnia commeat, transil, 86 penetrat, per ipsam 
vero nihil. Atque ipsa quide:n dignitates suas carni 
sic elargitur, ut nibil patiatur, et carnis affectio- 
num expers maneat. Nem si nobis sol actiones 
impertit suas, et δ nostris nihil accipit, 


D  Adhec confitemur, eum omnes 


prestabit ? 

CAP. XXXVI. 

Ejusdem. De natura in specie el. individuo consi- 
derata, necnon de conjunclionis et incarnationis 
differentia. 

Natura vel cogitatione sola nuda consideratur, 
per se enim non subsistit : vel communiter in om- 
Libus ejusdem speciei personis, eas ipsa conjun- 
gens Etdiciturin specie aut communiter considerata 
natura eadem, que assumptis accidenlibus in una 
persona. Et dicitur in inviduo considerata  per- 
8Sona eadem esse, qua in especie consideratur 
Deus igitur Verbum carnem assumens, neque 
nuda et sola cogitatione comprchensa maturam 


p accepit (ncque enim id esset carnem assumere, sed 


decipere, et carnis assumptionem contingere) ne- 
que naturam illatn, que in specie consideratur: 
deque enim personas omnes accepit, sed naturam 
in individuo, que eadem est cum illa, qua est in 
specie (primitias enim accepit nostra massam) n«n 
per se subsistentem, et qu: prius individuum, ut 
sic ab ipso assumeretur, sed qua in sua ipsins 
exsisteret persona. Nam ipsa Dei Verbi hypostasis, 
give persona, carnis hypostasis sive persona exstitit. 
Atque ita Verbum caro factum est, sine incitatione 
tamen, et caro Verbum, sino commutatione. Et 
Deus homo, et homo Deus, ob hanc peraonalem 
conjunctionem. Quapropter idem est dicere, natu- 
ram Verli, et naturam in individuo. Neque ez/m 
id individuum, seu personam proprie et singulari- 
ter declarat, neque personarum communitatem, 
ged communem naturam, qus in una personarurin 
consideratur et expenditur. Aliud igitur eat con- 


junctio, aliud carnis assumptio. Conjunctio enim 


solam indicat copulationem, cum quo autem 

fiat ipsa copulatio non declarat; ad carnis, seu 

(quod idem est) humanitatis assumptio cum 

carne, sive cum homine conjunctionem de- 

monstrat, quemadmodum et ignitio (ut ita 
dicam) ferri cum igne conjunctionem  osten- 
dit. 

CAP. XXXVII. 

Ejusdem. De naturalibus, et nulli crimini obnoziis 
afJjectionibus. Verbum, dempto peccato,  tofum 
hominem, el cuncla qua sunt. hominis, assunpsil. 

naturales εἰ 

culpa carentes affectiones hominis suscepisse. 

Totum enim; hominem, et qua sunt hominis 

assumpsit omnia preter peccatum. Hoc enim 

neque naturale est, neque ἃ nobis insitum a Crea- 
tore, sed diaboli satu in libero nostro proposito 

nobis volentibus, Bon autem invitis coaluit, «t 

propagatum est, dominioque politum. At naturales 

et vitio culpaque vacantes affectiones sunt ille, qe£ 
in potestate nostra non sunt, qu& nimirum ex sd- 
missi peccati damnatione, et noxa in vitam bume- 
nam irruerunt: ut fames, sitis, lassitudo, dolor, 
lacryms, interitus, mortis deprecatio, timor, 


1233 


THESAURI LIB. III. 


1234 


angor, -ex- quo sudores, sanguinie gutte, ange- A tribueret, et esset omnipotens, et omnia cerneret. 


Torum propter nature imbecillitatem subsidium, 
et consolatio. Hac et alia id genus, que omnibus 
insunt hominibus naturaliter, omnia suscepit, ut 
- omnia prorsus sancta redderet. 

Naturales autem omnes affectiones et ex natura, 
et supra naturam erant in Christo. Ex natura 
enim in eo. movebantur, cum permittebat carni, 
ut que propria illius sunt, pateretur, atque senti- 
ret. Supra naturam vero, quoniam naturales in 
Domino motus et affectiones ejus voluntati non 
imperabant : nihil enim in eo coactum, invitum, 
et necessarium consideratur,sed omnia voluntaria ; 
volens enim esurit, volens sitivit, volens timuit, 
volens mortuus est. 


CAP. XXXVII. 


liem. alia de. divina ircarnalione. Aliorum Patrum 
demonstrationes syllogistiece, ex communibus no- 

Lionibus. 

1. Si ignis ia suo loco manena cum ferro conjun- 
gitur, multo mayis ille qui est omnipotens, immo- 
bilis manens assumpte carni copnjuuctus est, ut 
qui totus erat in Patre,totusin illa esset assumptio- 
ne. Que quidem ratio si nature vim superat, nil 
mirum est, quando Filius, et Verbum ipsa est na- 
tura preestantius. 

2. Si mens anime corpus incolenti conjuncta 
quolibet progreditur, ipsam animam non derelin- 
quens, et impenetrabilis (ut ita dicam) per omnia 
commeat, et penetrat, supervacaneum est dubi- 
tare, quomodo Filius et Deus nec Patrem relin- 
quens, nec celum deferens in terram descende- 
rit, eL eum nequaat comprehendi, sit ab anima et 
corpore comprehensus. Nam si res procreata hano 
obtinel potestatem, qualis erit Procreator ipse, 
adinirabilis hujus,que verbis explicari non potesi, 
elargitor ? 

J. Totum Verbum, qui Deus est,carnem assum- 
psit, et totum nequit comprehendi. Quamobrem et 
'otum erat in sinu Dei et Patris, et totum simul 
in utero divine Matris, illic ut nullo termino 
comprehensum, hic autem, ut indutum humana 
carne. 

4. Jam aute mundi constitutionem, ut Deus hu- 
manam carnem assumerce!, prefinitum erat.Nuin- 
quam autem ante sancüssimam Mariam, divine 
carnis assumptione dignum repertum est domici- 
lium. Ubi autem repertum est, humanam carnem 
assumpsit Deus. Qui ideo in desponsa Virgine con. 
cipi voluit,utet matrimonium, cujus initium spon- 
sati sunt, commendaret et ei virginitatem antepo- 
neret. 

9. Humanitas,que per conjunctionem ia una ea- 
demque peraona assumpta est,ex ipsa conjunctione 
et communione effecta divina est, statimque ab 
humane nature terminis non recedens, excellentes 
et magnificas divinitatis dotes accepit, ut et vitam 


16 Joan. 1, δ. 


B 


C 


D 


Dicitur autem serva et ignara, et aliis ejusmodi 
nominibus appellatur, si quis (ut inquit Gregorius 
Theolozus) sola nuda cogitatione separet id, quod 
videtur, ab eo quod iatelligitur.In hac autem Chri- 
&tus obnoxius fuit naturalibus et culpa vacantibus 
affectionibus ul nec a propria natura discederet, 
et se vere carnem humanam assumpsisse confirma- 
ret, e! doloribus suis nostros curaret et. naturali: 
bus aífectionibus, eas qua sunt preler naturam 
aboleret ; et denique ut eas vincens ipse tanquam 
homo nobis simili natura secum conjunctis et co- 
gnatis victoriam ipsa: largiretur. Peccatuin enim 
non est affectio naturalis, et quecunque ad pecca- 
tum pertinent. 


6. Virginis ferrum ignitum et illustre reddens 
frigiditatis οἱ nigredinis ejus particeps ipse non 
efficitur, ita divinitas virtutem suam humanitati 
communicans ejus nonaccipit imbecillitatem. 

7. Puritas quidem cum sordibus nostris versa- 
tur, sed ipse tamen sordes puritatem non inficiunt ; 
Luz enim, inquil, in tenebris lucet, et lenebrz eam 
non comprehendcrunt 16, Nam cum tenebre presen- 
tia radiurum expellautur, sol tamen a tenebris non 
obscuratur. 


8. Unum dicitur in iis quidem, que sunt ejus- 
dem essentie, cum eadem est natura, et diverse 
persone. Ex quo illud : Et tria unum sunt. In iia 
autem qua diverse sunt essentie, unum dicitur, 
cum eadem persona est, et diverse nature, ex quo 
illud. Et utrumque unu. Unum autem non na- 
tura, sed conjunctione duarum naturarum in una 
pereona. 

9. Idem dicitur vel essentia seu (quod idem est) 
natura, ut Petrus et Paulus idem natura sunt, vel 
genere, ut bos et equus idem sunt genero: vol 
specie,uL Titus et Timotheus idem sunt specie. 
nam sub hominesunt ambo ; vel numero, ut quod 
multa habet nomina, gladius enim, ensis, mucro, 
idem numero, his enim unum subjicitur : vel ana- 
logia,seu convenientia, aut proportione. Quod enim 
est oculus in corpore, idem est mens in animo ; 
vel persona ut in Christo, ejus enim diverse natu- 
re persona idem sunt, sive unum. 


10. Conjunctio est mutuus rerum diversarum 
concursus, fil. autem variis modis, vel mistione, 
ut in iis, que liquida sunt, quale est vinum et 
aqua, vel acervo, utin iis qu: sunt arida, ut tri- 
ticum et bordeum ; vel imbibitione ut in humido 
et Bicco, qualis est terra et aqua ; vel remistione, 
ut in diversis farinis : vel confusione,ut in iis que 
liquefiunt,qualia sunt aurum,et argentum, et cera, 
et pix ; vel congruentia,ut in lapidibus ; vel appo- 

sitione, ut in tabulis ; vel conjunctione, ut in lam- 
pade, que ex igne proficiscitur, et rursum conjun- 
gitur ; vel essentia, ut in individuis, quales sunt 
Petrus et Paulus, aut aliqui vel cqui vel boves, 


1235 


NICET/AE CHONIAT.E 


1236 


aut alia animalia ; vel habilu, ut in amiciset sen- À est, quamvis aliquando dicamus Deum heminem, - 


tentiis in unam voluntatem convenientibus ; vel 
compositione, utin anima et corpore ; vel persona, 
id quod de sola divinitate et humanitate in Chri- 
sto dicitur. Hoo autem conjunctionis genus primus 
tradidit sanctus Cyrillus, cum repugnaret Nestorio, 
qui duarum in Christo naturam copulationem 
habitu fleri docebat. Exsecrande enim illius resi- 
stens opinioni conjunctionem qu:e sit per hyposta- 
Bin, Sive personam, induxit, qua due nature in 
una persona, non autem in duabus, ut nugis suis 
asserebat Nestorius, copulantur. Dicitur autem 
hec et οὐσιώδης hoc est essentialis conjunctio, 
quod vera sil, non autem sola opinione fingatur. 
Alioqui personalia conjunctio est eorum, que di- 


verse sunt essentie, in unam personam concur- B 


gus, su& cuique vel post conjunclionem servata 
proprietate. Que quidem conjunctio quadrat etiam 
anima et corporiin unam coeuntibus personam (37), 
ut Damascenus edocuit. 

11. Homoyposiaton, seu ejusdem persone, id 
esse dicitur, quod in una eademque persona cum 
alio, a quo differt essentia,conjungitur:; ut in ani- 
ma quoque flt el corpore. Omnibus quidem rebus 
immistus est Deus per potentiam, naturam oujus- 
que regentem et conservantem : Filius autem et 
Deus cum humanitate assumpta mistus est per per- 
sonam. 

42. Si assumpta humanitas est Verbi propria, 
quae humanitatis assumpte propria sunt, erunt 
etiam Verbi propria, licet eis seipsum non subji- 
ciat, sed illi communicet qua sua sunt, quamvis 
non eo modo, quo ea a se possidentur. Hanc autem 
mutus tributionis rationem vocamus, qua nature 
se vicissim capiunt, et qu& utrique propria sunt 
sibi mutuo tribuunt. Αἱ tametsi vicissiin ac mu- 
tuos has inter 8e commeare dicimus,hoc tamen ex 
divina proprie natura pendet, quae per omnia trans- 
it, et commeat, el penetrat ubi vult ; per illam au- 
tem nihil. 

13. Hac mutua tributio tria imprimis significat. 
Nam vel in nominibus consideratur, ut cum homi- 
nem dicimus Deum, et Deum hominem : vel in 
rebus, et hec est duplex. Aut enim equalis est et 
dissimilis, ut in Deo homine facto, et in homine 
facto Deo. Licet enim tantum assumptus homo 


factus sit Deus,quantum Deus hominem assumens D 


factus est homo (per corpus enim et animam 
et mentem, utrumque ;actum est), non similiter 
tamen. Deus enim per naturam factus est homo ; 
homo autem per gratiam factus est Deus. Aut ei- 
milis et ingqualis,ut in anima a Deo homini data, 
ut in carneab homine Deo et Verbo tributa. Imago 
enim Dei est, et quoad fleri potest Deo similis 
anima; equalis autem nullo modo.Et tunc quidem 
id dedit,quod prestantiuse erat, post autem id quod 
deterius erat, accepit. Verum animadvertendum 


(37) Damasc. ὁμουπόστατον. 


aliquando hominem Deum, divinitatem tamen ho- 
minem, aut humanitatem Deum nos nunquam di- 
cere. 

14. Etsi nullum potest exemplum excogitari, 
quod plane rem propositam exprimat, nos tamen 
aliquid afferre conabimur, quod quidem si rei 
magnitudini minus respondebit, apposite tamen 
utcunque veritatem aduimbrabit. Quemadmodum si 
totus exardescat aer, vel potius sit totus ignis, 
exiguum autem ferri frustulum in illum conjiciatur, 
necesse quidem erit illud sic affici, ut nihil aliud 
qam ignis ease videstur, attamen illi essentise ratio 
permanebit. Eodem modo natura humana divine 
conjuncta, sic ab illa comprehensa est et superat, 
ut non amplius natura hominis esse videatur. Et 
has de causa Patres nostri quod exsuperat et do. 
minatur, id intuentes, illam Deum esse factam di- 
xerunt, ideoque propter unam horum personam, 
et indissolubilem conjunctionem, unum item his 
adorationis cultum doberi. 

15: Personarum quidem ín Christo differentios 
non admittimus, ne quartam personam in sanc!a 
Trinitate confingamus. Naturarum autem differen 
tias agnoscimus, ne carnem ejusdem per naturam 
essentie cum Christo credamus esse (37). 

16. Conjunctione duarum naturarum in Cbhris:o 
facta jam non divisio, sed differentia dicenda est. 
Differentia enim ratio est per quam rerum subje- 
ciarum alia differt sb alia. Divisione vero res 
emdem prorsus et in universum 8 se disjungun- 
tur. 

17. Verbum et Deus aut universum aut seingula- 
rem assumpsit hominein. Si universum,oculisnon 
cernerelur. Natura enim universa non est conspi- 
cux. Preterea multas haberet personas : plures e- 
nim genus universum complectitur. Nec ejusdem 
nobis essel substantie, nos enim sumus individua, 
et inulta ejusmodi incommota sequerentur. Sin 
hominem assumpsit singularem, duas de, rehende- 
tur habere personas. Reliquum igitur est, ut neu- 
trum assumpserit,sed singularis, Loc est individui 
naturam hominis, cujus ipse persona fuit. Singu- 
laris autem hominis natura communis quidem est, 
sed in individuo. Singularem vero dicimus homi- 
nem, ut individuum speciei, non animam, solam, 
aut corpus solum, sed quod ex utroque conüd- 
tur. 

48. Que in natura humana sunt a vitio repre- 
hensioneque aliena, ea Christus partim eupre 
homines accepit, partim ut homines, partim abje- 
ctius quam homines. Supra homines fuit, quod 
eine semine conceptus est, quod ex Virgine natus, 
et cetera horum similia. Hominum more fuit, 
quod divine Genetricis uterum infantulus tumefl^ 
cit, quod novem mentium spatio nafus est, qued 
bausit lac, quod ploravit, et id genus alia. Abje- 


(38) Infra contra Joan. Philoponum. 


1231 


THESAURI LIB. ΠΙ. 


1288 


οἰ 49. humilius,quam pro! hominum consuetudine α 6. Arius et Eunomius ab illo solum corpus as- 


- fmit, quod ejus species in cruce turpis apparuit,et 
cum ignominia, et deflciens, inquit Isaias, supra 
(ilios hominum, quoque prius quac latrones,qui 
simulin orucem oti erant pre clavorum dolore 
mortuus est. Adde et illud, si placet, quod humili 
forma hortulani se post resurrectionem conspicien« 
dum prebuit, et apostolis cicatrices, οἱ loca vul- 
nerum ostendit, quodque cibum coepit. Nam reli. 
qui homines postea quam fuerint in vitam revocati, 
[ulgebuni ut sol "', neo ullus eorum ejusmodi cica- 
trices in corpore, aut vulnerum looa retinebit, nec 
comedet. 

15. Filius Dei, atque idem Deus, et conceptus et 
natus esse dicitur, et doouissce, ot res admirandas 


feoisse,et (ut paucisomnia complectar) tum eguisse B 


tum passus esse, et. mortuus, et surrexisse. Quo- 
niam assumpte carnis ipse fuit persona, que qui« 
dem caro sineseminegenita nullam aliam propriam 
personam habuit. Quocirca cum aesumentis et as- 
sumpta humane nature una siteademque persona, 
ipse dicitur et agere et pati ex ejus, quod assum- 
psit, natura. Et que illius propria sunt, aibi asci- 
scit ut propria, quippe qui sit ejus hypostasis, 
ertque persona, ut demonstravimus. 
CAP. XXXIX. 


Item, De Filii Dei incarnatione. (Tredecim Aharesi- 
bus rejectis, Ecclesice veram de Chrisli nominibus 
et incarnatione opinionem solam amplexandam esse 
docet.] 

Opera pretium vero mihi faoturus videor, si jam 
profitear,quid de divina humane carnis assumptio- 
ne sentiam. Hac enim ratione ipsa Del, qui corpus 
hoo universitatis moderatur, providentia clarius 
innotescet. 

1. Valentinus itaque in fabulosis illis nugamen- 
tis suis alium Unigenitum,aliud Verburn oontinge- 
bat : atque eliam alium Christum, qui intra plero- 
ma, seu plenitudinem, comprehenderetur; aliutn 
item Jesum; 'alium denique Christum, qui extra 
pleruma consiateret. Jesum porro hominem faetum 
exteriore illo Christo indutum, corpore ex anime 
essentia sibi assumpto, solumque transitum per 
Virginem habuisse, nec humana ex natura quid» 
quam assumpsisse fabulabatur. 

2 Basilides eodem modo, alium quoque Chri- 


stum, aliud Verbum, aliam denique Sapientiam di- D 


cebat. 

9. Cerdo, Matoio, et Manes Christum quidem ho- 
mini eimilem apparuisse, humani tamen nihil ἢ 8- 
buisse dicebant. 

4. Cerinthus Jesum ex Josepho et Maria secune 
dum communem hofinum legem natus esse, 
Christum autem coelitus in Jesum desceridisse. 

9. Ebionei autem, "Theodotiani, Artemoniani, 
et Photiniani, Ghristum nudum et simplioem ho- 
miner ex eancta Virgine natum dicebant. 


T Matth. xir, 43. 7 Matth. 1, 21. 
uit, 7. 


19 Psal, 


XLIV, 


sumptum fui»se, divini'atem vero anime partes 
supplevisse. 

7. Apollinarius denique animatam quidera esse 
Servatoris corpus aiebat, at non anima rationis 
participe : superflua enim fuisset mens, inquit ille, 


Verbo presente. 
CAP. XL. 
Con[utatio praecedentium hareseon. 


Ceterum hec multarum hereaeon dogmata vi- 
sum est ascribere, ut Ecclesie veritatem hoc 
paeta patefacere. Eumdem, qui Unigenitus, et 
Deus Verbum, et Servator, eí Dominus Jesus est, 
Eoolesia Filium nominat; ita tamen ut! Filius Uni- 
genitus,et Deus Verbum, et Dominus, otiam ante 
carnem assumptaum dictus sit, atque etiamnum 
carne assumpta iisdem nominibus dicatur. Jesug 
autem Chrietus ianlum post carnem assumptam 
dici oe perit,hujusmodi nomina rebus ab ipsis ade- 
ptus. Jesus enim tanquam Servator nominatur, et 
exponitur: cujus interpretationis Gabriel ipse te- 
stis est, cum Virginem his verbis alloquitur : Voca- 
δίς nomen ejus Jesum, quoniam ipse servabil po- 
pulum euum a peccatis eorum ?9. Christi autem co- 
gunomen aocepit, ab unctione Spiritus: hymniflcus 
enim Davides ait : Propterea unzit te Deus, Deus tuus, 
oleo laetitiae prz consorlibus tuis 19, Ipse quoque 
Dominus per Prophetam inquit: Spiritus Domini 
super me, quapropter unzit me 9. Itaautem de pro- 
phetia illa sentiendum esse Dominus ipse 
nos docuit. Ingressus enim synagogam, libro 
quo prophetie continebantur pre manibus sum- 
pto, predictum quidem locum legit : at presenti- 
bus: Hodie, inquit, fmpleia est scriptura hzc in 
oculís vestris **, Prophetis ea quoque conaentanea 
fuerunt, que magnus ille Petrus predicavit. Cum 
enim iis qui apud Cornelium congregati erant my- 
sterium aperuisset,ita subjunsit : Vas scilis verbum 
quod factum 6st. per universum Judgam, incipiens 
a Galilea post baptismum,quem praedicavit Joannes, 
Jesum Nazarenum, quomodo unazit eum Deus Spiritu 
sancto et viriute 9, Ex iis que supra dicta sunt 
perspicuum est Ghristum id nominis idcirco sorti 9 
tum,quia unctusa Spiritu fuerat. Uncilus autem est, 
non ut Deus, sed ut homo. Quamvis autem ratione 
carnis assumptis unotus,et post assumptam carnem 
Christus nominatus sit, alius tamen non fuit Deus 
Verbum, aliusque Christus: Deus enim Verbum 
assumpta carne nomen Jesu Christi adeptus est. 

Cernem porro assumpsit ut naturum pecoato 
corruptam restitueret. Propterea universam eam, 
qu& peocaverat, assumpsit. ut universam sanaret. 
Neo enim ut divinitatem obtegerel, naturam cor- 
poream assumpsit, ut Arius et Eunomius insani 
deliramentis suis asseruerunt. Facile namque vel 
sine corpore, videndum 886 prebere poterat, quem- 


8. 9 Psal. txi, 1. 9! Luc. iv, 24. ** ws. 


1239 


NICET/E& CHONIAT/E 


1240 


admodum olim Abrahamo, Jacobo, aliisque san- A doceat. Cum enim humanitatis ratione legi obno- 


clis apparuit: sed voluit, ut ipsa que jam olim 
succubuerat, natura hostem debellaret, ejusque 
victrix evaderet. Idcirco etiam corpus et animam 
rationis participem assumpsit. Nec enim triplicem 
hominem divina Scriptura facit, sed illum ex cor- 
pore et anima constare testatur. Cum enim 
Deus corpus e limo finxisset,animam ei insufflavit, 
duasque naturas, non ires, exhibuit. Quin ipse 
quoque Dominus in Evangeliis ait : Nolite timere eos 
qui occidunt corpus, animam aulem non possunt oc- 
cidere *5 : multa item id genus alia in divina Scri- 
ptura invenire est. 

Quod autem perfectam hominis naturam assum- 
pserit, non ut divinitatis sue pallium obduceret, 
ut heretici fabulantur, sed ut his primitiis omni 
humano generi victoriam compararet, testis verus 
et diligens doctor est beatus Apostolus. Nam in 
Epistola ad Romanos dispensationis revelans my- 
sterium sic ait: Propterea sicut per unum hominem 
peccatum. in hunc mundum íntravit, et per peccatum 
mors, el ita in. omnes homines mors. pertransiit, in 
quo omnes peccaverunl **. Quibus verbis demon- 
strata peccati origine, fructuque qui inde suppul- 
lulavit, nec non eo, qui ab initio illi obnoxius 
factus est, ejusdem quoque finera demonstrat. 
Usque ad legem enim peccatum erat in mundo : 
Peccatum aulem non. imputabatur, cum lex non 
esset. Sed. regnavil mors ab Adum usque ad Moysen: 
etian. in 605, qui non peccaverunt, in similitudinem 
pravaricationis Adz, qui est forma [uturi **. Moysis 
autem nomine legem intelligit: cujus politia, seu 
reipublice administratio, usque ad Servatoris ad- 
ventum invaluit. Cum autem peccassent et ii, qui 
ex legis illius prescripto vivebant, et ii,qui natura 
legem sequebantur, merito imperium mors in illos 
exercuit, ejus polentiam ccon(íirmante peccato. 
Stipendia enim peccati, mors** erat. Itaque postea 
quam docuit undenam peccatum caperit,et quous- 
que mors regnaverit, docet etiam quonam modo 
ejus imperium dissolutum fuerit : atque immen- 
sam Dei humanitatem laudat his verbis, Sed non 
sicut delicium, ita et donum. Si enim unius delicto 
mulli mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum 
in gratia unius hominis Jesu. Christi in plures abun- 
davit 97- 

Ambitio bumanitatis,inquil,jus et equum trans- 
greditur. Juris enim prescripto, propter unius 
delictum, universa ejus prosapia morti addicebatur. 
Divina vero misericordia, cum omnes homines sub 
exsecratione essent, et peccati cassibus implica- 
rentur, propter unius justitiam, cunctis salutem 
elargita est. Hominem autem Servatorem appella- 
vit,non ut ejus divinitatem inficietur, (ipsum enim 
Deum esse novit, ejusdem cum Deo genitore hono- 
ris:) sed ut simile a simili sanatum fuisse, ab 
ipsisque primitiis sanctificationem toti accessisse 


5 Matth. x, 28. * Rom. v. 42. 85 Rom. xim, 14. *5Rom. vi, 23. 
*! Rom. i1, 14. 


v» [bid. 47. ? Ibid.18. 91 [bid. 19. 


xius esset, legem adimplevit, legisque transgrégmo- -- 
rez ab exsecratione liberavit. Tum deinde eamdem 
orationem aliis verbis iterat : Et non sicul per unum 
peccatum, ita et donum. Nam judicium ex uno,tn con- 
demnationem : gratía autem ex. mullis delictis, in 
justificationem *8, 

Quo tempore, inquit, unus peccavit, universi 
condemnati sunt: nunc autem cum peccaverint 
oranes, universis, dummodo velint, salus per fidem 
propoaita est. Quibus verbia posteaquam ostendit 
unius justitiam communis peccati amuletum fuisse, 
subjicit per eumdem mortis quoque mansionem 
intercidisse, flnemque suum accepisse. Si enim 
unius delicto mors regnavit per unum, multo magis 
abundantiam gratia, et donationis, el jusliliae, acci- 
pientes, in vila regnabunt per unum Jesum  Chri- 
stum *?. Peccetum, inquit, mortem conciliat, in 
vitam vero regni cum unius justitia servamur: 
non lege, sed misericordia divinam salutem conse- 
quentes. Juris enim lex omnes supplicio reos ad- 
dixerat: omnes enim peccali operarii eramus Nam 
si ob unius peccatum prosapia condemnata est, 
equius utique prorsus erat, ut qui peccato servie- 
bant, supplicio addicerentur. Sed divina miseri- 
cordia juris fines transgressa est, atque humanitas 
equalitatem superavit :itaut legeab uno completa 
omnes in eum credentes salute fruerentur. Quibus 
verbis posteaquam immensam humanitatem osten- 
dit, denuo ad verbi divini explicationem transit. 
Igitur sicut per unius delictum in omnes homines rn 
condemnationem : sic et. per unius justitiam is om- 
nes homines in justificationem vite *?. Hinc & rebus 
ad pereunas transiens, Sicut enim, inquit, per ino- 
bedientiam unius hominis, peccatores constituti sunt 
mulli, ita el per unius obeditionem, justi consti- 
tuentur mulli?! Pernecessarium fporro erat, ut in 
ulroque dictione Multi uteretur. Cum enim peocas- 
set Adamus, quamplurimique leges divinas trans- 
gressi eesent, nonnulli intra nature fines perseve- 
rarunt: et studiosi virtutis fuerunt, ut Abelus, 
Enochus, Nosmus, patriarche, prophete, czeteri- 
que permulti, non tantum apud Judaeos, sed etiam 
apud alias gentes : de quibus ita beatus Apostolcs 
ait: Cum enim gentes, quz legem non habent, matu- 
raliter ea quz legis sunt faciunl, ejusmodi legeo 


D non habentes, ipsi sibi sunt. lez **. Ab adventu av- 


tem Servatoris non omnes salutem consequuntur, 
sed ii qui credunt, et ex divinarum ejus legum 
prescripto vitam suam instituunt. Qua etiam de 
causa in imagine et in archetypo dictione Mulli 
usus est. 
CAP. XLI. 
Cur Christus homo factus. Resurrectio. Judicium. 
Varii beatorum et damnatorum" ordines. 

Sed videamus, cujusnam rei ergo Unigenitus Dei 

Filius carnem assumpserit : humanaque natura se 


" Rom. v, 45. ** Ibid. 46. 


1241 


THESAURI LIB. IV. 


1242 


. mel-essumpta, homo fuerit, et audiverit. Eamdem A  vivificabuntur ; communisenim resurrectio eat : post 


nobis Apostolus doctrinam in ea quoque proposuit 
Epistola, quam ad Corinthios scripsit, ubi sic ait : 
Nnnc autem Christus resurrezil a. mortuis, primitiz 
dormientium : quoniam. quidem per hominem mors 
et per hominem resurrectio moriuorum. Tum deinde 
& natura ad personas transit, his verbis : δέ sicut 
in Adam omnes moriuntur, ita et. in. Christo omnes 


95} Gor. xv, 20 seqq. 





resurrectionem autem, judicium erit, quod quidem 
signiflcavit iis que subjunxit : Unusquisque autem ín 
suo ordine **.Multi sunt enim,et eorum qui puniun- 
tur et eorum qui servantur, ordines ; siquidem pro 
justitie qualitate et quantitate, donorum relribu- 
tiones flent, eodemque modo, pro peccatorum dif- 
ferentia, poene quoq»e et supplicia irrogabuntur. 





ΝΌΟΝ CHONIAT/E 
THESAURI ORTHODOXJE FIDEI 


LIBER QUARTUS. 


ADVERSUS ANTEARIANAS H/ERESES QUADRAGINTA QUATUOR. 


PRJ/EFATIO. 
De Christi et Satansgs ministris. 

Cum sapientissimus universorum Deushumanam 
propter nos massam subiisset,ita demum,quemad- 
modum jam diximus, Trinitatis lumen, primo qui- 
dem paucorum piscatorum, deinde vero doctorum 
pietatis opera et ministerio, per universum terra- 
rum orbem propagavit, et erroris illius, qui deo- 
rum examen myrmeciamque invexerat, sentes ra- 
dicitus exstirpavit. 

Quod cum ille communis hominum adversarius 
equo animo ferre non posset, ut qui sibi subditos 
a se abduci cerneret, hominum sua ipsius nequitia 
dignorum ministerio, fidei orthodoxe insidiatus 
ess, nihil prius ant antiquius habens,quam ut ho- 


mines in exitium pertraheret. Ex quo evenit, ut C 


cum vix adhuc apostolorum confirmata predicatio 
esset,verum primorum etiamaum fundamentorum 
firmitatem experiretur, ille confestin semina im- 
pietalis ei permiscere, eaque superseminare cope- 
rit. 
CAP. I. 
Prima heresis, Simonis Magi εἰ Basilidis. 


Hujus adeo vaframenti Simon primus administer 
fuisse fertur, qui Gitthis ortus (is Samariee vicus 
est) cu.n prestigias omne genus ad unguem tene- 
ret, multos tiniraculorum editione suam in senten- 
liam pelliciebat. Atque si quando cum Judeis ver- 
saretur, se Dei Filium : 8i cum Samaritania, Deum 
Palrem ; si cum reliquis nationibus, Spiritum san- 
ctum esse profitebatur. Ut generaliori verbe com- 


(39) Ireneus omnium, ut ὄλον pro ἄλλων legas. 


Unicuique capiti seu haeresi sua annexa est confultatio. 


B munique doctrina concludam, seipsum infinitam 


Dei potentiam nominabat. Prinoipatum et pote- 
&etatum nomina, coelosque confingebat ; et unicui- 
que ccelo potestates aliquot barbaris nominibus 
dictas ascribebat. Insuper meretrici cuidam Tyrie 
genere, llelenzeque nomine, quam secum circum- 
ductabat, prima notionis appellationem indiderat, 
et quemadmodum se Deum Patrem, ita et illam 
aliorum (59) esse matrem : per eamque se angelos 
el archangelos fecisse,imo ipsum ab angelis mun- 
dum conditum fuisse asserebat.His addebat,quem- 
admodum Helene invidentes angeli, eam penes 89 
detinuerant, ut qui ejus opera seu creature dici 
nollent. Urde factum esset, ut eam in plurimarum 
feminarum corpora detrusissent,novissimeque adeo 
in Helenam Tyndari, que Trojano bello causam 
dedisset. In hujus Helene gratiam coelo se descen- 
disse subjungebat, ut eam a vinculis, quibus deti- 
nebatur, adsereret : hominibusque in seipsum cre- 
dentibus salutis auctor esset. Idem mysteria quo- 
que fceditate omne genus refertissima, queque 
idcirco linguis humanis exprimi nequean!, in 
ipsum credentibus, viri quidem per genitatis se- 
minis defluvium, feminis autem per menstruos 
defluxus suggerebat, atque hujusmodi μυσταγω- 
γίαν, seu initiationem, impurissimam, γνώτεως, 
hoc est scientie cognitionis nomine homo im- 
purissimus insigniebat. Unde Gnosticorum etiam 
hereticorum heresis suppullulavit. Insuper actio- 
nem quoque quamlibet, vel fedissimam, citra 
ullum discrimen obeundam esse docehat. Hujus 
haeresibus Menander Samaritanus imbhutusg, τος. 


1243 


NICETAE CHONIAT E 


1244 


eorum quidquam, que didioerat, immutans, Si- À omnino traotassent, qui-lemen intactum-mibil reli- 


none etiam ipso majorem se profitebatur. 

In hujus autem errores Basilides et Suturninus 
juraverant, quibua etiam Simonis deoreta summo- 
pere placebant. Cateruui Basilides quasdam etium 
appendices magistri sui fabulamentiis interasereua 
ingenitum esse dicebat, eo nomine solum Patrem 
omnium intelligens : ex eo intellectum, ex inlel- 
lectu serrnonem, ex sermone prudentiam, ex pru- 
dentia virtutem et sapientiam, ex sapientia et vir- 
tute principatus, potestates, οἱ angelos, ex angelis 
denique iutellectum primum et summum proces- 
sisse fabuiatur : a quibus angeli facti secundum 
celum conslruxissent, et alios insuper angelos, 
qui alios itidein angelos, alludque eclum fabricas« 
sent, eoque rem deduxisseut, ut trecenti sexaginla 
quinque coli pro dierum) anni numero reperiren- 
tur. His uddebat, mundum ab iis angells constru- 
ctum esse, qui celum iufimum, quod aspeotabile 
nobis est, incolerent, terreque audeo principatum 
inter se divisissent ; eum denique angeluin, cui 
Sortito provinc:a Judeurum obtigisset, angelorum 
principem fuisse, cui quidem oeteras nationes 
Judiis subjicere volenti, anyeli restitissent. Qui- 
bus perspectis Ingenitus [ntellectum primogenitu:n 
suuin ainisisset, Christumque nominasset, ct cre- 
denies o;ines salvos fucoret. Porro Chriatum pas- 
suin non esse,sed Simonem Cyreuensem.Christum 
enim eminus extraque teli jactuin, sletisse, atque 
Judaeorum dementiam irrisisse, tandemque velut 
postliminio ad Ingenitum re.iisse ἃ quo missus 
fuerat. Credenduin porro dicebat, non in cruci- 
(ixum, sed in euui qui cruoilixus videbatur. Basi- 
lides ineuper, ut Sion, et quoquot ejusdem deli- 
ramenta verburumque portenlu tuebantur, carüis 
resurrectionem negabat, ab eoque augelo, qui 
Judaeis przesset, uiuundum factum fuisse dicebat. 
Quemlibet eliam hort:batur, ut pro. libidiue idolo- 
thytis, hoc est, iis que idolis essent immolata ve- 
sceretur, illicitisque adeo actionibus citra delectum 
vacabat. Idein praeterea incautatiouuui, prestigia- 
rumque inventor fuisse perhibetur:quas dementibus 
postea, et vesunis, quasi per manus tradiderit. 


HAERESEOS PIUECEDENTIS GONFUTATIO PER EUMDEM NIGE- 
TAM CHONIATAM. 


Qui ab hac hasresi se ad. Ecelesium  eatholicam reci- 
piunt, baptizantur. 

Ex Simonis traditionibus nulla est, que confu- 
catore indigeat. Ütunes enim 5686 aatis superque 
subvertunt,in quibus nulla sit omnino consequen- 
tia, nibilque adeo, quod sanis auribus arrideat. 

Siquide:n ille, dum aibi aliaa Patris, alias Spiri- 
tuse sancti, alias denique Potentia divine numeu 
imponit, eo ipso satis ea nihil prorsus esse coar- 
guit. quae sibi tantopere dissentanea vindicabat. 
Imo vero, dum colorum quoque multitudinem 
introducit de quibue Grecerum philosophi nibil 


93.4 Act. vri, 49 seqq. 


B 


C 


querunt, neque vetus illa, et ah ipso Deo data 
Scriptura, mentionem ullaiu fecisset, illa insuper, 
qua sunt in rerum natura,ab angelis creata nuga- 
batur, (qui tamen nihil aliud saurt, quam virtutesg 
ministerio depulate, quas Deua produxil, et quae 
ad ejus ministerium semper apparuta sunt) interim 
Dei Patris universorum, sanctique Spiritus,necnon 
iminense Dei Potentia sibi nomen affigens. Quod- 
que nulla non blasphemia, nulla non impietate 
scatet, ab Helena quoque nescio qua meretrice 
Tyria, cujus illegitimo contubernio utebatur, an- 
gelos creatos esse affirmabat. 


Pluribus Itaque verhis,ad hujusmodi nugamenta 
Simonis explananda, quid opus? que quam vana 
sint, et absurda, ejusmodique adeo, ut vel suo se 
gladio jugnlent, satis superque Simon ipse ex iis 
confirmavit, qua ab upostol;s el audivit, et pasaus 
est. Quin &nim Philippus in Samariam se contu- 
lIsset, ille quidem ex septem diaconis unus, iisque 
adeo qui ibidem in nomine Domini nostri Jesu 
Christi baptizati fuerant. Simon et ipse lustrales 
δὰ nquas accessit, copilque fa'uiliarius eum Phi- 
lippo veraari, magna, ut pri se ferebat, anim 
constantia cuim illo perseverans. Qui cum mira 
illa, que a Philippo fiebant, curam cerneret, ad - 
miratione rapiebatur. Cur vero tandem iu Sa:mna- 
riam,promulgata jam Philippi predicatione,Petrus 
et Joannes apostoli venissent, el credentibus in 
Christum saneti Spiritus communioationein apore- 
cali fuissent, illumque adeo per manuum imposi- 
tionem receplssent. Hec ipsa coram Simon intui- 
tus, pecunias apostolis obtulit dicens : Date et 
mihi hanc poteslatem, ut. cuicunque. imposuero ma- 
nus, acciptat Spiritum sanclum. Petrus autem dixit 
ad eum : Pecunia lua tecum sit in perditionem, quo- 
niam donum Dei existimasti pecumia. possideri. Non 
est libi pars, nequa sors in sermone hoc. Cor enim 
(uum non est recium coram Deo. [R»ga ergo Deum, 
si fort? remitl«tur thi hzc cogitatio cordis tui.) In 
felle enim. amarítudinis, et obligatione iniquitatis, 
vidimus te esse 93-9*. 


Proinde hujusmodi repulsam miserriinus ille 
passus,et ad proprium vomitum reveraus,Sainaria 
excessit, et ad ea se oppida civitatesque contulit, 
quibts nondum Evahgclii lumen !lluxeral, jam 
tumque adversus Verbi divini praecones imprimis 
autein Pelrum,crucem se Satanamque prestare co- 
pit. Siquidem eum nihil p*ius antiquius haberet 
quam ut Pelro per oinnia refregaretur,ad eum,oum 
pietatem in confertissima populi concione docere!, 
canem miait,qui heec humanis verbis proloqueretur: 
Finem tuis, Peire, quibus populum oireumvenis, 
imposturis imponito. Mox vioissim canis idem ad 
Simonein 8 Petro relegatus, eadem illi renuntiavit. 
Tandem cum multo ex illis, quos Petrus eonciesi- 
bus suis instruxerel, ad privatum dogma suem 


1245 


THESAURI LIB. IV. 


1246 


Simon pellexisset, jam de fldei suse traditione et A advena inter apostolos versabatur, sub quibus 


- expositione cogitabat. At ne sic quidem Petrus ani- 
mr;um despon.it : imo vero in Simonis ipsius caput 
fraudulenta artes omnes reciderunt. 

Tandem vero, cum Romain, omnium civitatum 
decus, appulissent, ibi controversis dogmatibus 
concerlarunt. Jam autem apud Romauos Simon 
tantam nominis celebritatem consecutus erat, ut 
erea statua donatus esset a Claudio Caesare. Cujus 
e& fuisse fertur inscriptio : Simoni Deo sancto. 
Cum itaque Simon Petro refragaretur, atque par- 
tim Spiritus sancti verbis, partim miraculis, 
prestigie illius et imposture  patuissent, ille 
gravi se alfici ratus ignominia, in eclos ad pro- 
prium Patrem ascenasurum 86, paonasque de in- 
credulis inde repetiturum, comminatus est. Et 
cum diclo ἃ di&imonibus in colos ferebatur, cuin 
Petrus orando Deo intentus, spiritibus, a quibue 
ille rapiebatur, increpatis, effecit ut in capul ex 
allo Magus corruerit, pedibusque in aera pro- 
tensis, miseram animam exhalaus, effuso viam ce- 
rebro disperseril. 

Menandri, Saturnini, οἱ Basilidis haereseon 
confutatio. 

Jam si primus absurdorum auctor huno vite fi- 
nem sortitus est, haud dubie Menander, Satur- 
ninus,et Basilides, ejusdem exitii colaredes ali- 
quando, et consortes erunt, qui non modo do- 
gmatum Simonis seotatores exstiterunt,verum illis 
absurdiora quoque multo attexuerunt, qualia sunt 
ea, quibus varios angelorum ortus commenti, eo 
eelos numero corrotundarunt, ut tolidem esse 
confinxerint, quot in anui curriculo dies depre- 
benduntur. Quod si Cyrenensis ille Simon, ut 
illi volunt, passus est, quis alter ille, quxeao, fuit 
qui eurrexit a mortuis, vulnera, que in cruce ac- 
ceperat, osteudit apostolim, denique cum corpore 
in colos ascendit ἢ Porzo in Deum ipsum mani- 
feste refractarius est, cum  Mosaicain legem ab 
angelis dalam esse asserit. Nec enim angeli de- 
derunt, sed is demum qui Mosi locutus est, et 
seipsum, Eum qui est, nominavit. Illi euim ex 
nihilo producti Bunt, ut ad Dei obsequium parati 
Bpirilus semper essent, prout vel ipse Moses hig 
verbis atteslatur. 

Conslituli. sunt. termini genlium, secundum nu- 


cum christianam fldem imbibisset, viduarum cu- 
ram de«mandatam cum sex aliis suscepit, quos 
inter Philippus et Stephanus primas facile tenc- 
bant, quorum ille Samariar: ad fidem adduxit, 
et Candacen baptizavit, hic primus omnium pro 
Christi nomine martyrium passus est. 

Nicolaus ergo, cum formosam uxorcnlam du- 
xisset, primum quidem «ub illa se continebat, 
deinde rursus congrediebantur. Ceeteruin hic ne- 
minem ad vitam smeternam perventururm esse di- 
cebst, qui se quotidie vitiis omnegenus non im. 
mergeret. Hinc ergo Gnostici, a Simone sati, in- 
crementi susceperunt, quorum quidem alii alia 
fabulabantur, alii vero feminam quamda:n,nomino 
Prunicum, colebant, eique vim illam adscribere 
non verebantur, que genitali semini insita est : 
alii denique Caulacam vencrabantur. Sunt autein 
omnia b:ec effeminatam mollitiem signilicaztia no- 
mina ab illis excogitata, qui spurcitiam quainlibet 
laudi et honori ducebant. Quandoquidem προύνιχος 
coitum significat. Greci enim, si de virginum dv- 
floratoribus loquantu:, hie verbia uti solent, ἐπρουῦ - 
νίχευσεν τήνδε, hoc cet, istam vitiavit. Ad Cuulacam 
quod attinet, honeste id quidem sensu ab Hebreis 
effertur, ἃ Gnosticis vero ad turpitudinem detor- 
tum est. Siquidem in duodeciina Danielis visione 
ita soribitur, Saulusan, Saulasan, Caulacan, Cau- 
lacan, hoo est, afflictio post afflictionem, spes 
poet spem. Hi porro Gnostici multis designantur 
nominibus : alii enim Borboriani, διὰ τὸν Bo:6opov, 


C hos est, a luto, denominati sunt ; alii Codiani,xo9o 


enim Syris escarium vas dicitur, eo quod una 
cibum cum illis sumere, propter insignem illorum 
spurcitiem, nemo non detrectaret. Alii etiam Bor- 
bolite, Secundiani, Socratitae, et Racchei nomi- 
n«ntur. 8unt autem uxores illis communes, 4004 - 
que nulla non in illis spurcitiem et impuritatem 
arguitinipso coitu cavent,ne semen in mulieris vul- 
vam ejaculentur, aut in terram defluat.sed manibus 
exceptum alias deglutiunt, alias eo servato, sangui- 
nique mul'ebrium menstruorum  permisto, pró 
mysteriis utuntur. Quod si per illorum impruden- 
tian. in vulvam deoiderit, mulierque praegnans 
ex eo facta fuerit, faetum, simul ac editus cet, 
arreptum in mortario contendunt, illique mel, 


merum angelorum ejus ?* ; et Davides : Qui facit D piper et unguenta nescio. que immiscent, tum 


angelos suos spiritus, el. ministros suos, ignem uren- 
lem *5, Αἱ vero, quonam, quxso, pacto eibi tem- 
perassent, ne linguam flagitiis hujuscemodi oon- 
siuprarent, qui portentosss omnegenus, impudi- 
casque libidines, citra delectum, nullaque honesti 
ratione habita, aclionibus suis et mysteriis ex- 
presserunt, 
CAP. II. 


Secunda haretis Nicolailarum es! qui οἱ 
baptizantur, et Gnosticorum. 


Nicolaus quidam Antiochie ad Daphnen ortus 
?5 Deut. ΧΧΧΙΙ, 8. ?* Psal. cun, 4. 


cuncti ex eo gustantea digito : Gratias, aiuut, agi- 
mus, o Deus, quod a principe concupiscentise 
delusi minithe fuerimus, eed lapsum fratris col- 
legerimus. Atque hoc perfectum esse Paseha pu- 
tant. 
Hareseos precedentis confutatio. 

Quemadmodum inter duodecim apostolos pro- 
ditor Judas inventus est, itaetingeptem diaconorum 
numero Nicolaus Antiochenus illi se haud ahsi- 
milem prebuit, usque adeo rerum omnium nulla 
est, quam sincersm, et ἃ malo prorsus Sexseossexes 


1241 


NICETAE CHONIAT/E 


1948 


dicere queas : sed inter spinas etiam rosa nascitur, A diabolis etiam virtutem . quamdam -aeeribit, qua 


et una cum frumento lolium emergit. Ceterum 
miser ille, imposque mentis cum primum a septe- 
nario diaconorum numero digressus, virgineum 
quoque cotum corrupisset, eo quod adultere 
scelesteque mulieri sese uxorius addixerbot, jam 
neque septem collegis quidquam impertiebatur, 
neque viduarum curam amplius gerere volebat, 
imo vero seculum quoque illud octavum quod 
nobis aliquando successurum est, aspernabatur. 

Eorum porro, qui Gnostici dicli sunt, actiones 
et prestigie tanta spurcitiarum omnegenus illuvie 
infames evaserant, ut pre illis ipse turpitudinum 
magister diabolus honestus videri possit. Proinde 
ab hujusmodi Cainarina movenda supersedens, 
iisque adeo describendis, que modis omnibus de- 
testanda juxta, Deoque ingratissima, designarunt, 
hereseos Gnostice lectoribus auctor fuerim, ut 
. [thacum heroa imitati aures suas cera obstruant, 
non eo quidem, quo Syrenseos modulos preter- 
vehantur, sed ne cum auribus et lingua ipsam 
quoque γνῶσιν, hoc est, rationem et intelligentiam 
conspurcent, dum faciles aures iis legendis pre- 
bent, que sua impietate quamlibet impietatem 
multis parasangis exsuperant. 


CAP. III. 
Tertia heresis, Garpocratenorum : hi baptizantur. 


Carpocrates quidam (40), cum ageret in Asia, 
spurcitias omnegenus ibi docuit, nullumque scelus 
pretermisit, cujus non certa precepta traderet, 
hoc addito, fieri non posee, ut quisquam hino ad 
supremum colum transcendat, nisi se prius pec- 
catis omnibus immerserit, daemonumque volun- 
tati obsecutus fuerit. Nuptias porro abrogat, nec 
mortuorum resurrectionem admittit. Excogitarunt 
etiam Carpocrateni prestigiaturas et incantatio- 
nes, (ug d:emoníacis artibus omnibus exsequen- 
dis suflicerent. Insuper et sigillum cauterio, vel 
novacula vel subula cartilagini auris eorum im- 
primebant, quos deceperant, ut hoc incidio esset, 
suam ab illis heresin comprobsri. Unde et Mar- 
cellina quedam ab illis seducta Rom» sub Ani- 
ceto episcopo Romano, matronarum plerasque 
eamdem in heresin pellexit. Statuas etiam Christo 


et Paulo, imo etiam Pytbagore, ceterisque phi-. 


losophis erigunt, quas in occultis locis adorant. 
Insuper Grecorum quoque mysteriis utuntur. 


Hazreseos precedenlis confutatio. 


Hic Carpocrates hereseos asperitate, que varias 
in opiniones dissecta, sincero pietatis dogmati 
adversabatur, effecit ut ἀχάρπῳ illi, hoc est gte- 
rili et infructuosm flcui, foliisque tantum luxu- 
rianti, atque etiam, ut ita dicam, fonti linum 
ejectanti, simillimus evaserit. 

Qui turpitudinis omnimode auctor et magister, 


(40) Iren. lib. 1, cap. 24. 


animarum ad colos ascensui adversetur, earum 
imprimis, que fcedas in actiones se minime pro- 
volverint. Qui tamen tantum abest, ut quod ma- 
xime cupiunt, ad optatum finem perducant, ut 
etiam ingressum in porcos sibi liberum dari ἃ 
Deo et homine Christo petierint, nec iidem in 
bubilis, et ovilia Jobi, nec in ipsum denique ra- 
biem suam exercere alia lege permissum est, 
quam quia ita divine decretum providentiae fe- 
rebat. Quinam vero alii ex alto cadere tanquam 
fulgur, a Cbristc visi sunt, quam reprobi spiritus, 
eorum princeps Satanas, tanquam exterior ignis, 
pervigil vermis, gehennaque nunquam desinens ? 
Proinde novi nihil in eo designant, quod nu- 


B ptias improbent, in libidinem interim diffluen- 


tes, nihilque non fceditatis aut agentes, aut pa- 
tientes. 

Quod autem Carpocratis seclatores haereseos, 
sigilla quedam, annulosve ime auricularum pro- 
minentie infigunt, in eo conveniunt, prorsusque 
se consentaneos  protestantur, serpentis ejus 
argutiis et i:r:posturis, qui in Eve aurem insu- 
surravit. 

Hinc enim perspicuum omnino fit, quam sint 
divinis preceptis obstreperi et inobedientes, 
quamque alienam ab Ecclesie, tanquam Paradisi 
alterius, septis insistant viam, quam quidera in 
fraudem nostri generis auctores, dicto serpentis 
audientes, incurrerunt. 


CAP. IV. 


Quarta hazresis Valentini est. Ab hac autem 
resipiscentes baptizantur. 


/Egyptius natione Valentinus (41), Antonino primo 
imperante, cum Greocarum disciplinarum orbem, 
quem ἐγκυχλοπαιδείαν dicunt, absolvisset, triginta 
deos, totidemque secula et colos introduxit, 
quindecim nimirum masculos, et quindecim fe- 
minas, quorum masculi ex adverso feminarum 
starent. Eorum nomina ille percenset, tametsi a 
me pretermittuntur. Hunc porro tricenarium 
deorum numerum spirituale pleroma, hoc est ple- 
nitudinem, vocat Bythum vero (quem triginta 
horum seculorum propatorem seu avum dicit) 
seculis omnibus invisibilem et incomprehensi- 


D bilem asserit. Sophiam autem, seu sapientiam 


(quam seculis acceuset) ex amore, quo Bythum 
propatorem prosequebatur, concepisse subjunzit, 
atque informem substantiam peperisse, quam 
Hylen, seu materiam, nominat : cujusmodi partu 
cum indolescerel, ad propatorem 86 contulisse, et 
quid passa esset, coram renuntiasse addit : eique 
supplices /Eonas quoque reliquos, seu semculs 
presto adfuisse commemorat :cui cum pepereoisset 
Bythus, terminum mox cum Philia, seu amicitia, 
conjuge constituit, quem quidem terminum cro- 


(42) Iren. lib. 1, cap. 1. 


1249 


Hino subjicit, quemadmodum Unigenitus, nimi- 
rum Christus, et Spiritus sanctus, consilio Pa- 
tris ad seculorum securitatem propositus fuerit. 
Ait enim & Christo secula didicisse, quod Pater 
incomprehensibilis esset ; Spiritum autem sanctum 
equalitatem seculis esse largitum. Gum autem 
quilibetin medium quecumque pulcherrima habebat 
contulisset, propositum ideirco Jesum fuisse, quem 
Deum quoque Servatorem, Christum, et Verbum 
nominant, cum quo angeli, tanquam satellites 
hastati venerint. Qui Valentini heresin sectantur, 
mortuorum resurrectionem, et Vetus Testamen- 
tum improbant, οἱ quamvis Prophetas legant, ea 
tamen duntaxat admittunt, qua possunt absolute 
ad suam ipsorum heresin detorqueri. 

Aiunt denique Christum a seipso corpus assum- 
psisse, et per beatam "Virginem, non secus atque 
per canalem, transivisse. 


Hareseos praecedentis confutatio. 


Posteaquam ἃ Patre mendacii doctore fabu- 
losae nugas Valentinus didicisset, sua solius aucto- 
ritate principia constituit, deos et secula con- 
finxit delirantibusque hominibus tradidit. Nam 
cum Greci multorum, Hebrei vero unius do- 
minatum probent, et venerenlur, nosque adeo ipei 
Patrem, Filium, et Spiritum sanctum colamus: 
hic tricenos deos, tricenos colos, tricena ssecula 
tradit, ipsis certe Grecis in superflua deorum 
multitudine excogitanda multo ambitiosior. Im- 
primis autem incomprebensibilem quemdam el 
invisibilem Bythum seculorum creatorem com- 
mentus, cum nonnulis aliis, qua tantum abest, 
ut dignosci queant, cum digna sint, qua in obLli- 
vionis βυθόν, seu profunditatem, demergantur sic 
tandem in Christi mentionem obiter incidit, eaque 
de illo narrat, que ab orthodoxis improbantur, et 
eo demum prolabitur, ut resurrectionem neget, 
nec id sane immerito. Ei enim, qui veritatis ad- 
versariis dogmata se propositurum profitebatur, 
fides alia lege non erat habenba, quam si resur- 
rectionem antiquaret, et ex consequentia judi- 
cium quoque rejiceret. Hinc &deo mendacium 
ille suum ita prestruxit, ut extra omnem repre- 
hensionis aleam positum videretur: nec advertit, 


(quia nimirum ]lymphata mente ferebatur,) quod ἢ 


seculum nulla substautia sit, que per se subsi- 
silere queat, sed intervallum quoddam temporis 
index, alias quidem immensi, cum de Deo soi- 
licet ennuntiatur: alias contra, quod cum mundi 
fabrica: alias denique, quod cum humana vita 
commensurabile sit. De iis enim divinus ille Da- 
vides ita loquitur : Saeculum nostrum in illumina- 
tione vultus tui *. De mundi porro fabrica sic 
Dominur inquit : Ecce ego vobiscum sum usque ad 


9?! Pga]. rxxxix, 8, 


98 Matth. xxviri, 20. 
1 Tim. 1, 47. 


41 Cor. 11, 7,8. ? Isa. xr, 28. 


THESAURI LIB. IV. 


. .oemrhóminat, aliaque fabulosà nomina confingit. À consummationem sacul **. De universatis item 


p "riorum, per quem fecit οἱ szcula ὃ. 


90 Pgal. rxxxix, 9. 
* ]ga. xLv, 21. 


1259 


Deo hec alio in loco beatus idem Davides: A4 sz- 
culo οἱ usque ἐπ seculum (u 6s ὅδ, pro eo quod 
est : Principio et fine cares. Proinde, quia seculum 
intervallum quoddam significat, ne quis stulte ar- 
bitretur Deum universi ante secula non fuisse, 
alio in Psalmo idein ille Propheta sic ait: Exau- 
die Deus, et humiliablt illos, qui est ante szcula !. 
Quocirca qui univerai, idem seculorum quoque 
conditor est, non illorum qvidem turpium et 
copulatim confictorum, sed eorum, quibus inter- 
vallum quodlibet significatur. Qua quidem ratioue 
beatus ille Paulus adducitur, ut Patrem et Fi- 
lium seculorum creatorem esse dicat : Locutus est 
nobis, iuquit, in Filio quem constituit ha» edem uni - 
Verbum 
porro, fecit, seculorum substantiamn non indicat; 
sed universitatis Deo antiquiorem prorsus esse 
neminem. Alio item in loco sic habet: Regi sz- 
culorum immorlali, invisibili, so't Deo, honor etl 
gloria, in saecula seculorum. Amen ?, Non ut se- 
cula quaepiam ostendat, qu: per se subsislant, 
suisve nitantur viribus, sed perenne Dei regnum 
predicet. ldem Apostolus alibi sic ait : Sapientiam 
autem loquimur inter per[ectos : sapientiam vero non 
szculi hujus, neque principum seculi hujus qui dese- 
runtur, sed loquimur Dai sapientiam in mysterio, quae 
abscondita est, quam przdestinaovit Deus ante szcula *. 

Jam vero, si carnis assumpte mysterium εῶ- 
culis, ut divina testantur oracula, antiquius ost, 
extremam id impietatem arguit, si quis universi 
Deum seculis juniorem dicat Ieaias quoque pro- 
pheta sic exclamat : Deus sempiternus Dominus, 
qui creavit. Lerminos terr2i ὃ. Item : A saculo. son 
audivimus, nec oculi nostri viderunt Deum, praeler 
le δ. Deus igitur univeree nature conditor esl 
ante secula, imo extremis etiam temporibus 
nostre salutis. Ergo una ex Trinitatis personis, 
unigenitus nimirum Patris Sermo, cum ex virgi- 
neis sanguinibus sibi templum exedificasset, du- 
plicem naturam, non autem hypostasin, habere 
visus est. Carneque indutus ex semper virginis 
utero Marie procesait: non autem per illam, tan- 
quam per canalem transivit, ut impuro huic 
Valentino visum est, coleste secum corpus de- 
ferens, sed nuda cum deitate illam subicns, pro- 
ut Paulus ipse quoque docet apertius: Qui san- 
clificat, et qui sanctificantur, ex uno omnes : quam- 
obrem non erubescit fratres eos aypellere ? : quan- 
doquidem in colo nihil est humane conditionis, 
nec in vita illa, que supra mundanam hanc sub- 
lunaremque degitur, ubi vitii morbo locus est. 
Übi ergo muli nihil est, nullaque vite humans 
conditio visitur, qui fieri, queso, potuisse credi- 
bile est, ut inde sibi corpus humanum Deus 
asciueri(? quepnam etiam nature nostre emen- 


! Psal. Liv, 20. 
! Hebr. 1, 11. 


* NS OM, CR. 


4251 NICETAE CHONIAT/E 1252 


datio expectanda fuisset, Bl cum terrestre ani- A in Abrahe tabernaculo sumptus est, is vero sciàt 
mal gravi morbo laboraret, aliud a coelestibus di- 56 a recia ratione longe aberrare. Hujusmodi enim 
versumque divinam illamcoinmistionem recepisset? ^ cibaria videbantur alio quodam modo a&bsumi, 
Nam quis aegrotum sanare queat, nisi mermnbro — qui ei, ἃ quo absumpta sunt, incognitus non est. 
male sifecto pecaccommmoda medela applicetur ? — Quod si quis stulte ineorpoream naturam hisce 
Jam si egrotum in terris agentem virtua divina — usam inferat, illic. certe neque famem neque 
pertingere non potuisset, homini cerle nihil pro- sitim inveniat, hic vero necessitale uffectiones et 
fuisset circa ea occupari, que ne tantillum quidem — appetitus hujuscemodi concitabantur, non quod 
divina virtulis impertitura erant. Certerum ii qui divinitas conjuncta corpus tali ab egestate asserere 
naturam 2aostram conviciorum plaustris, et velut — non posset (qui enim paulo post corporibus im- 
e proscenio, lacerant, nativitatisque rationem ca- — mortalitatem largitus est, suum ipsius corpus 
lu:iniantur, hoc Deo indecorum fuisse rati, αἱ — multo facilius abomniegestate vindicasset), sed hoc 
eodem moo quo solemus ip-e quoque nasceretur, — illi concessit, ut propriam naturam perspicuam 
et ia lerris versaretur, sciant apud Deum turpe faceret, Proinde quotquot hereses hoc ab illo 
nihil haberi: vitio dunxatat excepto, et si quid — assuinptum negarunt, manifesti mendacii convin- 
ad vitium proxime accedit. Nature porro nostre ἢ cuntur. Quemadmodum enim ille, tametsi corpus 
seri»s ad divini nutus arbitrium legemque tem- ἃ morte immune reddere poterat (nam tertio id 
peratur longe aliena a calumnia llla, cui. vitium 8. morte die prestitit) passioni tamen et morti 
obnoxium esse solet. Alioqui sí quid in humane — objectit, ut incarnationis mysterlum udimpleret: 
nature fabrica deprehenderetur, quod pre lurpi- ita etiam fami idem, siti labori et somno expo- 
tuiline et indecentia satis tutum a calumnie mor- suit, ne ulla mendacii constabiliendi ansa iis su- 
sibus non esset, ia crealorem certe culpa re-  peresset, qui id duntaxat approbant, quod sibi 
dundaret. videtur. Quare fames et sitis, insuper et labor 
Proinde cum in nativitate Christi cetera mira οἷ eomnus Domini corpus humanum esse corpus 
fucrint, eaque adeo, que Deum hau'!quaquam arguunt: quod quidem confirmaturus beatus ille 
dedecerent, (ut carnis absque semine generatio, Paulus ita exclamat: (uia ergo pueri communica- 
processus absque corruptione: ut eadem virgo, — veruat carni et sanguini, el. ipse simililer participa - 
que mater: quod eaden. mater, que virgo, citra υἱὲ eislem : ut. per morlem destrueret eum, qui ha- 
ullam virginitatis in partu jacturam, fuerit: ut — bebat mortis inperium δὶ liberaret eos, qui timore 
Deuscarnem humanain in essentia personali, nonin — mortis per totam vitam obnoxii erant. servztuir ", 
persona essentiali assuim pserit: ut totus semper in (; Quibus certe verbis naturam ab illo assumptam 
Pa!re manens, totusque natura Deus existens, homo — fuisse aperle ostendit, qua noslre persimilis es- 
quoque natura totus exstiterit: ut neque divinam, — set. Quod si quis hujuscemodi vestimentum non 
neque humanam deirectarit naturam, sed eas con- — probet, Jacobum patriarcham ita valicinantein 
fuse commistimque conjunctas servaverit), tum ve- — audiat : Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine 
ro vel maxime eodem prorsus modo, quo nasci 80- — uve pallium suum *. Audiat vero beatissimum 
lemus, ille quoque natus est ex Virgine, nec inde — quoque Paulum exclamantem : Habentes. itaque, 
quidquam contraxit, quod Dei generationi aout. in- — frutres, fiduciam in. iniroitu sanclorum in sanguine 
decorum aut dissentaneum esset. Nam δὶ rubo, Jesu, quam iniliavit nobis viam nocam el viventem 
sterili plants sese applicuit, ejusque adminiculo — per velamen, id est, per carnem suam, et sacerdotem 
cum Mose colloeutus est, nihil certe Deo in- magnam super domum Dei, accedamus cum vero 
dignum fecit, si summa su& bonitate manum corde in pleniludine fidei 10, Velaminis enim no- 
suarum figmentum inhabitans, hocce pacto non mine, quemadmodum siole et pallii, patriarcba 
gentem unam, eamque modicam, ab /Egyptio- carnem ipsius appellavit. Sed superfluum videtur 
rum manu liberavit, sed mundum universum ad si pluribus hoc verbis expiicem. 
oreatorem Deum converterit, et ἃ demonum domi- Nam vel ipse Christus seipsum hominis Fillum 
nio assoruerit. D vocat. Apostolis enim sepius hoc inculcat. Fata- 
Jam divina incarnatione hoe modo demonstrata, — rum est, ut Filius hominis tradatur im. manu 
age, divinorum oraculorum tostimoniis freti, ab — hominum, et interficient eum οἰ tertia die resurget "4. 
incarnato Dei Verbo corpus humanum assumptum — Ei autem qui sequi volebat: Vulpes, inquit, foveas 
fuisse demonstremus. Ac primum quidem cor- habent, el volucres celi nidos, Filius autem hominis 
poris incunabula ad divinitatem maxime perti- — non habel, ubi capul reclinet !*. Et hoc Judeis in 
nebant. Deinde butyrum et mel, quod Pro- os objecti: Quid me quzritis interficere, hominem 
pheta longe ante predicit, necnon maternum  quiveritatem loculus sum vobis, quam audivi a. Deott? 
lac, et quevis alia cibi potusque species, vas, — Beatus Apostolus autem ita clamut : Unus Deus αἱ 
quo exciperentur, in lllo fuisse satis arguunt. medialor Dei et hominum *. Item : Quia per hominem 
Quod si fatuus quis cibum illum objiciat, qui — mors, et per hominem resurrectio mortuorum t*, pre- 


8 Hebr. n, 14. ? Gen. xrix, 14. Ὁ Heb. x, 19 seqq. 1: Matth. xx, 18. :* Maitb. vin, 20. 48 . 
ν, 20. 4“41Τίω. 11, 5. 151 ΟΟΓ. xv, 21. ' Joan 


1253 


semine ejus omnes se gentes benedicturum et Isa- 
aco et Jacobo promisit : ut inerito beatus idem 
Aposlolus ad Galatas scribens dixerit : Abraheg 
aulem dicte sunt. promissiones, et semini. ejus !* : 
tum docens quemnam seminis appellatione intelli- 
gat, ita subjioit : Non dicit seminibus, quasi in mul- 
Lis, sed quasi in uno,et semini tuo, qui est Christus Ί, 
Idem ad tlebreos scribens, sic ail : Nusquam enim 
angelos apprehendit : unde debuit per omnia [ratri- 
bus similari, ut misericors fleret, οἱ fidelis poutifex 
apud Deum !*. Qua etiam de causa cum Jacobus 
Jude benedictionem illam impertiret, quam ub 
universorum Deo acceperat, ita dixit : Non atufe- 
retur sceptrum de Juda, et dux (de femore. ejus, do- 
nec venioL , gui mittendus est, et ipse erit exspectatio 
gentium 15. Michieas quoque propheta vaticinium 
hoe hisce verbis renovat : Et tu, Bethleem, terra 
Juda, nequaquam minima es in principibus Juda 39, 
Ex te enim mihi adveniet dux, et egressus ejus ab 
inuio, a diebus. alernitatis *!, Beatus item Apo- 
stolus predictionum finem ostensurus, ita excla- 
mat : Manifestum est. enim quod ex. Juda ortus sil 
Dominus noster 33. 

Has ipsae promissiones Davides quoque rex et 
propheta ab universorum Deo accepit. Ait enim 
ad ipsum : Usque in aGternum praparabo semen 
tuum, et cedificabo in generationem el. generationem 
sedem tuam €, Item alia loco : Et ponum in. szcu- 
lum sceculi. semen ejus : et thronum ejus sicul dies 
cali **, Et paulo post : Semel juravit in sancto meo, 
δῖ Davidi mentíar, semen ejus in. seculum. manet. 
Et thronus ejus sicut. sol. coram me, et. sicut luna 
perfecla, et testis in celo fidelis **. Has ipsas item 
promissiones per Isalam prophetam denuo verat 
ille Dominus renovavit : Egredietur enim, inquit, 
virga de radice Jésse, et flos de radice ejus ascen- 
det. Εἰ requiescet super eum. spiritus. Domint, spí- 
rilus sapienti οἱ intellectus, Spiritus consilii et 
forlitudinis, spiritus scientie et. pietatis, el replebit 
eum spíritus limoris Domini *5, οἱ cetera, que in 
eumdem sensum consequuntur. Item : Erit radix 
Jess, qui stat. in. signum populorum, ipsum gentes 
deprecabuntur: et. erit sepulcrum ejus gloriosum *'. 
Item alio loco : Et feriam, inquit, vobiscum pactum 
sempiternum, misericordias Davidis fideles **, Qua 
enim illi promisi, complebo ; et per illius semen 
servabo orbem terrarum ; fidelis enim et verax est 
mea promissio. 

Harum  promissionum  veritutem evangelista 
quoque Mattheus indicans, in ipso statim hi- 
Btorie sue  proemio orbi terrarum annun- 
tiat, gentium — exspectationem — floruisse. Ait 
enim : Liber generationis Jesu. Christi, Alii David, 


filii Abraham 39, Utrique enim semini promissiones 
facte sunt. 


THESAURI LIB. iv. 
pterea-etiamr semen Abrahs universorum Deus, in À — Quin et beatus Apostolus scribens ad Roma- 


1954 


nos, in ipso Epistola principio fldem promissionis 
ejus indicavit, quae Davidi facta est. Ait. enim : 
Paulus, servus Jesu. Christi, vocatus. apostolus, se- 
gregatus in Evangelium Dei, quocl promiserat per 
prophetas suos in. Scripturis sanctis, de Filio suo, 
qui natus est ex semine Davidis, secundum car- 
nem *?, Porro eo quod secundum carnem. addidit, 
pere&picue indicat Dominum nostrum Jesum Chri- 
stum Deum fuisse ante secula. Filium autem 
Davidis humans nature ratione pronuntiavit. Quod 
ut apertius doceret, subjunxit : Qui declaratus 
est Filius Dei cum polentia, per Spiritum sanctifi- 
calftonis, ex 60 quod resurrexit a mortuis Jesus 
Christus Dominus noster. Postquam enim resurre- 


xita mortuis, inquit, et Spiritus gratia replevit 
B , inq 


C 


apostolos, per miracula ab illis facta, Deus inno- 
tuit : siquidem in ejus nomine maxima peregerunt 
miracula. Ceterum in Epistol» medio, bonorum, 
quibus olim Judeos impertivit, mentione facta, 
subjunxit : Quorum sunt palres, et. ex quibus est 
Christus secundum carnem, qui est super omnia 
Deus ?!, atque una in persona duarum naturarum 
differentiam ostendit, cum ex Judaeis secundum 
carnem processisse, et super omnia Deum esse 
dicit, tanquam Deum et in secula benedictum.Bea- 
tum porro Timotheum his verbisexhortatur : Memor 
esto Jesum Christum resurrexisse a. mortuis ex se- 
mine David, secundum Evangelium mcum, in quo 
labore usque ad vincula, quasi male operans 33. 

Alioqui permulta in utroque Testamento. testi- 
monia inveniri possunt, quibus Servatoris nostri 
cognatio carnalis confirmetur. Sed hac meo judi- 
cio sufficiunt, quod humanam naturam perfectam 
et absolutam ab illo assumptam fuisse doceant. 
Qua etiam de causa Filius Davidis, Filius Abrahae, 
Filius hominis, Homo, Adamus, Jacobus et. [srael 
dictus est. Quemadmodum enim perfectus Deus, 
ita homo quoque perfectus erat, perfectam homi- 
nibus salutem conferens. 


CAP. V. 


Quinta heresis, Ptolemaei : ab hac quí ad orlhodoxos 
confugiunl, baplizantur. [Ptolomai εἰ  Hera- 
cleong meminiL. l]rengus lib. 1 et ix. Ptole- 
marum Valentinum vocat Athan. lib. n1 contra A- 
ríanos, cap. 9.) 


Gnosticos hio impuros sequitur. De  conibus, 
seu seculis, idem cum Valentino sentit. Addit 
insuperDeo,quem ille Bythum vocat, duasesse con- 
juges. Enneam seu cogitationem, et Thelema, seu 
voluntatem : primum enim, inquit ille, cogitavit, 
deinde voluit. Idem etiam ad matronam quamdam, 
nomíre Floram scribens, in legem illam blasphe- 
mus invehitur, quatn per Moysem dedit Des ; so- 
lumque Decalogum a Deo datum : ceterorum au- 


46 Gal. tr, 16. !? Ibid. 18 Hebr, I, 16. 19 Gen. 
vii, 14. 48 Psal. rxxxvul, 5. 
Lv, J. Ῥ Matth. 1, 1. 39 Rom. 


. XLIX, 
* [bid. 30. 35 Ibid. 35,36, 
1, 1 8eqq, ?*! Rom, ix, 5. 


10. ** Mich. v, 2. δι Matth. v S NN 
δ ρα, xu 1 seqq. 57 Ibàà.- ΧΑ. Ne. 
^! ]] Tim. 11, δ. 


1255 


NICETJE CHONIATAR 


1256 


tem scriptorum alia Moysi ipsius, alia seniorum A phelas 31, elc. llem : Si quis. solverit. unum. de man- 


populi propria esse contendit. 
Hareseos pravedentis confutalio. 


Quia QGnostici omnimoda honesti ignorantia 
laborabant, idcirco malos etiam demones suis 
in Traditionibus et actionibus invocabant. Ita- 
que Ptolemeus hic profanis illorum dogmatis 
subscribens, impurus quidem fuit, quia caecos du- 
ces secutus, impurior vero, quia sensu perverso 
Enneam et Thelema, seu cogitationem et volun- 
tatem, necnon Deum quoque Bythum commentus : 
nonnullaque adeo fabulamenta, digna qua in pro- 
fundam βυθοῦ infernalis voraginem demergantur , 
quorum quidem narratio sanis auribus tedium af- 
ferre solet. 

Idem atra bile haud dubie percitus, et impos 
animi, linguaque procaci et effreni, Mosaicam 
legem vellicans, ex ejus constitutionibus alias 
Dei, alias Moseos, alias denique seniorum plebis 
voces esse asserit. Nescio unde ad hec deblatte- 
randa adductus,preserlim tot annorum millibus 
a Mose nato, legeque ab eodem lata exactis ( uti- 
nam natusnunquam fuisset!) nisi forte nugas hujus- 
cemodi ab Ennea illa et Thelesi, quas deo suo By- 
tho nupsisse fingit, didicisse videtur, prorsus obli- 
tus ea ipsa Deum Mosis ore locutum esse, quecun- 
que ἃ Mose tradita, librisque exarata sunt. Quem- 
admodum ex illa exsecratione facile colliras, que 
contemptorum legis cervicibus imminet. Ait 
enim : Maledictus, qui non permanet in sermo- 
nibus legis hujus ** : quibus verbis omnem legem 
intelligit. 

Universam porro legem divinitus datam esse, 
cum ex aliis non paucis Scripture sacre locis, tum 
ex hisce verbis videre est, que Davidi divinitus 
dicta sunt : δὲ custodierint fili. (ui teslamentum 
meum, el testimonia mea hac qua docebo illos : Et 
filii eorum usque in seculum sedebunl super sedem 
tuam ὅδ, Item : Si derelinquerinl filii ejus legem 
meam, δὲ in. judiciis meis non. ambulaverint ; si 
justificationes meas profanaverint, et mandata inca 
non custodierint, visitabo in virga intquilates eorum. 
εἰ in verberibus injustitias eorum. Misericordiam 
autem meam non dispergam ab illis, neque inju.te 
agam in veritate mea; neque profanabo testamen- 
ium meum, et quz procedunt. de labiis meis non 
[aciam | irrita. **. Nam per Testamentum, justifi- 
cationes οἱ testimonia, universam legem intelli- 
1l, quam quidem sibi Deus, ut propriam traditio- 
nem vindicat. 

Appendix Theodori Scutariole. 
Melius fuerat his niti rationibus : Si Mosen et 


prophetas non. «udiunt, neque si quisa mortuis re- 
surrexit, credent ?**. Item : Habent Mosem et pro- 


53 Deut. xxvi, 29. ^ Psal. cxxxi, 12. *5 Psal. rxxxviri, 31 seqq. 


35 Matth. v, 18. 
(43)Iren. lib. r1, c. 18 ; Euseb. 1v, cap. 10. 


B 


datis ?*, etc. [tem in lege : Malediclus, qui non per- 
manet in sermonibus legis hujus, nec eos opere per- 
fcu, esetera his consimilia. 

Ea autem quie Davidi dicta sunt, ad Novum Τὸ" 
slamentum referri possunt : Docebo enim, inquit 
Davides, alter a Mose, et post Davidem cvangelica 
legislatio. 

CAP. VI. 
Sexta haresis, Marci, a cujus haeresi. resipiscentes, 
baptizantur. 

Magicis hic artibus instructus, prestigiisque 
suis mirifica nescio quz faciens, multos ex eimpli- 
cioribus circumvenit (43). imprimis vero matro- 
narum illarum, que inultitiis οὐ purpureis stulis 
ornate incederent, animas et corpora corr upit. 
Ille enim, ut [reneus auctor est, vifrea. quedam 
albi coloris pocula preparabat ; deinde carmine 
nescio quo usus, confestim eorum aliud in purpu- 
reum, aliud denique in ceruleum convertebat. 
Idem cum Valentino multa secula contingebat quie 
quidem quatuor et viginti Grxcorum litteris si- 
milia dicebat. Aliaque muta, ulia semivocalia, alia 
denique vocalia nuncupabat. Quin et prolixam 
quamdam fabulam  instituens, eam, vt idem 
lreneus ait, Sigen seu Silentium vocabat, no- 
mine sane quod fabule atque ejus argumento 
neutiquam conveniret ; insuper et alia, que euper- 
fluum scribere duxi. Addebat a tetrade seu qua- 
ternione, secula processisse. In quaternione 
porro Hominem, Ecclesiam, Verbum, et Κ 42» 
contineri. Virtutes preterea, que ab iis emana- 
verant, ab eo Jesu generatas esso, qui visus esset 
in terra. Et Verbi quidem vices angelum Gabrie- 
lem : Vite, Spiritum sunctum : Hominis, virtutem 
Filii : Ecclesie denique Virginem adimplesse. At- 
que ita per Mariam genitum esse eum, qui divina 
disposilione homo factus est. Quoties autem eos 
baptizant, quos circumvenerunt, his uti verbis 
eolent : In nomine ignoti Patris omnium, et Ve- 
ritatis Matris omnium, et ejus qui descendit Jesu, 
ad conjunctionem, et redemptionem, et commu- 
nicationem virtutum. Quoque majorem ei qui 
baptizalur stuporem injiciant, hec Hebraica no- 
mina superaddunt (44) : Chamosi baeannora : my- 
stadia, rhuda, custaba : phogor : calathi. Quorum 
interpretatio haec est : O qui es super omnem vir- 
tutem Patris, te invocamus, qui Lumen, et Spi- 
ritus bonus, et Vita nominaris : quoniam in eot- 
pore regnasti. 

Quiautem sucraturhuncin modum ad ita respon- 
det : Confirmatus sum, redemptus 8Um, in nomine 
Iao, qui animam meam ab hoc seculo liberavit. 
Deinde ipsum opobalsamo inungunt, et perfectum 
evasisse pronuntiant. 


* Luc. xvi, 34. 9? [bid 29 


(44) Hinc Irenei locum restituerunt. 


1257 
ων ἘΠ ΡΟΣ603. Ῥγεθοφάσηἐδείε coníutalio. 

^" Mirificus Marcus prestigiis et incantationibus 
presentium vel perspicaces oculos fascinabat, 
efficiebatque ut ea que conspicerenlur, conira 86 


THESAURI LIB. IV. 
À quidem quaternitatem Pythagoreum dogma fuisse 


habere viderentur, quam eorum natura ferret. Nec | 


enim pellucida vasorum vitreorum corpora in va- 
rios mutare colores potuisset : ut que& adeuntibus 
alba protenderet, eadem mox in purpurea, vel 
ceerulea mutaret,hocque pacto simpliciorum pleros- 
que cireumveniret: in primis autem mulierculas, 
que circa colum occupata fabulis et nugamentis 
gaudent. Nec minus in eo nugatur, quod secula 
tradit esse, que& numero litteris quatuor et viginti 
respondeant. Quamvis enim secula seculorum 
audiamus, vera tamen opinio, que res divinas 
immobiles esse docet, unicum illis seculum attri- 
buit. 

lis autem rebus, que motui et corruptioni sunt 
obnoxie, tempus assignat, quod transitorio solis 
et lune cursu semper motum, mensuram, et flu- 
xum recipiat.Quarum enim rerum natura perpetua 
non est, ee temporis vicissitudinibus consistunt. 
Quarum autem essentia immobilis est, et statu 
numeris omnibus absoluto predita, iia accommo- 
dum seculum citra dimensionem procedit, neque 
ullis noctium et dierum intervallis, neque veris, 
estatis, autumni, et hiemis vicissitudinibus instar 
temporis ita discernitur, ut anni partibus ordine 
productis curriculum. solstitio absolvat, denuoque 
incipiat, sed semper Ens, essentiaque preteriti et 
futuri experte preditum. Nam temporis pars una 


preteriit, alia futura est, presens alia dicitur. C Bi 


Seculum autem, ipsum partitione caret, nulloque 
tempore ac loco circumscribitur, sempiternita- 
teque adeo cum iis, que sempiterna sunt, gaudet. 
Vesane porro mentis flgmentum, Marcique de se- 
culis commentum $8emivocale, vocale, et mutum 
est. Na:n qualuor et viginti litteris alias vocales 
appellat grammaticus, cujusmodi sunt a, e, ἡ, :, 
o, 0, 6L 0: quia nimirum per se ipsas, vique sua 
vocem perficiunt, elíamsi aliis non conjungantur 
litteris : altas semivocales : aliag item mutuas vo- 
cat, ut B, y, 9, et que consequuntur, ut qua nihil 
eorum exprimant, que ad colloquium faciunt, 
absque aliorum elementorum conjunctione, nimi- 
rum a, ε, el ceterorum hujuemodi. At seculorum 
(sitamen a quoquam secula pluraadmiltantur) qua, 
quaso, ratione, quaque naturali differentia vocem 
aliis, aliis gemivocem, merum denique vocis defe- 
ctum aliis Marcus tribuit ἢ Absurda prorsus heo 
est distiotio, ut et illa quaternitas, que secula 
peperit, absurdior, cui quidem hominis, Ecclesie, 
Verbi,et Vite nomen imponere Marcus assolet. 
Quemadmodum mere quoque nugesunt Poltestates 
ille, quas idem Jesu, qui visus est in terra, gene- 
randi auctores tradit,que nimirum a quaternitate, 
non secus atque a cratere quodam, profluant. Si. 


? Matth. viu, 29. 9 184. xiv, 13. *! Luo. χ, 19. 
PATROL. GR. CXXKXIX. 


D 


1258 


scimus. Potestates vero, si angelicas concedamus, 
ἃ Jesu productus, at non generationie ejus causas 
exstitisse dicemus. Hoc porro ille quoque comper 

tum habentes vociferabantur: Qwtd nobis et libi, 
Jesu Fili θεὲ ἡ venüti hucante tempus torquere nos ?!. 
Ille enim, dum superbie peccato efferuntur, ad 
id quod deterius est sese converterunt, pristi- 
naque illa dignitate excidentes, supplicio manoi- 
pate subjecta sunt, quod βάσανον hoc est tormen- 
tum,appellatur. Nam que fuit ejus,queso, superbia, 
qui inter illas primatum habet? Super astra Dei 
exaltabo sedem meam, et ero similis Allissimo, et 
comprehendam orbem terre quasi nidum, el tan- 
quam ova derelicla lollam 40, Hec quidem ille, 
Christus autem quid ? Ecce dedi vobis potestatem 
calcandi supra serpentes, eb scorpiones et super 
omnem virtutem inimici *!. Contra porro Christiane 
doctrine eunt, proptereaque cum aliis Marci dog- 
matis rejicienda, quecunque etiam sacerdotes ejus 
incantantes iig insusurrant, quos baptismatis la- 
vacro proluunt. Christus enim in nomine Patris, 
et Filii et Spiritus sancti, baptismum conferen- 
dum esse apostolos docuit: hi autem patris ignotii 
nomen invocant. Certe quis ille sit nescio, ut 
tamen ex sequentibus ariolari datur, is est a nobis 
qui Christi nomen profiterzur, alienus. 


CAP. VII. 


Septima  hzresis, Ascodrugorum, vel  Ascodrupi- 
tarum. 
neque divina mysteria, sive sacramenta, que 
sunt eorum que non videntur symbola, rebus sub 
aspectum cadentibus: neque incorporea sensibi- 
libus et corporeis referenda aut comrnemoranda 
esse contendebant.Perfectam autem redemptionem 
in eo consistere dicebant, si quis veram ejus quod 
est notitiam habeat. Nam que videntur universa, 
ignorationi et passioni obnoxia, per generationem 
dissolvuntur. Igitur expiatio spiritualis esse debet. 
Proinde neque baptizant ad se accedentes, neque 
ullus omnino apud illos baptismatis mysterio locus 
est. Redemptionem enim eorum que eunt cogni- 
tionem vocant. 
Hareseos pracedentis confulatio. 


Ascodrugi quoque vana et falsa locuti, miseri- 
cordim illius, qua hominum assidua comes est, 
monibus sese prorsus excluserunt. Rerum enim 
divinarum et que sub aspectum non cadunt ple- 
reque Dei jussu, corporeum et oculis omnium 
expositum statum sortite sunt. Ille enim, Vide,ad, 
αἱ facias omnia secundum formam tibi premon- 
stratam in monte. Ubi de tabernaculo verba facit, 
et ceteris, quo in eo a Beseleele disposita sunt. 

Continebat autem tabernaculum septa decem, 
quorum unumquodque in longitudinem ad viginti 
octo cubitos, in latitudinem vero ad quatuae «qx«- 


LN 


1250 


NICETAÀ CHONIAT/E 


1260 


tendebatur, universum bysso intorta, hyacintho, A alius e populo, capra facere jubebatue. δὶ pauper 


purpura, et coccino intorta contextum erat. 

Fulciebant autem tabernaculum columne ex 
lignis incorruptis, viginti numero exterius auro in- 
crustate. Porro tabernaculi velum hyacintho, pur- 
pura coccino,et byssoconstructum erat.Arca autem 
intra velum sita erat, et in superiori post velum 
parte, Propitiatorium conspiciebatur, cui duo Che- 
rubim aurotornata mutuo se ex adverso respi- 
cientia insidebant. Velum porro Sancto sanctorum 
per medium partiebatur, atque arcam testimonii 
ita operiebat, ut non appareret. 

Mensa vero extra velum stabat, versus septen- 
irionem, cujus e regione candelabrum versus me- 
ridiem jacebat. 

Ceterum sacerdotalis stole pectorale, superhu- 
merale, talaris tunica κοσπύδοτος ex bysso intorta 
constabant. Atque superhumeralium textura ex 
&uro, hyacintho, et purpura, duoque lapides hu- 
meris superhumeralis, quibus nomina filiorum 
Israelis insculpta erant. Rationeautem judiciorum 
quadrangulum duplex erat, primi longitudine, et 
psalmi latitudine, quatuor ordinibus lapidum pel- 
lucidorum variegatum.1n rationaliautem decretum 
οἱ veritas inerat. Talis tunica tota ex hyaocintho 
contexla erat, circa cujus fimbriam mala punica 
purpures, byacinthina, et coccinea, intermistis 
aureis tintinnabulis, dependebant. Aurea autem 
lamina, que erat sanctificatio Domino, mitre ad 
aptata erat. Porro mitr& corona qusedam eral, 
qua sacerdotis frontem precingebat. Cidaris quo- 


forte fuisset, par turturum, aut duos pullos colum- 
barum : 8i pauperrimus, similam sine oleo et in- 
censo offerebat. Ceterum sanguine et oleo au- 
rem, manum dextram, et pedem sacerdotis inun- 
gebat. ' 

Jam si eo typo qui Moysi premonsiratus in 
monte fuerat, tabernaculum, et que in eo conti- 
nebantur, facta sint, typus autem exemplum erat 
et imago prototypi, seu exemplaris forme: quan- 
to magis baptismus peragendus est, qui divinilus 
nobis in remissionem et ablutionem peccatorum 
propositus est ? et statim a baptismo, incruentum 
quoque sacrificium, ejusque perceptio? quia ni 
mirum institutio illa, quam pane et vino ad sale 
tem et reformationem humane corruptionis nobis 
Servator proposuit, haud ea fuit, que corpore 
careret, eoloque intellectu perciperetur, sed que 
sub sensum quoque caderet. 

Quia enim,ut Jobus autumat,luto formati sumus, 
lutum autem ex terra et aqua compositum est, 
formationisque nomine, dicitur alio quodam modo 
cibus etiam, quo virium intertrimentum  debili- 
tatioque resarcitur et reformatur: ideirceo quem- 
admodum quo tempore nos Deus formavit, ter- 
ram οἱ aquam assumpsit, ita eliam ad nostr 
reformationem panis et vinum assumuntur. 

Proinde oum Christus aperte dicat, neminem 
in regnum colorum ingressurum, nisi in aqua 
et Spiritu renatus fuerit, impudenter profeoto legi 
refragatur, exiremsque dementia laborat, quisquis 


que (capitis id indumentum) byssina erat, et zona C baptismum conferendum non esse oontendit, quo 


opus variegatum. 

Atque rationale quidem superhumerali, lamina 
vero mitre cohserebat, mitraque adeo sacerdotis 
capiti imponebatur. 

Erat preterea altare thymiamatis, seu suffi- 
menti, ex lignis incorruptis quadrangulis deau- 
ratum: et cornibus aureis distinctum,et adolebatur 
ineoincensum compositum,tenue, incengzum ἐνδελε- 
χισμένον, hoc. est quod assidue movebatur. Erat 
porro incensum compositum ex myrrhe gutta, 
onyche, fragrante galbano, et thure pellucido. 

Dedit autem Deus Mosi, posteaquam desiit loqui 
cum illo, in monte Sina, tabulas duas testimonii, 
tabulaslapideas, digito Dei scriptas. 


iamen intersignio oitra controversiam praecipue 
dignoscuntur illi, quicunque nomina Christo de- 
derunt.Priscis enim generationibus alias ais leges 
imposuit : 

Adamo quidem arboris, Noeo carnium esus 
legem, Abrahamo circumcisionem dedit, gene- 
ralem denique legem prophete Mosis opera ocon- 
scripsit. 

Atque in sacris Evangellis non jam de parvi 
momenti rebus, queque sint elementorum  vioee, 
lege proposuit, sed perfectiora meditanda esse 
docuit. Et quemadmodum recens natis infantibus 
matres mammas admovent, neo ita molto pos! 
lutritum comminutumque dentibus cibum, et wbi 


Mandat insuper Deus, ut. sacrifloium flat, Juxta D adoleverint, solidiorem suggerunt: ita etiam eum 


facultatum proportionem, vel vitulo, vel agno, vel 
eapra; ceterum ut ἃ pauperibus per turturum, 
vel duo pulli columbarum, ἃ pouperioribus autem 
simila modica oleo mista offerretur. Hostiarum 
preterea alie integre urebantur, aliarum parve 
quadam partes,omentum, renes, superjacens adeps, 
et pars hepatis inferior. [8 porro qui animal offert, 
homo: qui vero similam, anima in sacris Sori- 
pturis appellatur. Prohibet autem ne mel fermen. 
tatique panes altari apponantur. Quod si pontifex 
preceptum aliquod trangressus esset, vitulo im- 
maculato : sí princeps, anniculo hbedo: si quivis 


legem nobis pedagogi loco Deus universerem 
introduxisset, perfectiora tandem proposuit. iM 
rim tamen Vetus quoque Testamentum heu 
secus atque maternam mammam am pleetimur, 
etiamsi ab ejus lacte abstineamus, nec eireumci- 
sionem, sabbatum, sacrificia,et aspersiones obser- 
vare curemus. 

Alium preterea fructum ex Veteri 'Testamenio 
decerpimus ; pietatem enim, fldem in Deum, dile- 
ctionem proximi,temperantiam,justitiam et fortito- 
dinem exacte docet, atque veterum sanctorum 
exempla nobis imitanda proponit. Verumenimvero 


1261 


THESAURI LiB. IV. 


1203 


asperetonüm illarum viee divinutn báptismasufficit, A sunt, quiin traditionum ejus leolione versantur. 


quod non solum vetera peecata gratis remittit,sed 
etiam promissorum bonorum spem proponit : nos 
Dominice mortis et resurrectionis consortes efficit, 
donorum sancti Spiritus participes facit : filios 
Dei:nos csse demonstrat, nec solum filios, sed 
etiam heredes Dei, et coheredes Christi. Est 
enim futurorum bonorum arrhabo, futureque 
resurrectionis typus et figura, communicatio Do- 
minicarum pasaionum, parlicipatio resurrectionis 
Christi,vestimentum salutis, tunica letitia,et stola 
splendida, imo splendor ipse. 

Quotquot. enim in Christum baptizati sumus, in 
morlem ejus baptizati sumus, ut. quemadmodum 
Christus per gloriam Patris excitatus est a. mortuis, 


Ubi enim paulum progressus est, Filium hominis 
vocat Universorum Propagatorem, quem nemo co- 
gitatione percipere queat, eaque de causa Chri- 
stum seipsum hominis Filium in Evangeliis vocare 
asserit, neo interim conjectare potest, Deum Ver- 
bum Creatorem hominum,at non hominem fuisse, 
qui tandem humanitate divinitati commista, unus 
idemque Filius Altissimi, et Filius hominis dicitur, 
unius hypostaseos ratione, quae duobus ex naturis 
ita perfecta est, ut composita sit, quoniam post 
conjunctionem unain hypostasi composita, uno 
inquam, Christo, nature salve supersunt, | nihilo 
secius atque naturales earumdem proprietates, 
ita ut qui Christum enuntiat, duarum naturarum 


ita et nos in novitatale vite ambulemus.Si enim insiti B conjunctionem perspicue signiflcet. Atque Deum 


sumus in. similitudinem motis ejus, cerle et in 
resurrectionis erimus **, 

Hec sunt que nos Apostolus de divinobaptismo 
sentire volult, heretici autem, tuum  Ascodrupite 
hi, de quibus agimus, tum quicunque illorum 
vestigia secuti diviaum baptisma detrectant, abeant 
in malam rem,quia potissimum que sub aspectum 
cadunt omnia, ignorantie et affectibus obnoxia 
esse dicunt. Nam quis ignorantie affectibusque 
locus apud Deum, qui nihil aliud est, quam natura 
simplex, nullisque affectibus obnoxia,et que scien- 
tiam homini patefaocit ? 

CAP. VIII. 


Oclava heresis | Colobrarsi 


carne paesum, et carnem Verbi propriain natura 
passam,denique Dominum glorie crucifixum esse 
propter summam naturarum conjunctionem 'dioi- 
mus. Et heo illa est Theandrica energia, hoc est, 
Deiet hominis operatio. Posteaquam enim Deus 
homo factus est, et humana ejus operatio divina 
erat, seu deiflcata, nec divinse operationis ejus 
expers : atque divina vicissim operatio ab humana 
operatione non abhorrens, sed utraque oum altera 
citra confusionem elucescebat. 


CAP. IX. 
Noma hzresis, Ophitarum. Hi baptizantur. 


Ophite vocantur a serpente, quem  oolunt. 


Ogdoadem quamdam, seu octonarium numerum C Aiunt autem ab /one, seu seculo superiore, alia 


Colobarsus hio fabula&batur: eamque Propatore, 
Ennoea, seu Cogitatione, Patre, Veritate, Homine, 
Ecclesia, Verbo et vita, constare dicebat. 

Quod igitur & Propatore ante omnia, tanquam 
conduocibile factu, excogitatum fuerat, id Patrem 
vocari Colobarsus asserebat.Aliud porro Veritatis, 
aliud Hominis appellatione designabat. Aliog cum 
in medium proponeret, Eoclesiam esse precogi- 
tarat,atque ex Boclesia Verbum processisse, qui 
quidem est Filiug Dei primogenitus, quem pone 
Vita sequeretur. Atque hoc modo suam complebat 
Ogdoada. Ceterum Colobarsi auditores et discipuli, 
hominis quoque nomen Universorum Propatori et 
Proanennoeto,hoo est ei,qui ante omnia mente 
concipiendus est, attribuere ausi sunt. Qua de 
causa Filium hominis seipsum in Evangeliis Chri- 
stum dixisse vontendebant. 


Hzreseos pracedentis confutatio. 


Colobarsus quasdam Ptolemei, Marci,et Valentini 
sententias impurissimas refingens, atque illorum 
Tetrada seu Quaternitatem ad Ogdoada seu octona- 
rium numerum producens, perditionis scalas aibi 
josi suzeque factionis hominibus compegit, cum 
ea qua effutivit nullo prorsus ordine stent, ime 
sibi inter se repugnent: ut ii deprehendere pos- 


*5 Rom. vi, 3 seqq. 


secula processisse, quorum infirmum sit Jalda- 
baoth, ex superiore matre Pronice. Hunc porro 
ad infimaloca descendisse, ibique septem filios 
genuisse, qui seplem sibi coelos construxerint. Jal- 
dabaoth deinde, quem Hebreorum quoque Deum 
dicunt, seipsum supra conclusisse, ne septem filii 
ea cognoscerent, que supra se sunt. Qui mox 
hominem ad patris Jaldabaoth idem confinxerunt, 
erat autem homo reptile quemadmodum vermis. 
Ceterum cum Pronice mater Jaldabaoth filium odio 
prosequeretur, quod pre fastu seipsum superius 
conclusisset, hominem sointilla divine virtutis, 
hoc est anima, donavit. Erectus itaque in pedes 
homo cogitatione celos penetravit, laudibusque 
cojlestem Jaldabaothi patrem celebrare ccpit. 'Qua 
quidem re Jaldabaoth offensus, infra despexit ad 
materie sedimentum, filiumque serpentina Idea 
genuit, ἃ quo decepta Eva est. Proinde serpen- 
tem Deum esse, hominibusque ipsis scientie prin 
cipium fuisse docent, cujus rei gratia prudentissi- 
mus omnium serpens diotus sit, propter multipli- 
ces illas volubilesque intestinorum nostrorum 
Spiras, quibus corpora nostra confarcinata sunt. 
Insuper et serpentem nutriunt, el mysteriorum 
suorum tempore, panibus mense appositis, cista- 
que aperta, illum ad pastum invitanxX. We Sex 


1263 


NICET/E CGHONIAT/E 


1964 


panes volutatur, quosex continenti tanquam san- A non minus quam vermem; terra enatum -Beximus, 


clificatos frangunt, el populo distribuunt: atque 
hoc perfectum sacrificium arbitrantur. Tum dein- 
de nescio quibus  incantationibus et prestigiis 
cicuratum serpentem et delinitum deosculantur 
omnes in ore, atque adorantes hymno Patrem ca- 
lestem eoncelebrant. Eorum porro nonnulli Chri- 
stum aiunt, cum seipsum in serpentem transfor- 
masset, virginis uterum subiisse: eoque sensu 
miserihoc apostolicum intelligunt: Qui cum in 
[orma Dei esset, non est rapinam | arbitratus, se 
equalem essee Deo, sed semetipsum  exinanivit. for- 
mam servi accipiens 3, 


Haereseos praecedentis! confulatio. 


Serpentum, qui vera sunt viperarum progenies, 
in morem Ophite hi pullularunt : quippe qui ani- 
mantium omnium maxime detestandum, atque 
repens divino jussu super pectus et ventrem, vel- 
ut insani adorarent, οἱ Hebreorum Deum Jalda- 
baoth ( nomine sacris incognito litteris) dicerent, 
quem abantiquioribusseculis Pronice matre proge- 
nitum impie fabularentur.Tum deindeseptem filios 
ub ipsa progenitos,qui todidem cclos construxerint, 
tandem vero hominem ad patris sui Jaldabaothima- 
ginem protulerint. Neque hao quidem velitatione 
contenti, hominem quoque reptilem fuisse, ver- 
mis in morem asserunt: ceteraque omnia, que 
superiori oratione exaravimus. Adversus que hec 
8 nobis aíferri possunt: Quod nimirum sacra 
Scriptura unum Deum, universitatis hujus condi- 
torem tradit, eumque adeo carentem principio, 
haud genitum, et qui una cum unigenito Filio, 
Spirituque sancto, secula produxerat, eaque de 
causa cum iisdem glorificetur. Prouicen vero una 
cum septem filiis, tanquam meras nugas, ad cor- 
vos relegamus : quemadmodum etiam, quod ho- 
minem primo vermem productum fuisse dicunt : 
deinde animam accepisse ἃ Pronice, quam Jalda- 
baothí matrem confingunt. Deienim, qui esteu- 
per omnia, manu constructus οἱ firmatus, haud- 
quaquam serpentis formam accepit, sed qualem 
noshabemusqui cum illo formz et nature ejus- 
dem participes sumus : cumquespiritum viventem, 
quem nos animam intellectu rationeque preditam 
dicimus,ab illo accepisset, imperium illi in res 
terrenas datum est. Simul atque vero diaboli in- 
vidia, mulierisque fraude prohibitum fructum 
contigit, paradiso exturbatus est. 

Porro σχώληχα seu vermem scimus animalcu- 
lum osse, quod ex lignis putrefactis,ut plurimum 
autem ex cono enascitur. Quamvis enim per pro- 
phetam Dominus dicat, Noli timere, vermis Ja- 
cob ^, non eotamen vaticinio videns usus est, ut 
Adamum hojusmodi forma ab initio aut postea 
reditum fuisse, tmo vero, ut humilitatem et 
abjectionem Verbi significaret. Serpentem quoque 


8 philipp. 11, . **Isa. χυὶ!, 14. 


*3 Baruch. in, 33. 


ἢ decus, qui tegis tempora precessit, 


** Pgal. xxxii, 6, 5 Isa. xri, o. 
9 Gen. xiv, 19, 9 Gen. xriv, 2. 


- 
- -— 


qualitate ceteris assimilem animantibus, 
Deus e terra enasci voluit, cui vim propagandi se - 
minis inseverat. Prudentem vero non 60 vocatum 
dicimus, quia humana figura menteque preditus 
sit,ut homo,verum quia nos supplantare conatur, 
malorum memor, que tum perpessus est,cum su- 
per pectus et ventrem repere jussus est, versalili- 
busque corporis spiris, tanquam muro abeneo., 
illesum caput conservat : quod non raro inde exse- 
rit,et quantum habitu contendere potest, vcne- 
num contra hominem ejaculatur. Adhec facile 
certis annorum periodis, foraminum attritu, le- 
beridem exuit.Perseculumet secula si quis con. 
tinouum eorum qua sunt motum intelligat, ques 
neque nox neque dies dimetiatur, prorsus ei sub. 
scribemus. Quemadmodum οἱ quis zonas, pro 
quarum situ erranlia sidera inferiore fixis ordine 
disposita sunt, abusive celorum ;nomine designet 
vel etiam zodiaci circuli, quem curru suo eol 
circumvehitur. Quod si quid preterea obloquuntur 
heretici, et secula iis que sunt priora antiquio- 
raque existiment, eoa una cum suis seculis exple- 
dendos censemus. Omnia enim visibilia et inve 

bilia à rerum omnium cenditore Deo alque ab 
unigenito "Verbo, Spirituque sanctissimo creata 
esse didicimus : Verbo enim Domini,ut philopsal- 
mus ille Davides auctor est, cati firmati sunt, et 
spiritu oris ejus omnis virtus eorum **. Ante hunc 
autem Moses ipse prophetarum excellentissimus 
nos, colum, terram, et cetera elementa ab il/o 


C facta esse docet, qui lucem in rerum naturam 


produxerit, qui colum sideribus, terram saltibus, 
pratis, οἱ segetibus ornaverit, varia animantium 
genera deprompserit, aerem volucribus, [aquam 
piscibus, terram jumentis et feris habitandam ez- 
posuerit : qui denique naturam humanam forma- 
verit. Quibus astipulatur Isaias his verbis : Qui 
[ecit celum et firmavit illud, qui dedit spiraculum 
populo inhabitanti terram,et spiriium ambulantibu 
in ea *5, Item : Qui statuit celum sicut. fornicem, 6 
extendit illud sicut tabernaculum *5.Ipse porro Deus 
per eumdem prophetam sic ait : Extendi ceiam 
Mn *', Jeremias quoque hunc in. modum  excls- 

: Qui miltit lucem et proficiscitur, vocas ee, 
e Barui e cum timore *. Ipse quoque Melehise- 
eum beoti- 
ceret Abrahamo, his verbis usus esse fertur: 
Benedictus Abrahamus Deo excelso, gui creavil c&- 
lum etterram **. 

Atque Abrahamus ipse, cum famulum ad RBe- 
becce nuptias emitteret. Pone, inquit, manum 
iuam subter [emur meum, ut adjurem te per. Domi- 
num Deum celí et terrz 9, Insuper Jobus ille tot 
generibus certaminum exercitatus, Qwi eztendi/, 
inquit, celos solus, qui. graditur super fluctus ma- 
ris [sicut super pavimentum]. 


" [sa. χι,, 22. "! Isa. χων, 24 


55 Job. 1x, 8. 


1265 


THESAURI LIB. 1V. 


1266 


Ut-autemr Vetus- Ῥοοδιοπίσπι cum Novo eon- À est; prudoentiorque post consilium, ut ita dicam, 


sentire, et eadem cum illo effari, atque adeo 
utriusque rivulos ex eodem fonte scaturire perspi- 
cuum stat, audiamus Joannem tonilrus filium, 
qui omnia Verbo facta, nec eorum quee sub sen- 
sum cadunt, et qua intellectu percipiuntur, quid- 
quam sine eo productum asserit. Nam, Sine ipso, 
inquit, faclum est nihil quod factum est **. 

Audiamus el Paulum exclamantem : In eo facia 
esse omnia, seu visibilia sint. scu invisibilia 9. Idem 
alibi. Per eum Pater fecit sula. Idem cum in 
Arcopago conoionem haberet, huno in modum 
locutus est: Deus, qui fecit. mundum, δὲ omnia 
quie in eo sunt, ipse dedil omnibus vilam et inspira- 
lionem, οἱ omnia : fecilque ex uno. sanguine genus 
omne hominum inhabitare super universam faciem 
terre ^. Item, Fide intelligimus aptata esse saecula 
Verbo Dei 55. 

Atque hzc quidem de ccelis el seculis. Quod si 
quis lerlium Paali celum in medium afferat, is 
vero sciat unicum proprie a sacra Scriptura cc- 
lum agnosci, reliquos autem duos improprie cceli 
nomine designari. Unum quidem quod secundo 


die factum, proprie firmamentum dictum est: - 


abusive autem colum : Vocavit enim, inquit fir- 
mamentum r&lum 55. Siquidem boc diversum esl 
ab eo, quod primo die creatum est, idque nominis 
Borlitum, sive quia est aquis compactum, et idcir- 
co firmamentum dictum, sive ad corporum distin- 
ctionem, que superius et inferius contigua sunl, 
que quidem cum tenuia et pellucida sint, hoc quia 
crassum esl corporeum, στερέωμα seu firmamen- 
lum dictum est: στερεὸν enim a geomelris corpus 
dici solet, quoniam tres in partes diducitur, neo 
tactui cedit, ant obsequitar. Quemadmodum autem 
firmamentum hoc quod primi coli vicem adim- 
plet, coeli nomen adeptum est, ita etiam proximum 
illi elementum, aer, quia contiguus nobis est, 
eumque primo suspicientes intuemur, majore cum 
abusu colum dieitur. Erit enim, inquit Scriptura, 
celum quod supra vos est, aereum 51. Et David, 
Volucresceli**t. Maximusigitur Paulusaerem el firma- 
mentum pretervectus in ipso primo et Lertio coelo, 
ratione ordinie inferiorum ad superiora, requievit. 

Eo item, quod homini a serpente cognitionem 
datam esse dicunt, extremam impietatem redo- 
lent. Mosaica enim historia Adamum animanti- 
bus nomina imponentem, hocque modo de Eva 
disserentem introducit: Hoc igilur os ex ossibus 
meis, el caro ex carne mea 9, Qui cum Domini 
preceptum nihili fecisset, quo cavebatur ut arbo- 
res omnes, quibus Edem immensum  luxuriabat, 
conirectiaret, indeque victum sibi pararet, ab 
unica vero scientie arbore abstineret, causamque 
adeo hujus rei compertam habuisset, imo presens 
ἃ presente Domino auribus excepissel, non injuria 
Dei jussu exsulavit, et deliciarum horto exturbatusg 


53 Joan.1, 9. S*Coloss.1, 16. * Act. xvir, 24.8eqq. 95 Hebr xx, 3. 55 Gen. 1,8. 


58 Psal. virt, 6. δ᾽ Gen. i1, 23. 


evasit. Alque reipsa didicit, obsequium rebellioni 
quid prestat. Quare serpens scientie dator non 
erat, sed arbor scientie boni et mali nuncupaba- 
tur. Si quid autem contrariorum cognitione pre- 
ditum sil, non stotim dignum e»t, quod contrariis 
&ccenseatur. Eadem eniu ratione legem contem- 
nendam judicabimus, qua contraria discernat, et 
alternis utraque expendal. [mo vero Adamum 
oportuit observito precepto ad Deum quibusdam 
quasi gradibus ascendere, εἰ veluti quadam e spc- 
cula arboris scientia vim comtemplari, tumque 
demum ejus perceptione se efferre, cum per Deum 
licuisset, perceptioque ipsa damno caruisset, neo 
δὰ deteriorem parlem inclinasset. Contra autem, 


B cum precepta in omniuin oculis transgressus esset, 


nec auspicato fructum arboris scientie boni et ma- 
li gustasset, totus ad contraria proclivis se conver- 
tit: nec solum a vite arbore exclusus est, sed 
jure etiam a conversatione illa et statu excidit, 
quibus antea dignus habitus fuerat. Dioal vero 
etiam quispiam Adamum 8686 speculationibus al- 
tioribus quam par esset, addixisse, queeque inge- 
nii sui capacitatem excederent: quia nimirum 
boni malique scientia predite essent. Quod in 
causa fuerit, uL a Deo ejiceretur. Ejusmodi enim 
eorum qui sunt contemplationes multis przcipi- 
tiis scatent, multosque a vera de Deo sententia. 
quasi obtorto collo, lIrausversos agunt, quemadmo- 
dum, verbi gratia, Ophitas, de quibus nunc agimus 
philosophorumque veterum plurimos. Democritus 
enim aquam Deum esse dixit. Ánaximenes aerem 
principium primum οἱ summum esso asseruit. 
Avoaxagoras idearum parlicularium «aqualitatibus 
altribuit, quas ὁμοιομερείας Greci vocant. Alius 
ccelo universitatis hujus administrationem ascri- 
psit. Alii denique cum ulio modo ad variam rerum 
quas Deus creavit cognitionem, tanquam ad arbo- 
rem scientie boni et mali, animum appellerent, 
exiliali se morti mancipsrunt, tantum abfuit, ut 
arboris vite participes essent. Porro Deum Ada- 
mus absque iatermedio non videt, aut stantem 
coram obtuetur, sed solum in paradiso prodeam- 
bulantem audit, ut his quoque verba faciamus, 
quamvis ab instiluto argumento aliena sint. Quo- 
niam stat quidem Deus iis qui stant, caventque 
ne ab honesti actione decidant. Ab inconstantibus 
autem, eL obliquam ab jis que meliora sunt viam 
seclantibus, dimovetur quoque Deus, et alio se 
conferti, eaque de causa Deus vespere, ut arbitror, 
non aulem mane, ut prius, Adamo videndum 86 
prebet quia nimirum capax amplius non erat, cui 
splendoris divini Oriens illucesceret, quippe cui 
post transgressionem obtusa sensuum organa he- 
bescerent. Antea enim non ex intervallo cum Deo 
colloquebatur, neque ita, ul nunc quidem adesset, 
nunc vero abesset : imo mane et meridie, hac «πὰς 


57 yy exN SNNT. 


1261 


NICET/E ΟΠΟΝΊΑΤ Ε 


1268 


cum intellectu et cogitatione, denique spiritualiter A tiem nonnulla prefatus, hec subjicit :-- Miserrimi 


cum Crealore suo conversabatur οἱ colloqueba- 
tur. Postea vero quam a seipso divini jubar lumi- 
nis exclusit, tunc audivit, ul Scriptura refert, vo- 
cem Domini prodeambulantis in paradiso sub 
vesperam, et occuluit se, quia nudus erat. Preeter 
eo 40 jam dicta sunt, Ophite hoc quoque contra 
receptam piorum sententiam astruunt: quod sci- 
licet Dominus Jesus formam serpentis induerit, 
atque ita Virginis uterum subierit, quod in causa 
fuit, uL Apostolus exclamarit: Qui cum in forma 
Dei essel, non rapinam arbitratus est se esse zqua- 
lem Deo, sed. exinanivit semetipsum formam servi 
accipiens δ΄. Que enim Deo cum animantium om- 
nium maxime delestando serpente, qui Adamurn 
circeumveneral, communicatio est? Sed Dei Ver- 
bum, cum in forma, seu substantia Dei essel, 
nec ejus essenli& per rapinam, sed naturam po- 
tius, eamque adeo ejusmodi, que amitti nullo mo- 
do possit, equalis Deo esset ; seipsum exinanivit, 
formam servi, hoc est humanam naturam accipiens, 
quemadmodum et in sequentibus ostendit, cum 
ait, Ad similitudinem hominum factus *!. Quare eum 
Paulum Ophite in medium afferant, ut Dominum 
forma serpentis assumpta Virginem subiisse confir- 
ment, a Paulo ipso ventriloqui perspicue coar- 
guuntur, imo illis os tanquam vaniloquis obstrui- 
tur. Cseterum qui fieri potest, ut. formam serpentis 
Dominus acceperit, quem de medio sublaturus 
venerat, tanquam demonis emíssarium, qui Ada- 
mum, hoc est manuum suarum opus, circumvene- 
rat ? Quod enim quis expetendum judicat, id magna 
quoque diligentia prosequitur, quod vero nocu- 
mentum, tanquam sibi contrarium, afferre novit 
id aversatur, nec ulla prorsus affinitate sibi con- 
jungit. 
CAP. X. 
Decima lueresis, Prodici et Adamitarum. 


Platonicam Prodieus disciplinam oum percur- 
rieset, eorum qui Adamile dicuntur hereseos 
&uctor fuit, publicamque libidinose pruriginis 
licentiam Carpocraticis dogmatibus addidit. Mu- 
lieres enim communes esse sancivit, cujus rei 
gratia non tantum publiols in conviviis, lucernis 
confestim exstinctis, in. quamounque quivis inci- 


B 


enim carnalem eL venereum concubitum rebus 
sacris accensent, ei ab eo sibi in Dei regiam adi- 
tum patefactum iri putant. Cerie ad ganea con- 
sectlanda fenestram aperit hujusmodi communio, 
eorumque societatis albo suos et hirci libenter 
aseribantur. Sit vero iisdem precipua et maxima 
spes in iis meretricibus reposita, que in fornice 
prostant, et citra delectum quosvis accedere volen- 
tes impudenter admittunt. Aliis porro in eamdem 
sententiam additis, infert: Hec et hujusmodi sunt 
Pronicensium dogmata, qui se Gnosticos falso no- 
mine dixerunt. 


Haereseos praecedentis confutatio. 


Si Plato Platonico more locutus est, nec 'pre- 
tento legumlationis cortice, philosophicum sensum 
occuluit, haud dubie Plato indigna se tum molitus 
est, cum nupiias communes esse suis sancivit 
legibus. Nam Prodicum sino, et qui Platonis audi- 
tores dissentaneis sibiqua dissimilibus magistri sui 
opinionibus, tanquam  musese ulceribus, inflaii 
sunt. Qui enim communitatis mulierum auctor 
est, is nihil aliud, quam nationum omnium, Ltoti- 
usque generis humani confusionem introducit. Qui 
enim fleri potest, ut ex hujusmodi complexibus 
pater ullus cognoscatur, et ceteri consanguinei 
demonstrentur? At cerle Deus nihil confuse crea- 
vit, sed ubi primum materiam quatuor in elementa 
digessisset, ex illis hunc quem videmus, mundum 
fabricavit. Hio vero dum communem nobis Vene- 


C rem lege permittit, nec cum delectu mulieri adbe- 


rendum tradit, et patres nobis nostros invidel, ek 
genus ambiguum promiscuumque statuit: ita ut 
vix cuiquam innotescere queat, an hic parte Greco 
natus fuerit, an. vero ille ex barbaris Amaxobiis 
οἱ Hippomulgis ortum habuerit. Per te vero roibi, 
qusso, patris nomine frui liceat, quemadmodum 
tu in hodiernum usque diem filius Aristonis dice- 
ris, nec ab re denominaris. Nec ea certe animantia, 
quibus insita ratio est, quibusvis mulieribus semet 
committere solent, sed his quoque vis quedam ia- 
est, qua amorem respuant et devitent. Non ils 
Draco, non ita Solon cives tui suas sanciversni 
leges, sed lectos distinxeruut, ponas  raptcribes 
virginum irrogarunt, supplicio illos extremo mol- 


disset, eam comprimebat, sed hujusmodi quoque D (arunt, quicunque vim thalamis inferrent εἰλοθὶδ, 


turpitudinem myslici sacrificii loco habebat. Atque 
hujus rei testem Clementem, qui Stromata con- 
scripsit (4:), auctorem citabo, sacrum virum, qui- 
que rerum multarum peritia omteros omnes exsu- 
peret, cujus in Stromaton tertio heo leguntur: 
Sunt porro qui publicam, et omnibus expositam 
Venerem mystice communionis nomine dignentur, 
rei sacre vel nomine solo haud dubie injurii. 
Deinde contra subidam illam, porcinamve spurci- 


^ Philip. τι, 6. *! Ibid. 7. 


(45) Clemens in Stromatis lib. 111. 


omnia denique bene el recte disposuerunt. Tw δὰ" 
tem, qui vere sapientissimus, et ubique oeleberri- 
mus habitus es, quid tibi, queso, voleieà cum 
talia promulgare ausus es? aut unde, ex quove 
tripode, ex quorcm denique philosophorum, ul 
lta dicam, corollariis aut syllogisticis rationibus 
ad hec tabulis inscribenda adductus es, qus ne 
dii quidem tui probaverunt ? Qui metatores sibi 
lpsis prefecerunt, nobilesque adeo pesnas ab jis 


1209 


THESAURI LIB. IV. 


1210 


 repeposeUrUnt, qui-sHena ouptdes manus inji- À vixerunt. Hec et hujusmodi professi, que pudo- 


cere auderent, ut ex Ixione conjicio, quamvis ille 
Junonis loco nebulam emplexatus esset: οἱ ex 
Marte, quam Vulcanus iis vinculis constrinxerat, 
que neque frangi, neque solvi possent: atque 
communi multorum ludibrio elevatum exposuerat, 
quamvis vel jugerum magnitudine superaret. 

Sed quia beneflcum tempus civitatem ipsam, 
quamvis bene muratam deseruit, hujusmodique 
leges solis mandari litteris permisit, nos quoque 
finem dicendi faciemus, ne forte iis vires restitua- 
mus, et secunde quodam modo vite auctores 
simus, qua tempus irrita et emortua esse voluit. 

CAP. XI. 
Undecima haresis Cainorum. 

Caini δὰ inculpatam fidem nostram accedentes 
baptizantur, impie vero universitatem hanc ἃ 
duabus potestatibus contineri dicunt: quarum 
altera infirmior, altera potentior exsistat. Et ex 
iis Adamum Evamque prognatos. Ceterum pote- 
states easdem postea Eve adhesisse. Atque Cai- 
num quidem, Esaum, et Coritas ex potentioris po- 
teatatis semine, Abelem autem ex debilioris pro- 
cessisse. Magniflce quoque se efferunt, quod ἃ 
proavis' Caino, Sodomitis, Esau, imo vero etiam 
a proditore Juda descenderint. Proinde opusculum 
quoddam proferunt, quod auctori Jude ascri- 
bunt. Angelorum porro et potestatum nomini- 
bus confictis, ephoros eos, hoc est presides seu 
prefectos appetitionum rationis expertium esse 
dicunt. Ex quo fit, ut cum in exsecranda et infanda 
peocata impingant, ad eorum quodlibet exclament, 
O tu, angele, abutor opere tuo, munere tuo de- 
fungor. Quin et ex Pauli apostoli nomine opu- 
sculnm aliud nulla non obsconitate scatens con- 
figentes, ᾿Αναδατικὸν, hoo est, De ascensione 
Pauli vocant. Hino arrepta occasione, quod Apo- 
stolum ad teriium usque colum ascendisse di- 
cant, atque ibi verba non referenda audivisse, 
qua non fas est homini loqui: quibus non referen- 
dis verbis impia illa sua flagitia intelligunt. 


Hareseos prsecedentis confutatio. 


Dicat vero quispiam adversus hano heresim 
contendens: Inaudita audivi, eaque &deo percur- 
rere mihi contigit, que oblivione profecto, tene- 
brisque digna sunt. Cum enim Caiani duo princi- 
pia praedicant, quibus rerum universitas conste! : 
quorum alterum debilius, alterum fortius sit, ex 
duabus illis potestatibus primos parentes proces- 
sisse aiunt. Deinde vero ambo Eve adhessisse, 
atque ex debiliore potestate Abelem prognatum, 
ceterosque omnes, qui illum secuti cultum Dei 
amplexati sunt: ex altera vero, que potentior ab 
illis dicitur, Cainum, Coreum, et Abironem pro- 
cessisse, atque adeo Sodomitas: et quicunque illos 
secuti, luxuque diffluentes, molliter et delicate 


rem hominibus facile incutiant, sibi tamen in 
eis placent, animumque ad omne genus flagitii 
appellunt. Revera illorum gloria in illorum dede- 
core consistit: qui non solum corporeos conoubi- 
tus ordinibus materia carentibus attribuunt, atque 
duo principia inter se contraria tradunt, que qui- 
dem se mutuo prorsus ipterimunt, ui qua se mu- 
tuo pati nequeant, sibique ex diametro repugnent: 
sed etiam nequioribus hominibus addicti, nefutura 
quidem illis supplicia miseri secum quoquomodo 
reputant, vel tantillum quidem esubverentur. Si- 
quidem Cainus meritas caedis fraterne pcenas luit, 
dum gemit et trepidat, atque per totum misere 
vitee curriculum comitiali morbo laborat. Coreus 
vero et Abiron terre aboessu, atque ad inferos 
cum universa familia descensu, condemnati sunt. 

Porro Sodomite igne colitus in Pentapolin de- 
misso perierunt, quod quidem ii qui mascula libi- 
dine pruriunt, etiamnum fructuum ocinereorum 
perceptione, terraeque siccitate, et inhabitabili gole 
erudiuntur. 

Judas denique ultro seipsum, nulla prorsus per- 
cepta mercede strangulans, vitam laqueo abrupit. 
Quam vero apposite demonas quoque 8u$ ipso- 
rum libidinis et intempezantie prefectos confin- 
gunt? AL vero qua societas luci ad tenebras ** ? quid 
Jude et Paulo commune? ut illius quidem Evan- 
gelium proferatur, qui ne auribus quidem Domi- 
num a mortuis surrexisse, gentesque fidem Chri- 
stianam edooctas esse percepit, qui seipsum eodem 


C tempore suspenderit, quo Dominum prodidit : ita 


ut perire, quam sceleris poenitere maluerit : hu- 
jus vero libellus commentitius omni obsconitatis 
specie refertus conflgatur, cum tamen dicat: Se- 
quimini sanctimoniam,eine qua nemo videbit Deum**. 
Item, Castigo corpus meum, ct in servitulem redigo, 
ne forle cum aliis pradicaverim, ipse reprobus e[ffi- 
οἵαν **. [tem in Epistola ad Corinthios, de eo qui 
cum noverca se polluerat, hunc in modum scribit: 
Ego quidem absens corpore, jam presens autem 
spiritu judicavi, ut praesens eum, qui sic operatus 
est. in nomine Domini nosiri Jesu Christi, tradere 
hujusmodi Satana, in interitum. carnis, ul. spiritus 
salvus sil in die Domini Jesu *. Et paulo post: 
Quare non magis injuriam accipitis? quare ron ma- 


D gis fraudem patimini ? sed vos. 1njuriam facitis et 


[raudatis, eL hoc. fratribus. An nescitis quia iniqui 
regnum Dei non possidebunt ἢ Nolite errare: neque 
fornicarii, nequc idolis servientes, neque. adulteri, 
neque molles, neque masculorum concubitores, ne- 
que [ures,neneque avari, neque ebriosi, neque male- 
dici, neque rapaces, regnum Dei possidebunt 96, 
Verba autem illa non referenda, que Paulus 
auribus hausit, que | nefas est nomini loqui, vel 
que ad fidem non edificant, propter ipsorum no- 
vitatem, et nature humane infirmitetsxe ,. SS SK 


4:11 Cor. vi, 14. 9? Hebr. xir, 1&.. *5I Cor. ix, 27. 661 Cor. v, 3seqq. δ ICor. ψ λιν S8SSV- 


1211 


NICET/E. CHONIAT/E 


1272 


ut non facile auditiones hujusmodi percipiat, que A Deus calum eb terram 79, Deinde quibusdam. expo- 


divinitate ceteras antecedunt. 

Quo etiam referri evangelicam hanc assertionem 
existimo : Adhuc mulla habeo vobis dicere, sed non 
potestis portare modo *'. [iem : Sunt autem οἱ alia 
mulla, quz [ecit. Jesus in. conspectu discipulorum 
suorum ; qua si scribantur per singula, nec ipsum 
arbitror mundum capere posse eos qui scribendi sunt 
libros 58. Vel quia vita, que secundum Christum 
est, atque adeo regnum colorum, quodammodo 
latet, nec omnino eub aspectum cadit. Hoc sensu, 
non solum bona ipsius humanis rationibus pervia 
non 8unt, sed ne mysteria quidem ejusdem doceri 
et percipi possunt. Illud quoque, Audivit arcana 
verba, quce non licet homini loqui *, ila. accipi 


sitis, Adami et Eve generationem edisserit : eo- ' 
rumdem lapsum atque e paradiso exsilium subji- 
ciens. Postea vero sic ait: Adam vero cognovit 
uxorem suam Evam, qua concepit el peperil Caín Τὶς 
Paulo post Abelis quoque nativitatem describit, 
non sine artium enumeratione, in quibus se uter- 
que exercebat. 

Virtutum porro, que materiei prorsus exsortes 
Deum circumstant, nullam Moses neque in Genesi 
neque in Exodo mentionem fecit, nisi semel in 
Cantico, his verbis : 

Conslituit tlerininos populorum juxtà numerum 
angelorum ejus '*. Jesus porro Nave nocte in exer- 
citu Michaelem Dominice militia principem, cum 


potest: Raptus Paulus illa minime lingue cujus- B districto gladio vidit. Ceterum in iis generationi- 


quam explicatione percepit, sed illi animi parti 
que rationis est particeps, tacitus impreasit. Deus 
enim nequaquam voce colloquitur, arcanaque sug- 
gerit, sed illa eorum animis inserit, quos collo- 
quio dignatur. Quibus igitur arcania nullo lingue 
ministerio initiatus est, ea etiam ne lingua qui- 
dem explicare voluit. 
CAP. XII. 


Duodecima haeresis, Sethianorum. Hi bapti- 
zantur. 

Sethiani ab angelis cuncta ortum ducere tra- 
dunt : atque duos in primis homines, Cainum et 
Abelem. De quibus cum aliquando inter se angeli 
" econtentiosius digladiarentur, Abelem Cainus an- 
gelorum fortiorum auxilio interfecit. Quo cognito 
superior illa virtus, quam matrem etiam vocant; 
puro semine suscepto, Sethum ad justitis stabili- 
mentum, seminisque delectum effinxit. Temporum 
porro successu genera illa duo, Abelis, inquam, et 
Caini, commista sunt. Quinetiam angeli, qui Cai- 
num et Abelem formaverant, cum viderent illorum 
filiss, quod pulchre essenl, rem cum illis habue- 
runt. Quod cum superior mater illa vidisset, dilu- 
vium immisit, et utrumque genus pessumdedit, 
eo solo genere superstite, quod ἃ Setho descen- 
derat. Ceterum hi Setbiani, ad nugas quod attinet, 
quas de angelis et potestatibus circumferunt, mire 
cum Caianis conveniunt. 


Hareseos precedentis confutatio. 


Sethiani eo dicti sunt, quod Setho adheereant, 
ejusque vite institutum magnifice efferant. Quem- 
&dmodum et Caiani, quod Caini placita pre cae- 
teris sibi proponerent, eaque sequerentur. Porro 
quemadmodum Cainorum dogmata propter fcdi- 
tatem detestanda sunt, ita Sethianis orthodoxo- 
rum octus omnino interdicendus est, quandoqui- 
dem illorum traditiones veritati non sunt consen- 
tanese, imo ἃ Mosaica disciplina prorsus aliene. 
Cum enim Moses de hujus universi constitutione 
dicere proposuisset, Im principio inquit, creavit, 


9' Joan. xvi. 12. 95 Joan. xxi, 23. 


75 Gen. vi, 2. 


C 


6911 Cor. xii, 4. 


bus, qua tempora ilia subsecute sunt, a judicibus, 
prophetis, aliisque justitia celebribus viris coram 
visi sunt angeli, qui nihil aliud esse videntur,quam 
nature quedam simplices, que nullo modo aut vis 
in pejores partes trapsverse rapiuntur: divine 
quidem claritatis capaces, a nostrate vero concre- 
tione materiali prorsus immunes. 

Ceterum hi Sethiani, nulla divinorum eorum- 
demque Mosaicorum scriptorum habita ratione, 
hoc universi corpus ab angelis constitutum asse- 
runt & quibus Cainus et Abel primi creati fuerint, 
suppressis parentum, Adami scilicet Eveque no- 
minibus. Deinde Abelem a Caino angelorum for- 
tiorum ope interfectum tradunt. Et quod maxime 
absurdum est, ex divina quadam virtute, sic enim 
vocant, que a Patre coelesti semen conceperat, Se- 
thum natum fabulantur. Impia porro verba hec 
prestigiis magis impiis cumulantes, angelos cum 
mulieribus congressos intrepide asserunt, quema 
Caino et Abele descenderant; et quantum conje. 
eturis assequor, auditis hie Moseos verbis : Viden- 
tes filii Dei filias hominum, quod pulchra essent, ac- 
ceperunt sibi uxores ?, filios Dei nullo judicio an- 
gelos nominarunt, qua in re se perversos sacre 
Scripture interpretes, atque, ut ita dicam, svis 
ipsorum sententiis aperte repugnantes ostenderurt. 
Angelos enim, a quibus rerum universitatem pro- 
ductam fuisse volunt, ac sicorporibus membrisque 
virilibus non careant, male et impie muliebri ps 
chritudine captos asserunt, eamque nom seeus 


D venari suo figmento, atque nos hamo natatilia so- 


Iemus. At non ita se res habet: sed deos Seri 
ptura solet eos appellare, qui virtute Deique co- 
gnitione ceteris facile prestant: qualis a Mose Se- 
thus describitus, nimirum Dei amore celebris, 
piorumque Abelis morum imitator exactissitus : 
quemadmodum et vaticinii ejus character ita sibi 
constat, ut evariari non possit. Idcirco enim inter 
homines de corporibus coelestibus philosopbatus 
est, futuramque mundane tolius machina corru- 
ptionem: per alterum ex duobus elementis presstan- 


* Gen. 1, 1. ?! Gen. iv, 1. 


? Deut. xxx, 3. 


4218 


tioribus, aqua, inquam, et igne, predixit : atque αὶ 


.-.adeo oolumnis duabus inscripsit, quacunque in 
coeli tabulis antea legerat. Columnarum altera ex 
latere cootili preparata, altera lapide exsoulpta 
erat,ut si quando igne absurnerentur hoinines, 
lateritia inconsumpta superesset, si vero aqua 
perituri essent, lapidea conservaretur. Ceterum 
filis hominum illae sunt, que a Caini genere pro- 
venerunt. Hec enim vox, homo, sine adjuncto 
proferatur, neo. synecdochice subauditur, malam 
in partem, ut plurimum eacris in Seripturis,et in- 
telligiet accipi solet: quo in significatu etiam 
apud Davidem dieitur: Filii hominum, usquequo 
gravi corde ?*2 [tem : Filii hominum, dentes eorum 
arma et φασί 75. Item : Non. timebo quid faciat 
mihi homo 76. 

Filiiautem Dei, qui a Setho pio viro genus du- 
cebantapud tempestatis illius homines oblecta- 
bantur, quemadmodum Moses his verbis obscure 
eubindicavit: Et viderunt filii dei filias hominum, 
quod pulchrae essent, et acceperunieasin coniuges ". 
Davides autein apertius id prolatavit, dum chordi- 
toni psalteriichordis personans huno in modum 
psalleret : Ego dizi,Dii estis,et filii Altissimi omnes. 
Vos aulem ut homines moriemini, et ut. ἀρχόντων 
seu principatuum uuus cadelis ?5. 

CAP. XIII. 


Terlia decima heresis, Archonticorum seu  Princi- 
patuum. | Hi baptizantur. 


Nomen his 8 dogmatibus impositum est. Cum 


THESAURI LIB. IV. 


1214 


Hareseos praecedentis | confulatio. 


Tenebrarum principis revera discipuli sunt ar- 
chontici seu principatuum  ficlores, vel princi- 
pales. Vanis enim rerum vocabulis in animum in- 
duclis suum, hebdomados et ogdoadas, seu seple- 
narios et octonarios numeros celorum confixerunt. 
iisque principes prefecerunt, non quale Moses ait 
Conslilui terminos populorum, juxla numerum an- 
getopum ejus **,sed unicuique cali subprefecluram 
non secus adjudicarent, atque si nulli principatui 
subditus esset. Hoo vero quid aliud, queso, est 
quam multipliois dominationis introductio,Deique 
contemptus, qui hane rerum universitatem pro- 
tulit? Quod etiam propemodum profitentur, dum 
φωτεινὴν seu lucidam quamdam introducunt,diabo- 


B lumque septima potestatis, filium esse autumant, 


atque eum eese Sabaotb Deum Hebreorum impu- 
denter proloquuntur, ut qui Deo contrarii sint. 
Qusque supradictis magis impia et ridicula dicas, 
Eve cum demone concubitum, et ex eorum con- 
gressu Cainum et Abelem conceptos esse confin- 
gunt. O qualia malignus ille mendaciique ab 
initio pater effipxit? qua nimirum spurcilie suse 
capacia sint, quales linguas illis intra dentium 
septa conclusit,usque adeo mendaciis omne genus 
exercitas,ut vel ipsum verbis tanquam jaculis im- 
petant, dum eum qui materie natura expers est 
cum corporibus humanis congressum. esse tradunt. 
Hi certe animum non secus atque doimonem, ut 
par est, materia constare rati, ea illum de causa 


enim colorum hebdomadem atque ogdoadem, hoc (5 cibi loco apponi suis quales sint, principatibus,et 


est sptenarium et octonarium numerum esse di- 
eant, horum unicuique proprium ἄρχοντα seu 
principem prestiluunt. In. octavo autem matrem 
φωτεινὴν, hoo est lucidam, esse aiunt. Atque dia- 
bolum septime potestatis filium affirnant,nimirum 
Sabaoth ; quisit Hebreorum Deus, cum Evaque 
congressus fuerit, ut maritus cum uxore solet, 
atque eo ex congressu Cainum et Abelem susce- 
perit. Qui cum germanam sororem ambo rivales 
deperirent, invidia orepans Cainus Abelem inter- 
fecerit. Improbant vero mortuorum quoque resur- 
rectionem, atque solam animam resurgere, ac in 
cibum principatibus et potenliis cedere contendunt 
Iidem baptismum exsecrantur, divinorumque my- 
steriorum perceptionem explodunt, quippe qua in 
Sabaothi nomine celebretur. Ab Adamo preterea 
cognita tandetn Eva Sethum processisse !nugantur, 
quem superna potestate ex continenti correptum 
apud se enutriverit, post multaque temporum in- 
tervalla in terram delulerit, ut principatuum et 
potentiarum mysteria diceret. His porro sunt 
pseudoprophete quidam Marsiades et Marsianus, 
quorum posteriorem in celum quoque abreptum 
fuisse, eL per tres iadidem dies descendisse aiunt. 
Postremo resurrectionem mortuorum continua fi- 
liorum ex patribus generatione jam fleri dicunt. 


7& Pgal. jv. 3. 75 Pgal rvi, 5. 16 Psal cxv 
8. δ Matth. v. 36. md 


potentiis dementissimi omnium pronuntiant. 

Neque vero novi quidquam est,quod divinum la- 
vacrum improbant, Sethumque raptum esse nu- 
gantur, atque adeo mortuorum resurrectionem fi- 
liorum procreatione fieri censent, in omnibus a 
Veteri Novoque Testamento dissentientes, imo 
ipsi Deo obstreperi, neonon sors portioque mali 
demonis omnium gratissima. 


CAP. XIV. 


Quarta decima haeresis, Cerdonis el Murcionis. lli - 
ad fidem orlhodoxam accedentes. baplixatur. 


Blasphemise Simonis his quoque initium dede- 
runt. Fuit autem Cerde antiquior, qui duos eliam 
deos esse asserebat, unum qui in lege et prophetis 
locutus esset, quem etiam impurus hic et scelestas 
homo creatorem malem notumqce vocabal, alte- 
rum vero deum bonum et ignotum omnibus affir- 
mabat : quem Christi quoque patrem idicebat, [qui 
venisse quidem ex Maria existimaretur, ad ea an- 
tiquanda, a mundi opifice deo, malo inquam, 
illo et noto, sancitaessent, reaulem vera non ve- 
nisset. Propterea etiam veterem a Christo legem 
in Evangeliis antiquari,qui dicat Dentem pro dente, 
et oculum pro oculo 0, tanquam dei mali institu. 
tionem. 


" Gen. vi, 2. 75 Psal. LEX, 6, ^. 9 OS ES 


1918 


NI^ETAÀE CHONIAT.AE 


1216 


Ceterum Marcion Sinopensis, ejus qui per ea À medio atque flne hujus Evangelii detraxerunt:alie- 


tempora Ecclesie catholice episcopus erat, viri 
quidem religione pietateque clarissimi fllius fuisse 
fertur,qui cum virginem quamdam circumvenissel, 
et constuprasset, ejectus & patre, atque eodem 
persequente fugatus est. Cum ergo Romam perve- 
nisset, ibique qualis erat innotuisset, nec a quo- 
quam ad eynaxim admitteretur, Cerdonis imposto- 
ris heresin vel cum additamento amplexus est. 
Illo enim duos deos asserente, hic tres introdu- 
cebat, unum quidem supernum, eumdemque in- 
nominabilem, invisibilem et bonum, quique nihil 
in mundo creasset : slterum vero visibilem, crea- 
ium, et mundi opificem ; tertium denique qui 
inter hos duos, invisibilem, inquam, et visibilem, 


que scripta adulterina interseruerunt. Ex apostolt - 
denique Pauli Epistolis nonnullas admittunt. 


Hareseos praxcedentis confulatio. 


Cerdon ejusque preceptor Marcion osin colum 
ponentes duos deos profltentur, unum quidem in 
lege et prophetis locutum, quem et malum esse 
dicunt, quicunque omnium impurissimam et pes- 
simam vivendi rationem seclantur: alterum vero 
bonum et ignotum, quem et Domini nostri Jesu- 
Christi Patrem vocant. Dei Filium, quamvis in 
terras venisse censeretur, re tamen vera non ve- 
nisse tradunt: idque ut Mosaicam legem a malo 
deo datam antiquaret. Ulterius progressi tertium 


medius esset, nempe diabolum. Idem insuper p deum diabolum, et cum eo quartum Hylen, sen 


Christum ab invisibili, innominabili, et bono patre 
processisse, atque eumdem ad inferos descendisse 
dicebat, non quidem, ut Judaos servaret, qui 
Deum noverant, ut Abelem, Enochum, Noeum, 
Abrahamum, Isaaoum, Mosem, Davidem, iisque 
consimiles : sed Cainum potius, Coreum, Datha- 
nem,Abironem, Esaum, et si quis ejusmodi super- 
esset, gentesque adeo, quee Deum non roverant. 
Indeetiam diebus Sabbatorum jejunandum esse 
predicabat, ungisque suis quietem Sabbati a Ju- 
deorum Deo institutam esee mentiebatur, quocirca 
jejunanduim nobis esse,quo illius placita servemus. 
Adhec idem non semel, sed iterato, et sepius ba- 
ptizabat. Interdum vero quarlum quoque Deum, 
nempe Hylen, seu materiam, introducebat, eam- 
que ab ipso mundi opiflce Deo assumptam esse di- 
cebat, ex qua ille rerum universitatem produxis- 
get: ex purissima nimirum ejus parté colum, ex 
reliquis elementa quatuor, ex ima vero feco el 
eedimento Infernum atque Tartarum. Item, Puris- 
sima,inquit ille, terre parte transcolata paradisum 
condidit Deus, ex quo gleba unica correpta Ada- 
mum formavit : atque illi animam propria ex sub- 
g'antia largitus est : exindeque adeo corporis et 
anime pugnam oriri censet, cum hinc quidem 
anima corpusad mundiopificem attrahere conetur: 
illinc vero corpus eamdem lucta devictam hyle, seu 
materie, ex qua nimirum formata sit, asocribere 
contendat. Idem serpentem opifice mundi meliorem 
esse nugabatur, quia scilicet hic quidem arboris 
scientie perceptionem prohibuerat, ille vero eam- 
dem permiserat etl invexerat. Quare qui Marcionis 
heresin profitentur, eneum serpentem colunt, 
eumque in capsulis asservant. Marcioniste insuper 
virginitatem professi, mulieribus quoque ad bapti- 
candam accedere permittun!, atque in mysteriis 
aqua sola utuntur, et unicum Luce evangelium 
approbant abscisso principio, iisque omnibus, 
quibus ejus conceptionem et incarnationem per- 
currit: atque inde inchoata narratione, Anno decimo 
quinto. imperii Tiberii Caesaris *!, pleraque etiam e 

δι Luc. 11iÓj, 1. 
*! Matth. v, 38. ** Ibid. 21, 27. 


5! Deut. vi, ὁ. 5 Exod. xx, 3. ** Ibid. 7. 


materiam commenti sunt. 

Porro illis quidem certe per me nugari liceat, 
Nos autem unum Deum nocimus et credimus, qui 
materiam ex nihilo produxerit, ex eaque coelum et 
terram formaverit, atque omnia qu» in eis sunt 
condiderit,qui primum quidem per Mosem Iaerse- 
litis optimam Juxta et salutiferam legem dederit, 
quique omni detestande actioni advereetur. Deinde 
vero per unigeniti Filii Domini Jesu. Christi lega- 
lionem gentes ut converterentur Deumque cogno- 
scerent, invitavit. Christusautem non eo venit, ut 
legem solveret, quod illi volunt,sed ut a&dimpleret. 
Siquidem in lege soriptum es!, Audi, lsrael, Do- 
minus Deus iuus, Dominus unus est δὲ Item : Non 
erunt tibi dii ali,prater me** [tem : Nou f acies (bt 
idolum, non accipies nomen Domiui Dei tui. in νὰ" 
num**. Alque hec quidem verba efficiunt, ne 
piures esse deos existimemus: ipsumque unum 
et solum agnoscamus, qui natura Deus est. Porro 
Deum cum hominibus, hoc est nobiscum,quasi per 
velum carnis, conversatus,perfeotiorem Dei cogui- 
tionem in mundum invexit, qui Patrem ita cogno- 
scendum, ut qui principio causaque careat,Filium 
vero in principio quidem 8 Patre genitum, princi- 
pio tamen carentem, ut cosmternus illi sit ; Spi- 
ritum denique abillo procedere, docuerit: quoi 
duo eodem quo Pater imperario, cadem potentia, 
eodem honore,eadenm essentia gaudeant : ut ex bis 
ejusdem ad Samaritidem verbis colligere est 
Crede mihi, mulier, quoniam venit hora quawew- 


D que in. monte hoc, n«»que Hierosolymis adorabiis 


Patrem. Vos adoratis quod  nescilis, nos adoramus 
quod scimus, quia salus ex Judas est. Sed venit 
hora, el nunc est quando veri adoratores | adorabunt 
Palrem in spiritu et veritate 5. Etenim tales Pater 
qu&rit adoratores, Item illa etiam qui posi resur- 
reotionem discipulis dixit: Euntes docete omnes 
gentes, baplixanles eos in nomine Palris, ei Filii, el 
Spiritus sancti 5. Item: Lex quidem ait, Demiem 
pro dente, oculum pro oculo *. Item : Nom occider 
Non machaberis *. Christus autem : Quícunque ἐμ 


85 Joan. 1v, 21 seqqd. 5 * Matth. xxvi. 49 


13271 


THESAURI LIB. IV. 


1418 


fensus fuerit fratri temere, reus erit judicio "3. My exinanivit, formam servi accipiens **. Proinde, venit, 


Item : Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, 
jam m«echatus est cum illa ín corde suo 9^. 

Jam vero in hujusmodi exhortationibus consti- 
tutio legis haudquaquam consistit, sed honesti 
custodia et conservalio perfectior. Vetus enim lex 
scelerum fine aversatur, eosque punit, ἃ quibus 
illa commissa fuerint, que minus honesta sunt : 
Christus vero vel prima germina radicitus exstirpal 
eorumque nomine ponas exposcit. Mulierem enim 
ad concupiscendum vidisse, aut iracunda commina- 
tione contumeliosiusque in fratrem insurrexisse 
(quot ne flat, summa cura cavendum esse Christus 
admonet), haudquaquam actionum finis et consum- 
matio est,quam Mosaica lex aversatur,sed appetitus 
quidam et motus, quia ea parturiat, que minime 
conveniunt, atque ad finem etiam deducat. 

In utroque igitur hi Cerdonis et Marcionis as- 
gecle ex diametro ab orthodoxa tide dissentiunt : 
et quia legem Mosaicam malam esse pronuntiant, 
et quia Christum ideo venisse contendunt,ut illam 
solveret. 

Quod vero phantasia, seu simulatione,non autem 
revera Christum in terris apparuisse dicunt, nec 
pure naturam humanam assumpsisse, dignos ultro 
8680 produnt, qui in Chaos et Erebum pcenas da- 
turi protrudantur. Qui enim fleri potest, ut phan- 
tasia dicatur, quod ex virgine natus sit, quod sa- 
pientia, etate, et gratia profecerit, quod cruciflxo 
latus Jancea perfossum fuerit, quod statim ἃ re- 
BUrrectione cioatrices clavorum, laterisque didu- 
ctionem ostenderit, quod discipulus de iis ipsis 
curiosius addubitans ea procul dubio sio se habere 
deprehenderit ? Que quidem omnia divine dispen- 
salionis presoripto ideo conservata sunt, ut eum 
ipsum esse crederemus, qui apparuerat, qui tertio 
ante die passus erat in carne, non autem spectrum 
spiritumve, qui oculis cerni posset. 

Quod autem Deus unus est Pater, unusque Do- 
minus Servator noster Christus : quod denique 
Verbum caro factum sit, id filius ille tonitrus bis 
verbis atteslatur : δέ Verbum caro facium est ?!. At 
testatur οἱ gentium doctor Paulus, qui plerisque 
divinarum Epistolarum in looís ea latius explicat 
quie de Cbristo scripta suut. Inquit enim, Gratias 
agimus Patri qui nos idoneos reddidit in partem k- 


C 


ut genus humanum servaret, cujus formam as- 
Bumpserat, atque adeo subdolas demonis artes ir- 
ritas faceret, quem profani homines Deum vocant, 
quamvis angelica claritudine una cum rebellionis 
agmine deciderit, tenebrasque cum gloria illa 
commutaverit, qua totus luce lucebat matutina : 
cuique pauca quadam, nec magni momenti, posse 
datum est, in eui ludibrium potius, justorumque 
certamen et exercilium, quam ad virium demon- 
Blrationem. Nec enim alia lege coronatur athleta, 
victorieque preconiis effertur, quam si pugno 
adversarium percusserit, aut ejus viscera catapulta 
transverberarit : &ut in guttur acinacem distrin- 
xerit, atque ita virium suarum dexteritatisque spe- 
cimen coram agonothela, seu certaminis prefecto, 
ediderit. Quomodo, queso, nobis pielas,aut marty- 
rum pro Christi nomine constantia, optimniumque 
ceterorum sanctorum propositum innotuisset, nisi 
demon Jobum petivisset, et obtinuissel, nisi pree- 
terea (yrannos adversus martyras subornasset ? 
Caeterum Hylen, seu materiam, neque sine prin- 
cipio esse, neque principio oum Deo carere dici- 
mus, neque etiam imaginationem esse, que sil 
formarum receptaculum : quamvis externorum 
nonnullis id vieum fuerit el placuerit. Nam cum 
Deus munduui producere in animo versaret, cogi- 
tatio illa opus et actio erat. Hylenque seu mate- 
riam forma subsequebatur, et simul emergebat. 
Qui vero Mosem ita dicentem audiunt, Terra au- 
tem erat inanis el vacua, et tenebra erant super fa- 
ciem abyssi ?*, atque hinc arrepta occasione divi- 
nam sempernitatem materie tenebrisque contra 
imum sed mentum tribuunt, tota errant via, tan- 
quam exleges. Posteaquam enim paucis verbis 
edisserit,In príincipiocreavit Deus celum et terram?!, 
tum deinde que faota fuerint, et qua forma pro- 
ducta sint exposuit, et huno in modum subjunxit. 
Terra aulem erat inanis et vacua, el tenebra erant 
super faciem abyssi. Cum enim colum in orbem 
ciroumageretur, et necdum luminaris illa magna 
sideraque ordinem suum in firmamento sortita 
essent,merito tenebre diffundebantur ; ubi primum 
vero lux emersit, etelleque producte suni, tene- 
bre quidem eadem opera discusse, et ad nihilum 
redacte sunt: quia nimirum per se, suaque vi 


reditatis sanclorum in. lumine, qué liberavit nos D subsistere non poterant, lumen aulem diei ubique 


a potestale tenebrarum, el. transtulit. in potestatem 
Filii dilectionis suz, qui es! imago Dei invisibilis 
primogenitus omnis creaturg **, Et postea : Quia in 
ipso complacuit omnem inhabitare plenitudinem, et 
per ipsum reconciliare omnia in ipsum pacificans 
per sanguinem crucis ejus, sive quae interris sunt, 
sive qug in ccelis sunt. 9. [tem : Nunc autem recon. 
cilialà sumus Deo, per mortem Fitii ejus **. Item 
alibi : Qui cum in forma Dei essel, non rapinam 
arbitraius esl, se esse cqualem Deo : sed seipsum 


** Matth. v, 22. *? Ibid. 28 *?! Joan. 


*' Philip. τι, 6. ** Genes. 1,2. 51 Genes. 1, I. 


resplenduit : ubi verbi gratia in arborum umbris 
videre est. Sole enim transeunte, ipse quoque 
collecte adducte circumferuntur et dissiliunt. 
Extenso itidem labernaculo vel papilione lumen 
diei quodam quasi septo diejungitur, tenebreque 
liberius diffunduntur, eodem everso et destructo, 
hec quoque ad nihilum redacia evanescunt. Verum 
enimvero rerum, quas Deus creavit, nulla est, 
que ex divina ejus essentia constet, at humanum 
quidem corpus luto compactum est, anima «eva 


I, 14 9 Col. Ι, 13 seqq. 5 Col. 1, 190 St. boy Ἀσὰ δὰ. 


1219 NICET/E CHONIATJE 1280 


extrinsceus insuíflata, substantiam es spiraculo A monii beneficio mundus ab illo recte administra- 


illo concepit, quo Deus illam in primum hominem 
inspiravit : ut qua rationisintellectusque particeps, 
nulli materie a&ut figure obnoxia, Dei typus et 
imago sit : ea tamen lege, ut ejus substautie,que 
causa caret, portio non sit ex qua ceterorum quo- 
que omnium, que in rerum natura sunt, atque 
anime etiam ipsius substantia dependet. 

Novi porro nihil est, quod qui dogmata hujus: 
modi profitentur, diabolum quoque beneficium 
nominant, ipsique rerum opifici Deo praeferunt : 
ulque hunc quidem pra inviuia parentibus nostris 
arboris illius fructu interdixisse, cui boni et mali 
scientia inerat, diabolum vero ut fructum decer. 
perent ultro permisiese dicunt : minus advertentes, 
uaque adeo desipiunt, vel dala opera exorbitant, 
mortem auspiciis diaboli introductam irrupisse in 
mundum, atque primos nosiri generis auctores, 
dum illi obsequuntur,cxitium eibi parasse paradi- 
soque nudos ejectos esse. Insuper ex consequentia 
prorsus evenit, ut. quecunque ab iis qui contra 
Deum talia deblaterant, ex Christianorum rituum 
prescripto fiunt, ea non sine crimine fiant, ut cum 
ssepe eos baptizent, vel demergant potius, qui he- 
resin eorum amplectuntur. 

Item cum sui8 in mysteriis aqua sola utuntur, 
imo etiam ministerium baptismi feminis permit- 
tunt. Atque quatuor ex Evangeliis illud tantum 
&pprobant quod & Luca conscriptum est, nec 
id tamen integrum et citra contextus  corru- 
ptionem. 

Celerum Theodoritus quemdam hujus hereseos 
decrepitum se vidisse testatur, qui cum mane 
surrexisset, saliv: ^ excremento faciem suam 
ablueret, causamque rogalus se cavere respon- 
deret, ne rerum a mundi opifice Deo creatarum 
ulla indigeret, atque idcirco ne aqua quidem uti, 
qu& nimirum ab illo creata esset. Cui cum obje- 
cisset ipse. Qui fit ergo, ut panem offeras, vinum 
et aquam bibas, dormias, mysleria denique tibi 
prescripta celebres ? subjecit ille, hec & se neces- 
sario fleri t quia nimirum si secus faxit, vivere, 
mysteriaque celebrare nequeat. Atque ita miser 
ille volens nolens ee rerum a Deo creatarum tan- 
quam bonarum participem esse fatebatur, quibus 
antea refragatus et oblocutus erat. 


CAP. XV. 


Quinta decima hzresis, Luciani. Baptizantur 
εἰ hi, si resipiscant. 


Lucianus dogmata Marcionis secutus est, atque 
ut ceteris in rebus preceptori consentiret, certe 
legitimas nuptias improbabat, et ad virginitatem 
hortabatur, non eo sane quod optimam illam, 
Deoque gratam, judicaret, sed ut Dei opera ca- 
lumaiaretur, legemque scelestus ille ferret, cave- 
retque ne quis femine conjungeretur, idque eo 
tantum consilio, ut rerum omnium  opiflci et 
creatori Deo refragaretur, efficeretque ne matri- 


retur. 


Hareseos praecedentis confutatio. 


Quecunque ad Cerdonis et Maroionis heresin 
infirmandam adduximus, ea Lucianistarum quo- 
que blasphemiis evertendis sufficiunt, usque adeo 
inter illos omnibusin dogmatum articulis convenit, 
et eamdem revera, ut ita dicam, figlinam summe 
impii homines exercent. Jam vero cum nuptias hic 
in universum abroget, in eo fornicationis patroci- 
nium suscipit : atque ita Deo adversatur,hominum 
quotquot sunt homo impurissimus, exlegemque 
scortationem immaculato et legitimo torro prefert. 
Quod si una et eadem opera scortationera 86 anti- 
quatam velle contendat, nullo igitur modo viri et 
femine congressum approbat, ut hacarte magnum 
illud Dei opificium homo intercidat, εἰ evanescat 
(dignus, qui tam tristem aleam primus experiatur) 
atque ita solis animantibus brutis bruta telluris 
habitatio cedat. Unde satis apparet, quam ignavo 
miser ille quamque inhumano pectore sit, imo 
vero ralionis minus, quam ipsa bruta, ut ita dicam, 
particeps. 


CAP. XVI. 


Sezla decima haresis, Apel Hs. Hi quoque ad Ecclesiam 
catholicam redeuntes baptizanlur. 


Luciani quidem condiscipulus, Marcionis autem 
discipulus Apelles ἃ preceptore in plerisque dis- 
sentiens haudquaquam tria,ut ille, quatuorve pría- 
cipia,sed unum principium,unam potentiam unum- 
que Deum innominabilem asseruit, & quo Deus 
alter factus fuerit, cujus opera celum, terram et 
omnia qu* in eis sunt, creaverit, hunc tamen po- 
steriorem nequaquam bonum evasisse, neque ea 
que fecit bene fecisse, sed pro pravi sui affectus 
libidine, subjecit.Quod in causa fuit, ut novissimis 
in diebus Christus Dei superni, ejusdemque boni 
Filius in terram venerit, carnemque vere, non ex 
Maria virgine, sed ex mundi substantia, assumpse- 
rit, qui deinde crucifixus et sepultus resurrexerit 
discipulisque suam ipsius carnem ostenderit,atque 
tandem in ea denuo resolutus, ex quibus constabat, 
suum cuique elemento, calidum scilicet calido. 
frigidum frigido, siccum sicco, humidum denique 


D humido reddiderit, atque ita ea carne quam 


&ssumpserat, liberatus, carnis expers in colem 
ascenderit. 


Hereseos praecedentis confutatio. 


Apellem illum optimum humanarum formarum 
depingendarum artificem Apelles hic in opinioni- 
bus suis de Deo commentandis nequaquam se prse» 
stitit, imo potius obliquorum dogmatum oconfletes, 
et veluti quidam figulis imperitus depreheps: 

Que quidem dogmata virga ferrea, hoo 
fidei regula tandem coníracta et ant 
atque validius etiam, quam fusilis 


1281 


THESAURI BIB. IV. 


1282 


quam taurimo eapite efflxerat ebrietas, in. minuta A deliramenta Severianus expiscatus est, deinde ipse 


fragmenta confracta et potrita fuerit. 

Introducitautem principium unum innominatum, 
a quo Deum alium processisse subdit, qui omnia 
ereaverit : idque non recte, sed male et prout 
corrupte mentis erat lumen illud quod diei pre- 
lucet, aut. aerem quem spiramus haudquaquam 
veritus, non panis quo alimur, non aque qua in 
potu utimur, non ceterorum cujusquam, quibus 
homines, ut cetera spirantia perfruimur,rationem 
ullam habens. In quibus presertim minus recte, 
nec ut creaturas decet verba de eo fecisse depre- 
henditur, a quo illa in rerum naturem product 
sunt. Ut certe Christum superni ejusdemque boni 
Dei Filium fateatur, qui revera carnem bumanam 
induerit, passus sit,et resurrexerit, eumdem tamen 
cum in coelos ascendit, carnem deposuisse, priva- 
tumque corpore ascendisse contendit. Qua in re 
partim Cerdoni, partim Marecioni colludit, partim 
coteris hereticis astipulatur, erroneaque et im- 
probanda cum illis dogmata velut hereditario jure 
gortitur. | 

Idem aliam quoque heresim innovat, dum Chri- 
stum sibi quatuor ex elementis,non autem ex Vir- 
ginis sanguinibus carnem compegisse asserit : 
eademque denuo in illa dissolvisse, ex quibus 
composita fuerat, quod quidem Christi gestis ad- 
versatur. Nam si carnem coelitus attulisset, quo 
tompore Angelum Evangelistam in civitatem Naza- 
retham miserat : ad quid, queso, opus ei fueral, 
ut ad tempus in uteru Virginis formaretur, ex 
eodemdemque cum crassitudine corporis exiret? 


CAP. XVII. 


Septima decima hzresis, Severianorum. Hi quoque 
ad baptismum admittuntur. 


Principatibus hio quoque Potestatibusque illam 
rerum oreationem quam credimus aecommodat. 
Aitque unum esse Deum bonum in supremo colo 
et emculo. Diabolum autem ex ejus femore pro- 
cessisse, qui polestatum ordini preest : quem 
etiam Jaldabaothum vocat. Diabolum hunc, βίαια! 
atque in lucem editus est, serpentem deprehensum, 
et idcirco in terram dejectum. Cumque venereis 
stimulis pungeretur, cum terra non secus alque 
cum muliere rem habuisse, vitemque ejus e sper- 
maie prognatam.Proinde a vino abstinendum esse 
dicebat, quod quidem nunc in furorem, nunc in 
irem exacueret. Feminam preterea miser ille a Sa- 
tana factam, eosque qui cum femina concumbe- 
Tent, Satane opus adimplere fabulabatur. Atque 
ea de causa nuptias dissuadebat. Insuper eam 
quoque hominis partem, que superior esset, um- 
bilieoque tenus protenderetur, potestatis Christi 
creaturam: aus» an*em consequerentur umbilicum, 
en * ΦΡΏΒ esso contendebat. 


""2""A. 


quoque aliarum auctor heereseon, tanquam bla- 
sphemiis blasphemos superare contendat,a vini 
usu prorsus abstinendum esse docet. Diabolumque 
cum terra congressum, et exinde vitem mox enatam 
aserere non veretur: ita ut vitem mali daemonis 
malum opus affirmet: ignorans omnia que Deus 
creavit esse bona, prout ejusdem divina vox alte- 
statur. Malum quidem est ebrietas, et rerum crea- 
tarum abusus ; nam 80] quoque caliginis auctor 
est iis, qui in ejus orbem recta oculorum aciem 
dirigunt : non tamen ea de causa lucidissimum hoc 
dici lumen aspernandum est. Aqua vitam rebus 
admotis largitur : eadem suffocare quoque solet. 
Ignis itidem calefacit atque urit. Gladins multis in 
rebus conducibiles est: at idem homicidia perpe- 
trat. Sio se habent cetera quoque omnia, quibus 
humana vitat constat. Quin earum. etiam virtutum 
que regine dicuntur, usus ipse medio neutiquam 
caret. Si quis ergo res hujusmodi ex hominum 
usu auferat,sclo contrarietatis concureu permotus, 
is efficiet, ut earum rerum sine quibus vita nostra 
ingrata el acerba futura sit, nulle .supersinl. 
Multis vero etiam vel mica panis mortem attulit. 
At fieri tamen nullo modo potest, ut pane carea- 
mus, qui tanquam res omnium esolidissima, cor 
hominis confirmat, quemadmodum et vinum, si 
opportune moderateque bibatur, nec illum σωφρο- 
σύνης seu temperantie craterem transiliat, aut se- 
cundum saltem non excedat, αὐταρχείας, sou suffi- 
cientie vulgo fertur, quo quidem bona corpori 
valetudo accedit animique pars rationalia sarta 
tecta fovetur. Quodque eo majus est, seipsum 
Christus viti discipulosque pslmitibus comparavit : 
Patri denique nomen agricole indidit. Quin et in 
nocte illa, qua tradebatur, accipiens panem refer- 
tumque vino calicem, οἱ utrumque benedicens, 
Novum nobis Testamentum tradidit; pane quidem 
in suum corpus, vino autem in eanguinem com- 
mutato. Hisque adeo ambobus nobis conjunctus, 
qui ab illo sumus appellationem sortiti, dies omnes 
nobiscum versatur, quemadmodum etiam pro- 
misit. Alque ila nostris quidem vel in hujusmodi 
mysieriis arcanis vini usus utilis et salutifer de- 
prehenditur. 

Severianus autem qui vinum et nuptiis exse- 


D cratur, indignum se prodit, etqui unquam in lucem 


productus sit,et qui calicem Domini sumat. Utraque 
enim Christus benedixit, nuptias quidem presen- 
tia, vinum autem ex aqua novo et inaudito mira- 
culo factum, Jam vero quid commune luci et tene- 
bris? Itemque Deo et demoni ut eum creationis 
compolem faciat? Hic enim universi creator, ille 
vero creulura censetur, eaque adeo, qus quia in 
lis qua acceperat, minime perseverasset, imo (e- 
IDerariis in oreatorem ausis insurrexisset, idcirec 
liam ex alto preceps deturbesa, τον exo xis eS 

ie caput et auctoret τῷ qve. 


perditionis ον XowNStS ἜΤ τ τς ἄν 


1283 NICET/E 


proles est, quicunque Deo et d:emoni nostri, quasi 
communi quudam dividundo, creationem impertit, 
marisque adeo cum femina congressum, opus Sa- 
tanicum appellat: qualis figmentorum hujusmodi 
auctor Severianus arguitur. 


CAP. XVIII. 
Oclava decima heresis, Tatiani. Hi baptizantur. 


Tatiani hereses aValentiniMarcionisque dogmati- 

bus aliene sunt.Imo hicillos impietate in plerisque 
superare contendens, Evangelium conscripsit, quod 
διὰ τεσσάρων, hoc est ex quatuor Evangelistis con- 
flatum vulgo appellatur: genealogiis accisis, non 
ceteris, quecunque Dominum ex semine Davidis 
Secundum carnem processisse commonstrant. Et 
quod ad seculorum quidem deliramenta pertinet, 
eadem ille cum Valentino sentiebat. Quod autem 
nuptias exsecraretur, et & rebus animatis vinoque 
abstineret, cum Saturnino et Severiano sentire 
deprehendebatur. Unde etiam eorum qui Encra- 
Ute, et Aquarii dicti sunt, dux et auctor fuit. 
Cum enim sacramenta ad sancta Ecclesie imita- 
tionem perageret, atque ila continentiam profite- 
retur, in saoramentis quidem aqua sola utebatur. 
Ceterum nuptiis injurius nulla illas in re a forni- 
calione differre dicebat. Adamum denique ipsum 
salvum esse inflciabatur. 


Hzreseos pr cedentis confutalio. 


Adversus Maroionem et illum subsecutos he- 
reticos scribens, eadem quoque in heresi cum 
ilio Tatianum fuisse dixi. Eadem autem sub- 
inde repetita narratio fastidium baud dubie parit : 
nec minus auribus ipsis molesta est. Neque vero 
ἃ reliquis impietatibus Tatiani alienum est, quod 
in mysticis sacris aqua uteretur: cum Dominus 
institutionem suam panis et vini oblatione defi- 
nierit, et ex ejusdem latere non aqua solum, sed 
sanguis etiam ita defluxeril, ut Deum nullatenus 
dedecuerit, posteaquam in Dei Patris manus spi- 
ritum commendavit. 

CAP. XIX. 

Nona, decima heresis, Encratitarum, seu Con. 

tinentium. Hi baptisantur. 

Encratitarum quoque, seu Continentium heresis, 
hereseos Tatiani fragmentum est. Duo autem 
principia bono Deo opposita proponunt, eidemque 
diabolum adversari dicunt : non quia ἃ bono ad 
malum deflexerat (quee catholice quidem Ecclesie 
sententia est), sed quia tantis viribus polleret, ut 
suo jure quidquid collibuissel, id ageret, neque 
Deo subditus obsequeretur.Scripturis autem utun- 
tur, quas Ándrem, Joannis et Thome Acta vulgo 
vocant: necnon quibusdam aliis apocryphis, iisque 
Veter?s Testamenti locis, qui potissimum arrident. 
Ceterum nuptias aperte diabolo ascribunt atque 
&b omnium animatorum esu abstinent, non conti- 


GHONIATJE 1984 


À nentiz gratia, ut alunt, sed quia metuunt, ne-eb.. 
animatorum esum condemnentur. Vinum porro 
non approbant: ipsum quoque diabolicum esse 
causati: alque illos qui eo utuntur, iniquos οἱ pec- 
eatores vocitant. In sacramentis denique sola aqua 
utuntur. 

Hareseos pracedentis confulatio. 


Encratite quoque seu Continentes, sicul. equus 
et mulus quibus non est intellectus, intemperanter 
in Deum insurgentes, illis tanquam in camo et 
freno constringentur, que adversus Valentini et 
Marcionis, necnon Apellis et Tatiani haereses a 
nobis adducta sunt. 
CAP. XX. 
Vicesima hzresis, Cataphrygum, qui et Montamiste, 
B et Tascodrugitze vocantur. Hi baptizantur. 
Cataphrygum heresis Phrygiam potissimum per- 
vagata est. Vetus autem Novumque Testamentum 
admittunt. Atque mortuorum resurrectionem 
confitentur. Ceterum Montano pseudopropheta 
quodam preceptore gloriantur: qui de seipso ita 
predicare solebat: Ego sum omnipotens Pater. 
Item : Non sum angelus, neque legatus, sed Deus 
ego, idemque Pater veni mundum servaturus. Pro- 
phetissas porro duas,Priscillam et Maximilleam asci- 
seunt: quarum Maxirmilla his uti verbis consue- 
verat : Post me propheta non erit, sed oonsumma- 
tio. Adhec desertum Phrygie locum, cui Pepuza 
nomen est, in honore habent: quo in looo civitas 
aliquando fuit,que nunc deleta est: quem colestis 
C Hierusalem speciem referre dicentes, in eo myste- 

ria Sua peragunt. lisdem porro Tascodrugitarum 
bac de causa nomen inditum est: τάσχος Phrygio 
idiomate paxillus, δροῦχος autem nasus dicitur, 
Solebant autem quo tempore Deum precabantur, 
naso medio supponere digitum,hoo nimirum signo 
86 ad justitiam ultro amplexandam paratos esse si- 
gnificantes. 


Hareseos praecedentis confutatio. 


Cum Dominus et Servator noster Jesus Christus 
in Evangeliis dixerit; Vos aulem nolite vocari Rabbi : 
unus est ením magister vester Christus**: cum etiam 
ex apostolis Paulo et Joanne, hic quidem aperte 
dicat, Omnis spirilus, qui. non confiletur Dominam 
Jesum Christum in. carne venisse ex Deo non est *: 

D ille autem pseudoapostolorum vaniloquia averse- 
tur, et pietatis alumnos veluti confirmet, ne ipso- 
rum doctrinis distrahantur atque ita prenuntiet ; 
Nam ejusmodi pseudoapostoli sunt. operarii subdoli, 
transfigurantes se 1n. apostolos Christi. Et mon mi- 
rum. Ipse enim. Satanas transfigurat se in angelum 
lucis!. Itemque alio loco precipiat, immutationem 
doctrine et fldei non esse admittendam : Sed licet 
105, aut angelus de celo evangelizet vobis prater- 
quam quod evangelizamus vobis, anathema sit *. 
Quis, queso, pietate tam imbecilli est, tamque 


* Matth. xi, 8. 9 If Joan. iv, 3. Ἢ Ml Cor. ir, 13 18, 5 Gal. 1, 8. 


1385 


THESAURI LIB. IV. 


1286 


facilia ad credendum omni verbo, ut ea sibi ver& Α locum proferunt, ubi sic habetur : Omnes enim filii 


ésse persuadeat, que a Montano docentur? Denique 
cum Christus Hebreis dixerit, Testimonium meum 
non est meum, sed Pater est, qui testimonium fert 
de me *, ne quis omnium Montanum vera dicere 
autumet, qui de seipso tesiimonium ferat : idque 
ejusmodi, ut non de rebus quibusdam mediocri- 
bus narrationem instituat, sed illum Patrem omni- 
potentem Servatoremque pronuntiet. 

Hic dubio procul interest maligno spiritu pree- 
tumidus, qui paulo post vaouus inventua est, 
quemadmodum etiam due ejusdem prophetisse. 
Cum enim nullum post 80 prophetam venturum, 
sed in foribus esse consummationem predivcant, 
falsa et per 8e reprehensioni obnoxia sese, dum 
Montano adheren!, ore proprio vaticinatas esse 
prodiderunt. Ille enim jampridem obierunt, atque 
inferorum tormentis exposite eunt; mundus au- 
tem durat et etiamnum proprie Dei, qui est super 
omnia, potestati subjaoet. 


CAP. XXI. 


Vwesima prima haeresis, Quintilianorum, Priscil- 
lianorum, Pepuxitarum et Artolytlarum. Hi ba- 
ptizantur. 


Quintiliani hi pseudoprophetissam, una cum 
Priscilla haereseos sue ducem jactant. Aiunt au- 
tem ipsarum unam in loco, qui Pepusa dicitur, 
dormisse, Christumque in somnis vidisse, mu- 
liebri habitu, stola splendida indutum, una secum 
versatum esse, et somnum cepisse, sapientiam de- 


niquesibi inspirasse ; alque revelasse quam sanctus (ἢ 


ille locugesset. Ceterum Veteri et Novo Testamento 
utuntur, mortaorumque resurrectionem admittunt. 
Mulieres autem in episcopos et presbyteros ab 
illis eliguntur. Aiunt enim, in Christo Jeau nec 
masculum, nec feminam esse. Artolyrite porro 
vooantur, quia panem et caseum suis ipsorum 
sacramentis adhibent: ἄρτος enim Grecis panis 
est, el τυρός caseus. Fertur insuper quiddam aliud 
magis impium apud illos fieri. Puerum enim ap- 
prime juvenem quodam die festo per omnes cor- 
poris partes subulis pungunt, tum ejus sanguine 
farinam pinsunt et subigunt, tandemque oblatione 
inde facta communicant. 


Hzreseos prxcedentis confutatio. 


Figuline ejusdem cum precedentibus hi quoque 
sunt, imo vero perversa illius sataniceque doctri- 
n& ac traditionis. Quia vero rerum immutatio et 
innovatio nunquam non heretiois arridet, eorum- 
que adeo, qus deteriora sunt, copiam insoientius 
sibi vindicant, his quoque vestigiis inherentes 
Artotyrite feminas οἰΐδ ad episcoporum presby- 
terorumque cathedras evehunt, alique illis per- 
mittunt, ut qua apud eos celebrantur mysteria, 
manibus attrectent. [n cujus rei assertionem Pauli 

* Joan. v, 31,32. * Gal. ii, 26 seqq. 

(46) Euseb. hist. lib. v, c. 22. Exod. xi. 


5 I Cor. xiv, 35. 


Dei estis per fidem in. Chrislo Jesu. Quicunque enim 
in Christo baptizati estis, Christum induislis. Nou 
est Judeus, nequa Graecus: mon est servus, neque 
liber, non est masculus, neque femina. Omnes enim 
vos unum estia in Ghristo Jesu. Si autem vos Christi, 
ergo semen Abrahae estis, secundum  promis-ionem 
haeredes *. At falso Paulum citare coarguuntur, qui 
his verbis nequaquam mulieribus ea pertrectare 
permitti!, que viris conveniunt: et ea imprimis, 
que mysleriis soatent vivamque docentis vocem 
requirunt: imo vero nos non amplius eub 
lege, tanquam pedagogo esse, sed ex fide justifl- . 
oari, Deique filios tam mares quum feminas esse 
docet atque predicat, universumque adeo genus 


B humanum, dummodo Christum lavacro baptisma- 


tis induerit, imprimie autem cum sic alio quodam 
loco exhoriatur: Mulieribus docere non permitto ; 
sed domi viros suos interrogeunl, si qua re sit opus ". 
Item, Vos ipsi judicate. Decet mulierem non vela. 
tam orare Deum *? Jam si nullo modo convenit, 
natureque legibus adversatur, ui femina reteoto 
capite oret(vir enim si comam nutriat, ignominia 
est illi, mulier autem ei comam nutriat, gloria est 
illi) quoniam coma illi velamenti loco data est, si 
mysteria tractet, denique ad altare Dei propius 
accedat, quantum soelus molitur ? 

Artotyrite autem et Deum, οἱ salutifera ejus 
precepta ignorantes, Christum et Paulum ocalum- 
niantur: illum quidem, quia muliebri habitu ad 
suarum prophetissarum unam accessisse, cum ea 
dormivisse, sapientiam denique et futurorum prie- 
notionem ei instilasse dicunt. Hunc vero, qui ma- 
gnus orbis praeco jure censetur, quia perversi di- 
vinorum ejus dogtaatum interpretes, feminis non 
secus atque viris sacra contrectanda permisiseo 
mentiuntur impudenter. 

Quod ad προσφοῤαν, hoo est. mysticam sacriflcii 
oblationem pertinet, quam illi celebrant, eam 
ipsam esse puto,quam vel ejus auctor, et impii 
sacri presul diabolus, tanquam maxime nefariam, 
detestetur. 


CAP. XXII. 


Vicesima secunda haresis, Tessaresdecalislurum seu 
Quarlodecimanorum.Hi unguento inunguntur. 


D |Reliquis ia rebus Quartodecimam prope fideles, 


in Pasche festo judeizant (46). Nec enim illud die 
Dominico celebrant, sed quocunque decimaquarta 
lune dies inciderit, boc legis oraculo freti, Male- 
dictug omnis, qui non faciet Pascba die decima 
quarta mensis, dicentesque Joannem apostolum et 
evangelistam auctorem fuiase, ut Pascha die lune 
decima quarta celebretur. Insuper apostolorum 
Aeclibus utuntur, qui erronei vulgo censentur. 
aliisque preeterea libris illegitimis, quos apoory- 
phos vulgus vocat. 

5 | Cor. zi, 13. 


12811 NIGETJE CHONIATA 1288 


Theodori Scutariote scholion. 


Honestum quoque puto, si Quartodecimani bapti- 
zentur. Quondoquidem ne presbyterum quidem ha- 
bent, qui baptismi sacramentum administret, ubi 
enim vel nomine solo episcopus? Quinetiam illorum 
sacerdotes, qui generis Judaici sunt, nec sacrificium 
&ec omnem Scripturam, nec omnia hagiographa ad- 
mittunl.. Joannis apostoli Evangelium et  intelli- 
gentes* uL omnes porro sanctorum momine dignantur. 
Opera rejiciunt. Sanctorum communionem nullam 
noverunt. Bogomilorum improbitatem  exsequuntur, 
et in ejusdem.) Si Tessaresdecaliste iidem sint cum 
illis, qui Telradilz seu Quaternarii dicuntur, ut aliis 
placet, multa, o Niceta, 1e illorum hareseos capita 
latent : quemadmodum ipse tum perspezi, cum in ho- 


rum librorum lectionem frequens incilissem, quo p 


tempore apud  Hellespontiacam Lampsacum | exsula- 
bam,quia scilicet. apostolorum Patrumque tradilio- 
nibus primas deferrem, et ez illarum praescripto res 
ecclesiasticas componendus et restituendas esse dice- 
rem, polius quam pro haretice ataxie seu. confu- 
sionis libidine. 

Hzreseos praecedentis con[utatio. 


Mosaicaquidem lege cavetur ut sub decimam quur- 
tam lune diem Pascha celebrent ii, qui ab Abra- 
bamo genus ducunt. Illud autem agni occisio erat, 
postiumque ex ejusdem sanguine perunctio, aique 
&zyma qua mane cum lactucis edebantur. Et stan- 
tes quidem recti cum baculis omnes, et calceos 
&deo coriaceos induti, his rebus simul magna cum 
diligentia utebantur. Ut merito maledictus Labe- 
retur et impius ; qui hanc institutionem antiquaret. 
Nos autem non agnum oeccidimus, sed in Christi 
commemorationem nostrique sanctificationem et 
purgationem, corpus et sanguinem Christi offeri- 
mus, sacrificium incruentum tractantes. Pascha- 
que nostrum eo ipso die preparare debemus, quo 
Christus e subterraneis inferorum latebris tan- 
quam sponsus dethalamo suo exsiliit : quo etiam 
tempore ex /Egypto revera profugimus,armatosque 
Satellites atque infestos demonas capite minutos,et 
viribus debilitatos evanuisse vidimus. Nam si appe- 
tente vespera quinte ferie pridie quam Christus ini- 
que in ligno suspeuderetur, sacramenta institutaet 
percepta sunt,certe προληπτιχόν,Β6 presumptivum» 


non autem πραγματιχόν,θου rei geste commemora- D 


tivum hujusmodi sacrificium fuit. Presumptivum 
quidem, mysterioque scatens, id voco, quod sub 
quinte ferie vesperam peractum est: nondum 
enim revera mortuus erat, resurrexeratve Chri. 
8tus. Pragmaticum vero seu rei ante geste com- 
memorativum, quod post passionem, sepulturam 
et resurrectionem celebratum est. Vere enim et 
reipsa tum mortuus, vere etre ipsa surrexit a 
mortuis Christus. Quamvis ergo utraque perce- 
ptio, nimirum  proleptica, seu presumptiva, el 


! Co]. ui, 9, 11, 12. 


"-Á 


sii vere inest), proprie tamen Pascha festum diei 
Dominica resurrectionis adjudicatur: eique po- 
tius, quam vespere quinte ferie nomen hujusmodi 
convenit, οἱ tanquam mutuo succedit. Caeterum, 
ut apertius explicem, unum et eumdem Christum 
presumptive et commemoralive mortuum esso et 
resurrexisse, presumptive quidem sub quinte 
ferie vesperam, cum divina mysteria instituta 
sunt, commemorative autem die resurrectionis 
ejusdem qus tertio post die facta est, exempli 
gratia in medium proferam illa, que in baptisma- 
tis regeneratione fiunt. Ibi enim qui redemptionis 
aqua lustrantur, vere sepeliuntur vereque reset 
gunt. Eo enim quod ter aqua lustramur, una cum 
Christo sepelimur, denuoque cum Christo iisdem 
lustrationibus resurgimus, ab illa veteri morlali- 
tate liberati, quam ex Adami lapsu contraxeramus. 
Hujusmodi porro mortificatio el resurrectio hand- 
quaquam pragmalica, sed mystica est. Pragmatica 
enim mortificatio tunc in nobis est, cum animae ἃ 
corpore separatio fit. Pragmatica item resurrectio 
lunc fiet cum tuba canens angelus mortuos e mo- 
numenlis excitabit. Nihilo minus mystica illa que 
triplici lustratione fit, mortificatio, queeque illam 
subsequitur, resurrectio, a nobis vera existimatur, 
et creditur; vique predita est, ab iis que oculis 
objiciuntur diversa, quemadmodum Paulus in Epi- 
Stola ad conterraneos meos Collenses his verbis 
theologice philosophatur : In quo et circumetsi eset, 
circumcisione non. manufacta, ἐπ exspoliatione cor- 
poris carnis, in circumcisione Christi, consepulti 
ei ín. baptismo : in. quo et. resurremistis per fidem 
operationis Dei qui suscitavit illum a mortuis ?. 

Proinde neque festum cum Judeis celebrandum, 
nec ad lunam decimam quartam studiosius atten- 
dendum est, sed tum demum Pascha celebrandum 
est, cum Servatoris nostri dies instat. 

Αἱ vero Tesesaresdecatite, seu Quartodecimanni, 
omcos duces secuti, Actusque apostolicos, qui ab 
ipsis probantur, non injuria in perditionis bara- 
thrum ceciderunt, quippe qui tenebras cum luce, 
hoc est cum apostolicis dogmatis,catholicisquetrza- 
ditionibus atque adeo ipsius Christi preceptis que 
terram omnem, quam lumine suo sol illustrat pet- 
vagata sunt erroneasillas traditiones commutarint, 
quas ipsi apocrypha vocant. 


CAP. XXIII. 


Vicesima tertia hxresis, Alogorum, seu Dei Verbum 
negantium. Hi unguntur. | 

Joannis Evangelium non admittunt Alogri, imo 

nec Ápocalypsin quidem, sed ea Cerinthi hesretici 

com-uenta esse aiunt, dubitantes et dicentes Chbri- 

stum in /Egyptum quidem profugisse, atque s 

fuga postliminio reversum Nazarethe habitasse, 


1230 


THESAURI LIB. IV. 


1290 


deinde baptizatum, et in solitudinem a apiritu ab- À sui sublimitate sermonis in medium idcirco pro- 


"ductum fuisse: indeque reversum predicare cc - 
pisse, ut ex aliorum evangelistaruz scriptis constat. 
Hujusmodi autem nihil Joannia Evangeliocontineri. 


Hareseos przcedentis confutatio. 


Demens revera, et expers rationis est Alogorum, 
de quibus hic agitur, haeresis, nec minus vanacum 
ipsa dubitatione dubitationis occasio ; neo enim in 
omnibus quatuor evangeliste consona inter so 
proferunt, sed ea quidem qus pro tempore gesta 
sunt queque Christi ad nos adventui coherent, ab 
omnibus citra ullum falsi vestigium conscribuntur, 
quod nimirum Dei Filius, ita volente qui est super 
omnia Patre, sanctoque Spiritu cooperante, in ter- 
ram descenderit : ubi carne Virginis e sanguini- 
bus mutuo accepta, passus in cruce, sepultusque 
git,et resurrexerit,denuo denique in colos ascende- 
rit. 

Ad miraculorum porro explicationem quod at- 
tinet, quamvis eodem illam omnes modo non 
tractaverint, quod tamen ab alio pretermissum 
est, id litteris alius exaravit, quodque idem hic 
silentio suppressit, id ab eo qui subsecutus est 
haudquaquam omissum, sed expressum et historie 
insertum est. Quod quidem divine providentie et 
administrationis opus haud dubie prestantissimum 
est. Si enim quatuor evangeliste in omnibus in- 
ler se consensissent, ii qui ad veritatis lumen ca- 
cutiunt illos convenisse, communique conspira- 
tione atque gophistico consensu ea confinxisse et 
conscripsisse objecissent, que nullo modo acci- 
dissent, nunc vere in illis concordia discors elu- 
cescit, similisque adeo est, ut ita dicam, Evange- 
liorum quaternio musico organo tetrachordo, quod 
Spiritus sanctus personat, modoque hec sulutari 
cantico; modo illa sono vocis ornatissimo homi- 
nibus, quotquot nondum prorsus obsurduerunt, 
percurrenda assumit, ita ut quoties Evangelium 
Joannis coleste voco, sepe autem facio ἀπήχημα 
quoddam, seu extremum resultantis vocis sonitum 
percipio, quo Dei gloria et harmonica firmamenti 
vox explicatur, que quidem miracula illa annun- 
tiat, que cum carne a verbo, et ejusdem cum 
illo nature Spiritu facta sunt : queque paterne 
manus appellatione designantur. Discipulus enim 


Deo charus viam tribus Evangelistis inviam et inao- D 


ceasam ingressus, ea Christi miracula exposuit, 
quacunque pretermitti non poterant, quin quo- 
quomodo tractarentur. Miraculorum enim suorum 
Christus discipulos quoque parlicipes gratis efTo- 
cit, illosque adeo iis que fecisset ipse, majora 
facluros esse pollicitus cst. Atquoa tribus quidem 
evangelistis satis superque tradita et exposita sunt 


posuit, quia verbum illud ζν erat, quod nullo 
modo recusari refutarive potest, jam hominum au- 
ribus intonuerat, et animis innotuerat. Quamvis 
enim vel his exacte traditia, perspicuaque theolo- 
gia expositis, indocti pessimique veritatis ewsti- 
matores hec verborum portenta : οὐχ ἦν, non erat ; 
ἦν ὅτε οὐχ ἦν, fuit tempus, quo non erat ; ὅμοιον, 

Bimilo ; ὁμοιούσιον, similis essentie ; ἧττον, minus, 

el χτιστὸν creatum, excogitarunt, et celera alia 

que ad confutationem manifestamque auctorum 
suorum derisionem libris editis circumferuntur. 

Papa | quam dissimilia de Christo dicerentur nisi 

Dominus per eum qui hec arcana revelavit, tan- 

quam de colo intonuisset, vocem suam Altissimus 

emisisset, dogmatum maxime divinorum fulgura 
multiplicasset, atque hereticos confudisset. Sed, 
ul videre est, non alia de causa Evangelium Joan- 
nis ab his Alogis improbatur, quam quia Dei Ver- 
bum non admittant, nec Deum, nec apud Deum 
esse, nec omnia per ipsum facta esse, con(iteantur, 
el praedicent. 

CAP. XXIV. 

Vicesima quarla hzresis, Adamianorum. Hi ungun- 
tur. At honestum quoque fuerit, si baptixentur. 
Adamiani Adamo quodam doctore usi ecclesias 

su88 in partibus inferioribus leves et angustas effi- 

ciebant quibus excalfaciendis ligna aecendebant, 
junuisque adstáre jubebant, qui virorum femina- 
rumque omnium, quos statim ab ingressu exui 
moris erat, vestimenta cuslodirent, atque ita 


C precibus et Scripturarum lectioni intendebant, 


virginitatis studio sese insolentius  efferentes. 
Quod si quis in flagitio deprehonderetur, eum 
mox foras ejectum Adamum dictitabant, qui de 
ligno comedissel. Ecclesiam enim suam paradisi 
nomine dignabantur. lidem preterea nuptias im- 
probabant. 


IHaveseos pracedenlis confutalio. 


Nec recte, nec pie pro Adami cum Eva concu- 
bitu ab Adamianis ligni degustatio exposita esf. 
Moses enim aliam fuisse arboris scientie ex ser» 
pentis suggestione perceptionem, alium Adami 
Eveque concubitum testatus est. Atque illam qui- 
dem in paradiso nefarie perpetratam ait, huno 
vero postea quam inde ejecti sunt, pelliceasque tu- 
nicas induerunt. Quod autem nuptias interdicupt, 
virginitatis simulatio meraque sine rebus verba 
sunt. Cum enim non sine magna turpitudinis nota, 
omni amictu deposito, alii aliorum mutuo fruantur 
aspectu, qui fleri potest, ut apud equos rerum 
eslimatores virginitatis amantes et studiosi judi- 
centur? Ceterum quantum illi scelus nefasqua 


committant, qui de industria volentesque nud ev- 
tur, et ea delegunt, que occultari natura yoY V 
vel ipsi generis humani progenitores oue E 
cum sibi ficulnea folia €wwwoetuxN, vAXSSER t 
ctum aversati, que pad ore Ss. wax. BENED. 
mum porro et eb ova xoedesie. quee 


illa, paucis aliquot exceptis. Colestem vero et 
propriam Christi generationem verbo ἦν erat, 
expressam statim ab initio tonitrus filius hic tan- 
quam fulguris impetus, in omnes orbis fines eja- 
culatus est, ut owtera quoque id genus, que ille 


PATROL. GR. CXXXIX. 


1291 NICET;E 


CHONIATJE 1292 


quodque calidum illum et ferventem zelum in Ada- A per canem, per anserem, ei per pinum jurabant, 


mianis augeat, hoc merito censeatur, quod cum in 
Ecclesiam vestibus induti, et cum pudore preces 
Deo fundere deberent, in hypocaustis οἱ caminis 
ignem accendant, ibique cum feminis conversan- 
tes, atque una cum illis psallentes, amoris pru- 
ritu inardescant, et. calido admodum mutuo con- 
oubitu fruantur. 
CAP. XXV. 
Vicesima quinta haeresis, Sampsgorum, qui et. Hel- 
cesa. Hi baplizantur. 

Sampsei vocantur, quasi puri Hebraica lingua ; 
Helcesei vero, ἃ quodam eorum doctore (47). Hzx- 
reseos porro dux et auctor illis fuit pseudopro- 
pheta quidam Judaeus, nomine Elxai, qui Trajani 
temporibus vixit. Is persalem, aquam, terram, 
panem, ccelum, etherem, et ventum jurare, divi- 
numque illis exhibere cultum jubebat. Ceterum 
continentie adversabatur, virginitatemque exosus, 
nubere cogebat. Sed et hypocrysin commendabat, 
in eaque nihil inesse peccati asserens, eos a pec- 
cato immunes esse addebat, qui ex necessitate, 
non ex conscientia tempore persecutionis idola 
venerati essent. Prophetas non admittebat. Amu- 
letorum vel monilium usum imperabat. Chris- 
tum creaturam esse, atque in Adamo formatum 
fuisse fabulabatur, cujus corpus pro suo arbitratu 
indueret, posteaque exueret. Spiritum sanctum 
fratrem ejus esse, atque eorum utrumque longitu- 
dine ad nonaginta sex milliaria, latitudine vero 
ad viginti quinque protendi asserebat. Huic porro 
frater erat, Iexeus nomine. Tandem ex eorum 
ganguine mulieres due Maltho et Malthana exorta 
sunt, quas non secus atque deas mente capti ve- 
nerabaniur, et si quo proficiscerentur, pulverem 
pedum earum, insuper et salivam, et sputa, bene- 
dictionis loco sibi sumebant. 


Hzreseos praxcedentis con[utatio. 


Adamianis hi, ad nuptias et virginitatem quod 
attinet, ex diametro repugnant, Utrique enim a 
mediocritate et recta ratione deflexeruni. Nuptias 
quidem Sampssei maximo in honore habent, cunoc- 
tosque jubent nubere. Αἱ virginitatem Adamia- 
ni summo studio prosequendam esse rati, eos 
odio prosequuntur, qui nuptias contrabunt, cum 
tamen honorande nuptie, nupliisque virginitas 
anteferenda sit. Utraque enim Deo grata sunt. 
Christus enim a virginitate non alienus, idemque 
nuptiarum auctor, Qui potest. capere, inquit, ca- 
piat 8. Item magna illa predicationis tuba Paulus, 
virginitati primogenia dans, aperte clamat. Dico 
aulem non nuplis el viduis, bonum est. illis, si. sic 
permaneant sicul et. ego : sed si mon contineant, nu- 
bant *. Eo autem quod per elementa jurant, mani- 
festos se gentium imitatores ostendunt. Illa enim 


elementorumque quaternionem ad. fidem diella anis 
astruendam proferebant. 

Quin et apud gentium deos e Styge (quem infe- 
rorum fontem esse fabulosa tradit antiquitas) 
&quam frigidissimam scaturire, verissimi quoti- 
dianis in colloquiis juramenti loco habebat. Nos 
autem Christo docente, neque per terram, neque 
per calum jurandum esse didicimus ; illam enim 
pedum Dei scabellum, hoc vero sedem esse idem 
testatus est. Jusjurandum autem nostrum esse vo- 
juit, Esl, est, non, non 39, Nugonum deaique deli- 
ria sunt, el eorum qui in seipsos divinam conci- 
tant iram, cum totum Christum corruptioni obne 
xium esse aiunt, qui ab Adamosit ortus, nec eum, 
quatenus Deus est, orecesserit, cum corpus ab ἐν 
dem exui, denuoque indui asserunt, non secu 
atque a nobis vestimenta, et a serpentibus lebe 
rides decurso temporis spatio solent. Unigenitus 
enim Dei Filius, cum sit Patri coeternus, uniusque 
et ejusdem cum illo nature, in ultimis temporibus, 
creata nostra natura divina increat» et pure per 
hypostasin unita, corpus quod assumpserat divini- 
tatis dignitatum, ipsa conjunctione, particeps effe- 
cit, nec illam ullo unquam tempore deposuit, ut 
quae eadem essel cum eo quod unixerat, imo vero, 
ut ita dicam, ὁμόθεος, hoc est Deo semper et in. 
dissolubili vinculo conjuncta, quemadmodum ma- 
gnus ille theologicis in rebus Gregorius auctor est. 
Ex quo fit, ut hypostasin illam que ex divinitate 
et humanitate conflata est, nunc quidem Christum, 

C item Deum et hominem, item Deum iposrnatum: 
nunc vero Deum duntaxat, et Filium hominis 
itemque hominem tantum nominemus. Nec tamen, 
cum Deum duntaxat dicimus, ab homine illumse- 
paramus, nec cum hominem tantum nominamos, 
illum ἃ divinitate sejungimus (idem enim totus 
Deus, et totus homo est), nec divinitatem qui- 
dem cum dicimus, illi qua humanitati propria 
sunt, nomina tribuimus (nec enim divinitatem 
passioni obnoxiam, aut creaiam dicimus), neque 
contra quoties ἃ nobis humanitatis mentio fit, 
eam divinitatis proprietatibus decoramus (ne 
enim humanitatem increatam dicimus), at si unius 
hyposiaseos mentio fiat, non ita, sed ingenue el 
Deum duntaxat, et hominem duntaxat, et otram- 

D que conjunctim Christum confitemur. Atque, que- 
madmodum Deus Verbum, antequam in cruce pt- 
terelur, carnem quam sibi conjunctione et com: 
mistione ineffabili conjuunxerat, differeatiss exper- 
tem reddiderat : ita immortalitatis quoque parti- 
cipem resurrectione sua reddidit, neque eb illa 
quoquo modo sejunctus est, neque uaquam se 
jungetur propter summam illam conjunetionem, 
duplieisque nature concursum, qui  oonfodi 
nullo modo possit. Ita in cruce pependit, et 


9 Matth. xix, 12. *ICor.vi, 8,9. !? Matth. v, 37. 


(47). Euseb. lib. vt, cap. 27. 


1293 


THESAURI LIB. IV. 


1994 


carne passus est: ita e monumento prodiit: ita A sit, contra certe quam Christi verba demonstrent, 


januis clausis a discipulis visus, eorumdemque 
digitis contrectatus est: ita in colos ascendit, et 
consessus paterni honore exceptus est: ita deni- 
que rursum venturus, et vivos cum incredulis 
judicaturus est. Ceterum, cum Doininus ipse di- 
cat : Omnis ergo qui confilebitur me coram hominibus, 
confitebor et ego cum coram Palre meo: qui au- 
lem negarit me coram hominibus, negabo et ego 
illum coram angelis Patris mei, qui in colis est. 11; 
itera ; Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus 
erit 13: qui fleri potest, ut Sampsei peccare ne- 
gentur, cum persecutionis tempore idolorum 
eultum permittunt? Mutuum enim cordis et lin- 
gue consensum esse oportet, atque illud quidem 
interius pietatem parturire, hanc vero eamdem 
coram iis profiteri, qui diversam ἃ nobis fldem 
amplectuntur, quod autem pio viro ita fsciendum 
git, verba illa que per prophetam Deus pronun- 
tiat attestantur. Populus hic labiis me honorat, 
cor aulem eorum longe esta me 18, Et Paulus, 
corde quidem credi, ore autem confessionem fleri 
auctor est. 

Insuper cum Spiritum sanctum Christi fratrem 
nominant, baud dubie nugantur, satanicumque 
mendacium proferunt. Fratres enim simili pror- 
sum modo a parentibus in rerum naturam pro- 
cedunt. At in Christo et Spiritu generationem et 
processum a Patre didicimus et predicamus. Atque 
Spiritus quidem substantia nullo modo mensu- 
rabilis est, ut que dimensiones omnes exsuperet, 
tanquam materia quedam qua materia formaque ca- 
real. Christusautem,quia carnem assumpsit, morta- 
lemque formam subiit, idcirco loco circumscri- 
ptus, necnon visui tactuique expositus est, ad 
justum denique etatis terminum pervenit : ita ta- 
men ut non omnibus punctis extenderetur. 

Quomodo enim in cruce mortuus aut in monu- 
mento, quod sibi ipsi Josephus lapide constru- 
xerat, sepultus fuisset, si ad Jugeris et stadii men- 
suram accrevisset, atque ad immensam fere lon- 
gitudinem, et longitudinem latitudini responden- 
tem protensus fuisset. 

Quia vero ipsas quoque mulieres gentili more 
deorum numero adscribebant, pulveremque pedum 
earum et salivam tanquam salutarem expetebant, 


quibus ita exclamat : Vz vobis, Phariszi hypocritz!: 
quibus verbis ingratam esse Doo hypocrisin in- 
dicat. 


CAP. XXVI. 


Vicesima sexta haresis, Theodotianorum. 
Hi baptizantur. 

Dyzantius quidam, nomine Theodotus, arte qui- 
dem coriarius, at Grecorum disciplinas ad un- 
guem ocallens his nomen imposuit, qui cujusdam 
persecutionis tempore carceribus detentus Chri- 
stum abneguvit. Qua de causa cum multorum con- 
viciis el opprobriis lacesseretur, inde aufugiens 
Romam profectus est, ubi cum etiam innotuisset, 
neo minoribus opprobriis appeteretur, Christum 
nudum et simplicem hominem esse profiteri copit, 
utique ut excusare factum suum posset, qui ho- 
minem, non Deum, abnegasset : hacque adeo apo- 
logia utebatur. Nam vel ipse Christus dicebat, 
Nunc aulem me quarilis interficere hominem qui 
veritatem loculus sum. vobis 18, ]|tem, Si quis ver- 
bum conira Filium hominis dixerit, remittetur ei 1*. 
Insuper apostoli quoque dicebant, Virum qui in- 
ter vos signis el prodigiis inclaruit 11, 


Hareseos pracedentis confulatio. 


Si Christus homo nudus simplexque sit, ado- 
ratores hominis haud dubie sumus ; quod si ho- 
minem adoremus, pejus quam antea deliramus, 
δὶ saltem olim quidem pre ignorantia cultum 
divinum elementis exhibebamus, que hactenus 
eodem se modo habuerunt, nunc vero dala opera 
et nobis conscii in homine, qui servare non pos- 
sit, spes nostras reponimus . Atque Christia- 
nismus in posterum manifesto cunctorum ludibrio 
exponetur una cum narrationibus illis multis , 
miris, omnino divinis que de ipso ocircumfe- 
runtur. 

Nee tamen interim nudus homo et simplex 
Christus est, sed Dei Filius, et Sermo per se 
subsistens, qui massam nostram assumpsit, et 
cum hominibus in corpore conversatus est. Cem- 
terum Christus, qui tanquam ex duplici natcra, 
non autem hypostasi compositus, hec in Evan- 
geliis ait: Nunc autem quaritis me interficere, ho- 
minem qui veritatem locutus sum vobis 18. Item: 


digni sunt, qui respuantur, atque bujus erroris et D Filius quidem hominis, secundum quod definitum 


imposture nomine omnium maxime ridiculi cen- 
seantur,tanquam cerebruin in calcaneis gestantes, 
et circa illa occupati, quecunque serpons ille de- 
spulor, et qui virulenta voce Evam appetiit, tan- 
demque condemnatus est, ut super pectus et ven- 
trem reperet, terreque pulvere vesceretur, anti- 
qua bypocrisi sua inter hos quoque introduxit : 


est, vadit; verumlamen v€ homini illi per quem 
tradelur 45, Christus, inquam, ita in Evangeliis 
dicere deprehenditur: Pater clarifica Filium tuum, 
ut et Filius tuus clarificet te *9. Item : Clarifica me 
claritate , quam habui prius quam mundus esset 
apud le *!. Item: Qui videt me, videt et Patrem. 
Item : Ego in Patre, et Patzr, ín me ?*, Illa ad hu- 


manitatem, heo ad divinitatem referenda swv*- 


quam quidem hypocrisin honore etiam dignam : - 
quandoquidem duplex erat, ratione quoque 


apud se reputant, ut que nulla prorsus in offensa 
M Matth. x, 32, 33. 12 Matth., xxiv, 13. 43 Isa, xxix, 43. Matth, χε. 5. 


!5 Joan. vin, 40, !* Luc. xi, 10. !! Actor. ir, 99, 18 Joan. viu, 40. !? Lis. παι Ὁ, 
3t Jbid. 5, 32 Ibid. 9, 10. 


A hk. 
SMSOCNASNNSR. CENE au 
Ὁ Xam. xw 


1295 


NICET/E CHONIAT/E 


12996 


plicis nature homo solum dicitur, et Filius Dei; À tiunt. Noetusenim patria Ephesius unumeteumdem 


item, Verbum Dei, et Dominus gloria. 

Ceterum hec verba, Qué dixerit verbum contra 
Filium hominis, remilletur ei ; blasphemanti autem in 
Spiritum sanctum non remilletur neque in hoc saeculo 
neque in [uturo ?*, sic accipienda sunt. Pharisei et 
Scribe cum stupenda Christi miracula coram in- 
tuerentur, cum illa Dei operibus accensere, in eum- 
que credere debuissent, a quo fiebant, invidia po- 
tius moti eum in Beelzebule principe dreemoniorum 
malos spiritus ejicere dicebant. Ipse vero illorum 
dementiam his dictis parabolicis prius arguens, 
Nemo potest vasa fortis ingressus in domum diripere, 
nisi prius fortem alliget **, quibus ne seipsum qui- 
dem daemones increpaturum,et corporibus humanis 
ejecturum fuisse significat, nisi tortem prius vin- 
xisset, nimirum demoniorum principem Beelzebu- 
lem : in quem demonia ejicere a sycophantis dice- 
balur; postea subjungit: Εἰ qui in. Spiritum san- 
ctum. blasphemaverit, non remissum iri; ei vero qui 
in Filium blasphemaverit, remissum iri 38. Nam cum 
esset ratione carnis assumpte compositus, carnis- 
que tanquam veli, ut ita dicam, intermedio nobis- 
cum versaretur, co fiebat ut nunc quidem lacryma- 
ret, Lazarum ἃ mortuis excitaturus, nunc vero 
super mare ambularet, mulierem profluvio sangui- 
nis laborantem sanaret: denique vitalem arefa- 
cte manui motum restitueret. Proinde par est, ut 
qui utraque cernunt, et que ad naturam divinam 
afecta erant,et qua abillo fiebant humanitus,nuno 
quidem ad ea que meliora sunt excitentur, Deum- 


que rerum hujusmodi effectorem cognoscant, nunc C 


vero hominem fuisse existiment, qui naturam factis 
obsignaverit. Qui ergo ad Verbum humana forma 
exutum accesserit, legibusque carnis acquieverit, 
ei blasphemia remittetur, eique parcet Dominus, 
quia in eo lapsus sit, quod aspectabile est, ct pro- 
pter carnem in ea se vitia demerserit, quibus caro 
obnoxia est. Si quis vero ad divipra miracula, et 
qua preter vulgi opinionem operatus est Domi- 
nus, clausis oculis conniveat, eaque &atanicis vir- 
tutibus adscribat,ei absurdum hoc scelus non con- 
donabitur, judicemque severum et immisericor- 
dem experletur, ipsum scilicet Spiritum, in quem 
pre ignavia, vel improbitate peccaverit. Loquitur 
aulem de iis, qui blasphemare Spiritum persevera- 


esse non sine blasphemia contendebat, qui Pater,ct 

Filius, et Spiritus sanctus dicitur, Patremque pas- 

sum asserere audebat. Cujus blasphemie ergo quo: 

ties objurgabatur, nihil se mali committere respon- 

debat, quia unum Deum noverat, qui natus,passus, 
et mortuus esset. Inquit enim, dicebat ille, Deus 
ad Mosem : Ego Deus primus, Ego el postea "". 
Item, Non habebis deos alienos ?*. Proinde si Chri- 
stusin mundum veniens natus est, idem prorsus est 
Pater,idem Filius, idem denique Deusunus,qui sem- 
per est, et nunc venil. In haereseos autem sua con- 
firmationem sacris e Litteris depromptam, haec pro- 
phetica detorquere conabatur : Ilic est Deus noster. 
el non zstimabitur alius, adversus eum. Hic adinie 

nit omnem viam disciplinz, posthac in lerris visu 
esi, et cum hominibus conversatus est. Item, | Non 
est Deus prater te 39. Cum ergo ἀνόητος hie, hoo 
est mente captus, Noetus hujuscemodi dogmata dis- 
seminaret, in exiremam tanüem absurditatem inci- 
dit, adeo ut seipsum Mosem, fratremque suum 
Aaronem diceret. 

Novatus autem, Ecclesias Itomanse presbyter, 
arrogantis spirita elatus, in errorem impegit. Nec 
enim illos qui persecutione grassante lapsi fue- 
rant postea paenitentes admittebat : nihil iis salutis 
relictum esse dicens, qui post baptismum peccas- 
sent. Denique quamvis eum Cornelius, qui Eccle- 
sie ltomane tunc temporis preerat, sepe cohorta- 
retur ut concito gradu ad Christianos Tyrennorum 
sevitia perculsos et labascentes se conferre?, eos- 
que tanquam sacerdos sacris concionibus confir- 
maret, nullo tamen modo id ut faceret, sdduci 
potuit, sed sese subducens delitescereque conatus, 
tandem hac impia crudelitatelaborans, ab Ecclesie 
quoque corpore secessit, Ceterum bujus haereseos 
seclatores noa tantum Novatiani, sed etiam Ca- 
thari, hoc est puri, nuncupantur. Idem eos quo- 
que aversabatur, qui post baptismum ad secundas 
nuptias convolabant, nec illos ad communionem 
admittebat. 


Hxreseos prxcedenlis confutatio. 
JElatis puerilis informatrices illo Salomonis vo- 


668 quibus ait, Vidi justum perditum in sua jashi- 
tía 9? ; item, Sunt viz,quc videntur homini rectz- 


verint, atque in hac opinionis perversitate vivis : 
 aiq p p D trema. lamen earum tendunt. ad mortem. 31, mirom 


excessorint. Quod si quis Domini cognitionem sit 
&deptus, eorum qua& in hoo mundo ignoravit, 
remissionem consequetur. Idem quoque sensus 
est hujus Actuum apostolicorum loci: Virum qui 
inter nos signis et miraculis inclarui 35, 

CAP. XXVII. 


" Vicesima seplima haresis, Noeti, οἱ Novali. Hi 
unguntur ; prasliteril autem, ut. Noetiani quidem 
baplisentur, Novaliani vero inungantur. 


Partim consentiunt hi duo inter 8e, partim dissen- 


in modum Novati sevitie et opinioni, qua veniam 
nullam admittit, consentanez sunt. Nam dum puri- 
tatis se quam par est amantiorem prestat eamque 
accuratius equo sectatur, minus advertit, quantam 
in crudelitatis barathrum se precipitet: exitium- 
que sibi ultro accersat : nec. secum reputat, nemi- 
nem esse, qui quod bonum est: ita sectetur, ul 
inde excidere nunquam possit, atque id ne sim- 
plici quidem angoelice nature que Deo assiaüt, 
perpetuo datum. Ad hecsi ab eo quod bonum est 


33 [,uc., xri, 10. ?* Marc. 111, 27. 35. Matth. xir, 3l. 36 Act, 11, 29, Ὁ Exod. rn, 0. 88 Exod xz, 3. 


Eccli. xxxvi, 5. ?? Eccl. vr, 16. 5! Prov. xiv. 12, 


1297 


THESAURI LIB. IV. 


1298 


non deflexissemus, opus haudquaquam fuisse, αἱ A tum sanctum, naturam quidem unam, divinitatem 


Deus Verbum ad nosassumpta carne descenderet. Αἱ 
vero, quia vitam mutationiobnoxiam sortitushomo 
est, et non secus atque trutina lances in utrumque 
Jatus vergit οἱ movetur, idcirco neque angelus, 
neque homo (cum Spiritus sint ministerio addicti), 
sed Dominus ipse venit, ut salvos nos faceret. 
Quid ergo Novatum movebat, ut eos non admit- 
teret, qui post baptismum  peccassent ? au! perse- 
cutionis temporo lapsos aversaretur ? Prorsus 
ignoro : nisi quis hujusmodi contentionem, homi- 
nis persuasionem rationis expertem dicere malit, 
queque ad puritatem nullo modo quemquam dedu- 
cere queat. Ex quibus enim, queso, dictis evan- 
gelicis ore Dei prolatis, vel eliam apostolicis con- 


Blitutionibus Novalus hic tantam severitatem hau- B 


sit ? Nonne Dominus fletum Petri, ab eo abnegatus, 
admisit ? nonne eumdem apostolorum corypheum 
fratri septuagies peccata esse rer;ittenda docuit ? 
Nonne Paulus Corinthium illum qui novercam 
constupraverat venia post lacrymas dignum esse 
censuit? eumdemque reliquo Ecclesie coetui re- 
stituit ? 

Quanta vero socordia falsaque puritatis opinione 
Jaboret Novatus hic, vel ex eo arguitur, quod iis, 
qui ad secundas convolant nuptias, communicare 
nolit, quamvis Paulus aperte dicat : Volo etiam 
ut juvenes vidue nubant! Idem quid de Noeto 
sentiendum est, qui injustitiam in altum locutus 
est, et posuit os in celum, cum presertim Patrem, 


Filium et Spiritum, blasphemus ille unum eum- C 


demque vocet! Quamvis enim dispensationis myste- 
rium admiltat, incarnationem Dei praedicet, Evan- 
gelium evolvat, queque in eo continentur omnia 
percurrat, corde tamen et labiis ea se fugere,atque 
in contrariam sententiam pedibus ire manifeste 
prodit. Euntes enim, inquit Christus, docete omnes 
gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et 
Spiritus sancti *, Videns quemadmodum tres unius 
divinitatis hypostases explicantur ? Item ex eo 
quod alio idem in loco ait : Pater, clarifica Filium 
luum, ut Filius etiam tuus. clarificet te ?*. Item : 
Nunc aulem αὐ le venio. Item : Clurifica me clari- 
(ale, quam habui priusquam mundus | esset. apud 
te 33, Atque Dominus quidem ipse posteaquam 
assumptus esl in colum, seditque ad dexteram 
Patris, aperte indicavit aliam Patris esse, aliam 
Filii hypostasin. Imo ipsa quoque Patris et Filii 
significatio personarum dualitas est, qux schetica 
significatione, seu habituali et relativa effertur. 

Eo preterea quod Filius de Spiritu dixit : Petam 
a Palre,et alium Paracletum mittet. vobis, Spiri- 
(um veritatis, qui a Patre procedit 88. Item, Ille me 
clarificabil 35, tertiam quoque sancti Spiritus hypos- 
tasin indical. Male igitur, nec tanquam bona 


vero tribus distinctam personis in unam personam 
contrahere et coarctare, proque personarum diffe- 
renlia substantiam usurpare deprehenditur.Iusuper 
eo quod carnem a Patre assumptam, quemadmo- 
dum ἃ Filio,esque omnia, qure dispositionis erant, 
completa esse affirmat, evangelicis traditionibus 
perspicue repugnat. Joannes enim evangelista et 
theologus, In principio erat Verbum, et Verbum erat 
apud Deum ?', fülminauti v2ce exclamat. Et paulo 
post : Et Verbum caro factum est, et habitavit in no- 
bis **. Incorporeus quoque angelus Virginem ita in 
civitate Nazareth allocutus est : Spiritus sanclus 
superveniet in te,et virtus Altissimi obumbrabit tibi. 
]deoque quod ex te nascetur sanclum vocabitur Filius 
Dei 33. His Davidicum quoque vaticinium astipu- 
latur : Proplerea unxit te Deus, Deus (tuus, 
oleo laliliz: pra consortibus tuis 10. quemadmodum 
illa quoque Theantbropi seu Dei et hominis verba, 
Cum ipsum bibenl novum tn regno Patris mei. ltem: 
Aseendc ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum 
meum οἱ Deum vestrum *!, Item : Noli me tangere, 
nondum enim ascendi ad Patrem meum **, Qui- 
bus quidem omnibus pietatis alumnisicsentiendum 
esse discunt, ut tres personas in beata et. immor- 
tali divinitate intelligant, que in Patre, et Filio, 
et sanctissimo Spiritu cernitur, et colitur. 


CAP. XXVIII. 


Ficesima octava haeresis Sabellti. Hi baptizanlur, vel, 
ut quibusdam placet, inunguntur, 


Sabellius Libyca Pentapoli oriundus unam in 
Patre, Filio, et Spiritu sancto personam predica- 
bat, eumdem 0886 Palrem asserens, qui et Filius, 
et Spiritus sanctus esset : ita utin una persona 
tres significationes, quemadmodum in eodem quo: 
que homine corpus,anima, et epiritus deprehende- 
rentur. Atque in Veteri quidem Testamento tan- 
quam Patrem leges tulisse,in Novo tanquam Filium 
carnem aesumpeisse,apostolis autem tanquam Spi- 
ritum supervenisse:ita utcorporis quidem Pater,ut 
ita dicam, anime vero Filius, spiritus denique vi- 
cem,sanctus ille suppleret Spiritus: vel tanquam 
in sole, cujus una persona est, tres actiones elu- 
cescerent, nimirum illuminativa, calefactiva, ipsa- 
que figura,qua in orbem circumdueitur ; atque ca- 


D jefaciiva quidem actio Spiritus : illuminativa, Fi- 


lius : totius denique persone figura, Pater esaet. 
Filium addebat, tanquam radium, aliquando mis- 
sum esse, imo potius Patrem in specie Filii de- 
Bcendisse, qui ea exsecutus, qui ad evangelicam 
diepensationem pertinebant : tanquam Filius rur- 
sus in celum receptus esset, non secus atque ra» 
dius & sole missus ad ipsum denuo se recipit.Ss.- 
ctum deniqueSpiritum in hunc mundum, tang 9 9 


. e e. . . € 979. 
energiam, seu vim effectivam Patris missum. Q oe. 


δὰ eos et publiceet privsSa, qw WS NVNV A oes 


mente preditus ille,qui vulgo tamen Nóqco« quasi 
mente praeditus dicitur, Patrem, Filium, et Spiri- 


3? Matth. xxvi, 19. 38 Joan. xvi. 4. *?* Ibid. 5. 35 Joan. xv, 90. 
1, 1. 38 Ibid, 44. *? Luc. 1, 35. 10 Psal. xtiv, 8. *! Joan. xx, 17. 3.1. 


1292 


NICET/E CHONIAT/E 


1300 


foveri, et calefleri, votis ardentibus expeterent. A Prorsus enim conjuncta (et consequetur deinceps" 


Hareseos pra&cedentis confutatio. 


Que contra Noetum dicta aunt (48),cui Sabellius 
(ut ex hereseos similitudine perspicuum est) suam 
proditurus imperitiam adhesit, ad Sabellium quo- 
que confutandum sufficiunt. Ad ampliorem porro 
Sabellianorum heresoos confutationem hec quo- 
que superadjici possunt : Si unus idemque sit 
Pater et Filius, quenam, qu»so, nominum distin- 
ctionis ratio fuerit ? Nam qui fleri potest, ut qui 
alium non genuit, Pater, et quinullo prorsus modo 
genitus est, Filius appelletur ? Quia veroillum qui- 
dem genuisse, hunc autem genitum esse sacre at- 
testantur Littere, eo fit, ut per se subsistunt, et 
peculiari quodam nomine Pater et l'ilius vocentur, 
quia nimirum id quod generat, aliud esse videtur, 
ab eo quod generatur. Quin etiam beatus quoque 
Paulus ad Hebreos scribens ita de Filio inquit : 
Qui cum tn forma Dei esset, non rapinam arbitra- 
tus est se esse qualem Deo,sed seipsum exinanivit. 
[ormam servi accipiens *9. 

Proinde necesse est, ut is alius fuisse dicatur, 
qui in formaDei esset, alius contra, is cujus forina 
ea eral : nec unum quippiam idemque numero Pa- 
ter et Filius, sed propria peculiarique persona 
prediti esse dicantur, qui inter ee vicissim eadem 
in substantia considerandi sint. 

Alio loco Filius ex substantia paternase prodiisse 
ostendens, Ego, inquit, a Patre ezivi **. Qui ergo 
fieri poterit, quo minus alius sit ἃ Patre Filius, 
8i persone numerique ratio habeatur ? Nam quid- 
quid ab aliquo processit, ab eo revera diversum 
est, a quo processit. 

CAP. XXIX. 


Vicesima nona heresis Marcelli : 
tur. 


hi baptlixan- 


Galata Marcellus eodein modo, quo Sabellius, 
Trinitatem negavit:sed quamdam paterne divinita- 
tia ἔχτασιν, hoc est extensionem in Filium subiisse 
dicebat, quam Deum Verbum nominabat : que 
quidem post universe dispensationis consumma- 
lionem rejecta retractaque ad Deum denuo relis- 
set, a quo ante extensa fuerat. Sanctissimum au- 
tem Spiritum παρέχτασιν τῆς ἐχτάσεως, hoc est ex- 
tensionis extensionem, que apostolis obtigisset. 
Ut uno verbo absolvam, ille Trinitatem extendi et 
contrahi, pro dispensationis diversitate fabulaba- 
tur. 

Haresos pracedentis confulatio. 


Dogma!a hie quoque nullo modo admittenda 
probandave proponebat. Qui enit fleri potest, ut 
ὑπόστατον, hoo est per se subsistens Dei Verbum 
una cum assumpta carne assumptum, assidensque 
Deo et Patri, ἔχστασις, seu extensio paterne divini- 
tatis,rureumquead Deum Patrem contrahi dicatur ? 


ut Deus Pater carnem assumpseisse dicatur, pro- 
pler illam divinitatis ἔχτασιν, seu extensionem, 
quam Marcellus introduxit, una cum concorpore 
Verbi Dei denuo in eamdem contraclione, qu: ne- 
cessario consequeretur. Una enim. Verbi Dei etiam 
post assumptam carnem persona erat) : aut absque 
corpore ad Deum Patrem illa divinitatis extensio, 
qua in Christo erat, ad pristinam contractionem 
rediit : nec amplius erit Christus, sed nudus et 
simplex homo duntaxat,ut qui duarum naturarum 
prestantiorem exuerit.Patri denique Jesus quidam 
divinitatis expere assidebit : aut saltem implumium 
pullorum instar deturbabitur, divinitate ninm;irum 
priva!'us, qua gravitatem sublevet : nosque adn 


B egregie desipiemus,quo hominem,non autem Deum 


incarnatum adorabimus : quod quidem cunctas 
hereses impietate facile excedit. Nestorius enim, 
tametsi naturalem divinitatis et humanitatis con- 
junctionem negaret, unumque Christum duas in 
personas divideret,scheticam tamen, hoc est habi- 
tualem seu relativam copulam,etindivulsum Verbi 
ct Jesu. concursum fatebatur. Alii autem Davidi- 
cam vocem male intelligentes, qua inquit, In 
sole posuit. tabernaculum suum *, carnis depositio- 
nem invexerunt, Filiumque Verbum ad Deum Pa- 
trem cum sola divinitate ascendisse docuerunt. 
Qui autem ἃ Marcello stabant, in contrariam sen- 
tentiam, eamque deteriorem divertentes, Filii 
personam in Deum Pa!rem resolvebant. Verum enim 

vero cum blasphemi illi Spiritum ἐχτάσεως zzzéx- 

τασιν, hoo est exstensionis productionem esse 

aiunt, unam in sancta Trinitate personam mani- 

feste autumant ; hocque pacto divinis Scripturis 

et evangelicis dictis adversantur. Nam qui Éeri 
possit, ut is Filius et Verbum Dei vocetur, qui 
nullo modo apud illos ἐνυπόστατος est, seu per se 
substitit ; vel alius Spiritus Paracletus ὃ Hojus- 
modi certe assertiones dogmatibus Christi refra- 
gantur, qui ait : Euntes dccele omnes gentes, ba- 
ptizantes eos in. nominc Patris οἱ Filii, et Spíritus 
sancti *. Triplici enim nominum invocatione, et 
his verbis, Alius Paraclelus,tres designantur hypo- 
stases. Hanc porro heresin nihil aliud quam sen- 
sus humani sensum esse, vel ex eo constat, qvod 

hec quoque desolata, exstincta, et sub oblivionis 


D tenebras demersa sit. Is cnim qui profundum in- 


crepat, eique dicit, Desolare " : et hano et czete- 
ras haereses oblitteravit, quippe que plantatio 
essent quam Pater colestis nullo unquam tempore 
planteverit. 


CAP. XXX. - 
Tricesima heresis, Valentiorum. 


Valens quidam Arabs natione fuisse fertur, ex 
quo evenit, ut ejus hxresis in Baoathis pullulare. 


5 Philipp. 11, 6, 7. ** Joan. xvi, 28. 5 Psal. xvin, 6. * Matth. xxvri, 19, Isa. xtiv, 27, 


(48) S. Cyrilli in Evangelium Joannis. Eutbym. tit. x. 


1301 


THESAURI LIB. 1V. 


1302 


Sunt autem Bacatha Metrocomia, hoo est pri- A edidit multitudinem, /Egyptius genere, sanotissi- 


marium oppidum, ejus Philalphie, que in Arabia 
trans Jordanem sita est. Eadem itaque Valentii 
quoque de principiis οὐ potestatibus cum Archon- 
licis, Sethianis, et ceteris hujus farine sentiunt, 
Sunt autem omnes exsecli : precipuam enim in 
eo collocant operam, ut quam plurimos eunuchos 
habeant. Hominem autem quemcunque auis rili- 
bus et cerimoniis initiandum susceperint, nullis 
animalis vesci permittunt, quamdiu pudenda ha- 
buerit. Quibus ablatis persuaso jam vel etiam co- 
acto discipulo, libere tum, et ex animi sententia 
quidquid arriserit edere permittunt : quia jam, 
ut ipsi aiunt, a certamine liber et expeditus est. 
Nec ammplius eum in pathicam ibidinem ciborum 


mique martyris Leonide f(ilius fuit. Alexandrie 
commoratus est, ubi cum οἱ educatus et edoctus 
fuisset, Athenas quoque commigravit, ibique asgsi- 
duum se in gymnasiis auditorem prestitit. Tandem 
cum Graecorum disciplinas perdidicisset, ecclesia- 
sticis quoque degmatis animum exooluit. 


Ceterum Deciane persecutionis tempore multa 
hic propter fidei confessionem passus est : cum 
conviciis lacessitus mediam per urbem trabitur, 
tormentis objicitur, ludibrioque habetur. Ali- 
quando enim, ut memorie proditum est, eum ca- 
pite detonsum Greci in Serapei templi vestibulo 
constituerunt, id munerig3imponentes, ut palma- 
rum ramulos iis porrigeret, qui Serapin adoraturi 


deliciis despumaturum suspicantur. Neo hos dun- B eo ascenderent : quod quidem munus socerdotes 


tavat his afficiunt modis, sed et si quis transeun- 
tium ad eos divertat, illum intro revinctis a tergo 
manibus abripiunt, tumque vi pudendas partes 
exsecant. 


Hareseos prgcedentis confutatio. 


Exsecrandis heresibus accensenda videtur et 
illa, que Valentiorum est, quippe qua non solum 
principiis et potestatibus a Deo creatis totius hujus 
universitatis administrationem concredat : sed di- 
vinis etiam dogmatis refragetur. Illa enim ad legi- 
tímas nuptias exhortantia sic sanciunt : Crescite et 
multiplicamini, et replete terram *8. 

Valentii vero modis omnibus exsecrandi puden- 
dorum exsectionem, hoc est commune omnium 
exsitium, magnopere extollunt. Proinde si eorum 
deliramentis omnes forte fortuna subscriberent, 
hominibus haud dubie terra orbaretur, ferarum- 
que duntaxat habitationi pateret. Ceterum quam 
exsectio illa, qua ex bominibus eunuchi fiunt, 
laude sit indigna,Dominus in Evangeliis attestatus 
est, illam solam probans que propter regnum ce- 
lorum fleret : que quidem frenatis affectibus potius 
quam pudendis resecandis effici solet, 

Alioqui vero cum varic sunt affectuum species, 
corporeis idcirco cembinationibus haudquaquam 
cireumsoribuntur (quorum invitam abstinentiam 
insolentius sibi vindicant Valentii), sed avaritia 
quoque, invidia, ambitione. luxu,et caeteris hujus- 
modi constant, quibus ad nequitiam fenestra pan- 


ditur. Ut taceam miserorum exsectorum plerosque D 


longa die in ganeis deprehensos, ubi mulieribus 
preter naturam viros se preetarent : imo vero, ut 
118 dicam, muliebria paterentur ; aliisque tam pa- 
thice obsconitatibus addicti essent, ut viri jam 
pre asemiviris nulli prope viderentur. 


CAP. XXXI. 
Tricesima prima hzresis, Origenis. Πὶ unguniur. 


idolorum obire solebant. Ille vero correptis ra- 
mis, elatioro voce nihil aut veritus aut addubitana 
vociferabatur : Venite οἱ accipite, non idoli, sed 
Christi, ramum. Quibus verbis mox iniquitatis 
operarii commoti optionem proponunt, utrum de- 
monibus sacra facere, an vero corpus libidin 
JEthiopis cinedi prostituere nialit. 1116 oum tam 
sceleratum stuprum pati non posset, miserabili 
querelaque voce sacrificare se malle respondit : 
quod oum paulo post immutata sententia facere : 
detrectasset, illi prioribus promissis instantes, 
imposito manibus ejus thure, sacris id imponi fo- 
cis imperant. 

Quod cum fecisset, ob omnibus Christiani dog- 


C matis confessoribus et martyribus explosus, et 


Ecclesia ejectus est. Tandem cum tantum dedecus 
ferre non posset, Alexandria se in Palestinam con- 
tulit, ubi rogatus ab Hierosolymitano clero,ut con*- 
cionem aliquam haberet (siquidem ad presbytera- 
tus ordinem antequam sacriflcaret allectus fuerat) 
surrexit, et e tricesimo nono Psalmo hunc versum 
recitavit : Peccatlori autem dixit Deus, Ut quid tu 
exponis juslitlias meas, οἰ assumis testamentum me- 
um in ore tuo ** ἢ confestimque librum clausit et 
reddidit : atque in gemitus et lacrymas prorum- 
pens, omnibus ei collacrymantibus,guam se in se- 
dem recepit.Postea cum in familiaritatem venisset 
Aabrosii (59) cujusdam  Marcioniste, vel Sabel- 
liani, ut quibusdam placet, illi tandem persuasit, 
ut, heresi relicta, Ecclesie catholice  adhemre- 
sceret. Ille porro studiosus sacrarum Litterarum 
lector, Origenem rogavit, ut illas interpretaretur. 
Hic votis illius facturus satis apud Tyrum Phoni- 
cie, ut aiunt, per octo el viginti annos Bcripturis 
interpretandis operam navavit. Habrosio itaque ci- 
baria, notarios, et amanuenses, nco non chartas 
cum reliquis sumptibus suggerente, Origenes con- 


tinentia. vigilia et labore assiduis tandem contes 


opus, ot ad umbilicum perduxit,precipuam pa 
operam dedit, iis que Hexapla dicuetwux , το 7777 


Origenes, qui et. Adamantius cognomento dictus 
est, οἱ Commentator, ob commentariorum quos 


48 Gen. 1, 22, 28, 49 Pgal. xurx. 16. 
(49) Pro quo vulgus Ambrosius habet. 


1308 NICETAE CHONIAT/E 1304 


dictiones Hebraicas litteris Grecis una pagina ex- A Adamus, antequam peccaret, effigiem illam divi 
pressisset,unius enim loco duas, ut quee idemcon- — nam sartam tectam,hoc est omnibus integumenlis 
venireut, habebat, mox;tertiam vel potius secundam — nudam, solaque humana forma praditam, conser- 
paginam, nimirum duorum et septusginta Inter- — vabat. At vero posteaquam Domini precepta traas- 
pretum, subjunxit.Duos et septuaginta Interpretes — gressus est, eamdem illam formam perdidit, cum 
Aquilas, Aquilam Symmachus, Symmachum Theo- — primum scilicet corpus hoc anima subiit, quod 
dotion, atque ita demum quinta sequebatur versio. — quidem pellicearum tunicarum nomine sacris in 
Hoc modo Vetus omne Testamentum suis Hexaplis — Scripturis significatur, tum quia corpus hoc, quo 
complexus est. involvimur, resurrectionis illius die non resurget ; 

At vero tot talesque labores in explicandis Bi- sed humana tantum forma, qua Paulus forte vel 
bliis exantistos illud perniciosorum dogmatum Petrus dignoscitur, atque adeo extrinseca illa figu- 
corrollarium obscuravit. ra resurget, qua sub forma quaque comprenendi- 

Atque illum fortasse Deus dereliquerat, quod — tur. Porro subjectum ipsum, sive corpus, haud- 
eum van: glorie aureque populari aucupande — quaquam idem manebit : Seminatur enim  curpus 
plus equo addictum viderot : pro cujusstudio pri- — animale, inquit Apostolus, corpusque spirituale c- 
Stine sue, quamvis private vite insidiatus erat. 5, surgit **. Quapropter necesse est, ut resurrectie 
Nam cum nollet corporeis sensibus titillari, geni- ^ nem in sola forma futuram speremus, in subjecto 
talia sibi membra resecuerat : atque propriis,ut vero: non item. 


quidam volunt, manibus: ut alii, opera Elie cu- Ilec sunt que Origenes de animarum prazexsi- 
jusdam medici percelebris usus. stentia, ct resurrectione disseruit. 
Non desunt, qui nervum cremasterem, hoc est ldem ἀλληγορικῶς omnia explicare conatus est, 


eum, ex quo testiculi dependent, duntaxaLexse- paradisum, inquam, et aquas,tam quie infra,quam 
cuisse tradunt. Quidam apposito pharmaco partes quc supra firmamentum esse feruntur. 

illas exsiccasse arbitrantur. Alii medicam herbam Ut uno verbo absolvam, totam Scripturam per- 
reperisse malunt, cujus viribus spermatica vasa  vVerlit, futurique adeo seculi supplicium tempore 
marcescerent. Sed de his gactenus. Tunc porro Certo prebuit, locum illum Pauli apostoli maie in- 
sus virus hmreseos cum in plerosque alios, tum — telligens, quo ita scribitur, UÜniuscujusque opus 
in monachos, anachoretas, et eremitas /Egyptios — quale est ignis probabit, ipse autem quasi per ignem 
gpargere co»pit : imo vero primam fenestram Ario — servabitur 5), 

aperuit, ceterisque sceleratis, qui sunt Arium Alia insuper nonnulla nugatur, et deblatterat, 
gubsecuti. qua ne scribere quidem honestum mibi videtur. 

1. Ausus enim est asserere, quod Unigenitus C — lloc autem in summa dicendum est, Grigenem 
Patrem videre non possit: neque item Filium — in physicis theorematis, eorumque allegoriis, nec- 
Spiritus : neque Spiritum angeli, neque homo — non in tota morali disciplina doctorem omnibus 
angelos videre queat. acceplissimum accommodatiesimumque fuisse, at- 

2. Item, Filium dicebat non esse ex Patris sub- — que adeo eum, qui virtutum àclionibus se maxime 
slantia, sed modis omnibus alienum ab co, quia | omnium exerceret. Hujus enim exercitii studio vi- 
nimirum creatus sit, Filiusque per gratiam vo- tam usque adeo excolebat, ut pectus ejus, quem- 
celur. admodum aiunt prae nimia rei cujuscunque abi- 

3. Adhec animas hominibus antiquiores affir- mate continentia el abslinentia exciderit. At in 
mabat, que scilicet angeli aliquando potestatesque — Vera fide, iisque disciplinis, que majorem con- 
fuerint: tandem vero, cum peccassenl, in hoo  templationem, atque in primis theologicam, requi- 
corpus, tanquam in ergastulum demissas, ut hic runt, omnium quotquot illum praecesserunt, et 
primam condemnationem experirentur.Ex quo eve-  &secuti sunt, absurdissimum 80 prestitit. 
nit, ut Greci corpus δέμας dixerint, παρὰ τὸ δέδε- 
cQxt τὴν ψυχήν iv αὐτῷ (50), hoc cst, quod co 
tanquam viuculo anima coerceatur. Animam iidem ἢ  Sapientissimus Origenes Salomonis exhortatio- 
ψυχὴν appellarunt, διὰ τὸ ἄνωθεν ἐψυχέσθχι,, hoo — nem parvipendens, qua ita loquitur,In πα οφαὶθ 
est, quia coitus inspirata sit, quod quidem sibi — non deerit peccatum **, non. advertit se, dum uni- 
sacre testimonio pagine conlirmare videtur. Hoc — versam legis et gratie Scripturam pervestipat, in 
enim, Antequam humiliarer,ego peccavi 9, de ipsa. — absurdas cogitationes et opiniones inauditas pre- 
inquit ille, anima dictum est quippe quz in colo — cipitem incidisse, imo vero alicubi divinis dogma- 
pecoarit, antequam ín corpore humiliaretur. Item — tis impia et profana permiscuisse, quemadmodum 
iliud, Convertere, anima mca, in requiem tuam V, — ex iie que supra memoravimus cuivis volenti di- 
quippe qua rebus in hac vita bene gestis ad pri- scere licet. 
stinam requiem quasi postlimino redeat ; tum quia Nam qui fleri possit, ut creatus Dei Filius à 


5? Psal. cxviir, 67. 9! Pesal. cxiv, 7.  [ Cor. xv, ἀξ. V I Cor. i1, 43. δὲ Prov, x, 19. 


(50) Platonicum dogma de inferis vide apud Macr. lib. 1, in Somn. Scip. 


Haxreseos precedentis confutatio. 


1308 


THESAURI LIB. IV. 


1306 


catur, atque participatione Filius, quemadmodum A, lus, qui Tobie apparuit, et is, qui Virgini Ave 


prophele, reliquusque sanctorum catalogus? qui 
mutabili etiam nalura praeditus. et ἃ Dei natura 
alienus ? qui denique Deum minime videre dice- 
tur is, de quo Joannes evangelista clara voce ex- 
clamavit : In. principio erat Verbum, et Verbum erat 
apud Deum, el Deus erat Verbum 8 ; item : Unige- 
nitus Filius, qui est in sinu Patris. ille enarravil 99? 
Ipse quoque Christus ait: Ego in Paire, ei Peter 
in me V. Item : Qui videt me, videt et Patrem 55. 

Jam vero si cum Patre in principio erat, nullo 
modo crestura est. Creature enim ex nihilo facte, 
temporique subjeclee gunt. 

Cujus autem essentia caret, is principio creatus 
non est, sed ne natura quidem mutabili preditus 
est, siquidem in principio erat, ejusdemque cum 
Patre substantiz, divers: vero nequaquam. Quo- 
modo enim Unigenitus, quomodo etiam paternis 
et sinibus inseparabilis? Eum enim Pater apud se 
manere nunquam permisisset, qui diverse a se 
substantie fuisset, hic autem ejusdem cum Patre 
substantie est, natura immutabili praeditus, quem- 
admodum et ille. 

Qui fleri preterea potest, ut invisibilis sit Pater 
Filio, cujus hec verba leguntur : Nemo novit Pa- 
trem nisi Filius, ct is cui voluerit Filius revelare ὅ9, 
qui Patri cozternus est,nec ulli principio subjacet 
que resin causa est, quod ignoretur, nec 88- 
pectabilis sit. Jam qui fieri potest, αἱ se minime 
norit ipsum, qui aliis cognitionis auctor est? 

Quanam vero ratione ἃ Spiritu quoque sancto 
Filium minime videri quis contendat, cum sub- 
stantia sit, que solo intellectu percipitur, eaque 
infinita, si vires expendamus : substantia,inquam, 
temporibus et szculis immensa, qua abunde bona 
gibi insita largitur, is denique, quem omnia aibi 
expetunt, qui vitam ex prescripto virtutis insti- 
tuunt; ad quom etiam cuncta confugiunt, que 
sinclificatione indigent,is ex quo ceterorum omni- 
um perfectio dependet, is qui nulla in re deficit 
qui vitam suppeditat, qui additione non comple- 
tur, sed semper plenus ; nec minus quam Pater et 
Filius principio carens, et coclernus est, divina- 
que charismata dividit, et singulis pro dignitate 
tanquam Deus distribuit, prout vult : quod Petrus 
etiam iis attestalus est, que Sapphire dixit : Quid 


utique convenit vobis tentare Spiritum Domini ? D 


Non mentili estis hominibus, sed Deo 60, 

Ceterum angelos etiam divinam et ineffabilem 
super substantialis divinitatis pulchritudinem velut 
in speculo contemplari juxta proportionem prero- 
gative, quo inter illos est, et sanctificationis 
modum, quam a Spiritu sancto habent, nec homi- 
num oculos prorsus eífugere, testis est illa Abra- 
ham hospitalitas, testis hec Monoswi oratio, Morte 


dixit, Zacharieque concoepturam Elizabetham pro- 
nuntiavit ; ipse denique Christus testis, qui apo- 
8tolos his verbis increpavil : Sinite parvulos venire 
ad me. Angeli enim eorum semper vident [aciem 
Patris mei, qui est in celis 9. Item : Spiritus veri- 
tatis, quem mundus non. potest. accipere, quia non 
videt eum : quoniam apud νοὸς manet 9. Preeterrea 
per prophetam : Ego vobiscum sum, dicit Domi. 
nus **, ct Spiritus meus. 

Si quis etiam animas corporibus preexsistere 
dicat, easque angelorum el virtutum nominibus 
dignetur, angelos aufem in peccatum lapsos sup- 
plicii loco in hoc corpus missos esse,ut hic prinum 
judicium subeat, impium certe fuerit, et primi ho- 
minis creationi repugnans. Vetus enim eademque 
divina Scriptura nos docet, quemadmodum Ada- 
mus e limo formatus insufflationem divinam in fa- 
cie sua divinitus exceperit, que etiamnum ra- 
tionis et intellectus particeps anima dicitur a 
nobis. 

Origenes porro cum animarum preexsistentiam 
introducit, et, quod absurdissimum est, eas ange- 
los esse dicil, qui peccato lapsi fuerint, in hujus 
rei confirmationem hec Davidica proferens : Frius 
quam humiliarer, ego peccavi 9 ; item, Couvertere, 
anima mea, in requiem (uam 9, judicium demo- 
num introducit ante tempus, eosque supplicii loco 
in corpore introductos esse dicit, quod quidem 
judicium delerminavit Deus, ut Paulus apostolus 
ait, nec ulli tamen in huno usque diem intulit ; 
imo vero in mortuorum resurrectionem, totiusque 
mundi consummationem reservavit : quo etiam 
tempore demones in ignem exteriorem abibunt, 
qui eis eorumque prefecto preparatus est, eosquo 
adeo damnati homines comitabuntur, propter illa; 
qua in vita contra jus et equum admiserunt. 

Origenes ergo fabulatur, dum animas angelos 
esse peccato lapsos existimat, quarum substantia 
ex divina insufflatione dependeat. 

Qui fieri etiam potest, ut Christus corpus ex 
sanguinibus virgineis compactum, animamque ra- 
tionis et intellectus participem assumere dignatus 
sit, si anime pro demonibus peccato lapsis haben- 
de sint ? Christus, iuquam,qui in mundum idcirco 
venit, ut demonum imperium destrueret, commu- 
nemque generis humani salutem  procuraret. Illa 
porro animarum preexsistentia, quam introduci!, 
Grecorum fabulamenta redolet. 

Greci enim, animas prewoxsistere rati, eas pec- 
cato obnoxias esse dicebant, qua& cum alio modo 
delersis maculis et sordibus, quibus infloiebantur, 
expurgari, ad prietinamque puritatem redire non 
possent, idcirco corporibus infunderentur, quseque 


adeo expiatoriis virtutibus non abuterentux , se v- 
corporibus resolute pristinam puritatex* » W9**7 


δ8 ]bid. 9. 59 Matth. xt. 21. Pt 
9 Joan. xiv, 17, ** Jer. xrn, 11. 


moriemur, quia vidimus Dominum *! ; testis ange- 


95 Joan. 1. 1. V Ibid. 18. Joan. xiv, 10. 
xui 22. 53 Matth. xix, 14; xviu, 10. 


cxi. 1. 


$6 QeX. X4. 
δὸ Ὅλ. οι SS. 


1307 


NICET/E CHONIAT/E 


1308 


rumque nitorem denno reciperent, ceterisque ani- A — At vero curiosus hic homo, subtilitatisque stu- 


mis statim 8 reditu commiscerentur, qua corpori- 
bus nullo se modo conjunxissent, qua vero affe- 
cluum corruptioniobsequentes propriam dignitatem 
irritam et inutilem redderent, similesque speculo 
ge prestarent, a quo levor ille purus et pellucidus 
absil, e'e ubi primum ἃ corpore exirent, in chaos 
et Erebum praecipites darentur. 

Ilorum porro verborum, Prius quam  humilia- 
rer. ego peccavi : item, Convertere, anima mea, in 
requiem (uam hic est sensus, ut his verbis sei- 
psum vates commonefaciat, eaque in mentem re- 
vocet, que in Uriam scelerate admodum commi- 
gerat : bumiliationem seu abjectionem pro turpi de- 
decore, quod in eum inde redundaverat, illoque 
seditionis tumultu, quo eadem de causa ab Achi- 
lophele et Absalone fuerat impelitus, subsecuta 
denique ab imperio deturbatione, nacnon ignomi- 
niosa regiis ex edibus fuga, solitudinisque habi- 
tatione usurpans,quemadmodum alio etiam in loco 
psalleus Deo profitetur : Dixi, Confilebor adversum 
me injustitiam meam Domino 9? ; | item, Bonum 
est mihi, quod humiliaveris me, et per exilus aqua- 
rum demersi sunt oculi mei : quia non servavi legem 
fuam *5. Quibus omnibus promulgatio quadam οἱ 
recantatio continetur ejus quem anteactorum ma- 
lorum penitet, quique cum propria colloquitur 
anima et eam ad gratias agendas exhortatur, pro 
beneficiis, quee tum percepit, cum meritas penas 
eorum nomine non dedit, que in Deum contume- 


D 


diosus plus quam satis est, hec tuno clocutus - 
mihi videtur, cum ex Platonicis placitis, aliorum- 
que philosophorum, quorum lectione animum 
suum teneris ab annia excoluerat,contraria nosire 
fidei dogmata hausisset, et ad satiotatem bibisset. 
Idolorum enim genera duo uni eidemque anime 
ralionis participi Greci attexunt, quorum alterum 
illi ab eterno coheret, ab illisque divinum corpus 
et luminosum dicitur, alterum vero crassius, 
quod ex astrorum dispositione, ut aiunt, insitum 
eidem est. Atque huic secundo idolo nomen impo- 
nunt, animeque idolum rationis expers appellant, 
opinandi vi preditum, imaginalivum, sensitivum 
generationis appetens, necnon eorum qua gene- 
rationi subjiciuntur. Non enim uni eidemque ani- 
mi nature, unius contemplationem, primas notio- 
nes, exquisitas scientias, erroneas opiniones, 
eorum que sensibus objiciuntur apprehensiones, 
imaginativamque facultatem tribuunt, sed ei qui- 
dem parti, que rationis est parliceps, prestan- 
tiora, ei vero, qua ratione caret, ea que deteriora 
sunl assignant, non eo quidem animo, ul inde 
maculas ullas aut dedecus ullum diviniori natura 
irrogent, sed ut cum illa necessariis perfuncta fae- 
rit muneribus, haec ad ea se duntaxat convertat, 
que diviniora censebuntur, 

lloc igitur idolum, quod et crassius diximus, hic 
quidem ab anima rationis participe separari mini- 
me posse aiunt, at homine soluto nonnunquam 


liosius admiserat. Per requiem autem, illam quo- C prestantiorem illam, rationisque participem ani- 


que anims justi peregrinationem intelligere pos- 
sumus,qua quidem tristibus hujus muudi periculis 
libera subducitur, et corporis ἃ se tabernaculum, 
tanquam onus grave excutit, ut Paulus etiam ait : 
In hoc tabernaculo ingemiscimus gravati *? : item, 
Cupio dissolvi, et esse cum Christo ?0, 

Blasphemia non minore sequentia quoque sca- 
tent, quibus scilicet Adamum antequam Domini 
mandatum transgrederetur, imaginem Dei conser- 
vasse contendit, cujus nimirum anima nuda, nec 
ullis velamentis obducta esset, at in sola hominis 
forma conspiceretur. Transgresso autem mandato 
eamdem illam imaginem amisisse ait,cum nimirum 
anima corpus hoo induisset, quod per tunicas pel- 
liceas intelligit. Moses enim in Geneseos historia 


Deum sumpto limo hominem formasse,deinde ani- D 


mam eidem inspirasse scribit, qui cum mandatum 
transgressus esset, hec a Deo audiverit : Pulvis es, 
et in pulverem. reverleris ^!, nec ita multo post 
exsulare jussus sit, tandem vero exturbatus para- 
digo tunicas pelliceas induerit. 

jum qui fleri potest, ut is cui dictum est, 
Terva es, et in lerram abibis, sine corpore fuerit, 
ged idolum duntaxat corporea forma conspicuum 
anime ciroumjectum habuerit ? 


9! Pgal. xxxi, 5. ** Psal. cxvii, 71. 


xv, A4. 


69 11 Cor. 


v, ἃ. 


mam, cum luminosa figura, cumque parte rationis 

experte, ad propriam peculiaremque sortem sub- 
vehunt, nonnunquam vero sejuncta illa,quz raWonis 
expers est (quemadmodum de Hercule scribit Ho- 
merus) in Orco vel inter sidera collocant. 

Itaque Origenes, ut mea quidem fert sententia, 
cum animam idolo hujusmodi vestiisset, quod 
proprias actiones, sibique involutas circumferret, 
forc subjecit,ut una cum hoc illa resurgeret,futuro- 
que judirio subjiceretur, qua in re gentes prorsus 
imitatur, mortalis autem tactuique exposita caro 
deflueret, atque evanesceret. 

Ad cujus absurdi dogmatis confirmationem his 
Apostoli verbis abutebatur, Seminatur enim corpus 
animale, excitatur autem corpus spirituale ?* : quod 
quidem Apostoli verbum corporum resurrectionem 
haudquaquam subvertit. Nec enim verisimile 
est, ut is in ea sit sententia, qui Domini resurre- 
ctionem cum corpore gentes apud omnes promul- 
gat, ejusdemque nos forme participes fore predi- 
cit, qua ille fuit, cum a mortuis resurgeret. Sed 
corpus animale, inquit, illud est, quod affectibus 
et fluxui obnoxium est, quemadmodum alibi ho- 
minem animalein idem vocavit Apostolus eum, qui 
omnia ex animi ratiocinationibus metitur,nec rerum 
79 Philip. 1, 25. 


Ἢ Gen. 1). 19. ?* [ Cor. 


1309 


THESAURI BIB. IV. 


1310 


divinarum ullam meditatur, neo earum, que na- À quatuor in flumina, hoc est, precipuas virtutes. 


ture seriem transcenduni, iu quibus lamen se ani- 
mus exercere solet. 

Cujusmodi, quiso, sunt ea, qua levis hic et in- 
constans homo de eo tradebat, quod ad imaginem 
creatum est,quo tempore novam rerum divinarum 
interpretationem mol iebatur, eaque ad animi sni 
genga et concepliones tyrannice revooabat. Aliud 
enim Deum, aliud id quod ad imaginem effurma- 
tum est, aliud item similitudinem, aliud id quod 
ad similitudinem eífectum est esse statuebat. At. 
que primas quidem imagines et similitudines, Dei 
angelos aliasque virtutes esse dicebat : nos autem 
gecundos ab illis, ut minores illis, qui ad illorum 
gcilicet imaginem efformati simus. Deinde ad de- 
teriora deflectens imaginem invisibilis Dei unige- 
nitum Filium vocat, apostolica voce corrupta, nec 
eo adjecto, quod in illo mutationi obnoxium non 
est, nosque ad imaginem Dei, seu Filii unigeniti, 
factos esse scribit, quod impietate non caret. 

Ad Dei enim imaginem idcirco creati dicimur, 
quia ín nobis dominatur ratio, qua duce, artes a 
nobis invente aunt, virique adeo rerum divinarum 
cognitione celebres pleraque ad Dei gloriam, et 
magnificorum ejus operum laudem excogitarunt. 
Proinde, ut ex iis que a nobis dicta sunt perspi- 
cuum est, ejus participes sumus, quod ad imagi- 
nem effictum est,ejus vero quod ad similitudinem 
ii, qui virtute perfecti evaserunt : nullumque non 
moverunt lapidem, quandiu vixerunt, quin rerum 
cognitionem, qua converti possent ad Deum, con- 
sequerentur, eademque votis omnibus expeterent, 
que semper eodem se modo babere dicuntur: 
quos idcirco divina Scriptura deos Altissimique 
filios appellat, neque eodem quo ceteros nomine 
compellat, quos cum jumentis insipientibus con- 
fert : iisque similes evasisse clamat, qui male Do- 
minum calcibus impetant. 

Nec vero mirum, quod Origenes pleraque in 
Deum minus convenientia commentus el prolocu- 
tus, paradisum quoque et aquas, que tam infra, 
quam supra firmamentum esse dicuntur, allegori- 
ce exponat (hoc enim de illo non parvus pro- 
fessorum veritatis numerus asserit, nec aquascum 
nonnullis doctoribus Hebreis, tam priscis quam 
recentioribus, ad angelicos ordines refert : sed 


prudentiam, justitiam, fortitudinem, et temperan- 
tiam diduxerunt : ita ul Phison cum prudentia 
conferatur, qui omnem terram Evilat, hoc est ani- 
mam laboribus et angustiis oppressam, circuit : 
bec enim est llebraice dictionis  inlerpretatio 
quia nimirum labore prudentiam consequimur : 
qu: nihil est, quam collectio, et coacervatio, imo 
vero etiam cemulatio eorum,que honeste aliquando 
gesta sunt, vel etiamnum geruntur. 

Geon autem, qui /Ethiopie regionem circum 
alluit temperantie accommodatur, quae cupidam 
anime partem quodammodo consiringit et conti- 
net. nec in absurdas actiones diffluere sinit. 

Tigrim autem, qui ex adverso Assyriorum fluit, 
fortitudinis symbolum esse voluerunt,quia scilicet 
Tigri non absimilis est ille animi ardor, et con- 
stans eorum propositum, qui ex spiritus prescri- 
pto vitam instituunt. llli enim impavidi ea pene- 
trant, que aliis terrorem atferre videntur. 

Justitiam denique cum Euphrate conferunt, que 
nulla parte cireumscribitur, quemadmodum vir- 
tutes cetere; sed per omnes discurrit omnibus 
adest,omnes exornat,omnes amplexu suo fovet (51). 

Sed hec hactenus, quorum quidem narratio, ut 
opinor, auditoribus haud inutilis fuerit. 

Pauli porro locus, quo ait : Uniuscujusque opus 
quale est, ignis probabit ; dies enim  manifestabit, 
quia in igne revelatur ??, hoc sensu accipi potest. 
Heraclitus quidem philosophus elementum primum 
ignem esse statuons, etiamnum servari, et cetera 
servare dicebat, que nimirum contrariis inter 2e 
qualitatibus commista sunt, ita tamen celera ele- 
menta sui effusione supoeraturus aliquando esset : 
atque suis limitibus tanquam crateribus emissus, 
usque adeo efficaci qualitate sua intumesceret, 
ut omnia qu:e sunt in rerum natura depasturus et 
assumpturus esset (52). 

Apostolus autem de igne bujusmodi nequaquam 
verba facit : cum mundi pars, ipse quoque sil, et 
corruptioni universi ipsius obnoxius, nequo de 
illo quidem, cujus apud apostolorum columen Pe- 
trum his verbis mentio fit : Veniet dies Domini, 
ut fur in nocle : in qua celi cum magno impetu prie- 
Leribunt, elementa autem  &stuantia  dissolventur. 
Terra vero queque in ea. sunt. opera comburentur, 


gentium synagogis accommodat, que quidem sca- D Si ergo hac omnia solvantur quales esse nos opor- 


turientibus aquis similes in multijugas fides, et 
multifldas derivata ot effuse sunt, donec in unam 
synagogam Christi apparitione per angusta confra- 
gosaque loca fluentes coaluerunt, quemadmodum 
alii nihil ab historie Mosaice veritate aberrantes, 
naturam nostram cum paradiso,bonum autem nobis 
a Deo insitum cum fonte velut a paradiso scatu- 
riente et profluente contulerunt : bonumque ipsum 


18 [ Cor. 11, 13, ?* i1 Petr. rt, 10 seqq. 
(51) Aristot. in Ethicis ex Theognide. 


lel ín sanctis conversalionibus, et piis opera- 
tionibus, | exspeclantes, οἱ accelerantes — adven- 
tum diei Domini , in qua coli ardentes dis- 
solventur, οἱ elementa | asluantia — liquescent ^1? 
At vero ignem alium intelligit, qui scilicet gehen- 
ne quasi quedam portio fragmentumque sit, ad 
quem nos quoque tunc admovendi sumus, ut in eo 
purgati, vel dextre parti, vel sinistre accessss.- 


eS - 


(52) Hujus dogmatis meminit Ovidius Mexagy 1 : Esse quoque ín fatis rem ivo , o ote Veo» 


1311 


NIGET/E CHONIATJE 


4312 


mur. Vel ignis nomine Deum etiam ipsum intelli- A admoti fuerint, quicunque anima pura et pellucida 


gere possumus, qui lumen quoque dicitur, nec 
ignis appellationem dedignatur. Idem enim hic et 
nomiae caret, et nominibus abundat, pro habi- 
tuum nostrorum ratione appellationem subinde 
mutans.Quia enim animam purgat et candori pri- 
stino restituit, atque maculas inherentes eluit; 
quas ei vitium inusserat, idcirco lumen est et di- 
citur, quo lumine nihil quidquam luocidius splen- 
didiusque dici possit. Quia vero maleriam consu- 
mit, ignis idcirco dicitur, quemadmodum et alibi 
quia secat, dividit, et ad animse medullas pertin- 
git, ea de causa gladius el sermo acutus nuncupa- 
tur. Uniuscujusque ergo opus, quale fuerit, ignis 
probabit.In hoo quidem mundo aliorum probationi 


preditus erit, clarior ex ignis probatione factus, 
mercedem accepit qua vera auree ejus animse, 
aclionisque sincere, neo ulla delictorum labe con- 
spurcate, retributio est : quia nimirum Deo con- 
jungitur, ignemque divinum illum perfert? et puro 
illius immistus lumini, creatoris tandem beneficio 
Deus evadit. Manet enim opus ejus, quod superae- 
dificavit. Superedificavit autem in eo turres et pro. 
pugnacula, hoc est inexpugnabilia fidei dogmata, 
virtutum fastigia, ca, inquam, per que, tanquam 
per intermedios gradus, si quis e terra sursum 
ascendat, ipsum Deum videre possit. Hujusmodi 
muri, hujusmodi menia divina, haudquaquam 
flammis absumuntur, sed magis magisque firmar 


exponimur, ubi permultus error inest, permulta. p tur et servantur. Quod si quis fasciculum  stij 


que commissorum delictorum repensalio, atque 
opus quidem ipsum coronis plerumque vel suppli- 
ciis dignum est: amicorum tamen opem feren. 
tium consolatione disertique oratoris patrocinio 
persepe fit, ut judex ad misericordiam flectatur, 
eoque adducatur, ut sententiam immutet : illic au- 
tem quale est uniuscujusque opus ignis proba- 
bit. Nec enim judex circumveniri, nec tribunal 
muneribus corrumpi potest, et. simul atque pro- 
pius ad judicem quis accessit, igne quoque jam 
probatus est. Exactissima enim actionum probatio 
ab ipsius judicis natura dependet: Dies enim, in- 
quit, manifestabil, quod igne cuncta revelentur. 
Hec est precedentis dicti confirmalio. Quia enim 
nos igne universos judicatum iri dixit, ignis autem 
ille, qui vitium consumit, et in favillam convertit. 
ipse Deus est, ea de causa subjecit : Dies enim ma- 
nifestabil quod in igne cuncta revelantur. Diem 
Apostolus hoc loco pro s&culo futuro posuit : vel 
quia solis cursu non ita regitur, ut dies sit, cui 
mox vicissim succedat : vel quia si cum presenti 
vita conferatur, dies nocti similis est. Hoc ergo 
dies, inquit, manifestabit quod omnia fn igne reve- 
lantur. Ceteris enim judiciis antiquatis, omnique 
tormenti et inquisitionis genere longum valere 
jusso, operum nostrorum judicium coram solo Deo 
nobis superfuturum esse constat. Nullus enim illic 
- erit, qui rerum administrationem aliis ambitione 
extorqueat, aut judicia circumveniat, aut judicis 
voluntatem sibi conciliet, aut legem divinam etin- 


larum qua maleria facile absumitur, igneque con- 
flagrat (quemcunque intelligere velimus, ut meo ja- 
dicio malorum operum copiam) propria in anima 
gustaverit, simul ad ignem propius accesserit, 
conflagrationem ferre non poterit, proinde multa- 
bitur. Multam vero zie non ut quidam arbitrati 
sunt, pro materic conflagralione accipiendam pu- 
to, sed pro eo quod quis divini luminis particeps 
haudquaquam fiat, neque creatoris splendore di- 
gnus habeatur. Talis ergo vir multabitur, et ser- 
vabitur. Quibus in verbis inesse videlur contra- 
rietas. Nam si multe nomine privatio luminis, no- 
mineque salutis ejusdem luminis fruitio intel- 
ligi debeat, qui fieri poterit, ut eodem temporis 
momento idem homo multetur et salvus evadat ? 

Itaque sciendum est, salutis emphasin hoo loco 

aliam esse ab ea, que vulgo inolevit. Woo enim 

loco verbum servari haudquaquam salutem ypro- 

mereri significat, sed igne non absumi, aut confla- 
grare : quandoquidem adamantem quoque in igne 
servari dicimus nonnullaque animantia fornacibus 
&dmola servari quodammodo dicuntur, quoties 
ignis calorem perferunt, nec uruntur aut mutilan- 
tur. Proinde servatus in igne is quoque dici po- 
test, qui multatur, cum presertim sit immortali 
corpore proditus, quod nec incisionibus ullis, nec 
adustionibus obnoxium est. Quod autem hoo sen- 
su verbum servari capiatur, ex eo patet, quod sub- 
jecit Apostolus, Postquam enim dixit : Jpse aae 
servabitur, modum quoque addidit, his verbis, 


Bolubilem immuteL: Si cujus ergo opus manserit, D tanquam per ignem, neo enim, inquit, prestantiore 


quod  superzdificavit, mercedem — accipiet : δὶ 
cujus aulem opus arserit, wultabitur. Quemad- 
modum enim si nostrum hunc in ignem, qui sen- 
sibus est expositus, maleria quepiam cum alia 
conjiciatur, que pura vereque aurea sit, magis 86 
magis in fornace splendescit : et quo elflcacior 
ignis est, eo etiain res in eum conjecta pelluvidior 
evadit. Si quid vero plumbi aut stanni parti- 
ceps in eumdem incidat, materia deteriore assum- 
pta pristinus ille inasse tumor imminuitur : ita 
etiam poateaquam homines simul omnes igni di- 
vino et purgatorio, ipsi inquam Deo, propius 


salute, sed deteriore fruetur, ea nimirum, que fit 
per ignem. 

Origenes ergo hinc, ut dixi, arrepta occasione, 
animas pristino statui restituendas esse confirmat : 
dum supplicium illud, quod in sacris Evangeliis 
eternum dicitur, non minus atque gaudium perpe- 
ram interpretatur uperteque demonstrat fore, ut 
anime, qua peccato lapse materiem vitiorum sibi 
aggesserint, tantisper in igne maneant, dum vitio- 
rum guorum sordesabsumantur : quibus assumptis 
illa denuo servabuntur, posteaquam flammis exeo- 
cte et expurgaue fuerint, ita tamen ut vermis sine 


1313 


THESAURI LIB. IV. 


1314 


fine permaneat, neo gehenna exstinguatur, quem- Α negligenda case duxerunt, sed Antiochiam ad hano 


admodum Dominus in Evangeliis ait, ut hoc pacto 
stimuletur in posterum, refriceturque memoria 
divino humanitatis in animis, quee 8 perennibus 
hisce suppliciis liberate fuerint. 


CAP. XXXII. 
Tricesima secui.da, Pauli Samosaleni; hi unguntur. 


Paulus hic Samosatis, in Mesopotamia ortus, Àn- 
tioche magne prefuit post Demetrianum, deoi- 
munquintum ejus urbis episcopum : qui cum Ze- 
nobie obsequeretur, in absurdissimam  hzresin 
prolapsus est. Que porro de Zenobia circumferun- 
tur, ita se habent. Quo tempore Galienus Valeriani 
filius Romanis imperabat, Macrinus in eum insur- 
rexit. Odennathus autem Palmyrie meliropoleos 
Arübim princeps Galienum juvabat : quapropter 
hic victoria parta, administrationem totius Orientis 
illi concredidit. 

Ceterum Odennatho, a domesticis caeso, nec ita 
multo post Galieno vita defuncto, successit in im- 
perium Claudius, quem cum Perse bello devicis. 
sent, Zenobiam Odennathi conjugem Syrie Phoni- 
cieque prefecerunt. Cum vero paulo post ipse 
quoque Claudius e vivis excessisset, Aurelianus 
imperator creatus contra Zenobiam exercitum mo- 
vit: eamque captivam abduxit. Huic ergo, quem- 
admodum diximus, etiamnum predicta loca re- 
genti cam Paulus obsequi vellet, ut qu» Judais- 
mum profiteretur, ipse quoque unum esse Deum 
docuit, qui pater, et Filius, et Spirilus sanctus 
unus idemque diceretur. Unus enim, inquit, Deus 
est, et Filius ejus in eo, quemadmodum in homine 
sermo. Ipse autem Sermo oum in terram venisset, 
habitavit in homine, qui Jesus dicebatur, comple- 
taque dispensatione, ascendit ad Patrem. Jesus 
vero Christus inferior est, qui ex Maria initium 
habuerit. 

Hujusmodi ergo Pauli dogma fuit, quod partim 
cum Noeto et Sabellio consentit, partim ab utro- 
que discordat : quandoquidem illi quoque inter se 
quadantenus dissenserunt. Eo enim quod unum 
Deum, quasi tribus distinctum personis asserunt, 
hitres inter se conveniunt: in hoc autem differunt 
quod Noetus quidem Patrem ipsum in forma et 
nomine passum esse dicit, Subellius autem ipsum 
quidem Patrem, at non ut Patrem, sed ut Filii 
persona indutum : Paulus denique non prorsus ut 
Patrem, sed ut Filium. 

Atque hec sunt, in quibus hic vel cum predictis 
heresiarchis concordat, vel ab iisdem dissentit. 
Aperte vero cum Artemone et Theodoro coriario 
consentit, qui Dominum Jesum Christum nudum 
et simplicem hominem perspicue tradunt. 

Qus oum ita se habere Ecclesiarum moderatores 
compertum exploratumque haberent,haudquaquam 


75 Gen. 1, 26. 
(53) Theodotus qui et Georgius mirificus. 


heresin e medio tollendam convenerunt. Concilio 
praeerant Theodorus (53), qui et Gregorius mirill- 
cus, Neocasariensis episcopus, Alhenodorus ejus 
frater, qui Ponticarum Ecclesiarum uni preerat, 
Firmilianus Neocasaree, qua in Cappadocia est, 
episcopus, Helenus Tarsi, Ioomas Iconii, Hyeme- 
neus, Hierosolymorum, Theotecnus Casaree, quao 
in Palestina est, Maximus Bostrorum, et Anatolius 
Laodicez, qux Syri» finitima est, episcopus ma- 
gnus autem ille Dionysius Alexandrinus pre senio 
interesse quidem non potuit, litteris tamen eos qui 
convenerunt, ad veritatis propugnationem exacuit. 

Coacta autem synodo Paulus inficias ire Jam 
paratus erat, cum Malachion, qui antea quidem 
BOphisticam artem exercuerat, postea vero presby- 
terii dignitate exornatus fuerat, dispulationem 
adversus illum instituit. Cumque hoo pacto detecta 
fraus ejus esset, qui Christum hominem divina pre 
ceteris gratia exornatum dicerel, e sacerdotum 
ceetu segregatus merito est. Quia vero ecclesiastici 
£e ei opposuerant, Aureliano tuno temporis impe- 
ranti hereses ejus patefecerunt, persuaseruntque, 
ut ub Ecclesia illum exturbaret. Quamvis enim ille 
idolorum cultui deditus esset, equum tamen exi- 
stimabat, ut qui ejusdem fidei consortibus contra- 
diceret, is ab eorum coetu, communi omnium cal- 
culo secluderetur. 


THEODORI SCUTARIOT/E SCHOLION. 


Scianl lectores hoc. Samosateno Paulo deposito, cle- 
ricorum et episcoporum, quos instituerat, nullum 
esse cum eo depositum. Sed quia omnes in sanctissi- 
morum Patrum nostrorum, a quibus ille depositus 
est, sententiam pedibus iverant, idcirco suis digni- 


tatibus singuli restituti sunt. 
Haxrescos praecedentis confulatio. 


Paulus Samosatenus terra erat neo bona, neo 
fertilis, nec divin: sementi accommoda,sed sentibus 
et tribulis horrida : nimirum dogmatis ab inculpata 
et orthodoxa fide nostra dissentaneis ? atque adeo, 
ut ita dicam, cloaca quepiam conum ejectans, 
quod in Dei Filium vel ipsi posteri ejacularentur. 
Ex boc enim cum Nestorius hausisset, atqne bibis- 
set, eum nudum et simplicem hominem esse, qui 
revera Deus erat, asseruit, ut explanatius in Ne- 
storiana dicemus historia. Paulus itaque Sabellio 


D et Noeto Ephesio consentanea professus, inanes 


cum illis voces eructat: Patremque, Filium, et 
Spiritum sanctum, ia unam eamdemque coarctat 
hypostasin, predivinamque naturam animali cui- 
piam trinomini similem (radit, cum tamen multis 
e Scripture locis eam triplici deflnitam hypostasin 
didicisset, atquo ex Veteri quidem "Testamento, 
ubi ait : Faciamus hominem ad imaginem el simili- 
tudinem. nostram 75: que Patris verba gv ἊΝ. 


eos, qui sua 6 substantia proecsserant, αὐτὸ 


1315 


NICET/E CHONIAT/E 


1316 


creatricis cum illo Dominiezque dignilatis parti- A ita scriptum est : Hic est. Deus nosler, el non zsli- 


cipes fuerant. Idem ubi ait : Ecce Adam factus. est, 
sicul unus ex nobis *?,sive utunusquisque nostrum, 
qui tres persona una in divinitate sumus. Quam- 
vis enim hoc ironice dictum sit, nullo tamen modo 
unicam personam significare potest. [tem ubi sic 
habet : Apparuit Abrahg Deus juxia quercum 
Mamblre. lespiciens aulem oculís suis vidil : εἰ ecce 
tres viri stelerunt. supra eum, el. intuitus. occurrit 
obviam illis : ct adoravit in terra, et dixit : Domine, 
δὲ inveni gratiam coram te, ne pratereas servum 
luum ?. Vident quomodo Scriptura testetur Deum 
apparuisse Abrahe, tres autem fuisse, qui ap- 
paruerint. Et quamvis ires essent, eum tamen 
cum uno esse collocutum, quod omnino ita factum 
est, ut una eademque tribus sub personis Divinitas 
cluceret. Quod si quis unum tantum Deum, duos- 
que angelos esse dicat, quomodo una cum Domino 
sedere ausi sunt? Item : Pluit Dominus super Sodo- 
ma et Gomorrha ignem δὲ sulphur a. Domino de 
c&lo?3. Item: Audi, lsrael, Dominus Deus tuus, 
Dominus unus esb "?. His certe verbis Dominus, 
Deus, itemque Dominus, hypostases : his autem; 
unus est, unain tribus Divinitas subindieatur. Qui- 
bus hao Davidica consentanea sunt: [n Deo laudabo 
Verbum, in Domino laudabo Sermonem 9». Item : 
In Deo speravi, non timebo quid faciat nihi homo *?!. 
Item : Imola Deo sacrificium laudis, et redde Αἰ- 
tissiino vola tua *?. 1lem : Invoca me in die tribula- 
lionis tux *'.. Item : Vivit Dominus, el. benedictus 
Dominus 9*, Item : Ezaltelur Deus salutis mex 3, 
Quibus hec addi possunt: Verbo Domini cati fir- 
mati sunt, et Spiritu oris ejus omnts virtus eorum "δ, 
Item : In lumine tuo videbimus lumen 88, id est, In 
Filio tuo. cognoscemus Spiritum sanctum. Per 
ipsum enim ea qua sunt de Spiritu sancto cogno- 
scenda, non minus quam ea qua de Patre, mani- 
festius cognovimns. Imo etiam in libro Jeremie 


C 


mabitur alius adversus eum 8' : quibus id quoque 
subjunxit, quod subsequitur: In lerrís visus cst, et 
cum hominibus conversatus est 88, Micheaus quoque 
ait : Et tu Bethlehem terra, Juda, ex te enim eziet 
dux qui reget. populum meum lsrael 9. Sed Daniel 
eliam ita. scribit : Aspiciebam in visione noclis, οἱ 
ecce cum nubibus cari quasi Filius hominis veniebat : 
el usque ad Autiquum dierum pervenit : et 1n. con- 
spectu ejus oblulerunt eum : et dedit ei potestatem, et 
honorem, et regnum, el omnes populi, tribus, et lin- 
gua servient ei : polestas ejus, poleslas aeterna, que 
non auferelur : οἱ imperium ejus non. corrumpe- 
tur 99, 

Verumenimverosi quis Testamentum Vetus e 
vat, prophetasque percurrat, triplici illa cherubia 
sanctificatione, et hujusmodi plerisque sanctam 
designari Triada videre possit, quemadmodum et 
hoc Davidico : Dixit Dominus Domino meo, Sede a 
dextris meis, donec ponum inimicos [uos scabellum 
pedum (uorum ?!*, Item, Tu es sacerdos in ceternum 
secundum ordinem Melchisedech **. Aaron. enim, et 
ejus consortes, animalium visceratione rem sa- 
cram fecerunt: pane autem et vino, solus omnium 
Melchisedech : qui Christi etiam atque initiationis 
mysteriorum ejus typus erat : cui Davides quoque 
sacerdolium «eternum vaticinatur. Ex nosiro au- 
tem, seu. Novo Testamento clariora, et majoris 
ponderis testimonia expiscari queat, quemadmo- 
dum ex Triadis supersubstantialis mysterio, quod 
per incarnatum Christi adventum illuxit. Jo 7pso 
enim quasilimine angelus Virgini dixit : Spiritus 
sanclus superveniet in te, el virtus Altissimi obum- 
brabit tibi 99 : quibus verbis divinitatem tribus hy- 
postasibus contentam subindicavit. Qui plura vo- 
let, ex aliis quoque, evangeliois dictis venari pote- 
terit, in quorum méntionem incidimusobiter, cum 
de Sabellii dogmatibus ageremus. 


CAP. XXXIII. 


Tricesima lertia haeresis, Manicheorum et Cubrico- ἢ 


rum ; πὶ baptizantur. 


Ii Acuanite tandem dicti sunt, propterea quod 
Acua quodam, e Mesopotamia oriundo, impure 
hujus hereseos doctores usi sunt. Manichei vero 
et Cubrici ab antiquo denominsti sunt, nimirum a 
Manete Persa, qui Cubricus an!ea vocabatur sibi- 
que postea Manetis nomen indiderat. Ceterum hac 
voce Manes Babyloniorum idiomate vos, vel, ut 
quidam volunt, dialecticus designatur. Paracletum 
porro se ipsum miser hic Manes vocabat, Chri- 
stumque sola phantasia, seu simulatione, appa- 
ruisse, atque passum esse docebat. Insuper prin- 


?* Gen. 11, 25. 7? Gen. xvin, 1 seqq. 


xLix, dá. "Ibid. 15. δ. Psal. xvit, δ Ibid. 
6. 9 [bid 38. * Mich. v, 2. *' Dan. vit, 13, 14. 
55. 


33 (jen, xix, 
96 P.al. xxxii, 6. 


Περὶ Μανιχαίω; τῶν χαὶ Κουδρ ἔχων (α). 


Οὗτοι ᾿Αχουανῖται μὲν ὕστερον ἐκλήθησαν, διότι 
᾿Αχκούαν οὕτω καλούμενόν τινα ἐχ τῆς μέσνς τῶν 
ποταμῶν ὁρμώμενον ὑφηγητὴν ἔχοντες — yup 
αἱρέσεως. Μανιχαῖοι δὲ xai Κούδριχοι ἄνωθεν ἀτ- 
μάσθησαν ἀπὸ Μανέντος Πέ5 σου" ἐχεῖνος γὰρ Ko» 
ὄρικος ἐχαλεῖτο πρότερον, εἶτα μετεχάλεσεν ἑαυτὸν 
Μανέντα' δηλοῖ δὲ ὁ Μάνης τῇ Βαδυλωνίων γλώσσῃ 
τὸ σχεῦος͵ ἢ ὡς ἔνιοί φασι τὸν διδαχτιχὸν. Παρὰ- 
χλητον δὲ ξαυτὸν ἐἔχάλεσεν ὁ ἀθλιος Μάνης" καὶ τὸν 
Χριστὸν ἔφη δοχήσει μόνῃ xa! φανῆναι καὶ παθεῖν. 
Ηρὸς τούτοις εἰσηγήσατο δύο ἀρχὰς, πονηράν τε xai 
9 Psal]. Lv, 5, 11. 84 Ibid. δ5 Psal. 


δ᾽ Psal. xxxv, 10. ** Baruch. ut. 
cix, 1, ?* [bid. &. 9 Luc. 4, 


?* Deut. vi, 4. 


91" Psal. 


(a) Graece apud Malum Biblioth nov. tom. IV, part. rt, p. 110, 


1811 


THESAURI LIB. IV. 


1318 


ἀγαθήν" δύο γὰρ ὑποθέμενος ἀγεννήτου ; xai diólouc, A cipia duo, bonum et malum introduec^at. Positis 


Θεόν τε xal ὕλην, τὸν μὲν Θεὸν προσηγόρευσεν φῶς, 
τὴν δὲ ὕλην σχότος᾽ xai τὸ μὲν φῶς, ἀγαθόν: τὸ δὲ 
σχότος, xaxóv. Τὴν Παλαιὰν Διαθήχκην ἐδλασῳήμησε, 
xal τὸν ἐν αὐτῇ λαλύήσαντα, xal πάντας τοὺς προ- 
φήτας" ἡλίῳ xal σελήνῃ, xal ἄἅστροις θεοῖς προσχυ- 
γεῖν ἐπέτρεψε’ μετενσωματώσεις Ψυχῶν ἐδίδασκε" 
σαρχὸς ἀνάστασιν ἠρνήσατο. βοτάνας xal δένδρα 
καὶ ὕδωρ χαὶ τὰ λοιπὰ πάντα ἔμψυχα εἶναι ἀπεφή- 
vato' xal ἕτερα μυρία τοιαῦτα παρελήρησεν. Τελευ- 
ταῖον δὲ τὸν τρόπον τοῦτον πνεύματι χεπφωθεὶς 
οἰάσεως, xxl τοῖς αὐτὸν ἄγουσι δαίμοσι θαῤῥήσας, 
τὸν υἱὸν τοῦ βασιλέως Βερσῶν ἀσθενοῦντα θεραπεύειν 
ἐπηγγείλατο" xai δὴ προσήνεγχέ τινα τούτῳ θεῤα- 
πευτικὰ φάρμαχα' αὐτίχα δὲ τὸ μειράκιον ἐν ταῖς 
αὐτοῦ χερσὶ διεφώνησεν. Ὀργισθεὶς οὖν ὁ βασιλεὺς, 
εἷς φυλακὴν τοῦτον χατέχλεισε᾽ xal τότε μὲν χρή- 
ματα πλεῖστα τοῖς φύλαξι παρασχὼν, ἐξέφυγεν. 
Ὕστερον δὲ κατασχεθεὶς, ἐξεδάρη καλάμοις" χαὶ τὸ 
δέρμα τούτου πλησθὲν ἀχύρον ἐφυλάττετο ἐν Hep- 
σίδι" τιμῶντες δὲ αὐτὸν οἱ Μανιχαῖοι ἐπὶ καλάμων 
τὰς ἰδίας κοίτας ποιοῦνται. 

pellis paleis suffarcinata in Perside servabalur. 
nibus lectos suos insternunt. 


᾿Αντίῤῥησις. 


Τὴν ἀποστολιχὴν ῥῆσιν τὴν λέγουσαν ἐν ὁμοιώσει 
ἀνθρώπου φανῆναι τὸν Κύριον, xal σχήματι εὑρνθῆ- 
ναι ὡς ἄνθρωπον, οἱ Mavryatot χαχῶς ἐχλαδόμενοι, 
αἵρεσιν ἑαυτοῖς συνεστύίσαντο φάσχοντες, χατὰ φαν- 
τασίαν μόνην ὀφθῆναι χαὶ παθεῖν τὸν Χοιστόν. 
Ἡμεῖς 0b ὁ τῆς φυτείας Χριστοῦ λεὼς, τὸ ἐν ὁμοιώ- 
ματι ἀνθρώπου γενέσθαι xal σχήματι εὑρεθῆναι, 
οὕτω θεοσεδῶς νοεῖν ἐδιδάχθημεν, καὶ πιστεύομεν 
τι τὴν ἡμετέραν φύτιν προσλαδὼν καὶ ἴσος ἡμῖν 
ὥφθη x2i ὅμοιὸς ὡς μορφὴν δούλου λαδών, ἤτοι φύ- 
σιν ἀνθρώπου δεξάμενος, οὐ χατὰ ἀνθρωπίνην ἄχο- 
λουθίαν ἀλλὰ δίχα σπέρματος. Τὸ μὲν γάρ ἐκ γυναι- 
χὲς προελθεῖν, ἀνθρώπινον xal αὐτῷ τῷ Χοιστῷ 
ἴδιον: τὸ δὲ ἐκ παρθένου, ὑπὲρ ἄνθρωπον xxl μόνου 
Χριστοῦ. Εἰ γὰρ καὶ τὸ ἀνθρώπινον εἶδος εἴχε, καὶ 
ἀληθῶς αὐτὸ περιέχειτο, ἀλλ᾽ οὖν πλέον εἶχεν ἀν- 
θρώπου, τὸ μὴ ψιλὸν αὐτὸν εἶναι ἄνθρωπον, ἀλλ᾽ 
ἡνωμένον θεότητι" xal ἄλλως δὲ εἰπεῖν τὸ ὁμοίωμα 
xai τὸ σχῆμα, καὶ τὸ ἀμφίδολον τοῦ ἐπιῤῥήματος 
το, Ὡς ἄνθρωπος, δοχοῦσιν οἷον τῷ τῆς ἐνάνθρωπή- 
σεως λόγῳ λυμαίνεσθαι. Πλὴν οὐχ ὅμοιος ἀνθρώπῳ 
6 Κύριος γέγονεν, ἀλλ᾽ ἄνθρωπος τέλειος ὀὐδ᾽ ὥσ- 
πεὸ ἐν σκηνῇ δραματουργήσας τὸ σῶμα, χαὶ τὴν 
οἰκονομίαν ὑποχριθεὶς, ὑποδολιμαΐῖον προσωπεῖον τὸν 
ἄνθρωπον ἔξωθεν περιεδάλετο, οὔθ᾽ ὥσπερ αἱ κατὰ 
τῶν τοίχων διὰ χρωμάτων σχιαὶ, σχῆμα μόνον xal 
οὐ τὴν τοῦ ἀνθρώπου φύσιν προσείληφεν, ὡς μὴ χυ- 
ρίως εἶναι ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ὡς ἄνθρωπος φαίνεσθαι, 
Ταῦτα γὰρ ἡ ἐπιπόλαιος τοῦ ἀποτσολικοῦ λόγου ἔπι-- 
θολὴ ἐμφαίνει τοῖς μὴ εἰς τὸ βάθος ἐγκύπτουσιν. 

᾿Αλλ' οὐσιώσας ἐν ἑαυτῷ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, 


** Phil. ri, 7, 


enim duobus non genitis et eternis, Deo scilicet 
alque maleria. Deum quidem lumen, materiam 
autem tenebras appellabat. Atque lumen quidem 
bonum, tenebras autem malum. Vetus Testainen- 
tum, et eum qui locutus in illo,cum omnibus suis 
prophetis, blasphemus ille maledictus incessebat. 
Solem, lunam et astra, tanquam deos, adorare 
euadebat. Animarum a corporibus in corpora mi- 
grationes docebat. Carnis resurrectionem inficia- 
batur. Herbas, arbores, aquam, et caetera omnia 
habere contendebat : atque innumera hujusmodi 
alia deliramenta proponebat. Tandem autem arro- 
gantie spiritu elatus, demonum ἃ quibus subve- 
hebatur, auxilio fretus, se Persarum regis filium 
morbo laborantem, pristinz sanitati restituturum 
pollicitus est : eique adeo cum pharmaca morbo 
curando accommoda applicuisset,excontinenti puer 
in manibus ejus expiravit. Quocirca rex ira percitus 
in carceres illum conjecit : unde custodibus pecunia 
corruptis aufugit. Ad extremum autem compre- 
hensus, et arundinibus excoriatus est : ejusque 


Celerum in ejus honorem Manichaei super arundi- 


H2reseos praecedentis confutatio. 


Apostolicam vocem, quo Dominus in hominum 
similitudinem faclus, el. habitu inventus ut homo 98 
fuisse dicitur, Manicho»i male detorquentes, he- 
resin suam constituerunt, solaque phantasia, seu 


D simulatione, Christum apparuisse, et passum esse 


dixerunt. Nos autem, qui populus sumus, quem 
Christus plantavit, ipsum in similitudine hominis 
fuisse,et habitu inventum hoc sensu pie intelligere 
didicimus, ut et credimus, eum scilicet, assumpta 
nalura nostra,nobis equalem et similem apparuisse, 
ut qui servi formam accepisset, seu hominis natu- 
ram assumpsisset, nec eam quidem humana con- 
ditione, sed absque semine. Quod enim ex muliere 
processerit,humanum,id ipsique Christo proprium 
fuit. Quod vero ex virgine, id humana conditione 
prestantius, atpue propricm Christi solius exstitit. 
Etei enim humana forma vere praeditus erat, hoc 
tamen hominem superabat, quod homo simplex 
nudusve non esset, at divinitati conjunctus. Alio- 


D qui, ut ita dicam, similitudo, et habitus, et ad- 


verbii, ut homo, ambiguitas, incarnationis rationi 
velut officere videntur. Ceterum Dominus haud- 
quaquam similis homini, sed perfectus homo fuit : 
nec tanquam in proscenio fabulam acturus, corpus 
et dispensutionem conflngens,subdititiam hominis, 
personam exterius assumpsil, nec tanquam um- 
bre, que colorum adminiculo parietibus appin- 
guntur, habitum solum, nec item hominis natu- 
ram assumpsit, ita ut non proprie bomo fuerit, 
Bed ut homo apparuerit. (Η διὸ enim ApostoY sse 
in superflcie pre ae ferunt, ei qui profun & 9 * SS 


1319 NICET/E CHONIAT/E 1320 


perscrutentur.) [mo vero natura honünis ad suam A ἐτήρησε ταύτην ἐν τῇ πρὸς τὸ θεῖον ἀναχράσει 


ipsius substantiam applicata, eamdem cum divi- 
nitate commistam ita conservavil, ut neque 
cum illa confunderetur, neque commultaretur. 
Similitudinem porro quodummodo duplicem esse 
didicimus, altera cnim de re dicitur, que muta- 
tioni obnoxia est, altera vero de re, qua semper 
eadcm manet. Imagines enim, que ab exemplari 
processerunt, si inter se conferantur, similes : si 
cum exemplari, equales esse dicimus : at vero 
cum exemplari ita conferuntur, ut que mutationi 
sunt obnoxiz, quo nimirum et exemplaris et ima- 
ginis ralio diverea servetur : inter se vero, ut qua 
nullo commutari modo queant, ut nimirum exem- 
plaris quoque imagines permaneant. Beatus itaque 
Apostolus Deum homini similem dicit, ratione sub- 
Blantie, que nulli mntationi obnoxia est. Sed ha- 
bitu etiam inventum ut homiuem addit. Porro ha- 
bitus duplex intelligitur, nimirum fictitius et verus. 
Rectum enim hominis habitum esse dicimus, et 
Lic est verus: sed habitum Socratis aut Platonis 
ab hoc vel illo eorum, qui personas in prosceniis 
efüngunt, assumptum esse dicimus, quemadmo- 
 düm in fabulis seu comediis et tragediis, agendis 
antea moris erat : atque hic fictus et falsus habitus 
est. Hoc itaque loco habitus veritatem premon- 
strat. llabitu enim Dominus inventus est homo, 


ἀσύγχυτόν τε ἀναλλοίωτον. Διπλῆν δέ τινα τὴν 
ὁμοιότητα διδασχόμεθα᾽ τὴν μὲν, τὸ παρη) λχαγμένον 
ἔχουσαν" τὴν δὲ, τὴν ταυτότητα σώζουσαν. Τὰς μὲν 
γὰρ ἀπὸ τοῦ πρωτοτύπου προελθούσχς εἰχόνας, πρός 
2, » 4 4 ^ 
τὸ ἀλλήχας ὁμοίας εἶναί φαμεν καὶ πρὸς τὸ πρωτό- 
τυπον᾽ ἀλλὰ πρὸς μὲν τὸ πρωτότυπον, παρη λλαγμέ- 
νως, ὅπως δὴ xal ὁ τοῦ ἀρχετύπου λόγος, καὶ ὁ τῆς 
εἰκόνος σωθείη" πρὸς δὲ ἀλλήλας ἀπαραλλάκτως, 
ἵνα δὴ xal εἰχόνες τοῦ πρωτοτύπου μένειεν. Καὶ ὃ 
θεῖος τοίνυν ἀπόστολος ὅμοιόν φησὶ τῷ ἀνθρώπῳ τόν 
Θεὸν, κατὰ τὸ τῆς οὐσίας ἀπαράλλακτον ἀλλὰ xal 
τῷ σχήματι φησὶν εὑρεθῆναι αὐτὸν ὡς ἀνθριυπων. Τὸ 
δὲ σχῆμα διττὴν ἔχει τὴν ἔννοιαν, τὴν ὑ ποχριτὴν 
^ 4 4 4 v( M 4 -« 
δηλαδὴ, xai τὴν ἀληθινήν, "Ὄρθιον γὰρ τὸ τοῦ &- 
θρώπου σχῆμά φαμεν" τοῦτο δὲ ἀληθινόν. ᾿Αλλὰ κὰ 
τὸ σχῆμα λαθεῖν Σωχράτυυς ἤ [Ιλάτωνος τόνδε ἢ ἐχεῖ- 
νον τῶν ὑποχρινομένων ἐν ταῖς σχηναῖς τὰ πρόσωπα 
ὡς ἕν τοῖς δράμασιν πρῶτον ἐγίνετο’ τοῦτο δὲ τὸ 
σχῆμα πεπλασμένον ἐστὶ xal ψευδές, ᾿Ενταῦθα δὲ 
σγῖμα τὴν ἀλήθειαν ὑποδείχνυσι’ σχάματι γὰρ 
εὑξέθη ὁ Κύριος ἄνθρωπος, τουτέστιν αὐτῷ τῷ τοιῶσδε 
ἐσχηματισμένῃ ἀνθρωπίνη οὐσίᾳ' οὐ γὰρ τὴν οὐσίαν 
μόνην τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ ol«sla ὑποπσττάσε!: οὐσίω- 
4 M * 3 ^ 4 ? 
σε, τὴν δὲ μορφὴν fot τὸ ἐν αὐτῷ ἀνθρώπινον 
c ^^ XÀ À bd t. n) e l , -Y $ - 
χῆμα XAAotov ἔχων προῆλθε, xat οὐχ 0:0v ἡμεῖς, 
ἀλλὰ xxi οὐσίᾳ xal σχήματι εὑρέθη ὡς ἄνθρωπος. 


hoc est ipsa humana βυῤβίδηί,α, que tali habitu efformata erat: nec enim solam hominis substan- 
Liam in proprie  hypostaseos substantiam convertit, forma autem, seu humano habitu quem 
assumpserat, diverso, nec nostro assimili preditus processit, sed et substantia el habitu inventus est 


ut homo. 


Ceterum duo principia non esse, quorum alle- (; 


rum bonum, allerum malum sit, ut Manicheorum 
astruit impietas, hinc haud dubie perspicuum fiet. 
Donum et malum inter se contraria sunt, seque 
mutuo perimunt, nec simul consistere possunt, 
quemadmodum neque lux cum tenebris subsistere 
potest. Proinde horum unumquodque pars totius 
fulura est : et primum quidem horum unumquod- 
que non 8 toto solum, sed etiam ἃ totius parte 
circumscribetur. Quis enim contrariis, nimirum 
bono et malo, viam prtecludet ? nec. enim quis 
utrumque simul domo pedein efferre, conciliarique 
intor se dixerit : quandoquidem ne malum quidem, 
id est, ex quo pax oritur, quodque tantopere ἃ 
bono amatur : neque bonum vicissim bonum est, 
quod quidem malo benevolum se ostendit. Quod si 
quis aliorum cuique propriam sodem,quam commos 
rari possint, assignet, ille certe solus erit Deus, 
qui simul et semel assumpsit ea, que inter se vel 
maxime repugnabant. Proinde duorum alterum in 
his eveniat necesse est, nimirum aul ea inter se 
conveniant, seseque mutuo patiantur : vel ut me- 
dium aliquod intercedat, 100 bonum a malo se- 
cernaiur, sitque quasi septum aliquod transversum, 
quo alterum ab altero dirimatur: atque ita non 
jam duo, sed tria principia erunt, quorum unum 


D 


Ὅτ! δὲ οὐ δύο ἀρχαί sic: κατὰ τῶν Mawyalew 
ἀθεότητα, μία μὲν ἀγαθὴ, ἑτέρα δὲ πονηρὰ, ἐντεῦθεν 
εἰσόμεθα. ᾿ϊναντία εἰσὶν ἀλλήλοις τὸ ἀγαθὴν xxi τὸ 
πανηρόν" xai φθαρτιχὰ ἀλλήλων, xxi ἐν ἀλλήλοις, ἤ 
σὺν ἀλλήλοις οὐχ ὑφιστάμενα' ὥσπερ οὐδὲ τὸ ςῶς 
καὶ τὸ σχότος. ᾿ἕχαστον οὖν τούτων ἐν μέρει ἔστι 
τοῦ παντός. Καὶ πρῶτον μὲν περιγραφήσεται οὐχ 
ὑπὸ τοῦ παντὸς μόνον, ἀλλὰ χαὶ ὑπὸ μέρους τοῦ 
παντὸς τούτων ἕκαστον. πεετα τίς ὁ τὴν χώραν τοῖς 
ἐναντίοις, τῷ πονηρῷ δηλαδὴ xal τῷ ἀγαθῷ ἀποτε- 
μόμενος ; Οὐ γὰρ ἄν τις φήσειεν οἴχοθεν ἀμφότερα 
συνεναχθῆναι xal συμδιθασθῆνα!' ἐπεὶ οὐδὲ xax 
τὸ xaxóv ἐϊρήνην ἄγον xal φιλιούμενον τῷ ἀγεϑῷ, 
οὐδὲ ἀγαθὸν αὖθις τὸ ἄγαθον, φιλίως πρὸς τὸ xmv 
διακείμενον. Εἰ δ᾽ ἕτερος ὁ τούτων ἑκάστῳ τὴν d- 
χείαν τάξιν xai τὴν διατριθὴν ἀφορίσας, ἐχεῖνος ἄν 
εἴη μᾶλλον Θεὸς ὁ τὰ διεστῶτα συνεῖλη φώς. ᾿Ανάγχη 
δὲ xal δυοῖν θάτερον ἐπὶ τοῦτοις συμᾷαίνειν, 3 
συνάπτεσθαι χαὶ φέρειν ἀλληλα, ἤ εἶνοί τι μέσον 
διιστῶν τὸ ἀγαθὸν xal τὸ πονηρὸν, ὥσπερ τι δ:ά- 
φραγμὰ διεῖργον ἀπ᾽ ἀλλήλων ἀμφότερα' καὶ οὐχέτι 
λοιπὸν δύο, ἀλλὰ τρεὲς &pyal ἔσονται" xal τούτων 
τὸ ἕτερον ἄνάγχη, ἢ εἰρηνεύειν ὅπερ τὸ χαχὸν οὐ 
δύναται" τὸ γὰρ εἰρηνεύειν, οὐ xzxÓv: i μάχεσϑει, 
ὅπερ τὸ εἰρηνεῦον οὐ δυναται" μία τοίνυν ἀρχὴ ἂγαϑη 
πάσης καχίας ἀπηλλαγμένη. 


οοίογα velut in pace custodiat, necesse est : quod quidem a malo fieri nequit. Nem pacem custodire 


4841 


THESAURI LIB. IV. 


1323 


malum non est, Jam quod paci custodiende aptum est, id vero bellum movere pugnareque nequit. 
Quo fit, ut principium unum relinquatur, id bonum, et &b omni vitio liberum. 
El δὲ φήσουσι, xal πόθεν τὸ xaxbv ἔφυ ; ἀμήχανον — Quod si percontari velint, undenam malum oria- 


γὰρ ix τοῦ ἀγαθοῦ τὸ xaxóv εἰληφέναι τὴν γένεσιν, 
φαμὲν ὅτι τὸ χακὸν οὐδὲν ἕτερόν ἐστι, ἡ τοῦ ἀγαθοῦ 
στέρησις, καὶ ix τοῦ κατὰ φύσιν εἰς τὸ παρὰ φύσιν 
παρατροπή᾽ οὐδὲν γὰρ χαχὸν κατὰ φύσιν' πάντα 
γὰρ ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεὸς, λίαν εἰσὶ καλὰ, xa9' ὃ 
γεγόνασι. Μένοντα τοίνυν καθὼς ἔχτισται, καλὰ λίαν 
εἰσίν: ἐχουσίως δὲ ἀποφυγόντα ix τοῦ κατὰ φύσιν, 
xal ttc τὸ παρὰ φύσιν ἐλθόντα, ἐν τῷ καχῷ γίνονται- 
Κατὰ φύσιν μὲν οὖν πάντα δοῦλα xal ὑπήκοα τῷ 
δημιουργῷ" ὅταν δὲ ἐχουσίως τι τῶν χεισμάτων 
ἀφηνιάσῃ, καὶ παρήχοον τοῦ ποιήσαντος αὐτὸ γένη- 
ται, ἐν ἑαυτῷ συνέςτησεν τὴν xaxlav: dj γὰρ χαχία 
οὔτε οὐσία τις ἐστὶν, οὔτε οὐσίας ἰδίωμα, ἀλλὰ συμ- 
δεδηκός: ἤγουν ἐχούσιός τις παρατροπὴ ἔχ τοῦ 
χατὰ φύσιν εἰς τὸ παρὰ φύσιν, ὅπερ ἐστὶν dj ἅμαρ- 
vía. Ἢ oà ἁμαρτία τῆς αὐτεξουσίου τοῦ διτόδλου 
ἡνώμης εὔρεμα: χαχὸς οὖν ὁ διάδολος, οὐ xa0' ὅ 
γέγονεν, ἄγγελος γὰρ φωτεινότερος xai λαμπρότερος 
ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ ἔχτισται, αὐτεξούσιος, ὡς λογι- 
xóc* ἑχουσίως δὲ τῆς χατὰ φύσιν ἀρετῆς ἀπεφοί- 
17,06, καὶ ἐν τῷ ζόφῳ τῆς χαχίας ἐγένετο, Θεοῦ μα- 
χρυνθεὶς τοῦ μόνου ἀγαθοῦ xai ζωοποιοῦ" ἐξ αὐτοὺ 
γὰρ πᾶν ἀγαθὸν ἀγαθύνεται’ χαὶ χαθόσον ἐξ coto) 
ἐμαχρύνθη γνώμῃ, οὐ γὰρ τόπῳ, ἐν τῷ χαχῷ γέγο- 


γεν. 


tur (nec enim fleri ullo modo potest, αἱ 8 bono 
malum originem traxerit, malum nihil aliud, quam 
boni privationem esse dicimus, atque adeo eversio- 
nem ejus quod est nature consentaneum, in id 
quod est nature contrarium : siquidem nullum 
malum nature consentaneum. Omnia enim que- 
cunque fecit Deus, valde bona sunt, si creationis 
eorum habeatur ratio. Proinde si qualia creata 
sunt,talia maneant, vzlde bona sunt; at si ultro 
8 eo quod est nature consentaneum, ad id defi- 
eiant,quod nature repugnat, jam malo aocensen- 
tur. Natura igitur omnia rerum Opifici subjiciuntur 
atque parent. Cum vero creatura quepiam rebel- 
laverit, et Creatori suo minus inorigeram se pre- 
stiterit, sibi vitium ultro accersivit. Nam vitium 
neque substantia neque substantie proprietas ulla 
est, sed accidens, seu spontina quedam deflexio 
&b eo quod 68" nature consentaneum, ad id qucd 
nature repugnat: quod quidem peccoluimn est. 
Peccatum autem libere di&boli voluntatis inven- 
tum est. Proinde diabolus malus est, non quod 
talis creatus fuerit, angelus enim ]lucidissimus et 
clarissimus ἃ rerum omnium opi(ice Deo creatus 
est atque libero arbitrio preditus, quia nimirum 
rationis particeps : sponte vero 8 virtute nature 


consentanea descivit : et ad vitii caliginem transfugit : procul a Deo remotus, qui solus bonus et vivifl- . 
cus est. Ab ipso enim quidquid bonum est, id bene et benigne factuin est: et quatenus ab illo procul 
diverterit, voluntate (nam loco non item) ad malum defecit. 

Ματαιος τοίνυν ὁ Μάνης, xai σχότους φθεγγόμε- 5. Vanus itaque Manes est, et futilis, qui tenebris 


νος ἄξια, οἷς τὸ σχότος xal τὴν ὕλην αἴδια δοξάζει 
χαὶ Θεῷ σχναγέννητα᾽ χαίπερ ἀχούων Μωύσέως 
λέγοντος" Ἐν ἀρχῷ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν 
xal τὴν γῆν xil ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων τὰ πάντα γέ- 
qovt' xal ὡς ἅμα τὸ φῶς παρήχθη, xal τὸ σχότος 
ὑπεχώρησε. Καὶ γὰρ ὁ Σωφρονίσχου Σωχράτης, καὶ 
ὁ ᾿Αρίστωνος Πλάτων, xa! οἱ τούτων διάδοχοι, xal 
ἕτεροι πλεῖστοι, τῆσδε τῆς δοξης γεγένηνται, τοῦ ἐξ 
ὑποχειμένης ὕλης τὰ πάντα δημιουργηθῆναι, καὶ 
συναΐδια αὐτὰ τοῦ Θεοῦ λέγοντες, αἴτιον αὐτῆς τὸν 
Θεὸν ὀνομάζουσιν. Οὐ μὴν αὐτὴν [ὕλην] xal καχὴν 
ὁρίζονται, Μεγίστην γὰρ βλασφημίαν νομίζουσι τὸ 
φάναι τὸν Θεὸν εἶναι τῶν χαχῶν ποιητήν. Καὶ ἐχεῖ- 
νοι μὲν ἔχουσιν ἴσως τινὰ συγγνώμην, μήτε προφη- 
τιγῶν ἐπαχούσαντες λόγων, μήτε τοὺς θείους ἀπο- 
στόλους ποδηγοὺς ἐσχηχότες μόνοις δὲ τοῖς λογι- 
σμοῖς τὴν τῶν ὄντων ἐπιτρέψοντες γνῶσιν, Οὗτοι δὲ 
ποίας ἄν τίσειαν δίκας τῆς ἀσεδείας ἀξίας, τῶν μὲν 
θείων ἀπολαύσαντες. Εὐαγγελίων, τὸ δὲ τούτων 
ἀποδράσαντες φῶς, καὶ τὸ σχότος ἀσπασάμενοι ταῖς 
νυχτερίσι παραπλησίως ; ᾿Βπειδὴ γὰρ πᾶσα τέχνη 
παρὰ ἀνθρώποις ὕλης ὑποχειμένης προσδεῖται, 
ὑπέλαδον οἱ ἀνόητοι καὶ τὸν Θεὸν μὴ δύνασθαι ὕλης 
δίχα δημιουργεῖν. xal οὐ συνεῖδον ὅσον ἀνθρώπου 
καὶ θεοῦ τὸ διάφορον' xal ὡς οὐχ οἷόν τε τὴν εἰκόνα 


55 Gen. 1, 1. 


Parnor. Gg. CXXXIX. 


digna proloquitur, cum tenebras et materiam 
eterna, οἱ non secus atque Deum, non genita esse 
autumat,quamvis Mosen ita dicentem audiat : [m 
principio creavit *, quod ex nihilo cuncta creata 
sunt,quod etiam simul atquelux producta est, te- 
nebr;:e secesserunt. Socrates enim Sophronisci, et 
Olato Aristonis filius, eorumque successores, atque 
alii quamplurimi ea in sententia fuerunt, utomnia 
ex subjecta materia creata fuisse dicerent: qua 
quidem Deo coaeterna dicentes, ipsi Deo cause noe 
men imponunt: non tamen materiam ipsam in ma- 
lis esse deflaiunt; siquidem blasphemiae maxime 
loco esse dicunt,si quie Deum malorum creatorem 
esse dicat. Atque illi quidem aliqua forte venia 


p digni sunt, qui neque propheticos sermones audi- 


verint, neque sanctos apostolos vie duces ha- 
buerint, sed solis conjecturis rerum cognitionem 
consecuti sint. Hi vero quales, queso, quamque 
gua impietate dignas ponas luent, qui cum sanctis 
fruerentur Evangeliis, ab eoruin lumine ad tene- 
bras, more noctuarum iransfugerunt. Quia enim 
cuilibet arti inter homines materia subjecta est 
opus, suspicati sunt vecordes illi, ne Deum «S- 
dem quidquam sine materia creare potuisse “ 
intellexerunt, quantum inter se Deua e& Xs» €? 


Lag 


9S 
SN- 


1323 


NICETAE CHONIAT ZR. 


1324 


ferant, fierique non posse, ut imago illa omnia Α πάντα ἔχειν, ὅσα τὸ ἀρχέτυπον' καὶ ὅτι ἄνθρωπος 


consequatur,quibus archetypum nobLilitatum ost : 
hominem preterea, tanquam imaginem, si quid 
creet, id ex iis creare, que in rerum natura sunt ; 
Deum vero et ex iis quo sunt, et iis que non 
gunt; id quod aperte sacra testatur Scriptura : 
Apostolus enim ait : Fide intelligimus aplala fuisse 
secula Verbo Dei, ut ez invisibilibus visibilia fie- 
rent δ, Οἱ vocal ea qu? non sunt, tanquam ea qux 
sunt 51: Moses porro, qui de mundi generatione 
conscripsit historiam, docuit quenam ex iis que 
non erant,quenam etiam ex iis qua erant creavit. 
Ait enim, 1n principio creavit Deus celum et ter- 
ram. Lumen itidem ex iis qua non erant condi- 
dit. Dixit enim Deus : Fiat luz, et facta est luz. 


Firmamentum autem ex iis quie jam creata erant B 


produxit. Fiat enim, inquit, firmamenlum in medio 
a4uzs οἱ dividat aquam ab aqua. Semina insuper et 
plantas terra emergere jussit, quemadmodum ex 
variis quoque animantium generibus ea ex aquis 
versantur, queque adeo ἀμφίόια, hoc est nunc in 
aquis, nunc in terra degentia dicuntur, ex terra 
autem quadrupedes et reptilia. Αἱ homipem ex 
iis que non erunt et ex iis que erant creavit : 
corpore quidem ex limo terre plasmato, anima 
autem ex nihilo effecta. Nec enim, quod impia 
Marcionis opinio astruit, anima ejusdem cum Crea- 
tore substantie est, sed ex nihilo creata. 

Quod insuper Vetus Testamentum blasphemiis 
guis incessit, necnon eum qui locutus est in illo, 
antiquat, atque ctiam soli, June et astris cultum 
divinum exhibet, herbasque et arbores frondibus 
alte comanies, necnon aquas perennes animalas 
esse contendit, aliaque hujusmodi absurda pro- 
ponit, inde indicat, quam vere ἀπὸ τῆς μανίας, 
seu ab insania, denominelur, ex qua cognomen 
quoque merito adeptum esse puto. Ut taceam quod 
sexagesimo legum libro cavetur, ne quis Mani- 
chwis ox testamento, aut ab intestato succedat, sed 
bona eorum erario publico inferantur. Celerum 
iterato baptizantur, si qui ex illis ad inculpatam 
noslram fldem se recipiant. Eorum enim heresis 
eliamnum grassatur, Cubricorumque vici ct pra- 
diola circa Apolloniadem sita sunt. 


CAP. XXXIV. 


Tricesimaquarta haeresis, Hieracilarum.Ili unguunlur. 


Quidam Hieracas nomine in Leonum Egypti ci- 
vitate fuisse fertur, qui non tantum /Egyptiorum, 
sed Grecorum linguam callebat, omnique dicendi 
genere exercitatus, atque in arte medicosophistica, 
astronomica, fortassis etiam magica, non medio- 
criter versatus. llic cum annos ad plures nona- 
gitta vitam protraxisset, pulchre et eleganter ad 
suprer;um usque vite diem, citra ullam oculorum 
offensionem scribere perrexit, adeo continens, ut 


55 Heb. 11, 3. 9 Rom. iv, 17. 


μὲν ὡς εἰκὼν Ex νῶν ὄντων δημιουργεῖ, Θεὸς Ob xai 
ἐξ ὄντων xal μὴ ὄντων’ xai τοῦτο σαφῶς ἡμᾶς διδά- 
, A 
ξει ἡ θεία Γραφή; ὁ piv γὰρ ᾿Απόστολος φησί" 
, - , - 
Πίστει νοοῦμεν χατηρτίσθαι [τοὺς — auovaq] ῥή- 
ματι θεοῦ εἰς τὸ μὴ ἐχφαινομένων τὰ βλεπόμενα 
A . , , .o07 - . * » t 
γεγονέναι. xal πάλιν: "O χαλῶν tà μὴ ὄντα ὡς 
ὄντα. 'O δὲ τὴν χοσυογένειαν γράψας Μωυσῇς ἐξδί. 
"^ * 4 Α 1 
δαξε τίνα μὲν ἐκ μὴ ὄντων, τίνχ δὲ ἐξ ὄντων ἐποίη- 
σεν ὡς δημιουργός" xai ὅτι τὸν μὲν οὐρανὸν χαὶ τὴν 
^— & (d ῳ * 4 
γὴν καὶ τὰ ἄλλα στοιχεῖα ἐκ μὴ ὄντων πεποίηκεν. 
315 4 ^ 4 M . 3 , b! , 
Ev ἀρχῇ (&p, φησὶν, ἐποίησεν ὁ Θεός τὸν οὖρα- 
νὸν xai τὴν qZv xai τὸ φῶς δὲ ὡσαύτως i» μὴ 
ὄντων ἐδημιούρτησεν᾽ Εἶπε γὰρ, φησὶν ὁ Θεός: Te 
νηθήτω φῶς, καὶ ἐγένετο φῶς. Τὸ δὲ στερέωμα 
—- ^ b 
τῶν ἤδη γεγενημένων παρήγαγεν᾽ Γενηθάτω τὴ 
* , [4 ^ er 
φησὶ, στερέωμα ἐν μέσῳ τοῦ ὕδατος, χαὶ ἔστω 
διαχωρίζον ἀνὰ μέσον ὑὄχτος xal ὕδατος. Kai τὲ 
σπέρματα δὲ xal τὰ φυτὰ ἐχ γῆς βλαστῆσαι προῦ- 
ἔταξεν ὥσπερ xai τῶν ἀλόγων ζώων τὰ γένυν, zaz- 
LI 
ἠγαγεν" ἐχ piv τῶν ὑδάτων τὰ ἀεροπόρα, xal «à ἣν 
τοῖς ὕδασι διχπορευόμενα, χαὶ τὰ ἀμοίδια προσλγο- 
ρευόμενα" Ex δὲ τῆς γῆς τὰ τετράποδα xal τὰ io 
. ^ δι ἂνθ lb "9 3, r1 .΄ 
πιτά. Τὸν ὁὲ ρῥώπον $c Οὐχ OvtoV xal ὄντων 
ἐποίησε τὸ μὲν σῶμα διέπλασε χοῦν λαδὼν ἀπὸ 
-« — ^ * * » 
τῆς γῆς τὴν δὲ ψυχὴν ἐκ μὴ ὄντων ἐδημιούργησεν" 
οὐ γὰρ, κατὰ τὸν δυσσεδῆ Μαρκίωνος λόγον, 6u05$ 
σιός ἔστιν ἣ ψυχὴ τοῦ πεποιηκότης, Gh ἔχ μὴ ὃν- 
τος ἔχτισται. 
᾿Αλλὰ χαὶ τὴν Παλαιὰν βλασφημῶν Διαθάχην, χαὶ 
4 43 , 0 , * - Ld ** . 
τὸν ἐν αὐτῇ λαλήσαντα ἀθετῶν, καθεξῆς δὲ xa! σε- 
λένῃ, καὶ ἡλίῳ, xal τοῖς ἀστράσι σέδας ἀποδιδοὺς, 
, ὃ. ^ e , . ,** 
xal βοτάνας, xat δένδρα ὑψιπέταλα, καὶ ἀξννλα υὗχτα 
, Ld , ME 4 , » - 
ἔμψυχα εἶναι οἰόμενος καὶ ἕτερ᾽ ἄττα φθεγγόμενος 
ἄτοπα, φερώνυμον ἑχυτὸν ἀληθῶς τῆς μανίας δεῖ- 
χνυσιν" ἐξ ἧς, οἶμαι, val τὴν προσωνυμίαν δικαίως 
ἐχτήέσατο. ᾿Αλλὰ xal ὁ νόμος ἐν ἑξηχοστῷ gra βι- 
δλίῳ μηδένα τοὺς Μανιχαίους κληρονομεῖν ἐχ δια- 
0rxnc Jj ἐξ ἀδιαθέτου, τὰ δὲ πράγματα αὐτῶν εἷς τὸ 
δημόσιον εἰσκομίζεσθαι ταμιεῖον. ᾿Αναδαπτίζονται 
δὲ ol ix τούτων τῇ ἁμωμήτῳ ἡμῶν προσιόντες 
πίστει" ἔτι γὰρ dj αἵρεσις αὕτη ἐπικρατεῖ, xal x 
^» Ld Φ 
μαί εἶσι xol χτησείδια τῶν Κουδρίκων περὶ τὸν 
᾿Απολλωνιάδα χείμενα. 


ἃ cibis omnegenus et vino abstineret, cumgae ve" 


gus tanto mentis exercitio perterruisgset, ewm 
animis uti sibi adhererent, et agglutinarentur, 
persuadere potuit Quo factum est, ut /Egyptiorum 
monachorum plerique heresin ejus amplexi sint. 
Hereseos autem precipua capita hujusmodi fue- 
runt. 


Hieracas hic Vetus et Novum Testamentum velot 


expectorans interpretabatur, librosque ZEgyptiaco 
et Grieco sermone componebat. Ejus porro intet- 
pretatio delirumentis Origenis ussimilis erat ; variis 


nimirum fabulis referta necnon allegoriis, quz τᾶ 





1335 


THESAURI LIB. IV. 


1326 


borum fastu scatebant. Ex quo evenit ut, cum sibi A assimilis, ipso ad Deum ascensu innovaretur ; sed 


sapiens videretur, dogmata in posterum pro libi- 
dine proponeret. Nam ipse quoque carnis resur- 
rectionem antiquavit, animamque solam resurgere 
fabulatus est, quia nimirum spiritualis resurrectio 
sit. Paradisum sensilem esse nullo modo admitte- 
bat. Nuptias in Veteri Testamento duntaxat per: 
missas fuisse, post Christi autem adventum non 
amplius posse qui nuptias contraherent regni co- 
lestis fieri participes asserebat.Quid enim,inquiens, 
novi facturus, aut predicaturus, aut emendatus 
ille Dei Sermo venit, preter castitatem et sancti- 
tnoniam, sine qua nemo Dominum visurus est? 
Unde Paulus quoque, cum Aonorabile connubium 59* 
dicit,non prorsus idcirco dicit, ut laudet illud, sed 
obiter subinfert, ne tandem incidant in tentatio- 
nem. Deinde subjicit: Qua nupta non est, cogitat 
quomodo placebit Deo. Nupta autem, quomodo pla- 
cebit viro 9. Si ergo Deo non placeat, quomodo 
servabitur ? Item : Vellem, inquit, omnes esse sicul 
ego sum 9. Item: Sunt. eunuchi, qui se castrave- 
runt ', Hec Hieracas non solum docebat, sod et 
opere complebat: nec patiebatur quemquam ad 
suam synaxin seu communionem venire, qui aut 
monachus, aut continens, aut virgo, aut vidua 
non esset. Spiritum sanclum nihil aliud esse di- 
cebat, quam eum qui vulgo Melchisedech fere- 
batur. Hic enim est, inquit, de quo dicitur, quod 
cum assimilatus sit Filio Dei, manet sacerdos in per- 
petuum. Ad hecquia Filio Paracletus assimilis est, 
propterea sine paire, síne matre, el sine genealogia ** 
dicitur :sine matre quidem, quia matrem sursum 
non babet, sine patre autem, quía in terra nullus 
ei pater est. 

Hujus porro interpretationis ansam ex quodam 
apocrypho libello expiscatus est, cujus inscriptio 
erat, Anabaticum, seu de Ascensione Isais, in quo 
ita scribitur: Angelus qui ambulabat ante me, 
ostendit mihi, el dixit mihi: Quis est ille qui ad 
dexteram Dei sedet ?et respondi ei: Tu scis, Do- 
mine : et dixit : Hic est dilectus. Rursum ita dixit : 
Quis est alter, qui & sinistris venit ei similis ? 
Tuno respondi ei : Tu scis, Domine: et dixit: Hic 
est Spiritus sanctus qui loquitur in te et prophe- 
lig: et erat similis diiecto. Pueros insuper qui pre- 
matura etats morerentur, antequam Dei cognitio- 


C 


nem adepti essent regni colestis heredes esse non D 


posse dicebat, qui nimirum non certassent.lta enim 
inquit: 8i qui certat non coronatur niei legitime 
certaverit, quanto minus is qui ad certamen voca- 


tus non est ἢ 
Hazreseos pracedentis confutatio. 


Is non erat Hieracas, qui venalicorum pruwepe- 
tumque ἱεράκων, hoc est, accipilirum more divinas 


nescio quis informi deformitate graculus, Origenis 
opinionibus, nonnullorumque qui illum preocesse- 
rant, heresibus quasi syllogisticis alis gestiens. 
Quemadmodum enim Dominus soluta mortis ty- 
rannide monumento exsiliit, discipulisque astans, 
et ab iisdem palpatus, carnem habere deprehensus 
est, ita et nos resurgemus, ejusque tribunali cum 
eodem corpore atque anima eadem astabimus,cum 
quibus et hujus vite curriculum peregerimus. 
Origenes enim longum valeat, cum omnibus, 
qui ab illo stantes &animam corpore nudam judi- 
cium subituram esse tradiderunt,tale hominis ido- 
lum ei adaptantes, quales idee sunt a Stoicis con- 
ficte, quibus ea etiam, qua in mundo videntur; 
creata fuisse docuerunt.Ad cujus opinionis, absur- 
dissimse quidem illius, confirmationem, stulte 
admodum hunc apostoli Pauli locum proferunt, 
ubi sic ait : Seminatur animale, surget spirituale 99, 
ubi per spirituale corpus id intelligunt, quod ad 
solam hominis figuram efformatum, non autem ex 
quatuor elementorum commistione conflatum sit : 
quae quidem interpretatio a doctrina et seusu Apo- 
stoli aliena est. Is enim ad sanctos, qui Corinthi 
erant, it. scribit : Sed dicet aliquis : Quomodo exci- 
lantur mortui ? quali aulem corpore venluri sunt? 
Insipiens, tu. quod. seminas, non wivificatur, nisi 
prius moriatur : el quod seminas, non corpus quod 
futurum est seminas, sed nudum granum, utputa 
tritici, aut alicujus ceterorum. Deus aulem corpus 
tlli dat, sicul voluit, eL unicuique seminum proprium 
corpus. Non omnis caro, eadem caro, sed alia qui- 
dem hominum, alia pecorum, alia. pisccum, alia vo- 
lucrum. Item : Corpora ccleslia, et corpora terrestria, 


sed alia quidem celeslium gloria, alia. autem terre- 


sirium. Alia claritas solis, alia claritas lunze, et alia 
clarilas stellarum. Stella enim a slella differt in 
claritate, sic el resurrectio mortuorum, Seminatur 
ín corruptione, excilatur in incorruplione : seminatur 
ín ignobilitatre, surget in gloria : seminatur in infir- 
milate, surget in virlule : seminatur corpus animale, 
surgel corpus spirituale 9*, 

Quibus verbis eos instruit, quorum aures ceru- 
mine infldelitatis haudquaquam  obsurduerunt, 
quod,quemadmodvm granum frumenti in visceribus 
terre moritur, etsuo tempore resurgit, non nudum 
quidem, et quale seminatum est, sed clarum et 
perpulchrum, atque ex pristini corporis substan- 
tia : ita eliam corpus nostrum nudum quidem, in- 
formeetinglorium terre committitur, elegans vero, 
concinnum et spirituale resurgit. Quemadmodum in 
seminibus quoque videmus : germen enim arietis 
munitum emittunt, non autem nudum, quale etiam 
terre commissum est, proinde corpus idem exe 


tur.Hujus enim rei ipse quoque Paulus aucto * Ner 
. . . . . . Syd - 
Unicuique resurgenti semini proprium corpas 
Idem preterea üsteui& ὅθ was Ss wo Ott 


?! Matth, xix, 12. 53 Yee, NS. Νὴ XCQot:- 


Scripturas oculis circumlustraret,atque dogmatum 
veritatem undique venaretur : aut sallem aquilis 


58 Heb, xiu, 4. 5" ICor. vi, 84, *? Ibid. 7, 
54 [bid. 35, seq. 


T OESRENSX 


Δι 


1221 


NICET/E CHONIAT/JR 


1228 


recturos, sed sancios peccatoribus clariores fu- Α gebat: qui Dco similis nullam aliam ob causam 


turos,eadem comparatione, qua se qucque habent 
corpora ccolestia ad terrena. Quin vel ioter ipsos 
justos idem claritatis futurum discrimen, quo luna 
8 sole, et quo stellarum chorus a luna differt. 
Animale autem corpus intelligendum est, quod 
animalibus facultatibus regitur et movetur, atque 
idcirco iis haudquaquam eget, que ad crassitu- 
dinem necessaria sunt, prout corpora ante mor- 
tem omnia. Spirituale vero, quod sanctus Spiritus 
operatione dives est, ab illo fertur, cum anima 
denique ipsa gubernatur: vel alias per spirituale 
illud intelligit, quod corruptioni non obnoxium, 
sed subtile et leve est, atque quasi per aera ve- 
etatur, et δὰ etheream substantiam ascendit, nec 


ulla terrenorum cupiditate capitur : cujusmodi p 


etiam corpora nostra post resurrectionem ἃ Deo 
flunt, qui ccelestia elementa ea conditione pro- 
duxit, ut nulli senio, nullique labori obnoxia 68. 
sent. 

Jam quo jure, queso, animam ad «eterna sup- 
plicia, vel coronas perpetuum duraturas, sine 
corpore abduci doceat, cum quo vel pia, vel im- 
pia queque commisit. 

Indigni porro sunt, qui nativitatis dies unquam 
viderint, quicunque nullum eorum qui nuptias 
contraxerint servatum iri affirmant. Paulumque 
mendacii sui testem proferunt, ubi ait: Volo om- 
nes esse sicul el ego *5. item : Sequimiui  sanclimo- 
níam corporis, sine qua nemo visurus est. Domi- 
»um *. Nec enim sanclimonie nomine Paulus 
eolibatum intelligit, sed connubium quidem ono- 
rabile, torum vero immaculatum tradit  ; quem- 
&dmodum Deus quoque prefinivit, dicens : ;Von 
est bonum hominem esse solum, faciamus ei adju- 
torium simile ipsi 9. Sed Paulus Christi vestigia 
secutus, qui primas virginitati detulit, cum ex 
Virgine secundum carnem natus est, dixitque: Qwi 
potest capere, cupiat ** : nuptias quoque legitimas 
esse docet, eisjuo virginitatem prefert, seipso in 
exemplum proposito, qui Pharisaics vite regulam 
sequeretur, qu:e. inter csetera hereseos sus as- 
seclas a feminis abstinere jubebat. Atqui corporis 
sanctimonia femineo concubitu haudquaquam 
circumscribitur, sed latiore intellectu patet: quo 
Paulina quoque verba accipienda sunt, qui ple- 


risqueloois Epistolarum monet 79, utab adulterio, D 


fornicatione, invidia, detractione, mendacio, per- 
jurio, erapuia, οἱ ceteris peccati vestibulis puri 
simus. 

Nam si anilem Hierace traditionem secuti qui- 
cunque Christi nomine censentur, a mulierum 
complexu abstinerent, omnes ad unum una in ge- 
neratione deficeremus : nemoque sibi superstitem 
relinquere curaret, si revera cultum 80 prestare 
Domino intelligeret. 

Idem Melchisedeci nomine Paracletum intelli- 


€ 1 Cor. vir, 7. ** Bebr. xir, 14. *' Hebr. xii, 4. 
3. "Isa.uu,8. 151 Cor. xi, 28. 7? Psal. 1, 5, 


dictus esset, quam quia solus omnium apud Mo- 
rem sine genealogia esset, οἱ quia, ut ita dicam, 
panis et vini oblatione benevolentiam suam erga 
Abraham declarasset, cum ἃ quinque regum erxoi- 
dio reverteretur, que quidem omnia Christo mi- 
rum in modum conveniunt. Nam generationem ejus 
quis enarrabit *!? illamque adeo mysterii institu- 
tionem nocte illa factam, qua tradebatur, pane et 
vino deflniunt 752, Dicam vero quiddam aliud tertio 
loco,quod a multis ignoratur. Uno eodemque tem- 
pore duos insignes pietate viros Abrahamum sci- 
licet et Melchisedecum, floruisse Moses scribit: 
quorum tamen ille in circumcisione, hic in pre 
putio testamentum acceperat. Proinde Chris 

sacerdos secundum ordinem Melchisedeci  nwmi- 

natur, non solum quia pane et vino, quemadmo- 
dum et ille, mystice fecit : sed eliam quiu circum- 
cisionem in preputio benedixit, quemad modum 
Melchisedec in praeputio circumcisum Abrahamum 
benedixerat. 

Eorum porro qui prematura morte obeunt, vits 
brevitatem alii prognostice rerum omnium Provi- 
dentis ascribunt, ut nimirum subsecutura mala 
et exleges actiones quas perpetraturi erant, hac 
ratione precidantur; alii ad parentum castigatio- 
nem referunt, qua nec absque ineffabili illa. Nu- 
minis providentia flat. Atque ii quidem qui sacro 
initiati baptismo non sunt, quique parentibus a 
recta fide nostraalienis orti sunt, non secus dam- 
nabuntur, atque parentes eorum, qui i/los simul 


C atque nati sunt, a baptismo alienarupt, quos 


quidem Davides in judicio minime resurrecturos 7, 
neque in consilium justorum venturos &i: d 
vero, qui parentibus divino intinctis baptismate 
nati sunt, aquisque lustralibus veterem exvoerunt 
hominem, tametsi coronis illi privantur, quibus 
redimili sunt athleta, non sine sanguine et sudo- 
ribus, qui in hujusmodi certaminibus exantlari 
solent, requie tamen illa non excidunt, qna beati 
fruuntur, que quidem in multas et varias man- 
siones divina est. Non enim ex professo, et melioris 
sententie immutatione, sed extemporaria potius 
certaminis interruplione, marlyrii effectum per- 
diderunt. Quia vero primi parentes in ipso fiov 
elatis corfestim in mundum producti sunt. Weser 
rectionis autem is scopus el flnis est, ut paw 
humana ad antiquam illam primorum parentum 
formationem revocetur, idcirco et qui seaio con- 
feoti sunt, et qui vel cunis in ipsis animau exha- 
lant, eadem etatis mensura resurgent, neo naiura 
eis ob magnitudinis diversitatem immutabitor. 
CAP. XXXV. 
Tricesima quinla hzresis, Collyridianorum. Hi ππ’ 
guniur. 

Collyridianorum quoque heresis in Arebia polle: 

lavit, initio ἃ quibusdam feminis e Thracia et 90) 


*5 Gen. r, 18. 59 Matth. xix, 12. '* [ Thess. Π, 











1329 


THESAURI LIB. IV. 


' 4980 


thia superiore oriundis sumpto. Hi majore quam A est voventes aut precantes significant. Docent 


par esset honore sanctam Dei Genitricem prose- 
quentes, eam Dei nomine, et culiu preter ratio- 
nem dignabantur, feminisque ipsis eidem sa- 
cra facere, atque sacrificium tanquam Deo offerre 
permitlebant : que quidem femine curru seu ve- 
hiculo instructo, linteum quadrangulum pande- 
bant, cui collyridia, seu parvum panem imponen- 
tes, in nomine Marie sursum tollebant, atque ita 
ex eo communicabant omnes, et aliis impertie- 
bantur. 
Hareseos praecedentis coníutatio. 

Non sine magna laude virtutes nominibus me- 
diocrilatum designate sunt; excessus sutem et 
defectus pro honesti transgressionibus et optime 
cuique actioni contrariis semper hab:ti sunt. Etsi 
enim iisdem in edibus habitant, ut ita dicam, 
alieque aliis inhereant, non tamen idoirco actioni- 
bus inter se conveniunt. 

Proinde qui divino Numini cultum majorem im- 
pendet, quam parest, quamque a piis viris accepe- 
rit, haudquaquam Deo acceptus erit, aut salutem 
hoc pacto consequetur, etiamsi corpus cc mburen- 
dum tradat,etiamsi bona sua pauperibus distribuat, 
imo ne magnum quidem quid fecisse dicetur, qui 
ad virlutem alia via aspiraverit quam quae coelico- 
lis arrideat. 

Siquis enim jejunii vires eas esse dootus, ut 
pravos affectus de medio tollat, eosque ingeneret, 
qui med:ocritate sua laudabiles sint, eam conti- 
nentiam nullo modo prosequitur et excolit, cujus 
capaces homines esse queant, sed Írenis ejus ex- 
cussis, nimia imbecillitate corpus attenuarit, ani- 
mamque ita miserrime tandem efflaverit, seipsum 
potius occidisse, quam jejunio cum angelis certasse 
videbitur. Quemadmodum neque martyr, sed sui 
ipsius interfector censebitur, neque sanctitate illa 
dignus habebitur, qua fldeles exornari solent, qui- 
cunque gladium in viscera propria distrinxerit, 
quasi hoc pacto pro Christi nomine mortem ferat, 
ul martyribus accenseatur. Eodem etiam modo 
Collyridiani ejus certe fidei, qua Christum veneran- 
turergo &smplexandi sunt: quod vero Dei Genitri- 
cem Deum existiment, eique sacra faciant, sacer- 
dotibus feminis ad id destinatis, quibus ne templa 
quidem omnino patent, propter sordes illas, quas 
sibi a natura contraxerunt,sacri prorsus et intesta- 
biles & fidelibus habendi sunt: nec quidquam 
lucri anime sue, meo quidem judicio, acquirunt 
ex iis que quadamtenus pie gerere videntur. Illa 
enim propter aliorum improbationem, irrita quo- 
que et proreus inutiliaevadent. Quoniam qui unum 
legis mandaturn antiquaverit, ita condemnatur ac 
8i totam legem transgressus esset. 


CAP. XXXVI. 


Tricesima sexia heresis, Massalianorum, sive Eu- 
chitarum. Hi wunguntur, ul quibusdam placet, 
vel, ut aliis, baplizantur, quod quidem praestat. 


Massaliani ipsa notatione nominis Ruchitas, hoc 


enim nihil aliud δὰ demonas effugandos, animam- 
que & pravis affectibus asserendam, orationis 
perseverantia efficacius esse. lidem Euphemite 
quoque,hoc eat fausta precantes, seu ore faventes, 
item Martyriani, et Sataniani dieuntur.Euphemite 
quidem, quia ceteris, orando et benedicendo Deo, 
exercitatiores esse videntur ; Martyriani autem, 
quia ex suis nonnullos ab orthodoxis occisos marty- 
ribus accenserent.Sataniani denique, quia Satanam 
fortem existimantes eum venerabantur,ne mala in 
eis, ut dicebant, operaretur. 

Massalianorum porro hereseos capita ex eorum 
libris excerpta heo sunt. 

1. Quod Satanas enhypostatice, hoo est revera 
bomini cohabitet, eique in omnibus dominetur. 

2. Quod Satanas et demones humanum ani- 
mum possideant, humanaque adeo natura spiri- 
tuum nequitie consors et socius sit. 

$. Quod Satanas et Spiritus sanctus homini co- 
habitent, quodque ne apostoli quidem a contra- 
ria energia, seu demonum potestate, liberi fue- 
rint. 

4. Quod neque baptismus hominem perfectum 
reddat, neque divinorum mysteriorum perceptio 
animam expurget, sed sola, que ab illis censetur 
oratio. 

5. Quod homo, etiam post baptismum, peocato 
inquiratus es!, quodque non baptismi, sed oratio- 
nis beneficio flat, ut fidelis immortali illa et divi- 
na veste fruatur. 

6. Quod amplexanda est apathia, hoc est per- 
turbationum vacuitas, quodque spiritus communi- 
catio sensu et reapse percipienda sit. 

7. Quod anima tali cosestis hujus sponsi con- 
sortio frui debeat, quali tum fruitur uxor oum in 
viri amplexibas jacet. 

8. Quod qui Spiritu aguntur, peccatum et gra- 
tiam, tam operatam quam operantem, interius et 
exterius videant, 

9. Quod revelatio sit, qua sensu et divina hy- 
postasi fiat, qualis est hereseos. 

10. Quod ignis viin procreatricem habeat. 

11. Quod anitaa, que Christum sensu et omni 
operatione non habet, reptilium et venenatorum 
animalium, hoc est omnis contrarie virtutis, ha- 


D bitaculum est. 


12. Quod natura malorum fons et origo ait. 

13. Quod Maria et semen et Verbum concepe- 
rit. 

14. Quod Adamus, etiam ante transgressionem, 
cum Eva citra ullam animi perturbationem con- 
cumberet. 

15. Quod homini due sint anime, quarum alte- 
ra ceteris hominibus communis, altera celestibus 
propria eit. 

16. Quod fieri possit, ut homo sensu, hoc est 
reapse, et omni operatione, Spiritum sanctum €w- 
cipiat. 


1331 NICET/E CHONIAT/E 1332 


17. Quod orantibus crux in lumine apparere A obscenitates, pecuniarum furta et scortationes in- 


possit,quodque uliquando procerum quidam depre- 
hensus fuerit, cum ad altare astanti tres panes 
oleo pisti apponerentur. 


18. Quod Massiliani opus omne aversantur, quod 
manibus fit, tanquam Christianos ininime deceat. 

19. In. parte vero inhumanitatem quoque in 
pauperes introducunt. Negant enim eos qui mundo 
renuntiaverint, vol omnino quidquam boni agere 
voluerint, iis quidquam erogare oportere, qui sti- 
pem publiee mendicat, aut deserlis viduis, aut 
iis qui varia pericula subierunt, aut corpore mu- 
tilati, aut morbo afflicti, aut. creditorum sevitiam, 
aut Barbarorum excursiones, aut alias id genus 
calamitates experti, rerum suarum jacturam fe- 


cerunt, sed sibi ipsis, qui pauperes spiritu revera B 


gint, omnia suppeditanda esse aiunt. 


20. His ecclesiarum et altariura contemptum 
addunt, quasi eos qui pietatem profitentur, haud- 
quaquam in ecclesiasticis communionibus perse- 
verare deceat, iis precibus contentos, quas ipsi 
suis in oratoriis Deo fundunt. Preces enim suas 
tanti ponderis esse dicunt, ut sibi et iis quos in- 
etituunt Spiritus sanctus apparere sensu depre- 
hendatur. 


21. Fabulantur etiam decere, ut qui salvi esse 
volunt, tandiu orent, nihil aliad prorsus agentes, 
donec peccatum, tanquam fumum aut ignem, aut 
draconem, aut id genus feram quamvis aliam, 
orationis vi abigi, ἃ seque abscedere sensu perci- 
piunt, et vicissim sancti Spiritus efflcaciam sensu 
excipiant : manifestumque introeuntis ejus sensum 
animo deprehendant. Atque hane demum veram 
Christianorum communionem eese dicunt. 


22. Negant enim in Ecclesi» baptismo, aut cle- 
ricorum electionibus, eos qui baptizantur, aut eli- 
guntur, sancli Spiritus participes esse, nisi suis 
ipsorum precibus studiosius cormunicaverint. Ita 
ul cuivis, etiam sine baptismo, communicatio Spi- 
ritus sancti pateat : modo assidue suis in cultibus 
versari, queque ibi dogmata traduntur, ediscere 
velit. 


23. Unde cum presbyteri orthodoxi quedam illis 
objecissent, puta quod fide, non sensu, nos Spiri- 
tus sancti participss fieri confitemur, illi suis pre- 


C 


ciderunt. 

23. llc et pleraque id genus alia portenta de- 
sinant, ita ut nuptiae etiam legitimas facillime dis- 
solvant,et eos qui ἃ nuptiisalieni sunt, non secus 
&tqne monachos, secum asciscunt, beatosque pre- 
dicant. Atque adeo persuadent, ut patre, matre 
liberisque (quos educare debuerant) posthabitis, 
ad se cuncta comportent. 

20. Servos ἃ dominis fugientes libenter exci- 
piunt: variis peccatis infames ad se accedentes, 
absque ullo penitentite fructu, absque auctoritate 
sacerdotali, absque gradibus, «qui canonibus eccle- 
siasticis prescribuntur, ab omni se pecceto quar- 
tocius expiaturos promittunt, si quis modo triri- 
les eorum preces apud eos meditatus extempou- 
neus nequitie sacerdos evaserit. 

27.Itaque nonnullos, etiam antequam a peccatis 
&absolvantur ipsi ad clericorum electiones addu- 
cunt, et ab episcopis dolo persuasis manuum im- 
positionem extorquent, quos nimirum testimonio 
eorum inescant, qui apud eos monaohi censentur. 

28. Id ut faciant, non eo adducuntur, quod cle- 
ricorum gradus honorabiles judicent, qui vel ip- 
808, quoties collubitum est, episcopos contemptui 
habent, sed ut potestatem et auctoritatem sibi 
comparent. 

20. Nonnulli porro eorum ne mysteriorum qui. 
dem communioni se unquam interfuisse dicunt, 
nisi Bancti Spiritus presentiain, que illa hora fie- 
bat, aperte sentirent et experirentur. 

30. Nec desunt inter illos, qui ad virilia rese- 
canda, sí qui forte velint, exhortentur. 

31. Separationes (que vulgo degradationes ap- 
pellantur) facile contemnunt. 

32. Audacter jurant, et pejerant. 

33. Denique vel suam ipsorum heeresin tacite 
detestantur. 


H xreseos praecedentis confuta tio. 


Deplorandi certe sunt Euchite, propter mult: 
plicem illam heeresin. atque piorum precibus sc- 
blevandi ut tandem aliquando ἃ temeritatis ve- 
terno excitati, Deumque cognoscentes, a stollis 
illis precibus abstineant, atque dogmatum saereat 
fabulis longum valere jussis, pietatom pet 


cibus sensum quoque Spiritus sancti obtingere ἢ eant. 


sibi responderunt. 


24.Tanto aulem arrogantie fastu efferuntur, ut 
eos qui secum Spiritus sancli sensum percipiunt 
beatos pred!cent : tanquam perfecti et ab ormni 
peccato liberi, denique meliores evaserint: cos- 
dem etiam summo ainore prosequantur, et colant, 
ut qui non amplius peccati periculis sint obnoxii. 
Sed ia posterum quiete, ciborum cupediis, omni 
largitionis genere, deliciis honoribusque fruantur. 
Quorum plerique apud eos hujusmodi testimonium 
períectionis adepti, inter externos (quos ne no- 
mine quidem Christianorum dignantur) in varias 


Vera enim dementia est, si quis existimet enhy- 
postatice, hoc est revera, Satanam et Spiritum 
sanctum homini inhabitare: cum praesertim Deus 
hominem ex aaima et corpore composuerit, alie- 
numqze 8 Satanea ditione, sub ipsa rrundi pri 
mcerdia formaverit. Idem enim ipse celum quo- 
queappendiLet firmavit, qui hominum generispirt- 
culum vitededit.Jam siSatanas homini cobabiltaret, 
eique συνενυπόστατος, hoc est revera insitus αἱ 
immistus dominaretur, nunquam & sanctis δὲ 
calus increpatusve, tanquam vile mancipium, nec 
aliter quam misellus passerculus ludibrio habitos 


4 333 


THESAURI LIB. IV. 


1334 


fuisset. Alias etiam fleri non potest, ut apud A unius divini et eterni prineipii cognitio orbi ter- 


unum eumdemque hominem due contrarie vir- 
tutes, sanctus, inquam, Spiritus et Satanas, simul 
conveniant. Neo. enim illorum concursus is est, 
qui accidere, aut ullo unquam tempore contingere 
possit. Ille enim Deus est et angelorum creator, 
hic vero apostatica maleficaque potentia, que 
propter insitam superbiam ab illo procul exsulat ; 
et juxta Domini verbum, lanquam fulgur una cum 
ejusdem rebellionis consortibus potentiis e celo 
decidit ?*. 

2. Divino porro baptismate, Christique myste- 
riorum perceptione, snimam, unam quidem illam, 
nec duplicis nature, ut Ruchitse nugantur, pur- 
gari hominemque perfeclum reddi, ipsius Dei 
verbis constat, que reinissionem peccatorum, spíi- 
ritualemque colitus factam regenerationem, ba- 
ptismum vocant.Divina quoque munera cibum esse 
novimus, qui nunquam absumatur et pereat: 
qui manna ipso longe sit melior "5. Hoc enim 
Hebrei /Egypto exeuntes in solitudine comederunt, 
et mortui sunt: illa vero immortalitatem confe- 
runt : multoque melius animam ab animalibus ma- 
culis inherentibus expurgant, quam carbo ille qui, 
forcipe a Cherubin Isaie oblatus est 16, Ut uno 
verbo absolvam, nihil aliud illa sunt, quam co- 
pula quedam cum Christo, veraque vitx» causa. 
Christus enim in Evangeliis dixit : Qui manducat 
meam carnem, in me manel, et ego in co", Item: 
Nisi manducaverilis carnem Filii hominis,et biberitis 
ejus sanguinem, non habetis vilam in vobis *5. 

3. Oratio autem virtutibus conjuncta que ad 
piam vitam introducunt, gratiam Spiritus conser- 
vat, qui» per lavacrum regenerationis et parlici- 
pationem corporis et sanguinis Christi iis qui ea 
digni sunt infunditur. Nec vero sola per se ad fidei 
fundamentum assumenda est: neo ad salutem 
precantium qnidquam confert. Quo enim refe- 
retur oratio, nisi pietas illam, Deique cognitio 
precedat ? quem quidem sensu, hypostasi, et per- 
spicue videre nemini adhuc eorum contigit ; qui 
terreni corporis ergastulo coercentur. Paucis certe, 
iisque expurgatis, eum tanquam in enigmatis et 
visionibus obscuris apparuisse constat. Quando- 
quidem Moses, cum petiisset ut Deum videret, 
audivit : Nemo videbit faciem meam, et vivet 19: unde 
dignus etiam habitus est, qui posteriorum partium 
aspectu frueretur, quecunque tandem posteriores 
Dei partes sint : qui in. columna nubis, caligine, 
et turbine venti Mosen, et justos eum subsecutos 
allocutus est. Idem etiam Deus unus est qui una 
in Divinitate, et hypostaseon Trinitate dignoscitur : 
quem ín Patre, Filio et Spiritu adoramus. Atque 
Mosi quidem et prophetis personarum Trinitas 


rarum clare ianotuit. 

&. Porro si quis dicet malum ἐνυπόστατον esse, 
hoc est, revera consistere, quid aliud hoo est, 
quam eorum impietas, qui bono Deo malam qua- 
mdam potentiam opponi, et tanquam contrarium 
quid, una cum eo quasi ex adverso comparare, 
censent et profitentur ? quod nullo modo &ori po- 
tesi. Bonum enim et malum mutuo se vicissim- 
que perimere constat : quia nimirum sibi invicem 
irrequiete repugnant, et infirmius a fortiore cor- 
rumpitur. Quod si quis equo illa pondere ezxisti- 
met, perpetuo inter se bello dimicare, atque ex 
consequentia mutuam sibi assidue perniciem in- 
ferre deprehendet : cum alternis utraque vincant 


Dy et vincantur. Qui enim cuncta 1n rerum naturam 


produxit, honesta et Lona omnia creavit, ut qui 
honestus et bonus esset. Neque enim vita morlem 
generat, neque lumen e tenebris oritur. Qui fleri 
ergo potest, ut malum a Deo minime creatum na- 
tura enhypostatica,seu per se subsistente preeditum 
sit ἡ Malum certe esse nemo ibit inficias, Id autem 
viventem etanimatam substantiam, aut naturam 
nequilie parentem, negamus: sed affectionem in 
anima idcirco virtuli repugnantem asserimus, quia 
&b honesto et bono lapsa sit, que quidem ignavis 
innascitur, non extrinsecus, aut preter animi vo- 
luntatem : alioqui neque legibus in facinorosos 
pone decrete, neque supplicia in eosdem a judi- 
cibus illata fuissent. Quod autem malum nec in 
rerum natura consistat,nec a Deo productum sit, sed 
eidem ex adverso repugnet,hinoe perspicuum fiat.Ex 
honesti transgressionibus malum oritur : non se- 
cus alque secedente lumine tenebre succedunt : 
atque ex boni declinatione progressus ad malum 
nascitur. Virtutes enim singule oum affixum eibi 
vitium habeant, nisi inconcusse flrm:eque ma- 
neant,contrarium vitium substituunt: quemadmo- 
dum corpus quod splendori solis obtenditur, um- 
bram. Verbi gratia, cum fortitudo tanquam virtus 
mediocritas sit, contrarietutes utrinque, timidita- 
tem,inquam,et audaciam, ἰδ 2116 substitutas habet. 
Quandiu ergo firma et constans, suoque nomine 
digna manet, timiditali et audacie nullus superest 
locus. Harum vero alterutra obrepente, illa obscu- 
ratur, venerabileque nomen amittit: atque adeo 


D tanquam inaudita perit, et vitia ἃ se efformata 


substituit: ut arcum in nubibus hypostasi propria 
carentem atque in sole parhelium seu virgam,quos 
vulgus soles vocat, videre est. 

9. At vero, quid adeo malum dici potest, quod 
non ii designent, qui opus omne defugiunt, nulli- 
que alii vacant, nisi ut ea comminiscantur, que 
ἃ vero prorsus aliena sint? Cum enim statim a 


obscure retecta est: in ultimis vero temporibus 
cum Filius Dei nostram assumpsit corruptionem, 


transgressione hominem Deus in labore Sx σοι, 


panem sibi compacare jusserit, Pan V3 ΞΘ 5 SNIES 
^w 
75 Lrc. x, 18. wNSM. w9x—- Na 


xxxi, 20. 


7$ Exod. xvi, 15; Joan. vi, 31. 16 [88Δ. v1, 6. 7 Joss. NV. 


1333 


NICET/E CHONIAT/E 


1336 


exclamet : Qui non laborat non manduce! 9 : hi A — Quod vero semen in Virginis uterum una cum 


opus inter peccata recensuerunt. Jam si omnes 
homines,ut isti volunt, orationi sine intermissione 
vacarent nec eorum quidquam curarent, que ad 
corporis constitutionem pertinent, fame prorsus 
enecti mortem omnium maxime miserandamobiis- 
sent.Sed dices, o Euchita, te herbis et fructibus 
sponte per anni partesenascentibusesse contentum. 
Quid ? cum illa colligis, nonne operaris? nonne a 
perpetuis illis precibus ad tempus supersedes, non 
gecus atque,quo per otium liceat ori tuo esculenta 
suggerere, cantionesillas et preces in tuam perni- 
ciem ἃ te cani solitas, intermittis ? Absit enim, 
ut eas te Deo canere dicam. 

6. Utautem interea dum ab omni opere cessan- 
dum, ex assiduis precibus invigilandum esse doces, 
persuadeas iis, quostuis initiasli mysteriis, ut in 
te solum, qui orationi invigiles, sSpirituque pauper 
exsistas, beneficentiam exerceant, nulliusque pre- 
terea misereantur,Christum quoque testem allegas, 
qui citra delectum in unumquemque eleemosynae 
bonum extendendum esse tradidit, ut hoc pacto 
Patrem imitemur, qui in colis est, qui solem suum 
oriri facitsuperterram,quamcunque suo lustratlu- 
mine: et pluit super justos et injustos *!, Nisi enim 
ejus te misereat,qui vulneribus scatet:eum vestias, 
qui nudus oberrat: eum denique nutrias, qui fame 
contabescit : in quemnam, queso, alium beneficus 
Deum coles? an in teipsum? Atqui hoc misericordia 
non est, sed divitiarum conservatio, moresque 
bominis, qui mutuo nullum amore prosequitur, 
imo etiam privata quaedam ingurgitatio, quam nemo 
non vitio vertat. Absit vero ἃ nobis tanta inhuma- 
nitas.Diabolica hec doctrina, οἱ ἃ Cbristi preceptis 
aliena est. 

7. Quonam autem artificio, heus tu, interim dum 
orationi vacas, peccatum tuum fumi et ignis, sive 
cruenti etiam draconis instar, luo excedere corpore 
videbis ? Nullo prorsus : nisi demonum, quos colis, 
aliquis te solita vesanum adigat impostura, ut 
orestigiis hujusmodi credas, cujus etiam dolis fit, 
ut mente captus precibus tuis plus ponderis, quam 
divino baptismati, attribuas, δὰ consequendam 
peccatorum remissionem, manuuimque impositio- 
nem, que sacerdotali sit excellentior, et sola divini 
Spiritus accessum suggerst: qui certe baptismus 
a nobis orthodoxis initium et fundamentum fidei 
censetur: atque adeo causa, qua sanctum ad nos 
Spiritum alliciat,ut confirmare possum ex manuum 
impositionibus, que in discipulis Christi post ba- 
ptismum, tam efficaces fuerunt, ut palam Spiritus 
descenderet. Idem Virgini quoque Marie inhabi- 
tans eam preparavit οἱ sanctificavit, ut ab eo non 
secus atque divinotemplo, Verbu m Deiconciperetur, 
et ita nosire salutis primitias Spiritus operatus 
est, simul atque Virgini virtus Altissimi, Patre ita 
volente, obumbravit. 


** [| Thess. 111, 10. 
14. ** bid. 17. 


Verbo immissum fuisse fabularis, id a nullo rerum 
divinarum interprele unquam accepimus : aut tu 
fignenti hujus solus auctor es, qui certe tenquam 
malum et ingratum semen, vanisque sermonibus 
gaudens,emersisti.Iniquissime porro naturam quo- 
que divinan mutationi obnoxiam 6856 atque idcirco 
animis qui ea digni sint,commisceri dicitis. Atqui 
rerum earum qua oreate sunt, mutatio dicitur, 
qu: vel voluntate mutantur, ut angeli, et anime 
prout in bono proficiunt, et &ad malum moventur: 
vel quia create et mutationi obnoxise sunt,ut quid- 
quid corrumpitur et interit: quelia Sunt, qui in 
mundo cernuntur omnia. Deus autem reque crea- 
tus, neque mutationi obnoxius est. Quia enim es- 
gentie ejus ratio iis contraria est, que generatiou 
obnoxia sunt, ea de causa nec iis sub'icitur, qui 
bus illa subjici solent. Illa enim mobilia sunt hic 
autem natura immobilis est: et supra motusa 
philosophis descriptos, quantilatis, qualitatis, et 
loci expers : modis denique omnibus immutabi- 
lis. 

9. Quam vero impium hoc qucque dicitis quod 
humanam naturam Deus demonibus servire vo- 
luerit : hinc enim Deum quoque auctorem malorum 
esse inferri posset. At non ita se res habet : imo 
vero hominem sui juris, et a demonum consortio 
et consuetudine alienum Deus efformavit. Dimo- 
nas porro potestatem natura non solum in homi- 
nes,8ed ne in bruta quidem exercere posse, vel 
bine patet, quod illi jussu Christi in porcos in- 


C gressisint 83, Verum enim vero Pauglus quoque 


sic ait : Non est nobis certamen adversus sanguinem 

et carnem, sed adversus principatus, adversus pote- 
slates, adversus spiritualia. nequitie. mundi hujus *, 
quasi nobis cum illo conferre pedem formidantibus 
animos addens, atque his verbis exacuens: Assu- 
mite armaturam Dei, ul possitis resistere **. insidiis 
&adveraarii diaboli. Enumerata deinde armatura 
haec quoque subinfert : Estote pracincti lumbis ve- 
stris in veritate, et induti thoracem justitiae, calceati- 
que pedes in praeparatione Evangelii pacis. In omni- 
bus assumentes scutum fidei, in quo poteritis omuis 
lela maligni ignita exstinguere **.]Item : Galeam saís- 
Lis assumite, et gladium Spiruus, quod est weriem 
Dei "5, Si quis hac armatura premunitus feerit, 


D que telorum jactibus ita resistit, tantoque felgut 


resplendet,quis demon contra occurret, neo potius 
aversus aufugict, in primis si talibus armis ínstru- 
ctus orationem et jejunium asciscat ? orationern jin- 
quam, non qualem vos curiosius exercetis, que 
revera inutilis est, nec effugandis demonibus ido- 
nea. Qui enim fleri potest, ut. qui infidelitate ge 
stiat, nec baptismate sit expiatus, jejunio et ors 
tione deemonas ejicere possit, quamlibet et fame 
disrumpatur,aut orationis vehementia prefocetur ? 
Quorum enim fides reproba et infirma est, eorum- 


*! Matth. v, 45. *! Matth. vir, 31 seqq. 5 Ephes. vi, 12. 8. Ibid. 483. *5 pid. 


1331 


THESAURI LIB. IV. 


1338 


dem quoque opera inutilia sunt. Quod si Deus, ut À coetibus hominum venentur : ita ut hoo pacto rur- 


dicitis, naturam humanam demonum consortem 
ratione transuzressionis esse voluerit, qui fleri, 
quzso, poluit,ut Cbristus naturam humanam, us- 
que adeo peccáto subjectam, usque adeo da&ioni- 
bus obnoxiam, assumpserit, ita ut ipse quoque 
malignorum adversorumque spiritunm contuberna- 
lis deprehenderetur? At hoo quidem maxime im- 
pium est, imo ἃ daemonibus ipsis inventum, et 
excogitatum.Hominem certe transgressionis ergo 
morti adiudicavit. Jam naturis morti obnoxiis morbi 
obrepunt. Porro vel hoc pacto ea potestate pree- 
ditus homo est,ut demonibus insultare, seque ex 
illorum laqueis expedire possit, si modo Dei pre- 
ceptis obsequi pergat, ejusque mandatis obtempe- 


ret. Demonibus ho^ vicissim datum est, ut cum B 


camo et freno, quibus nos ἃ Deo distrahunt, ali- 
quando nobis ob oculos proponant, aliquando clam 
suezgerant, aliquando denique dolose simulent, 
taciteque obtrudant quacunque a recto tramite in 
precipitia trahunt. 


10. Pape ! quantum deliratis etiam, cum ne 
Verbi quidem mystas et comites a demonum 
potestate liberos fuisse dicitis! Eosne, o ter exse- 
orandi,qui demonas ejiciebant? qui vel solis umbris 
infirmos curabant ἢ qui demonas sepenumero non 
secus atque vilia mancipia increpabant, qui scor- 
pios et serpentes, omnem denique inimici poten- 
tiam pedibus proterebant ?O scelus nulla unquam 
venia dignum ! o dictum ab omni retione alienum, 


cujus auctores digni sunt, qui pugnis confloian- C 


tur. 


11. Quemadmodum ii quoque qui dicunt, ab eo- 
rum anima, qui quod ἀπάθειαν adepti sunt, per- 
fecti apud vos habentur, tale consortium ex cole- 
stis Sponsi presentia percipi, quale femina ex 
mariti complexu percipere solet. O apertam de- 
mentiam, seu potius comparationem maxime 
omnium absurdam! si saltem ignorent se rebus 
divinis et castissímis eo contumeliam afferre, quod 
eas cum pathicis et venereis illecebris conferant : 
pueriliumque  cylindrorum fluxus effrenata sua 
audacia conjunetionibus iis adaptent, que ab 
effectibus hujusmodi alienissimz sunt : si deni- 
que res divinas pre imperitia cum humanis com- 
parent. 


12. Nec vero a predictorum blasphemia abhor- 
rel, quod dicitis animam ejus, qui prius sit &má- 
θειαν consecutus,in divinam transmutari naturam : 
ita ut vestra illa decantatissima oratio eos etiam 
qui dii natura sunt proferre, atque gregatim apud 
vos, o ridiculi homines, quasi quibusdam stabulis 
simul includere norit : qui non solum deorum 
Grecorum multitudinem numero superent, sed 
etiam quia gradus eorum in primis accubitibus con- 
sistant, in eoque quod sedes primas in conis et 


*' Joan. xiv, 883, ** Gen. 1, 7. '* Matth. x, 28. 


sum mortales evadunt, nec jam ulla in admira: 
tione sint, sed miraLiles potius videantur, ob 
deificationem illam, que in ore cst omni po- 
pulo. 

13. Preterea fieri posse dicitis, ut homo qui ἀπά- 
θειαν vestrum sit adeptus,divini Spiritus bypostasin 
sensu ipso et perspicue percipiat. Hoc autem qui, 
queso, fieri potest ?quove fideiantejacto fundamen- 
to ? Nam nos etiam dicimus et credimus, quod iis 
qui expiatione legitima expiati sunt, nescio que, 
non dicam hypostatica seu personalis descensio, 
sed Patris, Filii, et Spiritus sancti presentia ob- 
tingit: prout Dominus quoque dixit: Ego et Pater 
veniemus, οἱ mansionem apud. eum faciemus *', et 
prout homo Dei capax esse potest. Porro non est 
ea create nature vis ut Divinitatem intueri queat, 
prout natura se habet, quia nimirum immensa et 
infinita est. 

14. Quid verbis opus est ? Grecorum cerle fabu- 
lamenta redoletis, cum homini duas esse debere 
animas contenditis, quarum altera hominibus 
communis, allera vero coelestis exsistat. Vcrum 
enimvero nulla huic commento subtilitas inest. 
Illi enim alteram luminosam, alteram tenebri- 
cosam, esse dicunt. Ceterum ambas simul uni 
eidemque homini non attribuunt, sed vicissim et 
alternative. Vos autem hoc quoque dicitis, quod 
auditoribus tedium afferat : luspiravit enim, ut 
Moses ait, ín faciem ejus spiraculum vitz 88, Haec 
jam una est anima. Christus item in Evangeliis 
inquit : Nolite timere eos, qui occidunt corpus, ani- 
mam aulem occidere non possunt €. Et Paulus in 
Troade, ubi de Eutychio illo verba facit, qui de 
tertio cenaculo deciderat : Nolite turbari, anima 
enim ipsius in ipso est 9. Sed nullus adhuc aut in- 
ter Christiani dogmatis homines, aut inter externos 
inventus est, qui δίψυχον, hoc est anima duplici 
preditum esse dixerit. 

15. Preter illa, que a me adducta sunt, fama 
circumfertur, εὐνουχισμόν, hoc est virilium mem- 
brorum exsectionem, illis apud vos haudquaquam 
accenseri, que procul a cotibus hominum aspel- 
lenda sint. Vellem igitur, quamvis hujusmodi voto 
natura humana mutiletur et adulteretur, ut vestra 
synagoga ab iis omnibus exscindi posset, quibus 
natura membrum illud arrexit; atque ita generis 
successione privati pessum prorsus cum vestrig 
dogmatis daremini. 

Ego vero hec quoque ab illís et dici, el doceri, 
referente quodam, qui ab eis seductus fuerat, viro 
litterato, et apud Pontiflcem instituto, accepi, qui 
quomodo erga me sit affectus, ignoro. Se enim ab 
illorum doctore, monasticis vestibus induto, atque 
δὰ sacerdotium provecto, et sanctorum Evangelio- 
rum librum pre manibus habente, his compella- 
tum verbis referebat : 


1339 NICETJE CHONIAT/E 4340 


Quid ais, o bone? Christianusne 6s, Christi ba- Α nein illius quidem conspectum divinus ille vir, 
ptismate intinctus ? Tum qui interrogabatur re- qui supra pectus Domini in cona recubuerat 93, 
spondit : Certe, Christi gratia, parentibus Chri- ^ venire vellet. 
stianis natus sum, ab ipsaque adeo «etate infan- Annorum porro χιλιὰς, 00 est millenarius nume- 
tie sacro ablutus baptismate. Tum vitii Sophista — rus,mendacium sole clarius est, et reprobo Cerinthi 
subjecit : Quonam tempore id, a quibus, et ubi? cogitationis fefus. Cum enim nos a resurrectione 
Rursum pius ille : In Dei Ecclesia, inquit, addito — Christus neque cibum sumpturos, neque bibitu- 
Pontiflcis nomine, qui tunc Ecclesie preerat, in ros, neque nuplias coniracturos, neque nuptum 
qua nativitatem quoque sortitus esset, necnon im-  collocaturos dicat, verum angelis Dei similes fu- 
peratoris, qui tuno temporis ea que imperii  turosasserat?*, quis adeo temerarius, audax, et a 
erant administrabat, adjecitque se in nomine Pa- libera Christi veritate alienus esse velit,ut terrenum 
tris, et Filii, et Spiritus sancti baptismum susce-  illiimperium, amicisque cum illo a morte resurre- 
pisse,quemadmodum in Evangeliis Christus auctor — cturis aliquando futurum proauntiet? vel cuinam, 
fuit. Tunc alter ille ore impuro, subdolaque precor, usui resurrectio esse queat, que quidem si 
mente subdidit : Sed baptismus ille introductitius — denuo corporum concubitus,ciborum cupedise, afe 
&aqua constat. Ho autem de quo discipulis suis y ctuum denique tedia ioter homines,ut antea, locum 
Christus ait: Vos autem  baplizemini Spiritu — habeant, nihil spirituale, nihil quod diviniorem 
sanclo el igne *!, accedito propius, ut te baptizem, — illam conditionem redoleat, nihil denique a ter- 
gratiamque Spiritus inhabitantem tibi cognoscas.  renaconditione alienum, que corporalium motuum 
Caeterum alter ille huno imitatus, impostor et ipse — excitatione constat, habitura sit ? 
evasit. Quod si nondum Christus resurrexit, quomodo 
primogenilus ex morluis dicitur *5? Quis item ille, 
qui discipulis apparuit, ab iisdem palpatus est Ν, 
et tandem cum corpore in colos ascendit ?? ? 

Unam porro mortuorum resurrectionem esse 
futuram divina testantur Oracula, quo nunc 
quidem Christum his utentem verbis introdu- 


CAP, XXXVII. 
Tricesima septima haresis, Cerinthianorum. 


Cerinthus hio se magnis initiatum revelationi- 
bus, angelis nimirum magistris, regnum Christi 
post resurrectionem terrenum fore ; Hierosoly- 


mamque denuo carneis cupiditatibus, deliciis, fe- 
stivis diebus,et nuptiis fruituram per milleanno- 
rum spatium dizebat. Beatus autem Polycarpus 
martyr auctor est, contigisse aliquando, ut cum 


beatus Joannes apostolus lavandi corporis gratia (; 


balneum adiisset, ibique Cerinthum lavari resci- 
visset, exsiliens confestim e balneo sein fugam 
proripuerit, et comites idem ut facerent exhorta. 
tus sit, ne forte balneum corrueret, in quo veri- 
tatis adversarius Cerinthus esset, el ita omnes 
protererentur. 

Aiunt etiam Cerinthum ejus tumulilus auctorem 
fuisse, cujus Jacobus (54) in Epistola ad Antio- 
chenos meminit, his verbis: A nobis exierunt, 
qui nos conturbant. Idem cum Petro de Cornelio 
contendisse fertur: alias Pauli adversariis ejus 
seditionis auctor fuisse videtur, que, cum ille 
caput radendum tradidit, Hierosolymis in templo 
exorta est 33. Idem Christum cruci quidem uffizum 
fuisse fatetur, &t resurrexisse pernegat. Sed tum 
demum resurrecturum asserit, cum universalis illa 
resurrectio fiet. 


Hareseos prxcedentis con[utalio. 


Suffleiebant impurissimo Cerintho ad proprie 
vanitatis et impietatis confutationem, non ea 
solum quibus in Christum blasphematus fuerat, 
verum etiam quia illum discipulus cognomento 
Theologus aversabatur, et usque adeo refugiebat, ut 

0 Act, xx, 10. ?! Matth. ni, 11 ; Act. 1, 5. 


9* Coloss. 1, 18. ?9 Joan xx, 19. 
! [bid. 51-53. 


(54) Forte Ignatius. 


*! Act, 21, 26 seqq. 
?" Marc. xvi, 19 ; Luc. xxiv, 30. 


cunt: Sed veniel hora et nunc est, cum mortui au- 
dient vocem Filii hominis: et omnes qui audierint, 
resurgent ** : nunc vero forum judiciale pandenlem, 
ut justos ab injustis secernat (quemadmodum pa- 
stor quoque oves ab hircis segregat) atque hos & 
dextris, illos vero a8 sinistris statuat: estque his 
quidem regnum ante constitutionem mundi pre- 
paratum largiatur, illos vero in ignem demittat, 
qui diabolo preparatus est. 

Quin et Christi preco Paulus ad Corinthios 
ita scribit: Christus a mortuis resurrexit primiliz 
dormientium *. Et paulo post: Ecce mysterium 
dico vobis, omnes quidem resurgemus, sed non omne: 
immulabimur ; in momento, in. ictu oculi, im novis 
sima luba. Nam tuba canet, et mortui resurgent. ín. 
corrupli, et nos immulabimur. Oportet. emwn corra- 
ptibile hoc induere incorruptionem ". 

Proinde abeat in malam crucem Cerinthus, φεὶ 
ea tantum scrutatur, que in cute et superfida 19- 


D parent, nec ab iis, que hic sunt, ea quidquam éil- 


ferre putat, que illic esse feruntur. 
CAP. XXXVII. 
Tricesima oclava haeresis, Ecelarum. Hi wnguntur. 


Ecete monachi gunt, qui osteris in rebus cum 
universis Christianis recte sentientes in hoc tan- 
tum dissentiunt,quod cum feminis et monialibus ia 
monasteria conveniant, ibique eum quadam 


* Joan. xi, 25. * Matth. xxu, 30 
* Juan. v, 25. [91 Cor. xv, 9. 


1341 


THESAURI LIB, IV. 


13492 


chorea et saltatione Deum hymnis et canticis ce- À quecumque de judicio futuro et decantalissima 


lebrent: ad illius nimirum chores imitationem, 
quam sinu maris Rubri trajecto, Moses et ejus so- 
ror Maria instituerunt. 


Hzreseos pracedentis con[ulatio. 


Vetera przlerierunt, ecce nova facla sunt omnia *, 
litteraque decedens spiritum libertate donavit: 
Itaque non jam nobis, qui spiritu agimur, aut 
chori instaurandi, aut cantica concinenda sunt: 
sed potius Deum corde confiteri, ejusque magni- 
fica opera ore canere, stantes in templis cum ti- 
more et habitu religionis indice, nos addecet. Ne- 
gare obiter possumus feminas post JEgyptiorum 
submeraionem viris permistas saltavisse, unaque 
eum illis Deo gratias concinuisse. Mosen enim 
seorsum cum viris canticum trajectionis ceci- 
nisse, sororem vero ejus Mariam cum ceteris fe- 
minis choreas instaurasse vero similius esl. Ex 
quo fit ut que ab Ecetis designantur, preterquam 
quod ab iniquitate illa discrepent, ἃ sanctorum 
quoque Patrum et a nostris ipsorum traditionibus 
aliena sint. 

CAP. XXXIX. 
Iricesima nona haresis, Gnosimachorum. Hi un- 
guntur. 

Gnosimachi cuivis Christianismi cognitioni et 
scientie resistunt, illosque frustra laborare asse- 
runt, qui sacris in Scripturis scientiam aut cogni- 
lionem investigant, cum presertim & Christianis 
Deus preter bona opera, nihil requirat : ut sit 8a- 
tius, si quis simplicius ambulet, neo curiosius 
quidquam perserultetur. 

Hareseos przcedentis confutatio. 

Quilibet Gnosimachis ita respondere potest : 
Ecquonam modo quis Soripturarum sacrarum, 
earum presertim, que obscuritatis caligine in- 
volvuntur, sensum explicare poterit, nisi aliqui 
presto sint interpretes, quos Spiritus profunditas 
non lateat ? 

Itaque si ex erronesm traditionis vestre regula, 
lectione sacrarum Scripturarum contenti, nulla 
scientie) et cogitationis habila ratione, vitam no- 
strami instituissemus, quid tandem, queso, utili- 
tatis ex ipsis reportassemus? aut quonara modo 
quod oredimus, id oratione sciscitantibus ezpli- 
care potuissemus ? 


CAP. XL. 


Quadragesima lueresis, Thnetopsychitarum, hoc est 
eorum qui animarum immortalit atem negant [Hos 
confutal Orígenes apud Eusebium, lib. v1, cap. 20. 
Histor. E«cles.] 


Thnetopsychite hominum animam, anime bru- 
torum similem esse, atque una oum corpore inte- 
rire asserunt. 

Hareseos praecedentis confutatio. 
Falsa sunt ergo, δὶ huic traditioni locus detur. 
? |] Cor. v, ἢ, * IL Cor. rr, 13. * Eccle, mi, 31. 


illa resurrectione traduntur. Nam si mortales sunt 
anims, nullo prorsus modo in judicium resur- 
gent, neo uniuscujusque opus quale est. ignis proba- 
bit?, ut magni illius preconis Pauli verbis utar. 
Jam qui fieri possit, ut anime mortalitati subji- 
ciantur, cum tot mortui a Christo, prophetis et 
apostolis excitati sint ? Si enim mortales fuissent, 
in corpora certe propria nunquam remeassent. 
Imo vero anime sunt immortales, ut sacre pas- 
sim testantur Littere, de quibus sigillatim dis- 
Berere superfluum fuerit, ut omnes facile norunt. 
Quin etiam ii-qui de mundi origine conscripti sunt 
libri, inter hominum et brutorum animas diseri- 
minis hoc statuunt, ut. brutorum anima sanguis 
eorumdem dicatur, ut una cum corpore intereal ; 
hominum vero anima s8piraculi divini nomen at. 
tribuitur: quod quidem spiraculum animam ra- 
tionis et intellectus participem, atque adeo im- 
morlalem dicimus. 

Alias vero communibus omnium et notionibus 
et opinionibus dogma hujusmodi repugnat. Com- 
muni enim gentium; quotquot sunt consensu, im- 
mortales esse anime videntur : multique adeo ne- 
cromantie sludiosi animas evocarunt, et de re- 
bus futuris percontati sunt. 

Aristoteles ergo, et quisquis illum secutus Thne- 
topsychicus, animam mortíalitati obnoxiam lana 
redimitus, unguentoque delibutus, hirundinum 
more asserit. Ab eorum cotu  explodatur, qui 
Christo nomina dederunt. Nam Christus a mortuis 
surrexit, et fore pollicitus est, ut et nos aliquan- 
do resurgamus. 

Quod autem Salomon ait: Quis novil si spiritus 
filiorum Adam ascendat sursum, el. δὲ spiritus ju- 
mentorum descendat deorsum *?1d vero longe aliud 
est. Neo enim de hominibus et brutls eo in loco 
verba facit, quatenus hominum anima rationis, 
brutorum autem vite tantum idque sanguinis bene- 
ficio particeps est, neo horum quidquam a morte 
superest: et uaa cum corpore anima quoque ip- 
88 dissolvitur. Hominum porro filios hoc loco eos 
in primis vocat, qui ex rationis prescripto vitam 
instituunt, et suis affectibus imperant, eos contra 
qui interram cernui et obstipi procumbunt, cum 
jumentis confert Salomon idem ille, qui justorum 
animas in Dei manibus esse alio in loco asse- 
ruit 5. 

CAP. XLI. 
* Quadragesima prima heresis, Christolylarum, hoc 
est, eorum qui Christi naturam destruunt. 

Christolyti Dominum nostrum Jesum Christum 
post resurrectionem ἃ mortuis, animato corpore 
guo in terris relicto, una cum nuda et simplici di- 
vinitate in celos ascendisse contendunt. 


Hazreseos precedentis confutatio. 
Atqui angeli, qui apostolis tunc temporis e. w*- 


5 Sap. π|, 1. 


1343 | NICETJE 


ruerunt, quo Christus cum corpore in colos ascen- 
dit, ita dicebant : Viri Galilei, quid admiramint 
suspicientes in caelum ? Hic Jesus, qui assumptus est 
a vobis, ila veniet rursus, quemadmodum υἱ [515 
eum ascendentem in celum €. 

Sed martyrum quoque antesignanus Stephanus, 
cum jamjam saxis a Judeis adobruendus esset : 
Ecce, inquit, video ceelos apertos, et. Filium hominis 
stantem a dextris Dei ?. Filium Dei vocat, non qui 
relicto corpore, cum sola et simplici divinitate 
ascenderit, sed qui carnem secum in celos ascen- 
dens asportaverit. Quod nisi se ita res habuisset, 
corpore cerle exutum Dei Filium dixisset. Evange- 
lista porro ait : Dominus quidem postquam locutus 
esl eis, assumplus est in celum, et sedet a. dextris 
Dei *. Assumptus est, inquam, eo cum corpore, 
'cum quo passus fuerat, resurrexerat, seque disci- 
pulorum manibus contrectandum prebuerat. 


CAP. XLII. 


Quadragesima secunda heresis, Ethnophronum, hoc 
est, eorum qui gentiles. superstitiones | affectan- 
tur. 

Ethnophrones, hoc est, gentilium rituum et su- 
perstitionum imitatores, ut ceteris in rebus cum 
Christianis orthodoxis conveniant, in hoc certe 
dissentiunt, quod gentilis superstitionis studiosio- 
res &quo, genesin, hoo est natalitium sidus, for- 
tunam, fatum,astronomiam, et astrologiam intro- 
ducunt et recipiunt, ltem vaticinia et divinationes, 
que auguriis, auspiciis, cledonismis, hoo est in- 
certi auctoris rumoribus, expiationibus, prodigiis, 
incantalionibus, et ceteris id genus constant, non 
Bino di»rum, mensium, temporum annorumque 
observatione, amplexantur. 


H areseos praecedentis confutalio. 


Hec quoque omnia Christianis hominibus aver- 
sanda sunt, quorum spes omnis a Deo optimo ma- 
ximo dependet. Nam δὶ apud Deum vel capilli no- 
stri numerati sunt, neo ullus passerum, qui aese 
veueunt, in cujusquam rete absque Dei voluntate 
cadit *: ipseque adeo Jobus animi magnitudine 
ceteros omnes antecellens, cum uxorem inocrepa- 
ret : Si bona, dicebat, de manu Domini suscepimus, 
mala quare non sustineamus 10 ? hinc. divinum au- 
xilium presto cunctis rebus esse, perspicuum 
est. 

Qui ergo fleri potest, ut. ex hujusmodi affectioni- 
bus, iternque ex astrorum progressibus, regressi- 
bus,variis figuris, et earum observationibus, com- 
modi aut incommodi quidquam ei accidere queat, 
qui rebus illis intentus fuerit? 8i enim elementa, 
non secus atque homines ipsi, subjecta suot divi- 
no nului, quo tandem modo humane conjecture 
patere poterunt, in quibus divinus ille contra nos 
motus, observationibus illorum contrarius depre- 
henditur? Nam sicunde, verbi gratis, bellum 


CHONIATJ£ 41344 


Α irrumpat, aut in mari tempestas exoriatur, Deus 
est, qui mare conturbat, permiititque ut. militum 
in nos fiat incursio. Quocirca bellum suecitasse, ut 
ex plerisque divinarum Scripturarum locis videre 
est, vel navem una cum navigantibus demersisse 
merito dicatur. Contra vero, hic astris inhians 
Mammacuthus duci,cui internecio, navisque guber- 
natori, cui naufragium immineat, officiis artis 
utens, que letum et fortunatum diem pellicean- 
tur, illi quidem, ut aciem instruat, huic vero, ut 
oram solvat, velaque expandat, auctor est. Num- 
nam igitur astrorum concursus et connexio con- 
silium lei prevertisse, aut energie atque effica. 
οἶδ majoris, quam ipsa cunctipotens Dei manor 
esse dicetur ? Impius certe fuerit, si quis vel taci- 
tus ita Secum reputet. 

Qui fit autem, ut ex duobus regibus, qui iisdem 
prorsus omnibus certamen inierunt,utroque victo- 
riam ex astrologi familiaris predictionibus spe- 
rante, ille quidem tropeum erigat, hic autem in 
vincula conjectus, turpissima queque subire coga- 
tur? quamvis eodem horoscopo usus fuerit, quo 
dux ille, cui succubuit, usus est ? 

Hec porro 8i quis exquisitius consideret, utri- 
usque fortune et fati, nec non curiose astrorum 
disquisitionis vires nullas esse, vel ex Cyri et σγω- 
si historia, deprehendel. Croesus enim Lydis rex 
et provinciarum omnium, que ad Tharsum usque 
protenduntur, Cyro terrorem ex eo incutiebat, 
quod pecuniis abundaret, quarum adminiculo Gre- 
cos et alios populos ad societatem et auzil/a pel- 

C licere posset. Cyrus e contrario Crosum perterre 
faciebat, bellicarum rerum, stratagematum, aciei- 
que instruerde peritia, qua quidem gentes quam 
plurimas subegerat, et sue ditioni subjecerat. Cum 
igitur uterque ea preparasset, qua bello gerendo 
necessaria videbantur, Cresus quidem in prelio 
succubuit, vel Apollinis oraculo, quod ita premo- 
nuecat. Crasus Halym superans, magnam consu- 
met opum vim ; cujus quidem oraculi nomine 
Apollinem ducentis lateribus aureis donaverat, quo 
tempore et oraculo ipso, et ustronugonum predic- 
tionibus fretus arma contra Cyrum moverat, Cyrus 
vero cuntra prediotionibus astrologorum: ab expe- 
ditione contra Crosum esu:zcipienda revocabefsr 
(quorum quidem nutu Chaldaica regio tuno te 

D poris pra ceteris omnibus gentium provinciis ad- 
ministrabatur) atque adeo ab illis monebator, ut 
aliud in tempus profec'ionem differret. Divinis 
autem Danielis consiliis persuasus, qui cunctan- 
dum non esse, sed contra procedendum auctor 
erat, quia nimirum Deus gloriosam illi victoriam 
paraturus esset, paucis preliis Cresum in fugam 
vertit, vivumque tandem cepit, totius denique im- 
perii ejus brevi tempore dominus evasit. 

Audi vero tu, qui astronomise addictus, et dies 
et tempora observes, quid Babyloni Dominus pet 


* Act. 1, 11... 7 Aot. vri, ὅδ. * Maro. xvi, 19. ? Matth. z, 29, 30. 19 Job, τι, 10. 


1345 


THESAURI LIB. IV. 


1346 


Dei ministrum prophetam leaiam dicat, super iis, A est a me. Sine causa aulem colunt. me, docent es 


qua Nabuchonosor contra urbem Hierosolymo- 
rum designavit, cum illa solo eequata, temploque 
flammis absumpto, populum captivum abduxit δ 
Propterea quod desertam reddidisti civitatem 
meam, nec populi mei misertus es, desertos red- 
dam muros tuos, et campum desoletionis statuam 
te. Exsurgant ergo astrologi tui, et predicant, si 
possis effugere manum Domini 11. 

Alia quoque nonnulla propheticus liber de fal- 
siloquis astrologis percurrit, qua mihi momoria 
exciderunt, ita ut verbatim illa referre jam non 
sit integrum. Perierunt enim libri, eosque tan- 
quam in Orci ventrem, vel Laconicam latebram, 
Latinorum ventres, una cum opibus et pecuniis 
meis absorpserunt: multis quidem illis, nec lccu- 
lentis illia opibus absimiles, que imperialium of- 
ficiorum fuerunt, quibus ordine graduque debito 
sum cohonestatus. 

Quin et Paulus, os ipsum Christi, quique om- 
nem fere terram, quantamcunque 80l pulcherrimo 
igni suo expositam fovet, predicando percurrit, in 
Epistola ad Galatas ita dicens, deprehenditur : Sed 
tunc quidem ignorantes Deum, iis qui nalura non 
sunt dii, serviebatis. Nunc autem cum cognoveri- 
tis Deum, imo cogniti silis a. Deo, quomodo conver- 
(imini iterum ad infirma et egena elemenlu, quibus 
denuo servire vullis ? Dies observatis, et menses, et 
tempora, et annos. Timeo vos, ne forte sine causa 
laboraverim in vobis. Estote sicut ego, quia el. ego 
sicul vos 13, 

Itaque quisquis observationi astrorum immoras 
tur, iisque fidem habet, que ab astrologis dicun- 
tur, tacite Mercurium, Saturnum, Martem, οἱ ca- 
tera sidera colit, quae motu suo in orbem circum- 
feruntur. Quamvis enim nec ereas illis, nec lapi- 
deas imagines consecret, nec actu ad orationem 
pre se ferat, iis tamen alium cultum exhibere co- 
arguitur, eo quod ex illorum circumvolutionis 
effectibus dependet. Oportet enim, ut qui veri 
Christiani nomen non mentiuntur, omnia uno eo- 
demque modo enuntient, que a divina Providen- 
lia proveniunt, hoo cum Davide psallentes : Ad- 
haesil anima mea post te 1. 

Quod ei quis lingua quidem Deum esse fateatur, 
cujus nutu et consilio cuncta succedant, ut cuncta 
tuentis et inspicientis, fixo autem pede errori as- 
trorum inbereat, qui fiet, ut si nihil aliud agat, 
oratione tamen vim pietati afferre non videatur, 
cum mentem barbaris moribus inficiat? Gentes 
enim que Deum non norunt, astrorum figuris et 
constellationibus, velut hiantes Mamaeuthi (55), 
innituntur : et eorum effectibus obstupescunt. 
Deus porro hec jure de illis dixerit: Populus 
hic labis me honorat, cor autem. eorum longe 


! Galat. in, 8-12. 


"1 [sa, xui, 14, 
!* [bid. 17-19. 


7, 9. 


13 Psal. rx, 9. 


doclrinas οἱ mandata hominum, uliendentes. spi- 
ritibus erroris, et ad [alsiloquas!*; vatum nugis 
animum appellentes: quia ea quidem scire sibi 
videntur, que supra celos, et sub terra sunt, neo 
interim advertunt,quanta mentis cecitate laborent, 
el quantopere fallantur, atque in eamdem secuin 
fraudem, et idem exitium, eos pertrahant, quos- 
cunque suos in casses pellicere potuerint. 

[18 enim qui parum sapiunt, nec spem omnem 
in Deo reposuerunt, facilem et quibusvis exprom- 
ptam esse futurorum cognitionem persuadent,atque 
motui astrorum ea tribuentes, que divinae precel- 
lenti: propria et peculiaria suut, 8 sana erroris- 
que nescia opinione eos abstrahunt, quicunque ad 
anilium n2ugarum insusurralionem proclives fue- 
rint: quemadmodum etiam propheta Ezechiel ait ; 
Hac dicit Dominus Deus : Va prophelis iusiptentibus, 
qui sequuntur spiritum suum,el nihil videnl. Numquid 
non visionem cassam vidistis, eb. divinalionem men- 
dacem locuti estis ? propterea erit manus mea super 
prophetas, qui vident vana, eL divinant. menda- 
cium 55. 

Quia vero ipse quoque miliercule futurorum 
cognitionem sibi vindicabant, rursus ait prophete 
Dominus: Et tu, fili. hominis, pone faciem tuam 
contra filias populi tui,qua prophelant de corde suo, 
el vaticinare super eas, el dic: Hzc dicit Dominus 
Deus : V2 qua consuunt. palvillos sub omni cubito 
manus : et faciunt cervicalia sub capite universae 
stalis ad capiendas animas. Et violabanl me apud 
populum meum propler pugillum hordei, et fra- 
gmen panis : ut interficerent. animas quie non mo- 
riunlur, εἰ vivificarenl animas, quz non vivunt, 
mentientes populo meo credenti mendaciis !6. 

Sic enim se res habet. Vera quidem prophetia, 
et futuri predictio, pro familiaritate, qua petenti 
homini cum Deo intercedit, et pro ejus fide, qui 
futura cognoscere cupil, divinitus exhibetur. At ex 
astrorum revolutione, hujusmodique constellatio- 
num situ nulla prorsus futuri cognitio datur. Nec 
enim ex iis humansrum rerum administratio de- 
pendei: sed pluviarum, et earumdem defectus, 
item frigidi et calidi,humidi et sicci, denique ven- 
torum et similium rerum signa promuntur : actio- 
num vero nostrarum nulla prorsus. Cum enim li. 


D berum nobis mundi Opifex arbitrium concesserit, 


actiones nostre in potestate nostra sunt. Si enim 
secundum asirorum cursum omuia facimus, qua- 
cunque tandem a nobis fiant, ea necessario flunt, 
Quod autem necessario fit, neque virtus id, neque 
vitium est. Jam si neque virtutem neque vitium 
aseequamur, indigni sumus, qui laudibus aut co- 
ronis decoremur, crobrisque aut suppliciis aílicia- 
mur. Imo Deus ipse injustus deprehendoetur, qui 


1. [sa. xxix, 13; Matth. xv, 8. !* Ezech. xii, 3, 


(55) Proverbium Aristophanicum a fatuo Mamacutho ductum. 


1341 


NICET/E CHONIAT Αἱ 


1348 


his quidem bona, illis vero afflictiones immittal, A est, qui de Deo tandem pie sentire coeperunt, nec 


neque ea que creavit providentia sua regere curet, 
ei necessario cuncta susque deque ferantur. Imo 
eliam superflua in nobis ea pars anime fuerit,que 
rationis est particeps. Nam si nullius actionis com- 
potes sumus, frustra deliberamus.Rationalis enim 
pars anime hominibus deliberandi gratia divinitus 
data est. Ex deliberatione autem ratio et liberum 
arbitrium elucescunt. 

Itaque stellas nullius eorum que sunt causas 
€386e,ut nec ex rebus creatis ullam, atque adeo ne- 
que iis que sunt ortum, neque iis qui corruptioni 


obnoxia sunt interitum afferre, imo pluviarum, et 


earumdem defectus, atque ceterarum aeris muta- 
tionum signa esse dicimus. Nec male forte quis 
autumet, eas bellorum quidem aliquando signa 
esse, causas vero non item. Siquidem ex aeris 
qualitate (cui alio atque alio modo ἃ sole et luna 
vs&ria concretiores, seu impressiones, accidunt) et 
babitus in nobis et effectiones conf'antur. Habitus 
autem inter illa censentur, quse in nostra pote- 
state sunt posita. Retinentur enim ratione, et re- 
vocantur, si divertant. 

Lunaris etiam orbis perfectio et imminutio non 
paucarum rr.utationum causa est, ut ex piscibus te- 
stacei generis, et plerisque arboribus constat, que 
crescunt et decrescunt, atque quodammodo luno 
mutationibus compatiuntur. 

Interdum vero divinitus comete conflantur, qui 
mortis regum signa pre se ferunt; que quidem 
iis in sideribus non apparent, que ab initio creata 
sunt, sed divino numine nunc procedunt,nuno de- 
nuo dissolvantur. Quandoquidem illa quoque stel- 
la, que sub humane salutarisque Domini propter 
nos in carne Nativitatis tempus & Magis visa est, 
non ex stellarum numero erat, quas initio Deus 
creavit : quod perspicuum eral vel ex eo quod jam 
ab ortu ad occasum, jam contra ab aquilone 
ad austrum cursu contenderet, alias etiam delite- 
scerel,alias emergeret. Nec enim id astrorum ordo 
fert, aut natura. 

Objiciat vero eorum forte quispiam qui astrolo- 
gia mordicus tuentur, in eorum que adversus 
arlem suam congeruniur, recriminationem, pre- 
dictionibus plerisque finem suum obtigisse tandem; 
idcircoque nonnullis bominibus frustra et temere 
condemnandam et explodendam videri. Αἱ vicissim 
audiet, artem illam mutationum aeris magistram 
esse, que 3olis et lune .defectum portendat, alia- 
que hujusmodi humane vite utilia predicere sciat, 
ateorum que divino e nutu dependent eventum 
portendere, non item didicerit: ut taceam malo- 
rum, que hominibus impenderent, jam jamque 
urgere occiperent, pleraque ἃ Deo precibus, jeju- 
niis, et orationibus, flexo, in melius commutata 
esse :utex Ninivitarum conversione perspicuum 


illa ab eo petere detrectarunt que ei peculiaria 
sunt!" : quemadmodum etiam ex libera Mosis ora- 
tione constat, qua non raro intercessit, quominus 
Israelem Deus internecioni daret !*.Hoc ex Aarone 
quoque colligere est, qui .cum Mosis consilium 
secutus, acerra incensum Domino obtulisset, hoc 
pacto exasperati rebellantisque populi interitum 
repressit 19, 


Multi etiam eorum qui ad bellum proficisceban- 
tur,cum sibi a Deo victoria promissa esset, eamque 
se pene jam adeptos viderent, insuper et forte 
sperantes ut terra potirentur, que melle lacteque 
diffueret (ut qui se illam aliquando possessums 
a Deo audivissent), propter peccata quae intent- 


B nerant, funditus succubuerunt, Palastinos praet 


fas aggressi ; terramque desertam corporibus suis 
intraverunt *, atque in Mosen et Deum ipsum 
multa sepissime debacchati, hec a Deo eti Davide 
audiverunt : Nihil proficiet inimicus in eo, et filiu 
iniquilatis non apponel nocere ei*!, Item : Inimicos 
ejus induam confusione 33. liem : Odio habentes 
eum in fugam convertam 33. 


Preterea etiam sceleris ejus ergo, quod in Uriam 
admissum est, parum abfuit, quin Hieroaolyma, 
thalamis suis, alque etiam calceis privatus perse- 
cutionem pateretur, et in deserto pernoctaret Ἐν 

Quid verbis opus est, ad ea sigillatim enumeran- 
da, que ab omnimoda, et hominibus impervesti- 
gabili Dei sapientia οἱ virtute, denique sagaci ills 


C providentia varie decernuntur, et alio atque a/ic 


modo fiunt,prout illi placet,singulisque conducibile 
est ? Proinde cum divinorum judiciorum altitudo 
nulli hominum cogitationi pervia sit 125, quem nimi- 
rum aut intellectus humanus assequi aut nature- 
lium rerum series expromere nullo modo possit, 
qui queso, fleri polest, ut ex elementis nature ob- 
noxiis, queque nihil amplius assecuta sunt, quam 
quod iis que sunt accensentur, quidam futuri 
scientiam polliceantur ? 


Mirum voro ni progressus ulterius,heus tu, quis- 
quis es,qui astris promotionem futurorum ascribis, 
tempora quoque adjicias, et ea te pro animi arbitrio 
nunc subtrahere, nuno diffindere predioes: quo 
tamen intersignio facultas illa dignoscitur, qu& 


D vite preest, cunctaquesuppeditat : quemadmodum 


etiajn ex eo quod futura non minus quam je 
Sentia perspecta et cognita habet. Alque ut hoc 
exempli gratia proferam, ille quidem VbeWetorus 
vel etiam vastum mare trajecturus proficiscitur : 
hic vero astronomicam artem professus, si consu- 
latur, victoriam semper et tutam navigationem, 
astronomica sphaera prius eum in usum fabrefacta, 
promittit. Ceterum illi rebus ex mejore parte 
contra quam promissum fuerat, gestis, revertun- 


17 Jong, 11, 1 seqq... 5? Exod. xvii, 41. !* Num. xvi, 47 seqq. 1! Deut. xxi, 1 seqq. ?! Psal. rx 
93. 3? Pgal. cxxxr, 10. ?* Psal. rxxxvrit, 24. ** [I Reg. n,1seqq. "Ὁ Rom. xi, 33. xxvn 


1349 


THESAURI L1B. IV. 


1350 


tur. Hoc autem asironomieus assolet agere, si qui À terram signifloant ; alternis exorientes et occi- 


illum consulturi adeunt. 

Nemo enim eum ultro accersst, qui adfutura 
tristia eit prenuntiaturus, quoniam ne Saulus qui- 
dem Pythonissam qussivisset, si mala illa pre- 
nuntiaturam priescivisset ?€,qua in posterum sub- 
iturus erat, quamvis ipse vel sic in ipsa fere mal! 
acie procedens, tanquam propriis viribus fretus, 
haudquaquam prelium distulerit, neque legatis ad 
Palestinos missis fcedera petierit. Quod si quando 
vera prenuntiasse deprehendatur, id nequaquam 
astrorum revolutionibus contingit, aut quia sic 
eorumdem se situs habet, et motus ; sed indus- 
trie, imo potius, ut ita dicam, conjecture astrolo- 
gorum inventa sunt, qui semper optima queque 
sibi pronuntianda interrogantibus, et promittenda 
proponunt. 

Nam perpetua rerum verarum predictio propria 
Dei est, οἱ prophetarum ejus, nota : qui fuluro- 
rum, qua vaticinali sunt, nullum non vere pre- 
dixisse deprebenduntur. 

Quod si quis vix tardem veri quid aliquando 
conjectaverit, hoc ejus indicium est, qui quamvis 
arlem sagittandi minus calleat, quia tamen tela 
spe recta in scopum dirigit, aliquando etiam ab 
eo non aberret. 

Ex contrario etiam qui visu sano est, si uno 
cursu reota viam perrexerit, tantum: abest ut su- 
percilium tollat magnificentiusque de se sentiat, 
cum potius eliam aliis aberrantibus, ipse pudore 
suffundatur. 


dentes. 

Quod autem is non sine suo malo faciat,quisquis 
pseudoprophetarum vanitati subscribit,beatus Mo- 
Ses auctor est, vel potius ipse Deus, qui per 
Mosen locutus est : Quando ingressus fueris ter- 
ram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi, cave ne 
imilari velis abominaliones illurum gentium. Nec 
inveniatur in te qui lustret filóum suum, aut fitam 
ducens per ignem : aut qui ariolos sciscitetur, et 
observel somnia, atque auguria, nec sil maleficus, 
nec incanlator, neque qui Pythones. consulat, nec 
divinos, et quzral a mortuis veritatem. Omnia enim 
haec abominatur Dominus **.Ad hec alio in loco sio 
ait : Perfeclus eris et. absque macula cum Domino 
Deo tuo.Gentes enim ist, quarum possidebis terram, 
augures et divinos audiunt. Tu autem α Domino 
Deo tuo aliter institutus es *.Proinde nullumturpius 
&celu& objici cuiquam potest, quam si ad pseudo- 
prophetas, et divinaculos animum appellat. Atque 
paradoxum quidem aliquod, et ἃ communi lomi- 
num opinione alienum, Deus hominibus hujusmodi 
non raro suggerit, quo verietiam aliquid prenun- 
tient, ut vel hoc indicio manifesti flant, quicunque 
illius promissis vere innituntur. Id enim per Mo- 
gem quoque hunc in modum dixit : Siverosurrccerit 
in medio tui propheles, aut qui. somnium vidisse se 
dicat, el przdixerit signum atque porlentum : et 
evenerit-quod locutus est, et dixerit tibi: Eamus, et 
sequamur deos alienos quos ignoras, et serviamus eis, 
non audies verba prophetz illius aut. somniatoris : 


Quod si quis videndi facullate privatus uno C quia tentat vos Dominus Deus vesler, ut palam fiat, 


cursu vium citra offendiculum transierit, non ocu- 
lis, sed forte fortuna curriculum hujusmodi ab- 
solvisse censebitur. 

At vero si juxtaChrislisententiam: Nemo polest 
Deo servire et mammonaz "',ille dissentanea prorsus 
et ex diametro repugnantia molitur, qui Deo, et 
rebus ab illo creatis, equam fulurorum cognitio- 
nem attribuit. 

Hoc etiam perspicuum ex eo est, qucd propheta- 
rum,Patrumve qui inter Christianos virtute ceteris 
preluxerunt, nullus astrorum motum dimetiatur, 
neque elementorum usum curiosius inquirat; hu- 
manamque naturam ad ea compellat, que minime 
decent,neque vanis imposturis innitatur,sed divini 


utrum diligatis eum annon. in toto corde et in tota 
anima vestra ?!, 

Sed et Stephanus ille, qui primus post Christum 
passus est, Hebreorum concionem objurgans,qua&e 
cedibua gaudeat, Deoque diffldat, ejus denique 
mandata transgrediatur, quo tempore quidam ejus 
congregationis, qu: Libertinorum dicebatur, eum 
quaerebant, nec sapientie, et spiritui quo loqueba- 
tnr, resistere poterant, cum alia pleraque, tum 
hec in primis de Israelitarum gente disserit. Et 
vitulum fecerunt in diebus illis, et obtulerurt hos- 
tiam simulacro, et letabantur in. operibus manuum 
suarum : convertit aulem Deus, el Iradidil eos servire 
militie celi, sicul scriptum est in libro prophetarum : 


Spiritus revelatione res futuras prevideol, easque ἢ Numquid victimas et hostias obtulistis mihi annis 


8018 temporibus evenluras absque ullo errore 
pronuntiet, quia nimirum Deus ipse per illorum os 
loquebatur: quos etiam audire est in astrologiam 
tanquam perniciosam, falsi amantem, atque wru- 
scatricem,his verbis invehentes: /lzxc dicit Domi- 
nus : Juxta vias gentium nolite discere, et a signis 
cali nolite metuere qua timent gentes,quia leges po- 
pulorum vane sunl 38, Nam facia suni signa in 
lucem, et in tempora, et Creatoris nutibus ce- 
dunt: et temporum mutationes iis qui sunt super 


61 Reg. xxvi, 1 seqq. *' Matth. vi, 24. 
*! Deut. xir, 1-3. 9? Act. vri, 41-43, 


38. Jerem. x, 2, 3, 


quadraginta in deserto, domus Israel ? Et suscepistis 
tabernaculum, Moloch, οἱ Sidus Dei vestri Rem- 
pham, figuras quas fecistis, adorare eas. Εἰ (ransfe- 
ram vos trans Babylonem 33, 

Parum vero, aut nihil differt is qui militiam 
colli, hoc est stellas, adorat, ab eo qui subscribit 
et acquiescitiis quiexillarum curiosiore disquisi- 
tione res futuras vaticinantur, quod divine poten- 
tie, ejusque solius proprium munus est, atque 
eorum quibus hoc illa concesserit. 


?? Deut, xvii, 9-11. 


80 ]bid, & 2» ο. 


1351 


NICET/E CHONIATAR. 


1352 


Christus autem ipsos etiam demonas increpabat, A valla commorentur. Sepenuinero etiam. equitaturi, 


dicentes : Quid nobis et tibi, Jesu Fili Deit venisti 
huc ante tempus torquere nos $?? Paulus quoque 
puellam, qua ἃ Pythonico spiritu vexabutur, et 
clamabat : Ist? homines servi Dei excetsi sunt, qui 
annuntiant vobis viam salulis *. Cumquo per dies 
multos idein ageret, satagens ille, ad spiritumque 
conversus, inquit : Praecipio (ibi in nomine Jesu 
Christi, exire ab ea 35. Quod et cum dioto fecit : 
neque id injuria,neque enim propria et insita de- 
monibus est futurorum prewedictio [(56) sed vio- 
lentie potius, et pretextus species, qua minutissi- 
mam, vixque tantillam veritatis imaginem previ- 
dent], ut ex eis priscis oraculis constat, quorum 
alia ut plurimum dubia sunt, &lia maxima sui 
parte mendaciis scatent, et eorum qui iis credi- 
derunt,plerosque in mala discrimina protruserunt, 
ex quibus nulla arte emergere poterant.Jam si de- 
mones substantie sintrationis participes,etquacun- 
ctos orbis angulos circumvolitent ( (57) atqueetiam- 
num velut extremos pristinarum apostaseon rebel- 
lionumque sonos sere retineant,imo etiam non raro 
ea 408 eventura sunt, melius quam nos ipsi conje- 
cient] : ul plurimum prolecto stelle mute sunt, nec 
futurorum quidquam intelligunt, neque rerum na- 
turas perscrutari possunt, ut demones,sed hujua- 
modi artem, quamvis nostro seculo obscuram, et 
ab imperitis bominibus profluentem, multi eorum 
qui ad tempora nostra pervenerunt, maximo in 
pretio habent, iisque 86 adjungunt, qui artis illius 
peritiam sibi vindicant, tanquam veris futurorum 
conjectoribus : quamvis illorum responsa perspicui 
nihil contineant, quodque propius nnquam a4 ve- 
ritatem accedat. Nihilominus auribus prurientes, 
et quia in verbo fortassis uno vera dixerunt, puta 
in nocturnis visionib us.jam iis que simpliciterilli; 
et in genere dicunt, non secus atque divinis ora- 
culis fidem adbibentes, libenter acquiescunt, ad 
eosque se conferunt, interdum etiam illorum jussu 
ne divina quidem delubra ingrediuntur. 

Vidi vero Romanorum etiam imperatores (nec 
enim omnes culpandi sunt) qui negotiis urgenti- 
bus, neminem eorur in consilium adhiberent, qui 
vel sapientia, vel longa rei militaris experientia, 
celebres haberentur, sed ab astrologorum judiciis 
tantopere dependerent,atque iis que ex planetarum 
inspectione predicerentur, velut circulis aureis in 
nares insertis, circumducerentur. 

Huju&8modi certe reges simul et fallunt et fallun- 
tur, cum ea qus fiunt, procul a Deo, ejusque 
providentia ablegent: atque ita receptis apud nos 
sententiis et institutis manifestissime repugnent, 
ita ut in longos menses id differant, quod vel hodie 
fieri potest: ex hocque loco in alium finitimum 
subinde commigrent, ubi ad pauca horarum inter- 


33 Matth. vir, 29, 3) Act. xvi, 17. 9* Ibid. 18. 


B 


C 


D 


cum eorum que equitantibus necessaria sunt parte 
accincli,paatem manu gestarent, equo jam ad sub- 
sellium stante, hore intempestivitate revocali pe- 
demque referentes, propositum contra animi sen- 
tentiam mutaverunt ; ao si regio illa,ad quam iter 
institnerant, chasmate disjecta esset,vel etiam cae- 
lesti terrore jamjam concutiendi essent. 


Πάρεργον ex Nicela ipso de vanitate Ethnophro- 
num, in persona Manuelis imper. 


Nicetas Choniates Annalium Manuelis, ἐξ. n, 
Quia vero, inquit, potenlibus fere omnibus tum no- 
sire, tum superioris aatis placitum est, stellarum 
progressiones et reirogressiones certosque posilus 
configuraliones, accessus, recessus, ceteraque qw 
nugalores isti in divinz providentig fraudem  affe- 
mant, ac dissimulanter fatalem omnium rerum «^c- 
cessitatem statuunt, ad felicitatem humamnosque casus 
multum valere, Munuel idoneum exeundi tempus in- 
quirit, idque Constantino. denuntiat. Sed Quid fi? 
Nondum αἱ occasum vergebat sol, Manuelis just 
homo revocatur, ob. incommodum exitum, minus 
fausto siderum positu, nec subt ililer et accurate per- 
quisilo. Rursus igitur (hema conslituitur, regulze 
consuluntur ; post longam astrorum indagationem 
Angelus exit, cum beneficorum siderum comitatu Ὁ 
$ed illa hora» observatio lantum. Romanis profuit, 
priorumqae ducum errata ita correxit, el accepta de- 
trimenta resarsil, ut. Constantinus statim hostium 
manibus caperelur, etc. (De pugna Constantini 4κ- 
geli, quem Manuel ducem designarat exercitu, cem- 
ira Rogerium regem Siculum). 


De fato. 


Porro fatum Greci ita introducebant, Necessita- 
tem fingebant,que rebus preesset omnibus, cujus 
filias tres, Lachelam, Clotho, et Atropon esset 
dicebant : ita ut Necessitas futuris prospiceret, 
Lacheia sortem superinduceret ; Clotho iiscem 
nendo, fusumque circumvolvendo, robur et pon. 
dus adderet ; Atropos denique ita confirmaret, el 
constabiliret, ut mutari et inverti nullo unqvuaz 
modo possent. Ex quo flebat, ut si recens natos 
puer fuso fatali ad subulam manibus tractandam, 
vel cultrum sutorium, vel denique coria dentibos 
extendenda destinatus esset, nullo modo fleri possel, 
quin artem illam exerceret, que illi sorte obi 
gerat,sed eam fati fune,quasi obtorto collo rspitbt 
tur. 

De augurio. 


Augurium autem est futurorum — preesagium, 
quod ab avium volatu, quiete, et garritu oolligi- 
tur. Fuit enim aliquando hujusmodi qooque 
&pud Grecos, et alias gentes futurorum  obset- 


(56) Hxo spatiis interlinearibus intersita fuerunt, atque litteris rubris exarata. 


(57) Ut praecedentia rubris exarata. 





13853 


rit, tandemque etiam pennis omnibus deciduis eva- 
nuerit. 

Nisi forle gallorum gallinaceorum tripudia soli- 
stima, quibus in Gallia vere ineunte pueriad litterarum 
sludia excitantur, auguriorum ramentum quoddam 
ail, a Solone jum olim Athenis institutum ; ul. ta- 
ceam aniles siryges, cornices, bubones, etc. 


De fortuna. (Appendix 1.] 


Fortunam Greci rebus omnibus praeesse cen- 
sebant, nihilque boni, aut eontra , sine illius nutu 
contingere conjectura ducebantur: multaque adeo 
hominibus ab eadem vel in utramvis aurem secure 
dormientibus, nec ulli inanum operi admoventibus, 


THESAURI LIB. IV. 


vatio, etiamsi nostris temporibus prorsus avolave- A 


1354 


De cledonismo. 

Porro cledonismus, seu sortilegium, magni pon- 
deris erat, apud Hebreos in primis. Proinde per 
prophetam Dominus sic ait : Regio vestra plena 
esl cledonismis ?9:37. Dicuntur autem cledonismi 
rumores illi, quorum certus auctor exproii non 
potest, sed qui per se, et ut ita dicam, sponte 
oppida et urbes circumvolitant, et passim eorum 
aliquid insusurrant, que aversanda, vel etiam mi- 
nime talia sunt. Quicumqueligitur rumores hujus- 
modi, vel etiam triviales nugas adnotabant, eoque 
detorquebant, que sibi ipsis agenda erant, rerum- 
que adeo ipsarum exitum, non eum qui divine 
providentie placeret, sed quem rumores hujus- 
modi, occurrentiumque hominum sermones pr.e- 


quasidivina (ut aiunt) virgulasuppeditari dicebant. p dixissent, cledonismi dicebantur. Aliis per cledo- 


Ex quo evenerit, ut Timotheus urbesita subjuga- 
ret, ac si fortuna illas in ejus rete conjiceret, eique 
dormienti traderet. 

Appelli quoque pictori tale quidpiam contigiase 
ferunt, ut equum bellicosum ardua et erecta cer- 
vice, arrectis auribus, cruentis et acribus oculis 
qui spectantibus furere currendo videretur, pedi- 
bus in a&erem sublatis, terramque vicissim vix 
tantillum delibantibus, auriga frenos moderante, 
et bellicum equi insultum habenis coercente, 
depinxerit. Cumque imago rebus omnibus conve- 
nientibus instructa esset, eum spume colorem 
reliquit, qui ex continua sanguinis et aque com- 
mistione cerni posset, cum anhelitus quidem ex 
ore aquam protruderet, atque spiritu reflante in 
spumam violentia freni irrotaret. Cum ergo 
jam de pictura dubitaret spongia qua depingen- 
do utebatur, circum frenos traxit: que cum 
multos colores spume non absimiles referret, 
picturam suo facile colore decoravit. Atque ita 
quod volebat Apelles, non arte id, sed forte for- 
tuna perfecit. 

Fortunam vero statuis etiam honoraban!, gu- 
bernaculo navis manibus ejus imposito, ut que 
rerum unirersilatem moderaretur, alii novacule 
superimponebant, prospere fortune brevitatem 
signiflcantes : alii sphere, seu globo, quia facile 
mutaretur : alii eidem cornu Amalthee plenum 
scatensque fructibus pre manibus dabant, quod 
Hercules Acheloo, manum cum illo conserens, de- 
traxerat: hoo signo felicitatem fortune, ejusque 
munerum delicias denotabant. Nec deerant, qui 
arma dextre ejus, el sceptrum sinistre impone- 
rent, innuentes hoc pacto bellicosis viris regna, 
forensibusque leges et judicia beneficio fortune 
obvenire. Hec et alia hujusmodi ab iis confinge- 
bantur, qui fortune imper:o corpus hoc universi- 
tatis subjiciebant. 


8ὲ 27 Bzech. vir, 23. 


. ($8) Quales qui Foleti vulgo, de quibus Cardanus 
in lib. De subtilitate. Eguin. lib. De nobilit. 1. Hi 
olim frequentes in Armorica. 


PaATROL. GR. CXXXIX. 


C 


D 


nismum interrogationes illas intelligere placuit, 
quibus χριθομάντεις, hoc est hordearii vates, et 
γαστρίμυθοι, hoc est ventriloqui, consulebantur 
quibusque iidem vaticinia sua expromebant : 
quemadmodum ἀποτροπιασμοὶ, seu mala omina 
dicuntur, 8i qui ubi primum egressus est, pedem- 
que domo efferre cepit, atrato homini occurrat, 
vel alii cuipiam rei, cujus aspectus nobis insuavis 
et injucundus esse solet. 


Plura de cledonismo. [Appendix n.] 


Est enim cledonismus, malorum, ut ita dicam, 
demonum invooatio, que tum perficiebatur, cum 
βοὶ a septentrionali climate austrinas ad parles se- 
cedebat, quo tempore dies quidem minuitur, nox 
aulem augescit. 

Sunt porro nonnulli quoque demones, ut vetus 
quaedam perhibet opinio, qui materia constent, 
nec solis radios ictueantur. Ex quo flt, ut noctu 
insidias hominibus etruant, cum interdiu, nihil 
agere possint (58). Sole igitur, ut diximus, ad 
&ustrum vergente, quo tempore aer nobis conti- 
guus caligine propter hiemem condensari videtur, 
tunc hujusmodi demones saltibus et subsultatio- 
nibus quibusdam nequitie sue specimen edunt, 
ilis eti&n spectant:bus, a quibus invocati sunt. 
Qui si epodis illos ad se pellicere nequeant, igne 
velut in orbem circumducto, media e flamma ex- 
Siliunt. Feruntur enim superiores virtutes cum 
hominibus pure et sincere non conversari, quo- 
ties aer capiti nostro contiguus caligine obduci- 
Lur, et. incrassescit quod, in causa eat, ut illum 
igne expurgeat (59). . 

De lecanomanteia. 


De lecanomanteia vero, seu divinatione, qua 
pelvi peragitur, hec quoque sunt ἃ nonnullis 
wradita. Aquam quidem, que pelvi infunditur, 
substantia nequaquam differre a ceteris ejusdem 


(59) Qua hic de daemonibus pauca delibantue, 
pluribus a Michaele Psello in lib. De d&monuvee we*- 
ralione, explicantur [Pafrologie tom. CXXIE-N 


Ὧι 


1385 NICETJE 


CHONIATJE 1356 


generis aquis : ritus autem et incantationes, qua αὶ CAP. XLIII. 


ei adhibentur, aquam aptam et accommodatam 
reddunt, qui malignum spiritum oracula daturum 
excipiat. Hoc autem deemonium formam habet et 
terrenum est, invocantium  puctis acquiescit. 
Posteaquam vero in aquam inciderit, primo impetu 
sonum quemdam obscurum edit : deinde aqua 
fluctuante, obscure quadam voces immurinuran- 
tur, quibus futuri prenotio colligitur. 

Demonum porro alii quidem substantie aerem 
sunt parlicipes, alii vero terreni sunt, et levi 
quadam repercussione tactui resistunt. 

Porphyrius certe se in hujusmodi demoniaca 
corpora apud Eluscos incidisse testatur, atque 
alia quidem lucida vidisse, alia vero tetigisse, ea 
nimirum que duriuscula essent, tactuique resi- 
stent. Addit insuper non omnia rotunda esse, 
verum pleraque oblonga, nonnulla etium rhomobis 
persimilia. Qualia enim corpora sunt, inquit, φαΐ» 
bus conjunguntur, ea talem quoque naturam su- 
bire solent. 

Haclenus appendix n. Jam transit ad. μαντείαν seu 
| divinationem. 

Ceterum μαντεία, hoo est divinatio, cum gene- 
ralior quodammodo sit, partim incantationibus 
coherebat, partim ab illis discrepabat : et per se- 
ipsam privatim ab impiis perpetrabatur. 

1. Qua enim per ἀνατομὴν, hoe est dissectionem 
victimarum, et per animalium siderationis, exto- 
rumque contractionis inepectionem peragitur: quee- 
que o8 illud quod ὠμοπλάτην, hoc est opertum soo- 
ptulum, medici vocani, post ejus decootionem, 
caruncularumque detractionem attentius inspicit : 
inoantatione nullo modo utitur, sed quibusdam 
argumentis futurum ariolatnr. 

2. Que vero vasculig aqua ccnosa per feminam 
virginem nefarie hora noctis intempesta repletis 
efficitur, iisque adeo in locis, que & divinis ora- 
toris dissita, et ab hominum conspectu remota 
sint,ea conjurationes et invocaliones demonum 
suis epodis introducit : quas quidem incantationes 
aliquando suaveolentibus aromatibus adhibitis im- 
murmurabant, aliquando etiam humano sanguine 
infuso, vel jugulata virgine, quae aquam infuderat, 
vel alia quavis puella, peragebant. Porro hujus- 
rrodi obscena in lustris feratum perpetrabantur, 
non sine fovearum suffossione, quibus lac cum 
melle infundebant. 

3. Triviales autem divinationes, que in triviis et 
compotis fiebant,et eaque priscis temporibus ab ἐγ- 
γαστριμύθοις, hoc. est ventriloquis, peragebantur : 
nec non amuleta illa, que de pectore, alie et collo, 
dependebant; atque adeo imagunculg ille erem 
ad hominum formam efficte, quas clavis utrin- 
que irajicere solebant, epodis innilebantur. Ne 
singula pereurram, que& non actu tantum dete- 
standa, nulloque modo agentibus conducibilia 
sunt, sed etiam aures, linguam, mentem, et intel- 
lectum narrantium eua fcditate conspurcant. 


Quadragesima tertia haeresis, Parermeneularum, hoc 
est eorum qui perverse. Scripturas inferpretantur, 

Parermeneutee quedam sacrarum Scripturarum 
Veteris, inquam οἱ Novi Testamenti, capita per- 
peram interpretantes, et ad scopuimn sibi peculia- 
rem traducenies, atque adeo non sino pertinacia 
de plerisque interpretationum earum contlenden- 
tes, quas vix humana mens assequi cogitatiore 
posait, idiotismo neseio quo, et temeritate, animi- 
que impotentia laborantes, hereticorum dogmatum 
nonnulla confirmare audent, ignorantes interim 
quid designent, 

Hareseos praecedentis confutatio. 
Quicunque ad contensionem et ambitionem pr- 
B olivisest, eum non injuria cuncti odio prosequunt. 

Vitium enim quo laborat, diaboli?e procul dubio 
dementise morbusest.Multos ergolonga d ies protulit, 
quinon tantum de re sibi prorsus in cognita conten- 
derent, eed et qui, tametei questionem in consulta- 
tione positam ad germanum sensum revocare pos- 
gent, eam tamen in contrarium velut ex professo ra- 
perent, ao si caverent, ne in contradictoria incurre- 
rent. Ex quoevenit, ut plerique,quosententiam suam 
faciliusastruerent,in perversos dogmatum anífraotus 
prolapsi fuerint, dum petulanter insultare Deo, 
quam desententia sua quidquam diminuere malunt, 
ut Manuele Comneno imperante accidit. 

Cum enim dogma motum esset super his ver- 
bis : Tu es qui offers, et qui offerris, illorum qai 

( tuno docti habebantur duo (quorum nomina aesest 
quod proferam) in diversam ab orthodoris sen- 
tentiam euntes, ac si Patre interior Filios esset 
eis contradixerunt, tandemque de gradus digoitatis 
eeclesiastios dejeoti sunt. Cum autem anathemate 
buoque jamjam pro tribunali feriendi essent, sen- 
tentias suas vix improbarunt, id causati, ee quidem 
gibi satis 0686 conscios, quam dissentanea a recto 
ecclesiasticorum dozmatum sensu effutivissent, ve. 
rum dedecori et infamie hoo ascribentes, si ez 
ponitudine, et tanquam disciplins, saperent, δ 
que semel asseruerant, quamlibet stulta et ab- 
surda dograata, mordicus tuebantur. Cujusmodi 
certe facinus dementia non caret, quo nimirum 
contentio non bona in rebus, qu&? nom deoent, 
exercetur. Msjore porro dementia tum laborstar, 
cum quis divinarum rerum peritis, ea duntaxat /e 
medium afferentibus, que a Spiritu sanete didi- 
cerunt, fldem non habet, sed opinioni eb igne- 
rantia profecte pertinacius inheret : eque ita in 
perditionis barathrum fracta cervice presceps vl- 
tro provolvitur. 
CAP. XLIV. 


Quadragesima quarla hzresis, Melitiamorem. 

Antesignanus horum Melitus foit civitatis Ly. 
con in /Egypto, sub Alexandrini pape ditione, 
episcopus: ila tamen, ut omleris, tenguam ab 
Alexendrino pepa secundus, anteire videretur. 





135 . 


THESAURI LIB. 1V. 


4358 


Grassante porro persecutione sub Diocletíano et A oro munere fungantur, secundas tamen ab illis te- 


Maximiano, hic quoque una »um sacro mariyre 
Petro et aliis quibusdam comprehenaus est. 

Ad hos autem carceribus etianinum detentos e 
clericis nonnulli, qui persecutionis tempore lapsi 
sacrificaverant, se contulerunt, petentes ut ad  sa- 
lutis viam penitudine regredi sibi liceret. Melitius 
itaque, Pelus, et aliquot alii, nefas esse dicebant, 
ut qui ad extremum usque non dimicassent, sed 
persecutioni succumbentes saoriflcassent, tuno 
temporis &dmitterentur. Quod si peraeculione se- 
data fruotum ponitentia dignum ostenderent, 
tunc et ecclesiastico ccetui, at non item pristinis 
honoribus, restituerentur. Sanctissimus contra 
Petrus, ut qui ad misericordiam natura propen- 


neant, quos Alexander initlaverit: et ne ullos 
initient, iisve clericorum nomina subjiciant, deni- 
que nihil quidquam in hisce rebus attentent. Quod 
8i qui illorum e vivis excerant, tunc hi ad de- 
funetorum honorem provehantur. 

His hunc in modum deflnitis, Melitius quidein, 
ut ait Theodoritus, nihil innovavit, at ex ejus disci- 
pulis nonnulli, sum heresim Arianam ἃ subsecutis 
imperatoribus confirmatam viderent, ad eam de- 
flexerunt, alii cum pro libidine vitam instituere, 
nec aliis subjici vellent, oinnem omnino cum Ec- 
clesis consensum detractaverunt: et tanquam si 
suis legibus viverent ridicula quedam, qualiasunt 
hec, quotidie corpus aqua proluere, manuum 


sus egset, his commartyres suis verbis obtesta- p plausu quadamque saltatione hymnos modulari, 


batur: 

Eos, o fratres, quandoquidem poenitudine du- 
ountur, admittamus nec cleris suis spoliemus, ne 
pudor tandem et desperetio illos ita transvergos 
ad pejora rapiat, ut nullum salutis remedium su- 
persit. Igitur oratio Petri ad misericordiam et 
humanitatem, Melitii vero οἱ ceterorum ad invi- 
diam et rigorem inclinabat. 

Cum itaque illos B. Petrus a sententia ne latum 
quidem unguem deflectere velle videret, medio in 
carcere lodicem seu pallium, septi cujusdam 
instar, expandit, diacono proclamare jusso : Quibus 
mea sententia arridet, ii ad me transeunt. Tum 
vero paucis admodum ad Petrum transeuntibus 
reliqua episcorporum, presbyterorum, et monacho- 
rum multitudo cum  Melitio mansit. Caeterum 
posteaquam beatissimus Petrus martyrii corona 
redimitus est, ejusque sedi Achillas primum, 
deinde Alexander successit, Melitius et plerique 
alii exsulare jussi eunt. In singulis autetn locis per 
que Melitius cum abduceretur, iter faceret, pri. 
vatus Ecolesias exstruebat, episcoposque, presby. 
ieros, ei diaconos constituebat: qui martyrum 
quoque Ecolesise se membra professi, cum iis ne- 
quaquam eommunioabant, qui Catholicis a Petro 
stantibus Ecclesiis preerant. Posteaquam vero 
persecutio deseviit, quique in metallis erant libe- 
rati sunt, Melitius Alexandriam venit, ibique quam- 
vie in fide nihil innovans, privatam tamen cum 
suis synaxin faciens mensit. Atque hao ex beato 
Epiphanio dicta sint. 

Porro cum in magna illa Nicena synodo de 
Arii dogmatibus inquireretur, ut ex ejusdem ὃγ- 
nodi ad Alexandrinos Epistola constat, una eadem- 
que opera de Melitio quoque inquisitum est. Atque 
humanius, inquit, mote synodo (nam si summo 
jure egisset, nulla Melitius venia dignus erat), 
visum est ut ille sua in urbe maneat, et ne ullum 
sacris aut initiet, aut instituat, neve ejus rei ergo 
aut domi aut foris compareat, sed simplici et ho- 
norario nomine fruatur. Qui vero ab illo jam 
initiati, alboque mystici ceetus inscripti sunt, ii ad 
eotum quidum admittantur, atque honore et sa- 


tintinnabula (quod hodie 8 plerisque observatur) 
funibus aptare, iisque signum dare, et quedam 
ejus monete alia commenti sunt: oujus quidem 
rei gratia perpetuum cum illis magno Athanasio 
bellum fuit. Hactenus Theodoritus. 


Ceterum sgaoratissimus Athanasius in secundo 
Apologetico pro sua in persecutionis tempore fuga, 
ubi post alia multa epistolam quoque subjunxit, 
quam ab Ursacio et Valente, illo Cibalcos, vel, ut 
quidam volunt, Sigedonis in Illyriis vel inferiore 
Pannonia, hoc vero Murse in eadem Pannonia 
episcopo acceperat, rursus Apologiam suam ordine 
prosecutus ait : Petrus apud nos ante persecutio- 
nem episcopus fuit, grassante autem persecutione 
martyrio coronatus est. Is Melitium, qui unus ex 
AEgyptiis episcopis ferebatur, de multis sceleribus 
convictum in communi episcoporum synodo depo- 
suit. Hic autem ad aliam nullam synodum co»fu- 
gere, neque ad episcopos successores Petri ulla se 
apologia purgare satagens, schismatis auctor fuit, 
effcitque ut qui & partibus suis starent pro Chri- 
stianis Melitiani dicerentur. Hec magnus Atha- 
nasius. 

Sozomenus autem historiis scriptum reliquit, 
quod Melitius jamjam e vivis excessurus Joan- 
nem quemdam ex familiaribus suis, preter Ni- 
cene synodi statutum, sibi in Lycon episcopatu 
successorem constituit, ataxieque seu confusioni 
denuo fenestram aperuit, qua postea Ecclesias per- 
vagata est. 

Sciendum autem, beato Athanasio auctore, quod 
cum Nicena synodus censuisset, ut ii quos Meli- 
tius initiasset, horum ecclesiasticorum consortes 
essent, Alexander unus repertus est, qui actorum 
tabulas quereret, ne Melitius quoscunque vellet 
in dies instituere sibi liberum arbitraretur. 

Item quod Arsenius (cujus manum secuisse 
B. Athanasius a sycophantis dictus fuerat) Hypse- 
leton urbis, earum unius, que aliquando subdite 
Melito fuerant, tandem episcopus fuit, idcirco ab 
Arianis electus, quia adversus venerabilec. Ns 
virum mentitus fuerat. 


N 
Quin et I&chyras Mareoticus eadem de». δ 


1359 NIGETJE 


episcopalum ab iisdem evectus fuerat, quamvis 
antea depositus fuisset. 

Quidam enim Coluthus nomine, presbyter Ale- 
xandrinus, tanquam orthodoxus, cum plerisque 
aliis in prima depositione Arii a beato Alexandro 
facta subscripserat. Postea vero episcopatum som- 
nians a Melitio superioris Cynus episcopus creatus 
est. Tandem cum Aleszandriam beatus Alexander 
ejusdem presul synodum convocasset, presente 
sacratissimo episcopo Cordubensi Hosio, quem 
tunc temporis eo magnus imperator Constantinus 
miserat, ut Alexandrum et Arium inter se conci- 
liaret, depositus quidem est ipse quoque Coluthus, 
ut qui preter canones 8 Melitio creatus episcopus 
fuisset : una etiam depositi sunt ii qui ab ipso Co- 
lutho instituti fuerant, atque ille quidem ad priva- 
tum locum rediit, illi vero ad laicos denuo redacti 
sunt. Horum e numero Ischyras unus, quia pre- 
sbyter a Colutho instiLutus fuerat, atque idcirco de 
gradu dejectus, tandem ab Arianis ad episcopa- 
tum, ut jam dixi, provectus est. 


Hzreseos procedentis confutalio. 


Nulla nos alia ratio movit, ut ea qure de Melitio 
feruntur hisce commentariis insereremus, quam ut 
lectores cognoscerent, quam plena ulee, imo supra 
aleam omnem res sit, si qui cum ex ipsa plebe, 
tum vero vel maxime ex sacro ecclesiasticorum 
catalogo, quibus a Deo animarum cura deinandata 
est, prepositis suis obstrepi in schismaticos tan- 
dem nescio evadant. Nam si sacerdotes spiritu 
superbie efferantur, trivialesque populi turbas 
convocent, atque ita eos in mutua odia arment, 
quos eadem divini Spiritus gratia conjungere, et 
in unum. quasi corpus conglutinare debuerat, dum 
in partes et membra unam Ecclesie compagem di- 
vidunt, quis jam pacis apud populum praeco futu- 
rus est ? et persuasurus, ut spiritus conjunctione 
coherentiam annulorum imitetur? Nam qualia, 
quiso, sunt ea qua per ambitionem, et magni 
illius Alexandri odium, Melitius commentus est, 
eumque secuti discipuli designarunt? Ille enim 
dum summo jure summaque malitia severitali ca- 
nonice plus equo studet, et iis qui persecutionis 
tempore lapsi erant, nec δὰ extremum concerta- 


CHONIAT/E . 13950 


A verant, sed perseculioni succumbentes sacrifica- 
verant, infestior esse pergit, eo tandem inhumani- 
tatis prolabitur, ut cum Novato sentire se cuivis 
perspicuum faciat. Quocirca ne venia quidem di- 
gnus synodo Nicene visus est, qui talia refracta. 
rius preter Alexandri voluntatem — designasset, 
atque discipulorum suorum quamplurimos in Aria- 
norum heresin provolvisset, qui privatam ejus 
opinionem secuti pertinacius, et nescio quee frivola, 
ut, verbi gratia, quotidie corpus abluere, hymnos- 
que cum manuum plausibus et saltationibus moda- 
lari commenti essent. Ex quibus cuivis perspicuum 
fit, misericordiam et humanitatem multis in rebus 
rigori, summove juri, preferendam esse, in qui 
bus presertim certa penitudinis indicia  cernz- 

B Lur, talisque adeo animi angustia, et cordis contre 
tio, qualis in iis cernebatur, quos maximus AX- 
xander ad Melitium introduxit, eisque qui cum 
illo in vinculis detinebantur: ne forte si qui re 
infecta, dicebat ille, remittantur, nimio dolore 
contabescant, seque in iis 4}. pro delictorurmr ve- 
nia obtestantur, repulsam pati videntes, Deum 
quoque, qui totus ipsa misericordia est, non mi- 
nus sibi immisericordem quandoque futurum pu- 
fent, quam terrenos in hoo seculo animarum sua- 
rum :nedicos conspicarentur: et inde certam in 
desperationem prolapsi, jam caput e profundo 
perditionis exeerere non possint. 

Ceterum hec et nobis, et ante ros aliis, non 
procul ab eo quod res est, piaque sententia aber- 
rantibus innotuisse, ex iis que ab Alexandro e& 

C Meiitio gesta feruntur, quivis facile deprehendat. 
Ille enim cum humanitatis plenum de iis qui pet- 
secutionis tempore lapsi fuerant consilium sugges- 
sisset, martyrio vitam finivit. Melitius vero, dum 
jus summum studiosius persequitur, id consecutus 
est, ut el martyrii corona exciderit, et sanctis Pa- 
tribus qui Niceam convenerant, eo nomine con- 
demnatus sit, quia seorsum parasynagogas, lioc est 
illicita conventicula, convocaret. Insuper qui sb 
ipso instituti fuerant, secundas ab iis tulere, qw 
Alexander iostituerat, atque adeo ne quod ecd 
siasticum munus attentarent interdictum  e& 
Quod si qui illorum vivis excederent, hi tum de 
mum in defunctorum locum surrogarentur. 


1361 . 


THESAURI LIB. V. 


1362 





NiCET/E. CHONIAT /E 
THESAURI ORTHODOXJE FIDEI 
LIBER. QUINTUS 


ADVERSUS ARIANOS, EUNOMIANOS, ETC. (60) 


CAPUT PRIMUM. 
De Arii genere, forma, vestitu, el sacerdotio. 


Arius Afer genere, Alexandrinz diaconus Ecclesise 
fuit : cui sacri altaris ministerio sanctissimus Pe- 


(60) ProLheoricum Petri Morelli Parergon, ad caa- 
didos lectores. 


Quod libris superioribus, candidi lectores, de 
sacris Naziuzeni, Damascenique ecriptis premonui, 
δὶ quis tersiorem eorum versionem vellet, integra 
Patrum ipsorum opera ei adeunda esse, idem hoc 
libro quinto de immortalibus B. Athanasii scriptis 
dicendum, ex quibue pene totus haustus el ex- 
cerptus est, Si quis enim emunctiore:n triviali hac 
mea oraculorum Athanasianorum interpretatio. 
nem requirat, ne interpretem, quaso, ejus adire 
pigeat, recentiorem inquam illum, a me nunquam 


sine illa perpetui, quem discipulus doctissimo hu- B 


mrnanissimoque debet, honoris prefatione nominan- 
ἄστη D. Peirum Nannium, regium in amonissimo 
Musarum Charitumque λειμῶνι, Lovaniensi Aca- 
demia, cui docti omnes secundas a Parisiensi ul- 
tro deferunt, humaniorum litterarum professorem 
quem, eum Ciceronianas aliquot in Verrem actio- 
nes in aula Buslidiana prelegeret, audivi, anno 
Christi, ni fallor, 4546, etatisque mes 19, eoque 
Ipso tempore, quo Mechlinia (o tristissimum om- 
nium, quz hisce unquam oculis vidi, spectaculuml) 
de cxlo tacta, pene tertia sui parte in funestissi- 
mum bidental conversa est. 

Hec porro priori illi superioribus libris inter- 
si'o de 8, Damasceni scriptis παρέργῳ attexuissem, 
quia non paucis illi quoque libri Athanasianis 
testimoniis inspersi sunt, si B. Patris scripta, La- 
tio a D. meo Nannio donata, meas in manus ve- 
nissent, qua nudius tertius primum vili, et tomos 
omnes per transennam eo consilio evolvi, ut cer- 
tior filierem, num aureum B. Athanasii opusculum, 
quod meas in manus ante quinquennium αὐτο- 
γράφῳ transcriptione incidit, cuin plerisque aliis 
recens invenlis editum esset. At nusquam ejus in 
toto volumine mentio fit, sed principis duntaxat 
ejus, cujus nomine scriptum est, Antiochi nimirum, 
cui pulcherrimum illud Quastionum ex utroque 
Testamento elicitarum opus dicatur, quod primo 
tomi quarti loco proponitur. Ad eumdem ergo 
Antiochum ex duce monachum alque abbatem 
Christiane fidei στοιχείωσιν, seu institutionem 
δωδεχάτιτλον seu duodecim capitum inscriptione, 
cum ducis ipsius Vita habeo que tuno demum in 
vulgus exibunt, cum nobilissimo viro D. Nicolao 
Tricelino a Brossi» Bellilocensis et Claritenais 
monasteriorum abbati visum fuerit. Beati enim 
Athanasii opusculum illud, tanquam thesaurum 
in nobilis illius abbatis agro (hoe est Bellilocensi 
monasterio, quod sanctissime Trinitati, coelesti 
hierarchie, Dominicoque sepulcro, illustrissimus 


À trus prorsus interdixit, quia Deum Verbum ἕτε- 


ροούσιον, hoc est diverse a Paire substanlie esse 
profiteretur, et hujusmodi verborum portenta ἐξ 
οὐχ ὄντων, Seu ex nibilo, et, "Hv ποτε, ὅτε οὐχ 
ἦν, seu, Fuit tempus, quo non fuit introduceret. 


Andegavorum comes Fulco Nerra, Gotofredi Gri- 
sagonell:x filius condidit, inonachis eo ex SS. Ursi 
Locbiensis, et Leubacii Senapariensis ccanobiolis 
in upum couvocalis) a me inventum siue domini 
consensu et jussu publicare nolim. 

Quod si cui Parergi hujus aliquota παρέχτασις 
tedio nulli sit, mihi sunt et alia nonnulla, eaque 
varia scripta, ex primariis Locarum Bellilocique 
teinplis emendicata, que cum Deus volet, appare- 
bunt. Nam preter B. Athanasii opusculum ex 
Regio Bellilocensi conopio est mihi B. Martini 
episcopi, de quatuor virtutibus opusculum multo 
castigatius, quum quod vulgo lam sub Seneca, 
quam ejusdem beati nomine prostat. Ex regia 
porro S. Virginis Lochiensis Basilica Aureum Pa- 
schasii de Euchuristie sacramento libellum inte- 
grum (nam in eo quem Colonia edidit, duo triave 
folia desunt, que ex Lochiensi suppleri possunt). 
Item Latinaui. duodecim priorum Andegavorum 
Comitum Historiam in qua Gotofredi Grisagonelle 
(cujus originen: plerique recentiores Francicarum 
rerum histuriographi see ignorare fatentur), Fenea- 
logia Martiaque gesta, preter Lochiaci templi con- 
etructionem diffuaissime referuntur. Eamdem hi- 
sloriam et Latinam et Gallicam D. Nicol. Bran- 
chutus Lochiensium proprefectus, Bellilocensium- 
que judex mihi exscribendam una cum archivis 
aliquot Ecclesie Lochiensis in 50 capita digestis 
tradidit: que tamen absque R. P. D. Antonii 
]sauri S. Cypriani Pictavi abbatis, et Lochiensis 
Ecclesie prioris lotiusque adeoque capituli con- 
sensu et jussu publicare nolim. Arcbiva illa D. Pe- 
tri Sandillii αὐτόγραφα sunt, cujus elegantissi- 
minum ecclesiastice prosodie opus in ejusdem Ec- 
clesie choro servatur, quod mihi doctissimorum 
virorum D. Francisci Marronis ibidem cantoris et 
canonici et D. Antonii Baraudini, qui canonicus 
et ipse beatique Ursi parochus est, auspiciis idem 
R. P. Isaurus et ceteri συμμύσται mihi et disci- 
pulis aliquot meis exscribendum tradiderunt.Sunt 
vero mih! et opuscula aliquot doct. theologi Ni- 
colai Bartolomei Locbiensis. B. Virginis evangeli- 
ce spud Aurelianos, dum viveret, abbatis que 
piis moribus et doctrina venerandus D. &tepha- 
nus Pavonius, B. Ursi proparochus mihi commi- 
Sit, qua cum Deus volet Christo Xylonico, Enncis, 
et cieleris tanti viri jam pridem prostantibus scri- 

tis adjangentur. Tacende non sunt rhythmicee 
Latine in singula Biblici organi capita hypotheses, 
quibus doctiseimus ille cownnobita D. Claudius a. 


D Lacu, D. Guillelmi Maini diecetes, et S. Cavess- 


ne Rothomagensis prior, monasteriique p ewWwwNa- 


1903 


hic Petrus comprehensus, et in carceres conjectus, 
atque adeo jamjam e vivis eximendus esset, Arius 
tristitiam vultu pre se ferens una cum clero et 
omni populo delictorum veniam consecuturus ad- 
fuit. At vir sanctus se Dominum in &orhrid forma 
pueri vidisse asserebal, qui solem quidem splen- 
dore superaret, tunica autem ἃ summo ad imum 
lacera indutus esset, atque ab eo accepisse, tuni- 
cam suam ab Ario hunc in modum dissectam esse, 
ita ut hoc velut enigniate scelesta illius dogmata 
significaret, quibus Deum "Verbum a Patris sub- 
stantia secernere conaretur. 

Bis verbis sanctus ille vir Arium a Christi gloria 
et in hoc et in futuro seculo alienum fore demon- 
strabat. Et hec quidem in B. Petri Martyrio con- 
scripta sunt. Ut autem beatus Epiphanius auctor 
est, a beati Petri obitu, Achillas in ejus episcopa- 
tum successit, qui Arium benigne suscepit, et in 
presbyterorum ordinem cooptavit, atque Alexan- 
drino eum gymnasio, ecclesie Baucalensi prefe- 
cit. Ibi enim imnulte sunt Ecclesie, qua quam*eis 
in Alexandrini pontificis ditione sint, privatis ta- 
men presbyteris committuntur, qui pareciam, seu 
viciniam doceant, quarum in numero est Baucalis, 
et ee qua 8 beatis Dionysio, Theona, Pierio, Se- 
rapicne, Perlea, Diza, Mindidio, Anianoque deno- 
minautur. Baucaleos itaque cura, ut jam dixi, 
Ario demandata est, ut alius cujuspiam Colutho, 
atque alius item aliis. 

Ceterum Arius hic procera statura, vultu sub- 


NICET.& OHGNÍIAT/E 


Cum autem Maximiani imperatoris jussu beatus Á 


D 


tristi, et obstipo, seu in terram demisso erat, C 


semitoga el collobio utebatur : sermo illi blandus 
erat, et qui audientium animos miro oum leno- 
cinio subiret. 


censis epistasie prefectus (quod munus hodie fra- 
tri meo D. Petro Morello mihi homonymo commis- 
tum est), ille, inquam, i». D. a Lacu, in. suprema 
Parisiorum curia causidicorum Patruus, me dona- 
vit, effeoitque (jam hoo parergum non est, quod 
ad hunc Nicetan attinet),ut D. Guilielmus Mainus, 
Bellilocensis antea presul, beati Hilarii Pictavien- 
sis thesaurarius, Pictonice academis cancellarius, 
Guilielmi Budei Achates, regiorumque Francisci 
magni Francorum regis liberorum preceptor, bi- 
bliothecam suam Grecis et Latinis auctoribus in- 
etructissimam in optimi illius presidis domini 
Francisci a S. Andrea DD. Sanctandreanorum pa- 
rentis gratiam mihi testamento legarit, que me in 
Niceta hoc aliisque Sanctandreane bibliothecae li- 
bria ,quorum lemmata ei tunc proposui, Latio do- 
nandis adjuvaret. 

Sed quid ego hec mente nequidquam ingrata 
revolvo ? Ad manuscriptum exemplar transeo, in 
quo varia sententiarum omne genus opuscula con- 
tinentur,quas Odo a Foviliacoin discipuli sui illu- 
strissimi principis Joannis Aurelianensis gratiam, 
ordine acrostichico edidit, acrostichidosque ratio- 
nem in libri calce his verbis subjecit : Sic quin- 
quaginta dus littere in principio quinquaginta dua- 
rump partium hujus libri posite,efflciunt septem di- 
ctiones quinquaginta duarum LI:tterarum, scilicet : 

Joannes Aurelianensis | Engolismensis comes, et 
nepos regius. 

Tandem liber hoo disticho clauditur. 


D 


1564 


CAD. 1f. 
Perversorum Arii dogmatum enwmneralio. 

δορί porro mehses  interfluxerapnt, cum 
Achilla mortuo, Alexandro Ecclesie gubernacula 
commissa sunt. Ex quo evenit, ut Arius cum in- 
vidiam ferre noh posset, contehlionis et pugne 
o2casiones quareret. Quem cum Ecclesie subiisset 
hdversariue, eo illum adduxit, ut apostolicis Ale. 
xandri decretis adversaretur, et impudenter as- 
Βογογοί ( ut ex ipsius Alexandri Epistola ad uni. 
versos episcopos conslat, cujus exemplar scriptis 
suis Sozomenus et Socrates inseruerunt) Deum, 
Patrem aon semper fuisse, sed tempus exstitisse, 
quo Deus, Pater noh fuerit. 

Neque vero Dei Verbum semper fuisse, vervm 
ἐξ οὐψ ὄντων, hoc est ex nihilo creatum : quando- 
quidem Deus ea que non erant ex eis quae non 
erant, creaverit. Quocirca fuisse tempus assereba!, 
quo Filius non fuisset, si l'lius creatus et factus 
esset. 

Addebat eum neque Patri similem eagsentia esse, 
neque verum Patris et. naturale Verbum, neque 
veram Sapientiam, sed unum quidpiam ex iis 
qu& creata et in rerum naturam producta essent. 

Verbum autem et Sapientiam χαταχρηστικῶς, 
seu abusive dici: quandoquidem ipse quoque 
proprio Dei Verbo creatus esset, et in ejus 
ipsius Sapientia, in qua etipsum Deus et omnia 
creaverat. 

Ex quo (fleret, ut τρεπτὸς, et ἀλλωιοτὸς τὴν 
φύσιν, seu natura mutationi obnoxius essel, quem- 
admodum cetera quoque animalia, que ratione 
utuntur: imo etiam extraneus, alienus, et quo- 
dam quaai funiculo 8 Dei substantia separatus, 
qui ne Patrem quidem videre queat. 


Qu; de Foviliaco retinet cognomina vesler 
Edidit Odo istum, princeps generose, libellum. 


Sed de hoc libello, &dibusque D. Maino in ve- 
terum Loohibellilocensium scholarum usum lega- 
tis, In quibue 8 rustico Chamburgiensi allatum ad 
me libellum meo eere comparavi, alias plura. Eum 
enim QChristianissimi Francorum Polonorumque 
regis Henrici Tertii trivatum fuissé audio, cujus 
mausoleum in B. Petri Colestini ede marmore 
Pario exstructum videatur, quique apud Engolis- 
menses, ut D. Bellaforestaeus scribit, pro beato co- 
latur, Certe liber quem habeo pietatis studiosisa- 
mum fuisse testatur, totus piis sententiis respet- 
sus, quas Odo in ejus usum variis ex auctoribus 
Bacris et profanis collerit. 

Superest Italicus libellus D. Christophori Aretini 
Lochiensis, quo Itinerarium Francisci Magni ab 
Avenione ad Peronam a Burgundorum obsidione 
liberandam describens pleraque loca, presertim 
sacra, commemorat. τη mihi transcribendum 
commisit D. Michael Aretinus, qui ejusque frater 
D. Gasparus Aretinus in ede Lochiensi canonici 
filii Christophori sunt, ejusdem ex filia nepos D. 
Franciscus Penissaldus regius apud Lochlenses 
procurator ut et alli plerique aliis ex Bliabus, sed 

ec hactenus. Jam Nicete narrationem de Aria- 
nis, Homousianis, Anomoanis, Bzbcontianis, Euo- 
nomianis, ceteris hujusmodi heresibus ex beati 
potissimum Athanasii Christiani Pateratiaste seri- 
ptis excerptam aggrediamur. 


1383 


THESAURI LIB. Y. 


Cum énim Patrétà pérfeóte et exacte non co- À essent. Qui oum aliis episcopis in Palestina eon 


gnosca!,éa de causá& hec eum perfecte quoque 
videre potest ; imo he suám quidem ipsius essen: 
tiam, qualis àit, perspeotam et exploretam habet, 
cum propter nos factus fuérit, ut nos per eum, 
quasi quoddam ínstrumentur orearet Deus, neo 
unquam substitisset ille, nisi Deus creare nes 
voluisset. 

Porro τρεπτὸν, Bóu miutationi obnoxium, non 
minuB quam diabolum, asserebat, quippe qui na- 
tura mutationi obnoxia constet, curn et genitus, et 
mutatióni sit obnoxius. 

Nec hia contentus, ut Tiieodoritus auctor est, 
carnis quoqué a Verbo nssumptee mysterium mu- 
tilabat, cürh diceret corpus inanimum a Domino 
assumptum, divinitatemque muniis anitri per- 
funct&m esse. Quibus verbis divinitati sop.ftáüstav 
illam, Beu táiuralém ocüti corpore éonBensum 
affirngit. 

CAP. ΠῚ. 

De synodo Alexandrina cenlum episcoporum, id 
qua cum Arío quinque presbyteri, tolidenique 
díacoi flaminto, seti. gradu ecclesiastico dejectt 
suni. 

Hac et hujusmodi fuerunt. impuri Arii dogmata, 
quibus plerosque irretiit ihc&utiores. Ceterum B. 
Alexander primum quidàm  eorhortationibus et 
consiliis hominerh ab instituto revocare conatus 
est: ubi autem éompetrit eum inipi&tatem suam 
publice profltéri, $yhodüm provincialem centum 
prope episcoporüt Oodegili: ind qua nod Ariumn 
solum, sed Ariános quoque Aenillem, JBthalem; 
Carponem, Arium alterum, Sármatatn; Euzoium, 
Lucium, Menan, Helladium, ét Caium de gradu 
dejecit. 

Ex horutm porro nurnero presbyteri eraht, non 
ipse duntaxat Arius, sed etiam /Ethales, Achilles, 
Carpon; Batmatas, et Arius alter. Geteri autem 
omnes diíaconi. 

CAP. IV. 

De Arianorum ducehillorum episcoporum Nicomediehst 

contra orlhodoxzos homousianos antisynodo. 

Verumenimvero Arius que subsecuta s*uht 
omnia, ea scripsit ad Eusebium, qui primum 
Beryti, deinde Nicomedie, que in Bithynia est, 
episcopus, inde Constantinopolin translatus fuerat. 

Coacta porro Nicomedie synodo, cum ducenti 
quinquaginta episcopi eo convenissent, universis 
episcopis scripsit, tl cum Ario tanquam orthodotó 
comrmunicarent : quos tamen, id ut facerent, ad- 
ducere non potuit. 

Ceteruni cum Eusebiani instarent, accitoque 
Ario, et excommunicato Alexandro Alezandrie pon- 
tiflce, homousii heresin anathemali sübjecissent, 
bic animum recipiens Arius legatos ad Paulinuin 
Tyri, nec non Eusebium Cesares, que in Palestina 
est, Patrophilum Scythopoleos episcopos mittit, a 
quibus petebat ut sibi suigque conciones ad po- 
puluui habere concederetur, utpote qui presbyteri 


venientes Arii postulatis eupscripserunt. 
CAP. V. 


De Niczna trecentorum episcoporum, auspiciis Con- 
slantini Magni synodo coacta, controversisque de 
Pasche festo dogmatis. 

At beatus Alexander haeo jam tuto supprim; 
silentio noh pósse ratus, ad Antiochenum, Roma. 
num et plerüsque alios presules scribit, quorum 
opera magnus illé Constantinus imperator certior 
his de rebus factus, non mediocriter dolera 60 - 
pit, eo preesertim nomine, quod in recens jactis 
fidei Cihristiatie fundamentis dogmatum iseurdia 
multo ab ánmiple&ando Cliristiánismo révocaret; 

Quinetiati cum eideih reriuhtíaretlir Pasche 


p festum a duibü&dath, ritu &b eo qui passim inole- 


veral divérso, celebrari, dici non potest, quam 
graviter id rtidlestequé ferret. 

Quocirca sacratissimum  Cordubs episcopum 
Hosium, virum (ide moribusque probatissimum, 
qui antea iis inolàrüerat, qué super controverso 
dogmate professus fuerat, eaque de causa illum 
et benevoléntia et honore prosequebatur, Alexaün- 
driam hblegat, ut 6os reconciliet, qui seditionem 
ibi super dogmate ceoncitabant, atque illos etiáii, 
qui in Oriente de Pasche festo digladiabantur. 
Qui cum re infecta rediissét, publico program- 
mate imperator edixit, ut omnes episcopi Niceam 
Bythinie metropolim convenirent. 

Quotquot itaque sub Romando degebant imperio, 
nimiruti trecenti octodecim convenerunt epi- 
acopl, demptis iis, quos vel morbus vel etas in- 
gravescéns dori detinebat. Cum enim nondum 
civitatibus omnibus sdis obtigieset episcopus, bo 
[δου πὰ est, ut pldres id temporiB flori convehberiht. 
Provihciarum enini alie uni tantum parebant, ut 
Scylhi&, deu Rosia, in hodiernum usque diem, alie 
duosi aut àd summurti tres habebant, üt Dalniatia, 
Posteriore vero tempore plerisque non civitatibus 
t&ntum, sed etiam oppidis sui dall sunt epi- 
gcopi. 

CAP. VI. 
Synodo Nicens quíriam prafuerint, aut 
conyocalorum vice inter[uerint. 

Jam vero his qui ad concilium convenerant prie- 
fuere: Macarius Hierosolymorum, et Eustüthiusg 


D Antiochenorum pontifices, quorum hic paulo ante, 


communi eorum qui convenerant calculo dignus 
apostolica sede habitus fuerat, atque idcirco e 
finitima Berrea Antiochiam evocatus. Siquidem 
post Domnum, qui Paulo Satnosateno successerat. 
AÁntiochene Rcclesim prefuerat Timeus deinde 
Cyrillus: tum Vitalis, cui Philogonius successit, 
quem Paulinus subsecutus esl, et Paulinum Ro- 
manus is qui comprehensus cum pro Christi reli- 
gione tuenda martyrio vitam flnisset, Ahtiochia 
episcopo vidua relicta est, quia nimirum, ut pss 
est, per tyrannorum persecutiones episcopor 9 *^ 
eleciio libera non esset. 


1369 


THESAURI LIB. V. 


1810 


Quare Arium imperetor exsilio multavit. Euse- À jurisjurandi opinione, accusstioni flete colorern 


bium porro vel alia de causa 9xo8us, quia nimi- 
rum 8 tyranno primus steterat, sibique ipsi fuerat 
insidiatus, una cum Theogni exsulare jussit. Ita- 
que Eusebii loco Nicomedieasi Ecclesie prefestus 
est Amphion: et Nicena loco Theognidis Chre- 
slus. Nec ita multo post Arius ab exsilio revo- 
catus est, eique sola /Egypto atque Alexandria 
interdictum est, Pauloque post Eusebius quoque 
et Theognis, peenitudine per hypocrisin simulata, 
suas uterque receperunt Ecclesias. 

Item Philostorgius sub finem primi libri, auctor 
est, eorum qui Nicens fidei subscripserant, alios 
quidem echirographorum suorum regione homousii 
dictionem ascripsisse, alios vero ab Eusebio in- 
struotos blasphemam homreusii vocem loco homousti 
supposuisse: preter Seeundum et Theonam, qui 
etiam una cum Ario ejusque presbyleris in llly- 
rium relegati sunt. 

Initio autem libri secundi scribit Eusebium, 
Theognin, et Marin, eorum que subscripserant 
ponitudine ductos,ad imperatorem venisse,hisque 
apud eum verbis usos: lmpii, imperator, in eo 
fuimus, quod tui metu perculsi impietati subscri- 
pserimus. Ex quo factum sit, ut imperator excan- 
descens eos in Gallias seu Galatias Ocoiduas rele- 
garit, Arianos autem sua quemque patria excedero 
jussit. Ceterum exacto triennio Eusebianis ad sua 
postliminio redire permisit. 


CAP. IX. 


De Nicomediensi Arianorum adversus Homoustanos C 


orthodoxos antisynodo, el. insidiis in. Eustathium 

Antiochenum episcopum structis 

"Ariani ex Galliis reversi ducentorum quinqua- 
ginta episcoporum antisynodo Nicomediam convo- 
cata, Alexandrum excommunicarunt, et cum eo 
quotquot ὁμοούσιον profitebantur. Nec ullum im- 
pugnande fidei catholice finem faciebant Ariani, 
sibique adversantium e medio tollendorum: in 
primis autem nullum non movebant lapidem, quo 
Eustachium Antiocheno episcopatu privarent.Que 
res Eusebium Nicomediensem movit, αἱ orationis 
gratia se una cum Theognide Niceno, et aliquot 
aliis eodem morbo laborantibus /Eliam proficisci 
fingeret. 

Gravibus itaque insidiis Eustachium adoriunt"r. 
/Elia enim Antiochiam reversi multis nummis me- 
retricem sibi comparant, que hominem accuset: 
tum eum illi in jus vocant, qui vocatus in jus ad- 
fuit ; partim propria fretus conscientia, partim hoc 
plerisque male couscientie argumentum videri 
ratus, si quis judici se sistere detrectet. 

Postulat ergo Eustathius. ut muliercula illa pec- 
catis onusta et suffarcinata testimonio aliquofidem 
verbis &uis faciat, quod quidem et legibus et cano- 
nibus consentaneum erat. [ili autem mulier, quz 
probatione omni destituebatur jusjurandum detu- 
lerunt, omnem in co judicii veritatem constituen- 
tes. Hoc autem ita ex professo egerant, utilla veri 


adderet. Illa enim puerum duodecim annos natum 
producens, eum ab Eustathio suscepisse dicebat. 
Ceterum antes clandestinum stuprum ab Euslathio 
quodam fabro passa fuerat,ex quo et pueruin hunc 
gusceperat. 

Eustathio itaque hac arte deposito, imperatorem 
Constantium hujusce rei certiorem fecerunt, ut 
Eusebium Pamphili Cesaree episcopum in Antio- 
chenam sedem surrogaret. At Eusebius litteris 
ejus muneris deprecatorias ad imperatorem s?ri- 
psit; quia nimirum idem ecolesiasticus ordo non 
paieretur. Cujus probato consilio imperator eum 
beatum esse dixit, quippe qui non unius urbis 
duntaxat, verum totius etiara orbis episcopatu di- 
gnus esset. 

Eligitur ergo, qui Eustathio succedat, Arianus 
quidam, Euphronius nomine, ut Mopsuesteus, So- 
crates, et Sozomenus scribunt ; ut autem Theodo- 
rito et chronographo Theophani placet, Eulalius. 
Solus vero Philostorgius iibro Historiarum secundo 
Paulinum Tyro Antiochiam translatum esse auctor 
est. Ceeteruni annuente quoque imperatore, Eusta- 
thius Philippos in Macedoniam abducitur, unde 
originem trahebat. 


CAP. X. 


Quam subdolís artibus Ariani hzeresiarchz sui redi- 
lum ab exsilio impelraverint, εἰ de intendendis ín 
Athanasium Alexandrinum archiepiscopum calum- 
niis cogilaverint ; quibus landem sanctissimus vir 
Hierosolymitang synodi decreto apud. Treviros in 
Gallia exsulare jussus est. 


Cum itaque hec Eusebianis pro animi sententia 
euccessiesent, majore τῆς χαινοτομίας seu. novan- 
darum rerum studio exirserunt. Siquidem Euse- 
bius et Theognis co ad suam nequitiam pellecto, 
cui Nicena synodi acta imperator servanda com- 
miserat, propria chirographa deleverunt,deinceps- 
que publice profiteri casperunt, Filium ejusdem 
cum Paire substantie censendum non esse. Quod 
cum graviter et iniquo animo ferret Constantinus, 
eos ad sua redire jussit. 

Verumenimvero illi ad imperii consortes sc rece- 
perunt, coriractaque cum illis familiaritate, pri- 
stinam παῤῥησίαν, seu dicendi libertatem, resum- 
pserunt, et in Athanasium Magnum calimnias et 
insidias instruere, atque adeo antisynodos adver- 
sus illum cogere ceperunt. Hinc porro corum li- 
bertati cluriinum incrementi accessit. 

Arianus presbyter in Conetantie imperatoris so- 
roris familiaritatem se insinuaverat, Hic eo tan- 
dem licentie prorupit, ut libere cum ea colloque- 
retur, Ariumque injuste et per invidiam Ecclesia 
ejectum esse diceret. Quibus verbis adducta, pre- 
sbyterum in familiam ascivit. Cum autem hxc tam 
gravi tnorbo laboraret, ut jamjam moritura vide- 
retur, a Constantino fratre, qui illam id temporis 
inviserat, extremum hoc beneflcium petiit, ut vve- 
sbyterum illum inter familiares haberet, 


€ SOS 


4371 


NICET.£ CHONIA'TuE 


1312 


tanquam orthodoxo crederet. Quod ad seipsam À bus egressus, ul in ecolesiam δα confetrél, parvula 


attineret, hanc sibi vitam cure amplius non esse. 
Fratri autem he quid adversi contingeret, perhor- 
rescere, quippe qui viros bonos injusto multarel 
exsilio. 

Ab eo tempore imperator, presbytero in fatnilia- 
rium numerum allecto, mandati$que sororis ei 
comiunicatis, facile tandem eo àdductus est, αἱ 
Arium ab exsillo revocaret, juberetque, ut scriplo, 
quid de Numine sentiret, profiteretur. Hic autem 
pristinam illam verborum a se ipso inventorum 
novitatem fug:ens, aliam fidei confessionerh con- 
texuit, simplicibusque verbis exaravit. Una porro 
cum illo Euzoius diaconus erhbt. 

Imperator itaque illos ea sentire suspicatus, quie 
cum Nicena synodo consenlirent, episcopos Hie- 
rosolyma convenire jussit, ut perspecta illorum 
confessione humanius de illa decernerent, Itaque 
Eusebiani opportunitatem nacti, Ario et Euzono 
justificatis, Athanasium condemnarunt, qui illos 
non admisisset. Cum autem hic ad imperatorem 
confugisset, eique de iniquo illorum judicio re- 
nuntiasset, imperator comminalorias ad eos litte- 
ras misit. Territi ergo Constantinopolin advola- 
runt, ubi non paucis advereus Athanasium crimi- 
nibus confictis, imperatori taddem persuaserunt ut 
eum in Occiduse Galatie oivitatem Tiberim (62) 
relegaret. 

CAP. ΧΙ. 
De Arii Alexandrina communione pulsi, néc ad Con- 


stantinopolitanam, nisi vi, via, et praeter orthodo- 
zorum sententiam admissi, pudenda morte. 


Postea cum Arius hac impunitate proposiia, 
Alexandriam venisset, nec eum Alexandrina Eccle- 
sia in coinmunionem recepisset, Constantinopolin 
rediit, ubi Eusebianorum opera rursus in conspe- 
ctumimperatoris venait : eumque Constantinopoleos 
Alexander admittere cogitur. Qui oum eo adduci 
non posset, imperator gravioribus his eum verbis 
allocutus est ; 

Videmini mihi, inquit, invidia bellum in viros 
movere, quandoquidein eorum qui docere possunt 
neminem in ecclesiasticum collum admittere vultis. 

Quorum verborum aculeo compuncius Alexan- 
der, bene secum actum iri ratus est, si rem totam 
divinae providentie committeret, Ariumque roguvit, 
ut Nicene fidei subseribere!t, nec id sine jureju- 
rando, quo 8e citra dolum subscribere confirmaret, 
veraque adeo fide adducluum, οἱ eorum poenitudine, 
qua antea per ignorantiam effutiverat. 

" Cum itaque Arius expedite subscripsisset dela- 
tumque jusjurandum adjeoisset, scripto accepto 
Alexauder in Dei templum ingressus est, et oravit, 
Die autem Dominica instante, qua quidem, ut de- 
cretum fuerat,suggestum conscensurus erat Arius, 
ui presbyteri munere denuo cohonestaretur sdi- 


pella 


quodam puro golum comitante, cum pervenisset 
ad Signa, locus hic est urbis Constáütinopoleos, 
ita dictus,hec prooul a Purpurea coluriba dissitus: 
ea, inquam, cui maxima Constantini statüá impo- 
sita est, que ᾿ἀνθήλιος hoó est oriénti 80}} óppo- 
sita, dicitur (qure terre motu eliam confraéta est, 
imperante Coninenorum primo Alexio', alvi tóttii- 
nibus foricam ingredi coactus est, ubi naturalis 
éxcrementi loco disrupta intestina egeseit. 

Theodoritus porro auctor est, Athanasium Ma- 
gnum in Epistola hd Appionem de his huné in tto- 
dum scribere : 

Arius opera Eusebianorum ab imperatore Cons. 
tantino accitus fuerat. lngressum itaque  rogsrit 


B imperator, num Ecclesi catholice fidem amje 


cteretur. Quem, cum ex orthodoxe fidei preescripto 
se credere jurasset, fidemque scripto professus 
easet, confictis Scripturarum vocibus,mox dimisit, 
dicens ; Si recta est fides tua, pulohre jurasti; sint 
secus 8e res habeat, Deus ecclo facta tua judicet. 

Egressum autem eum Eusebiani vi, pro more 
guo, in Ecclesiam introducere gestiebant. Alexan- 
dro autem Constantinopoleos episcopo reluctante, 
hunc in modum comminabsntur: Quemadinodum 
nolentibus vobis ab imperatore vocatus est, ita et 
in hanc Ecclesiam introducelur. Die porro &abbati 
dicta sunt hec. 

Quibus Alexander perculsus jn ecclesiam se re- 
cepit, ubique humi abjectus, lacrymasque profun- 


ᾧ dens, hoc dilemmate Deum órávit ?: Bl Ars cri 


ad synaxin introducatur, arcana quadam diepensa- 
tione (impervestigabiliu enim judicia tus) dime 
me servüm tuuin, neque pium una cum impo per- 
das. Quod si Ecclesie tue parcis, respice ad Euse- 
bianorum verba, Ariumque de medio tolle, ne si 
in Ecclesiam ingressus fucrit, heresis quoque una 
cum illo ingressa videatur. 

Hec precatusin ediculassuaslacrymas squalidus 
80 recepit. At Arius imperatoris promissa firma 
fore ratus, sub diluculum prodiit, moxque ad 4} 
vum egerendam publicas forieas ingressus est, re- 
licto foris famulo, qui sequebatur. Intestinis porro 
conjestim dissolutis et egestis, ille intus sedens 
exclamavit. Cum autem ii qui una cum illo sede- 
bant, id affectionis conspicati essent, δὲ exclamaes- 
sent, puer accurrit, mortuumque conspicatus, id 
quod acciderat propinquis ejus renuntiavit. 

Hec itaque θεήλατος, seu divinitus immissa pia- 
ga, simul atque celeberrimam hominum frequentia 
civitatem pervagata est, concursus ab omn bus i i 
divinum templum factus est. Quibus utl. primum 
et imperatoris promissum et sacerdotis preces in- 
notuerunt, Ecclesiarum quidem prefectun) collau- 
darunt, Arium vero propter heresin  exsecrati 
Bunt. 


52 Tiberim corruple Nicetas pro Treverim habet, nam Sozomen. lib. m,c. $8, Τρίδεριν ap- 


318 
CAP. XII. 


De paralogística Eusebii | Nicomediensis | episcopi 
ὁμοούσιον in ópotoostov mulatione, cui Constan- 
tius imperator et. duodecim pluresque | episcopi 
subscripserunt. 

Sciendum porro est, quod cum impius Arius 
Filium Dei creaturam diceret, ejusdemque cum 
Patresubsiantie negaret ; contraque Niceni Patres 
eum ópoo5ctov, scu substantia Patri conjunctum, 
eademque cum illo natura preditum esse profite- 
rentur, tandem qui ab Eusebio Nicomedienei sta- 
ban!, ὁμοιούσιον vocabulo, quod nusquam in Sori- 
pturis reperiretur, exploso, ὁμοούσιον introduxe- 
runt. Que quidem in verba imperator Constantiug, 
episcopique permulti jurarunt, quorum hec sunt 
nomina : 

Georgius Laodicee, que in Syria est, episcopus; 
Besilius Ancyre: Eustathius Sebastiie: Eleusius 
Cyzioi: Sophronius Pompeiopoleos, que in Paphla- 
gonia est: Cyrillus Hierosolymorum: Salvanus 
Tarsi: Dracontius Pergami: Heorlasius Sardium: 
Neon Seleucis, que est in Isauria: Elpidius Sa!a- 
lorum : Theopbilus Gabalorum, et alii non paucit 
qui quidem Ἡμιάρειοι, seu Semiariani dicti sunt, 
quia cum Arius Filium creaturam Patrique prorsus 
ἀνύμοιον seu absimilem diceret, hi neque ὁμοού- 
evov cum Nicaenis Patribus, Ario hao in re faven- 
tes, neque creaturam aperte profiteri hominum 
metu audebant, sed opinionem mediam secuti 
ὁμοιούσιον, 8eu similis cum Patre substantiae dice- 
bant, ὁμοίον, geu similis, appellatione Filiuro Patri 
similem, non naturali, sed imaginaria quadam si- 
militudine signiflcantes, οὐσίας autem seu essen- 
tie nomine, dogtnatis absurditatem contegentes ; 
atque idcirco impietatem quidem Arianam ex ani- 
mo prorsus amplexi, ita tamen, ut ex dimidio id 
agere viderentur, quia non aperte Filio creature 
ποιηθῇ tribueteut. 

CAPUT XVIII. 


De Acacii ó6:olp cui viginti pluresque, subscripse- 
runt episcopi, eique contrario Aetii ἀνόμοιον, unde 
Homaunorum et Anomaanorum appellationes de- 
ductas. 

Nec vero defuerunt, qui tnajore impudentia la- 
borautes, neque ὁμοούσιον neque ὁμοιούσιον, sed 
ὅμοιον 8ceu similem, simpliciter etabaolutedicorent, 
eodemque prorsus inodo, quo imagines archetypis 
euis similes esse dicuntur, quorum duces et aucto- 
res fuerunt Acacius Cesaree, quae in Palestina 
est, episeopus: Georgius Alexandrie: Eudoxiug 
Antiochie : Uranius Tyri: Patrophilus Soythopo- 
leos : Theodulus Charetoporum Phrygie : Theodo- 
sius Pbiladelphie, que estin Lydia: Evagrius 
Mitylenes : Leontius Tripoleos Lydie: Phobus 
Silandes Phrygie : Eutychius Eleutheropoleos Sy- 
rie t Eustathius Epiphanise : Augarus Cyri : Valens 
Sigedonis, que in Pannonia est . Ursacius Murees: 
Eusebius Seleucie Syriace : Germinius BSirmil: 
Auxentius Mediolanorum : Demophilus Berrhae: 


THESACHI LIB. v. 


Α Basilius vel Basiliscus Cauniorum Lydie, e! cum 


1314 


his alii. 

Nonhulli quoque fuerunt, qui Fillüm Patti ἀνό- 
uotov seu dissittilem, publice proflterentur : quem- 
admodum Aetius, et ejus consortes. 


CAP. XIV. 

De duabus duarum | Ariminensis et Scleucianz syno- 
dorum índícendarum causis: priore, ut controrver- 
siu super Ariano dogmute componerelur ; poste - 
rior, ut (rium. episcoporum, Eustaihit, Cyrilli, 
et Macedonii causa discuterentur.. Primumque de 
quatuordecim criminibus, quibus Eustathius im- 
petitus est. 

Visum est itaque Constantio imperatori cogen- 
das esse synodos, alterem quidem Occidehtalium 


episcoporum apud Ariminum Italie ; alteram vero 


B apud Seleuciam lsauris,; qute τραχεῖα seu aspera 


dicitur; tüm propter hec dogmata, tum propter 
quasdam ctiminatlotes contra episcopos inlenta- 
tas, quee BSynodica ánimadversione compescende 
viderentur : ut &ontra Eustathium Sebastie, Cy- 
rillum Hierosolymorum, et Mácedonium QConstan- 
tinopoleos episcopos, qui variis fuerant impelili 
criminibus. 

1. Eustathius quidem, quia cum presbyter esset 
ab Eulalio Patre, Caesares, que in Cappadocía 
est, episcopo jám olim judicatus fuerat, ét a pu- 
blicis precibus ejectus. 

2. Et quia postea damnatus a synodo fuerat, 
qui ad Neocesaream Ponti, ante mágnam illam 
Nicenam, óoierat, de iis consultaturd, qui perse- 


C cutiene grasgante lapsi fuerant. 


8. Quin et Eusebius, prithnum Nloornediie, deinde 
Constantinopoleos episcopus, eum d& gradu deje. 
corat. 

4. Postremo, qui in syftiodo Antiochena per- 
jurii convictus fuerat, multaque &lia, sei Socrati 
credimus, preeter ecclesiasticos cànones desighal. 

5. Cum nuptias prohibuisset. 

6. A cibis abstinere jussisset. 

1. Servos a Dorhinis, pretextu pietatis, abire ; 

8. Mulieres et viros comam dstondere rr.onuisset, 

9. Ipse etiam philosophi Greci habitum gestaret. 

10. Asneclagque suos hortaretur, ut peregrinum. 
itidem cultum assumerent. 

11. [ndicta jejunia negligeret. 

12, Dominicis diebus jejunandum doceret.' 

13. Preces, ne in conjugatorum edibus fleren!, 
prohiberet. 

44. Denique, presbyteri uxoretn habentis, quam 
laicus exsistens duxisset, benedictionem ad«er- 
sandam et devitandum esse profiteretur. 


CAP. XV. 

De Cyrilli Hierosolymorum episcopi, αὖ Acaeio com- 
petitore in jus vocati, quamltbet contumacis, ad 
majus tribunal provocatione. 

Que autem adversus Cyrillum instructa sunt, 
huno in modum se habent. Macarius Hierosoly- 

morum episcopus, qui Nicenis Patribus congeSsw* . 


Maximu:n confessorem, cui dextrum οου ΟΡ V 


4811 


THESAURI LIB. Y. 


1318 


dum exasperarunt : atque ita legatos ejus re in- A vero non item : que cum utramque in parlem agi- 


fecta remisit. Ursacius ergo, hac licentia proposita, 
in oppidum Thracie nomine Nicen pervenit, Ari- 
minensisque fidei expositionem in Grecum idioma 
transfusam, deinde subadulteratam et corruptam 
ita in vulgus emisit, ac si 80 universali synodo, 
qui Nicem convenisset, proficisceretur, similitu- 
dine nominis simplicioribus et rudioribus os 
oblinere conatus, eam esse fidei expositionem re- 
putaturis, que apud Bithynie Nioeam edita esset. 

Cum autem synodum tiam duturnae apud Ari- 
minum more jam iederet, quia imperator eam 
responso dignatus non fuerat, ii qui Filium Patri 
ὅμοιον, seu similem, profitebantur, nescio quos 
submiserunt, qui cum Patribus Ariminensibus 
consultarent, tanquam indignum esset, ut unius 
nominis ergo, nimirum οὐσίας, seu subetantim, ἃ 
totius orbis sacerdotibus dissiderent. Quorum 
ratione adducti Patres Ariminenses, scriptum col- 
laudarunt quod Ursacius Murae, et Germinius Sir- 
mii elaborarant. Qui veriti, ne secundi a synodo ad 
imperatorem miesi legati, ei explanarent, quzenam 
episcoporum Occidentalium ab initio instantia, su- 
blatique homousii causa fuisset, eos hiemis pretextu 
apud Thracis; Nicen detinuerunt, pecrsuaseruntque, 
ut quod ediderant scriptum, Grece interpretaren- 
tur. Quo facto, mox ad Orientis episcopos mise- 
runt. Atque heoquidem hunc in modum gesta sunt. 


CAP. XVIII. 
De Seleuciana centum sexaginta episcoporum anti- 


$ynodo, in qua Homeanorum ab  Homeusianis et (C 


Anomaanis secta divisa est ; Acaciusque Humaza- 

norum dux el auctor in. exsilium actus. 

Nec vero ita multo post episcopi circiter cen- 
tum et sexaginta Seleuciam 1saurie convenerunt, 
quibus se adjunxit quidam vir illustris, et qui 
multumin aula imperatoria poterat, nomine Leonas, 
el Lauricius provincialium militum dux, qui ab 
imperatore jussus fuerat, suppetias Leone ferre, si 
opus esset. In prima autem sessione, duas in partes 
repente divisi sunt. Atque uni quidem praeerat Aca- 
cius Cesaree, quse in Palestina est, episcopus, 
ejusque consortes, duobus et triginta plures: al- 
teri autem Georgius Laodicem, que in Syria est, 
ejusque consortes. 

Atque hi quidem in ceteris omnibus Nicene sy- 
nodo subsoribentes unicam JAomousii dictionem 
improbabant, ὁμοιούσιονχῃμθ Patri Filium dicen- 
dum esse profitebantur. Acaciani vero in ea erant 
heresi, ut et homousio et homaeusio ex equo re- 
jectis, tanquam dictionibus, que a Soripturis 
aliens prorsus essent,imo etiam ἀνομοίῳ antiquato, 
Pilium Patri ὅμοιον, seu similem palam assererent. 
Est enim, ut Apostolus alicubi ait, imago Dei invi- 
sibilis ?*, 

Interrogati vero quatenus eum Patri similem di- 
cerent, Voluntate sola, respondebant: substantia 


55 Coloss. 1, 45. 


tarentur, dimissa est synodus. 

Ceterum Acaciani cum iis ἃ quibus dissentie- 
bant, ulterius considere noluerunt. Quapropter [illi 
congregati Acacium etejus consortes deposuerunt : 
inter quos erat Eudoxius Antiochie, loco cujus 
Adrianus vel Abianus, Antiocheni cleri pre- 
sbyter, suffectus est : qui confestim ἃ Leona et 
Lauricio in exsilium missus est. 

. CAP. XIX. 


Constantius imperator. Aetio. Anomuanorum — h:ere- 
siarcha in exsilium acto, Ariminensi fidei pro Ni- 


cena suppositz subscribens, Acacianorum Homaa- 
norum haeresim amplexus esl. 


Cum autem Constantius imperator ab Occiduis 
partibus Constantinopolim rediisset, pritnumque 
adeo ejus urbis prefectum Honoratum nomine 
constituisset, atque procopsultatus magistratum 
antiquasset, Acaciuni eo propere venerunt, et ex 
aulicis alios quidem suam in sententiam pellectos 
sibi conciliantes, alios autem ecclesiasticis bonis ita 
corrumpentes, hac arte sibi ad imperatoris aurcs 
viam aperuerunt, atque eos qui divers» partis 
erant calumniati sunt: quorum decem ad impera. 
lorem venerunt. Quibus presentibus una cum 
decem aliis ab Ariminensi synodo missis, imo aliia 
quoque tuno in aula forte versantibus, mandavit 
imperator, ut super Aetio anquireretur. 

Quo facto Aetius quidem, qui Filium Patri 
νόμοιον, seu dissimilem prolitebatur, in exeilium 
ejectus est. Acaciani aulem ex composito pre me- 
ditataque fraude perfecerunt, ut fidei expositio le- 
geretur, qua Arimino allata fuerat, in qua ex Va- 
lentis et Ursacii ambitu, ὁμοουσίου nomine deleto, 
ὅμοιον, seu similem secundum Scripturas reposue- 
runt. 

Quam imperator quoque lectam amplexus esl, et 
quanta esset illa presulum multitudo, qui Arimi- 
nu'n convenerant (quadringentos enim fuisso prx- 
monui, secum reputans) neo se aberraturum cau- 
satus, si Filium Patri similem esse diceret, prm- 
sertim cum et ὅμοιον, δὲ ὁμοιούσιον, et ὁμούσιον, 
idem significent. Cum itaque ea in sententia esset, 
jussit episcopos unum idemque sentire supereorum 
confessione, qui ad Ariminum convenerant: sub- 
scripseruntque cum alii, tum decem illi qui Se. 


D leucia adventaverant, quin et Maris Chalcedonis, 


et Ulphilas Gotthie, quamvis prius cum Theo- 
philo sentiret, in cujus episcopatum successerat, 
qui Nicena in synodo presens scripseral. 
CAP. XX. 
Quinquaginta episcopi Acaciani seu. Homaani, Ano- 
matos undecim episcopos ob certa quzdam cri- 
mina polius quam dogmata deposuerdnt. 


Ut in summa dicam, quinquaginta episcopi cum 
Acacio hanc fidem conflrmarunt, deinde eorum 
qui Seleuciam convenerant, nonnullos deposue- 
runt: non quod eos super controverso dog ex 


4819 ΝΊΟΕΤ ἀὺ CHONIATAR 1880 
culparent; sed quod eis peculiaria quedam crimina A — Convocata sutem Gonstantinopolim synodo, et 


objicerent. 

1. Macedonium ezim Constantinopaleog episco- 
pum deposuerunt, abutentes imperatoris ira, qua 
predictis de causis excanduerat. 

2. Basilium autem Ancyranum, qui Diogenem 
presbyterum Antiochenum parcussisset, calumniis 
nonnullis impetiisset, aliaque hujusmodi neacio 
qua flagitia desiznasget. 

3. Eleusium vero Cyzici, quia Heraclium quem- 
dam Herculis Tyrii sacerdotem  incantatianum 
reum, ad Dei ministerium temere provexerat, oum 
se Christianum 6888 fingeret. 

4. Heortasium porro Sardium, qui preter epi- 
scoporum Lydie suffraganeorum suorum senten- 
tiam electus fuerat. 

5. Dracontium item Pergami, quia Galatia Per- 
gamum translatus fuerat. 

6. 8ylvanum quoque Tarsi, qui multis se contu- 
maciee ducam et auctorem, tum $eleucie, tum 
Constantinopoli prebuisset. 

7. Theophilum preterea Caslaballorum, quia Eleu- 
theropoli eo translatus fuerat. 

8. Sophronium insuper Pompeiopoleos, tanquam 
avarum, qui ea qua& Ecclesi; offerrentur, caupo- 
nari tentavisset. 

9. Neonem etiam $Seleucie  Isaurice, qui 
rudes quosdam, et sacrarum Litterorum juzta et 
ceremoniarum ignarus, ad episcopatus provexisset. 
At nostro hoc tempore analphabeti prorsus primo- 
rumque elementorum grammatices ignari episcopi 
creantur, modo sigillum seu chirographu:n depin- 
gore norint. 

10. Quin et Elpidum &atalorum, qui Eusebium 
antea depositum presbyterio restituisset, Neota- 
riumque quemdam perjurum diaconatus officio di- 


gnalus esset. 
11. Cyrillum denlque llierosolymorum predietia 


de causis. 
CAP. XXI. 


De nonnullis Rpiscoporum mutalis sedibus, Meletii- 
que ad Orthodoxos defectione, pradicandzeque Ho- 
mousig Trinitatis consiantia, iribus expressa. di- 
gilis, quo Symbolo eliamnum in benedictionibus 


orthodozi ulustur. 
lis huno in modum depositis, non ita multo post 


Eudoxio ia ejus sedem translato, placuit ut Ber- 
rhea quoque Meletius Antiochiam transferretur, 
quippe qui in Eudoxii Acaciique sententiam pedi- 
bus iret: at illorum exspectationem frustratus 
est. Defecit enim ad Orthodoxos, et Filium ejusdem 
cum Patre gubstantie ease docere coepit. Cum au- 
tem archidiaconus accurrisset, docentisque os ma- 
nus obtentu preclusisset, ille propria manu aper- 
tius quam voce, animi suj sensa palefgcit: trea. 
que salog diducens digitos, illoa denuo in unum 
cum cateris edduxit: unum Deum hac manus fi- 
gura subindicans, populo velut in imagine de- 
lineans ea, qua et gentiebat, οἱ dicere gestiebat, 

Qua cum primum renuniiata Constantino for 
runt, ille Meletio exsulare jusso, Euzoiurm, qui 
qum Ario da gradu dejectus fuerst, in illius locum 
gurrogavit. 

CAP XXII. 

De Arianorum Domaanorum in Anomzeanos et. Kxu- 
contios, qui Christum ἐξ οὐχ ὄντων, assererent, 
subita mutatione. » 
Acaciani autem panitudine ducti, quad Filium 

Patri prorsus ὅμοιον, seu similem asseruisseut, 

Antiochiam, qua in Syria est, se contulerunt, Con- 

gressique cum Euzoio, ὅμοιον vocabulum ex Ari- 

rauinensi confeseione fidei delendum esse cenaguerunt 
cuim Filius ἐξ οὐκ ὄντων hoc est ex nihilo, crea- 
tus sit, atque idcirco Patri ἀνόμοιος exsistat. Qua 
in re adjutores habuerunt eos qui ab Aetio sta. 
bant. Ex quo factum est, ut qui Ariani &nteg dict 
fuerant, Anomoi quoque οἱ Exucontij ab 4ns(io 

chenis Homousiani dicerentur, a quibus etiam 

interrogati, qui tandem fieret, ut qui sus in. dàei 

confessiana Filium ex Deo processisse asseruissent, 
nune eum ἀνόμοιον et ex nihilo creatum dicere 
auderent, reapondebant, Paulum quoque aposto- 
lum dixissa, omnia ex Deo prooessigse, Filium 

&utem unum quidpiam ex omnium ease numero ; 

quod in cauaa fuisse, ut fidej confessianibug heo 

verba : secundum Scripturus, adjecta essent. 
Hujusmodi ergo sophismatis illudere lentebegni, 
graviter tamen et ipiquo animo ferentes, quod baeo 
sententia improbaretur, denuo fidei confegsiognem 
legerunt, que Constantiropoli confirmata fuera. 
Atque ita singuli ad suos episcopatus rediersat. 


loco Cyrilli Hierosolymorum Ecolesie gubernacula D — Antiochie vero Catholicorum multitudo duss i5 


suscepit Erenius ; et post oum Heraclius deinceps- 
que Hilarius, usque ad Theodssii imperatoris 
tempora, quibus Cyrillus suam in sedem postli- 
minio rediit, Tbeophanes autem Chronographus 
Hilarium solum Boolesie pre[uisse per annos duo- 
decim, denuoque Cyrillum ciroiter annum Valen- 
tis tertium Hilario deposito restitutum fuisse sori- 
bit. Loco autem Eustathii Sebastiane Ecclesie 
preíectus est Meletius, ille vero Sebastia Syria- 
cam in Berrhoeam translatus est. Qui cum ad Seleu- 
cie synodum venisset, Acacianorumque fidei *&ub- 
soripsisset, ea in aententia Berrhoeam revereus est. 


faciiones aciasa est, quorum alii Meletium bonore 
summo prosaquereniur, alii aoromunionem illins 
refugerent, hac ratigne moti, quod Meletius Ari4- 
noram auffragio eleclug esset, οἱ quod ejus a 
secl ab Arjanig haptizati essent, 


CAP. XXII. 


De exsulum episcoporum, | inprimisque Athanasii, 
Eusebii,Luciferi, et Hilarii Píctaviensis sub Julauo 
Cesare, rediiu, Alezxandrinaque synodo, eà — Nic£- 
uorum canonum confirmatione. 

Ceterum mortuo Constantino Julianus imperii 
gubernacula suscepit, Constantilque δον κα ἰδ 


1881 


THESAURI LIB. V. 


1382 


gubditoa non sine calumniis improbate et damnata, A cum fratre Valentiniano Juniore totius imperii 


omnes episcopos ab exsilio revocari jussit, 
Revocati sunt ergo cum alii, tum Athanagius Ale- 
xandrinus, et ii qui propler eum in synodo Medio- 
lanensi exsulare jussi fuerant, inter quos erat 
Eusebius Vercellarum, que in Liguria sunt, siva 
apud Ligules Italie populos. Item Lucifee Caral- 
leruu Sardinie,et Hilarius Pictavarum,qui secunda 
in Aquitania sunt. 

Itaque Rusebius et Lucifer a auperioribus Thes 
bis redeuntes inter se pacti sunt, ut aliter Alexan: 
driam, alter Antiochiam se conferret, ubj consi- 
lium de divinis dogmatis componendis iniretur, 
Alque Eusebius quidem, simul atque Aleaandriam 
appulit, synodum uaa cum Athanasio convocas 
vit. 

Cum ergo variis ex urbibus episcopi convenis- 
sent, Nicene aynodi decreta confirmata sunt. Dei- 
que sermo, qui homo factus est, nan solum incar- 
natus, sed et anima rationali praeditus, et perfe- 
ctus bomo communi omnium calculo proclamatug 
esi, atque adeo Spiritus sanctus ejusdem cum 
Patre et Filio substantie esse demonatratus est. 


CAP. XXIV. 


De Luciferianorum αὖ Alezandrina synodo dissiden- 
lium heresi,turbisque ἐπ Antiochena Ecclesia obor- 
tis, et Meletii exsilio. 

Cum autem Lucifer Antiochiam ante Meletii ab 
exsilio reditum adventasset, Catholicosque inter se 
divisos  deprehendisset, facinus haudquaquam 
pium designavit : electo diversarum partium Pau- 
lino episcopo, eujus facinoris Eusebius certior fa- 
ctus aperia quidem mon improbavit : Luciferum 
enim reverebatur: eeterum neutri parli commu. 
nicavit. Quibus auditis Lucifer indignetug est, at« 
que Alexandrinm eynodi Acte improbare tentavit, 
vetuitque ne quis Ensebio coromunigaret, qua reg 
in causa fuit haereseos eorum qui sb ejus nomine 
Luciferiani dieti sunt. Qui enim he« iniquo animo 
uns oum illo tnlerunt, seorsum δὴ Eeolesia ive- 
runt. Cum autem Meletius Eoclesiam suam revi- 
sisset, eosque a quibus amabatur privatim oon- 
gregatos invenisset, iig prefuit. Ecolesias aulem 
Eusoius religionis Ariane antistes oreupavit. Pau- 
linus autem interiorum Ecclesiarum uni prefectus 
est, Euzoii permissu,qui Paulinum revereretur. 


Ceterum Meletius extra portas civitatis ayuago- D 


888 eeu gonvantieula babuit,usque ad impii Valen- 
tis imperatoris tempora. [s enim cum Antiochiam 
venisset, Paulino quidem, viri vitem moresque 
everitus, pepercit, Meletium autem exeulare jus- 
sit. 


CAP. XXV. 


Iterum ge 4ub Valente ob religionem extularant 
δι Gratiano et Valentiniano Juniore revocati 
sunt. lterumque turbz ob Meletium apud 4ntio- 


chiam exortz, tandem vix conquieverunt. 


Porro cutn Valens ipse violenta morte vitam in 
Mysia abrupisset, Gratianus Valentiniani filius una 


Romani gubernacula suscepit, atque omnes qui 
religionis nominea Valentein exsilium missi fuerant, 
lege data revocavit. Ea igitur lege simul atque Μο- 
letius Antiochiam remeavi!, gravi quadam con- 
tentione populus defferri ccpit. Nam sine ulla 
mora quotquot ei favebant, nullum non moverunt 
lapidem, vt Paulino jam decrepito consors et col- 
lega corrogaretur. Paulino autem refragante, di- 
centeque preter canones hoo esse, ut consortem 
assumat, qui ab Arianls electus fuerit; qui Meletio 
favebant, plures certe numero, in ecclesiarum 
sguburbanarum una in episcopali cathedra Mele- 
tium collocant. Cum autem populus utrinque 
exaspergretur, resque jamjam ad sedilionem ven- 
tura videretur, his tandem legibus inter se pacti 
convenerunt. Congregatis enim episcopatus auffra- 
ganois, iisque numero sex inter quos et Flavianus 
erat jurejurando eos obstrinxerunt,neminem prius 
episcopum creatum iri, quani Paulinus et Meletius 

e vivis excessissent. Quibus jurejurando confirma- 

tis, mutua inter eos dissensio simultasque conquie- 

vit. 
CAP. XXVI. 

De Constantinopolitana synodo Theodosii | Magni 
jussu coacia omniumque mazimis (urbis Antio - 
chie a Meletii morte ob Flavianum ejus successo- 
rem exartis : pasiremo de Isidoro hieromonacho, 
quem Damasus Conslantinopolitanum creavit epi- 
$copum 
His ità transactis Meletium rogarunt, ut Con- 

stantinopolin venirel, siquidem plerique et alii 

episcopi eodem in loco congregati ea in sententia 
erant, ut Gregorius Nazianzo translatus, episcopa- 
tui Constantinopolitano preeficeretur.Nec ita mult 
post cum Theodosius Magnus imperator Ecclesiam 
perturbatam coinperisset, synodum Constantino- 
poli congregavit, ut Nicena fldes observaretur. 

Qua congregata οἱ finilg Meletius ad Deum migravit : 

cujus corpore Antiochiam tranelato, Flavianus 

ejus loco electus est, vivo etiamnum Paulino, pree- 
ter paeta jurejurando firmata. Ex quo evenit, ut 

Antiochenorum plerique communionem Flaviani 

defugerent, privatimque a Paulino convozarentur. 

Quin ipse quoque antistites inter se disseptiebant. 

Quandoquidem Agyptii, Arabes, et Cyprii iniuriam 

Paulino illgtam segre ferebant. Syri autem, Pale- 

slini, Poniees, Armenii, Cappadoces, Galgte, el 

plerique Ponticorum a Flavigno stabant, Nec vero 
mediovriter infensi erant Romq episcopus et ca. 
teri Ocoidenialas, atque ad. Paulinum quidem, ut 

Antiochenum episcopum aoribebant, l'lgviani au- 

tem mentionein nullau faciebant: infengique adeo 

erant Diodoro Tarsi, et Aoacio Barrhae, qui eum 
elegisseni, nec gos ad communionem admitte- 
bant. 

Quin et ipsi et Gratianus imperator litteris 
Qrienieles episcapas ed Occidentaip convocarunt 
qui ea de re decergerent ; at nullus eis. vos 
geseit. 


1383 NICET/R CHONIAT/E 4384 


Ceterum patriarcha Photius hujusmodi scholion 
huic capiti obiter inseruit. Nota Romane Alexan- 


drinequesedis vehementem adversus Flavianumcon. 


cilationem, que nihili tamen facta est,quod preter 
rationem facta videretur. Quia enim Flavianus 
a nullo damnatus intra suos fines a suis excoleba- 
tur, eo flebat, ut alienas expostulationes, tanquam 
septa sua transcendentes, irritas manere facile pa- 
teretur. 

Mortuo autem Paulino, Flavianum populus ite- 
rum aversatus est, operaque et studio effecit, ut 
Evagrius proprie parti preficeretur. Qui cum 
pauco οἱ ipse tempore supervixieset, nullus in 
ejus locum suffectus est, idque Flaviani opera. 
Verumenimvero  refraclarii | quidam —Flaviano 
&dversari pergentes, privatis conventiculis con. 
gregabantur ; at ille nullum nou rationis funem 
movit, ut hos quoque sibi subjiceret : quod paulo 
postea perfecit. 

Cum enim Theophilum Alexandrinum sibi obse- 
quio suo amicum parasset,ejus opera cum Damaso 
Romano in gratiam rediit, profecto ad eum Isidoro 
monacho et presbytero, qui cum Scetensium phi- 
losophorum unus esset, Damaso gralus usque adeo 
fuit,ut sine ulla moraet confestim illum Constanti- 
nopoleos episcopum crearit.Porro Theodoritus au- 
ctor est Flavianum non cum Damaso Romano, 
Bed cum Innocentio ingraliam rediisse, idque ope- 
ra et studio Theodosii imperatoris, missis ad Fla- 
vianum Berrheensi aliisque episcopis. Non de- 
gunt, quibus is qui inter Patres Chrysologus dictus 
est, una cum Theophilo Alexandrino, Acacii Ber- 
rhoensis, et Isidori presbyteri studio, gratiam 
Flaviano conciliasse videatur. 

CAP. XXVI. 
luvectiva digresso Nicete in amalphabetos sui tem- 
poris episcopos, quorum imprimis opera Androni- 
cus et Alexius Comneni in sacra lemplorum clino- 
dia invaserunt: cujus sacrilegii Alexius aurea 
bulla panilere se protestatus est. 

Verumenimvero impii Arii refutationes interim 
in alium locum rejiciantur. Quia enim Aetius et 
Eunomius Arii consortes fuerunt, opere pretiuin 
facturus videor, si que ab illis designata sunt, 
huic historle prius ingeram : tum deinde ad com- 
munem trium confutalionem aggrediar. Quod enim 
jaculum quis in eorum unum paraverit, id vero 
non absurde in ceteros quoque deltorserit. Illa 
porro inpraesentiarum mihi perpendenda videntur, 
quecunque illi, quibus cleri administratio sorte 
obtigit, adversus eum effutiverunt,a quo ad pasto- 
rale munus evecti sunt: et quibus oves suas dam- 
nis attriverunt.Imo vero liber quo res ab illis geste 
continentur dilucideque tractantur, cuivis legen- 


38 Jerem. xri, 1 ; Ezech, xxxiv, 2. 


A das audiendusve patet, quo quidem impietas 
et abominatio detegitur, qua profani illl episcopi 
ultro sese involverunt, qui pecunias in usus pau- 
perum destinatas ad privatum fastum, et. eorum 
obsequium, qui consortes imperatorum id tempo- 
ris erant, tanquaimn palearum acervos evenlilantes, 
ex iis alios quidem sermonum piorum et simplici- 
tate gaudentium  conversionibus, dialeclicisque 
coipendiis in perditionis barathrum precipites 
dederunt, aliis autem  impengentes retusi sunt, 
non secus atque si in murum Semitamium dentes 
infregissent (63), quippe qui divitiis eorum  pru- 
dentiores essent, nec ullis logicorum epicherema- 
tum machinis percellerentur. Hos vero synodorum 
sibi consentanearum convocatione, necnon coruz 
consensu et favore qui multa possent apud imyeri- 
lores atterere prorsus conabantur, nec soluin sue 
eos sedibus ct ovilibus deturbabant, sed etiam quo 
jure quaque injuria semper e medio tollere medi- 
tabantur, nonnullos etiam commentis dolis ct sy- 
cophantiis impetebant, et hujusmodi artibus op- 
tata consequebantur ; cum justitia subsannet eos, 
judiciis ei soli cognitis, cui quoties peccant homi- 
nes iniram excandescere non placet (64), at in 
plerisque vel in diuturnum tempus de iniquis fa- 
cinoribus ponas repetere differt. Hunc in modum 
pastores desipicbant, nec eorum pauci vineam Dei 
corrumpebant. Quocirca Dominus graviter id mo- 
lesteque ferens per prophetam exclamat: Vas qui 
pascunt seipsos?*, Imo si quis penitius exploret, ea 
qua hujusmodi temere designarunt, et adversus 


C Deum innumeris modis proloonti sunl, eos 26 


seipsos quidem pascere, reo ovile tantum negli- 
gere, sed et seipsos et suum gregem aDeo disVra- 
xisse, gregemque nullo non herba lethalis eX mor- 
tifere genere pavisse, nullo non denique turbido 
nec feculento flumine adaquasse comperiet, ex quo 
ipsi quoque poculum porrigant, tanquam duces 
gregis arietes, quibus sonora sacerdotii crepitacola 
incassum appensa sint. Cieterum quamvis omnia 
ita tractarent, ut unde nil preter privatam accusa- 
tionem, et anime plerorumque perditionem con 
sequerentur, nonnulla tamen utilia amplexi quoqoe 
sunt. [ta ut ex eis tanquam spinis rosas decer- 
pere, e& tanquam serpentum carnibus pamaceem 
salutarem conficere liceat, tunc, inquam,cum et 
D P8stores et pastorum mercenarios deposoeron, 
quotquot fidei rudes et ignaros deprehenderun!, 
nec idoneos qui fidei catholice praecepta sobdiiis 
suis ex eorum prescripto explicarent. 
Verumenimvero a nonnullis quoque accusali 
sunt, quod percussores et rapaces essent quod 
eos qui de gradu dejecti fuerant ad communione 
sdmisissent, quod seditiones concitassent, qued 


(03) Alludit ad Horat.: ^ Fragili quzrens illidere dentem. 


Offendel solido. 


(64) Ovid. δι quoties peccant homines sua fulmina mutat. 
Jupiler, exigue tempore inermis erit. 








1385 


THESAURI LIB. V. 


1386 


denique in opibus, elementis et principiis ea quas A suis domesticis, illis quidem hostibus, et aulico- 


in vita facturi essent premunissent: que quidem 
si cum ceteris Ecclesie ceremoniis, quae com- 
muni utilitati consulunt, non evanuissent, imo 
si nullus in hodiernum usque diem ea transgres- 
gus esset, qua recta ratio prescribit, et que recte 
a piis Patribus jam olim sancita sunt, haud- 
quaquam nescio quibus glebarum  occatoribus, 
vectigalium redemptoribus, ferarum venatoribus, 
publicis procerum aulicorum consortibus, dogma- 
tum fidei prorsus ignaris, incantatoribus denique 
et raptoribus episcopales sedes committerentur 
(65-66): nec iis qui ut hoc quoque dicam, subdi- 
ios suos, quibus pascendis praefecti sunt, multo 
violentinus expilant, quam publici vectigalium 
exactores, dum tributariorum debitum non super- 
ficiaria lana, mulgendoque lacte tenus definiunt, 
Bed etiam : 


Tergora diripiunt costis, et viscera nudant. 


Ex quo evenit, ut pristina illa regum objurgan- 
dorum dicendique citra pudorem quidlibet coram 
eis libertas prorsus illis perierit, paucique adeo 
illos jam reverentur : atque ex consequentia ma- 
ximum illud pontiflcie dignitutis decus eviluerit, 
ejusque loco ea introducta sint, que veros pon- 
tifices omnino dedecoant: cujusmodi sunt impera- 
toribus assentari, et. servili more quecunque ab 
illis dicuntur aut flunt approbare, quamlibet illa 
flagitiis omnibus flagitiosiora sint. 

Ut taceam, quod nobis quoque, qui magistrati- 
bus fungimur, libertatem omnem dicendi abstule- 
rint, atque nos ex sublimi dignitatis gradu detur- 
bavorint, et humi prostraverint, eo denique ade- 
Berint, ut una cum illis Meliteorum catellorum 
more imperatoribus blandiri coacti fuerimus. Nam 
quid aliud, quaso, fecissemus, cum primarie se- 
dis pontilicem et caeteros, ut ordine subsequuntur, 
episcopos, unico nutu et verbo permisisse videre- 
mus,ut sacra clinodia avellerentur (67), genti- 
busque lanquam canibus ad epulaa parandas ex- 
ponerentur: cum sua cuique privato, imo reipu- 
blice quoque ipsi, ut ita dicam, sarta tecta et 
integra mauerent, et in futuros usus a suis pos- 
gessoribus reconderentur ? 

Omnino si temere restitiessemus, obtorlo haud 


C 


dubie collo de tribunali dejecti fuissemus. Illud D 


enim exemplum impudentie, qui nobis id temporis 
assidebst imperator nihil non eorum quse pete- 
bantur, ultro concedebat. Quare si quis affectu 
omni semoto,rem penitus perspicere velit, eccle- 
siasticos haud dubie plura designasse flagilia 
comperiel, quam imperatoris (68) aulicos et satelli- 
tes. Hi enim quecumque imperii magnitudo, po- 
testalis precellentia, εἰ voluntas tulit, ea per fas 
et nefas designaverunt; hi autem et. coadjutoribus 

(65.66) De hujusmodi phorologis Chrysost. in 
comparalione regis ad monachum. 

(67) Sacrorum vasorum distractionem intelligit 


PaArRoL. Ga. CXXXIX. 


rum plerisque perniciei auctores exitiique fuerunt ; 
quippe qui tanquam Deo succenturiati opitulalo- 
res,jus persuadendi haberent, quique nihil absque 
divino instinctu aut dicere aut agere censerentur. 
Pauci enim sunt, qui per fenestram peotoris in- 
trospicere, cordium que cogitationes perspectas 
habere queant. Sed haec hactenus ; ne quibus 
forte propria peccala in tergum rejicere, aliena 
vero anteriore mantica parte gestare, eaque cu- 
riosioribus oculis inspeclare videar. 


CAP. XXVIII. 


De Semiarianorum episcoporum hypocrisi, praci- 
puisque haereseos eorum capitibus. 

Ut ergo unde digressa est, eo se referat oratio, 
videamus que et qualia fuerint illa verba, que 
Ariane luis propugnatores adversus Christum 
conceperunt, et pepererunt, frequent busque syno- 
dis convocatis, omnium auribus exposuerunt, 
denique tanquam orthodoxa confirmare ausi sunt, 
quamvis interim nihil nisi meram impietatem 
Bpirarent, tanquam adulterina et ab Ecclesise apo- 
&tolice placitis aliena. Ac primum quidem quis 
Theognin Nicea, Eusebium Nicomediae, atque Eu- 
sebium Casares», quae est in Palastina, non ac- 
cuset ? qui illiberali et pontificibus indigno sensu 
praediti fuerint. Cum enim heretice l[aclionis es- 
sent, vererenturque ne propriis Ecclesiis excide- 
rent, aut infamia notarenlur, Arium simulato 
abjurarunt : pauloque post, more canum δὰ pro- 
prium vomitum reversi, Arii deposilioni non 
consenserunt, sed resilientea nullum exinde fidei 
catholice impugnande, piorumque coppugnando- 
rum finein fecerunt. Hino fraudulenta illa contra 
Eustathium consilia, hinc frequentes ille synodi, 
quibns ὁμοούσιον dictio tanquam a Scripturis 
aliena censebatur apud illos et explodebatur, 
ejusque loco nunc ὁμοιούσιον, nunc ὅμοιον, alias 
etiam ἀνόμοιον, obtrudebatur: que omnia Filium 
a substantia Patris alienum faciunt. In ea enim 
sententia erant, ut Pater prima ei propria sub- 
stantia diceretur, Filius autem sccunda. Alque 
Putrem quidem Deum proprie dicebant, l'ilium 
autem per homonymiam, hoo est, equivoce, no- 
minis substantie et deitatis participem esse.Verbi, 
gratia Deum Patrem dogmatis suis animato ani- 
mali, Filium autem inanimo et picto similem esse 
fingebant. 

Quocirca Patrem Deum proprie, ut d:ximus, 
Filium vero,quamdam Deitatis imaginem nomina- 
bant: ita ut incassum Filio et divinitatis et sub- 
stantie nomen affingerent. Quia enim Filium 8 
Patria substantia sejungebant, Patremque Deum 
proprie nominaptes, Filium ab ejus essentia pro- 
fitebantur alienum, eo flebat, ut cum frustra et 
ls Alexius Comnenus in Aurea Bulla tes S. 


68) Andronicum intelligit, de quo MiGess* Vjee- 
njates in Monodia. 


5» 


1881 NICET/E CHONIATJE 1388 


sine hypostasi Deum dicerent, atque adeo ejus À dixerit, haud quaquam a vero aberraverit : quem- 
duntaxat homonymis ratione, qua inter se vivus | admodum de Filio et Putro quoque dici potest. 
homo et pictus conferuntur, hominisque vocabulo — Haec enim est quarumvis rerum essentie natura, 
equivoce designantur. Eo erga vana perversorum — ui quod genitum est ei a quo genitum est simile 
hominum cogitata,Spotov et ὁμοιούσιον spectabant. —fat,et prout eadem utriusque essentia est, eodem 
Qua de causa Semiariani quoque dicti sunt. Quia — quoque honore affloiatur; nec illius quidem potior, 
enim Patrem et Filium ad inequalitatem redige- ^ hujus vero deterior, aut illius quidem antiquior, 
bant, Patrique hoo tribuebant, ut supra omnem — hujus vero recentior essentia dicatur. Nam forme 
essentiam, ut ingenitus, ut :ernus esset; Filio- generis equaliter ab eo procedunt, eodemque 
que contra, ut creatus, ut postea esse coepissel, nature communis honore condecorantur: ut om- 
fuisse denique tempus, quo non fuisset, idcirco 268 homines communione deflnitionis conveniunt, 
ferre non poterant, ut ὁμοουσίου dictio, fidej sym- — quamlibet in plurima individua divisi sint. Quz- 
bolo insereretur, qua quidem Filium unius et cumqueergo ad unum aliquem terminum redu- 
ejusdem cum Patre substantie esse profitemur, cuntur, ejusque capacia sunt, ea eliarc proprie 
hac arie satagentes, ut suam in heresin opinio- homines, vel equi, vel boves, ct, ut ita dicar, 
nemque perversam episcopos omnes latenter pel. p Dlante et arbores dicuntur, omninoque 6121, 
licerent, qui quamvis pietate cohonestarentur, hoc est essentie communione constantia dici j- 
morumque simplicitate gauderent, verborum ta- terunt. Quecumque vero termini capacia non 
men strophis seu inversionibus et sophisticis com- — 8Unl, puta hominis vel animalis alicujus, nomine 
pendiie haudquaquam invigilarent, dicentesque —8utem solo homines vel aliquod aliud animal wp- 
nihil esse discriminis inter ὁμοούσιον, ὁμοιούσιον et — Dollantur, ita nec homines proprie neo animalia 
ὅμοιον, cavendumque nobis esse, ne dictionum — dici ἃ quoquam poterunt : atque ita nec ὁμοούσια 
novitate scandala Ecclesiis suborirentur et ooale- —VOc&bunlur,qualis eet pictus equus et homo; quia 
Scerent:; quarum quidem diotionum  lenocinio — Bimirum ne ad formam quidem suam referuantur, 
impietatis escam obducebant, multosque exitii Dec proprii termini capacia sunt, puta ratione 
cassibus implicabant. prediti, οἱ morti obnoxii, atque mentis scientim- 
que capaces : vel etiam hinnibilis, rationeque ca- 
CAP. XXIX. rentis. Quidquid enim δὰ hominis alicujus vel 
De Semíarianorum proceribus: falsaque dictionum equi similitudinem staluarius efformaverit, de- 
ὁμοουσίου et ὁμοιουσίου tnlerpretatione. p inxeritve pictor, hominem quidem dicere pole- 
rie, quia flgura formam imitata sit; at miaus 
C proprie, sed abusive et equivoce ; neo enim ejusdem 
cum forma definitionis particeps est: qui& siaiue& 
non est animal ratione preditum, morü obnoxium, 
mentis et scientie capax; nec etiam hinnibilis et 
quadrupes, qualis est vivus equus, neo 


Jam vero qui talia confingebant, proceres impie: 
tatis primariique auctores erant, ut qui ceteros 
id temporis hereticos religione doctrinaque pre- 
cellerent. Eusebius, inquam, Nicomedie, et Eu- 
sebius Caesarem, que in Palestina est, is qui ec- 
clesiasticam conscripsit historiam ; Theognis item 
Nice, et ceteri, qui horum sententiis et placitis Quadrupedante putrem sonitu quatit ungula 
subscribebant. Magna enim cum impudentia campum. 
ὁμοούσιον de corporibus proprie intelligi et diel 
profitebantur, ut de homiue et celeris animali- Hinc ergo consequitur, ut quemadmodum nobit 
bus, de arboribus item et plantis omne genus, — hominibus,itemque singulis angelis, ipsisque adet 
quibuscommunicalio et ortus ex similibus est: — animalibus, una qucxpiam speciflca essentia insii 
ὁμοιούσιον autem rebus incorporeis insitum esse, est: ita etiam in tribus personis, Patre, inquam, 
et de ipsis proprie dici, ut de Deo et angelo, item — Filio, et Spiritu sancto, una essentia, divinitas, e 
de utroque propria in essentia intellecto. . matura insit. At impii, illi Eusebii, haereticorum 

Εἰ quamvis sibi satisconscii essent veritatem se D primitie, dum vocabulum Deus primes patris es- 
alio modo habere, faleis tamen retiocinationibus — sentis tribuunt, eumque alterius essentig, sis 
abutebantur, ut eos dictis suis irrelirent, qui ver- alterius item Filium quasi quibusdam gradibus 
borum suorum sensum assequi non poterant. 6880 statuunt, ὁμοούσιον quidem abrogant, eoque 
Quandoquidem ea que obtrudunt puerilia, et ab — pro virili parte adnituntur, ne qua illius mentio 
Ecclesiw sensu aliena sunt. Nec enim rerum ap- supersit : atlocoillius ὅμοιον et ὁμοιούσιον obtrt- 
parentium nomina seipsis solie circumscribenda dunt, et si non reipsa, saltem verbo Filigm ef 
sunt; sed ad ea quoque traducenda, que intel- sentia Patri similem profltentur. Sed de his tax 
lectu percipiuntur. Quod enim inde subveremur, apertius tractabimus, cum ad Arii ejucque consot- 
periculum nullum prorsus est, nisi qua in parte — tium et asseclarum opiniones refutandas aggredi 
intelleetum ipsum mutilemus. 8i quis enim de — mur.Bie autem locus postulat, ut ea. commeme 
angelis ὁμοουσιοτητας, hoc est, consubstantialita- remus, quo de Aetio et Eunomio circumferunts 
tem,imo vero de plantis etiam et animalibus 





1389 


CAP. XXX. 

De Aelianus et Anomcis, quibus Eunomiani quoque 
acceusentur. Aelii vita el. moribus. Stephani et 
Unagri tendiculis in episcopos aliquot orthodoxos. 
Leonlio evirato. ÁAntiphonarum ecclesiasticarum 
origine. 

Quae de Aetio et Eunomio circumferuntur, ea 
Gregorius quidem Nyssenus, Theodorusque Mo- 
psuestenus pluribus, Epiphanius autem Cypri, 
Theodoritus Cyri, et ecclesiasticarum Historiarum 
Scriptores succinctioribus verbis prosecuti sunt, 
ex quibus omnibus ea mutuati sumus, que nobis 
uliliora et accommodatiora visa sunt. 

Sciendum itaque est, Aetium Antiochia, que in 
Syria eat, ortum fuisse, atque, ut Nyssenus auclor 
est, mulieri cuidam Ampelidi nomine serviisse, 


THESAURI LIB. V. 


À ille Stephanus, qui non heereseos solum antistitem 


se prebuit, verum innumera quoque alia mala 
designavit, nullam non nequitie feditatisque spe- 
ciem persecutus : qui lectorem quemdam scelerum 
suorum administrum et tanquam emissarium ha- 
beret, qui ea de causa Onager perapposito nomine 
dicebatur, cujus opera ille fabulam hujusmodi 
adorsus 68]. 

Finita Sardicensi eynodo Constans pius ille 
Romanorum imperator ad germanum fratrem 
suum Constantium super Athanasio et Paulo scri«- 
pserat. Litteras Euphratas et Vincentius episcopi 
una cum Salino militum ductore pertulerant. Qui 
cum Antiochiam appulissent, ubi Constantius id 
temporis esset, in hospitium diverterunt. Detes- 


cum fabrilem artem exerceret, parvoque malleo et B ta&ndus autem Stephanus Onagri opera meretri- 


parva incude vasa zrea detrila resarciret, tum fo- 
ramina obturans, tum liquefactum stannum eig 
infundens, lebetum denique ventribus infuso 
plumbo mederetur. Ut autem  Mopsuestiensis au- 
ctor est, patre ille libero quidem, at aurifice pa- 
pilionario, hoc esl, aedibus carente, sed papilionem 
seu tabernaculum pilis et setis contextum, ideoque 
vile, cireumferente, atque adeo circumforaneo, el 
minutiis quibusdam f[frivolisque operibus victum 
in diem sibi comparante, natus est. Quem cum 
filius sequeretur, eum in artificiolo hoc suo in- 
Slruxit, imo vero primis quoque litterarum ru- 
dimentis illum instituere conatus est, eatenueque 
promovit,ut contractuum verba describere posset. 
Quod autem Aetius aurifex fuerit, ejus quoque 
consors Philostorgius tertio llistorie sue libro 
auctorest: «Cum itaque, inquit, animum Aetius ad 
aurificium appuliaset, summus evasit aurifex. Cum 
autem operum sibi commissorum quodpiam adul- 
terasset, acribus, ut parest, flagris dissectus est. 
Postea cum se hac arte tenuiter juxta et sordide 
vivere,christianos autem summa cum bumanitate 
quosvis, maxime autem sue religionis homines 
excipere videret, arte relicta, mutatoque habitu, 
philosophicam atque adeo christianam vilam 
ementitus, multos asseclas invenit. "Tum vero 
Alexandriam profectus, cum paucos aliquot dies 
Aristotelicis argutiis ediscendis transegisset atque 
aliquis esse videretur, quz: hominis indoles, dica- 
citas et impudentia erat, non paucos laudum 8ι:8- 


cem conduxit, noctuque in episcoporum diverso- 
rium introduci jussit : atque quosdam subornavit, 
qui meretricem cum episcopis esse clamarent.Cum 
autem fortiores essent episcopi, eorumque contu- 
bernales, et meretricem et ejus administros vi de- 
tinuerunt. 

Que fabula simul atque ad Constantii aures 
perlata est calumniatore Stephano deposito, non 
minus malum eviratus Leontius in ejus locum suf- 
fectus est, qui jam presbyterii honore exociderat, 
quia cum puella quadam Eustolia nomine quotidie 
conversabatur,hujusque turpitudinis suspicionem 
ἃ 80 amoliturus virilia sibi presecuerat, tum dein- 
ceps liberiua δὰ illam commeabat, iis nimirum 
membris privatus, que calumnise causam. prebue- 
rant. Hic ergo Constantii imperatoris opera et stu- 
dio ad Antiochenum episcopatum evectus fuerat. 
Ceterum per id tempus Antiochis florebant, et 
virtute scientiaque celebres habebantur Flavianus 
et Diodorus, quorum ille Antiocheno episcopatui, 
hic Tarsensi postea prefectus est. Atque ut Theo- 
dorus Mopsuestenus scribit, illam psalmodie spe- 
ciem, quas antiphonas dicimus, illi ex Syrorum 
lingua in Grecam transtulerunt, et omnium prope 
soli admirandi hujus operis omnibus orbis chri- 
stiani hominibus Auctores apparuerunt. Heterou- 
sjiaste quidem certe, hoc est, Ariani, diversa Fi- 
lium a Patre substantia esse dicentes, ita canere 
solebant: Gloria Patri per Filium in Spiritu san- 
cto. Flavianus autem primus cecinisse fertur, Glo- 


rum buccinatores habuit. Cum autem eximius Arji D ria Patri et Filio et Spiritui sancto. 


dogmatum propugnator esset,illis quidem subscri- 
psit,ab Ariunis vero secessit, quod Arium ad com- 
munionem admississent, qui in fidei confessione 
ad imperatorem Constantinum scripta pejerasset, 
alque alia cogitans, alia prolocutus esset. Postea 
vero Alexandria discedens Antiochiam natale 80- 
lum rediit, atque a Leontio Antiochenorum id 
temporis episcopo exceptus est. A discessu enim 
magniillius Eusthathii,Euphronius Arianus,Rusebii 


CAP. XXXI. 
Iterum de Aetii et Eunomii vita δὲ moribus paucu. 


Exceplum ergo, ut jam dictum est, Aetium 
Leontius diaconum ordinavit : cui cum multi 
coniradicerent, seque &b Ecclesia secessuros mini" 
tarentur, et Flavianus in primis Diodorusque id 
facere tentarent, Aetiisque heresin arguerent, 
Leontius partim id veritus, partis eum ad ea quas 
subsecuta suni preparaturus, eum a díaconsata 


Nicomediensis opera ei subrogatus est. Euphronio- 
que Phlacitus, sive Placitus, ejusdem cum illo 
hereseos, successit. Placito itaque impiissimus 


quidem removit, ceterum majorem ei hono x e 


detulit. - 
Jum vero Aetius temeteris». ὧς Ns. Ὁ , 


. ἡ 


L3 


1301 


NICET/E CHONIAT/E 


1392 


atque mimicis thymelicisque sermonibus, gesti- A venti contineantur loculis, et cetera, de quibus 


bus, et cultibus indecoris oblectabatur. Nam ve- 
81e ad nates usque sublata manibus nuda femora 
feriebat : alteroque pede sublato ct ventre per. 
cusso, pedebat. ln conviviis autem inter cetera 
ludicra his convivas alloquebatur verbis : Si vul- 
lis, docebo vos, quid sibi velit dogma ; tum tribus 
ventris crepitibus similibus magno cum anhelitu 
emissis, sic exclamabat : Ecce, Orihocyllorum, 
hoc est Recticlaudorum, dogma, sic orlhodoxos 
per transmutationem vocans. Deinde tribus aliis 
dissimilibus efflatis : Ecce, inquiebat, et nostrum. 
Qucead erzo vixit Leontius Aetium hujusmodi lu- 
dicris ridiculum apud se habuit. Mortuo autem 
Leontio Antiochenam sedem Eudoxius Germani- 
ciensis arripuit, nec minorein prelio, si non ma- 
jore, Aetium quoque habere copit. 

Impius porro Aetius tunc temporis Eunomium 
blasphemiarum suarum assertorem habuit, a quo 
eliam impietate superatus est. Ceterum Eunoniii 
parentes liberti majorum magni illius Basilii fue- 
runt ; qui primis litterarum rudimentis imbutum 
ad scribarum amanuensiumque exercitium dedu- 
xerunt. Parentibus autem mortuis, Constantinopo- 
lim profectus,maximi nominis familie cuidam se 
. addixit : eique mox dominus liberorum suorum 
curam demandavit. Quos pzdagogi ritu in gyinna- 
eia deducens, litterarum studia cum illis commu- 
nia habuit,atque exinde gramminaticis ct rhetoricis 
artibus imbutus est. Cum autem eum aliquando 
paterfamilias in liberos nescio quid delinquentem 
deprehendisset, injuram, si divulgaretur, filiis 
suls dedecori cessuram arbitratus, cum verberibus 
conscissum tota urbe excedere jussit, ponas ab 
eo 86 publice repetiturum comtininatus, si eum de 
cetero apud eliquem ooncivium suorum commo- 
rari rescisceret. Erro itaque Antiochiam venit ; 
ubi Arianam heresin amplexus, eo nomine cum 
Aelio et Eudoxio familiaritatem sibi contraxit , a 
quo etiam diaconi, moxque presbyteri dignitate 
cohonestatus est. 


CAP. XXXII. 


- De blasphemis Aelii — hresibus, quarum | nomine 
ἄθεος, hoc est impius, dictus est. 

Hujusmodi ergo vita, educatio οἱ institulio 
Aelii οἱ Eunomii fuit. Caeterum miser Aetius pu- 
blice blasphemans Dei Filium χτιστὸν, xal ἐξ οὐχ 
ὄντων, xai ἀνόμοιον τῷ Πατρὶ, hoc. est creatum, et 
exiis quae non eranl, seu ex nihilo, denique 
Patri dissimilem profiteri cepit. Quapropter ἄθεος 
etiam dictus est. Adhac, si B. Epiphanio credimus, 
his verbis uti solebat : Ita Deum novi, ut ipse 
Beipsum ; atque ita eum novi, ut ne meipsum qui- 
dem. Objicientibus autem nonnullis: Dicito nobis 
primum, que sint abyssi vestigia, quibusque 


? Joan. xvn, 8. 


C 


dubitatur, cum de rerum natura quaestio incidit : 
etita libi de Deo verba facienti credemus, ipse 
lalia sibi tanquam corporea et singula, inco- 
gnita esse, Deum autem eorum creatorem sibi 
perspectum et exploratum, quis, cujas, οἱ qualis 
esset, respondebat. Quod siScripture teslimoniis 
convinceretur, tum vero blasphemus et prophetis 
et apostolis maledicebat, aliquando his verbis: 
Quid mihi Veteris Instrumenti verba citas? ali- 
quando et his : Apostolus sic, ut homo locutusest. 
Cum autem discipulos suos doceret, his ut pluri- 
mum verbis ulebalur : Nihil ab homine Deus re- 
quiril, nisi ut eum cognoscat, quemadmodum 
ego cognosco. Idcirco Christus dicere solebat: 

llzec est vita aeterna, ut. cognoscant. te solum vweium 


D Deum : et quem misisti Jesum Christum ?,  Utebawt 


his verbis : Fornicatio peccatum nullum est, Que- 
madmodum enim cum prurimus, nescio quid 
naturale facimus, ita etiam fornicatio corporei 
usus adimpletio est (69). Hec itaque et hujusmodi 
blasphema sunt, qum» ἄθεος Aetius publice docebat, 
idque nullius ecclesiastici gradus parliceps. Dia- 
conatu enim a Leontio ejectus mansit laicus, et in 
Acacienorum hereticorum episcoporum synodo 
Constantinopolim Constantio imperante convocata, 
in quoddam Phrygiae oppidum relegatus est, ibi- 
que tamdiu commoratus est, donec eum impius 
Julius ab exsilio revocavit. 


CAP. XXXIII. 


De Aetianorum in Eunomianos mutalieme, a/gué 
Eunomii haresibus et exsilio. 

Caterum ab eo tempore Aetianorum qvidem 8Ὁ- 
pellatio cessavit, Eunomianorum autem invaluit : 
cum doctori improbo discipulus improbior succes- 
siseet. Cum enim ad Constantinopolitanam sedem 
Eudoxius impius evectus est, Eunomium secum 
habuit. Jam Eleuzius Cyzicenus, cum Macedonia- 
nus el Semiarianus esset, Filium Patri ὁμοιούσιον 
esso dicebat : et quamvis persepe ab ipso Eudoxio 
et Valente imperatore monitus, adduci tamen not 
poterat, ut ὅμοιον citra τῆς οὐςίας, hoo est, sim 
lem sine essentie cdjectione, adjunctum esse di- 
ceret. Tum vero exsilii bonorumque publica'ionis 
melu perterritus succubuit. Reversus autem Cyai- 
cum prietina in sententia peraevcravit. Quod cum 
rescivisset Eudoxius, illo deposito, in ejus sedes 
Eunomium subrogavit. Qui assumptis ejus loci 
Ecclesiis, quiescere non potnit, at in conoionibos 
ad populum sophismatis verborumque Jenocinio 
utens Aelianam haeresim rursus in medium propo 
guit. 

Quod cum Cyziceni ferre non possent, orb 
illum exegerunt. Postea vero Constantii etiam ig 
peratoris jussu depositus est. Constantius enim dt 


(69) Hoc pie et diserte confulat S. Atban. in Epist. ad ᾿Α μμοῦν. 


1393 


THESAURI LIB. V. 


1394 


gma illud amplectebatur, quod Filium Patri dun- A cum viro congredi, nisi Placilla Auguste providen- 


taxat ὅμοιον esse dicendum asiruebat : ἀνόμοιον 
autem vel ὁμούσιον nullo modo. Eunomius ergo 
Constantinopolim se recepit, et apud Eudoxium 
otiosus episcopus desedit : deinde ab eo secessit, 
privatimque plebem convocavit, quia cum sepe 
rogasset, ul preceptor Aetius admitteretur, cum 
Eudoxius non exaudierat, non quod Aetii heresim 
eamdem prorsuscum sua improbaret, sed veritus ne 
ipse quoque deponeretur. Omnesenim unanimes ab 
Aetio, tanquam diversa sententie, degeneraverant. 


CAP. XXXIV. 


De Arianorum in orthodoxos | s:evilia, quorum | oclo 
ginta supplicatum — missos Valentis imperatoris 
jussu cum navigio succenderunt. 


Porro post Eudoxii morlem Homousiani Eva- B 


grium tanquam pium sibi presulem delegerunt: 
quem Eusthathius Antiochis magne antea epi- 
scopus ordinavit, a Philippis, ubi exsulabat, ve- 
vocatus Joviani jussu, idque temporis Constanti- 
nopoli manens, et eadem secum sentientes confir- 
mans. 

At Ariani Demophilum Berrhose, que in Thra- 
cia est, obtruserant. Cum autem ea de causa se- 
ditionem diverse partis homines concitassent, 
Valeas imperator, tunc agens Nicomedie, certior 
de his rebus factus, milites eo misit, et Euslhatio 
in TThracie Bizyan, Evagrioque aliud in oppidum 
relegato, cunctas ecclesias Demophilo committi 
jussit. 

Heec occasione Ariani orthodoxi insultanles, 
mille illos contumeliis lacessere coperunt. Itaque 
&b orthodoxis ecclesiastici viri octoginta, Theo- 
doro, Urbaso, et Menedemo ducibus ad imperato- 
rem missi sunt, qui pro ipsis supplicarent. At hic 
ira succensus prefecto urbis mandavit, ut com- 
prensos iilos interimeret. Prefectus autem veritus 
ne inter plebem seditio cooriretur, finxit se illos 
in exsilium relegare. 

Itaque in navigium conjecti sun!, cumque na- 
vigando medium sinus  Astaceni  penetrassent, 
nautae prout sibi mandatum fuerat, incenso na- 
vigio, ipsi quidem in scapham desilierunt, navis 
&utem nutu venti huc et illuc agitata usque ad 
Dacidizen (is maritime Bithynie locus est) per- 
venit, ibique una cum viris quos vehebat prorsus 
absumpta est. 


CAP. XXXV. 


Laus Placille imperatricis (70), qus Theodosium 
Magnum conjugem suum ab Eunomii Ariani col- 
loquio revocavit. 

Eunomius interea privatis in edibus agebat in 
Bithynia e regione Constantinopoleos, ad eumque 
populus trajecto freto  confluebat. Alii etiam 
aliunde conveniebant. Cujus rei fama cuim ad 
Theodosii Magni aures pervenisset, gostiebat ille 


35 Matth. xxiv, 30. 


tia, et preces obstitissent.Cum enim syuodi Nicene 
dogma fidelissima conservaret,eo flebal,ut vereretur 
ne,ut fere fit, maritus ex eo colloquio perverteretur, 
diverseque parti adhaeresceret. Eunomius enim in 
colloquiis disertissimus facillime quidvis peraua- 
debat, theologiamque ad nescio quas syllogi- 
emorum &argutias redigebat. Quia vero postea 
non conquiescebat Eunomius, sed quos edebat 
libellos subinde ostentabat, atque ita multlossuam 
in sententiam transversos rapiebat, ea de causa 
eum imperstor exsulare jussit. Ille vero non ita 
multo postquam in exsilium missus est e vivis 
excessit, in patriaque sepultus est. Vicus autem is 
est Cappadocum, nomine Dacora, non procul ab 
Argeo Cesariensi. 


CAP. XXXVI. 


De pricatis Theophronti Cappadocis εἰ Eutychii 
Constantinopolitani discipulum Eunomii haresibus. 

Ceterum Theophronius quidam Cappadox ab 
ipso heresim edoctus, Isagogen seu instructio- 
nem in eam posteritati consecravit, cui De exerci- 
tiis menlis tilulum indidit ; qui, cum praeceptoris 
placitis insistere non ei placeret, recentiora quie- 
dum excogitavit, atque ita scripsit. Cum Divinitas 
non prenoscatid quod ronest,sedcognoscat id quod 
est, preeteritique recordetur, eo fit, ut non semper 
eodem se modo habeat, cum cognitionem ad futu- 
rum et ad praeteritum converial. His itaque de 
causis odio habitus est, atque ab Eunomianis eo- 


C rumque Eoclesia ejectus, propriam heresim cons- 


tituit. Atque EutycEius quidam Constantinopolita- 
nus civis Eunomii discipulus propriam et ipse 
postea hujusmodi de causa heresim constituit. 
Eunomiani Constantinopoli degentes extremi judi- 
cii horam Filio Dei incognitam esse dicebant, male 
locum intelligentes : Nemo novit nisi Pater ?*. At 
Eulychius Filio quoque horam illam Patris creato- 
risque sui beneficio cognitam esse astruebat. Ita- 
que profecto Eutychio ad Eunomium eo ubi exsu- 
labat, nonnullisque aliis Eunomianis una cum illo 
omissis, qui dubii solutionem ab Eunomio accipe- 
rent, Eunomius Eutychii sententiam magis appro- 
bavit. Verumenimvero cum non ila multo post 
Eunomius obiisset, is qui Constantinopoli hereti- 
cis preerat, Eutychium eo nomine exosus, quod 
ab Eunomio approbatus esset, admittere noluit, 
atque ita ille ad propriam heresim astruendam 
secessit. Sed de his hactenus. 


CAP. XXXVII. 


Quid Eunomius ad prarceptoris Aetii haereses. addi- 
derit. Mirus ejusdem anabaptismus. 


Sciendum porro est ceteros omnes scriptores, 
inter quos est ''heodoritus, in ea esse sententia, 
ut Eunomius preceptoris sui Aetii dogmeSs vs. 


(70) De Placille hojus fanere oratio Nysseni exstat. 


1397 


3. 8i Deus substantia sua ingenitus est, in quod αὶ 


genitum est haudquaquam genitum est eesentie 
divisione, sed ex essentia, vi cujus id subsistit. 
Unam enim et eamdem essentiam genitam et in- 
genitam esse, nulla pla ratione cuiquam persua- 
deri queat. 

4. 8i id genitum, quod est ingenitum, quid ob- 
stat, quominus id quod genitum est, ingenitum 
quoque sit ? Omnis enlm natura pronior est ad 
id quod sibi proprium, quam ad id quod impro- 
prium est. 

5. Si Deus totus ingenitus non est, nihil obstat 
quominus essentie sue vi genuerit. At si totus 
ingenitus est, haudquaquam essentie vi ad gene- 
rationem distractus est, sed ex substantia geni- 
turam produxit. 

6. Si Deus ingenitus generandi vi preditus om- 
. nino est,id quod est. genitum haudquaquam es- 
sentis sue vi genitum est, cum ea substantie suem 
vis omnino insita sit, generet, non ut generetur. 

7. Si transflgurata Dei substantia Filius dicitur, 
non ea certe substantia ejus est, ut. mutari non 
possit, cum ex hujusmodi mutatione species Filii 
producta sit. At si Dei substantia mutationi ob- 
noxia non est, nec generationi subjicitur : natura 
Filii ad nudam et simplicem appellationem pror- 
sus redigetur. 

8. $1 genitura spermatice ingenito Deo inerat, 
ea post generationem extrinsecus assumpta in ho- 
miuem, ut ita dicam, evasit : certe perfectus 
est Filius non iis ex quibus genitus esi, sed iis 
que assumpsit. Quse enim ex iis que sunt sui 
generis assumunt, ea tanquam ex propriis con- 
8tantia perfecti nomen multifariam adipiascuntur. 

9. Si perfecta esset genitura, certe in eo quod 
genitum est genituru consisteret, non iis ex qui- 
bus ingenitus ipse genuit. Ncc enim fleri potest, 
ut genita natura ingenito essentialiter insit. Nam 
hoc idem fuerit, atque ei quidpiam esse et non 
esse dicatur ; siquidem genitura ingenita non est, 
et quod ingenitum est, genitura non fuit. Par- 
lium enim dissimilitudo in Deo speciem blasphe- 
mise et contumelie pre se fert. 

10. Si Deus omnipotens : cum sit ingenite na- 
ture, genita se natura esse ignorat ; et δ] Filius, 
cum sit genitee nature, seipsum id esse quod est 
cognoscit, qui fleri potest, quin homousion ful- 
sum ait, cum 1110 ingenitum, hic genitum esse 
sciat ? 

11. Si dictlo ingenitum hypostasim Dei non de- 
notet, sed nomen illud incomparabile ad humanam 
opinionem referatur, eo flt, ut iis qui opinione 
aliquid assequuntur, gratias Deus agat, ratione 
opinionis ingenite : cum nominis hujus dignita. 
tem in essentia non ferat. 

12. Si extrinsecus ingenitum in Deo conside- 


THESAURI LIB. Y. 


1898 


43. Si natura ingenita generationi non cedit, id 
ipsum est, quod et dicitur : at si generationi cedit, 
eo fit, ut generationis affectiones sint hypostasi 
divina prestantiores. 

14.8i geniture natura immutabilis est, pro- 
pter eum qui genuit, ingenitum haud dubie sub- 
stantia immutabilis est, non ratione voluntatis, at 
dignitatis, que substantie inest. 

15. 8; nomen ingeniti substantiam signiflcet, 
merito substantie genitura opponitur: at si nihil 
signiflcet ingenitum, multo magis genitura nihil 
signiflcat. Jam qui fleri potest, ut nihilo nihilum 
opponatur ? 

16. Si pronuntiatio ingenita genite pronuntia- 
tíoni opponitur, silentio pronuntiationem emxci- 
piente contingit, ut flat et evanescat christiano- 
rum spes in diversa pronuntiatione site, non au- 
tem in naturis, que ila se habent, ut nominum 
significatio requirit. 

17. Si ad substantie prestantiam ingenitum 
nihil amplius ipsa genitura tribuit, eo fit, ut Fi- 
lius pronuntiatione sola prestans eos seipso me- 
llores deprehendat, qui invocant, non eum, qui 
et Deus et Pater ejus invocatur. 

1B. 8i natura ingenita prestantior est genera- 
tione, quippe que jure quasi heredilario sortita 
Bit id quod prestantius est, eo flt, ut per se sub- 
stantia ingenlta eit. Qui enim vult, non quia vult, 
idcirco generatione prestantior est, sed quia ita 
natura comparatus est. Itaque substantia per se 
subsistens, ingenitus Deus, ulla ratione permittit, 
ut contra seipsam generatio intelligatur, feratur- 
que pro arbitrio οἱ sententia eorum que genita 
gunt. 

19. Si ingenitum in Deo privationem denotet, 
qui fieri poterit, ut nihilum ab eo secernatur, 
quod nusquam est ? Quod si τὸ ^v, seu id quod est, 
significet, quis, queso, Deum, qui est, ab eo ipso 
quod ipse est separabit ? 

20. Si privationes nihil aliud sint, quam habi- 
tuum ablationes, certe ingenitum illud, quod in 
Deo est, aut habitus privatio, aut privationis ha- 
bitus est. Jam si habitus privatio sit, qui flerl 
poterit, ut quod non adest, tanquam adsit, Deo 
adnumoretur? 8in autem ingenitum est habitus, 
necesse est genitam substantiam presupponamus, 
ut habitu hunc in modum assumpto, ingenita no- 
minetur. 

21. Si genita ingenile substantie particeps est, 
habitus adjectionem passa, haud dubie Ingeniti 
facultate privatur, ita ut genita quidem substantia 
sit, ingenitum autem habitus. Quod si genitura 
transitum signiflcat, quippe que habitum denotet, 
vel ex essentia quapiam constat, vel hoc ipsum 
est, quod genitura dicitur. 

22. Si ingenitum habitus, οἱ genitum habitus 


rctur, ii qui consideraverint eo quod consideratum 
fuerit prestaatiores erunt, cum nomen, quod Deo 
prestantissimum omnium est, sibi comparaverint. 


est, procul dubio essentie sunt habitibus priovwe. 


habitusautem essentiis posteriores, utrum» AM 
honoratiores? Jam si geniti causa «X τὰ Y» V 


1399 


NJCET/& CHONIAT.E 


2400 


et genituram esse significet, quee una cum sua Α modi prescripto immunis nuno suam ipsius es- 


ipsius essentia causam involvat, cerle genitura 
essentiam denotat, non habitum, cum ingenila 
natura nibil et ipsi contulerit. Qui fieri ergo po- 
iest, ut ingenita natura non sil essentia, sed ha- 
bitus ? 

23. Si omnis essentia ingenita est, qualis est 
Det omnipotentis, qui fleri possit, ut. aliam pas- 
sioni obnoxiam, aliam vero a passione immunem 
quis asserat ? Jam si ingenitarum natura functio- 
num altera quidem perdurat ab omni quantitate 
et qualitate, ab omni denique mutatione immu- 
nis : alteram vero perturbationibus obnoxiam, ne- 
mo est qui neget immultabili essentia preditam, 
propterea quod amantem ultro pelliciat, ut ex 
predictis patet. Inde consequitur haud dubie, ut 
ea que) immutat, ingenita dicatur, genita vero, 
qua immutatur. 

24. Si natura ingenila sit genite causa, inge- 
nitum autem nihil sit, qui fieri potest, ut nihilum 
causa sit ejus quod est ? 

20, Si ingenitum privatio est, privatio autem ea 
est, qua rejicitur babitus : ceterum rejectio pror- 
sus dissolvitur, aut transit in aliud, qui fieri po- 
test, ut ab habitu transitivo aut dissolutivo Dei 
essentia ingeniti appellatione denominetur ? 

20. Si ingeniti vocabulo privatio denominetur, 
qu& in Deum non cadit, quo sensu ingenitum eum, 
non autem genitum dicimus? 

27.8i ingenitum in Deo nudum nomen est, 
nuda porro et simplex prolatio hypostasim Dei 
supra res omnes genitas exiollit, hominum certe 
prolatio Dei omnipotentis hypostasi prestantior 
est, ea omnipotentem dignitate condecorans, que 
cum nulla alia conferri queat. 

28. Si ingenito cujus causa sua tributa est, na- 
tura autem que a nulla causa processit, csusa 
caret, eo fit, ut ingenitum non causam sed hypo. 
stasim signiflcet. 

29. Si quidquid factum est, ab alio factum est, 
ingenila vero hypostasis nec aseipsa, nec ab alia 
facta est, inde necessario consequitur, ut ingeniti 
nomine denotetur essentia. 

30. Si ingenita hypostasis una cum geniti es- 
gentia tanquam causa elucescat, que nuila prorsus 
causa immutari possit, eo fit, ut ipsa per se es- 
gentia sit incomparabilis; que incomparabilitatem 
ipsam non extrinsecus ostendat, sed ipsa per se 
incomparabilis et inaccessa sit, quandoquidem 
ingenita est. 

31. 8i Deus omnipotens quavis natura prestan- 
tior est, id ratione ingeniti consequitur, quod qui- 
dem genitis, ut permaneant, in causa est. 

32. Si ingenitum essentiam non significet, qua 
ratione, queso, genilorum natura in integro con- 
servabitur ? 

Si eorum quie videntur nihil seipso virtute se- 
minaliantiquiusest, sed intra prescriptos nature 
limites manet, qui (it, ut ingenitus Deus ab hujus- 


sentiam secundam in re genita videat, nunc au- 
tem primam in ingenito, prout primi et sceundi 
ordo se habel ? 

33. Si Deus ingenita natura perseverat, sui ip- 
8ius, ratione geniti vel ingeniti, cognitio procul 
ablegetur. Qui enim essentiam suam in re genita 
et ingenita protendere concesserit, is non animad- 
verlit se suam ipsius essentiam geniti et iageniti 
legibus subjicere. Quod si genitum cum  ingeniti 
natura participet, ceterum intra geniti cancellos 
sine intermissione perduret, qua unica praeditus 
est natura, tum demum seipsum cognoscit, nimi- 
rum ignorans ingenitum. Nec enim fieri potest, υἱ 
idem homo sui ipsius ingeniteque adeo atque et- 
nite essentie cognitionem indipiscatur. Quou 
ingenitum abjectum est, et despicabile, quia ma- 
tationi peraccommodum, inde certe consequitur, ut 
nature prestantia in essentia immutabili consis- 
tat, cum presertim in confesso sit essentiam in- 
genitam causa quavis excellentiorem esse. 

34. Si δῦ omni potestate ingenitum  eximatur, 
multa autem ingenita sint, certe immutabilis eo- 
rum natura sit oportet : nec enim. cujuspiam na- 
turalis facultatis communis aut private adminiculo 
altera quidem faciebat, altera vero flebat. 

35. Bi omnis essentia ingenita est, certe omnis 
ingenita est, omnis estimmutabilis. Jam si essen- 
tiam esse immulabilem concedamus, actio utique 
et passio casui et temeritati ascribentur. Ceterum 


( cum multa sint ingenit« et immutabilia, £szío 


alia a&b aliis intervallo sejunguntur, ut numerari 
non possint. Neo enim fleri potest, ut rea ἃ se 
distantes enumerari queant : cum preeserótn omnis 
distantia nescio quam ingenite nature disjunclie 
functionem sivein universum sivein parte decotet. 

36. Si ingenitus et Deus quadam significationis 
correlatione idem significent, ingenitus procul 
dubio genuit ingenitum. Quod si aliud ingenitus, 
aliud Deus significet, non absurdum sit, ut Deus 
Deum genuerit, ita ut ab ingenita essentia . utet- 
que vitam aeceperit. Quod si Deo antiquius nibil 
est, ut certe nihil est, eo fit, ut Deus et ingenitus 
idem significent, ila ut genitum ingeniti capar 
minime sit. Quare fieri non potest, ut eadem voce 
cum Patre suo genitus enuntietur. 

Deus qui per se genitus est, quemque solum 
verum Deum * idcirco missus ab eo Jesus Cbrisiss 
ante secula vere subsistens, genitaque preditos 
hypostasi, vos omnes salvos et salvas ab impie 
tate conservet, in Christo Jesu Salvatore nostro, 
per quem sit omnis gloria Patri et Deo, nunc & 
semper, et in secula seculorum. 


CAP. XL. 


Ejusdem Nicel:&& Chonialz in precedentia Epilogu, 
aigue. Praefatio in eam quam adversus Arium. 
Aelium el Eunomium parat cosfutationem. 

Hzc est illa impietatis planta, quee triplici rt 
dice innititur:hi eunt Christum blasphemaniios 


4401 


THESAURI LIB. V. 


1402 


eolophones : lii sunt, qui primi sancte Trinitatis A etrarunt. Ait enim ille: Qui videt me, videt el 


varie in opiniones et. essentias disseclionem in- 
eeverunt; hi denique sunt, qui zizania purissimo 
pietatis tritico superseminarunt οὐ excoluerunt, 
que quidem Arius plantavit, Aelius rigavit, Eu- 
nomiue adauxit : quorum fruclus est, ut creaturis 
Crealor accenseatur, et Filius quidem a eubstan- 
lia Patris alienetur, ab eoque Spiritus quibusdam 
quusi gradibus differat. Ceterum hi quidem fru- 
Sslra el temere contra Christum fremuerunt, et 
opiniones impias in coelum, hoo est divinitatis ejus 
altitudinem contra quam par erat ejaculati sunt, 
l ingua instar nervi arcus intenta : ille vero extra 
teli jactum menens (quandoquidem divinitatis ejus 
excellentia coelos transcendit) mejore juxta et au- 


gustiore gloria resplenduit, eorum arcus conte- B 


rens,et confringens arma, et scuta comburens igni- 
te 39 Patrum theologie adminiculo ; atque, ut 
ita dicam, feculenta eorum verba exsiccans. 

Quid enim Arii, Aetii, et Eunomii dogmatis fe- 
culentius est, que quidem tum in historia de iis 
elucubrata comprehendimus, tum dilucidius ora- 
lione sequenti explanabimus, eis contraria sub- 
jungentes, ut inanem eorum loquacitatem refella- 
mus, et ne quis in ea impingat, 419 isli sine ra- 
tioneet sapientia contra Verbum et sapientiam 
effutiverunt? 


CAP. XLI. 


Capitibus hzreseon Arii, Eunomii et Aetis expositis 
jam ad seriam eorumdem con[ulalionem  aggre- 
ditur. 

Objiciebat Arius, ut et ejus asseclae Aetius el 
Eunomius : Non semper Deus Pater fuit, sed fuit 
tempus, quo Pater non fuit. Quod si Pater semper 
et ab initio non fuerit, neque Filius ab initio con- 
lemporaneus coeternusque Patri, sed tum demum 
postea, cum Deo per Filium angelos, et nos, et 
omnia qua sunt in mundo, creare placuit : certe 
creatura fuit, atque paterne substantie expers. 
Porro Verbum dictus est, ratione creaturarum, 
qu& sunt rationis participes, nimirum angelorum 
et nostri; Sapientia vero, eorum ratione, quos 
divinarum et humanarum rerum cognitione infor- 
mavit ; Filius denique propter eos, quos adopta- 
vit. 

Et quia Verbum aliud est, quod Patri inest ; 


quod insitum quoque dicitur, ejusque substantie D 


proprium : itemque aliud, quod in terram descen- 
dit, carnemque assumpsit, quod et participatione 
Verbum Dei, Deusque dicitur (quemadmodum 
justi quoque tum Dei filii,tum dii vocantur), quippe 
quod mutabile natura sit, nec Patrem videat, neo 
eum norit qui principio caret, quippe quod sub 
principium cadat. 

lerspicuum autem est eos et Christo ipsi ad- 
versari, eL iia qui ipsum viderunt, eique mini- 


Patrem δ, Ylem : Ego ín Patre, ei Paler. in me *, 
quibus verbis eadem utriusque substantia per- 
spicue subindicatur. Et evangelista Joannes ex- 
clamat : In principio erat Verbum, et Verbum erat 
apud Deum, el Deus erat Verbum *! : moxquo dicta 
confirmans subinfert : Hic. erat. in. principio apud 
Deum "5, sive in Deo. Ulteriusque progressus do- 
cet, quod Unigenitus illius, qui est in. sinu Patris 
ipse enarravit ^. Itaque si vere dicit Christus, 
cum ait : Ego in Palre, el Paler in me, et germa- 
nus ejus discipulus, cum docet, in principio 
fuisse Verbum et semper fuisse apud Deum, Ari- 
&na ora obmutescant, que  injustitiam contra 
Deum loquuntur : atque in primis Aetius, qui la- 
boris 8ui vanitatem non paucis eapitibus que supra 
huic histor.e interseruimus, patefecit, dum con- 
firmare conatur Filium ab ingenito Patre govi- 
tum non esse, quia ingenitum quoque a gene- 
ralione alienum sit. Jam si Filius unigenitus sem- 
perin sinu Patris est, Pater utique semper esl 
Pater, et Filius ei coeternus, ut qui ejusdein cum 
illo sit nature, nec ab eo separari possit. 

Relata enim ex eorum numero sunt, que sem- 
per simul una sunt, seque mutuo introducunt. 
Ubi ergo Pater, ibi et Filius. Item quod principio 
caret, neque creatura est, neque propter nos fac- 
tum est. Qui enim ab eterno est, quonam modo 
sub ortum cadet, principiumque habentibus ac- 
censentur ? 

Insuper et Verbum, et Sapientia, et Filius erat 
natura, et semper ipsa hec omnia erat Verbum 
quidem, quia generationis affectioni non obno- 
xius, quia conjunctus, et enuntiativus, unde ait : 
Verba quz ego loquor vobis, a, meipso non loquor *5, 
et alio loco ait ad Patrem : Manifestavi nomen luum 
hominibus **, nimirum nomen paternilatis. Isaias 
quoque Magni consilii angelum vocat *', nimirum 
Patris. Sapientia vero erat, tanquam divinarum 
et humanarum rerum dator. Jam qui fleri potest, 
ut opifex rationes ignoret eorum que fecit? Filius 
denique, quia Patri tequalis est, secundum sub. 
stantiam cum eo est, nec ab ejus sinu avelli po- 
test. 

Αἱ vero locus ille: Novi Patrem, et sermonem 
ejus servo ", eum ab essentia paterna sejungit, 
aliumque ἃ Verbo pretendit : quod ipsi insitum 
et germanum Dei Verbum esse volunt. At sermo- 
nem Christus hoo loco voluntatem appellat Patris. 
Nec aLbsimili ratione locus ille: 4n(e luciferum 
genui te ", non temporalem generationem intro- 
ducit, sed hoc innuit, quemadmodum venter Dei, 
si pie intelligatur, id genuinum et consubstan- 
tiale esse ostendit, quod cognitione concepit : 
ita et sermo, quo Deus Filium, angelos, et homi- 
nes alloquitur, dialecticum sermonem denotat : qui 


89 Psal. ταν, 10, 40 Joan. xiv, 9. *1 Ibid. 40. *!* Joan. 1, 1. CNN. 


43 [bj 4* Ihi 
10. 46 Joan. XVI, 6. 41 Isa. IX, 6. 43 Joan. VIII, 55. Ibid. 2. Ibid. 19. 


5 Joan - 
^9 Psal. cix, 3. 


1405 


CAP. XLIII. 


De Deo el materia, Deum nec definiri, nec compre- 
hendi posse. 

Adhec objicit Eunomius : Dicite nobis, queso, 
si ingenitum ossentia Dei non est, quidnarn aliud 
essentia Dei sit ? Adversus quam questionem havoc 
sunt opponenda. Án vero tuam, bone vir, essen- 
tiam et naturam nosti? an formico, an culicis ? 
Ceterum hoc tibi vicissim dicam : Duo sunt eorum 
qui sunt extrems, Deus et materia, ille quidem 
ascendendo, hzc vero descendendo: postque ma- 
leriam nihil omnino superest, Quenam ergo ma- 
terie essenlia sit ἢ An vero ea est idipsum quod 
est, an id quod nonest? Nam si sit id quod est, 
quomodo forma caret? l'orma enim notitia est 
eorum qua sunt, Sin autem sit id quod non est, 
qui fit,ut a philosophis definiatur tanquam id quod 
est? Illam enim ἀζώνν, hoe est vita carentem, 
vocant, e incorpoream, alque adeo hypostaseosg 
imaginationsin, eam denique, que cum nihil sit, 
omnia tamen esse fingitur, essentie ludicrum, 
idolum et umbra semper fugiens, atque in id quod 
non est recurrens. Edissere mihi quaenar sit ra- 
tio materie, turcque vicissim libi edisseram 
quenam sil essentie divine definitio. Quod si 
eorum qua sunt extremum ignoras, quomodo pri- 
mum adipisci et comprehendere conaris ? Ago 
vero,si in celum volaretentares, an statim ad ejus 
circumferentiam nullo intermedio propius accede- 
res? nonne tibi primum secandus esset, aer, ul 
Sic ad eum, quem vocamus etherem venires tum- 
que deinde trajectis omnibus spheris ad ipsum 
coeli ambitum pertingeres ? 

Dei definitionem postulas, tanquam ignores eam 
esse defluitionis naturam, ut definitum deflniat. 
At definiens ad definiti scilicet fastigium ascendit: 
ita ut Deus definientibus inferior sit, Quid ? Ari- 
stotelem non audis, cum ail simile per simile com- 
prehendi : oportereque ut cognoscena ad cogni- 
tum quamdam ideam et similitudinem habeat? Rt 
recte quidem hactenus ariolatur philosophus, si- 
quidem ut canit Einpedocles : Terra terram vide- 
mus, ut aqua aquam, ethere swetherem, anima ani- 
mam, eo quod est id quod est, mente menter, 
natura naturam, materia materiam, forma formam, 
et unum uno. llec enim omnia nobis insunt, ma- 
teria, forma, corpus, natura, anima, mens, unum. 
Unum enim nos quoquesumus: non lamen pro- 
prié : nam unitatis seu. conjunclionis ratione uni 
dicimur. 

CAP. XLIV. 


Ingenitum esse Dcum, quamvís unigenitum genuerit, 
Filium autem ingenilum. non. esse, quamvis ejus 
dcm cum Putre subslantic sil. 


Ingenitum porro non id essc dicimus, quod mi- 
nimo generat, sed quod minime genitum est: 
quemadmodum, verbi gratia, incausatum, non id 


5! psa]. cix, 3. 


THESAURI LIB. V. 


À quod cujuspiam alius causa non est, sed id quod 


1400 


antiquiorem seipso causam non habet. Siquidem 
ἀπάτορα quoque, hoo cst, Patre carentem non di- 
cimus eum qui Filii Pater non audiat, sed qui 
nulloa Patre processerit : et ἄναρχον, hoc est, 
principio carentem, non qui aliarum essentiarum 
principium haudquaquam fuerit, sed cujus essen- 
tia omnem essentiam exsuperet. Non enim com- 
munia eunt hec nomina, ita ut ingenita et genila, 
item principio carentia et non carentia, pro iis- 
dem in specie accipiantur. Nam quemadmodum 
Adainusg, etiamsi ex carnali copula decies millenos 
suscepisset liberos, haud tamen ipse hujusmodi ex 
copula genitus diceretur, neque nomen ejus quí 
genitus ex copula non est, cum iis qui geniti essent 


B commune haberet : ita et supremus ille Deus (at 


propitius llle mihi sit, qui ἃ me similitudinibus 
sub sensum cadentibus delincatur) non abaltenavit 
a se ingeniti nomen, etiam ei unigenitum Filium 
ante Luciferum genuerit, ut saora teslatur Scri- 
ptura 5!, Nec enim Pater eo quod genuit, idcirco 
ob ingeneratione excidit: Bed quia non ex oausa 
ingenitus et generans constitutus cst. 

Eunomius autem, dum tenere censét genita 
cum iis in omnibus participare, quae genuerunt, 
inde astruere videlur, genilum Filium, quia cum 
Patre ingenito participat, ingenitum quoque futu- 
rum : quibus verbis ostendit se in rebus theologi- 
cis Grecorum versatum esse, iisque male abuti. 
Illi enim unitates vocant essenlias illas, que ab 
uno procedunt. Item mentes, quee a prima mente. 
Item vilus, que a vita. Item ea que sunt, que ab 
eo quod est. Atque idcirco addit ingenitum quo« 
que ab ingenito procedere. 

Cui quidem respondere quivis queat, ea qu» a 
quibusvis generantur haudquaquam hereditario 
jure proprietates eorum indipisci, sed substantiss: 
quandoquidem Sethus homo quidem fuit, quippe 
qui ab hujusmodi essentia originem traxerit, cete. 
rum hujusce particeps non fuit, ut citra copulam 
carnalem natus fuerit. Hujusmodi enim proprietas 
Ade creatio fuit ; et Eve filia, femina quidem erat, 
verum non costa e latere subducta. Hec enim 
proprietas Eva fuit : quemadmodum Adami pro- 
prium foit geuitum non esse, sed formatum. Qe- 
nita enim essentius hereditario jure obtinent, non 
autem proprietates essentiis inbhwrentes. Quare 
supremus ille Deus ab ingeneratione non excidit, 
quamvis Filium genuerit: neque genitus Filius 
in ingenitum degeneravit, quia ab ingenito pro- 
cessit. 


CAP. XLV. 


Alía Eunomii objeclio, Palrem nomen esse quo 
essentia vel actio significetur. 
Hujusmodi problema malitiosissime confictum 
Bubinferre solet Eunomiuse. Cum enim Filiure we 
ad eamdem cum Patre substantiam adducere. $9 


1409 


THESAURI 118. V. 


1410 


tecto, fatomo, et staluario videmus. Hoc illud est, A et ad illum referuntur. Itaque major Pater est, 


quod ὁμούσιον voco. Nam 8i Paterest Filii Pater et 
hic quidem oausa, ille vero causatum vel effectus, 
ejusdem tamen nature ambo et ejusdem subslan- 
tie sunt, hoc ipsum Pater egil, nimirum consub- 
Blantialem ; quamvis alioqui actionis opinio hac 
in re perabsurda sit. Quia enim periculosis nomi- 
nibus et in theologia inusitatig usus est, idcirco 
videtur utile in parte futurum, si consideremus 
quinam sit eorum sensus. Hec enim iria se mu- 
tuo subsequi videntur οὐσία, ἐνέργεια, xai ἐνερ- 
γούμενον, hoc est essentia, actio, et opus. Est au- 
tem actio alia essentie concurrcns, alia postmo- 
dum acquisita. Quibus ergo essentiis actio concur- 
rit,earum actiones quoque indivise sunt, quibus 
autem postmodum accidit, earum acliones quoque 
posteriores : ut. homo essentia quidem est, agit 
autem respirationem, οἱ aedificium. [lorum alte- 
rum, nimirum respiratio, concurrit, alterum vero, 
scilicet aedificatio, posterior et ascititia est. Quo 
fit, ut quod ab actione agitur, qure quidem essen- 
tie concurrit, concurrat et ipsum nimirum, ut 
respiratione cor refrigeretur. Nam simul atque 
respirat aliquis, hausto exteriore aere, laxatoque 
molli jecoris corpore, quod puriore spiritu plenum 
est, circeumfovel cor, nec exsiccari calore sinit. 
J&dificatio autem, quia postea contingit, eo fit, ut 
dividatur quoque quod agitur. Quocirca Paler Gre- 
gorius ita infert. Conaentio tibi, Eunomi, qui Patri 
nomen aclionis imposueris.Consubstantialem porro 
egit, quamvis alioqui actionis hac in reopinio per- 


quia causa est, ambobus, Filio quidem generatio- 
nis, Spiritui autem processionis. Ecclesia ergo, ut 
dictum est, eo sensu dictionem major accepit. 

At Eunomius, cum caetera turbet, atque confun- 
dat, tum poculente huic aque ralsuginosos ser- 
mones suos immiscet. lluic enim propositioni : 
Pater major Filio est, quia causa; statim alia sub- 
jungit: Causa naturalis est, moxqueita ratiocina- 
fur. Pater major est, quia causa, causa aulem 
naturalis; tum concludit: Ergo Pater natura Fi- 
lio major est, majus inde attribuens, non causm 
ut recta suadet ratio. Hoc etenim sibi vult ejus 
dogma, ut Patrem primam essentiam faciat, Fi- 
lium secundam, Spiritum tertiam: Nescio vero, 
inquit magnus ille Gregorius, utrum sibi ipsis 
hoc imponant sophismate, a&n iis ad quos verba 
faciunt. Nam qua de aliquo dicuntur, ea non sim- 
pliciter dici quoque poterunt do eo quod οἱ sub- 
jectum est,sed perspicuum est, quidnam de quo- 
quedicatur. Quomodo ergo prefatus est Euno- 
mius quavesophismatum speciesuam contexuit ca- 
ptionem, progressu orationis dicetur, ubi nimirum 
sophisma refellitur. Ad orationis porro continua- 
tionem statim quoque nostra subjungetur & nobis 
ratio. Auditis Runomius iis qua ab Aristolele in 
Categoriis scripta sunt: Quecumque de aliquo di- 
cuntur, ea de eo quoque dici polerunt, quod ei 
gubjectum est ; hac verba nullo judicio adhibito 
excepit,atque dictionem quacumque ad omnia re- 
tulit : quo factum est, ut, cum Aristoteles vocabu- 


absurda sil. Nam in. illa actione posterius id est ( Jum hoc usurpaverit in iis quie ratione substantia 


quod agitur. /Edificandi enim ars edificium pra- 
cedat oporlet, atque ἃ 8e ipsis separentur archi- 
tectus et edi(icium. In hac vero, qua de nunc agi- 
mus aclione,non ita se habet id quod agilur. Non 
enim prius fuit Pater, tum deinde consubstantia- 
lein absolvit, nec eo absoluto diversus evasit, sed 
simul atque Pater fuit, genitus est Filius, ambo- 
que consubstantiales fuerunt. 


CAP. XLVII. 


Alia. Eunomii sophistica objeclio, adversus Patris 
et Filii consubstantialitatem. Hoc Aristotelis. in 
Categoriis loco male intellecto, nimirum : « Quaz- 
cumque de aliquo dicuntur, ea de eo. quoque. dici 
poterunt, quod ei subjectum est, » Eunomius Pa- 
trem Filio natura majorem csse dizit. 


Cum Dominus noster Jesus Christus in Evange- 
liis dixerit, Pa/er meus major me esl 9, Ecclesia 
dictionem major ob Filium solum prolatam intel- 
lexit. Quamvis enim honoris zqualitatem in tri- 
bus personis, eamdemque gloriam et claritatem 
predicemus, alia tamen ratione Patrem msjorem 
et Filio et Spiritu sancto esse dicimus, quia nimi- 
rum ad aliud ille principium non refertur, sed 
ipse primum omnium principium est; hi vero ab 
illo tanquaia causa procedunt, apud illum manent, 


55 Joan. x1, 28. 


praedicantur, hic indisuncte de iis que ratione 
accidentis predicanlur, enuntiet, et αἱ seinel di- 
cam, de iis que quomodocumque predicantur. Δί 
hoc non ita se habet. Quamvis enim animal de spo- 
cie predicetur, genus tamen ejus haudquaquam 
eliam praedicatur. Atqui recta propositionum cum- 
positio fuerit. Genus enim omni animali, et ani- 
mai omni speciei convenit: species tamen non est 
genus. 

Non ergo quecumque de aliquo dicuntur, ea de 
eo quoque dicentur, quod ei subjecium est. Ani- 
mali enim homo subjicitur; at non quacunque de . 
animali predicamus, ea de subjecto etiam predi-- 
caverimus ; imo perspicuum est de quonam ea 


dici possint, et quenam sint ea qua predican. 


tur. ) 

Animatum onlm et sensile trajecto animali etiam ^ 
ad hominem pertingunt. Siquidem essentiales illa 
eeu specifice differentie sunt, quibus animal con- 
slituitur ;: genus autem, quod est nomen rationale, 
nec animalis essentie convenit, idcirco ad homi- 
nem trajicitur. 

Tria enim nomina ponit Eunomius, majus, cau- 
sam, et naturam.ltaque majus de causa, et cau- 
sam de natura predicat : atque hino existime^ sss 


1413 


jus natura colligunt, ex eo quod cum loci adjec- 
tiono dicitur, id efficientes quod simpliciter enun- 
tiatur, quemadmodum si, ait ille, dicentibus nobis 
quemdam hominem mortuum esso, illi simplici- 
ter hominem mortuum esse inferrent. Item hec 
oratio : Mortuus homo non respirat, ex eo ducitur, 
quod cum loci adjectione dicitur, estque particu- 
laris. 


Si ergo ita dixerit, mortuumque aliquis dietra- 
hat, et hominem non respirare dicat, ex eo quod 
cum loci adjectiore dicitur, id effecit quod sim- 
pliciter enuntiatur. 


Quemadmodum si dicente aliquo : /Erea navis non 
navigat, aliud inde navem non navigare colligat, 
qua oratio ex eoducitur quod cum loci adjectione 
et simpliciter dicitur. Item si dixero adulterinam 
drachmam non permutari, tu drachmam siuplici - 
ter non permulari concludas, me doeludis ex eo 
quod cum loci adjeclione et simpliciter dicitur. 

Hujusmodi sunt captiose Stoicorum argumen- 
taliones, sorites, cornultus syllogismus, domi- 
nans, et alia permulta, quibus illi propria impo- 
gucre nomina. 


Quia enim cornuum moentionem in propositioni- 
bus suis sophista fecerat, ut: δὶ cornua habes, 
pulchra quoque coraua habes : item : Si dominabi- 
tur Dion, cerle dominabitur Dion: inde factum est, 
ut cornutus ἃ cornibus denominstus sit, et domi- 
nans, quia ea propositionum figura fuer:t. Sorites 
autein peculiari quodam jure id nominis indeptus 
est, quandoquidem muliis aliis designatur nomi- 
nibus : χομήτης enim et φαλαχρίτης, et δρομίτης, 
el νεωλκίτης, et πρωριστὴς, et πενιστὴς, et aliis hu- 
jusmodi designatur appellationibus ; quia vero 
plura illa in unum velut cumulum rediguntur, id- 
circo usus obtinuit, ut argumentatio hujusmodi 
σωρείτης, hoc est coacervatio, diceretur. Sorite 
porro compositio hec est. Interrogat sophista, 
utrum modius uno grano complebitur? utrum co- 
matus erit quispiam uno capillo ? aut ditescet una 
drachma ? utrum trahetur navis ad portum ab uno 
helciario ? an quis proprius metam accedet uno 
gradu? an decalvabitur unius capilli ablatione ? 
Si ergo capillus unus calvarie nude innatus fue- 


THESAURI LIB. V. 


enim est οἱ particulare : illi causa distracta, ma- ἃ 


144 


CAP. L. 

Quot modis diclio idem accipiatur ex Aristotele, 
unde palet idenlilalem non cilra discrimen. yassim 
usurpandum esse. 

Alia est Eunomii objectio, et eorum qui in F'ilio 
ἀνόμοιον, hoo est dissimilitudinem Patris introdu- 
cunt, adversus ea quee catholici responderant, ni- 
mirum illos male argumentari cum dicant Patrem 
Filio majorem esae ratiune cause, causam porro 
ratione nature, unde flat, ut Pater Filio sit natu- 
re ratione major. 


Caterum Eunomiana questio sic habet : At 
vero si Filius essentie ratione idem cum Patre ait, 
ingenitus autem Pater est, idem quoque Filius erit. 

Hec sunt quo &b Eunomio objiciuntur, el a tur- 
ba blasphemiarum ejus herede : ceterum eamdem 
in Patre et Filio essentiam admittit, non dogmaltice 
eed bypothetice, hoc est, non ut inde cerlum 
dogma, eed (idei (ut vocant) articulum constituat, 
sed sub conditione : ut hoc astu absurdi quidpiam 
ratiocinetur,et identitate de medio sublata διάφορον 
hoc est diversitatem, vel, utipse loquitur ἀνόμοιον, 
hoc est dissimilitudinem,introducat. Cum enim Fli- 
lium ejusdein esse cum Patre substantie dicimus, 
δἰ numero differre,sic perverse denuo interrogat : 
Num si Filius substantia idem cum Patre sil, omnia 
qua Pater habet habiturus est ? Hoc enim sibi vult 
identitus.Quod siomnia ei cum Patre communia 
fuerint, certo et ingeueratio ut identitas Filio in 
omnibus integra conservetur. Ingenitus ergo Filius 
etiam eril,siquidem Pater ingenitus est, Jdem au- 


C tem ut summam dicam, est vel numero, vel spe- 


cie, vel genere, vel, ut alibi Philosophus ait, etiam 
analogia, seu proporlione. Itaque numero eadem 
sunt, quecumque de uno subjecto dicuntur, qua- 
lia sunt, ut ita dicam, polyonyma seu &quivoca. 
Ensis enim, gladius et mucro eadem sunt numero, 
quia unum eis subjectum est, quod ipsum a sei- 
pso non diífert : quamlibet diversis nominibus ex- 
ornetur. Eadem specie sunt, quecumque uni qui- 
dem speciei subjiciuntur, numero tamen inter se 
differunt, et quamlibet personis & 80 distinguan- 
tur, specie tamen haudquaquam differunt. 

E conirerio que numero specieque diversa sunt, 
ec& mutuam quidem ἃ seipsis sortita sunt differen- 
tiam, communis tamen eis generis ratio inest, 


rit, comam aul ccsariem non facit, neque calvus ἢ) Quam porro analogie identitatem dicimus, ea hoc 


alio modo capillatus evadet unius accessione ca- 
pilli, sed si unus capillus in infinitum multiplice- 
tur, ex capillis qui praecesserint conflabitur coma: 
noc uno item grano complebitur modius, sed illo 
Bgemper accedente subindeque multiplicato tandem 
modium compleri continget, nec unius capilli 
a&blatione decalvabitur calvaria : sed si subinde id 
BPpiusquo [acias, calvitium tandem flet. Quia 
ergo plura in σωρείαν, hoc est unum velut cumu- 


elucescet exemplo. Corpus et animam dicimus, 
deinde quasdam corporum partes, quasdatn et ani- 
morum subjicimus, alies quidem majores, alias 
vero minores.Cum ergo analogiam utrisque in par- 
tibus esse ostendero, identitatem quodemmodo 
introducain. Quia enim pulcherrimum tolius cor- 
poris membrum est oculus, idoirco mens idem 
ipsum est in animo, videri ut cetera quidem diversa 
sint, corpus el anima, oculus et mens, identitus 


jum coacervantur, ut in villa cumulus eree, inde 
δοΡ (ὦ seu coacervationis paralogismoinditum no- 
men est. 


&utem in sola inveniatur analogia. Quia ergo ^s 
* . τὸς 
modishoc nomen enunliatur, non est quod. ἌΝ, 


identitatem passim nulla adhibita difsxesNs *9- 


4411 


THESAURI LIB. V. 


1448 


post album. Heec porro non ἃ se uascuniur, nec À sit genitive, ita et Spiritus a Filio processit: ita 


enim ex ingeneratione generatio, nec ex generatio- 
ne ingeneratio. At vero relatis accensenda sunt? 
Atilla referuntur ad alia, ut duplum ad dimidium, 
et e diverso. Age vero negationine ascribentur ? Αἱ 
πὸ quoque nomina sunt, quibus neque affirmatio 
neque negatio demonstratur. Itaque superest ut 
habitu et privatione inter se opponantur, ita ut 
genitum quidem sit habitus quemadmodum visus : 
ingenitum autem privatio,non secusatque czcitas. 

Si ergo hec opposita sunt, ut demonstravi, tu 
autem ea, o Anomoe, substantias esse dicis, ex 
tua consequetur oratione, ut substantie alis aliis 
opponantur, quod non conceditur. Quod si geni- 
tum quidem habitui, ingenitum vero privationi 


ut aliud primum, aliud secundum, aliud tertium 

statuamus. Absit a nobis hujusmodi blasphemia 

ethnic» deorum multitudinis Ethnicis enim dii 

sunt Caelum et Saturnus, a quibus patres, filii, et 

nepotes. Unum enim apud nos ambarum persona- 
rum vinculum est, Pater : ad quem reducuntur ea 
qua ab illo procedunt. Et nos ita credimus et 
sentimus, 

CAP. LIV. 

Sanctorum | Patrum assertiones adversus | Eunomii 
haresin, qua Deum Patrem non semper fuisse 
blasphemat. 

Eunomiani porro ceeteris blasphemiis suis hanc 
quoque addebant, Deum et Patrem non semper 


simile sit, tu autem genitum quidem essentiam p fuisse, sed essentic principium habuisse : tempo- 


Filii, ingenitum vero Patris essentiam nominas, 
certe Filius Patre prior erit, ut habitus privatione. 
Filiusque de medio tolletur, tanquam habitus, 
a Patre, tanquam privatione. Quandoquidem pri- 
vationibus habituum de medio tollendorum vis 
inest, ut cscitas visum, surditasque auditum 
perimit. 
CAP. LUI. 


Plura ejusdem Choniate, adversus hoec Ánomzo- 
rum problema : Fuit tempus quo non fuit Pater. 


Arius quidem, Aetius, et Eunomius Trinitatem 
honore substantiaque comparem tres in personas 
diversas dividebant, ingenitumqne et ἄναρχον, 
principio carentem, solum Patrem vocabant, post 
eum vero πρωτόχτιστον ποίημα, hoc est creaturam 
primo creatam, Filium : quippe qui loco instru- 
menti ad rerum omnium productionem Patri futu- 
rus esset. Post Filium vero, Spiritum sanctum 
statuebant. Quod autem adoramus μοναρχία est, 
seu divinitas una, non unam in hypostasin coacta, 
sed tribus distincta personis, et unius quidem 
appellatione divinitas,essentia,natura, principium, 
et forma : trium vero, persono», characteres, et 
individua intelliguntur.Proprietates enim hyposta- 
sibus affect:e sunt, at non sunt hypostases. Hoc 
vero Trinitatis principium, si quatenus unum est, 
consideretur, principio caret, eternumque est, et 
omnino perpetuum. Si vero quatenus in personas 
dividitur, una ejus persona principio caret : alic 


ralem inde Filii generationem introducentes, ta- 
lemque adeo, qualem in creaturis animadverti- 
mus. 

Eis porro hunc in modum Patres hac in re ad- 
versantur. 


S. Basilii adversus hoc : Deum Patrem non semper 
fuisse. 

1. Si Dei beatitudini pulchrum hoc et decorum 
est, ut sit Pater, quid obstitit qusminus ab initio 
decorum ei adfuerit ? Nam vel ad ejus, quod pre- 
stantius est, ignorantiam, vel ad impotentiam de- 
fectum referunt: ignorantiam quidem, si postea 
quod melius est. adinvenerit, impotentiam vero, 
si cum sciret, ultro tamen ab eo quod pulcherri- 
mum est exciderit. Qued si ei pulchrum non sit 
esse Patrem, quanam de causa post mutationem, 
elegit quod deterius est ? 


Theologi, ex lib. 1 De Filio. 


2. Quonam tempore Pater non erat? Eo nimirum 
quo Filius non erat. Idem certe de Filio et Spiritu 
sancto dixeris. Iterum interrogato me,vicissimque 
tibi respondebo. Quonam tempore Filius genitus 
est? Eo nimirum quo Pater genitus non est. Quo 
denique tempore Spiritus processit? Eo nimirum 
quo Filius non processit : sed genitus est sine 
tempore, et supra tempus. Etsi nequimus hoc 
verbi.Supra tempus, exprimere,volumus enim tem- 
poralem significationem effugere (nam dictiones, 
Quando, Antea, Posthac, et Ab initio, non sunt 


vero et sine principio, et non sine principio sunt. D sine tempore, quantamlibet vim verbis afferamus), 


Nam si eas ad primam causam reducas, non sunt 
sine principio. Ex illa enim procedunt, at non 
post illam. Sin eas cum temporibus et seculis 
nostris conferas, atque adeo cum omni proprietate 
intellectuali, sine principio et ingenita sunt Itaque 
trium harum hypostaseon una omnino &vapyo«, 
hoc est sine principio dicitur, nimirum Pater, re- 
liquarum duarum altera Filius, altera Spiritus, 
ambe a Patre subsistentes, non tamen eodem 
modo. Filius enim genitus est,Spiritus autem pro- 


nisi dicamus (si saltem intervallum illud, quod in 
rebus protenditur &ternis, seeculum vocemus), id 
quod neque ullo motu, neque solis cursu dividi- 
mus aut metimur, quod certe tempus est. 

Qui ergo fleri possit, ut [Filius et Spiritus] 
συνἄναρχα non sint, hoc est principio carentia, 
si coeterna sunt ἢ Quoniam ab illo procedunt, 
quamvis post illum non fuerunt. Quod onim prin- 
cipio caret, eternum etiam est : quod autem ster- 
num est, non omnino principio caret, si saltem ad. 


! cessit, vel potius ille gignitur, hic procedit. 
Í Non enim quemadmodum a Patre Filius proces- 


PaTRoL. Ga. CXXXIX. 


principium, hoc est Patrem, xsXexwNSx. NS 


nr . ANS 
principio non carent ratione Q 8003 99, ΚΑ WS 
ἘΝ 


1421 


THESAURI LIB. V. 


1429 


vanum et futile est quod dicitis : Fuit tempus,quod A fuisse. At si Filius non fuerit, ne Pater quidem 


(Filius) non fuit. 
Ejusdem Basilii. 

12. Tsti quidem aiunt: Si erat, genitus non est. 
Nos autem dicimus quod erat οἱ genitus est. 0 
enim verba,Ez utero ante Luciferum genui te 58, 
et h:ec, Ante omnes colles genuit me, οἱ cetera 
id genus, Filium genitum,et alium a Patre, quan- 
tum ad hypostasin, esse demonstrant. Hec autem, 
In principio erat Verbum, et Verbum erat apud 
Deum et Deus erat Verbum. Item: lloc erat in 
principio apud Deum. lnsuper quod semel atque 
iterum verbum erat in sequentibus adjicitur, ar- 
gumento est Filium ab mterno esse, Patrique 
semper adherere: quorum con(ürmatio his ex 


verbis peti debet: Qui est in sinu Patris, qui B 


semper est, nec ab eo separatur unquam. 


' B. Gregor. Nysseni ez oratione ad Simplicium 
de Filio. 

13. Deus per Prophetam vetat *? ne Deum re- 
centem, Deum esse reputemus, neve alienum 
Deum colamus aut adoremus. Unde constat eum 
recentem dici, qui ab eterno non est, viceque 
versa eternum appellari, qui recens non sit. Quo- 
circa quisquis Unigenitum ab eterno Deum ex 
Patre esse non credit, is eum recentem esse non 
inficiatur. Siquidem quod non est eternum, id 
omnino recens est. Ceterum, quidquid recens est, 
Deus non est: prout attestatur Scriptura, cum 
ait: Non erit in (6 Deus recens. Quisquis ergo eum 
aliquando non fuisse ait, is ejus divinitatem negat. 
Adhec qui ait: Non adorabis Deum alienum *!, is 
Deum alienum adorare vetat. Alienus porro est, 
qui a proprio Deo nostro sejunctus consideratur. 
Jam proprius Deus noster, quis est? Verus nimi- 
rum Deus. Quis porro alienus? Is nempe, qui di- 
versam a vero Deo naturam habet, Quare cum 
proprius noster sit verus Deus, inde fit ut unige- 
nitus Deus, si veri Dei naturam, ut volunt heretici, 
non habeat, alienus Deus sit, non autem noster. 
Ceterum, oves, ut in Evangelio legitur 55, alienum 
non audiunt. 

Qui creatum ipsum esse ait, isa natura veri Dei 
alienum statuit. Jam quid agunt [qui creatum 
profitentur] ? adorant ne illum, annon? Si non 


adorant, Judeos imitantur qui Christum adoran- D 


dum esse negant. At si adorant, idololatre sunt, 
qui alienum ἃ vero Deo adorent. Jam eque im- 
pium est, et verum Deum non adorare, et alie- 
num a vero Deo adorare. Proinde verus veri 
Patris Filius Deus nobis dicendus est ut eum 
adoremus neque condemnemur, ut alieni Dei 
adoratores. 


omnino fuit. Si splendor non fuerit, ne qui splen- 
deret quidem fuit. Si character seu figura non 
fuerit, ne hypostasis quidem fuit. Si potentia non 
fuerit, si Sapientia non fuerit (citra quas Deus 
non est), ne Deus quidem fuit. Nec enim fleri po- 
test, ut gloriam sive lumen sine splendore, vel 
figuram sine hypostasi, vel sapientem sine sapien- 
lia, vel potentem sine potentia, vel Patrem sine 
Filio cogitemus. ltaque patet ex supradictis eum 
qui Filium tollit una et eadem opera Patrem 
quoque tollere. Jam ubi neque Filius gloriflcatur, 
neque Pater esse creditur, divinitas prorsus de 
medio tollitur, Divinitatem porro de medio tollere, 
nullius est, preterquam Epicuri. Constat ergo 
tam impie haereseos assertores Epicuri de grege 
porcos esse. Sciendum autem est vocibus his 
splendore, charactere, potentia et sapientia in- 
concussam quamdam constitutionem et conjunctio- 
nem seu conglutinationem potissimum designari. 


Sancti Cyrilli. 


15. Filius est ex Patre et in Patre: quemadmo- 
dum ex sole splendor ejus: vel quemadmodum 
ex igne ignitus ejus calor. In hujusmodi enim 
exemplis unum quidem ex uno natum videre est, 
ei tamen semper inhserens nec unquam ab eo 
sejunctum, ita ut sine altero, per se alterum esse 
non possit, neque veram proprie nature conser- 
vare rationem. 

Ejusdem Cyr lli. 

16. Si Filius non fuerit cum Patre, presertim 
eum ex eo naturaliter procedat eique coeternus 
sit, contigit haud dubie ei quoque qui eum genuit, 
ut Pater evaserit : atque adeo mutationi et altera- 
tioni cuipiam obnoxius esse videatur. Siquidem 
quod non erat, ut vultis, id postmodum evasit. At 
vero natura divina mutationis omnis et alteratio- 
nis expers est. Non ergo Deo Patrem fleri contigit, 
sed Verbum quod ab ipso processit, coeternum ei 
erat, quemadmodum inu igne calor qui ab ipso pro- 
cedit, semperque cum ipso est et ex lumine splen- 
dor extrinsecus elucescens. 


B. Joan. Damasceni. 


17. Quemadmodum, simul atque ignis est,simul 
lumen quoque procedit ex eo, nec primum ignis 
est, tum vero post eum lumen, sed simul una 
sunt : ita etiam Pater et Filius simul una sunt ; et 
quemadmodum lumen quod ex igne semper ena- 
scitur, semper in eo est, nulloque prorsus modo 
ab illo sejungitur, ita et Filius ex Patre na- 
scitur, nec ullo prorsus modo ab eo segregatur, 
sed ei semper inest. At vero lumen quidem quod 


ex igne ita procedit ut ab illo non recedat, et. . 
. in eo semper maneat, propriam hypostasiu. cx». 
igneque sejunctam non ΒΔ ΘᾺ απ SS «το SYM 


Ejusdem Nysseni in oratione de Filii et Spiritus 
divinitate. 


14. Dicunt Eunomiani, Filium aliquando non 


H Psal.cix, 9. 5* Prov. vir. 385. Psal. Lxxx, 9. *! Exod. xx, 3. - 58 Joan. x, S 


1425 


THESAURI LIB. V. 


t426 


eum unigenitum et primogenitum vocari. Quoties A Quanto enim creaturis excellentior est Deus, 


ergo unigenitus vocatur, nulla ei annexa causa 
qua sit unigenitus, praeterquam quod absolute di- 
citur Deus unigenilus, qui est in sinu Patris.Quo- 
ties vero eumdem sacro Scripture primogenitum 
vocant, stat:m quoque inferunt quorumnam sit 
primogenitus, causamque afferunt, propter quam 
hoc quoque cognomine donetur. inquiunt enim, 
Primogenit us in multis frairibus **, et. primogenitus 
er mortuis 18, Atqui primogenitus quidem in mul- 
tis fratribus vocatur, quatenus nobis similis effe- 
ctus est dempto peccato,assumptaque carne nostra 
fratrem se nostrum fecit. Primogenitus autem ex 
mortuis, quia primus ipse carnem suam exsuscila- 
vit ad incorruptionem, eamdemque primus in cc- 
los induxit. Unde ait, £go sum via ?*. Item, Ego 
sum ostium ?5, Per eum enim natura humana 
novam resurrectionis insistere viam docetur, et 
quemadmodum per ostium quoddam in ipsum ce- 
lum ingreditur. 
Ejusdem Cyrilli. 

55. Verbum γίνεσθαι, hoc est fleri vel esse,de Deo 
etiam Patre dictum invenimus, ut apud Davidem 
Esto mihi in Deum pratectorem δ. |tem : Factus 
es mihi i« salutem 1, Apud Apostolum vero, Sit 
porro Deus veraz 18, omnis autem homo | mendaz ?*, 
Si ergo Pater,quamvis protector flat et verax,crea- 
tura tamen non est, certe neque Filius, quamvis a 
Patre nobis sapientia. sanctiflcatio et redemptio 
factus sit, creatura erit. 

Ejusdem Cyrilli. 

26. Cum Patrem Filio essentic causam factum 
esse dicitis, quanam causa id dicitis ? an causa 
creationis ? Atqui Pater ipse dixit ei: Ex uteroante 
Luriferum genui te 9 ; superest ergo ut causa. qua 
Pater est id dicatis. Unde sequitur Filium non 
creaturam, sed naturalem Filium esse. 


Theologi ez oratione coram CL episcopis habita. 


27. Creatura quidem Dei dicatur, siquidem ma- 
gnum nobis et hoc est. Deus autem nullo modo: 
cerle tunc. admittam creaturam esse Deum, cum 
ergo quoque proprie fuero Deus. Sic enim se res 
habet. Si quidem Deus est,creatura non est, no» 
biscum enim,qui dii non sumus,creatura est.Quod 
si creatura est, Deus non est. Coepit enim in tem- 
pore: quod porro cepit, est quando non fuit. 
Ceterum id quoillud non fuit, antiquius est, cum 
proprie non sit,qui fieri potest ut sit Deus? Trium 
ergo [sancte Trinitatis personarum] nulla creatura 
est neque quod eo deterius est.propter me facta, 
ne solum creatura sit, verum etiam nobis abje- 
ctior. Nam si ego in honorem Dei factus sum, illa 
vero propter me, certe orbita propter currum, et 
sera propter ostium facta est. Vinco causa. 


? Rom. vis, 29. 73 Coloss. 1. 18. 14 Joan. xiv, 6. 15 Joan. x, 9. 


Cvvit, 44, ? Rom. π|, 4. 
9 Gen. 1, 26, 


tanto id me ipso, qui propter Deum subsisto. 
ignobilius sit oportet, quod propter me factum 
est. 


Damascent. 


28. Quemadmodum ignem lumine quod ab ipso 
procedit lucere dicimus, nec lumen ab igne pro- 
cedens instrumentum esse statuimus quod ignide- 
serviat, sed potius naturalem esse facultatem pro- 
fitemur,ita et Patrem quacunque agit, ea per 
unigenitum Filium suum agere dicimus, non tan- 
quam organi adminiculo, sed naturali et per se 
subsistente potentia. Et quemadmodum ignem lu- 
cere dicimus, viceque versa lumen ignis lucere 
astruimus, ita etiam quacunque Pater agit eadem 
Filius quoque agit. 

Assertiones alig adversus Eunomianorum ὁμοιού- 
eov, hoc est dictionem,qua Filius similis quidem, 


^t non ejusdem cum Patre substantim esse di- 
citur, 


CAP. LVII. 
Magni Athanasii adversus eos,qui homeusium 
introducunt. 

29. Similia non de substantiis, at figuris et qua- 
litatibus dicuntur. Homo itaque homini ratione 
quidem essentiz ὁμοούσιος dicitur : ratione autem 
figur; aut idem, ὅμοιος. id est similis. Idea porro 
qualitas quepiam est. Item homo bovi, si essentix 
ratio habeatur, non ἀνόμοιος seu dissimilis est, at 
ἑτεροούσιος, hoc est essentia diversa preditus : 


Cratione vero ides corpores, ἀνόμοιος seu dis- 


similis. Fit autem Deo quispiam similis, non 
essentia. sed virtutibus, que qualitatibus accen- 
sentur. 
Basilii Magni. 
30. Splendore quidem conjunctionem, hyposta- 
seos vero charactere seu figura substantie, ὁμο- 
o$otov, hoc est identitatem substantie docemur, 


Sancti Cyrilli, 

31. Undenam Filius Patri consubstantialis esse 
dictus sit, Apostolus dicat his verbis: Qui cum ἐπ 
forma Dei esset, non rapinam arbitratus est, esse. se 
aqualem Deo **-[taquecum per Dei formam natura 
intelligatur, adjungaturque equalitas, merito con- 


D substantialis dictus est. Qui enim e&qualem cum 


Patre naturam habet, equalem certe substantiam 
quoque babet. Quin ipse quoque Christus cum 
ait : Ego et Puter unum sumus δὲ, nature sive es- 
sentic identitatem demonstrat. 


Ejusdem Cyrilli. 

32. Quorum actiones ezsden, eorum essentia 
quoque una est. Actio porro Patris et Filii una 
es, ut hinc patet : Faciamus hominem ad imaginere. 
nostram 33. ltem : Quzcunque Pater agit, eadem. €* 


16 Psal. cxx. ἃς 


uM Wc, 
*? Psal. cxv, 11. *" Psal, cix, 3. δ᾽ Philipp, Ww, S. V Yos - 


1427 


ne credatis mihi 85, 
Ejusdem Cyrilli. 


33. Quemadmodum bonus odor ille, qui natura- 
liter et essentialiter e flore procedit, floris ejus 
speciem indicat,a quo tanquam parente natus est, 
ita et filius,quivelut odor paterne substantie quis- 
piam est, genitorem suum declarat. Ait enim : 
Qui videt me, videt et Patrem **. 


S. Cyrilli objectio contra Arianos, ejusque solutio. 


94. Sic alicubi Servator ait seipsum quidem 
in Patre sese, Patrem autem consimilite in seipso, 
Jam cuivis perspicuum est, non ita intelligendum 
hoc esse, ut quemadniodum corpus corpore, aut 


NICETJE CHONIAT.E 


Filius agit **- Item : Si opera Patris mei non. facio, À 


1428 
Ejusdem Basilii. 

37. Comparationes proprie inter illa flunt, quss 
sunt ejusdem generis. Nullus enim Deum cum 
angelo, aut angelum cum homine, aut. hominem 
cum bruto confert ; sed Deus quidem cum nullo 
conferri potest, csetera vero cum iis conferuntur, 
qua sunt generis ejusdem : non autem cum iis 
quie diversi. 

Nec enim angelus cum homine, nec homo cum 
bruto nec lignum cum lapide confertur. Quo flt, 
ut in iis qus sunt ejusdem generis,melius non di- 
catur, sed magis, plus, et majus. Itaque si Pater 
Filio ratione nature sive substantie major esl, 
erit Filius ejusdem cum Patre substantise. 


S. Cyrilli adversus eos qui minorem Filium  ütro- 


vasculum vasculo comprehenditur, ita etiam Pa- αὶ ducunt, eo quod Christus in. Evangeliis ww 


trem a Filio,vel e diverso Filium a Patre compre- 
hendi quodammodo dicamus. Caeterum hic in illo, 
illeque in hoc citra mutationem esse videtur, tan- 
quam in essentix identitate, naturalique conjunc- 
tione atque similitudine. Quemadmodum si quis 
in imagine suam genuinam conspicatus formam, 
vere quibusdam dicat, similitudinem tam exacte 
expressam demiratus: Ego in hac pictura, et pic- 
tura haec in me. Vel quemadmodum si caliditas quse 
naturaliter ab igne procedit, loqui posset, diceret- 
que : Ego in igne,et ignis in me. Nam supradicto- 
rum unumquodque cogitatione quidem dividi quo- 
dammodo potest ; at natura unum est, unumque 
ex uno individua quadam processione oritur, 
quemadmodum sejungi quoque videtnr ab eo cui 
quidem inest. Verumenimvero tametsi viset ener- 
gia eorum qua de ipsis cogitantur hoc veluti quo- 
dam typo elucescat, in altero tamen videtur, am- 
boque idem sunt,:si substanlie ratio habeatur. 
Itaque si essentic ratione,qua mutari non potest, 
atque characterisseu flgure,que prorsus corrumpi 
adulterarive nequit,Pater in Filio est, qui fleri po- 
leritut major,in minorem, sic enim isti Filium 
censent,transeat,et in eovideatur ? Quia vero pror- 
sus in eo est, consequitur, ut Filius omnino perfe. 
ctus sit eta perfecto procedat, magni Patris cha- 
racter et figura. 


Magni Basilii, quod Pater sit Filio major causa 
' paterna, non autem divinitatis natura. 

35. Si essentiam essentia majorem aut minorem 
non dicemus,verba illa,Pater major me est*!,ratione 
substantie dictanon sunt ; sed quia ejus Pater,hoc 


est,causa et principium est. 
Ejusdem Basilii. 


36. Si causa major est eo cujus est causa, et ab 
ipso essentire ratione differt. Omnis autem pater 
causa est, omnisque fllius is cujus pater causa est, 
certe majores filiis patres diversique sunt ab illis 
essentie ratione. Hoc verum non est. 


D 


« Pater meus major me est. » 


38. Qui vero fleri potest ut Filius minor dica- 
tur, qui perspicue dicat : Omnia qnzcunque habet 
Pater, mea sunt **. Et alibi Deo et Patri verba fa- 
ciens : Omnia, inquit, mea tua sunt, et tua mea 9, 
in Patrem quoque cadet ut minor dicatur,itidem- 
que in Fllium. ut major, presertim cum in rerum 
ordine nullum sit discrimen, siquidem quse utri- 
que insunt in utroque cernantur, ita ut quidquid 
Patris est, id Filii quoque sit, et versa vice, quid- 
quid Filii proprium esse videtur, id Pawi quoque 
convenit. Itaque nihil obstabit, quominus Patrem 
Filio minorem,et Filium Patre majorem dicamus: 
sed hujusmodi quidpiam vel cogitare perabsurdum 
est. Quapropter »qualis est Patri, non Pa/re z- 
nor, qui commuries habet cum Patre substantis 
dignitates. 

Alia objectio Anomaorum : An volens Pater, an 
nolens Filium genuerit ? 


CAP. LVIII. 


Magni Gregorii Theologi ex oratione de incomprt- 
hensibili Filii Dei generatione. . 

39. Cujusmodi porro est,quod Anomoi objiciunt, 
quam rixosum et impudens ? Volensne, inquiunt 
Filium genuit, an nolens? deinde nodis,ut ipsi ar- 
bitrantur, utrinque nos implicant, non validis, 
sed admodum putidis. Si nolens, inquiunt, erge 
tyrannice coactus : quis autem Deum cogere que 
namque ille modo cogi possit ἢ Quod si volens, vc 
luntatis Filius est Deus. Quomodo ergo ox Pare! 
ita ut novam quamdam matrem voluntatem loco 
Patris confungant. Unum tamen hoc in illis venu- 
stum est, si his verbis innuant, se ab affectibns sd 
voluntatem defecisse. Nec enim voluntas affectio 
est. 

Secundum porro eorum quam validum sit are 
menturh videamus. Prassliterit tamen si ante eus 
illis manum proprius conseramus.Áge vero tu ipst 
qui facile dicis quidquid libet Ex volentene pat 


δι Joan. v, 19. 3 Joan. x, 37.  !*Joan. xix, θ, 51 lbid. 28. *^Joan, xvi, 15. *9 Joan, xw(n,-10 
, 10. 


1429 


. THESAURI LIB. Y. 


1420 


tuo natus es, an ex nolente? Si nolente, tyrannice ἃ movisse videantur, Deum quidem Filium esse fa- 


nimirum coactus est, quis porro eum coegit ? Nec 
enim naturam dixeris, qu:9 castitatem quoque 
amplecti potest. Sin volente, paucis tibi syllabis 
pater excidit ἡ nam voluntatis te, non patris tilium 
priedicas. At vero tunc δὰ Deum resque creatas 
trausis ? ergo sapientize tuin Luam accommodo quae- 
stionem. Volensne Deus omnia condidit, an co- 
atus ? si coactus, hzc tyrannis est,et visab aliquo 
illata: sin volens, res etiam creat: Déo privantur, 
tuque in primis, qui argutias hujusmodi nobis 
confingis. Siquidem voluntas nos a Creatore tan- 
quam murus intermedius sejungit. Verumenim- 
vero alium puto eum esse qui vult, et aliam volun- 
tatem ; alium qui generat.et aliam generationerm; 
alium qui dicit, et alium sermonem, nisi forte su- 
mus ebrii. Illa enim suut qui& moventur, hmc vero 
nietui similia. Non ergo voluntatis est, quod quis 
vult, nulla enim lioc ratione consequitur neque 
generationis, quod generatur, neque prolationis, 
quod auditum est, sed volentis, generantis, et lo- 
quentis.Quao porro Deo insunt, his omnibus excel- 
lentiora sunt: cui quidem generatio fortasse nihil 
aliud est, quam ipsa generandi voluntas ; quod si 
omnino admittamus, medium nihil relinquitur. 
Atqui generatio vel ipsa voluntate preestantior est. 
Visne ut ludicrum ego quoque de Patre aliquod 
in medium proferam ? siquidem te auctore argu- 
tias hujusmodi comminisci audeo. Volensne Deus 
Pater est, an nolens ? Jam quomodo te ab ambi- 
dextro tuo hoc sophismate expedies? Si enim vo- 
lens, quando tandem velle ccpit? certe non ante- 
- quam esset ; nihil enim erat prius : aut aliud in eo 
voluit, ut ita dicam, volitum est ; unde consequi- 
tur ut partitionem admittat. Quid vero obstet,quo- 
minus ille voluntatis quoque tua» promptuarium 
. siL? Quod si nolens, quid eum coegit ut esset ? 
item quomodo Deus erit, si coactus est? quamvis 
Deus nihil aliud sit quam ipsum esse, 
CAP. LIX. 


Unam Dei essentiam, naturam et appellationem esse, 
S. Gregorii Theologi adversus eos qui dicunt homo- 
nymum Dewin. Filium Dei Verbum. Ez primu ora- 
tione de Filio. 

40. Nostra porro sic habet ratio. Quemadmodum 
equi, bovis, hominis, singulorumque sub eamdem 
caden!ium speciem ratio una est, atque adeo quid- 

-quid ralione praeditum est, id etiam proprie ; 
quidquid vero ea caret, id vel nou dicitur, vel 
non proprie dicitur: sic Dei quoque una essentia, 
et natura, et appellatio est, etsi diversa essentic 
ratureque habita ratione, varia quoque nomina 

excogiten'ur : ita ut quod proprie Deus dicitur, id 

Deus quoque sit : quodque natura sit, id etiam 

vere nomine'ur, siquidem non in nominibus, sed 
rebus veritàlem inesse arbitramur. lsti autem 
veriti ne non omnem lapidem adversus veritatem 


*? Joan. 1, 1. *! Psal. cix, 3. 


B 


D 


tentur, quoties eo et ratione et testimoniis adigun- 
tur : at homonymum. soloque nomine communi. 
Cum vero contra insistimus hic verbis : Age vero, 
an Deus non proprie Deus est, quemadmodum 
neque animal quod pictum est? Qui fit ergo, ut 
Deus sit, si proprie Deus non est? 

At quid obstat,inquiunt,quominus et homonyma 
utraque et proprie dicantur ? Atque nobis in me- 
dium proferent canem terrestrem et marinum : 
ut que sint homonyma et proprie dicantur.Homo- 
nymis enim hujusmodi quoque species accensen- 
tur, etsi quid aliud eodem significetur nomine, 
ejus quidem ex sequo particeps. natura vero diver- 
sum. At vero ibi, heus tu, vir optime, cum duas 
naturas eadem sub appellatione comprehendis, 
aliam alia nihilo meliorem introducis , ita ut neque 
alium alia priorem aut posteriorem, neque aliam 
magis aut minus alia esse id quod dicitur asserere 
possis. Nihil enim conjungitur, quod hujusmodi 
eis necessitatem afferat. Hic enim non magis canis 
est, neque ille minus alio, nimirum marinus ter- 
restri, aut terrestris marino. Nam cur id quave 
ratione flat ? sed rebus cequalibus atque diversis 
eadem appellatio tribuitur. Nanc autem cum ado- 
rationem Deo adjudices, eumque esse dicas, qui 
naturam omnem exsuperet. quod unum Dei pro- 
prium, velutique natura divinitatis est. deinde 
Patri quidem id tribuas quo Filium prives, imo 
Patri subjicias, eique velut secundarium ab illo 
ascribas honorem et adorationem ; tamen syllabis 
ipsis τὸ ὅμοιον, seu similitudinem ei tribuas. re ta- 
men ipsa divinitatem conscindis, inalitioseque ab 
homonymia mqualitatem designans.ad eam transis, 
qua inmqualia cooptet, ita ut te judice pictus vi« 
vensque homo. atque canes illi quosexempli gratia 
in medium protulisti, ad divinitatem propius acce- 
dant : vel ambobus ut appellationis homonymiam, 
ita naturarum quoque equalitatem concedito, 
quamlibet eas differentes introducas,et canes illos 
dissolvisti, quos ad inrequalitatem probandam com- 
mentus es. Nam quid homonymia seu nominis si- 
militudo prosit, nisi ea qua dividis parem honoris 
gradum obtineant,siquidem non ut mqualia osten- 
deres, sed ut inzequalia, ad hujusmodi homony- 
miam canesque confugisti. 

CAP. LX. 
Filium vere Deum esse, ex eadem B. Gregorii Theo- 
logi oratione. ' 

41. Quandoquidem nos ex magnis et excelsis 
vocibus divinitatem Filii deprehendimus et pre- 
dicamus, his nimirum: Deus Verbum in principio, 
cum principio principium : In principio erat Ver- 
bum, Verbum erat apud. Deum, et Deus erat Ver- 
bum ὅθ, Et. Tecum principium ?!. Et. vocans ipsum 
[principium] a generationibus antiquis. Quoniam. 
Filius unigenitus, unigenitus Filius, «wu exx Sw ὄνον 


1431 NICETJE CHONIATJE 1432 
Patris, ipse enarravit 53, "Via, Veritas. Vita * A CAP. LXI. 


Lux **, Sapientia, Virtus : Christus, Dei Virtus, et 
Dei sapientia 55, 

Splendor, Character seu Figura, Imago, Sigil- 
lum : Qui cum sit splendor glorie et figura substan- 
ti» ejus 9. EL: Imago bonitatis ejus ἢ, Et : Hunc 
enim signavit Deus 58, 

Dominus, Rex, Qui est omnipotens: Pluit Domi- 
nus ignem a Domino 9, Et: Virga directionis, virga 
regni tui !. Et: Qui est, qui erat, et qui venturus 
est *, et omnipotens, perspicue de Filio dicta, et 
ceetera qua sunt ejusdem significationis : quorum 
nullum ascititium est, neque posterius adjunctum 
Filio aut Spiritui, ut nec ipsi Patri. Quod enim 
perfectum est, id accessione non constat. Nun- 
quam enim fuit sine Verbo, nunquam non fuit 
Pater, nunquam non verus,non sapiens, non potens, 
nunquam vita, aut splendore aut bonitate egens. 


Jam vero tu mihi vicissim, verba imperitis tue 
recenseto, nempe, Deus meus, et Deus vester, Ma- 
jor, Creavit, Fecit, Sanctificavit. Adde, si velis, et 
hac: Servus, Subjertus,  Dedi:, Didicit. Mandatum 
accepit, Missus est. Quod etiam nihil a seipso facere, 
aut dicere, aul judicare, aut donare, aut velle pos- 
sit. Quibus et hzc adjice : Ignorantiam, Subjectio- 
nem, Precationem,  Interrogationem ,  Profectum, 
Perfectionem. 1mo vero si placet, iis quoque abje- 
ctiora accense : Dormire, Eurire, Defatigari, Flere, 
Angi, Succumbere. Fortassis objicies et crucem et 
mortem. Nam resurrectionem et ascensum in cc- 


Explicatio hujus Scripturz loci : « Quemadmodum 
Pater vitam habet in seipso. ita dedit et Filio vi- 
tam habere in seipso 3. » Theologi ez. secunda de 
Filio oratione. 


42. Quintum dicatur, quod ipse vitam aut judi- 
cium accipiat, vel haereditatem gentium, vel po- 
testatem omnis carnis, vel gloriam, vel discipulos, 
vel quxcunque dicuntur, eaque de humanitate. 
Quod si de Deo quoque dicta esse concedas, nihil 
absurditatis inest, Neque enim tanquam ascititia 
concedes, sed tanquam ea que ab initio inessent, 
atque adeo nature, non autem gratie ratione. 


Sancti Cyrilli. 
B 


43. Verba illa: Ego vivo propter Patrem *, haud- 
quaquam diverse substantie Filium constituunt, 
sed potius consubstantialem Quemadmodum enim 
si quis fllius hominis dicat: Sum rationis parti 
ceps propter patrem, sive quia pater meus ratione 
praeditus est, ita etiam Filius et Deus: Vivo, in- 
quit, ego, quia vivit Pater. Ceterum hujusmodi 
oratione paternam causam Filius et Verbum per- 
spicuam fecit, atque ipsarum etiam hypostaseon 
discrimen : ne quis ratione mutus illorum in om- 
nibus equalitati» et identitatis unam esse perso- 
nam existimet: 


S. Joannis Damas-eni. 


&&. Quecunque Filiuset Spiritus habent,a Patre 


los preetermissurus mihi videris ; quandoquidem ὦ habent, atque ipsum etiam quod sunt. Nam si Bi- 


nonnihil in iis reperitur, quod nobis suffragetur. 
Plura his etiam deblaterabis, si homonymum 
Deum tuum etascriptitium constituere velis, qui 
nobis et verus et ejusdem cum Patre dignitatis ha- 
betur. 


Horum enim unumquodque facile tibi fuerit re- 
petendo ad pietatis regulam examinare, scrupu- 
lumque tollere, si quem tibi verba injecerint, si 
saltem revera impegeris, nec ultro id flagitii com. 
miseris. 


Ut autem rem paucis concludam,que sublimiora 
sunt, ea ad divinitatem refer, eamque naturam, 
que abomnibus corporeis perturbationibus immu- 
nis est. Qus vero sunt humiliora, ea composito 
ascribe, eique qui propter te exinauitus est, car- 
nemque assumpsit, et, ne quid abjectius dicam, 
homo factus est. Deinde vero exaltatus etiam est, 
ut carnalibus istis humique repentibus dogmatis 
tuis longum valelicens, sublimior esse discas, 
atque ad divinitatem ascendere, non autem rebus 
iis que sub aspectum cadunt immoreis, sed una 
cum iis que mente percipiuntur subveharis: atque 
adeo cognoscas, quinam lex nature,queque car- 
nis a Christo assumpte ratio sit. 


9? Joan. 1, 18. ?? Joan. xiv, 6. 9?* Joan. vii, 


hil quidquam Pater habeat.nec Filius quidem quid- 
quam habet, nec Spiritus sanctus: εἰ yxopter 
Patrem, id est, quia Pater est, Filius quoque Spi- 
ritusque sanctus sunt ; juxta illud : Vico ego pro- 
pter Patrem, sive quia vivit Pater, et propter Pa- 
trem Filius et Spiritus sanctus habent ; id est qui 
illa que Pater habet mea sunt,preeter characteris- 
ticas seu flgurativas proprietates.Itaque Pater Filio 
dat ratione cause paterne. Áccipere autem Filius 
et Spiritus sanctus dicuntur, propter natures iden- 
titatem. 


CAP. LXII. 


Magni Gregorii Theologi : Ue Filii a Patre 
missione. 

D 49. Missus quidem est, at ut homo. Duplex 
enim erat : quandoquidem defessus fuit, esuriit, 
sitiit, anxius fuit, flevit lege corporis; quod si 
eliam ut Deus, quid hoc? Beneplacitum Patris, 
missionem esse reputa : ad quem sua ipsius acce- 
pta refert, tum ut principio quod nullo tempore 
cepit honorem deferat, tum ne Deo adversari τ 
deatur, quandoquidem proditus quoque dicitet, 
imo vero seipsum prodidit, ut scriptum est ; ites 
ἃ Patre suscitatus et assumptus est ; imo seipsel 


12. 5 I Cor. 1, $4. * Hebr. nt 3. * & 


vn, 26. * Joan. v;i, 27. ?' Gen. xix, 24. ! Psal. xiiv, 7. Apoc. 1, 8, * Joan. v,39.*j4 


n, 58. 


| 


1433 


quoque suscitavit et assumpsit. Illa sunt benepla- 
cili ; hzc potentie. Tu porro ea quidem recenses 
que minorem facidnt, qua vero subliniiorem, ea 
pretermittis: eumque passum esse consideras, 
quod autem sponte passus sit non adjicis. 

Ejusdem in illum Apostoli locum, quo ait : «Opor- 
tet enim eum regnare usque ad tempora. » Ec ora- 
tione 2 de Filio. 

&6.Quod secundo loco nobis objiciunt adversarii, 
id vero maximis et invictis argumentis accensent, 
nimirum : Oportet enim ipsum regnare * usque 
adhuc : et a calo suscipi usque ad temporum  testi- 
tutionem δ, et habere solium a dextris Dei, donec 
inimicos superet. Quid tum postea ? Regnumne 
deseret,aut colis ejicietur ? Quis eum coget ? aut 
qua de causa? Quam audacem interpretem agis ! 
quamque a regno seu subjectione alienum ! Atqui 
audis : Regni ejus non erit finis. Verumenimvero 
in eum errorem impeygisti,quod his vocibus donec 
et usque preteritum a futuro non dividi prorsus 
ignores : imo hactenus significari, nulla oratione 
habita ejus quod subsequatur : alioqui quo sensu 
accipias, ne cietera dicam, locum illum : Ero vo- 
biscum usque ad consummationem seculi? ? An postea 
futurum non esse dices? At quaenam hujus ratio 
fuerit ? Nec vero ea tantum de causa lapsus es, sed 
eliam quia dictionum signiflcata non distinguis. 
Siquidem regnare dicitur uno quidem significatu, 
lanquam omnium, velint, nulint, Rex omnipotens ; 
alia autem, tanquam is qui nos ditioni sue subje- 


cerit, suoque ipsius regno ita mancipaverit, ut ( 


libenter ejus jugum suscipiamus. Regni ergo eo 
sensu accepti non erit finis.Secundi autem munus 
quodnam e:-t ὃ nimirum ut nos manu protegat et 
salvos faciat. Nec enim est quod eos subjiciat, qui 
jam subjecti sunt.Postea enim consurget judicatu- 
rus ter1am.ut salvos a perditis segreget. Postea, 
inquam, surget Deus in medio deorum, salvorum, 
dijudicaturus et distincturus quo quisque premio 
et mansione dignus sit. Hoc sensu accipito eam 
quoque subjectionem, qua Filium Patri subjicis. 

Quid ais ? quasi nunc ei subjectus non sit ? An 
vero Deosubjiciendus est omnino,qui Deus quoque 
sit ? certe tu de latrone aut hoste quopiam verba 
mihi facere videris. 

Quin potius rem ipsam ita expendito. Quemad- 
modum exsecratio dictus est ille, qui meam solu- 
turus exsecrationem venit: ilem et peccatum, 
qui mundi peccatum tollit, denique novus Adamus 
pro vetere fit, ita et inobedientiam meam suam 
facit, quippe qui totius corporis caput exsistat. 
llaque quandiu rebellis ego seditiosusque sum, 
dum Christi jugum respuo, alffectibusque meis in- 
servio, Christus quoque non subjectus habita mei 
ratione dicitur. 


THESAURI LIB. Y. 
À quoque subjectionem compleverit, me servatum 


1434 


tum adducens. Il:»c euim est, ut. arbitror. Christi 
subjectio,nimirum paternib voluntatis adimpl-^tio. 
Subjicitur porro et Filius Patri, et. Pater Filio: 
ille quidem agens hic vero approbans : quod antea 
quoque diximus. Atque ita qui subjecit quod sub- 
jectum est, Deo exhibet, sibi quod nostrum est 
accommodans. 


Eodem sensu mihi accipiendus locus ille quo- 
que videtur: Deus, Deus v.eus, intende mihi, quare 
me dereliqui ti* ? Nec enim ipse derelictus est, 
neque a Deo, neque a sua ipsius divinitate, quod 
quibusdam videtur tanquam timente passionem, 
et idcirco contracta a patiente. Quis eum vel pri- 
mitus hoc in mundo nasci, vel in crucem ascen 


DB dere coegit ? Citerum in seipso,ut jam dixi, quod 


nostrum est, exprimit. Nos enim derelicti antea 
et contempti eramus : nunc vero assumpti et ser- 
vati passionibus ejus qui passioni neutiquam ob- 
noxius est. Quemadmodum nostram quoque insi- 
pientiam assumens, et peccatum assumens, quae 
subsequuntur eo in psalmo ait ; quandoquidem 
vicesimus primus ille psalmus ad Christum haud 
dubie refertur. 


Ejusdem quoque considerationis et illa sunt, 
quod illeobedientiam ex iis qua passus est didi- 
cerit ; item clamor, laerymz. supplicare, exaudiri, 
reverentia : qua ille pro nobis mirum in modum 
tanquam in proscenio repreosentat. Quat^nus 
enim Verbum neque obediens erat, neque non 
obediens : siquidem hec ad eos spectant.qui sb. 
jecti quasique secundarii sunt,illud quidem certe 
spectat ad viros bonos, rectique amantes, hoc 
vero ad reprobos supplivioque dignos: quatenus 
autem servi forma se conservis accommodat alie- 
namque formam induit, me totum meaque in 
seipso ferens, ut sua ipsius vi quod deterius est 
consumat, non secus atque ceram ignis, aut sol 
vaporem terre: atque ego commissionis hujus 
gratia eorum qua habet ille particeps efficiar. Ea 
de causa obedientiam reipsa prestat, ejusque pe- 


. riculum passionis facit. Siquidem affectio seu ani- 


mi dispositio non s:fflcit, quemadmodum neque 
nobis,nisi rebus quoque ipsis animi sensa decla- 
remus. Opus enim affectionem animi probat. Nec 
minus forte probandus ille quoque sensus est, 
quod obedientiam nostram explorat, omniaque 
suis passionibus metitur arte humanitalis, ut suis 
nostra cognoscere possit, quantunique sit a nobis 
exigendum, quantumque nobis concedendum, 
babita imbecillitatis una cum passionis ratione. 
Nam si lux, propter emissionem quae in tenehris, 
hoc est hacce vita, apparuit, persecutionem passa 
est a tenebris, a malo,inquam, et tentatotre, tene- 
bre quante quamque debiles fuerunt ? Quid auten»- 


mirum, si coalescentibus illis omnia qe SX 


Postquam vero cuncta sibi subjecerit, subji- 
quodammodo assumpti fuer SS A SNAS Ἐν Y 


ciet autem cognitione et commutatione, tunc ipse 


* Cor. xv, 25 ; Psal. cix, 2. * Ast. i, 31. 1 Matth. xxvi, 306. ὃ Psal. xxi, ἃ. 


1433 NICETAE CHONIATJE 1436 


persecutionem pati luit, quam nobis assumi, À curabantur,et virtus ejus qui. curabat, altero de- 
eorum saltem judicio, qui h«c rite expendunt.  flciente, alteri locus superesse non poterat. Cmte- 
Pradictis porro adjiciam quod mihi in m«ntem — rum an hoc ei quoque accenseri possit, quod ra- 
veuit !n quo enim passus est ipse, eum tenlatus — tioni consentaneum est,ignoro. Rationi enim con- 
est, potest iis qui tentantur opitulari 9, quod ad —senlaneum non erat,ul ii curarentur, qui incredu- 
eumdem perspicue sensum refero. liutis morbo laborabant. 
CAP. LXIHII. Eadem est hujusmodi quoque loci ratio : Non po- 
Ez eadem beati Gregorii oratione, hujus. Scriptura- [ἐ8ὲ mundus non odisse vos '^;et hujus : Quomodo 
rum loci : «Erit Deus omnia in omnibus,»explicatio. — potestis bona loqui, cum sitis mali 16. Quanam enim 
41. Ceterum instaurationis tempore, Deus erit — alia de causa hac fleri nequeunt, nisi quia volun- 
omnia in omnibus !*, non Pater, Filio prorsus in tas desit ? 
eum ita resoluto,ut si teda in magnum rogum. ex Est porro hujusmodi quoquc quidpiam. in iis 
quo exempta fuerit ad tempus, iterum conjiciatur. — qui dicuntur: Quod natura quidem fieri nequit, 
ne enim Sabellii hoc dicto corrumpamur, sed to-— id fleri hinc demum potest, si Deo placuerit : αἱ 
tus Deus ; quo. quidem tempore non amplius ot eumdem non posse bis nasci ", et foramen adus 
hod:e multas in partes motibus animi atque per- D cameli capax non esse 1*. Nam quid obstet qu 
turbalionibus distrahemur, Dei nihil quidquam — minus hzc flant, si Deus velit? Praeter omnes hos 
vel perpusillum in nobis ipsis ferentes : sed modos est quod fleri nullo prorsus modo queat, 
Deo plane similes, Deique solius capaces. Hc — Dec ulla admittit ratio, ut eo modo flat, quem 
enim est perfectio ad quam properamus: cujus hunc quaerimus. Quemadmodum enim fleri non 
quidem maximo argumento est beatus ipse Pau- Posse dicimus, ut malus sit Deus, aut non sit om- 
lus. Quod enim hoc in loco de Deo indefiniteait, nino (hoc enim ad impotentiam potius quam po- 
alibi aperte de Christo affirmat,quibusnam verbis? — tcntiam Dei referatur, quam si quod non est esse 
Ubi non est gentilis οἱ Judzus, circumcisio. et prae- dicatur. aut bis duo et quatuor et. decem esse af- 
putium, Barbarus et Scylha, servus et liber, sed. lirmentur) : ita impossibile prorsus est. nec ratio 
omnia in omnibus Christus **. id ulla admittit, ut Filius eorum quidpium agat. 
qu: Pater non agit.Omnia enim quacnnque habet 
CAP. LXLV. Pater. Filii sunt. ut vice versa quie sunt Filii, sunt 
, 
Dc eo, quod non possit Filius a seipso fucere quid- — et Patris !9-*9. Nihil ergo privatum est et peculiare, 
quam. Ex eadcm beati Gregorii oratione. quoniam communia sunt eis omnia Siquidem 
48. Sextum apponatur, quod Non possit Filius a ipsa etiam essentia communis et ἐρ 815 eis esl, 
seipso quidquam facere, nisi Patrem facientem vide. * quanquam Filius id ἃ Patre habeat. Unde //s 
rit ** Hoc vero ita se habet. Posse νὴ] non posse quoque dicitur; Ego vivo propter Patre *', ποῦ 
nequaquam eorum est, que uno modo,sed eorum — quod inde sit illi vite et essentiae origo, quaVs 
que pluribus efferuntur. Aliquid enim dicitur  huminum esse solet : sed quia inde cia vllum 
fleri non posse, parlim quidem vel potenti de- — tempus et causam subsistat. 
fectu, vel ratione temporis, vel relative: ut si :  Cierum Patrem quemadmodum videt facien- 
puerum cerlare,aut catulum videre, aut hunc .tem,ila et demum facit An vero ut qui formas et 
illum expugnare posse neges. Fortassis enim litteras depingunt. quia non sit ad rei veritatem 
certabit aliquando puer, et videbit canis, et — consequendam alia via,nisi oculos ad exemplar et 
hic illum. expugnabit, quamlibet olim quempiam — archetypum subinde intendant manumque ad ejus 
expugnare nequeat; partim autem [dicitur ali- imitationem dirigant ? Qui vero fleri potest, ut sa- 
quid] ut plurimum, ut non potest civitas abscon- — pientia doclore indigeat ? nihilne factura est, pisi 
disupra montem posita. Fortassis enim que- — doceatur ? Quomodo autem Pater agit, aut egit ἢ 
piam abscondi potest majoris alicujus corporis Aliumne antea condidit mundum loco presentis? 
ohjectu : partim etiam.quia rationi consentaneum — quamlibet futurum constituerit? eoque re-piciens 
non sit, ut: Non possunt fili spousi jejunare. [) Filius alterum quidem constituit. alterum autem 
quandiu sponsus adest**, sive corporeis oculis — constituturusest ? Auatuorergo mundi hac ratione 
videatur (nec enim peregrinationis ejus tempus constituti fuerint quorum alios Pater, alios Filius 
mororis erat,sed lmtitim), sive quatenus Verbum fecerit. O ineptias! Quod ergo ἃ lepra et demoni- 
est mentis oculis consideretur Quid enim est quod bus purgat, morbos curat. mortuos exsuscital, 
ii corpore jejunent, quibus animus Verbo expur- super mare ambulat. cwteraque alia facit, qu3 
galur?pa:tim | quoque quia id nolit, ut non posse quidem fecit, quanam in re aut quando Patres 
illie signa facere, propler accipi ntium incredu. — omnia prius facientem imitatus est ὃ An videlicel 
liiatem. Quia enim ad morborum curationes — Pater rerum hujusmodi formulas priescripsit,Ver- 
utrumque necessarium erat, et fides eorum qui — bum autem non serviliter autimperite, sed periit 
* Hebr. xv, 15416. !?^ICor. xv, 23. !! Coloss. nt, 11]. 45 Joan. v, 19. !* Matt, v, 18. £4 Matth. i£ 


45. Joan. vir, 1. 456 Matth, xu, 34. ! Joan τιῖ,4, ὅ. Matth, xix, 241-26. Joan. xvi 45. qu 
10. Joan. vi, 58. : , ; 








1431 


THESAURI LIB. V. 


1438 


et imperiosoe, vel ut magis proprie loquár, paterne ἃ hoc crédat ? presertim cum horum quoque verbo- 


perficit ? Eo enim sensu locum illum accipio, quo 
que ἃ Patre fiunt, ea similiter a Filie fleri dicun- 
tur, ita ut non eorum qu: fiunt similitudo, 
sed eadem potestas et dignitas significetur. Quo 
sensu etiam et hoc accipiendum est, ad hoc usque 
tempus et Patrem et Filium operari : nec hoc so- 
lum, sed eorum etiam qua fecerunt moderationem 
et conservationem, ut verbis illis indicatur : Fa- 
cere angelos suos spiritus **. ltem, fundare terram 
super stabilitatem ejus 33, cum semel et hac fun- 
data, et illi facti sint. Item : Formari tonitrum, et 
creari Spiritum * ; quorum ratio cum semel exstite- 
rit, continua tamen etiamnum operatio manet. 


CAP. LXV. 

In lllud : « Descendi e eelo, non ut faciam volun- 
tatem meam **, » Ez eadem sancti Gregorii. ora- 
tlone. 

49. Septimum proponatur : Descendisse de colo 
Filium non ut voluntatem suam faciat, verum ejus 
ἃ quo missus est. Certe nisi heec proferrentur ab 
eo qui descendit, dicere possemus sermonem hunc 
formari tanquam ab homine, non eo qui Servator 
intelligatur, cujus voluntas Deo neutiquam con- 
traria sit, quippe qua tota divina evaserit, sed eo 
qui nobis similis sit; quippe cum liumana volun- 
tas non omnino Deo subserviat, sed persmpe repu- 
gnet, atque in contrarium nitatur. Hoc enim 
sensu locum illum accepimus : Pater, si fieri po- 
test, transeat a me caliz iste ; verumtamen non quod 
ego volo, sed tua voluntas prevaleat **, Nec enim 
consentaneum est, ut ignorarit ille an id fleri pos- 
sat necne, nec voluntatem voluntati opposuerit, 


Quia vero ea verba ejus sunt, qui carnem assum- 


psit, quod enim descendit caro assumpta non est: 
ita quasstioni occuaremus hoc intelligendum esse, 


non tanquam propria Filio voluntas aliaque a Pa-- 
tris voluntate sit, sed tanquam non sit,ut hec inde 


consequantur : Non ut faciam voluntatem meam, 
mea enim a tua sejuncta non est ; sed eam que 
tibi et mihi communis est, quorum ut una est di- 
vinitas, ita et voluntas. 

Siquidem pleraque communiter hoc pacto di- 
cuntur, non affirmative, at negalive, ut illud: 
Non enim ad mensuram Deus Spiritum dat. ?', nec 
enim dat, nec ad mensuram Nam Deum Deus non 


B 


rum;sermonem qui auditur, non esse Fllii, sed 
Patris, idem sit sensus. Qui fiat enim,ut quod com- 
mune est, ullius soliusve peculiare sit. Hoc ple- 
rumque considerans intelligere non possum, nec 
alius, mea quidem sententia, intelligere queat. Si 
hoc sensu voluntatem intelligas, recte admodum- 
que pie intelliges: prout mea, et cujusque ortho- 
doxi, sententia fert. 


CAP. LXVI. 


Dx eadem beati Nazianzeni oratione, in illud : « Ut 
cognoscant te solum verum Deum. » 

90. Octavum lioc illis est : Ut cognoscant te so- 
lum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum **, 
et hoc, Nemo bonus nisi unus Dcus **. Hujus quo- 
que scrupuli facillima mihi solutio videtur. Nam 
si solum verum de Patre intelligas,ubinam,queeso. 
Veritatem ipsam collocabis? Nam si hocsensu verba 
hac : Soli sapienti Deo ?9?, Soli immortali ?', et lucem 
inaccessam habitanti 83, aut Hegi seculorum incorru- 
ptibili, invisiLili, soli sapienti Deo 83. intelligas, 
Filius qui morte multatus est tibi sffluet, ita ut 
vel caligo sit, vel non sapiens, neque Rex, neque 
invisibilis, neque omnino Deus, quod antedicto- 
rum caput est. Qui vero fle', ut cum ceteris ho- 
nitatem quoque maxime soli Deo propriam non 
amittat ὃ Verumenimvero verba illa, Ut cognoscant 
te solum verum Deum, sic dicta exislimo, ut ad 
eorum qui dii non sunt quamlibet dicantur inter- 
necionem. Nunquam enim alias addidisset, et 


C quem misisti Jesum Ghristum, si ad illum verba hoc 


solum terum retulisset, at non de divinitate in 
commune locutus esset. Cieterum verba illa: Ne- 
mo, bonus, occupationem contiuent, qua legisperito 
cuidam tentanti se Christus occurrit, sibique qua- 
tenus homo esset bonitalem tribuenti : Summe 
bonum, inquit, solius Dei est,quamvishoc quoque 
nomine censeatur homo ; unde illud: Bonus homo 
ex bono thesauro profert bonum **. Item : Dabo re- 
gnum bono super te **. Verba Dei sunt ad Saulem 
de Davide ltem illud: Benefac, Domine, bonis '*, 
et cietera id genus quecunque dicuntur de iis qui 
inter nos laudibus efferuntur, in quos primi boni 
defluxio, vel secunda ratione, derivavit. Itaque si 
persuasi sumus, optimum est: sin minus, quid 


metitur. Item illud : Neque peccatum meum, ne: [) respondebis iis qui argumenta tua secuti, Filium 


que iniquitas mea, sic enim intelligendum, non ut 
insit, sed ut non insit. Item : Non propter justitias 
nostras, quas fecimus ; nec enim fecimus. Porro 
perspicuum hoc est ex sequentibus. Quam enim 
esse inquit voluntatem Patris ? Ut omnis qui cre- 
dit in Filium servetur, particepsque flat extremam 
rTesurreclionis,sive restitutionis. An ergo hzc Patris 


solum Deum dictum esse astruent? quibusnam 
verbis ? His : Πὲς est Deus noster, et ei non compara- 
bitur alius *, Et panlo post : Post hoc tn. terris vi- 
sus est, et cum hominibus versatus *8$. Ibi enim non 
de Patre sed Filio verba fieri, ex eo quod additur 
perspicuum est. ls enim est qui corpore nobiscum 
versatus est iisque convixit, qui degunt in terris. 


Quod si evicerit hoc de Patre dici. non iis qui. ὧν 
censentur, Patrem amisimus [iis ipsis quibus Y 


86 Matth. xs. "Na. 


est voluntas, Filii vero non item ? aut preter animi 
voluntatem annuntiatur et creditur ? Quis autem 


38 Ibid. 5. ** [bid. 25, 30. 

11, 34. 38 Joan. xvi, 3. ?! Luc. xvi, 19. 9? hom. xvi, 27. 

D δὰ 38. ITim. τ. 17. ^ Matth. xii, 38. 5] Reg. xv, 28. 5 Psal. cxxxw,S- 
i [] e. 


"M 


Psal. cin, 4. 15 Joan. uu, 38. 


4441 


THESAURI LIB. V. 


1442 


Ceterum admirandus Aristoteles veteris adver- A Mentior dixerit; hec est affirmativa. Atqui nec 


sarius Academie,preceptorique Platoni contrarius. 
collum factum esse, atque ἃ quodam temporaii 
si/no conversionem orbicularem copisse, at cum 
ipso tempus quoque una substilisse dicenti, ipse 
tempus eternum introducit, et celum ingenitum. 
At Pater hic Gregorius: Estne tempus, inquit, in 
tempore, necne? hoc est an universum tempus 
tempore locum inter res creatas habuit, an vero 
una cum rerum universitate sine tempore sub- 
stitit? Nam si tempore creatum est, inquit, uni- 
versum non est, cum aliud tempus deprehendatur: 
cujus quidem intermedio tem; us evasit.tempus. 
Sin minus tempore earens tempus introducit. 
Quod si sit tempus sine tempore, vix aliud quid- 
piam tempori subjicietur. Quod si contra in tem- 
pore dicas, de illo rursus sic interrogabit quis- 
piam, an illud quoque in tempore, an sine tem- 
pore sit: 

Itaque Pater Gregorius plerisque omissis quee de 
tempore frustra hic exponerenuur, tantum de illo 
proposuit, quantum sibi ad quaestionem proposi- 
tam sufficere visum est Quamvis enim dubia in 
utramque partem quaestio esse videatur, ea tamen 
non est, qua omnino dubia sit Nec enim si quid 
minus in temporis protensione fuerit, hoc jam 
sine tempore est. Ceterum tempus sine tempore 
non est, quod cum antea non esset, postea factum 
est. quippe quod sol et luna dimetiantur. qu» 
solo Creatoris verbo simul et semel creata sunt. 

Quibus dilemmatis et hoc accenset: Nunc ego 
mentior, ei simile quod de tempore pracedit.Hoc 
itaque dilemma: Nunc ego m»^ntior, vera quidem 
dicit in iis que mentitur: mentitur autem in iis 
quie vera dicere putes. Cieterum hac in quesstione 
proponen.la Theologus hisce verbis utitur: Hujus 
dilemmatis: Nunc ego menüior, alteram partem 
concede, vel vera dicere tantum, vel mentiri. Non 
enia utramque concedemus. Quia enim putabat 
adversirius omnibus in quaestionibus veram esse 
negationem vel affirmationem, idvcirco Pater ea 
illi obtrudit in qu bus contraria concurrere vi- 
dentur : nec fleri potest ut altera quidem propo- 
silio vera sit, altera vero falsa : sed et illa et hec 
vera simul et falsa est. lta porro se habet hoc di- 
lemma: Nunc ego mentior. Ponamus quempiam ita 
dixisse: Ego nunc mentior, nec alio pracedente 
sermone intulisse, sed primum dixisse : Nunc ego 
mentior; dispiciamusque an locum hic habeat ne. 
gativa propositio, an utique solum vera dixerit, 
an vero menlitus sit. Jam si dicas eum vera di- 
Xisse, consequitur quoque ut mentitus sit, ipse 
enim de seipso proponit. Quod si mentitum esse 
dicas. certe vera quoque dicere videtur. Eo enim 
ipso vera dicit,quod mentiri se fatetur ; omninoque 
necesse est ut mendacium veritas et veritatem 


C 


D 


mentitur, quainvis Mentior dixerit, hec est nega. 
tiva ; unde concludit : Quid ergo mirum, si ut hoc 
in dilemmate contraria concurrunt, ita ut utraque 
propositio partim falsa partim vera deprehendatur, 
ila etiam in tua objectione amba propositiones, 
quibus ipsum mentiri dividitur. 

Interrogasti an exsistentem Pater Filium,annon 
exsistentem genuerit? Ego autem tibi respondebo : 
Nec exsi-tentem genuit, nec non exsistentem. Tu 
vero, quia non exsistentem genuisse dixi, ne ita 
accipito. quasi exsistentem genuisse confessus sim. 
Utramque enim propositionis partem ut in prace- 
dentibus dilemmatis veram esse contingit. Atqui 
Theologus hoc pacto quastionis absurditatem dis- 
solvit. Dici autem potest ex-istentem Filium a 
Patre genitum esse ; atque ita vicisse adversarium. 
Quod naturali sic probabo exemplo : sol radium 
gignit, et radius jubar. An ergo sol radium non 
exsistentem gignit, aut radius jubac? Quis autem 
quotquot unquam vixerunt hominum, solem sine 
radiis vidit ? aut radium sine splendore? Itaque et 
generant, et. exsistentia generant. Non enim di- 
vina se habent, ut corporea. Quia nos cum non 
esseuus, postea nali sumus. Αἱ in rebus qua 
quamvis corp» re constent, divina tamen sunt secus 
se res habet. Quod si hac ita se habeant, quanto 
magis incorporea, in quibus effectus a causis pro- 
cedunt, iisque insunt et ad eas convertuntur? 

CAP. LXX. 
Epilogus totius Arianorum et. Eunomianorum 
hereseos. 

Ea erat Eunomii et haereseos ejus sectatorum 
successorumque sententia. ut. Pa!rem primam et 
propriam essentiam ; deinde Filium, qui ejus inter- 
medio productus esset: postremo Spiritum san- 
clum eam qua praecedentium neutri accenseretur. 
Quamvis autem Filium a Patris essentia sejunge- 
rent, tamen nunc eodem et communi honore Deum 
ipsum appellabant: nunc eodem nomine. Ceterum 
reprehensi ab orthodoxis, quod fleri non possit,ut 
Filius eodem et proprio nomine Deus appelletur, 
responlebaunt homonymorum non unum esse usum, 
sed etiam secundum. quo quidem homonyma di- 
versi sunt generis οἱ utraque propria: canesque 
terresirem et marinum, qui homonymi sunt et 
proprie dicuntur. Nec enim alter proprie alter im. 
proprie canis, sed uterque proprie, id est, quod 
dicitur. Atque inde orsi, nihil obstare affiimabant, 
quominus et Pater et Filius eodem et proprio 
nomine Deus appelletur. 

Ceterum illos magnus ille Pater Gregorius tan- 
quam absona dicentes redarguit. Terrestris enim 
canis, inquit, et marinus pares sunt substantia, 
amboque ejusdem temporis et dignitatis participes 
efficiuntur. Nec est quod dicas hunc quidem ma- 


mendacium subsequatur: utramvis enim contra- 
dictiouis partem concesseris, eadem opera alteram 
quoque assumpsisti. Αἱ mentitur, inquit, cum 


gis es:e substantiam, illum vero Nw ΑΝ 
hunc prius. illum posterius luisee - NAE 
canum exemplo quasi quedam» 993 VU 


1443 


NICETJE .CHONIAT/E THESAURI LIB. Y. 


1144 


societas et communio (alius enim terrestris, alius A tem mihus substantia sit. Certe pietus et vivus 


marinus canis est), quc tamen ejusdem dignitatis, 
substantie atque temporis exsistant. At in Filio et 
Patre non hoc inest. Patri enim alteram substan- 
tiam tribuitis, quem omni substantia majorem,nec 
tempori obnoxium, et ingenitum esse fatemini ; Fi- 
lio autem alteram, nimirum temporalem et a Patre 
diversam substantiam, quodque generatione sub- 
stiterit, quemalmodum ea que sunt omnia. Ita- 
que perspicuum est Filium a vobis Deum per ho- 
monymiaim ut sentilis vocari, Patrique ὁμοιούσιον 
καὶ ὕμοιον, hoc est, simili essentia prweditum et 
similem .quemadmodum animal etiam vocatis, et 
quod vivit, et id quod pictum est) potius quam 
Deum : atque frustra canum, terrestris, inquam,et 
marini, lomonymiam in medium profertis. 
ltaque vestro repugnantes exemplo ipsi vosipsos 
subvertitis, quia non unam nobiscum Divinitatem 
statuitis, sed in partes in:equales dissecatis, et per- 
verse ab una continuaque homonymia (ea, inquam, 
cui par et equalis dignitas et par tempus insunt) 
ad aliam homonymiam transitis, et in qua ex 
duabus substantiis, Pater quidem magis, Filius au- 





homo vobis ad Patris et Filii exprimendam divini, 
tatem potior et accommodaiior esset, quam ii quos 
in exemplum adduxistis canes. Quandoquidem , ut 
vel dogmatibus vestris constat, prior, quidem Patet 
posterior vero Filius fuit: quemadmodum prior 
quidem homo vivus,postertor autem ejus imago. at- 
que ille quidem vere homo est,quia ei hominis defi- 
nitio quadrat : heec vero non proprie sed per homo- 
nymiam.,seu nominis similitudinem: quippe cui sola 
forma coloribus impressa sit : nec tamen definitio 
quadret, ut prototypo seu primo exemplari. Si ergo 
exemplum vestrum vero dogmati accommodare 
vultis,quemadmodum in eanibus homonyma parem 
dignitatem habere dicitis, ita etiam Patri et Filio 
una cum nobis communione parem quoque 88" 
rarum dignitatem tribuite. 

Quod si recusatis, canes dissolvistis, a vobis eo 
consilio inventos ut insequalitatis a vobis excogi- 
tat; testes essent. Ipsos enim pari nature dignitate 
praeditos οἱ contemporaneos esse probatum est, 
vos autem eos qui omnino sunt pares, Patrem,in- 
quam, et Filium, impares esse docetis. 





Iudices in Joelem exstant ad. calcem tomi sequentis. 





ORDO RERUM 
QU/E IN HOC TOMO CONTINENTUR. 


ISIDORUS THESSALONICENSIS EPISCOPUS. 


Notitia, 9 

SERMONES. i4 

SERM) PRIMUS. — ]n Nativitatem B. Maris Virgi- 
Dis. 


Sermo VI. — In Pressentationem B. V. Marie. 49 

Serino 1H. — 1n Aunuutiationem ejusdem B. V.Ma- 

rie. 1 

Sermo IV. — In Dormitionem B. Marie Virgiuis. 118 
NICETAS MARIONENSIS. 


Hergenrcetheri Monitum 166 
. DIALOGI DE PROCESSIONE SPIRITUS SANCTI: 


Proemium. 170 
Dialogus primus. 114 
Dialogus secundus. 202 
Dialogus tertius. 211 
D:alogua quartns. 211 
Dialogus quintus. 215 
Dialogus sextus. 215 
JOANNES CITRI. 
RESPONSA CANONICA (memorantur tantum). 3323 


MARCUS PATRIARCHA ALEXANORINUS. 
QUJESTIONES ET RESPONSA (memoraptur). — 2? 
JOEL CIIONOGRAPIIUS. 

Noti!'a, H 


CHONOUGRAPHIA COMPENDIARIA. 295 
NICETAS CHONIATES, : 

. Notitia. e. 391. 
Epistola nuncupatoria. 308 
Fabroli Brevarium. 0007 0 7 757 τὸ — $10 


HISTORIA NICET.E. δι᾿ 

DR REBUS GESTIS MANUELIS COMNENI LIBAI &EPTEXM. 318 
Liber primus. 378 
Liber II. 406. 
Liber 1I. 438 
Liber IV. 466 
Liber V. 49 
Liber VI. . 519 
Liber VII. 541 
IgpEkIUM ALEXII ΟὌΜΥΕΝΙ. ᾿ 57} 
Ινρκηῖ! Ανθμονιοι Couvext Lrpza I. en 
LisgR ]l. gjusoga IMPER. 64 


]urkniuM l2AACcItz AnGuLI Lipnt 11]. 145 


IurzniuM IsaaCt!. ÁNGRSI (NA CÉM ÁLEXIO RiLÍiO. 930 
IypPEniUM. Αἰξει! Ducz cocxouunrO MüRZUPLI. 947 
LiBS&R DE RKBU4 GR8TIS POST URBEM CAPTAM. 967 
NannmATIO ὯΔ STATUIS QUAS FRANCHI DESTRUXERUNT POT 
CAPTAM URREM. 1002 
- Chronologia Nicela. 4058 
Glossarium Fabroli. 1063 
NICETZE THESAURUS ORTHODOXJE FIDEI. 1087 
Epíéstola ntncupaloriía. 4 


Monilutu card. Angelo Mai. 
Incdez librorum quibus consiat thesawrus erthodesa 
fidei. 1094 
Lipra PRIMUS. — De philosophorum ethnicorum et Ju- 
deorum erroribus. (uh 
Proomism. M Ge "0 
)ut primum. — Moeaice D ynopeie, δὴ 
Adamo ad Mosem. "aeos € 
Cap. If. — Grascorum m7steriorum origo, phi he 
rumque secte. wi 


. Cap. III. — Piato de trium reruin causis, «" 
—Cap. IV. —.P 1 re futilis nugetoris deliria. 1W 
«CP V.—E mellitarum plaseniarum hel iut 
ge 


4445 ORDO RERUM QUJE£ IN HOC TOMO CONTINENTUR. 1146 


Cap. VI. — Moses philosephis certior.Principia rerum 
eleueuta. Εἰ quod eleuieutorum primo productum.1107 


Cap. Vli. — De ideis εἰ «coelo. 1:08 
Cap. Vil. — D- etellia. 501 et luna an plauetae ? Pla- 
Detlacum ordo, motus et couceu!rux, 1109 
Cap. IX. — Ju dicii supreun teuipus. Astrorum syuodus 
diluvia. . 11609 
vip. X. — De solis lune terreque magnitudine et 
intervallo. 1110 
Cap. XI. — De solis et Inno eclipsi. 1110 
Cap. XII. — De solis,luue ustruruinque qualitatibus. 
1111 


Cap. XIII. — De éolia et lung curso,annique ratioue. 
1112 


Cap. XIV. -- Solis, lune et etellarum materia, ignis 


natura. 1112 
Cap. XV. — De zodiaco, plauetarumque domibus, et 
elevationinus, 1.19 
Cap. XVI. — De lune figuris decem, . 4113 
Cap. XVII. — De $epteui piauetaruu) zonis el cursu 
cuim explicatione Psalun vir. 103 


Cap. XVIII. — De qua'uor tropieis sive so!stitiis. 1113 
Cap. XIX. — siugtn, meuscs ei προγνωστιχά. 1114 
Cap. XX. — De stellarum uiotu. lueique de luua.1115 
Cip. XXI. — De vacuo. 1116 
Cup. XXII. — Ecquod elementum productum. 1116 
Cap. XXIII. — De cometis et fulyoribus illis qui διΖτ- 


τοντις ἀςτεθες dicuntur. 1116 
Ua », XXIV. — De pluvia nive, grandine, et quee «x 
vapore Burnt. 1111 


Cap. XXV. — De iride, halone, pareliis et virgn]is.1117 
Cap. XXVI. — Christiana et philosophica terra motns 
causa. 1117 
Cap. XXVII. — De veutis. 1118 
Cap. XXVIIt. — De fulmine, turbine, tonitrn, pro- 
celia, elc. 1118 
Cap. XXIX. — De corporu:n resurrectione,et auimo- 


ruu imrno: talitate. 4118 
Cap. XXX. — De Judaismi auctoribus. 1119 
Cap. XXXI. — llereseou et seditiuuem Judaicarum 

cau&u. 1119 
Cup. XXXIJ. .- Duodecim t'ibuum in duos ducatus 

80b Roboau:ro diviaio. 1119 
Cap. XXXIII. — C ptivas, Esdras Babylone in Sauma- 

riam idololatria iuhahitabileu) mittitur. 1120 
Cap. XXXIV. — Sameritauoruu harreais. 1120 
Cap. XXXV. — In quibus Samairitanurum quatuoc 

8ect&& conveniant, in quibua non. 1120 
Cap. XXXVI. — De Esenis in specie, 1121 
Cap. XXXVII. — Judeorum in septem sectas divisio. 

1133 
Cap. XXXVIII. — De Saiduceia. 1123 
Cap. XXXIX. — D« Scribis, 1133 
Cap. XL — De Phari-e&is. 11233 
Cap. XLI. — De Hemerobaptietis. 1121 
Cap. XLII. — De Nazarwis. 1124 


Cap. XLIII. — De Erseis, et Elxai peeudopropheta, 
et ejus fratre Jezuio cum sororibus Martho et Mactbaua. 


1124 
Cap. XLIV. De Herodiauie. 1124 
Cap. XLV. — Libri primi Epilogns. 1125 
Liega 1]. — De sancta. Trinitate, augelis et hominibus. 


1125 

Caput primum. — Quod divinitas trishypostata eit, 
hoc est tribua per-ogis coastet. 1125 
Cap. II. — Cur Trimtatis iysterium ministerio Verbi 


potius quen houiiuis « ujasdam  inuotue: it. 41277 
Cap. IIl. — lucariatio. Christi eertissumum divine 
erga uos prodidentige urguumentam. 1137 


Cap. IV. — Cum uivinitas ipeffabilis sit etincompre- 
heusibilis, qui tit ut & Christo iu Patrem,Filium et Spi- 
ritum. dividatur f 1138 

Cap. V. — Consentaneum f.isse,ut Dei Filius homi- 
nis quoque filius diceretur tierique nou potuisse ut vel 
ab honine huinauo, vel ab angelo servaretur. 1128 

Cap. Vl. — B. Diouvxsii Areopagites, ex cap. Il, De 


Cap. XI. — D. Maximi, de Patre et Filio, et Spiritu 
&Ru cto. distipnctu simul et conjuucta divinitatis ratio 1136 
Cap. XH. — Dainasceni, ex oratioue ge Patre et Filio 
et Spiritu xauclto, ui-Liucla siuiul eb conjuncta divinitatis 
Toli1o., 1133 
Cap. XIII. — D» eadem re ex diversis Patribus. 1116 
Cap. XIV, —  E3seutite, üaturiB, eeneris, &peeter et 
forme ; item hypostaseos, persous,cliaracteria et i: di- 
vidui ἰσοδυναμία. 1131 
Cap. XV. — Nature el. hypostaseos differentia ex 
Cyritlo, Dionysio Areopag. et Alexandrino,Gregor.Naz. 
εἰ Tteodoreru, 1137 
Cap. XVI. — Itetn B. Dionysii Areopagite de Deo.1140 
Cap. XVII. — D. Waxiuii 4e Deo comuiuuiter,— 4143 
Cap. XVIII. — B. Gregorii theologi ex nmiagua ora- 


tioue Apologetica. 1144 
Cap. NIX. — Chrysostomi, ex libro de eo quod com- 
prehendi που potest. 1145 


Cap. XX. — Cutechetica quadam erotemata. — 1147 
Cap. XXI. — Theologica ulia de Triuitate coueldera- 


tio. . 1118 
Cap. XXII. — Demonstratio ex communibus potioui- 
bus, anum in Trinitate Deum esse. 1119 


Cap. XXIII. — Adveraus eos, qui nos in tres D,os 
cre.lere dicunt. 

Cap. XXIV. — Demonstratio. qua Deum ex eo q*" d 
natura Filiuui habet, adoptione quoque fliios hab e, 


probatur. 1151 
tap. XXV. — De principio. 1152 
Cap. XXVI. — De Patie. 4153 
Cap. XXVII. — De Filto* 1155 
Cap. XXVIII. — De Spiritu sancto et ejus charisma 

tis. 115 
Cap. XXIX. — De diviuie nominibus. 1160 


Cap. XXX. — Trinitati» demonstration Irutins equi- 
librio, duplici alaruui seraplicuruui trinitate, Tema 
116 
Cay. XXXI. — Expositio fidei, que ex omuibus piee- 
cedentibus constat. 1164 
Cap. XXXII. — Fides revelata S. Gregorio, tanquam 
ex Dei Genetricis et ὃ, Joannis doctrina. 1168 
Cap. XXXIII. — Iterum de saucta Trinitate. — 1168 
Cap. XXXIV. — Preecedentium anacephalesoais. Pa- 
terbitatis, filiationie, proecewsion!s. origo. 1171 
Cap. XXXV. — Tertia pars confessionis fidei Joanuis 
Datuasceni de Spiri'u saucto. 1113 
Cap. XXXVI. — Reipsa et animo contemplari. Quo- 
modo communes rerum emnium uotlionea diguoescaus 
tur ? Qui iem ἃ simili differat ? Persona persoue quo- 


modo insit 411 
Cup. XXXVIT. — Ejnedem Damasceni : De iis qua «e 
de Deo dicuntur. 1176 
Cap. XXXVIII. — Ejusdem : De divina copjuuctiore 
et discre tione, 107 
Cap. XXXIX. — Ejusdem : Oe iis quee corporuliter de . 
Deo dicuntur. 1.78 


Gap. XL. — De angelis,altera libri hujus parte pre- 
cipua. 1179 
Cap. X!.I. — Hierarchige synopsis Angelos creaturaa, 
Dou creatores e«se, contra Setliiauoa, 1181 
Cap. XLII. — De homine, Es«seutie divisio. Imaginis 
et similirudinis in Deo diltfereutia. 1181 
Cap. XLIII-XLIV, — Ocigenis deliramentum.Hominis 


partes et prietiug qualitates, Spiritus et cafo. 1182 

Cap. XLV. — De auima,uente et. rebus incurporei«, 

1183 

Cap. XLVI. — De corpore, elementis et humoribus: 
1185 

Cap. XLVII, — Hownini quid cum inanimis,brutis οἱ 

intelligenti capacihus comummuue sit. 1186 

Cap. XLVIIL. — Qe corpori et unime propria sint, 

qua item utrique cuuimunia. 1184 

Cap. XLIX. — Facultatum aoimee divisio. 1184 


Cap. L. — Plura «e corpore et aniuia De anime im- 
mortalitate et natura. quatenua corpori jungatur.. 1135 
Cap. LI. — ltem de anima Angelorum οἱ au:maruin 


utla et di-tincta Utheulogis,de Patre,et Filio et Spirita— crcationia ratio, 41355 
sunclo. — ΝΕ 1129 Can. LII. — Item de anima. Triplex animo affe: tio. 
c Aat Vil. — Maani Basilii ex ei i«tola ad Gregorium triplicem quoqne bominem facit. 1185 
i ALre MD, 48 de es-en'igB et lypustaseos dilferentia Ca. LIII. — Grecorum pbitosophorum aliquat * 
uscribunr. . 11 0 animse e! «-orporis conjunctione 26S eS. NR 
. Cap. VIII. — Mani Gregorii de Patre,et Filio et Spi- Cap. LIV. — Misceri que dican Vix SS SESS NES, 
ritu sancto,distincta simul et coojuncta divinitatis ratio. corpori commixsceatur. αν. ΝΝ 
Cen. Y omuia 0 " -.. 482 "Cap. LV. — An anima.sit ΕΛ ὌΝ πα esas 
A (X, — Ejusdem, ex oratione De dogmate et statu Cap. LVI. — AffetoSes wait» : Mem 
episcoporgm. — | 011.2 72.1.1088. ligi, eon conte. " τ Y ena "A 
ser P. X. — Ejusdein, ex oretjope iu Átfanos && pro — Ca. lNW.-— Exyo*wn Mex Pe 2007 
pso, UU ἘΟῊΝ οὐ ζιλαρὶκεϊας «€. 


1449 
Cep. XXIX. — Vicesima nona heresis, Marcelli, ἈΠ 


baptizantur. . . 
Cap. XXX. — Tricesima heresis, Valeotiorum. 1300 
Cap, XXXI. — Tricesitna prima heresis, Oriseanis. Hi 
ungupntur. | . 
Cap. XXXII. — Tricesima secunda heresis, Pauli Sa- 
mosateni. Hi upguntur. . . , 4313 
Cep. XXXIII, — Tricesima tertia heresis, Manichaeo- 
rum et Cubricorum. Qui baptizantur. . .. 3815 
Cap. XXXIV. — Tricesiina quarta haeresis, Hieracita- 
rum. lli noguntur. 1323
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Patrologiæ cursus completus [Series Græca] : ... omnium ss. patrum, doctorum, scriptorumque ecclasiasticorum sive Latinorum sive Græcorum ..."

See other formats
